Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 22 9392181 9367058 2026-06-04T18:28:54Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392181 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kontinento |Bildo = [[Dosiero:Americas (orthographic projection) blank.svg|centre|300ra]] |Areo = Pli ol 42.000.000 |Loĝantoj = 910.717.000 |Landoj = 35 |Dependaj teritorioj = 21 |Lingvoj = [[hispana]] <br /> [[angla]] <br /> [[portugala]] <br /> [[franca]] <br /> [[nederlanda]] <br /> [[haitia kreola lingvo|haitia]] <br /> [[keĉua]] <br /> [[ajmara]] <br /> [[naŭatla]] <br /> [[gvarania lingvo|gvarania]] |Horzonoj = [[UTC]]-10 A UTC |Plej grandaj urboj = [[Sao Paulo]] <br /> [[Meksikurbo]] <br /> [[Nov-Jorko]] <br /> [[Losanĝeleso]] <br /> [[Bonaero]] <br /> [[Rio de Janeiro]] <br /> [[Ĉikago]] <br /> [[Lima]] }} '''Ameriko'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Ameriko_kd Ameriko] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net</ref> estas superkontinento situanta en la okcidenta hemisfero. Ameriko estas konsiderata en pluraj landoj la dua plej granda kontinento en la mondo, post [[Eŭrazio]]. Ĝi okupas grandan parton de la okcidenta hemisfero de la [[Tero]]. Ĝi etendiĝas de la [[Arkta Oceano|Arkta Glacia Oceano]] norde ĝis la [[Horna Kabo]] sude, en la kunfluado de la oceanoj [[Atlantiko]] kaj [[Pacifiko]] kiuj limigas la superkontinenton oriente kaj okcidente, respektive. Kun surfaco de pli ol 42.000.000 [[kvadrata kilometro|km²]], ĝi estas la dua termaso plej granda en la planedo, kovrante 8,3% de la tuta surfaco kaj 30,2% de la emerĝita tero kaj krome ĝi koncentras ĉirkaŭ 12% de la homaro. Pro tia grando kaj geografiaj karakterizoj, Ameriko estas tradicie dividita en [[Nordameriko]], [[Centrameriko]], la [[Antiloj]] kaj [[Sudameriko]]. Kelkaj geografoj konsideras Centramerikon kaj Antilojn unu sola subregiono ene de Nordameriko. Laŭ ĝiaj kulturaj trajtoj, oni povas distingi anglosaksan Amerikon, la nelatinidan Karibion kaj Latinamerikon. La superkontinento estis ''malkovrita'' de [[Kristoforo Kolumbo]]. Antaŭe ĝi estis nomita kiel [[Abya Yala]] de la [[majaoj]] kaj la centramerikaj kulturoj, kiel "Amerrikua" (vento-lando) de la majaoj de nuna Nikaragvo kaj "Cem Anahuac" de la [[aztekoj]]. == Toponimio == [[Dosiero:America noviter delineata.jpg|eta|Mapo de Ameriko de la kartografiisto [[Jodocus Hondius]], [[1640]].]] La unua fojo kiam estis uzita la nomo "Ameriko" en [[Eŭropo]] por nomi la terojn atingitajn de Kolumbo estis en ''[[Cosmographiae Introductio]]'', verkita de la germana kartografo [[Martin Waldseemüller]], kiu priskribis en siaj laboraĵoj la hispanajn posedojn de [[Nordameriko]], [[Antiloj]], [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]], kiujn li desegnis en la unua ekzistanta mondmapo kaj kiujn li nomis en sia tuto kiel ''Ameriko'' honore de [[Amerigo Vespucci]]. Danke al la evoluo de la [[presilo]], la nomoj donitaj de Waldseemüller rapide diskoniĝis en la sciencaj rondoj de Eŭropo. Rilate al la insuloj kaj la tuta superkontinenta maso de la okcidenta hemisfero, la [[Flandrio|flandr]]-devena geografo [[Gerardus Mercator]] uzis la saman vorton Ameriko unuafoje en siaj kartografiaj laboraĵoj per mondmapo eldonita en [[1538]]. Aliflanke la hispana monarkio jure nomis siajn amerikajn posedaĵojn kiel [[Kastiliaj reĝlandoj de Indioj]]. La Brita Krono nomis siajn posedaĵojn [[Okcidentaj Indioj]]. Alia vorto uzata por la superkontinento estas ''[[Nova Mondo]]'', kompare kun la [[Malnova Mondo]], t.e. la teritorioj jam konataj al eŭropanoj dum la [[Mezepoko]]. == Historio == [[Dosiero:Cero maya.svg|eta|150ra|[[majaoj|majaa hieroglifo]] por la numero ''nulo''. La majaoj evoluigis matematikon. Inter aliaj aferoj ili inventis la «''[[nulo]]n''» ĉirkaŭ [[36 a.K]] Ĝi estas la unua dokumentita uzo de la aparta nulo kiel oni konas ĝin hodiaŭ.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.educared.net/aprende/bitagora8/page/CP |titolo=''Escritura maya'', Los mayas, Bitágora |alirdato=2010-10-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070509153251/http://www.educared.net/aprende/bitagora8/page/CP |arkivdato=2007-05-09 }}</ref>]] Ĝis la lastaj jardekoj regis la [[teorio pri malfrua loĝado]]<ref> http://www.prepafacil.com/cobach/Main/PrincipalesTeoriasCientificasSobreElPoblamientoAmericano</ref> kiu asertas ke la [[alveno de la homo en Amerikon]] okazis el [[Siberio]] antaŭ 12-14 mil jaroj tra [[Beringio]] dum la [[Vurma Glaciepoko]]. Tamen, pli poste diversfakaj sciencistoj pridubis tion kun ĉiam pli da evidentaĵoj, kreante la novan [[teorio pri frua loĝado|teorion pri frua loĝado]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.infoarica.cl/1ta/arica_territorio_000294.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110831082521/http://www.infoarica.cl/1ta/arica_territorio_000294.htm |arkivdato=2011-08-31 }}</ref>. Ĝi asertas, ke loĝado de Ameriko estas pli antikva (eble inter 20.000 kaj 50.000 jaroj), kaj dum tiu proceso oni uzadis aliajn itinerojn por veni en Amerikon el Siberio, [[Mongolio]]<ref>''Peopling the New World: a mitochondrial view'', D. Andrew Merriwether entrevistado por Sheri Fink, Academy Briefings, New York Academy of Sciences, 1 de diciembre de 2004</ref> kaj eĉ el aliaj lokoj. [[Dosiero:Peru Machu Picchu Sunrise.jpg|eta|maldekstre|[[Machu Picchu]], ekzemplo de la alta inkaa civilizo]] En Ameriko okazis du sendependaj [[Neolitika revolucio|Neolitikaj Revolucioj]]: en [[Mezameriko]], antaŭ 10.000 jaroj kaj en la [[Antikva Peruo|anda regiono de Sudameriko]], antaŭ 5.500 jaroj. Antaŭ 5.000 kaj 6.000 jaroj, formiĝis la grandaj indiĝenamerikaj lingvaj grupoj. En Ameriko disvolviĝis gravaj civilizoj, kiaj [[Caral]] (la plej antikva urbo de Ameriko), la [[prapuebla kulturo]], [[Pueblo-indianoj]], [[kimbajo]], [[nazka kulturo|nazka]], [[Ĉimu-kulturo]], [[Ĉavina kulturo]], [[parakazo]], [[moĉeo]], [[hŭari-kulturo]], [[lima kulturo]], [[zapotekoj]], [[miŝtekoj]], [[totonakoj]], [[toltekoj]], [[olmekoj]], [[mŭiska (or-kulturo)]] kaj la pintaj civilizoj de la imperioj de [[Teotiŭakano]], [[Tiwanaku|Tiahuanaco]], [[majaoj]], [[aztekoj]] kaj [[inkaoj]], inter multaj aliaj. Kelkaj historiistoj asertas, ke la [[vikinga koloniado en Ameriko]] estis la unua veninta el la eŭropa teritorio, kvankam ekzistas teorioj pri antaŭa ĉeesto.<ref>[http://www.si.edu/resource/faq/nmnh/origin.htm Smithsonian Institution, ''Paleoamerican Origins'']</ref> [[Eriko la ruĝa]] establis la unuajn koloniojn en [[Gronlando]] en la jaro [[985]]. Lia filo [[Leif Eriksson]] ĉirkaŭ la jaro [[1000]] establis en nuna [[Novlando]] koloniojn, kiuj malaperis kun la paso de la jaroj. [[Dosiero:Columbus Taking Possession.jpg|eta|[[Kristoforo Kolumbo]] alvenas en la insulon [[Guanahani]]]] Ekde la alveno de [[Kristoforo Kolumbo]], la enkonduko de novaj malsanoj kiel la [[variolo]] okazigis demografian katastrofon. Laŭ kelkaj esploristoj, ili estigis la formorton de 93% de la loĝantaro<ref>http://aupec.univalle.edu.co/informes/marzo98/epidemias.html{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En tiu kadro, kelkaj eŭropaj imperioj konkeris kaj koloniis parton de la kontinento, okupita de kulturoj kaj civilizoj jam loĝintaj tie de antaŭ jarmiloj. [[Hispanujo]] venkis la grandajn civilizojn [[aztekoj|azteka]] kaj [[inkaoj|inkaa]] kaj etendigis sian imperion laŭlonge de la tuta pacifika marbordo kaj la baseno de [[Rivero de la Arĝento]], dum [[Portugalujo]] koloniis la marbordan strion de nuna [[Brazilo]]<ref> http://www.claseshistoria.com/america/colonial-americaportuguesa.html</ref>. [[Francio]] establis koloniojn en la atlantika marbordo ekde la nuna [[Kanado]] ĝis la nordo de Brazilo. [[Britio]] establiĝis en la orienta marbordo de Nordameriko kaj en kelkaj regionoj de la kariba marbordo. [[Nederlando]] kaj [[Danio]] establis koloniojn en etaj insuloj de Karibio kaj [[Rusio]] fine konkeris la regionon de [[Alasko]]. La [[jezuitoj]] organizis en la regiono de la [[Parano|Rivero Parano]] reton de jezuitaj gvaraniaj urboj-misiejoj, loĝitaj ekskluzive de jezuitoj kaj indiĝenoj ([[gvaranioj]]) kun ekskluziva uzo de la [[gvarania lingvo]]. Altgrade memstaraj, ili estis konsideritaj kiel ŝtato ene de la [[Hispana Imperio]]. Oni ankaŭ devas substreki ke la eŭropa konkerado estis malakceptita en diversaj partoj de la superkontinento<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.uc.cl/sw_educ/historia/conquista/parte2/html/index.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110812143152/http://www.uc.cl/sw_educ/historia/conquista/parte2/html/index.html |arkivdato=2011-08-12 }}</ref>. Pluraj originaj popoloj sukcese rezistis la eŭropajn invadojn sur vastajn teritoriojn, kaj daŭre kontrolis ilin ĝis la fino de la 19-a jarcento. [[Araŭkanio]], [[Patagonio]], [[Pampo]], [[Mato Grosso]], [[Amazono]] kaj la grandaj pratoj de la nordamerika okcidento, restis sub kontrolo de nacioj kiaj la [[mapuĉoj]], [[pŭelĉoj]], [[rankeloj]], [[viĉio]]j, [[tobaoj]], amazonanoj, [[algonkena lingvaro|algonkenoj]], [[aopio]]j, [[komanĉoj]], [[eskimoj]], ktp. La malsanoj enkondukitaj de la eŭropanoj, kiel la [[variolo]], kaŭzis amasan pereon de la originaj loĝantoj kaj demografian kolapson kiu superis 90% de la tuta loĝantaro [[Dosiero:United_States_Declaration_of_Independence.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Deklaro de Sendependeco de Usono]]. Ĝi malfermis la vojon por la fino de la koloniismo.]] En Sudameriko ankaŭ instaliĝis respublikoj de afrikdevenaj sklavoj, kiuj fuĝis de la [[portugaloj]], kaj establis siajn ŝtatojn kiel [[Palmares (quilombo)|Quilombo de los Palmares]] aŭ [[Quilombo de Macaco]]. Post tri jarcentoj da kolonia regado, la amerikaj popoloj komencis deklari sian sendependecon, postulante la rajton por organiziĝi kiel naciaj ŝtatoj, milite konfrontitaj kontraŭ la eŭropaj potencoj, tiel malfermante la mondan proceson pri senkoloniado de Ameriko. La unuaj kiuj faris tion estis la britaj ''[[Dek Tri Kolonioj]]'', el kiuj en [[1776]] estiĝis [[Usono]], kiel nova socia modelo, bazita sur novaj politikaj konceptoj kiel [[sendependeco]], [[konstitucio]], [[federismo]] kaj [[homaj rajtoj]]. En [[1804]] la afrikdevenaj sklavoj de [[Haitio]] ribelis kontraŭ la francaj koloniantoj, deklarante la sendependecon de tiu lando kaj kreante la unuan modernan ŝtaton, regata de amerik-afrikanoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ariadnatucma.com.ar/view.php?id=80&type=article |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100327184121/http://www.ariadnatucma.com.ar/view.php?id=80&type=article |arkivdato=2010-03-27 }}</ref>. En [[1809]] okazis pluraj ribeloj en la hispanaj kolonioj de Ameriko: la [[25-an de majo]] kaj la [[16-an de julio]] okazis la ribeloj en la urboj [[Sucre|Chuquisaca]] kaj [[La Paz]], respektive, en la [[Vicreĝlando Río de la Plata]], kaj la [[10-an de aŭgusto]] ekflamis la [[Kita Revolucio]]<ref> http://nuevomundo.revues.org/3419</ref> gvidata de la markizo [[Juan de Montúfar]]. Post kompleksaj procesoj kaj militoj, naskiĝis novaj nacioj: [[Argentino]], [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Kostariko]], [[Ĉilio]], [[Ekvadoro]], [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Meksiko]], [[Nikaragvo]], [[Paragvajo]], [[Peruo]], [[Urugvajo]] kaj [[Venezuelo]]. En [[1844]] kaj [[1898]] la proceso kompletiĝis per la sendependiĝo de [[Domingo]] kaj [[Kubo]]. En [[1816]] naskiĝis la granda sendependa sudamerika ŝtato, nomata [[Granda Kolombio]], kiu ampleksis la teritoriojn de nunaj [[Panamo]], [[Kolombio]], [[Venezuelo]] kaj [[Ekvadoro]] kaj regionoj de [[Brazilo]], [[Kostariko]], [[Gujano]], [[Honduro]], [[Nikaragvo]] kaj [[Peruo]]. Ĝi disiĝis en [[1830]]. En [[1822]] [[Brazilo]] organiziĝis kiel sendependa monarkio — la Brazila Imperio — post disiĝo de la [[Unuiĝinta Reĝlando de Portugalio, Brazilo kaj Algarvo]]. Ĝi ekzistis ĝis [[1889]], kiam la monarkio estis forigita por krei respublikon. Aliflanke, Usono kaj Britio negocis en [[1867]] sendependigan proceson kun restriktoj por Kanado, kiu konsolidiĝis dum la [[20-a jarcento]]. En la dua duono de la 20-a jarcento pro la premo de la senkoloniiga proceso, akcelita de [[Unuiĝintaj Nacioj]]<ref> http://html.rincondelvago.com/descolonizacion_2.html</ref>, pluraj popoloj de [[Karibio]] ricevis sian sendependecon disde [[Britio]]: [[Belizo]], [[Antigvo kaj Barbudo]], [[Bahamoj]], [[Barbadoso]], [[Grenado]], [[Jamajko]], [[Sankta Kito kaj Neviso]], [[Sankta Vincento kaj Grenadinoj]], [[Sankta Lucio]], [[Trinidado kaj Tobago]]. Samtempe sendependiĝis [[Surinamo]] disde [[Nederlando]] kaj [[Gujano]] disde [[Britio]]. En la nuntempo, ankoraŭ ekzistas pluraj popoloj kaj teritorioj sub kolonia regado brita, franca kaj nederlanda. Post la emancipiĝo la landoj de Ameriko sekvis malsamajn vojojn. Dum la [[19-a jarcento]] Usono fariĝis monda potenco kaj anstataŭis Eŭropon kiel regpovon en la regiono. [[Dosiero:New York from Empire State Building.jpg|eta|250ra|Novjorkaj nubskrapuloj, montro de la usona riĉeco.]] La 20-a jarcento vidis la pliigon de la diferenco en la evoluo kaj disvolviĝo de Usono kompare kun la cetero de la kontinento. Tiel, dum [[Usono]] konvertiĝis en grandan mondpotencon ekde la mezo de la jarcento, [[Latinameriko]] kaj [[Karibio]] fariĝis regiono kun pli da socia malegaleco de la mondo, inkluzive de Haitio, Bolivio kaj Brazilo. Inter la plej gravaj politikaj okazintaĵoj de la historio de Ameriko troviĝas la [[Meksika Revolucio]] (1910-1917)<ref> http://v6.yucatan.com.mx/especiales/revolucion/20119900.asp</ref>, la [[Malvarma Milito]] (1945-1991), kiu fronte oponis Usonon kontraŭ [[Sovetio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.elespectador.com/columna-204451-guerra-fria-de-america-latina |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100914085819/http://elespectador.com/columna-204451-guerra-fria-de-america-latina |arkivdato=2010-09-14 }}</ref> kaj pluraj diktaturoj en Latinameriko kaj la [[Kastrisma revolucio]] (1959)<ref> http://personal.telefonica.terra.es/web/mleal/articles/cuba/47.htm</ref>. En la [[1960-aj]] kaj [[1970-aj]] jaroj la apero de [[rock and roll]], kiel rezulto de la fuzio de afr-amerikaj kulturoj kaj ĝia tutmonda disvastigo, kaj de junulaj radikalaj movadoj okazigis profundan kulturan ŝanĝiĝon. Ekde la [[1980-aj jaroj]] la koncentriĝo de entreprenoj, universitatoj kaj la teknologiaj novaĵoj, produktitaj en [[Silicon Valley]] en [[Kalifornio]], konvertis la regionon en la akson de la [[Informa socio]]. Ekde la fino de la 19-a jarcento, la landoj de Ameriko serĉis unuecan sistemon, nomatan [[tutamerikismo]], rezultante en la kreado de la [[Organizaĵo de Amerikaj Ŝtatoj]]<ref> http://www.oas.org/es/</ref> en [[1948]]. Aliflanke, ekde fino de la 20-a jarcento, la amerikaj landoj pliigis siajn penojn por subregione integriĝi en diversaj instancoj kiel la [[NAFTA|Nord-Amerika Liberkomerca Interkonsento]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nafta-sec-alena.org/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090321020823/http://www.nafta-sec-alena.org/ |arkivdato=2009-03-21 }}</ref>, [[Merkosudo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.mercosur.org.uy/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200611043613/http://www.mercosur.org.uy/ |arkivdato=2020-06-11 }}</ref>, [[anda komunumo|Anda Komunumo de Nacioj]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.comunidadandina.org/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130111214957/http://estadisticas.comunidadandina.org/eportal/ |arkivdato=2013-01-11 }}</ref>, [[Sistemo pri Integrigo de Centra Ameriko]]<ref> http://www.sica.int/</ref>, la [[Bolivara Alternativo por Ameriko]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.alianzabolivariana.org/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130625233704/http://www.alianzabolivariana.org/ |arkivdato=2013-06-25 }}</ref> kaj la [[Karibia Komunumo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.caricom.org/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/19980711200204/http://caricom.org/ |arkivdato=1998-07-11 }}</ref>. == Ameriko: unu aŭ du kontinentoj? == En Usono kaj Kanado, homoj lernas, ke Ameriko havas du kontinentojn: Sudameriko kaj Nordameriko. Sed en [[Meksiko]], [[Centra Ameriko]] kaj [[Sudameriko]], homoj lernas, ke Ameriko estas nur unu [[kontinento]]. La ekzisto de la dividantaj [[Panama kanalo]] kaj [[Mezamerika terkolo]] pravigas la unuan ideon, dum la dua ĉerpas sian veron el la situo de Ameriko kiel [[mondparto]] izolita disde [[Afriko]], [[Eŭrazio]] kaj [[Aŭstralio]]. El lingva-kultura vidpunkto oni ankaŭ povas dividi Amerikon en du partojn: Angla-Ameriko (tiuj areoj norde de [[Meksiko]]) kaj [[Latin-Ameriko]] (tiuj areoj sude de [[Usono]], kie latinidaj lingvoj ĉefrolas), aŭ eĉ en tri partojn: Nordameriko, Hispan-Ameriko kaj Portugal-Ameriko (= [[Brazilo]], [[Portugala lingvo|portugallingva]]). [[Usono|Usonanoj]] nomas sian landon ''America'' ("Ameriko") kaj sin mem ''Americans'' ("amerikanoj"), dum ili nomas Amerikon ''the Americas'' ("la Amerikoj") kaj alilandajn amerikanojn per specifaj terminoj ("sudamerikanoj", "kanadanoj", "peruanoj" ktp.), sekve la angla frazo "America for Americans" signifas "Usono por usonanoj". Hispanamerikanoj nomas ilin "nordamerikanoj". Tio foje kaŭzas miskomprenojn, ĉar ne eblas scii, ĉu oni parolas pri ajnaj nordamerikanoj aŭ nur pri usonanoj: ĉar Kanado kaj Meksiko situas en Norda Ameriko, ankaŭ kanadanoj kaj meksikanoj estas nordamerikanoj. En la jaro [[1992]] la amerikaj indiĝenaj popoloj decidis nomi Amerikon [[Abya Yala]]. Tiu nomo estis proponita de la [[Tuloj]], [[Panamo|panama]] indiĝena popolo. == Fizika geografio == <div class="tright" style="width: 260px"> {| class="toccolours" cellspacing="0" | class="toccolours" style="padding: 0; background: #FFFFFF; width: 160px;" | {| align=right width=152 cellpadding=0 cellspacing=0 |- | [[Dosiero:Topographic30deg N60W150.png|50ra|N60-90, W150-180]] | [[Dosiero:Topographic30deg N60W120.png|50ra|N60-90, W120-150]] | [[Dosiero:Topographic30deg N60W90.png|50ra|N60-90, W90-120]] | [[Dosiero:Topographic30deg N60W60.png|50ra|N60-90, W60-90]] | [[Dosiero:Topographic30deg N60W30.png|50ra|N60-90, W30-60]] |- | [[Dosiero:Topographic30deg N30W150.png|50ra|N30-60, W150-180]] | [[Dosiero:Topographic30deg N30W120.png|50ra|N30-60, W120-150]] | [[Dosiero:Topographic30deg N30W90.png|50ra|N30-60, W90-120]] | [[Dosiero:Topographic30deg N30W60.png|50ra|N30-60, W60-90]] | [[Dosiero:Topographic30deg N30W30.png|50ra|N30-60, W30-60]] |- | [[Dosiero:Topographic30deg N0W150.png|50ra|N0-30, W150-180]] | [[Dosiero:Topographic30deg N0W120.png|50ra|N0-30, W120-150]] | [[Dosiero:Topographic30deg N0W90.png|50ra|N0-30, W90-120]] | [[Dosiero:Topographic30deg N0W60.png|50ra|N0-30, W60-90]] | [[Dosiero:Topographic30deg N0W30.png|50ra|N0-30, W30-60]] |- | [[Dosiero:Topographic30deg S0W150.png|50ra|S0-30, W150-180]] | [[Dosiero:Topographic30deg S0W120.png|50ra|S0-30, W120-150]] | [[Dosiero:Topographic30deg S0W90.png|50ra|S0-30, W90-120]] | [[Dosiero:Topographic30deg S0W60.png|50ra|S0-30, W60-90]] | [[Dosiero:Topographic30deg S0W30.png|50ra|S0-30, W30-60]] |- | [[Dosiero:Topographic30deg S30W150.png|50ra|S30-60, W150-180]] | [[Dosiero:Topographic30deg S30W120.png|50ra|S30-60, W120-150]] | [[Dosiero:Topographic30deg S30W90.png|50ra|S30-60, W90-120]] | [[Dosiero:Topographic30deg S30W60.png|50ra|S30-60, W60-90]] | [[Dosiero:Topographic30deg S30W30.png|50ra|S30-60, W30-60]] |} |- | style="font-size: 94%; line-height: 140%" |Fizika mapo de Ameriko |} </div> Ameriko estas la dua plej granda termaso de la planedo, post [[Azio]]. Ĝi havas ĉirkaŭ 42.437.680 [[kvadrata kilometro|km²]]. Ĝi etendiĝas de nordo al sudo ekde [[Kolumbia Kabo]] (58ºN, Kanado) en [[Artiko|Glacia Artika Oceano]] ĝis la [[Insuloj Diego Ramírez]] (56ºS, Ĉilio), situantaj ĉe la [[Drake-pasejo]], kiu disigas la amerikan kontinenton disde [[Antarkto]]. Ĝia plej orienta punkto korespondas al la [[Blanka Kabo]] en Brazilo (34°47'W) dume la plej okcidenta korespondas al la [[insulo Attu]] en la [[Aleutoj]] (173°11'E), ĉe la [[Beringa Markolo]], kiu disigas Alaskon disde Azio. Ĝi konsistas el du kontinentoj kaj subkontinento: [[Nordameriko]] kaj [[Sudameriko]], [[Centrameriko]] (subkontinento) kaj insula arko konata kiel [[Antiloj|la Antiloj]]. Laŭ la teorioj de la [[kontinenta drivo]] kaj de [[platotektoniko]], tio kio estas Norda kaj Suda Amerikoj dum milionoj da jaroj estis apartaj termasoj. Post la divido de [[Gondvano]] kaj [[Laŭrazio]] ambaŭ subkontinentoj moviĝis ĝis la nunaj pozicioj, restante unuigitaj per Centrameriko, [[terponto]] elmergita inter ili pro la ago de la tektonikaj plakoj, kiu unue estis insula arko kaj pli malfrue ĝi konvertiĝis en laŭlonga tero. La plej maldika punkto de tiu unio estas la [[Istmo de Panamo]], formita antaŭ tri milionoj da jaroj. Alia insula arko, la [[Antiloj]], estas dua konektilo inter la subkontinentoj. {| class="wikitable" border="1" width="15%" |+ '''Geografiaj zonoj''' ! '''Nordameriko''' !!'''Antiloj'''!!'''Centrameriko''' !! '''Sudameriko''' |- valign=top |[[Kanada Arkto]]<br />[[Regiono de la Granda Baseno]]<br />[[Grandaj Ebenaĵoj]]<br />[[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj]]<br />[[Okcidenta Patrinmontaro]]<br />[[Orienta Patrinmontaro]]<br />[[Suda Patrinmontaro]] |[[Bahamoj]]<br />[[Grandaj Antiloj]]<br />[[Malgrandaj Antiloj]]<br /> |[[Plako-tektoniko de Karibio]]<br />[[Centra Montĉenaro de Kostariko|Centra Montĉenaro]]<br /> |[[Sudamerikaj Dezertoj]]<br />[[Sudamerika Karibio]]<br />[[Biogeografia Ĉoko]]<br />[[Llanos|Llanos del Orinoco]]<br />[[Amazono|Amazona Plataĵo]]<br />[[Andoj]]<br />[[Altebenaĵo]]<br />[[Granda Ĉako]]<br />[[Gujano]]j<br />[[Pampo|Pampa ebenaĵo]]<br />[[Konuso Suda]]<br />[[Patagonio]] |- |[[Dosiero:Grand Canyon Colorado.JPG|150ra|Grandkanjono]] |[[Dosiero:Castillo del Morro by Glogg.jpg|150ra|Kubo]] |[[Dosiero:Panama Canal Gatun Locks.jpg|150ra|Kanalo de Panamo]] |[[Dosiero:Amazon.A2002182.1405.1km.jpg|150ra|Amazonio]] |} == Riveroj == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ '''Plej longaj riveroj de Ameriko''' ! Rivero !! Longeco ([[kilometro|km]]) !! Ĉefaj transigitaj landoj |- [[Amazono (rivero)|Amazono]] || 6.800 || {{PER}}, {{BRA}}, {{COL}} |- | [[Misisipo (rivero)|Misisipi]]-[[Misuro (rivero)|Misuro]] || 6.019 || {{USA}} |- | [[Parano (rivero)|Parano]]-[[Plata-rivero]] || 4.200 || {{ARG}}, {{BRA}}, {{PAR}}, {{URU}} |- | [[Makenzio]] || 4.240 || {{CAN}} |- | [[Puruzo]] || 3.590 || {{PER}}, {{BRA}} |- | [[Madejro (rivero)|Madejro]] || 3.239 || {{BOL}}, {{BRA}} |- | [[Sankta Francisko (rivero)|Sankta-Francisko]] || 3.199 || {{BRA}} |- | [[Jukono]] || 3.185 || {{USA}}, {{CAN}} |- | [[Sankt-Laŭrenco (rivero)|Sankt-Laŭrenco]] || 3.058<ref>Inkluzive de la [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj]]</ref>|| {{USA}}, {{CAN}} |- | [[Rio Grande del Norte]] || 3.033 || {{MEX}}, {{USA}} |- | [[Paragvaja Rivero]] || 2.625 || {{ARG}}, {{BOL}}, {{BRA}}, {{PAR}} |- | [[Saskaĉevano (rivero)|Saskaĉevano]] || 2.575 || {{CAN}} |- | [[Kolorado (rivero)|Kolorado]] || 2.333 || {{USA}}, {{MEX}} |- | [[Orinoko]] || 2.150 || {{VEN}}, {{COL}} |- | [[Mamoreo]] || 2.000 || {{BOL}} |- | [[Kolumbio (rivero)|Kolumbio]] || 1.953 || {{CAN}}, {{USA}} |- | [[Ukajalo]] || 1.900 || {{PER}} |- | [[Putumajo]] || 1.800 || {{PER}}, {{ECU}}, {{COL}}, {{BRA}} |- | [[Urugvajo (rivero)]] || 1.770 || {{ARG}}, {{BRA}}, {{URU}} |- | [[Maranjono]] || 1.600 || {{PER}} |- | [[Pilkomajo]] || 1.590 || {{ARG}}, {{BOL}}, {{PAR}} |- | [[Magdaleno (rivero)|Magdaleno]] || 1.543 || {{COL}} |- | [[Bermeĥo (rivero)|Bermeĥo]] ||1.450 || {{ARG}}, {{BOL}} |- | [[Kaŭko (rivero)|Kaŭko]] ||1.350 || {{COL}} |- | [[Usumacinto]] ||1.200 || {{GUA}}, {{MEX}} |} == Klimato == [[Dosiero:Acapulco - Visto desde la Capilla Ecuménica de la Paz.JPG|eta|[[Acapulco]] estas unu el multaj urboj, situantaj en tropika regiono.]] Pro la grandega surfaco etendiĝinta de nordo al sudo, Ameriko havas preskaŭ ĉiujn klimatojn. Inter la marbordoj de Meksiko, la okcidento de Nikaragvo kaj la sudo de Brazilo, troviĝas la [[varma klimato]] en la plataj marbordoj kaj montaraj flankoj. La [[tropika klimato|pluva intertropika klimato]] kaj la [[arbaro]] estas tipaj por granda parto de Centrameriko, la amazona plataĵo kaj la karibaj insuloj, dum ĉe la atlantika marbordo de Kolombio, Venezuelo kaj Gujano troviĝas zono de [[savano]]j. En la subtropikaj zonoj proksime al la latitudo 30º troviĝas [[arida klimato|aridaj regionoj]], el [[dezerto|dezertaj trajtoj]] kiel [[Sonora-Dezerto]] (sude de Usono kaj norde de Meksiko) kaj tiu de [[Atakama-Dezerto]] (norde de Ĉilio), dum en [[Patagona Stepo]] ekzistas malvarma dezerta klimato. La [[stepo]]j utilas kiel transiro al pli malvarmaj klimatoj. [[Dosiero:Panoramica_de_rada_tilly.JPG|eta|maldekstre|250ra|La [[banloko]] [[Rada Tilly]], la plej suda de Ameriko]] La [[modera klimato]] etendiĝas en la mezaj latitudoj kaj ĉe montaroj, ĉefe en la atlantika flanko. La modera klimato kun pluvoj dum tuta jaro troviĝas en la marbordaj strioj de Kanado, Alasko kaj sudo de Ĉilio, igante zonojn kun miksta [[arbaro]], dum la modera kun pluvoj en somero estas la plej etendita klimato sur la superkontinento, ĉefe en la sudorienta parto de Usono, centro de Meksiko kaj sudoriento de Brazilo. La [[mediteranea klimato]] troviĝas en Kalifornio kaj en [[Centra Zono de Ĉilio|Ĉilia Centra Valo]], generante vegetad-stilo konata kiel [[ĉaparalo]]. Laste, la malvarmaj klimatoj etendiĝas laŭlonge de la ekstremoj de la superkontinento en la proksimaĵoj de la polusoj, precipe en Nordameriko. La [[tundro]] troviĝas laŭlonge de granda parto de Alasko kaj Kanado, kaj en la sudamerika ekstremo; pro la alteco de [[Puna de Atacama]] kaj grandparte pro la montara regiono. Fine, la [[polusa klimato]] troviĝas en Gronlando kaj la malvarma klimato pro la alteco de la montaraj zonoj ĉe la Andoj. == Demografio == Ameriko estas la kvara superkontinento plej loĝata post [[Azio]], [[Afriko]] kaj [[Eŭropo]] kaj ankaŭ unu el la malpli dense loĝataj, pro ĝia granda surfaco. Tri kvaronoj de la loĝantaro loĝas en urboj. === Politika divido === La amerika superkontinento konsistas el 35 ŝtatoj, 21 dependaĵoj, tri franciaj departementoj kaj unu libera ŝtato asociita al [[Usono]]. {|class="wikitable" border="1" width=60% |- |width=50%|''{{AIA}}''||width=50%|'''{{HTI}}''' |- |'''{{ATG}}'''||'''{{HND}}''' |- |''{{ANT}}''||''{{CAY}}''<ref name=MALV>Teritorio postulata de [[Argentino]], sed sub brita administrado</ref> |- |'''{{ARG}}'''||''{{SGS}}''<ref name=MALV /> |- |''{{Arubo}}''||''{{FLK}}'' |- |'''{{BHS}}'''||''{{TCA}}'' |- |'''{{BRB}}'''||''{{VGB}}'' |- |'''{{BLZ}}'''||''{{VIR}}'' |- |''{{BMU}}''||'''{{JAM}}''' |- |'''{{BOL}}'''||''{{MTQ}}'' |- |'''{{BRA}}'''||'''{{MEX}}''' |- |'''{{CAN}}'''||''{{MSR}}'' |- |'''{{CHI}}'''||''{{Navasa Insulo}}'' |- |''{{Klipertono}}''||'''{{NIC}}''' |- |'''{{COL}}'''||'''{{PAN}}''' |- |'''{{CRI}}'''||'''{{PRY}}''' |- |'''{{CUB}}'''||'''{{PER}}''' |- |'''{{DMA}}'''|| ''{{PRI}}'' |- |'''{{DOM}}'''||''{{BLM}}'' |- |'''{{ECU}}'''||'''{{KNA}}''' |- |'''{{SLV}}'''||''{{SMT}}'' |- |'''{{USA}}'''|| ''{{Sankta-Piero kaj Mikelono}}'' |- |'''{{GRD}}'''||'''{{VCT}}''' |- |''{{Gronlando}}''||'''{{LCA}}''' |- |''{{GLP}}''||'''{{SUR}}''' |- |'''{{GTM}}'''||'''{{TTO}}''' |- |''{{GUF}}''||'''{{URY}}''' |- |'''{{GUY}}'''||'''{{VEN}}''' |} === Loĝantoj === [[Dosiero:Zocalo cathedral.jpg|200ra|eta|[[Meksikurbo]], [[Meksiko]]]] [[Dosiero:NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg|200ra|eta|[[Nov-Jorko]], [[Usono]]]] [[Dosiero:Skyline from São Paulo city.JPG|200ra|eta|[[São Paulo]], [[Brazilo]]]] La tuta loĝantaro estas kalkulita je 859.000.000 ĝis 900.000.000 dividitaj en * Nordameriko: 2001 kun 495 milionoj kaj en 2002 kun 501 milionoj (inkluzive de [[Centrameriko]] kaj [[Karibio]]) * Sudameriko: 2001 kun 352 milionoj kaj en 2002 kun 357 milionoj === Etnografio === [[Dosiero:Baby got Back.jpg|eta|Virino el indiĝena deveno en la Andoj]] La amerika loĝantaro konsistas el 900 milionoj da loĝantoj proksimume, devenantoj de tri grandaj etnaj grupoj, tiel pro la miksiĝo inter ili (ĉefe en Latinameriko): [[indianoj]] kaj [[eskimoj]] (kiuj estis la aborigenaj loĝantoj de Ameriko); eŭropanoj (el [[Hispanio]], [[Portugalio]], [[Britio]], [[Francio]], [[Italio]], [[Germanio]], [[Nederlando]], [[Danio]] kaj [[slavoj|slavaj popoloj]], kiuj estas ĉirkaŭ 572,9 milionoj da homoj, t.e. 63,5% de la amerika loĝantaro) kaj [[afriko|afrikanoj]] [[Subsahara Afriko|subsaharanoj]] devenantoj de sklavoj. Ankaŭ estas devenantoj de aliaj enmigrintoj, pli frue, ĉefe el [[Azio]], [[Meza Oriento]] kaj [[Fora Oriento]]. Eĉ se en ĉiuj amerikaj landoj pli aŭ malpli kvante havas eŭropajn devenantojn, ĝi estas ĉefa en landoj kiaj [[Argentino]], [[Brazilo]], [[Kanado]], [[Kostariko]], [[Kubo (lando)|Kubo]], [[Ĉilio]], [[Urugvajo]] kaj [[Usono]]. En kelkaj el tiuj landoj, kies loĝantoj havas fizikajn trajtojn de blankuloj, oni observis (laŭ fakaj esploroj) ke sub genenitkaj esploroj ili havas indiĝenan kaj afrikan sangon .<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.umng.edu.co/www/resources/idsocial.doc |titolo=SOCIAL IDENTITY Marta Fierro Social Psychologist. |alirdato=2010-10-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090225203250/http://www.umng.edu.co/www/resources/idsocial.doc |arkivdato=2009-02-25 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.iidh.ed.cr/comunidades/diversidades/docs/div_docpublicaciones/Derecho%20Indigena/Cap.%202.%20Pensar%20a%20los%20indios,%20tarea%20de%20criollos.pdf |titolo=massive immigration of European Argentina Uruguay Chile Brazil |alirdato=2010-10-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090225190038/http://www.iidh.ed.cr/comunidades/diversidades/docs/div_docpublicaciones/Derecho%20Indigena/Cap.%202.%20Pensar%20a%20los%20indios,%20tarea%20de%20criollos.pdf |arkivdato=2009-02-25 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://revistas.ucm.es/fll/02104547/articulos/ALHI8383110228A.PDF |titolo=Latinoamerica. |alirdato=2010-10-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090318213911/http://revistas.ucm.es/fll/02104547/articulos/ALHI8383110228A.PDF |arkivdato=2009-03-18 }}</ref> La rasaj problemoj en Ameriko malpliiĝis laŭlonge de la historio, ĉefe laŭleĝe, ĉar la sklaveco estis tute malpermesita kaj forigita en ĉiuj landoj. Tamen, ekzistas malakcepto kaj diskriminacio kontraŭ kelkaj malplimultoj el indiana, afrika aŭ azia origino en kelkaj landoj kies ĉefa loĝantaro estas blanka. === Karakterizoj de la loĝantaro === La loĝantaro de Ameriko varias laŭ la vivkondiĉoj. En [[Latinameriko]], la plejparto de siaj loĝantoj estas junuloj inter 15 - 24 jaroj, kaj la [[vivdaŭro]] varias inter 60 kaj 80 jaroj. Cetere, pli ol la duono de la loĝantaro en la plimulto de la landoj estas kamparana. [[Argentino]], [[Kubo (lando)|Kubo]], [[Ĉilio]] kaj [[Urugvajo]], estas la landoj de [[Latinameriko]] kun demografia strukturo relative maljuniĝinta, ĉar la loĝantaro kun ''60 jaroj aŭ pli'' egalas aŭ superas la 13%. En landoj kiel [[Gvatemalo]], [[Haitio]], [[Salvadoro]], [[Honduro]], [[Nikaragvo]], [[Panamo]], [[Paragvajo]] kaj [[Domingo]], ekzistas pli granda junula loĝantaro, regante la junuloj inter 15 kaj 25 jaroj kaj [[Bolivio]] estas lando kun proceso je maljuniĝo sed ankoraŭ kun juna loĝantaro. Laste, en [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Kostariko]], [[Meksiko]], [[Peruo]], [[Puerto-Riko]] kaj [[Venezuelo]], same ilia plimulto konsistas el juna loĝantaro, kvankam en la lastaj jardekoj en Brazilo, Meksiko kaj Puerto-Riko oni spertis progresivan loĝantaran maljuniĝon. Same okazas en la transmaraj departementoj [[Gvadelupo]], [[Franca Gujano]] kaj [[Martiniko]] (apartenantaj al [[Francio]]) kaj en ne latinidaj landoj kiel [[Bahamoj]], [[Belizo]], [[Gujano]], [[Jamajko]], [[Surinamo]], [[Malgrandaj Antiloj]], [[Trinidado kaj Tobago]], inkluzive de la eŭropaj dependaĵoj kiel [[Nederlandaj Antiloj]], [[Arubo]], ktp. En [[Usono]] kaj [[Kanado]] la plejparto de siaj loĝantoj estas adolta, superante la junulojn. === Lingvoj === {{Sen fontoj}}[[Dosiero:Idiomas de américa.png|eta|300ra|Lingvoj plej gravaj kaj plej parolataj en Ameriko.]] [[Dosiero:Old Port of Montreal (French- Vieux-Port de Montréal).jpg|eta|250ra|Montrealo, la plej granda franclingva urbo de Ameriko.]] La tuta nombro da lingvoj de Ameriko ege superas kvincenton da lingvoj, dialektoj kaj kreoloj. La precipaj lingvoj estas la altruditaj aŭ alportitaj de la eŭropaj koloniantoj sekvataj de la ĉefaj indianaj kulturoj. * La [[hispana]] estas parolata de pli ol 372 milionoj da personoj, kun koncentrado en [[Meksiko]], [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]]. Krome ekzistas gravaj komunumo de hispanlingvanoj en [[Usono]] kaj kelkaj insuloj en Karibio. * La [[angla]] estas parolata de 325 milionoj da personoj. Ĝi estas la plej parolata lingvo en [[Usono]] kaj [[oficiala lingvo|oficiala]] en [[Kanado]], [[Belizo]], [[Gujano]], [[Insuloj Falklandoj-Malvinoj|Falk-insuloj]] kaj en antilaj insuloj. En [[Puerto-Riko]] ĝi estas la dua oficiala lingvo. * La [[franca]] estas parolata en pluraj insuloj de Karibio (kiel [[Haitio]], [[Gvadelupo]] kaj [[Martiniko]], inter aliaj) kaj estas oficiala en [[Kanado]] (ĉefe parolata en [[Kebekio]]) kaj en [[Franca Gujano]]. * La [[portugala]] estas la oficiala lingvo de Brazilo, entute kun pli da 185 milionoj da parolantoj. * La [[keĉua lingvo|keĉua]] estas la aborigena lingvo plej parolata kun pli da 12 milionoj da personoj. Ĝi estas oficiala kaj en Peruo kaj en Bolivio en la regionoj kie ĝi estas parolata, ĝi ankaŭ estas parolata de konsiderinda malplimulto en Ekvadoro, en la sudo de Kolombio, en Santiago del Estero (Argentino) kaj en la nordo de Ĉilio. Kune al la keĉua, la [[ajmara]] ankaŭ oficialas en Bolivio, dum en Peruo nur tie kie ĝi ĉefas. La ajmara estas la unua lingvo de triono de la bolivianoj. En Peruo ankoraŭ ne ekzistas leĝoj kiuj agnoskas la konstitucian oficialecon de la ajmara, nek havas oficialan uzon en la ŝtata administrado, kun la sola escepto de la interkultura dulingva edukado. * La [[haitia kreola lingvo|haitia kreola]] estas [[kreola lingvo]] surbaze de la franca, plimulte parolata en Haitio. * La [[gvarania lingvo|gvarania]] estas parolata de pli ol 6 milionoj da personoj, ĉefe en Paragvajo, ĝi ĝi estas oficiala samrange kiel la hispana en la tuta lando. * Diversaj aborigenaj lingvoj estas parolataj en [[Mezameriko]], kiel la [[naŭatla]] (1,5 milionoj da parolantoj en [[Meksiko]]), la [[kiĉea lingvo|kiĉea]] (1,4 milionoj en [[Gvatemalo]] kaj [[Meksiko]]), la [[majaa lingvaro]] (entute 5 milionoj da personoj en [[Meksiko]] kaj Mezameriko), la zapotka (en [[Oaxaca]] de 800 mil personoj, ĉefe en [[Terkolo de Tehuantepeko]]), la miksteka ([[Oaxaca]] kaj [[Guerrero]] de pli ol 500 mil personoj), inter aliaj. * La [[nederlanda]] estas parolata en [[Nederlandaj Antiloj]], [[Arubo]] kaj [[Surinamo]]. * En [[Gronlando]] estas oficialaj la [[dana]] kaj la [[gronlanda lingvo|gronlanda]]. Kelkaj aliaj lingvoj kiuj havas konsiderindan nombron eĉ se ne oficialaj, inter ili: * La [[mapuĉa lingvo|mapudunguna]] estas la aborigena lingvo parolata de 440 mil [[mapuĉoj]] en [[Ĉilio]] kaj [[Argentino]]. * La [[vajua lingvo|vajua]] estas aborigena lingvo parolata de pli ol 400 mil personoj en [[Kolombio]] kaj [[Venezuelo]]. * La [[papiamento]] estas [[kreola lingvo]] parolata en la insuloj [[Arubo]], [[Bonaire]] kaj [[Curaçao|Kurazao]]. * Diversaj lingvoj, kiel la [[germana]] kaj la [[itala]], ankoraŭ estas parolataj de la enmigrintoj kiuj alvenis al Ameriko fine de la 19-a kaj laŭlonge de la 20-a jarcento. * La [[japana]] estas parolata plimulte en [[Usono]], [[Brazilo]] kaj [[Peruo]], la landoj kiuj havas pli da japanaj enmigrintoj. * La [[ĉina]] estas parolata, ĉefe en [[Peruo]], en [[Usono]], en [[Kanado]] kaj malpli grandaj komunumoj en aliaj landoj. * La [[kimra]] estas parolata en la argentina patagona provinco [[Ĉubutio]]. * La [[kroata]] estas parolata en [[Ĉilio]] far komunumo de enmigrintoj kiuj loĝas en la regionoj [[Antofagasta (regiono)|Antofagasta]] kaj [[Magallanes y de la Antártica Chilena|Magallanes]]. * La [[armena]] (kaj okcidenta kaj orienta) estas parolata de la armena diasporo ĉefe en Usono, Kanado, Argentino, Urugvajo, Brazilo kaj Ĉilio. * La lingvo [[Esperanto]] estas parolata eble de kelkaj miloj da personoj en landoj de la tuta superkontinento kun pli grandaj grupoj en [[Brazilo]], [[Argentino]], [[Ĉilio]], [[Meksiko]], [[Urugvajo]], [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Kubo (lando)|Kubo]]. === Religio === [[Dosiero:Catedral1 Rodrigo Marfan.jpg|eta|250ra|La Katedralo de Braziljo, de [[Oscar Niemeyer]].]] [[Dosiero:Bahaa_Templo_Chili.jpg|eta|250ra|Nokta vido de la Bahaa Templo en Ĉilio]] La precipaj religioj de Ameriko estas la jenaj: * [[Kristanismo]] (Nordameriko: 85%, Sudameriko: 93%)<ref>http://www.cbc.ca/montreal/features/religion/christianity_world.html</ref> ** [[Romkatolika Eklezio]] (praktikata de 89% de la meksikanoj;<ref>http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576758_4/Mexico.html|work=|archiveurl=http://www.webcitation.org{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.inegi.gob.mx/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/censos/poblacion/2000/definitivos/Nal/tabulados/00re01.pdf</ref> proksimume 74% de la loĝantaro de Brazilo, kie la katolika loĝantaro atingas 182 milionojn da homoj, la plej granda katolika nacio de la mondo;<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51629.htm International Religious Freedom Report, U.S. Department of State]. Retrieved on 2008-06-08.</ref> proksimume 24% de la usona loĝantarop;<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html#People |titolo=CIA - The World Factbook - United States |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181225135647/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html%20#People |arkivdato=2018-12-25 }}</ref> kaj pli ol 40% en Kanado<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.statcan.ca/Daily/English/030513/d030513a.htm |titolo=The Daily, Tuesday, May 13, 2003. Census of Population: Income of individuals, families and households; religion |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081018195253/http://www.statcan.ca/Daily/English/030513/d030513a.htm |arkivdato=2008-10-18 }}</ref>) ** [[Protestantismo]] (ĉefe praktikata en Usono, kie duono de la loĝantaro estas protestantoj aŭ evangelianoj, kaj Kanado, kun iom pli ol kvarono de la loĝantaro; ekzistas kreskanta movado de evangelianoj kaj pentekostanoj en la tradicia katolika Latinameriko.<ref>[http://www.abc.net.au/worldtoday/content/2005/s1348759.htm The World Today - Catholics faced with rise in Protestantism]</ref>) ** [[Ortodoksismo|Ortodoksa Eklezio]] (ĉefe en Usono kaj Kanado—1% de la usonanoj; ĉi tiu kristana eklezio kreskas pli rapide ol aliaj kristana grupoj en Kanado kaj nun ĝi reprezentas 3% de la kanadanoj) ** [[Apartaj kristanaj eklezioj]] kaj aliaj kristanoj (ĉ. 1,000 malsamaj eklezioj kaj sektoj en tuta Ameriko) * [[Senreligianoj]] (inkluzive de gnostikuloj, kaj ankaŭ praktikantoj de spiritaj movadoj, kiuj ne konsideras sin {{J|organizita religio}}) * [[Islamo]] (2 procento de kanadanoj [580,000 persons],<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo30a.htm?sdi=religion |titolo=Population by religion, by province and territory (2001 Census) |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071105022804/http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo30a.htm?sdi=religion |arkivdato=2007-11-05 }}</ref> 0.6 al 2 procento en Usono [de 1,820,000 al 5,000,000 <ref>[http://www.usnews.com/articles/news/religion/2008/04/07/understanding-islam.html ''Understanding Islam''] by Susan Headden of [[U.S. News & World Report]]. April 7, 2008.</ref> personoj], kaj 0.2% de la meksikanoj [250,000 personoj];<ref>[http://islamdom.blogspot.com/2007/11/islam-in-mexico.html Islam and Christianity: Islam in Mexico]</ref> kune, muzulmanoj konsistigas 2.5% de la nordamerika loĝantaro kun gravaj komunumoj en [[Toronto]], [[Losanĝeleso]], [[Nov-Jorko]], [[Vankuvero]], [[Hustono]], [[Ĉikago]], [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]] kaj [[Vaŝingtono]]—kaj 0.3% en tuta Latinameriko—[[Argentino]] havas la plej grandan komunumon kun pli ol 600,000 muzulmanoj, aŭ 1.9% de la argentinanoj<ref>http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71446.htm</ref>) * [[Judismo]] (2% de la nordamerikanoj—proksimume 2.5 procento de Usono kaj 1.2% de Kanado<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.jcpa.org/cjc/cjc-robinson-06.htm |titolo=Canadian Jewry Today: Portrait of a Community in the Process of Change - Ira Robinson |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090917083053/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-robinson-06.htm |arkivdato=2009-09-17 }}</ref>—kaj 0.23 procentoj de la latinamerikanoj—Argentino havas la plej grandan judan komunumon kun 200,000 membroj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ujc.org/page.html?ArticleID=26170 |titolo=First Planeload of Jews Fleeing Argentina Arrives in Israel |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080201175808/http://www.ujc.org/page.html?ArticleID=26170 |arkivdato=2008-02-01 }}</ref>) Aliaj gravaj religioj kaj kredoj inkluzivas [[Siĥismo]]n; [[Budhismo]]n; [[Hinduismo]]n; [[Bahaismo|Bahaan Kredon]]; kaj ampleksan gamon de indiĝenaj religioj, el kiuj la plimulto estas [[animismo|animismaj]]; kaj multaj [[tradicia afrika religio|tradiciaj afrikaj religioj]] kaj afrikdevenaj religioj. [[Sinkretismo]] ankaŭ troviĝas en la afrikaj, katolika kaj indiĝenaj religioj. == Valutoj == [[Dosiero:Dollar11963A.JPG|250ra|eta|Unu usona dolaro]] [[Dosiero:250G.png|250ra|eta|Haitia gurdo]] * [[Angvilo]], [[Antigvo kaj Barbudo]], kaj [[Grenado]] - [[Orientkaribia dolaro]] (EC$, XCD) * [[Nederlandaj Antiloj]] - [[Nederlandantila guldeno]] * [[Argentino]] - [[Argentina peso]] ($, ARS) * [[Arubo]] - [[Aruba guldeno]] (AWG) * [[Bahamoj]] - [[Bahama dolaro]] (BSD) * [[Barbado]] - [[Barbada dolaro]] (BBD) * [[Belizo]] - [[Beliza dolaro]] (BZD) * [[Bermudo]] - [[Bermuda dolaro]] (BM$, BMD) * [[Bolivio]] - [[Bolivia bolivjano]] (Bs., BOB) * [[Brazilo]] - [[Brazila realo]] (R$, BRL) * [[Kanado]] - [[Kanada dolaro]] (C$, CAD) * [[Ĉilio]] - [[Ĉilia peso]] ($, CLP) * [[Klipertono]] - (neloĝata) * [[Kolombio]] - [[Kolombia peso]] ($) (COP) * [[Kostariko]] - [[Kostarika kolumbo]] (₡, CRC) * [[Kubo (lando)|Kubo]] - [[Kuba peso]] (CUP), [[Konvertebla kuba peso]] (CUC) * [[Dominiko]], [[Moncerato]], [[Sankta-Kito kaj Neviso]], [[Sankta Vincento kaj Grenadinoj]] kaj [[Sankta Lucio]] - [[Orientkaribia dolaro]] (EC$, XCD) * [[Domingo]] - [[Dominga peso]] (DOP) * [[Ekvadoro]] - [[Salvadoro]], [[Usono]], [[Turkoj kaj Kajkoj]], [[Britaj Virgulininsuloj]], [[Usonaj Virgulininsuloj]] kaj [[Puerto-Riko]] - [[Usona dolaro]] ($, USD) * [[Gronlando]] - [[Dana krono]] (DKK) * [[Gvadelupo]], [[Franca Gujano]], [[Martiniko]], [[Saint-Barthélemy|Sankta-Bartolomeo]], [[Sankta Marteno (insulo)|Sankta Marteno]], [[Sankta-Piero kaj Mikelono]] - [[Eŭro]] (€, EUR) * [[Gvatemalo]] - [[Gvatemala kecalo]] (GTQ) * [[Gujano]] - [[Gujana dolaro]] (GYD) * [[Haitio]] - [[Haitia gurdo]] (HTG) * [[Honduro]] - [[Hondura lempiro]] (HNL) * [[Kajman-insuloj]] - [[Kajmana dolaro]] (KYD) * [[Sud-Georgio kaj Sud-Sandviĉinsuloj]], [[Insuloj Falklandoj-Malvinoj]] - [[Falklanda pundo]] (FL£) * [[Jamajko]] - [[Jamajka dolaro]] (JMD) * [[Meksiko]] - [[Meksika peso]] ($, MXN) * [[Navasa Insulo]] - (neloĝata) * [[Nikaragvo]] - [[Nikaragva kordovo]] (C$, NIO) * [[Panamo]] - [[Panama balboo]] (oficiala) (PAB); [[Usona dolaro]] (kuranta mono) ($, USD) * [[Paragvajo]] - [[Paragvaja gvaranio]] (PYG) * [[Peruo]] - [[Perua nova suno]] (S/.) (PEN) * [[Surinamo]] - [[Surinama dolaro]] (SRD) * [[Trinidado kaj Tobago]] - [[Trinidada dolaro]] (TT$, TTD) * [[Urugvajo]] - [[Urugvaja peso]] ($, UYU) * [[Venezuelo]] - [[Venezuela bolivaro]] (Bs. ó Bs.F, VEF) == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|n=Portalo:Ameriko|wikt=Ameriko|ReVo=amerik}} * [[Nova Mondo]] * [[Oazameriko]] * [[Centra Ameriko]] * [[Aridameriko]] * [[Historio de Ameriko]] * [[Komunumo Sudamerika de Nacioj]] * [[Amerikaj montoj]] * [[Amerika]] {{Elstara}} {{ADLS|2010|42}} <!-- kaj ankaŭ de semajno 43 --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ameriko| ]] qmfp7u5bi30psxthbotnvy2pnjbzyar 0 59 9392272 9390478 2026-06-04T20:30:29Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392272 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=[[Heliumo|Heliuma]] atomo kun [[atomkerno]] (rozkolora)<br> kaj [[Elektrono|elektrona]] nubo (griza).}} <!--[[Dosiero:Helium atom QM.svg|eta|]]--> '''Atomo''' (de la [[Greka lingvo|greka]] vorto ἄτομος [atomos] = "netranĉebla") estas, en [[filozofio]] kaj poste [[fiziko]], baza ero, kiu konsistigas [[materio]]n. == Priskribo == === Atomoj kaj iliaj konsistigaj partikloj === La materio estas elfarita el atomoj, kaj dum tre longa tempo oni kredis, ke atomoj estis vere nedisigeblaj. Tamen, hodiaŭ oni scias, ke atomoj estas elfaritaj el tri diversaj partikloj: [[protono]]j, [[elektrono]]j, kaj [[neŭtrono]]j. Protonoj kaj elektronoj estas tiel nomitaj ĉar ili estas la plej malgrandaj stabilaj partikloj kun pozitivaj kaj negativaj elektraj ŝargoj, respektive. Neŭtronoj estas la plej pezaj [[bariono]]j sen elektra ŝargo kaj nur stabilaj en la [[atomkerno]] pro la [[nuklea forto]]. Protonoj kaj neŭtronoj formas la centron de la atomo kaj havas plejparton de la [[maso]], dum elektronoj ŝvebas ĉirkaŭ la centro. === Elektra neŭtreco de atomoj === Atomoj estas kutime elektre neŭtraj, ĉar ili havas saman kvanton da protonoj kaj elektronoj. Ĉi tiu ekvilibro inter pozitivaj kaj negativaj ŝargoj certigas la stabilecon de la atomo. === Protonoj kaj neŭtronoj en la atomo === Atomoj povas havi malsamajn nombrojn de protonoj, kio determinas la ecojn de la elemento. Atomoj kun la sama nombro de protonoj (notita "Z") apartenas al la sama [[ĥemia elemento]]. Tamen, atomoj de la sama elemento povas havi malsaman nombron de neŭtronoj (notita "N"), kio kreas [[izotopo]]jn. Atomoj kun pli malmultaj protonoj kutime havas proksimume egalan nombron de neŭtronoj kaj protonoj, dum atomoj kun pli grandaj nombroj da protonoj bezonas eĉ pli da neŭtronoj por resti stabilaj (Vd la apudan bildon). === Molekuloj kaj ĥemiaj ligoj === La elementoj povas kuniĝi por formi [[molekulo]]jn. Ekzemple, ordinara molekulo estas [[akvo]] (H₂O), kiu konsistas el du atomoj de [[hidrogeno]] kaj unu atomo de [[oksigeno]]. Molekuloj estas la bazaj konstruaĵoj de multaj substancoj, kiujn ni vidas ĉiutage. === Grandeco de atomoj === Atomoj estas tiel malgrandaj, ke ili ne videblas eĉ per elektrona [[mikroskopo]]. Ekzemple, la grandeco de hidrogenatomo estas nur 0,1 [[nanometro]], aŭ 1/100.000.000.000 metroj (10⁻¹⁰ m). Por pli konkreta ilustraĵo, unu gramo da [[aluminio]] enhavas proksimume 20.000.000.000.000.000.000.000 atomojn (2x10²²). == Historio de malkovroj == [[Dosiero:Democritus by Johannes Moreelse 02.jpg|eta|maldekstre|[[Demokrito el Abdero|Demokrito]], plej grava reprezentanto de la [[Atomismo|greka atomisma skolo]] (5-a jarcento a.K.). Portreto de Johannes Moreelse en la amuza sinteno kun kiu oni identigis la filozofon.]] La greka filozofo [[Demokrito el Abdero|Demokrito]] unue tezis, ĉirkaŭ la jaro [[-400|400 a.K.]], ke devas ekzisti nedivideblaj eroj de materio, aŭ [[elemento]]j. Li nomis ĉi tiujn malgrandegajn erojn de materio ''"atomos"'', vorto kiu en la [[greka lingvo|greka]] signifis "netranĉebla". Tamen, hodiaŭ oni scias, ke la atomo vere estas dividebla. La [[atommodelo de Thomson]] estas unu el la pluraj sciencaj modeloj de la atomo. Ĝi estis unue proponita de [[Joseph John Thomson]] en [[1904]]<ref name="universetoday.com">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.universetoday.com/38326/plum-pudding-model/|titolo=Plum Pudding Model - Universe Today|alirdato=la 19-an de decembro 2015|dato=27-a de aŭgusto 2009|eldoninto=Universe Today}}</ref> rapide post la malkovro de la [[elektrono]]j, sed antaŭ la malkovro de la [[atomkerno]]. La modelo provis kombini la tiame konatajn ecojn de atomoj: 1) elektronoj estas negative ŝargitaj partikloj kaj 2) atomoj estas neŭtre ŝargitaj. La "planeda modelo" diris, ke la atomo pli-malpli similas la [[sunsistemo]]n; la [[Atomkerno|kerno]] similas la [[suno]]n, kaj la elektronoj similas la ĉirkaŭantajn [[planedo]]jn. Hodiaŭ oni scias, ke la elektronoj ŝvebas ĉirkaŭ la centro ne kiel planedoj, sed laŭ malsimplaj [[orbito]]j determinitaj per la [[ekvacio de Schrödinger|Ekvacio de Ŝrodinger]]. == Atommodeloj == === Modelo de Dalton === La modelo de Dalton estis la unua atoma modelo kiu uzis sciencajn bazojn, kaj estis formulita en [[1803]] de [[John Dalton]], kiu imagis la atomojn kiel malgrandajn sferojn.<ref>Rincón Arce, Álvaro (1983) ABC de Química Primer Curso, Editorial Herrero, México, ISBN 968-420-294-6.</ref> Tiu unua atoma modelo postulis jenon: * La [[materio]] estas formata per tre malgrandaj partikloj nomataj atomoj, kiuj estas nedivideblaj kaj nedetrueblaj. * La atomoj de unu elemento estas egalaj inter si, havas propran pezon kaj proprajn kvalitojn. La atomoj de la diversaj elementoj havas malsamajn pezojn. * La atomoj restas nedividataj, eĉ kombinataj en la ĥemiaj reagoj. * La atomoj, se kombinataj por formi komponaĵojn konservas simplajn rilatojn. * La atomoj de diferencaj elementoj estas kombineblaj en diferencaj proporcioj kaj povas formi pli ol unu komponaĵo. * La ĥemiaj komponaĵoj estas formataj kiam unuiĝas atomoj de du aŭ pliaj diversaj elementoj. === Modelo de Thomson === {{Ĉefartikolo|Atommodelo de Thomson}} La '''atommodelo de Thomson''' estas unu el la pluraj sciencaj modeloj de la atomo. Ĝi estis unue proponita de [[Joseph John Thomson]] en [[1904]]<ref name="universetoday.com"/> rapide post la malkovro de la [[elektrono]], sed antaŭ la malkovro de la [[atomkerno]]. La modelo provis kombini la tiame konatajn ecojn de atomoj: 1) elektronoj estas negative ŝargitaj partikloj kaj 2) atomoj estas neŭtre ŝargitaj. Tiele la elektronoj estas supozataj dronigitaj en pozitiva "supo" kiel [[pruno]]j (angle ''plum'') en [[pudingo]] (angle ''pudding''), sekvas la imaga nomo de tia "''plum pudding modelo''". === Modelo de Nagaoka === {{Ĉefartikolo|Hantaro Nagaoka#Saturna modelo de la atomo}} [[Hantaro Nagaoka]] malakceptis la modelon de Thomson, ĉar la [[Elektra ŝargo|ŝargoj]] ne estas penetreblaj de siaj kontraŭoj. Pro sia malkonsento kun la tiama modelo, en [[1904]] li proponis alternativan modelon, en kiu la centro de pozitiva ŝargo estis ĉirkaŭata de nombraj elektronoj kiuj turnis, farante similan bildon al tiu de la planedo [[Saturno (planedo)|Saturno]] kun ĝiaj ringoj, surbaze de la teorioj, kiuj klarigis la stabilecon kaj la gravitajn rilatojn inter la planedo kaj ĝiaj ringoj. La tezo estis jena: la ringoj estas stabilaj, ĉar la planedo kiun ili estas ĉirkaŭanta estas tre masiva. === Modelo de Rutherford === [[Dosiero:Átomo de Rutherford.png|eta|dekstre|Atoma modelo de Rutherford.]] {{Ĉefartikolo|Atoma modelo de Rutherford}} En [[1911]], [[Ernest Rutherford]] proponis modelon de atomo kun pozitiva kerno, en kiu koncentriĝas la preskaŭ tuta maso de l'atomo, ĉirkaŭ orbitas negativaj elektronoj, tiel ke la atomo estas elektre neŭtra. La '''atoma modelo de Rutherford'''<ref>{{Citaĵo el libro |titolo= Espacio, tiempo y atómos. Relatividad y mecánica cuántica (Spaco, tempo kaj atomoj. [[Relativeco]] kaj [[kvantuma mekaniko]] |url= https://books.google.com/books?id=mi2e98uRyVUC |eldonejo= Ediciones AKAL |dato=11a de novembro 1993 |alirdato=11a de decembro 2015 |isbn= 9788446001522|aŭtoro= José Manuel Sánchez|lingvo = hispane}}</ref> estas modelo de la interna strukturo de atomo proponita de la brit-nov-zelanda [[apotekisto]] kaj [[fizikisto]] [[Ernest Rutherford]]<ref>{{Citaĵo el libro |titolo= Química general. Introducción a la Química Teórica (Ĝenerala Ĥemio. Enkonduko al Teoria Ĥemio) |url= https://books.google.co.ve/books?id=EdsLZGYbK-gC&pg=PA63&dq=Modelo+at%C3%B3mico+de+Rutherford&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwjSuNqSv9TJAhWBST4KHYo3C-cQ6AEIIDAB#v=onepage&q=Modelo%2520at%25C3%25B3mico%2520de%2520Rutherford&f=false |eldonejo= Cristóbal Valenzuela|aŭtoro= Calahorro|lingvo = hispane}}</ref> en [[1911]], por klarigi la rezultojn de sia "eksperimento pri [[oro|or]]folio". Rutherford konkludis, ke la [[maso]] de atomo estis koncentrita en malgranda regiono de pozitivaj [[ŝargo]]j kiuj malhelpis la trairejon de pozitivaj [[alfa-partiklo]]j. Li poste proponis novan modelon, kiu havis [[nukleo]]n aŭ centron kie la [[atommodelo de Thomson]] ne povis klarigi kiel la ŝargo sur la [[elektrono]]j povas esti konservita ene de la atomo. Li ankaŭ ne povis klarigi la stabilecon de atomo. Lia teorio menciis nenion pri la [[kerno]] de la atomo; la maso kaj pozitiva ŝargo estas koncentritaj en ĝi, kaj la negative ŝargitaj elektronoj troviĝas en la eksternuklea zono. [[Dosiero:3D anamation of the Rutherford atom.ogv|eta|dekstre|[[Animacio]] [[3D]] de unu atomo laŭ modelo de Ernest Rutherford.]] === Modelo de Bohr === La modelo de Bohr estas malnoviĝinta teorio en la kampo de fiziko/ĥemio, serĉante kompreni la konsiston de atomo, kaj pli precipe de [[hidrogeno]] kaj hidrogenaj [[jono]]j (jonoj posedataj de ununura elektrono). Evoluigita fare de [[Niels Bohr]] en [[1913]] tiu teorio establita sur la "planeda modelo" de Rutherford renkontis tujan sukceson kiam ĝi klarigis en simpla maniero la [[spektra linio|spektrajn intervalojn]] de hidrogenelementoj, tiel establante proksimiĝon inter la unuaj modeloj de la atomo kaj la teorio de [[kvantuma mekaniko]]. Tiu nova modelo en kiu la elektronoj de atomo supozevle orbitas la nukleon, sed povis fari tion nur en finia serio de orbitoj, kaj povis salti inter tiuj orbitoj nur en diskretaj ŝanĝoj de energio korespondaj al la absorbo de radiado de [[fotono]].<ref> Stern, David P. (16a de Majo 2005). [https://www-spof.gsfc.nasa.gov/stargaze/Q5.htm "The Atomic Nucleus and Bohr's Early Model of the Atom".] NASA/Goddard Space Flight Center. [https://web.archive.org/web/20070820084047/http://www-spof.gsfc.nasa.gov/stargaze/Q5.htm Arkivita el la originalo] la 20an de Aŭgusto 2007. </ref> Tiun kvantumadon oni uzis por klarigi kial la orbitoj de la elektronoj estas stabilaj kaj kial elementoj absorbas kaj elsendas elektromagnetan radiadon en diskretaj spektroj.<ref> Bohr, Niels (11a de Decembro 1922). [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1922/bohr/lecture/ "Niels Bohr, The Nobel Prize in Physics 1922, Nobel Lecture".] Nobel Foundation. Arkivita el la originalo la 15an de Aprilo 2008. </ref> Tiu modelo estis ĝeneraligita al la kazo de relativecaj elektronoj fare de [[Arnold Sommerfeld]] skribante kvante la [[fajna strukturo|fajnan strukturon]] de la spektraj linioj de hidrogeno. Tamen, tiu teorio ne povas klarigi la spektron de multoblaj elektronoj (kiel ekzemple pri [[heliumo]]), nek la naturon de ĥemiaj reakcioj, kaj ĝi tute abandoniĝis pro la avantaĝoj de la [[kvantuma mekaniko]] ekde [[1925]]. === Modelo de Sommerfeld === La atoma modelo de [[Niels Bohr|Bohr]] funkciis tre bone por la atomo de [[hidrogeno]], tamen, en la spektroj faritaj por atomoj de aliaj elementoj estis observite ke [[elektrono]]j de la sama energinivelo havis malsamajn energiojn, montrante ke ekzistas eraro en la modelo. Lia konkludo estis, ke ene de la sama [[energinivelo]] estis subniveloj, tio estas, iomete malsamaj energioj. Krome, el teoria vidpunkto, Sommerfeld trovis, ke en kelkaj atomoj la rapidoj de la [[elektrono]]j atingis konsiderindan frakcion de la [[lumrapido]]. Sommerfeld studis la esploradon pri relativecaj elektronoj. La germana fizikisto [[Arnold Sommerfeld]], kun la helpo de la [[teorio de la relativeco]] de [[Albert Einstein]], faris la sekvajn modifojn al la modelo de Bohr: # Elektronoj moviĝas ĉirkaŭ la nukleo, en cirklaj aŭ elipsaj orbitoj. # Komencante de la dua energinivelo, ekzistas du aŭ pli da subniveloj sur la sama nivelo. # La elektrono estas eta [[elektra kurento]]. Sekve, la atommodelo de Sommerfeld estas ĝeneraligo de la atommodelo de Bohr el la relativeca vidpunkto, kvankam li ne povis pruvi la formojn de emisio de elipsaj orbitoj, li nur ekskludis ilian cirklan formon. === Modelo de Schrödinger === [[Dosiero:HAtomOrbitals.png|eta|maldekstre|Loka probablodenseco de elektrono por la unuaj [[energinivelo]]j.]] Post kiam [[Louis-Victor de Broglie]] proponis la ondnaturon de materio en 1924, kiu estis ĝeneraligita fare de [[Erwin Schrödinger]] en [[1926]], la modelo de la atomo denove estis ĝisdatigita. En la modelo de Schrödinger, la koncepto de elektronoj kiel etaj ŝarĝitaj sferoj kiuj rondiras ĉirkaŭ la nukleo estas prirezignita, kio estas ekstrapolo de sperto je makroskopa nivelo al la eta grandeco de la atomo. Anstataŭe, Schrödinger priskribas elektronojn per [[ondofunkcio]], kies kvadrato reprezentas la probablecon de ilia ĉeesto en limigita regiono de spaco. Ĉi tiu probabla zono estas konata kiel [[elektrona distribuado|orbitalo]]. La grafikaĵo malsupre montras la orbitalojn por la unuaj energiniveloj disponeblaj en la hidrogena atomo. === Modelo de Dirac === La [[Diraka ekvacio]] aspektas tiel: :<math> \left(\alpha_0 mc^2 + \sum_{j = 1}^3 \alpha_j p_j \, c\right) \psi (\mathbf{x},t) = i \hbar \frac{\partial\psi}{\partial t} (\mathbf{x},t) </math> kie ''m'' estas [[Maso|kvietmaso]] de la elektrono, ''c'' estas [[Lumrapido|lumrapideco]], ''p'' estas la [[Momanto|momanta]] operatoro, <math>\hbar</math> estas la reduktita [[konstanto de Planck]], '''x''' kaj ''t'' estas, respektive, la [[spaco|spaca]] kaj [[tempo|tempa]] koordinatoj, kaj ''&psi;''('''x''', ''t'') estas kvar-komponanta [[ondfunkcio]]. En [[1928]], la [[relativeco|relativeca]] modelo de Dirac anstataŭas la tro simplan "planedan modelon" de atomo per inkludo de ondfunkcioj al la [[videbla (fiziko)|videbloj]] (pozicio, movkvanto...) de atomelektronoj. La &alpha;-oj estas [[Lineara transformo|linearaj operatoroj]], kiuj agas en la ondfunkcio. Ilia plej fundamenta eco estas ke ili estu '''kontraŭkomutaj'''. En aliaj vortoj, :<math>\alpha_i\alpha_j = -\alpha_j\alpha_i</math>, kie <math>i\ne j</math>, kaj '''i''' kaj '''j''' estas inter nulo kaj tri. La plej simpla maniero por ricevi tiajn ecojn estas per 4&times;4 matricoj. Ne ekzistas aro de matricoj kun pli malgranda dimensio, kiu verigus la postulon de kontraŭkomuteco. Tiuj kvar-dimensiaj matricoj nomiĝas &alpha;-matricoj de Dirako: Oportuna (sed ne unika) elekto de <math>\alpha</math>-matricoj estas :<math>\alpha_0 = \begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & -1 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & -1 \end{bmatrix} \quad \alpha_1 = \begin{bmatrix} 0 & 0 & 0 & 1 \\ 0 & 0 & 1 & 0 \\ 0 & 1 & 0 & 0 \\ 1 & 0 & 0 & 0 \end{bmatrix} </math>, :<math>\alpha_2 = \begin{bmatrix} 0 & 0 & 0 & -i \\ 0 & 0 & i & 0 \\ 0 & -i& 0 & 0 \\ i & 0 & 0 & 0 \end{bmatrix} \quad \alpha_3 = \begin{bmatrix} 0 & 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & -1 \\ 1 & 0 & 0 & 0 \\ 0 & -1 & 0 & 0 \end{bmatrix} </math>, La Diraka ekvacio priskribas la probablecajn amplitudojn por ''sola'' elektrono. Ĝi estas sola-partikla teorio, en aliaj vortoj, ĝi ne aplikas la kreadon kaj detruadon de la partikloj. Ĝi donas bonan antaŭdiron por la [[magneta momanto]] de elektrono kaj klarigas [[fajna strukturo|fajnan strukturon]] observeblan en atomaj {{J|spektra linio}}. Ĝi ankaŭ eksplikas la spinon de la elektrono. Du de la kvar solvoj de la ekvacio konformas al du [[spino|spinaj]] ŝtatoj de elektrono. La aliaj du solvoj sugestas, ke ekzistas malfinia aro da [[kvantuma stato|kvantumaj statoj]], en kiuj la elektrono havas negativan energion. Ĉi tiu stranga rezulto gvidis Dirakon al konkludo, tra rimarkinda hipotezo sciata kiel "trua teorio", ke ekzistas pozitive [[Elektra ŝargo|ŝargitaj]] "elektronoj". Ĉi tiu antaŭdiro estis pruvita per malkovro de [[pozitrono]]j en [[1932]] (antaŭe nomitaj ''pozitonoj'' kiel elektronoj estis nomitaj ''negatonoj''). == Strukturo == === Subatomaj partikloj === {{Ĉefartikolo|Subatoma partiklo}} Kvankam la vorto ''atomo'' origine indikis partiklon kiu ne povas esti disigita en pli malgrandajn partiklojn, en moderna scienca uzokutimo la atomo estas kunmetita de diversaj [[Subatoma partiklo|subatomaj partikloj]]. La konsistigaj partikloj de atomo estas la [[elektrono]], la [[protono]] kaj la [[neŭtrono]]. La elektrono estas la malplej masa el tiuj partikloj laŭ kvar ordoj de magnitudo je 9.11×10<small>−31</small> kg, kun negativa [[elektra ŝargo]] kaj grando kiu estas tro malgranda kaj malebligas esti mezurita uzante la disponeblaj teknikoj.<ref>{{cite book|last=Demtröder|first=Wolfgang|year=2002|title=Atoms, Molecules and Photons: An Introduction to Atomic- Molecular- and Quantum Physics|url=https://archive.org/details/atomsmoleculesph00demt_277|url-access=limited|publisher=Springer|edition=1st|isbn=978-3-540-20631-6|oclc=181435713|pages=[https://archive.org/details/atomsmoleculesph00demt_277/page/n51 39]–42}}</ref> Ĝi estis la plej malpeza partiklo kun pozitiva restanta maso mezurita, uzante la malkovron de la [[Neŭtrino|neŭtrinan]] mason. Je ordinaraj kondiĉoj, elektronoj estas ligitaj al la pozitive ŝarĝita nukleo pere de la alligiteco kreita el la opoziciaj elektraj ŝarĝoj. Se atomo havas pli aŭ malpli da elektronoj ol ties atoma nombro, tiam ĝi iĝas respektive negative aŭ pozitive ŝarĝita kiel tuto; ŝarĝita atomo estas nomita [[jono]]. Elektronoj estis konata ekde la fino de la 19-a jarcento, ĉefe pro [[J.J. Thomson]]. Protonoj havas pozitivan ŝarĝon kaj mason de 1.6726×10<small>−27</small> kg. La nombro de protonoj en atomo estas nomita ĝia [[atoma nombro]]. [[Ernest Rutherford]] (1919) observis, ke nitrogeno sub alfa-partikla bombardado elsendas tion kio ŝajnas hidrogenaj nukleoj. Ĉirkaŭ 1920 li estis akceptinta, ke la hidrogena nukleo estas diferenca partiklo ene de la atomo kaj nomis ĝin [[protono]]. Neŭtronoj ne havas elektran ŝarĝon kaj havas mason de 1.6749×10<small>−27</small> kg.<ref>{{cite book|last=Woan|first=Graham|year=2000|title=The Cambridge Handbook of Physics|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-57507-2|oclc=224032426|page=[https://archive.org/details/cambridgehandboo0000woan/page/8 8]|url=https://archive.org/details/cambridgehandboo0000woan/page/8}}</ref><ref name="2014 CODATA">Mohr, P.J.; Taylor, B.N. and Newell, D.B. (2014), [http://physics.nist.gov/constants "The 2014 CODATA Recommended Values of the Fundamental Physical Constants"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120211083747/http://physics.nist.gov/cuu/Constants/index.html |date=2012-02-11 }} (Web Version 7.0). La datumbazon disvolvis J. Baker, M. Douma, kaj Svetlana Kotoĉigova. (2014). National Institute of Standards and Technology, Gaithersburg, Maryland 20899.</ref> Neŭtronoj estas la plej pezaj el la tri konstituantaj partikloj, sed ilia maso povas esti reduktita pere de la nuklea ligenergio. Neŭtronoj kaj protonoj (kolektive konataj kiel [[nukleono]]j) havas kompareblajn dimensiojn — ĉirkaŭ 2.5×10<small>−15</small> m— kvankam la 'surfaco' de tiuj partikloj neestas klare difinita.<ref>{{cite book|last=MacGregor|first=Malcolm H.|year=1992|title=The Enigmatic Electron|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-521833-6|oclc=223372888|pages=[https://archive.org/details/astronomyencyclo0000unse/page/33 33–37]|url=https://archive.org/details/astronomyencyclo0000unse/page/33}}</ref> La neŭtronon malkovris en 1932 la angla fizikisto [[James Chadwick]]. En la [[Norma modelo]] de fiziko, elektronoj estas veraj elementaj partikloj sen interna strukturo, dum protonoj kaj neŭtronoj estas partikloj komponitaj de [[Elementa partiklo|elementaj partikloj]] nomitaj [[Kvarko]]j. Estas du tipoj de kvarkoj en atomoj, el kiuj ĉiuj havas frakcian elektran ŝarĝon. Protonoj estas komponitaj de du [[U-kvarko]]j (el kiuj ĉiuj kun ŝarĝo + 2/3 kaj unu [[D-kvarko]] (kun ŝarĝo de −1/3). Neŭtronoj konsistas de unu U-kvarko kaj de du D-kvarkoj. Tiu distingo klarigas la diferencon en amaso kaj ŝarĝo inter ambaŭ partikloj.<ref name=pdg2002 > Particle Data Group (2002). [https://www.particleadventure.org/ "The Particle Adventure".] Lawrence Berkeley Laboratory. Arkivita el la originalo la 4an de Januaro 2007. </ref><ref name=schombert2006 > Schombert, James (18a de Aprilo 2006). [http://abyss.uoregon.edu/~js/ast123/lectures/lec07.html "Elementary Particles".] University of Oregon. [https://web.archive.org/web/20111217082011/http://abyss.uoregon.edu/~js/ast123/lectures/lec07.html Arkivita el la originalo] la 30an de Aŭgusto 2011. </ref> La kvarkoj estas tenitaj kune per la [[Forta nuklea forto|forta interagado]] (aŭ forta forto), kiu estas mediaciita per [[gluono]]j. La protonoj kaj neŭtronoj, siavice, estas tenataj unu al la alia en la nukleo per la nuklea forto, kiu estas restaĵo de la forta forto kiu havas iom malsamajn interval-propraĵojn (vidu la artikolon pri la [[nuklea forto]] por plia informo). La gluono estas membro de la familio de [[Gaŭĝa bosono|gaŭĝaj bosonoj]], kiuj estas elementaj partikloj kiuj peras fizikajn fortojn.<ref name=pdg2002 /><ref name=schombert2006 /> === Nukleo === {{Ĉefartikolo|Atomkerno}} [[File:Binding energy curve - common isotopes.svg|thumb|La ligiga energio necesa por nukleono por eskapi la nukleon, por diversaj izotopoj.]] Ĉiuj ligitaj protonoj kaj neŭtronoj en atomo konsistigas etan [[atomkerno]]n, kaj estas kolektive nomitaj [[nukleono]]j. La radiuso de nukleo estas proksimume egala al <math>1.07 \sqrt[3]{A}</math>&nbsp;femtometroj, kie <math>A</math> estas la totala nombro de nukleonoj.<ref>{{cite book|last=Jevremovic|first=Tatjana|year=2005|title=Nuclear Principles in Engineering|url=https://archive.org/details/nuclearprinciple00jevr_450|url-access=limited|publisher=Springer|isbn=978-0-387-23284-3|oclc=228384008|page=[https://archive.org/details/nuclearprinciple00jevr_450/page/n83 63]}}</ref> Tio estas multe pli malgranda ol la radiuso de la atomo, kiu estas ĉirkaŭ 10⁵&nbsp;fm. La nukleonoj estas kunligitaj per mallongdistance alloga potencialo nomita la restanta forta forto. Je distancoj pli malgrandaj ol 2.5 fm tiu forto estas multe pli potenca ol la [[elektrostatika forto]] kiu igas pozitive ŝargitajn protonojn por forpuŝi unu la alian.<ref>{{cite book|last1=Pfeffer|first1=Jeremy I.|last2=Nir|first2=Shlomo|year=2000|title=Modern Physics: An Introductory Text|publisher=Imperial College Press|isbn=978-1-86094-250-1|oclc=45900880|pages=330–336}}</ref> Atomoj de la sama [[ĥemia elemento|elemento]] havas la saman nombron da protonoj, nomataj [[atomnombro]]. Ene de ununura elemento, la nombro da neŭtronoj povas varii, determinante la [[izotopo]]n de tiu elemento. La totala nombro de protonoj kaj neŭtronoj determinas la [[nuklido]]n. La nombro da neŭtronoj relative al la protonoj determinas la stabilecon de la nukleo, kaj certaj izotopoj spertas [[Radioaktiveco|radioaktivan disfalon]].<ref name=wenner2007 > Wenner, Jennifer M. (10a de Oktobro 2007). [https://serc.carleton.edu/quantskills/methods/quantlit/RadDecay.html "How Does Radioactive Decay Work?".] Carleton College. Arkivita el la originalo la 11an de Majo 2008. </ref> La protono, la elektrono kaj la neŭtrono estas klasifikitaj kiel [[fermiono]]j. Fermionoj obeas la [[Principo de ekskludo|Pauli-ekskludprincipon]], kiu malpermesas ''identajn'' fermionojn, kiel ekzemple multoblaj protonoj, de okupado de la sama kvantuma stato en la sama tempo. Tiel, ĉiu protono en la nukleo devas okupi kvantuman staton malsaman de ĉiuj aliaj protonoj, kaj la samo validas por ĉiuj neŭtronoj de la nukleo kaj por ĉiuj elektronoj de la elektrona nubo.<ref name="raymond" > Raymond, David (7a de Aprilo 2006). [https://web.archive.org/web/20021201030437/http://physics.nmt.edu/~raymond/classes/ph13xbook/node216.html "Nuclear Binding Energies".] New Mexico Tech. Arkivita el la originalo la 1an de Decembro 2002. </ref> Nukleo kiu havas malsaman nombron da protonoj ol neŭtronoj povas eble fali al pli malalta energistato tra radioaktiva disfalo, kiu igas la nombron da protonoj kaj neŭtronoj pli proksime egaligitaj. Kiel rezulto, atomoj kun egalaj nombroj de protonoj kaj neŭtronoj estas pli stabilaj kontraŭ kadukiĝo, sed kun kreskanta atomnombro, la reciproka repuŝo de la protonoj postulas kreskantan proporcion de neŭtronoj por konservi la stabilecon de la nukleo.<ref name="raymond" /> [[File:Wpdms physics proton proton chain 1.svg|maldekstre|thumb|170ra|Ilustraĵo de nuklea fuzioprocezo kiu formas deŭteriokernon, konsistantan el protono kaj neŭtrono, el du protonoj. [[Pozitrono]] (e⁺) - [[Antimaterio|antimateria]] elektrono - estas elsendita kune kun elektrona [[neŭtrino]].]] La nombro da protonoj kaj neŭtronoj en la atomkerno povas esti modifita, kvankam tio povas postuli tre altajn energiojn pro la forta forto. [[Nuklea fuzio]] okazas kiam multoblaj atompartikloj kuniĝas por formi pli pezan nukleon, kiel ekzemple tra la energia kolizio de du nukleoj. Ekzemple, ĉe la kerno de la Suno protonoj postulas energiojn de 3 ĝis 10 keV por superi sian reciprokan repuŝon - la [[Kulomba leĝo|kulomban baron]] - kaj kunfandiĝi en ununuran nukleon.<ref name=mihos2002 >Mihos, Chris (23a de Julio 2002). [http://burro.cwru.edu/Academics/Astr221/StarPhys/coulomb.html "Overcoming the Coulomb Barrier".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060912013620/http://burro.cwru.edu/Academics/Astr221/StarPhys/coulomb.html |date=2006-09-12 }} Case Western Reserve University. Arkivita el la originalo la 12an de Septembro 2006.</ref> [[Nuklea fisio]] estas la kontraŭa procezo, igante nukleon fendetiĝi en du pli malgrandajn nukleojn - kutime tra radioaktiva disfalo. La nukleo ankaŭ povas esti modifita per bombardado per altenergiaj subatomaj partikloj aŭ fotonoj. Se tio modifas la nombron da protonoj en nukleo, la atomo ŝanĝiĝas al malsama ĥemia elemento.<ref name=lbnl20070330 > Staff (30a de Marto 2007). [https://www.lbl.gov/abc/Basic.html "ABC's of Nuclear Science".] Lawrence Berkeley National Laboratory. [https://web.archive.org/web/20061105192110/http://www.lbl.gov/abc/Basic.html Arkivita el la originalo] la 5an de Decembro 2006. </ref><ref name=makhijani_saleska2001 > Makhijani, Arjun; Saleska, Scott (2a de Marto 2001). [https://ieer.org/resource/factsheets/basics-nuclear-physics-fission/ "Basics of Nuclear Physics and Fission".] Institute for Energy and Environmental Research. Arkivita el la originalo la 16an de Januaro 2007. </ref> Se la maso de la nukleo sekvanta fuzioreagon estas malpli ol la sumo de la masoj de la apartaj partikloj, tiam la diferenco inter ĉi tiuj du valoroj povas esti elsendita kiel speco de uzebla energio (kiel ekzemple [[gamaradio]], aŭ la kinetika energio de [[beta-partiklo]]), kiel priskribite per la [[Masenergia ekvivalento|masenergia ekvivalenta]] formulo de [[Albert Einstein]], ''E=mc²'', kie ''m'' estas la perdorapideco kaj ''c'' estas la [[lumrapideco]]. Tiu deficito estas parto de la ligiga energio de la nova nukleo, kaj estas la nereakirebla perdo de la energio, kiu igas la kunfanditaj partikloj resti kune en stato kiu postulas, ke tiu energio apartiĝu.<ref>{{cite book|last1=Shultis|first1=J. Kenneth|last2=Faw|first2=Richard E.|title=Fundamentals of Nuclear Science and Engineering|year=2002|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8247-0834-4|oclc=123346507|pages=10–17}}</ref> La fuzio de du nukleoj kiuj kreas pli grandajn nukleojn kun pli malaltaj atomnombroj ol [[fero]] kaj [[nikelo]] - totala nukleona nombro de proksimume 60 - estas kutime [[Ekzoterma reakcio|ekzoterma procezo]], kiu elsendas pli da energio ol estas postulata por kunigi ilin.<ref name=ajp63_7_653 > Fewell, M.P. (1995). "The atomic nuclide with the highest mean binding energy". ''American Journal of Physics''. 63 (7): 653–658. Bibcode:1995AmJPh..63..653F. doi:10.1119/1.17828. </ref> Estas ĉi tiu energi-elsenda procezo kiu faras nuklean fuzion en [[stelo]]j memsubtena reago. Por pli pezaj nukleoj, la ligiga energio por [[nukleono]] komencas malpliiĝi. Tio signifas ke fuzioprocezo produktanta nukleon kiu havas atomnombron pli altan ol proksimume 26, kaj [[masnombro]]n pli altan ol proksimume 60, estas endoterma procezo. Tiel, pli masivaj nukleoj ne povas sperti energiproduktantan fuzioreakcion kiu povas elteni la hidrostatikan ekvilibron de stelo.<ref name="raymond" /> === Elektrona nubo === {{Ĉefartikolo|Elektrona distribuado|Elektronkovraĵo|Elektronegativeco}} [[File:Potential energy well.svg|right|thumb|Potenciala puto, montranta, laŭ la [[klasika mekaniko]], la minimuman energion ''V''(''x'') necesan por atingi ĉiun pozicion ''x''. Klasike, partiklo kun energio ''E'' estas limigita al gamo de pozicioj inter ''x''₁ kaj ''x''₂.]] La elektronoj en atomo estas altiritaj al la protonoj en la nukleo fare de la [[Elektromagnetismo|elektromagnetika forto]]. Tiu forto ligigas la elektronojn ene de [[Elektrostatiko|elektrostatika]] potenciala puto ĉirkaŭ la plej malgranda nukleo, kio signifas, ke ekstera forto de energio estas necesa por ke la elektrono foriru. Ju pli proksime elektrono estas al la nukleo, des pli granda estas la altira forto. Tial elektronoj ligiĝas proksime de la centro de la potenciala puto postulas pli da energio por eskapi ol tiuj ĉe pli grandaj apartigoj. Elektronoj, kiel aliaj partikloj, havas proprecojn kaj de partiklo kaj de ondo. La elektrona nubo estas regiono ene de la potenciala puto, kie ĉiu elektrono formas specon de tridimensia [[Staranta ondo|konstanta ondo]] - ondoformo kiu ne moviĝas relative al la nukleo. [[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|maldekstre|230ra|3D vidaĵoj de kelkaj hidrogenecaj atomaj orbitaloj montrantaj probablodensecon kaj fazon ('''g''' orbitaloj kaj pli altaj ne estas montrataj)]] Ĉi tiu konduto estas difinita per atomorbitalo, matematika funkcio kiu karakterizas la probablecon ke elektrono ŝajnas esti en aparta loko kiam ĝia pozicio estas mezurita.<ref name="science157_3784_13"> Mulliken, Robert S. (1967). "Spectroscopy, Molecular Orbitals, and Chemical Bonding". ''Science''. 157 (3784): 13–24. Bibcode:1967Sci...157...13M. doi:10.1126/science.157.3784.13. PMID 5338306. </ref>> Nur diskreta (aŭ kvantigita) aro de tiuj orbitaloj ekzistas ĉirkaŭ la nukleo, ĉar aliaj eblaj ondopadronoj rapide kadukiĝas en pli stabilan formon.<ref name=Brucat2008 > Brucat, Philip J. (2008). [https://web.archive.org/web/20070203024049/http://www.chem.ufl.edu/~itl/2045/lectures/lec_10.html "The Quantum Atom".] University of Florida. Arkivita el la originalo la 7an de Decembro 2006. </ref> Orbitaloj povas havi unu aŭ plurajn ringajn aŭ nodajn strukturojn, kaj diferenci unu de la alia laŭ grandeco, formo kaj orientiĝo.<ref name=manthey2001 > Manthey, David (2001). [https://www.orbitals.com/orb/ "Atomic Orbitals".] Orbital Central. Arkivita el la originalo la 10an de Januaro 2008. </ref> Ĉiu atomorbitalo egalrilatas al speciala [[energinivelo]] de la elektrono. La elektrono povas ŝanĝi sian staton al pli alta energinivelo absorbante [[fotono]]n per sufiĉa energio por akceli ĝin en la novan kvantuman staton. Same, per [[spontanea eligo]], elektrono en pli alta energistato povas fali al pli malalta energistato, dum radiado de la troa energio kiel fotono. Ĉi tiuj karakterizaj energivaloroj, difinitaj per la diferencoj en la energioj de la kvantumaj statoj, respondecas pri [[Spektroskopio|atomaj spektraj linioj]].<ref name=Brucat2008 /> La kvanto de energio necesa por forigi aŭ aldoni elektronon - la [[Joniga energio|elektron-liga energio]] - estas multe malpli ol la liga energio de nukleonoj. Ekzemple, ĝi postulas nur 13.6 eV por senigi [[Senmova stato|bazan staton]] de elektrono de hidrogenatomo,<ref name=herter_8 > Herter, Terry (2006). [https://web.archive.org/web/20120222062433/http://astrosun2.astro.cornell.edu/academics/courses/astro101/herter/lectures/lec08.htm "Lecture 8: The Hydrogen Atom".] Cornell University. Arkivita el la originalo la 22an de Februaro 2012. </ref> kompare kun 2.23 ''milionoj'' da eV por disigo de nukleo de [[deŭterio]].<ref name=pr79_2_282 > Bell, R.E.; Elliott, L.G. (1950). "Gamma-Rays from the Reaction H1(n,γ)D2 and the Binding Energy of the Deuteron". ''Physical Review''. 79 (2): 282–285. Bibcode:1950PhRv...79..282B. doi:10.1103/PhysRev.79.282. </ref> Atomoj estas [[elektra ŝargo|elektre]] neŭtralaj se ili havas egalan nombron da protonoj kaj elektronoj. Atomoj kiuj havas aŭ deficiton aŭ troon de elektronoj estas nomitaj [[jono]]j. Elektronoj kiuj estas plej malproksimaj de la nukleo povas esti transdonitaj al aliaj proksimaj atomoj aŭ dividitaj inter atomoj. Per ĉi tiu mekanismo, atomoj povas [[Ĥemia ligo|ligiĝi]] en [[molekulo]]jn kaj aliajn specojn de [[Ĥemia kombinaĵo|ĥemiaj komponaĵoj]] kiel jonaj kaj [[Kovalenta ligo|kovalentaj]] retaj [[Kristaliĝo|kristaloj]].<ref>{{cite book|last=Smirnov|first=Boris M.|year=2003|title=Physics of Atoms and Ions|url=https://archive.org/details/physicsatomsions00smir|url-access=limited|publisher=Springer|isbn=978-0-387-95550-6|pages=[https://archive.org/details/physicsatomsions00smir/page/n262 249]–272}}</ref> == Bildaro == <gallery> Dosiero:Helium atom (not to scale).svg|Simpla bildigo de [[heliumo]]atomo<!-- eta|maldekstra|180ra|_Stark_ _vereinfachende_ _Darstellung_ _eines_ [[Heliumo]]-_Atoms_: Du (nombro) [[Elektrono]]_en_ _umkreisen_ _einen_ _Kern_ _aus_ du (nombro) [[Protono]]_en_ _und_ du (nombro) [[Neŭtrono]]_en_. --> Dosiero:Sciences exactes.svg Dosiero:Helium atom with charge-smaller.jpg|Bildigo de la modelo de Schrödinger pri heliumo<!-- eta|maldekstra|180ra|laŭliniigi centro|Modelo de la atomo - 3-D Heliuma atomo - tero (ŝtato, deklari, regno, stato, ŝtata) --> Dosiero:HAtomOrbitals.png|La kolorintenso estas proporcia al la [[Probablodensa funkcio|probablodenso]] laŭ la [[elektrona distribuado|elektronaj orbitaloj]]<!-- eta|maldekstra|180ra|La [[atoma _orbital_]] [[_wavefunction_]]s de [[hidrogena atomo]]. La [[(ĉefa, principo) kvantuma nombro]] estas je la (orta, ĝusta, dekstra, rajto) de ĉiu (remi, vico) kaj la [[_azimuthal_ kvantuma nombro]] estas _denoted_ per (letero, poŝtaĵo, litero) je supro de ĉiu kolumno. --> Dosiero:Alpha-beta-gamma decay.png|[[Joniga radiado|Radioj]] elsenditaj dum [[fisio]] de atomoj: [[alfa-radiado|alfa-]], [[beta-radiado|beta-]] kaj [[gama-radiado]]. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * [https://teacher-programmes.web.cern.ch/ Teaching Standard Model at high school»] (en angla). Kronologio de la atoma modelo. * Sokolovsky, Silvia (2002). [https://web.archive.org/web/20111005022017/http://soko.com.ar/Fisica/cuantica/Atomo.htm «El Átomo».] (en hispana) Arkivita el la originalo en la 5a de Oktobro 2011. Konsultita la 17an de Junio 2021. * Bransden, B.H.; Joachain, J.C. (1983). Physics of atoms and molecules (en angla). Longman Group Limited. ISBN 0-582-44401-2. * Cottingham, W.N.; Greenwood, D.A. (2004). An introduction to nuclear physics (en angla). Cambridge University Press. ISBN 0-521-65149-2. * Demtröder, Wolfgang (2006). Atoms, molecules and photons (en angla). Springer-Verlag. ISBN 978-3-540-20631-6. * Kramer, Kenneth (1988). Introductory nuclear physics (en angla). ISBN 047180553X. * [https://web.archive.org/web/20090208050429/http://homepage.mac.com/fishbonelpc/CERN/public.web.cern.ch/Public/Content/Chapters/AboutCERN/WhyStudyPrtcles/UniverseBricks/UniverseBricks-es.html «Los ladrillos del Universo: los bloques constituyentes de la materia».] Arkivita el la originalo en la 8a de februaro 2009. Disvastiga materialo de la CERN. == Vidu ankaŭ == * [[Joniga energio]] * [[Ĥemia ligo]] * [[Listo de partikloj]] * [[Pozitrono]] kaj [[Pozitronio]] * [[Atomkerno]] * [[Nuklido]] kaj [[Izotopo]] * [[Atomkerna izomero]] * [[Strukturiĝo de atomoj]] * [[Subatoma partiklo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=atomo|WT=Atom|Wl=Atomo|Wl originalo=Átomo|ReVo=atom}} * [https://particleadventure.org/ La Aventuro de Partikloj] {{PlurajLingvokodoj|de|en|es|fr|it|pt|no|ro|sr|zh}} * [http://www.nat.vu.nl/~pwgroen/sdm/hyper/methoden/verstrooi/R_hist.html Historio de la modeloj de atomo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060305183840/http://www.nat.vu.nl/~pwgroen/sdm/hyper/methoden/verstrooi/R_hist.html |date=2006-03-05 }} {{PlurajLingvokodoj|nl}} {{Havenda artikolo|Atomo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Atomoj| ]] [[Kategorio:Atoma fiziko| ]] gib6cwczwcvnoni8d45msa9lgkm2oui 9392305 9392272 2026-06-04T21:38:15Z Filozofo 3592 /* Subatomaj partikloj */ Gramatika korekto 9392305 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=[[Heliumo|Heliuma]] atomo kun [[atomkerno]] (rozkolora)<br> kaj [[Elektrono|elektrona]] nubo (griza).}} <!--[[Dosiero:Helium atom QM.svg|eta|]]--> '''Atomo''' (de la [[Greka lingvo|greka]] vorto ἄτομος [atomos] = "netranĉebla") estas, en [[filozofio]] kaj poste [[fiziko]], baza ero, kiu konsistigas [[materio]]n. == Priskribo == === Atomoj kaj iliaj konsistigaj partikloj === La materio estas elfarita el atomoj, kaj dum tre longa tempo oni kredis, ke atomoj estis vere nedisigeblaj. Tamen, hodiaŭ oni scias, ke atomoj estas elfaritaj el tri diversaj partikloj: [[protono]]j, [[elektrono]]j, kaj [[neŭtrono]]j. Protonoj kaj elektronoj estas tiel nomitaj ĉar ili estas la plej malgrandaj stabilaj partikloj kun pozitivaj kaj negativaj elektraj ŝargoj, respektive. Neŭtronoj estas la plej pezaj [[bariono]]j sen elektra ŝargo kaj nur stabilaj en la [[atomkerno]] pro la [[nuklea forto]]. Protonoj kaj neŭtronoj formas la centron de la atomo kaj havas plejparton de la [[maso]], dum elektronoj ŝvebas ĉirkaŭ la centro. === Elektra neŭtreco de atomoj === Atomoj estas kutime elektre neŭtraj, ĉar ili havas saman kvanton da protonoj kaj elektronoj. Ĉi tiu ekvilibro inter pozitivaj kaj negativaj ŝargoj certigas la stabilecon de la atomo. === Protonoj kaj neŭtronoj en la atomo === Atomoj povas havi malsamajn nombrojn de protonoj, kio determinas la ecojn de la elemento. Atomoj kun la sama nombro de protonoj (notita "Z") apartenas al la sama [[ĥemia elemento]]. Tamen, atomoj de la sama elemento povas havi malsaman nombron de neŭtronoj (notita "N"), kio kreas [[izotopo]]jn. Atomoj kun pli malmultaj protonoj kutime havas proksimume egalan nombron de neŭtronoj kaj protonoj, dum atomoj kun pli grandaj nombroj da protonoj bezonas eĉ pli da neŭtronoj por resti stabilaj (Vd la apudan bildon). === Molekuloj kaj ĥemiaj ligoj === La elementoj povas kuniĝi por formi [[molekulo]]jn. Ekzemple, ordinara molekulo estas [[akvo]] (H₂O), kiu konsistas el du atomoj de [[hidrogeno]] kaj unu atomo de [[oksigeno]]. Molekuloj estas la bazaj konstruaĵoj de multaj substancoj, kiujn ni vidas ĉiutage. === Grandeco de atomoj === Atomoj estas tiel malgrandaj, ke ili ne videblas eĉ per elektrona [[mikroskopo]]. Ekzemple, la grandeco de hidrogenatomo estas nur 0,1 [[nanometro]], aŭ 1/100.000.000.000 metroj (10⁻¹⁰ m). Por pli konkreta ilustraĵo, unu gramo da [[aluminio]] enhavas proksimume 20.000.000.000.000.000.000.000 atomojn (2x10²²). == Historio de malkovroj == [[Dosiero:Democritus by Johannes Moreelse 02.jpg|eta|maldekstre|[[Demokrito el Abdero|Demokrito]], plej grava reprezentanto de la [[Atomismo|greka atomisma skolo]] (5-a jarcento a.K.). Portreto de Johannes Moreelse en la amuza sinteno kun kiu oni identigis la filozofon.]] La greka filozofo [[Demokrito el Abdero|Demokrito]] unue tezis, ĉirkaŭ la jaro [[-400|400 a.K.]], ke devas ekzisti nedivideblaj eroj de materio, aŭ [[elemento]]j. Li nomis ĉi tiujn malgrandegajn erojn de materio ''"atomos"'', vorto kiu en la [[greka lingvo|greka]] signifis "netranĉebla". Tamen, hodiaŭ oni scias, ke la atomo vere estas dividebla. La [[atommodelo de Thomson]] estas unu el la pluraj sciencaj modeloj de la atomo. Ĝi estis unue proponita de [[Joseph John Thomson]] en [[1904]]<ref name="universetoday.com">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.universetoday.com/38326/plum-pudding-model/|titolo=Plum Pudding Model - Universe Today|alirdato=la 19-an de decembro 2015|dato=27-a de aŭgusto 2009|eldoninto=Universe Today}}</ref> rapide post la malkovro de la [[elektrono]]j, sed antaŭ la malkovro de la [[atomkerno]]. La modelo provis kombini la tiame konatajn ecojn de atomoj: 1) elektronoj estas negative ŝargitaj partikloj kaj 2) atomoj estas neŭtre ŝargitaj. La "planeda modelo" diris, ke la atomo pli-malpli similas la [[sunsistemo]]n; la [[Atomkerno|kerno]] similas la [[suno]]n, kaj la elektronoj similas la ĉirkaŭantajn [[planedo]]jn. Hodiaŭ oni scias, ke la elektronoj ŝvebas ĉirkaŭ la centro ne kiel planedoj, sed laŭ malsimplaj [[orbito]]j determinitaj per la [[ekvacio de Schrödinger|Ekvacio de Ŝrodinger]]. == Atommodeloj == === Modelo de Dalton === La modelo de Dalton estis la unua atoma modelo kiu uzis sciencajn bazojn, kaj estis formulita en [[1803]] de [[John Dalton]], kiu imagis la atomojn kiel malgrandajn sferojn.<ref>Rincón Arce, Álvaro (1983) ABC de Química Primer Curso, Editorial Herrero, México, ISBN 968-420-294-6.</ref> Tiu unua atoma modelo postulis jenon: * La [[materio]] estas formata per tre malgrandaj partikloj nomataj atomoj, kiuj estas nedivideblaj kaj nedetrueblaj. * La atomoj de unu elemento estas egalaj inter si, havas propran pezon kaj proprajn kvalitojn. La atomoj de la diversaj elementoj havas malsamajn pezojn. * La atomoj restas nedividataj, eĉ kombinataj en la ĥemiaj reagoj. * La atomoj, se kombinataj por formi komponaĵojn konservas simplajn rilatojn. * La atomoj de diferencaj elementoj estas kombineblaj en diferencaj proporcioj kaj povas formi pli ol unu komponaĵo. * La ĥemiaj komponaĵoj estas formataj kiam unuiĝas atomoj de du aŭ pliaj diversaj elementoj. === Modelo de Thomson === {{Ĉefartikolo|Atommodelo de Thomson}} La '''atommodelo de Thomson''' estas unu el la pluraj sciencaj modeloj de la atomo. Ĝi estis unue proponita de [[Joseph John Thomson]] en [[1904]]<ref name="universetoday.com"/> rapide post la malkovro de la [[elektrono]], sed antaŭ la malkovro de la [[atomkerno]]. La modelo provis kombini la tiame konatajn ecojn de atomoj: 1) elektronoj estas negative ŝargitaj partikloj kaj 2) atomoj estas neŭtre ŝargitaj. Tiele la elektronoj estas supozataj dronigitaj en pozitiva "supo" kiel [[pruno]]j (angle ''plum'') en [[pudingo]] (angle ''pudding''), sekvas la imaga nomo de tia "''plum pudding modelo''". === Modelo de Nagaoka === {{Ĉefartikolo|Hantaro Nagaoka#Saturna modelo de la atomo}} [[Hantaro Nagaoka]] malakceptis la modelon de Thomson, ĉar la [[Elektra ŝargo|ŝargoj]] ne estas penetreblaj de siaj kontraŭoj. Pro sia malkonsento kun la tiama modelo, en [[1904]] li proponis alternativan modelon, en kiu la centro de pozitiva ŝargo estis ĉirkaŭata de nombraj elektronoj kiuj turnis, farante similan bildon al tiu de la planedo [[Saturno (planedo)|Saturno]] kun ĝiaj ringoj, surbaze de la teorioj, kiuj klarigis la stabilecon kaj la gravitajn rilatojn inter la planedo kaj ĝiaj ringoj. La tezo estis jena: la ringoj estas stabilaj, ĉar la planedo kiun ili estas ĉirkaŭanta estas tre masiva. === Modelo de Rutherford === [[Dosiero:Átomo de Rutherford.png|eta|dekstre|Atoma modelo de Rutherford.]] {{Ĉefartikolo|Atoma modelo de Rutherford}} En [[1911]], [[Ernest Rutherford]] proponis modelon de atomo kun pozitiva kerno, en kiu koncentriĝas la preskaŭ tuta maso de l'atomo, ĉirkaŭ orbitas negativaj elektronoj, tiel ke la atomo estas elektre neŭtra. La '''atoma modelo de Rutherford'''<ref>{{Citaĵo el libro |titolo= Espacio, tiempo y atómos. Relatividad y mecánica cuántica (Spaco, tempo kaj atomoj. [[Relativeco]] kaj [[kvantuma mekaniko]] |url= https://books.google.com/books?id=mi2e98uRyVUC |eldonejo= Ediciones AKAL |dato=11a de novembro 1993 |alirdato=11a de decembro 2015 |isbn= 9788446001522|aŭtoro= José Manuel Sánchez|lingvo = hispane}}</ref> estas modelo de la interna strukturo de atomo proponita de la brit-nov-zelanda [[apotekisto]] kaj [[fizikisto]] [[Ernest Rutherford]]<ref>{{Citaĵo el libro |titolo= Química general. Introducción a la Química Teórica (Ĝenerala Ĥemio. Enkonduko al Teoria Ĥemio) |url= https://books.google.co.ve/books?id=EdsLZGYbK-gC&pg=PA63&dq=Modelo+at%C3%B3mico+de+Rutherford&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwjSuNqSv9TJAhWBST4KHYo3C-cQ6AEIIDAB#v=onepage&q=Modelo%2520at%25C3%25B3mico%2520de%2520Rutherford&f=false |eldonejo= Cristóbal Valenzuela|aŭtoro= Calahorro|lingvo = hispane}}</ref> en [[1911]], por klarigi la rezultojn de sia "eksperimento pri [[oro|or]]folio". Rutherford konkludis, ke la [[maso]] de atomo estis koncentrita en malgranda regiono de pozitivaj [[ŝargo]]j kiuj malhelpis la trairejon de pozitivaj [[alfa-partiklo]]j. Li poste proponis novan modelon, kiu havis [[nukleo]]n aŭ centron kie la [[atommodelo de Thomson]] ne povis klarigi kiel la ŝargo sur la [[elektrono]]j povas esti konservita ene de la atomo. Li ankaŭ ne povis klarigi la stabilecon de atomo. Lia teorio menciis nenion pri la [[kerno]] de la atomo; la maso kaj pozitiva ŝargo estas koncentritaj en ĝi, kaj la negative ŝargitaj elektronoj troviĝas en la eksternuklea zono. [[Dosiero:3D anamation of the Rutherford atom.ogv|eta|dekstre|[[Animacio]] [[3D]] de unu atomo laŭ modelo de Ernest Rutherford.]] === Modelo de Bohr === La modelo de Bohr estas malnoviĝinta teorio en la kampo de fiziko/ĥemio, serĉante kompreni la konsiston de atomo, kaj pli precipe de [[hidrogeno]] kaj hidrogenaj [[jono]]j (jonoj posedataj de ununura elektrono). Evoluigita fare de [[Niels Bohr]] en [[1913]] tiu teorio establita sur la "planeda modelo" de Rutherford renkontis tujan sukceson kiam ĝi klarigis en simpla maniero la [[spektra linio|spektrajn intervalojn]] de hidrogenelementoj, tiel establante proksimiĝon inter la unuaj modeloj de la atomo kaj la teorio de [[kvantuma mekaniko]]. Tiu nova modelo en kiu la elektronoj de atomo supozevle orbitas la nukleon, sed povis fari tion nur en finia serio de orbitoj, kaj povis salti inter tiuj orbitoj nur en diskretaj ŝanĝoj de energio korespondaj al la absorbo de radiado de [[fotono]].<ref> Stern, David P. (16a de Majo 2005). [https://www-spof.gsfc.nasa.gov/stargaze/Q5.htm "The Atomic Nucleus and Bohr's Early Model of the Atom".] NASA/Goddard Space Flight Center. [https://web.archive.org/web/20070820084047/http://www-spof.gsfc.nasa.gov/stargaze/Q5.htm Arkivita el la originalo] la 20an de Aŭgusto 2007. </ref> Tiun kvantumadon oni uzis por klarigi kial la orbitoj de la elektronoj estas stabilaj kaj kial elementoj absorbas kaj elsendas elektromagnetan radiadon en diskretaj spektroj.<ref> Bohr, Niels (11a de Decembro 1922). [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1922/bohr/lecture/ "Niels Bohr, The Nobel Prize in Physics 1922, Nobel Lecture".] Nobel Foundation. Arkivita el la originalo la 15an de Aprilo 2008. </ref> Tiu modelo estis ĝeneraligita al la kazo de relativecaj elektronoj fare de [[Arnold Sommerfeld]] skribante kvante la [[fajna strukturo|fajnan strukturon]] de la spektraj linioj de hidrogeno. Tamen, tiu teorio ne povas klarigi la spektron de multoblaj elektronoj (kiel ekzemple pri [[heliumo]]), nek la naturon de ĥemiaj reakcioj, kaj ĝi tute abandoniĝis pro la avantaĝoj de la [[kvantuma mekaniko]] ekde [[1925]]. === Modelo de Sommerfeld === La atoma modelo de [[Niels Bohr|Bohr]] funkciis tre bone por la atomo de [[hidrogeno]], tamen, en la spektroj faritaj por atomoj de aliaj elementoj estis observite ke [[elektrono]]j de la sama energinivelo havis malsamajn energiojn, montrante ke ekzistas eraro en la modelo. Lia konkludo estis, ke ene de la sama [[energinivelo]] estis subniveloj, tio estas, iomete malsamaj energioj. Krome, el teoria vidpunkto, Sommerfeld trovis, ke en kelkaj atomoj la rapidoj de la [[elektrono]]j atingis konsiderindan frakcion de la [[lumrapido]]. Sommerfeld studis la esploradon pri relativecaj elektronoj. La germana fizikisto [[Arnold Sommerfeld]], kun la helpo de la [[teorio de la relativeco]] de [[Albert Einstein]], faris la sekvajn modifojn al la modelo de Bohr: # Elektronoj moviĝas ĉirkaŭ la nukleo, en cirklaj aŭ elipsaj orbitoj. # Komencante de la dua energinivelo, ekzistas du aŭ pli da subniveloj sur la sama nivelo. # La elektrono estas eta [[elektra kurento]]. Sekve, la atommodelo de Sommerfeld estas ĝeneraligo de la atommodelo de Bohr el la relativeca vidpunkto, kvankam li ne povis pruvi la formojn de emisio de elipsaj orbitoj, li nur ekskludis ilian cirklan formon. === Modelo de Schrödinger === [[Dosiero:HAtomOrbitals.png|eta|maldekstre|Loka probablodenseco de elektrono por la unuaj [[energinivelo]]j.]] Post kiam [[Louis-Victor de Broglie]] proponis la ondnaturon de materio en 1924, kiu estis ĝeneraligita fare de [[Erwin Schrödinger]] en [[1926]], la modelo de la atomo denove estis ĝisdatigita. En la modelo de Schrödinger, la koncepto de elektronoj kiel etaj ŝarĝitaj sferoj kiuj rondiras ĉirkaŭ la nukleo estas prirezignita, kio estas ekstrapolo de sperto je makroskopa nivelo al la eta grandeco de la atomo. Anstataŭe, Schrödinger priskribas elektronojn per [[ondofunkcio]], kies kvadrato reprezentas la probablecon de ilia ĉeesto en limigita regiono de spaco. Ĉi tiu probabla zono estas konata kiel [[elektrona distribuado|orbitalo]]. La grafikaĵo malsupre montras la orbitalojn por la unuaj energiniveloj disponeblaj en la hidrogena atomo. === Modelo de Dirac === La [[Diraka ekvacio]] aspektas tiel: :<math> \left(\alpha_0 mc^2 + \sum_{j = 1}^3 \alpha_j p_j \, c\right) \psi (\mathbf{x},t) = i \hbar \frac{\partial\psi}{\partial t} (\mathbf{x},t) </math> kie ''m'' estas [[Maso|kvietmaso]] de la elektrono, ''c'' estas [[Lumrapido|lumrapideco]], ''p'' estas la [[Momanto|momanta]] operatoro, <math>\hbar</math> estas la reduktita [[konstanto de Planck]], '''x''' kaj ''t'' estas, respektive, la [[spaco|spaca]] kaj [[tempo|tempa]] koordinatoj, kaj ''&psi;''('''x''', ''t'') estas kvar-komponanta [[ondfunkcio]]. En [[1928]], la [[relativeco|relativeca]] modelo de Dirac anstataŭas la tro simplan "planedan modelon" de atomo per inkludo de ondfunkcioj al la [[videbla (fiziko)|videbloj]] (pozicio, movkvanto...) de atomelektronoj. La &alpha;-oj estas [[Lineara transformo|linearaj operatoroj]], kiuj agas en la ondfunkcio. Ilia plej fundamenta eco estas ke ili estu '''kontraŭkomutaj'''. En aliaj vortoj, :<math>\alpha_i\alpha_j = -\alpha_j\alpha_i</math>, kie <math>i\ne j</math>, kaj '''i''' kaj '''j''' estas inter nulo kaj tri. La plej simpla maniero por ricevi tiajn ecojn estas per 4&times;4 matricoj. Ne ekzistas aro de matricoj kun pli malgranda dimensio, kiu verigus la postulon de kontraŭkomuteco. Tiuj kvar-dimensiaj matricoj nomiĝas &alpha;-matricoj de Dirako: Oportuna (sed ne unika) elekto de <math>\alpha</math>-matricoj estas :<math>\alpha_0 = \begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & -1 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & -1 \end{bmatrix} \quad \alpha_1 = \begin{bmatrix} 0 & 0 & 0 & 1 \\ 0 & 0 & 1 & 0 \\ 0 & 1 & 0 & 0 \\ 1 & 0 & 0 & 0 \end{bmatrix} </math>, :<math>\alpha_2 = \begin{bmatrix} 0 & 0 & 0 & -i \\ 0 & 0 & i & 0 \\ 0 & -i& 0 & 0 \\ i & 0 & 0 & 0 \end{bmatrix} \quad \alpha_3 = \begin{bmatrix} 0 & 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & -1 \\ 1 & 0 & 0 & 0 \\ 0 & -1 & 0 & 0 \end{bmatrix} </math>, La Diraka ekvacio priskribas la probablecajn amplitudojn por ''sola'' elektrono. Ĝi estas sola-partikla teorio, en aliaj vortoj, ĝi ne aplikas la kreadon kaj detruadon de la partikloj. Ĝi donas bonan antaŭdiron por la [[magneta momanto]] de elektrono kaj klarigas [[fajna strukturo|fajnan strukturon]] observeblan en atomaj {{J|spektra linio}}. Ĝi ankaŭ eksplikas la spinon de la elektrono. Du de la kvar solvoj de la ekvacio konformas al du [[spino|spinaj]] ŝtatoj de elektrono. La aliaj du solvoj sugestas, ke ekzistas malfinia aro da [[kvantuma stato|kvantumaj statoj]], en kiuj la elektrono havas negativan energion. Ĉi tiu stranga rezulto gvidis Dirakon al konkludo, tra rimarkinda hipotezo sciata kiel "trua teorio", ke ekzistas pozitive [[Elektra ŝargo|ŝargitaj]] "elektronoj". Ĉi tiu antaŭdiro estis pruvita per malkovro de [[pozitrono]]j en [[1932]] (antaŭe nomitaj ''pozitonoj'' kiel elektronoj estis nomitaj ''negatonoj''). == Strukturo == === Subatomaj partikloj === {{Ĉefartikolo|Subatoma partiklo}} Kvankam la vorto ''atomo'' origine indikis partiklon kiu ne povas esti disigita en pli malgrandajn partiklojn, en moderna scienca uzokutimo la atomo estas kunmetita de diversaj [[Subatoma partiklo|subatomaj partikloj]]. La konsistigaj partikloj de atomo estas la [[elektrono]], la [[protono]] kaj la [[neŭtrono]]. La elektrono estas la malplej masa el tiuj partikloj laŭ kvar ordoj de magnitudo je 9.11×10<small>−31</small> kg, kun negativa [[elektra ŝargo]] kaj grando kiu estas tro malgranda kaj malebligas esti mezurita uzante la disponeblaj teknikoj.<ref>{{cite book|last=Demtröder|first=Wolfgang|year=2002|title=Atoms, Molecules and Photons: An Introduction to Atomic- Molecular- and Quantum Physics|url=https://archive.org/details/atomsmoleculesph00demt_277|url-access=limited|publisher=Springer|edition=1st|isbn=978-3-540-20631-6|oclc=181435713|pages=[https://archive.org/details/atomsmoleculesph00demt_277/page/n51 39]–42}}</ref> Ĝi estis la plej malpeza partiklo kun pozitiva restanta maso mezurita, uzante la malkovron de la maso de [[Neŭtrino|neŭtrino]]. Je ordinaraj kondiĉoj, elektronoj estas ligitaj al la pozitive ŝarĝita nukleo pere de la alligiteco kreita el la opoziciaj elektraj ŝarĝoj. Se atomo havas pli aŭ malpli da elektronoj ol ties atoma nombro, tiam ĝi iĝas respektive negative aŭ pozitive ŝarĝita kiel tuto; ŝarĝita atomo estas nomita [[jono]]. Elektronoj estis konata ekde la fino de la 19-a jarcento, ĉefe pro [[J.J. Thomson]]. Protonoj havas pozitivan ŝarĝon kaj mason de 1.6726×10<small>−27</small> kg. La nombro de protonoj en atomo estas nomita ĝia [[atoma nombro]]. [[Ernest Rutherford]] (1919) observis, ke nitrogeno sub alfa-partikla bombardado elsendas tion kio ŝajnas hidrogenaj nukleoj. Ĉirkaŭ 1920 li estis akceptinta, ke la hidrogena nukleo estas diferenca partiklo ene de la atomo kaj nomis ĝin [[protono]]. Neŭtronoj ne havas elektran ŝarĝon kaj havas mason de 1.6749×10<small>−27</small> kg.<ref>{{cite book|last=Woan|first=Graham|year=2000|title=The Cambridge Handbook of Physics|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-57507-2|oclc=224032426|page=[https://archive.org/details/cambridgehandboo0000woan/page/8 8]|url=https://archive.org/details/cambridgehandboo0000woan/page/8}}</ref><ref name="2014 CODATA">Mohr, P.J.; Taylor, B.N. and Newell, D.B. (2014), [http://physics.nist.gov/constants "The 2014 CODATA Recommended Values of the Fundamental Physical Constants"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120211083747/http://physics.nist.gov/cuu/Constants/index.html |date=2012-02-11 }} (Web Version 7.0). La datumbazon disvolvis J. Baker, M. Douma, kaj Svetlana Kotoĉigova. (2014). National Institute of Standards and Technology, Gaithersburg, Maryland 20899.</ref> Neŭtronoj estas la plej pezaj el la tri konstituantaj partikloj, sed ilia maso povas esti reduktita pere de la nuklea ligenergio. Neŭtronoj kaj protonoj (kolektive konataj kiel [[nukleono]]j) havas kompareblajn dimensiojn — ĉirkaŭ 2.5×10<small>−15</small> m— kvankam la 'surfaco' de tiuj partikloj neestas klare difinita.<ref>{{cite book|last=MacGregor|first=Malcolm H.|year=1992|title=The Enigmatic Electron|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-521833-6|oclc=223372888|pages=[https://archive.org/details/astronomyencyclo0000unse/page/33 33–37]|url=https://archive.org/details/astronomyencyclo0000unse/page/33}}</ref> La neŭtronon malkovris en 1932 la angla fizikisto [[James Chadwick]]. En la [[Norma modelo]] de fiziko, elektronoj estas veraj elementaj partikloj sen interna strukturo, dum protonoj kaj neŭtronoj estas partikloj komponitaj de [[Elementa partiklo|elementaj partikloj]] nomitaj [[Kvarko]]j. Estas du tipoj de kvarkoj en atomoj, el kiuj ĉiuj havas frakcian elektran ŝarĝon. Protonoj estas komponitaj de du [[U-kvarko]]j (el kiuj ĉiuj kun ŝarĝo + 2/3 kaj unu [[D-kvarko]] (kun ŝarĝo de −1/3). Neŭtronoj konsistas de unu U-kvarko kaj de du D-kvarkoj. Tiu distingo klarigas la diferencon en amaso kaj ŝarĝo inter ambaŭ partikloj.<ref name=pdg2002 > Particle Data Group (2002). [https://www.particleadventure.org/ "The Particle Adventure".] Lawrence Berkeley Laboratory. Arkivita el la originalo la 4an de Januaro 2007. </ref><ref name=schombert2006 > Schombert, James (18a de Aprilo 2006). [http://abyss.uoregon.edu/~js/ast123/lectures/lec07.html "Elementary Particles".] University of Oregon. [https://web.archive.org/web/20111217082011/http://abyss.uoregon.edu/~js/ast123/lectures/lec07.html Arkivita el la originalo] la 30an de Aŭgusto 2011. </ref> La kvarkoj estas tenitaj kune per la [[Forta nuklea forto|forta interagado]] (aŭ forta forto), kiu estas mediaciita per [[gluono]]j. La protonoj kaj neŭtronoj, siavice, estas tenataj unu al la alia en la nukleo per la nuklea forto, kiu estas restaĵo de la forta forto kiu havas iom malsamajn interval-propraĵojn (vidu la artikolon pri la [[nuklea forto]] por plia informo). La gluono estas membro de la familio de [[Gaŭĝa bosono|gaŭĝaj bosonoj]], kiuj estas elementaj partikloj kiuj peras fizikajn fortojn.<ref name=pdg2002 /><ref name=schombert2006 /> === Nukleo === {{Ĉefartikolo|Atomkerno}} [[File:Binding energy curve - common isotopes.svg|thumb|La ligiga energio necesa por nukleono por eskapi la nukleon, por diversaj izotopoj.]] Ĉiuj ligitaj protonoj kaj neŭtronoj en atomo konsistigas etan [[atomkerno]]n, kaj estas kolektive nomitaj [[nukleono]]j. La radiuso de nukleo estas proksimume egala al <math>1.07 \sqrt[3]{A}</math>&nbsp;femtometroj, kie <math>A</math> estas la totala nombro de nukleonoj.<ref>{{cite book|last=Jevremovic|first=Tatjana|year=2005|title=Nuclear Principles in Engineering|url=https://archive.org/details/nuclearprinciple00jevr_450|url-access=limited|publisher=Springer|isbn=978-0-387-23284-3|oclc=228384008|page=[https://archive.org/details/nuclearprinciple00jevr_450/page/n83 63]}}</ref> Tio estas multe pli malgranda ol la radiuso de la atomo, kiu estas ĉirkaŭ 10⁵&nbsp;fm. La nukleonoj estas kunligitaj per mallongdistance alloga potencialo nomita la restanta forta forto. Je distancoj pli malgrandaj ol 2.5 fm tiu forto estas multe pli potenca ol la [[elektrostatika forto]] kiu igas pozitive ŝargitajn protonojn por forpuŝi unu la alian.<ref>{{cite book|last1=Pfeffer|first1=Jeremy I.|last2=Nir|first2=Shlomo|year=2000|title=Modern Physics: An Introductory Text|publisher=Imperial College Press|isbn=978-1-86094-250-1|oclc=45900880|pages=330–336}}</ref> Atomoj de la sama [[ĥemia elemento|elemento]] havas la saman nombron da protonoj, nomataj [[atomnombro]]. Ene de ununura elemento, la nombro da neŭtronoj povas varii, determinante la [[izotopo]]n de tiu elemento. La totala nombro de protonoj kaj neŭtronoj determinas la [[nuklido]]n. La nombro da neŭtronoj relative al la protonoj determinas la stabilecon de la nukleo, kaj certaj izotopoj spertas [[Radioaktiveco|radioaktivan disfalon]].<ref name=wenner2007 > Wenner, Jennifer M. (10a de Oktobro 2007). [https://serc.carleton.edu/quantskills/methods/quantlit/RadDecay.html "How Does Radioactive Decay Work?".] Carleton College. Arkivita el la originalo la 11an de Majo 2008. </ref> La protono, la elektrono kaj la neŭtrono estas klasifikitaj kiel [[fermiono]]j. Fermionoj obeas la [[Principo de ekskludo|Pauli-ekskludprincipon]], kiu malpermesas ''identajn'' fermionojn, kiel ekzemple multoblaj protonoj, de okupado de la sama kvantuma stato en la sama tempo. Tiel, ĉiu protono en la nukleo devas okupi kvantuman staton malsaman de ĉiuj aliaj protonoj, kaj la samo validas por ĉiuj neŭtronoj de la nukleo kaj por ĉiuj elektronoj de la elektrona nubo.<ref name="raymond" > Raymond, David (7a de Aprilo 2006). [https://web.archive.org/web/20021201030437/http://physics.nmt.edu/~raymond/classes/ph13xbook/node216.html "Nuclear Binding Energies".] New Mexico Tech. Arkivita el la originalo la 1an de Decembro 2002. </ref> Nukleo kiu havas malsaman nombron da protonoj ol neŭtronoj povas eble fali al pli malalta energistato tra radioaktiva disfalo, kiu igas la nombron da protonoj kaj neŭtronoj pli proksime egaligitaj. Kiel rezulto, atomoj kun egalaj nombroj de protonoj kaj neŭtronoj estas pli stabilaj kontraŭ kadukiĝo, sed kun kreskanta atomnombro, la reciproka repuŝo de la protonoj postulas kreskantan proporcion de neŭtronoj por konservi la stabilecon de la nukleo.<ref name="raymond" /> [[File:Wpdms physics proton proton chain 1.svg|maldekstre|thumb|170ra|Ilustraĵo de nuklea fuzioprocezo kiu formas deŭteriokernon, konsistantan el protono kaj neŭtrono, el du protonoj. [[Pozitrono]] (e⁺) - [[Antimaterio|antimateria]] elektrono - estas elsendita kune kun elektrona [[neŭtrino]].]] La nombro da protonoj kaj neŭtronoj en la atomkerno povas esti modifita, kvankam tio povas postuli tre altajn energiojn pro la forta forto. [[Nuklea fuzio]] okazas kiam multoblaj atompartikloj kuniĝas por formi pli pezan nukleon, kiel ekzemple tra la energia kolizio de du nukleoj. Ekzemple, ĉe la kerno de la Suno protonoj postulas energiojn de 3 ĝis 10 keV por superi sian reciprokan repuŝon - la [[Kulomba leĝo|kulomban baron]] - kaj kunfandiĝi en ununuran nukleon.<ref name=mihos2002 >Mihos, Chris (23a de Julio 2002). [http://burro.cwru.edu/Academics/Astr221/StarPhys/coulomb.html "Overcoming the Coulomb Barrier".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060912013620/http://burro.cwru.edu/Academics/Astr221/StarPhys/coulomb.html |date=2006-09-12 }} Case Western Reserve University. Arkivita el la originalo la 12an de Septembro 2006.</ref> [[Nuklea fisio]] estas la kontraŭa procezo, igante nukleon fendetiĝi en du pli malgrandajn nukleojn - kutime tra radioaktiva disfalo. La nukleo ankaŭ povas esti modifita per bombardado per altenergiaj subatomaj partikloj aŭ fotonoj. Se tio modifas la nombron da protonoj en nukleo, la atomo ŝanĝiĝas al malsama ĥemia elemento.<ref name=lbnl20070330 > Staff (30a de Marto 2007). [https://www.lbl.gov/abc/Basic.html "ABC's of Nuclear Science".] Lawrence Berkeley National Laboratory. [https://web.archive.org/web/20061105192110/http://www.lbl.gov/abc/Basic.html Arkivita el la originalo] la 5an de Decembro 2006. </ref><ref name=makhijani_saleska2001 > Makhijani, Arjun; Saleska, Scott (2a de Marto 2001). [https://ieer.org/resource/factsheets/basics-nuclear-physics-fission/ "Basics of Nuclear Physics and Fission".] Institute for Energy and Environmental Research. Arkivita el la originalo la 16an de Januaro 2007. </ref> Se la maso de la nukleo sekvanta fuzioreagon estas malpli ol la sumo de la masoj de la apartaj partikloj, tiam la diferenco inter ĉi tiuj du valoroj povas esti elsendita kiel speco de uzebla energio (kiel ekzemple [[gamaradio]], aŭ la kinetika energio de [[beta-partiklo]]), kiel priskribite per la [[Masenergia ekvivalento|masenergia ekvivalenta]] formulo de [[Albert Einstein]], ''E=mc²'', kie ''m'' estas la perdorapideco kaj ''c'' estas la [[lumrapideco]]. Tiu deficito estas parto de la ligiga energio de la nova nukleo, kaj estas la nereakirebla perdo de la energio, kiu igas la kunfanditaj partikloj resti kune en stato kiu postulas, ke tiu energio apartiĝu.<ref>{{cite book|last1=Shultis|first1=J. Kenneth|last2=Faw|first2=Richard E.|title=Fundamentals of Nuclear Science and Engineering|year=2002|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8247-0834-4|oclc=123346507|pages=10–17}}</ref> La fuzio de du nukleoj kiuj kreas pli grandajn nukleojn kun pli malaltaj atomnombroj ol [[fero]] kaj [[nikelo]] - totala nukleona nombro de proksimume 60 - estas kutime [[Ekzoterma reakcio|ekzoterma procezo]], kiu elsendas pli da energio ol estas postulata por kunigi ilin.<ref name=ajp63_7_653 > Fewell, M.P. (1995). "The atomic nuclide with the highest mean binding energy". ''American Journal of Physics''. 63 (7): 653–658. Bibcode:1995AmJPh..63..653F. doi:10.1119/1.17828. </ref> Estas ĉi tiu energi-elsenda procezo kiu faras nuklean fuzion en [[stelo]]j memsubtena reago. Por pli pezaj nukleoj, la ligiga energio por [[nukleono]] komencas malpliiĝi. Tio signifas ke fuzioprocezo produktanta nukleon kiu havas atomnombron pli altan ol proksimume 26, kaj [[masnombro]]n pli altan ol proksimume 60, estas endoterma procezo. Tiel, pli masivaj nukleoj ne povas sperti energiproduktantan fuzioreakcion kiu povas elteni la hidrostatikan ekvilibron de stelo.<ref name="raymond" /> === Elektrona nubo === {{Ĉefartikolo|Elektrona distribuado|Elektronkovraĵo|Elektronegativeco}} [[File:Potential energy well.svg|right|thumb|Potenciala puto, montranta, laŭ la [[klasika mekaniko]], la minimuman energion ''V''(''x'') necesan por atingi ĉiun pozicion ''x''. Klasike, partiklo kun energio ''E'' estas limigita al gamo de pozicioj inter ''x''₁ kaj ''x''₂.]] La elektronoj en atomo estas altiritaj al la protonoj en la nukleo fare de la [[Elektromagnetismo|elektromagnetika forto]]. Tiu forto ligigas la elektronojn ene de [[Elektrostatiko|elektrostatika]] potenciala puto ĉirkaŭ la plej malgranda nukleo, kio signifas, ke ekstera forto de energio estas necesa por ke la elektrono foriru. Ju pli proksime elektrono estas al la nukleo, des pli granda estas la altira forto. Tial elektronoj ligiĝas proksime de la centro de la potenciala puto postulas pli da energio por eskapi ol tiuj ĉe pli grandaj apartigoj. Elektronoj, kiel aliaj partikloj, havas proprecojn kaj de partiklo kaj de ondo. La elektrona nubo estas regiono ene de la potenciala puto, kie ĉiu elektrono formas specon de tridimensia [[Staranta ondo|konstanta ondo]] - ondoformo kiu ne moviĝas relative al la nukleo. [[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|maldekstre|230ra|3D vidaĵoj de kelkaj hidrogenecaj atomaj orbitaloj montrantaj probablodensecon kaj fazon ('''g''' orbitaloj kaj pli altaj ne estas montrataj)]] Ĉi tiu konduto estas difinita per atomorbitalo, matematika funkcio kiu karakterizas la probablecon ke elektrono ŝajnas esti en aparta loko kiam ĝia pozicio estas mezurita.<ref name="science157_3784_13"> Mulliken, Robert S. (1967). "Spectroscopy, Molecular Orbitals, and Chemical Bonding". ''Science''. 157 (3784): 13–24. Bibcode:1967Sci...157...13M. doi:10.1126/science.157.3784.13. PMID 5338306. </ref>> Nur diskreta (aŭ kvantigita) aro de tiuj orbitaloj ekzistas ĉirkaŭ la nukleo, ĉar aliaj eblaj ondopadronoj rapide kadukiĝas en pli stabilan formon.<ref name=Brucat2008 > Brucat, Philip J. (2008). [https://web.archive.org/web/20070203024049/http://www.chem.ufl.edu/~itl/2045/lectures/lec_10.html "The Quantum Atom".] University of Florida. Arkivita el la originalo la 7an de Decembro 2006. </ref> Orbitaloj povas havi unu aŭ plurajn ringajn aŭ nodajn strukturojn, kaj diferenci unu de la alia laŭ grandeco, formo kaj orientiĝo.<ref name=manthey2001 > Manthey, David (2001). [https://www.orbitals.com/orb/ "Atomic Orbitals".] Orbital Central. Arkivita el la originalo la 10an de Januaro 2008. </ref> Ĉiu atomorbitalo egalrilatas al speciala [[energinivelo]] de la elektrono. La elektrono povas ŝanĝi sian staton al pli alta energinivelo absorbante [[fotono]]n per sufiĉa energio por akceli ĝin en la novan kvantuman staton. Same, per [[spontanea eligo]], elektrono en pli alta energistato povas fali al pli malalta energistato, dum radiado de la troa energio kiel fotono. Ĉi tiuj karakterizaj energivaloroj, difinitaj per la diferencoj en la energioj de la kvantumaj statoj, respondecas pri [[Spektroskopio|atomaj spektraj linioj]].<ref name=Brucat2008 /> La kvanto de energio necesa por forigi aŭ aldoni elektronon - la [[Joniga energio|elektron-liga energio]] - estas multe malpli ol la liga energio de nukleonoj. Ekzemple, ĝi postulas nur 13.6 eV por senigi [[Senmova stato|bazan staton]] de elektrono de hidrogenatomo,<ref name=herter_8 > Herter, Terry (2006). [https://web.archive.org/web/20120222062433/http://astrosun2.astro.cornell.edu/academics/courses/astro101/herter/lectures/lec08.htm "Lecture 8: The Hydrogen Atom".] Cornell University. Arkivita el la originalo la 22an de Februaro 2012. </ref> kompare kun 2.23 ''milionoj'' da eV por disigo de nukleo de [[deŭterio]].<ref name=pr79_2_282 > Bell, R.E.; Elliott, L.G. (1950). "Gamma-Rays from the Reaction H1(n,γ)D2 and the Binding Energy of the Deuteron". ''Physical Review''. 79 (2): 282–285. Bibcode:1950PhRv...79..282B. doi:10.1103/PhysRev.79.282. </ref> Atomoj estas [[elektra ŝargo|elektre]] neŭtralaj se ili havas egalan nombron da protonoj kaj elektronoj. Atomoj kiuj havas aŭ deficiton aŭ troon de elektronoj estas nomitaj [[jono]]j. Elektronoj kiuj estas plej malproksimaj de la nukleo povas esti transdonitaj al aliaj proksimaj atomoj aŭ dividitaj inter atomoj. Per ĉi tiu mekanismo, atomoj povas [[Ĥemia ligo|ligiĝi]] en [[molekulo]]jn kaj aliajn specojn de [[Ĥemia kombinaĵo|ĥemiaj komponaĵoj]] kiel jonaj kaj [[Kovalenta ligo|kovalentaj]] retaj [[Kristaliĝo|kristaloj]].<ref>{{cite book|last=Smirnov|first=Boris M.|year=2003|title=Physics of Atoms and Ions|url=https://archive.org/details/physicsatomsions00smir|url-access=limited|publisher=Springer|isbn=978-0-387-95550-6|pages=[https://archive.org/details/physicsatomsions00smir/page/n262 249]–272}}</ref> == Bildaro == <gallery> Dosiero:Helium atom (not to scale).svg|Simpla bildigo de [[heliumo]]atomo<!-- eta|maldekstra|180ra|_Stark_ _vereinfachende_ _Darstellung_ _eines_ [[Heliumo]]-_Atoms_: Du (nombro) [[Elektrono]]_en_ _umkreisen_ _einen_ _Kern_ _aus_ du (nombro) [[Protono]]_en_ _und_ du (nombro) [[Neŭtrono]]_en_. --> Dosiero:Sciences exactes.svg Dosiero:Helium atom with charge-smaller.jpg|Bildigo de la modelo de Schrödinger pri heliumo<!-- eta|maldekstra|180ra|laŭliniigi centro|Modelo de la atomo - 3-D Heliuma atomo - tero (ŝtato, deklari, regno, stato, ŝtata) --> Dosiero:HAtomOrbitals.png|La kolorintenso estas proporcia al la [[Probablodensa funkcio|probablodenso]] laŭ la [[elektrona distribuado|elektronaj orbitaloj]]<!-- eta|maldekstra|180ra|La [[atoma _orbital_]] [[_wavefunction_]]s de [[hidrogena atomo]]. La [[(ĉefa, principo) kvantuma nombro]] estas je la (orta, ĝusta, dekstra, rajto) de ĉiu (remi, vico) kaj la [[_azimuthal_ kvantuma nombro]] estas _denoted_ per (letero, poŝtaĵo, litero) je supro de ĉiu kolumno. --> Dosiero:Alpha-beta-gamma decay.png|[[Joniga radiado|Radioj]] elsenditaj dum [[fisio]] de atomoj: [[alfa-radiado|alfa-]], [[beta-radiado|beta-]] kaj [[gama-radiado]]. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * [https://teacher-programmes.web.cern.ch/ Teaching Standard Model at high school»] (en angla). Kronologio de la atoma modelo. * Sokolovsky, Silvia (2002). [https://web.archive.org/web/20111005022017/http://soko.com.ar/Fisica/cuantica/Atomo.htm «El Átomo».] (en hispana) Arkivita el la originalo en la 5a de Oktobro 2011. Konsultita la 17an de Junio 2021. * Bransden, B.H.; Joachain, J.C. (1983). Physics of atoms and molecules (en angla). Longman Group Limited. ISBN 0-582-44401-2. * Cottingham, W.N.; Greenwood, D.A. (2004). An introduction to nuclear physics (en angla). Cambridge University Press. ISBN 0-521-65149-2. * Demtröder, Wolfgang (2006). Atoms, molecules and photons (en angla). Springer-Verlag. ISBN 978-3-540-20631-6. * Kramer, Kenneth (1988). Introductory nuclear physics (en angla). ISBN 047180553X. * [https://web.archive.org/web/20090208050429/http://homepage.mac.com/fishbonelpc/CERN/public.web.cern.ch/Public/Content/Chapters/AboutCERN/WhyStudyPrtcles/UniverseBricks/UniverseBricks-es.html «Los ladrillos del Universo: los bloques constituyentes de la materia».] Arkivita el la originalo en la 8a de februaro 2009. Disvastiga materialo de la CERN. == Vidu ankaŭ == * [[Joniga energio]] * [[Ĥemia ligo]] * [[Listo de partikloj]] * [[Pozitrono]] kaj [[Pozitronio]] * [[Atomkerno]] * [[Nuklido]] kaj [[Izotopo]] * [[Atomkerna izomero]] * [[Strukturiĝo de atomoj]] * [[Subatoma partiklo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=atomo|WT=Atom|Wl=Atomo|Wl originalo=Átomo|ReVo=atom}} * [https://particleadventure.org/ La Aventuro de Partikloj] {{PlurajLingvokodoj|de|en|es|fr|it|pt|no|ro|sr|zh}} * [http://www.nat.vu.nl/~pwgroen/sdm/hyper/methoden/verstrooi/R_hist.html Historio de la modeloj de atomo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060305183840/http://www.nat.vu.nl/~pwgroen/sdm/hyper/methoden/verstrooi/R_hist.html |date=2006-03-05 }} {{PlurajLingvokodoj|nl}} {{Havenda artikolo|Atomo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Atomoj| ]] [[Kategorio:Atoma fiziko| ]] nt8eim3fp4zq1u6q6h9041okm0912xf 0 945 9392231 9363556 2026-06-04T19:38:13Z Alifono 114488 Traduktrajtoj por Vikipedio 9392231 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Vikipedio|eo}} '''Vikipedio en Esperanto''' estis fondita la [[6-a de novembro|6-an de novembro]] [[2001]] kiel 11-a lingvoversio de la [[interreto|interreta]] [[enciklopedio]] [[Vikipedio]] kaj nuntempe enhavas [[Specialaĵo:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] artikolojn kaj {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|eo|N}} aktivajn redaktantojn. Ĝia fondinto estas konsiderata la [[usona esperantisto]] [[Chuck Smith]]. Esperantistoj kontribuis ankaŭ al la fondiĝo de kelkaj pliaj lingvoversioj de Vikipedio ([[Ĉeĥa Vikipedio|ĉeĥa]], [[Slovaka Vikipedio|slovaka]], [[Oseta Vikipedio|oseta]], [[Svahila Vikipedio|svahila]]) kaj la enkonduko de subteno de la [[Esperanta alfabeto]] en januaro de [[2002]] malfermis la vojon por la [[alfabeto]]j de aliaj lingvoj kaj plifruigis la transiron de la tuta Vikipedio al la normo [[Unikodo]].<ref>[http://blogs.transparent.com/esperanto/unicoding-the-esperanto-wikipedia/ Unicoding the Esperanto Wikipedia (Part 3 of 4)]</ref> Laŭ la nombro de artikoloj ĝi estas la 36-a plej granda lingvoversio de Vikipedio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias|titolo=List of Wikipedias|alirdato=1an Septembron 2022}}</ref> Laŭ deveno de la redaktantoj estas la Vikipedio en Esperanto el ĉiuj lingvoversioj la plej internacia.<ref name="traffic">{{Citaĵo el la reto |url=http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerLanguageBreakdown.htm |titolo=Wikimedia Traffic Analysis Report - Page Edits Per Wikipedia Language, citita la 11-an de oktobro 2012 |alirdato=2012-10-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110803213708/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerLanguageBreakdown.htm |arkivdato=2011-08-03 }}</ref> Vikipedio en Esperanto estas ankaŭ la entute plej granda enciklopedio verkita en [[konstruita lingvo]] aŭ planlingvo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias_by_language_group#Indo-European-based_Constructed_.28340.2C659_.E2.80.93_1.3.25.29|titolo=List of Wikipedias by language group|alirdato=[[29-a de aŭgusto]] [[2015]]}}</ref><ref>Antaŭe tia enciklopedio estis la [[volapuklingva Vikipedio]], kiu tamen plejparte konsistas nur el maŝine generitaj artikoloj enhavantaj statistikajn informojn de precipe geografia karaktero.</ref>[[Dosiero:Vikipedio en Esperanto, frontpaĝo.jpg|eta|Frontpaĝo de la Esperanta Vikipedio, 3 Oktobro 2018]] == Fondiĝo == En decembro [[2001]], [[Chuck Smith]] laboris kun [[Unumondo|Jerry Muelver]] kaj [[:uzanto:Stefano KALB|Stefano Kalb]] por fari bazan vikipedion de 139 artikoloj. La Esperanto-Vikipedio publikiĝis je la 2-a de januaro 2002 kun pli ol 300 paĝoj. Unu jaron post fondiĝo ekzistis 51 vikipediistoj, dudek el ili "tre aktivaj" (pli ol cent redaktoj monate). Komune ili produktis 4.200 artikolojn. == Redaktantoj kaj artikoloj == En januaro [[2008]], la statistiko menciis entute 860 vikipedianojn, el ili 41 tre aktivaj, kiuj produktis komune 94 000 artikolojn. 76 % el la artikoloj havis pli ol duonan kilobajton, kio estas alta, sed ne treege. En junio 2008 la Vikipedio atingis la nombron de 100 000 artikoloj kaj havis lokon 20 inter la diversaj lingvoj. La 13-an de aŭgusto 2014 ĝi atingis la nombron de 200 000 artikoloj,<ref>[https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2014/la-esperanta-vikipedio-atingis-200-000-artikolojn/ artikolo "Vikipedio atingis 200 000 artikolojn" la 14-an de aŭgusto 2014 en] ''[[Libera Folio]]'' ({{eo}})</ref> kaj la 18-an de julio 2021 la nombron de 300 000 artikoloj.<ref>[https://www.liberafolio.org/2021/07/19/vikipedio-nun-havas-300-000-artikolojn/ artikolo "Vikipedio nun havas 300 000 artikolojn" la 18-an de julio 2021 en] ''[[Libera Folio]]'' ({{eo}})</ref> {{Pluraj bildoj | pozicio = maldekstra | dosiero1 = Very active editors on Esperanto Wikipedia 2002-2015.svg | priskribo1 = Evoluo de la nombro de tre aktivaj redaktantoj (pli ol 100 redaktoj monate) ekde la jaro 2002 | larĝeco1 = 300 | dosiero2 = Number of articles on Esperanto Wikipedia.png | priskribo2 = Evoluo de la nombro de artikoloj ekde la jaro 2001 | larĝeco2 = 435 }} {{Clear|left}} === Deveno de la redaktantoj === Inter aprilo 2011 kaj marto 2012, el ĉiuj redaktoj en la Vikipedio en Esperanto, 17,1 % estis faritaj el [[Francio]], 13,2 % el [[Germanio]], 11,6 % el [[Rumanio]], 10,1 % el [[Hispanio]], po 8,5 % el [[Ĉeĥio]] kaj [[Svislando]], 5,4 % el [[Usono]], 4,7 % el [[Hungario]], 3,9 % el [[Pollando]], 3,1 % el [[Belgio]] kaj po 1,6 % el [[Nederlando]] kaj [[Kolombio]]. Tio igas ĝin la plej internacia el la observitaj lingvaj versioj de Vikipedio, konkurante nur kun la [[Arablingva Vikipedio]], en kiu tamen 42,8 % da redaktoj venis el nur du landoj.<ref name="traffic" /> {| align="right" |- | {{strikesto | titolo=Deveno de redaktaĵoj (10/2013) [http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerLanguageBreakdown.htm Fonto]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerLanguageBreakdown.htm |titolo=Wikimedia Traffic Analysis Report - Page Edits Per Wikipedia Language |alirdato=2012-10-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110803213708/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerLanguageBreakdown.htm |arkivdato=2011-08-03 }}</ref> | titola strio=#ddd | larĝo=300px | strioj= {{Strikesto/procentoj|[[Germanio]]|Blue|20.0}} {{Strikesto/procentoj|[[Francio]]|Purple|11.8}} {{Strikesto/procentoj|[[Hispanio]]|Red|10.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Rumanio]]|Orange|10.0}} {{Strikesto/procentoj|[[Svislando]]|Yellow|7.3}} {{Strikesto/procentoj|[[Rusio]]|Green|6.4}} {{Strikesto/procentoj|[[Belgio]]|Blue|5.5}} {{Strikesto/procentoj|[[Hungario]]|Purple|5.5}} {{Strikesto/procentoj|[[Pollando]]|Red|5.5}} {{Strikesto/procentoj|[[Nederlando]]|Orange|3.6}} {{Strikesto/procentoj|[[Ĉeĥio]]|Yellow|1.8}} {{Strikesto/procentoj|[[Kanado]]|Green|1.8}} {{Strikesto/procentoj|[[Italio]]|Blue|1.8}} {{Strikesto/procentoj|[[Serbio]]|Purple|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Brazilo]]|Red|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Usono]]|Orange|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Malajzio]]|Yellow|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Islando]]|Green|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Aŭstralio]]|Blue|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Litovio]]|Purple|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Aŭstrio]]|Red|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Kolombio]]|Orange|0.9}} }} |} == Graveco por la lingvo == La du plej gravaj enciklopediecaj verkoj en Esperanto traktas nur Esperanton: ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' (fakvortaro el 1934) kaj ''[[Esperanto en Perspektivo]]'' (manlibro el 1974). Pri ceteraj temoj ekzistis kaj ekzistas multaj fakaj revuetoj kaj ankaŭ ''[[Scienca Revuo]]'', sed ne enciklopedio. Tial Vikipedio estas la unua vera enciklopedio pri ĝeneralaj temoj en Esperanto. Grava teksto-donaco konsistas el la ''Enciklopedio'' el 1934. Kelkaj libro-aŭtoroj permesis onin uzi aŭ preni tekstojn el konkreta libro, same la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Plejparte la tekstoj tamen estiĝas per tradukado el nacilingvaj vikipedioj kaj posta redaktado. == Iniciatoj == [[Esperanto-organizo]]j ne rekte kontribuas, sed subtenas la Vikipedion en Esperanto diversmaniere, ekzemple disponigas ĉambrojn dum renkontiĝoj por informado kaj trejnado. Dum la [[UK 2008|93-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Roterdamo]] ([[2008]]) okazis du vikipediaj kunvenoj kaj prelego dum la [[Esperantologia Konferenco]]. [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], [[EEU]] kaj [[E@I]] subtenis Esperanto-informilon. Aparte E@I daŭre iniciatas vikipedian agadon en la [[interreto]] kaj lige al [[Esperanto-renkontiĝo]]j. [[Petro Chrdle]], en sia artikolo ''SAEST kaj KAEST. Pri fakaplikaj aranĝoj en Ĉeĥio kaj Slovakio'' rakontas pri la fakterminaraj taskoj fare ekde 1978 de foje AEST foje SAEST, poste KAEST. Ekde 2002 la afero okazis en [[Dobřichovice]], kiel sidejo de la agentejo mem, en 2002 mem kun ĉeftemo pri [[elektroniko|elektronikaj rimedoj]]. Tiuokaze elstara prelego estis tiu de [[Chuck Smith]], fondinto de la esperantlingva Vikipedio kiel unu el la unuaj ne-anglalingvaj versioj en 2001, samjare kun la ĝenerala sistemo. Ekde tiam la rilatoj inter KAEST kaj vikipediistoj estis oftaj. En 2008 okazis trejnseminario por vikipedi-kontribuantoj fare de [[Pavla Dvořáková]] kun partopreno de [[Yves Nevelsteen]], redaktoro de manlibro pri Vikipedio. Ĉiuj menciitaj eventoj kaj prelegoj estis kolektitaj en la korespondaj prelegokolektoj.<ref>Petro Chrdle, ''SAEST kaj KAEST. Pri fakaplikaj aranĝoj en Ĉeĥio kaj Slovakio'', en [[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]], [[Roterdamo]], 2010, [[UEA]] (ISBN 978-92-9017-113-3) pp. 627-635.</ref> == Historio == Vidu ankaŭ: [[Vikipedio:Historio]] === Dekjariĝo === Por omaĝi la 10-jariĝon de la Vikipedio en Esperanto en [[2011]], [[Pavla Dvořáková]] (estrarano de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]]) kunlabore kun [[E@I]] okazigis de la 26-a ĝis la 30-a de oktobro en [[Svitavy]] ([[Ĉeĥio]]) la unuan esperantistan [[Vikimanio]]n - unikan internacian renkontiĝon de [[esperantisto|esperantistaj]] vikipediistoj kaj interesiĝantoj pri Vikipedio. Solena prelega kaj muzika programo omaĝe al dekjariĝo de la Vikipedio en Esperanto okazis vendrede la [[28-a de oktobro|28-an de oktobro]] [[2011]] en kultura salonego de la [[Domo de Ottendorfer]] en [[Svitavy]] ([[Ĉeĥio]]) kadre de la aranĝo [[Esperanta Vikimanio]]. Sekve la fondinto Chuck Smith faris [[tosto]]n en la [[Esperanto-Muzeo en Svitavy|Esperanto-muzeo]] troviĝanta en teretaĝo de la domo. La dekjariĝan solenaĵon partoprenis proksimume 66 personoj, inkluzive de [[Miroslav Malovec]], esperantisto kaj fondinto de la [[Ĉeĥa Vikipedio]], kaj [[David Šimek]], urbestro de Svitavy. === Dudekjariĝo === Malferme de la jaro 2021 [[ILEI]] publikigis tekston de [[Mireille Grosjean]] pri la dudekjariĝo de la esperantlingva versio de vikipedio.<ref>Vidu Internacian Pedagogian Revuon 2021/1</ref> Sekvis [[UEA]], kiu same kiel ILEI alvokis al kontribuado cele al atingo de 300 000 artikoloj. La 20-an de julio 2021 tiu artikolonombro estis atingita.<ref>Vidu la Facebookpaĝon "Esperanta Vikipedio" en tiu tago.</ref> == Galerio == <gallery> Dosiero:WM2007 Day3 Session1203 ChuckSmith-2.jpg|<center>Chuck Smith dum ''[[Vikimanio|Wikimania]]''-renkontiĝo en 2007 Dosiero:2008-07-25 uk vp pavla dvorakova.JPG|<center>Vikipedio dum [[UK 2008]] Dosiero:2008-07-02 co informilo.JPG|<center>Informilo pri Vikipedio en Esperanto, 2008 Dosiero:Wikipedia-logo-v2-eo-200k.png|<center>Emblemo pri la atingo de pli ol 200 000 artikoloj en aŭgusto 2014 Dosiero:VMEO-300k-artikoloj.webm|thumbtime=3|Kolekto de gratuloj pro la 300 000a artikolo en la esperanta vikipedio </gallery> == Hungara Vikipedio kaj la Esperanto-komunumo == Kelkaj el la artikoloj pri Esperanto en hungara Vikipedio uzas artikolojn el la [[Enciklopedio de Esperanto]] kiel fonton<ref>{{citaĵo el la reto | url =https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm | titolo =Enciklopedio de Esperanto | alirdato = 24-01-2022 | familia nomo =Genadieviĉ ŜIRJAEV | persona nomo =Ivan | aŭtoroligilo = | dato =1934 | verko =| citaĵo =Manko en nia literaturo de informlibro, kie Esperantistoj, precipe kursgvidantoj kaj kursanoj, povus senpene kaj rapide trovi koncizajn kaj ĝustajn sciigojn, necesajn al ili pri kio ajn rilatanta al la Esperanto-movado, kie estus koncentrigitaj kaj eternigitaj biografiaj notoj pri kiel eble plej multaj memorindaj agantoj de la movado, kaj cet., igis min entrepreni tiun ĉi malfacilan taskon, al kies plenumo mi dediĉis tutajn jarojn da laborado." Tiujn vortojn ni legas en la antaŭparolo (apr. 1930) de Ivan Ŝirjaev, kiu en 1931 sendis sian laboraĵon al Literatura Mondo en sep malgrandaj kaj unu granda manskribitaj kajeroj. Tiu ĉi materialo estis la kerno kaj elirpunkto de la Enciklopedio de Esperanto kaj Ivan Ŝirjaev (mortinta en 1933), el kies artikoloj ni uzis multajn por la nova verko, fariĝis pro sia iniciato ĝia ĉefredaktoro. Estas dolore bedaŭrinde, ke li ne povis ĝisvivi la disbranĉiĝon de la arbo, kiu kreskis el la nobla semo de lia valora iniciato. Ni kredas, ke la verko ne malinde gardos lian karan memoron.}}</ref>. == Traduktrajtoj por Vikipedio == [[Alifono/Esperanto-traduktrajtoj por Vikipedio|'''Esperanto'''-'''traduktrajtoj''' '''por''' '''Vikipedio''']] proponas tri rekomendojn kiuj celas kaj kreskigi la videblon de Esperanto-vikipediaj tekstoj ĉe ne-esperanto-parolantoj kaj ĉe lernantoj de Esperanto kiuj pli volonte legas klarajn kaj pli rekoneblajn tekstojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * [http://esperanto-ondo.ru/Ind-jaro.htm#2015-intervjuo ''Mi tre feliĉas, ke mi povis plibonigi la vivojn de multaj homoj''] (intervjuo kun Chuck Smith, interalie pri la komenco de Vikipedio en Esperanto) * [http://www.liberafolio.org/2011/vikipedio-en-esperanto-baldau-dekjara Vikipedio en Esperanto - baldaŭ dekjara] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110128080800/http://www.liberafolio.org/2011/vikipedio-en-esperanto-baldau-dekjara |date=2011-01-28 }} (artikolo de Chuck Smith en [[Libera Folio]]) * {{eo}} {{ru}} [[Aleksandr Melnikov|Melnikov, Aleksandro S.]] 2006 : ''[[Tutmondiĝado - lingvoj de malgranda disvasteco - interlingvistiko : situacioj kaj problemoj]]'', Parto 2, 116 p., 37-45, ISBN 5-85216-056-3 == Vidu ankaŭ == * [[Esperanto kaj Libera Scio]] * [[Vikipedio:Historio]] * [[Vikipedio]] * [[Vikipedio:Vikipedio en UK]] * [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|"Internacia Vikipedio", statistikaj informoj]] * [[Vikipedio – praktika manlibro]] * [[Vikipedio por vi]] * [[Unumondo]] * [[Vikipedio:Gazetara komuniko 50000]] el [[2006]] * [[Vikipedio:Gazetara komuniko 100000]] el [[2008]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj | commonscat = Esperanto Wikipedia | vikifontaro = Vikipedio en Esperanto atingas sian 250-milan artikolon | vikidatumoj = Q190551 }} * [https://www.facebook.com/Vikipedio/ Paĝo de Esperanta Vikipedio] en [[Fejsbuko]] * [https://epo.wikitrans.net/ WikiTrans Esperanto - Esperanto-tradukon de la anglalingva Vikipedio] * [https://esperanto.wiki/2022/festa-video-pri-300-000-artikoloj-en-la-esperanta-vikipedio Festa video pri 300 000 artikoloj en la Esperanta Vikipedio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220412140436/https://esperanto.wiki/2022/festa-video-pri-300-000-artikoloj-en-la-esperanta-vikipedio |date=2022-04-12 }}, artikolo en la retejo de [[Esperanto kaj Libera Scio]], aldonita 2022-03-18. * [https://www.wikitok.io/ WikiTok] (plurlingva, {{eo}}) - hazardaj vikipediaj artikoloj prezentitaj en la stilo de [[TikTok]] {{Vikipedioj}} {{Unua}} [[Kategorio:Vikipedioj laŭ lingvoj|Esperanto]] [[Kategorio:Esperantlingvaj retejoj]] [[Kategorio:Retejoj aperintaj en 2001]] [[Kategorio:Esperantaj enciklopedioj]] [[Kategorio:Esperanto en 2001]] [[pl:Edycje językowe Wikipedii#E]] 8kmeq4v8fwea9sw2w86fg0om7y7bcb3 9392235 9392231 2026-06-04T19:42:40Z Alifono 114488 /* Traduktrajtoj por Vikipedio */ Esperanto-traduktrajtoj por Vikipedio donas pripensojn pri specialaj trajtoj por tradukoj en Vikipedio kaj proponas tri rekomendojn kiuj celas kaj 'kreskigi la videblon de Esperanto-vikipediaj tekstoj ĉe ne-esperanto-parolantoj' kaj 'instigi lernantojn de Esperanto legi artikolojn en vikipedio se ili trovas pli klarajn kaj pli rekoneblajn tekstojn'. 9392235 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Vikipedio|eo}} '''Vikipedio en Esperanto''' estis fondita la [[6-a de novembro|6-an de novembro]] [[2001]] kiel 11-a lingvoversio de la [[interreto|interreta]] [[enciklopedio]] [[Vikipedio]] kaj nuntempe enhavas [[Specialaĵo:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] artikolojn kaj {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|eo|N}} aktivajn redaktantojn. Ĝia fondinto estas konsiderata la [[usona esperantisto]] [[Chuck Smith]]. Esperantistoj kontribuis ankaŭ al la fondiĝo de kelkaj pliaj lingvoversioj de Vikipedio ([[Ĉeĥa Vikipedio|ĉeĥa]], [[Slovaka Vikipedio|slovaka]], [[Oseta Vikipedio|oseta]], [[Svahila Vikipedio|svahila]]) kaj la enkonduko de subteno de la [[Esperanta alfabeto]] en januaro de [[2002]] malfermis la vojon por la [[alfabeto]]j de aliaj lingvoj kaj plifruigis la transiron de la tuta Vikipedio al la normo [[Unikodo]].<ref>[http://blogs.transparent.com/esperanto/unicoding-the-esperanto-wikipedia/ Unicoding the Esperanto Wikipedia (Part 3 of 4)]</ref> Laŭ la nombro de artikoloj ĝi estas la 36-a plej granda lingvoversio de Vikipedio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias|titolo=List of Wikipedias|alirdato=1an Septembron 2022}}</ref> Laŭ deveno de la redaktantoj estas la Vikipedio en Esperanto el ĉiuj lingvoversioj la plej internacia.<ref name="traffic">{{Citaĵo el la reto |url=http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerLanguageBreakdown.htm |titolo=Wikimedia Traffic Analysis Report - Page Edits Per Wikipedia Language, citita la 11-an de oktobro 2012 |alirdato=2012-10-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110803213708/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerLanguageBreakdown.htm |arkivdato=2011-08-03 }}</ref> Vikipedio en Esperanto estas ankaŭ la entute plej granda enciklopedio verkita en [[konstruita lingvo]] aŭ planlingvo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias_by_language_group#Indo-European-based_Constructed_.28340.2C659_.E2.80.93_1.3.25.29|titolo=List of Wikipedias by language group|alirdato=[[29-a de aŭgusto]] [[2015]]}}</ref><ref>Antaŭe tia enciklopedio estis la [[volapuklingva Vikipedio]], kiu tamen plejparte konsistas nur el maŝine generitaj artikoloj enhavantaj statistikajn informojn de precipe geografia karaktero.</ref>[[Dosiero:Vikipedio en Esperanto, frontpaĝo.jpg|eta|Frontpaĝo de la Esperanta Vikipedio, 3 Oktobro 2018]] == Fondiĝo == En decembro [[2001]], [[Chuck Smith]] laboris kun [[Unumondo|Jerry Muelver]] kaj [[:uzanto:Stefano KALB|Stefano Kalb]] por fari bazan vikipedion de 139 artikoloj. La Esperanto-Vikipedio publikiĝis je la 2-a de januaro 2002 kun pli ol 300 paĝoj. Unu jaron post fondiĝo ekzistis 51 vikipediistoj, dudek el ili "tre aktivaj" (pli ol cent redaktoj monate). Komune ili produktis 4.200 artikolojn. == Redaktantoj kaj artikoloj == En januaro [[2008]], la statistiko menciis entute 860 vikipedianojn, el ili 41 tre aktivaj, kiuj produktis komune 94 000 artikolojn. 76 % el la artikoloj havis pli ol duonan kilobajton, kio estas alta, sed ne treege. En junio 2008 la Vikipedio atingis la nombron de 100 000 artikoloj kaj havis lokon 20 inter la diversaj lingvoj. La 13-an de aŭgusto 2014 ĝi atingis la nombron de 200 000 artikoloj,<ref>[https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2014/la-esperanta-vikipedio-atingis-200-000-artikolojn/ artikolo "Vikipedio atingis 200 000 artikolojn" la 14-an de aŭgusto 2014 en] ''[[Libera Folio]]'' ({{eo}})</ref> kaj la 18-an de julio 2021 la nombron de 300 000 artikoloj.<ref>[https://www.liberafolio.org/2021/07/19/vikipedio-nun-havas-300-000-artikolojn/ artikolo "Vikipedio nun havas 300 000 artikolojn" la 18-an de julio 2021 en] ''[[Libera Folio]]'' ({{eo}})</ref> {{Pluraj bildoj | pozicio = maldekstra | dosiero1 = Very active editors on Esperanto Wikipedia 2002-2015.svg | priskribo1 = Evoluo de la nombro de tre aktivaj redaktantoj (pli ol 100 redaktoj monate) ekde la jaro 2002 | larĝeco1 = 300 | dosiero2 = Number of articles on Esperanto Wikipedia.png | priskribo2 = Evoluo de la nombro de artikoloj ekde la jaro 2001 | larĝeco2 = 435 }} {{Clear|left}} === Deveno de la redaktantoj === Inter aprilo 2011 kaj marto 2012, el ĉiuj redaktoj en la Vikipedio en Esperanto, 17,1 % estis faritaj el [[Francio]], 13,2 % el [[Germanio]], 11,6 % el [[Rumanio]], 10,1 % el [[Hispanio]], po 8,5 % el [[Ĉeĥio]] kaj [[Svislando]], 5,4 % el [[Usono]], 4,7 % el [[Hungario]], 3,9 % el [[Pollando]], 3,1 % el [[Belgio]] kaj po 1,6 % el [[Nederlando]] kaj [[Kolombio]]. Tio igas ĝin la plej internacia el la observitaj lingvaj versioj de Vikipedio, konkurante nur kun la [[Arablingva Vikipedio]], en kiu tamen 42,8 % da redaktoj venis el nur du landoj.<ref name="traffic" /> {| align="right" |- | {{strikesto | titolo=Deveno de redaktaĵoj (10/2013) [http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerLanguageBreakdown.htm Fonto]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerLanguageBreakdown.htm |titolo=Wikimedia Traffic Analysis Report - Page Edits Per Wikipedia Language |alirdato=2012-10-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110803213708/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerLanguageBreakdown.htm |arkivdato=2011-08-03 }}</ref> | titola strio=#ddd | larĝo=300px | strioj= {{Strikesto/procentoj|[[Germanio]]|Blue|20.0}} {{Strikesto/procentoj|[[Francio]]|Purple|11.8}} {{Strikesto/procentoj|[[Hispanio]]|Red|10.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Rumanio]]|Orange|10.0}} {{Strikesto/procentoj|[[Svislando]]|Yellow|7.3}} {{Strikesto/procentoj|[[Rusio]]|Green|6.4}} {{Strikesto/procentoj|[[Belgio]]|Blue|5.5}} {{Strikesto/procentoj|[[Hungario]]|Purple|5.5}} {{Strikesto/procentoj|[[Pollando]]|Red|5.5}} {{Strikesto/procentoj|[[Nederlando]]|Orange|3.6}} {{Strikesto/procentoj|[[Ĉeĥio]]|Yellow|1.8}} {{Strikesto/procentoj|[[Kanado]]|Green|1.8}} {{Strikesto/procentoj|[[Italio]]|Blue|1.8}} {{Strikesto/procentoj|[[Serbio]]|Purple|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Brazilo]]|Red|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Usono]]|Orange|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Malajzio]]|Yellow|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Islando]]|Green|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Aŭstralio]]|Blue|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Litovio]]|Purple|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Aŭstrio]]|Red|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Kolombio]]|Orange|0.9}} }} |} == Graveco por la lingvo == La du plej gravaj enciklopediecaj verkoj en Esperanto traktas nur Esperanton: ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' (fakvortaro el 1934) kaj ''[[Esperanto en Perspektivo]]'' (manlibro el 1974). Pri ceteraj temoj ekzistis kaj ekzistas multaj fakaj revuetoj kaj ankaŭ ''[[Scienca Revuo]]'', sed ne enciklopedio. Tial Vikipedio estas la unua vera enciklopedio pri ĝeneralaj temoj en Esperanto. Grava teksto-donaco konsistas el la ''Enciklopedio'' el 1934. Kelkaj libro-aŭtoroj permesis onin uzi aŭ preni tekstojn el konkreta libro, same la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Plejparte la tekstoj tamen estiĝas per tradukado el nacilingvaj vikipedioj kaj posta redaktado. == Iniciatoj == [[Esperanto-organizo]]j ne rekte kontribuas, sed subtenas la Vikipedion en Esperanto diversmaniere, ekzemple disponigas ĉambrojn dum renkontiĝoj por informado kaj trejnado. Dum la [[UK 2008|93-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Roterdamo]] ([[2008]]) okazis du vikipediaj kunvenoj kaj prelego dum la [[Esperantologia Konferenco]]. [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], [[EEU]] kaj [[E@I]] subtenis Esperanto-informilon. Aparte E@I daŭre iniciatas vikipedian agadon en la [[interreto]] kaj lige al [[Esperanto-renkontiĝo]]j. [[Petro Chrdle]], en sia artikolo ''SAEST kaj KAEST. Pri fakaplikaj aranĝoj en Ĉeĥio kaj Slovakio'' rakontas pri la fakterminaraj taskoj fare ekde 1978 de foje AEST foje SAEST, poste KAEST. Ekde 2002 la afero okazis en [[Dobřichovice]], kiel sidejo de la agentejo mem, en 2002 mem kun ĉeftemo pri [[elektroniko|elektronikaj rimedoj]]. Tiuokaze elstara prelego estis tiu de [[Chuck Smith]], fondinto de la esperantlingva Vikipedio kiel unu el la unuaj ne-anglalingvaj versioj en 2001, samjare kun la ĝenerala sistemo. Ekde tiam la rilatoj inter KAEST kaj vikipediistoj estis oftaj. En 2008 okazis trejnseminario por vikipedi-kontribuantoj fare de [[Pavla Dvořáková]] kun partopreno de [[Yves Nevelsteen]], redaktoro de manlibro pri Vikipedio. Ĉiuj menciitaj eventoj kaj prelegoj estis kolektitaj en la korespondaj prelegokolektoj.<ref>Petro Chrdle, ''SAEST kaj KAEST. Pri fakaplikaj aranĝoj en Ĉeĥio kaj Slovakio'', en [[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]], [[Roterdamo]], 2010, [[UEA]] (ISBN 978-92-9017-113-3) pp. 627-635.</ref> == Historio == Vidu ankaŭ: [[Vikipedio:Historio]] === Dekjariĝo === Por omaĝi la 10-jariĝon de la Vikipedio en Esperanto en [[2011]], [[Pavla Dvořáková]] (estrarano de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]]) kunlabore kun [[E@I]] okazigis de la 26-a ĝis la 30-a de oktobro en [[Svitavy]] ([[Ĉeĥio]]) la unuan esperantistan [[Vikimanio]]n - unikan internacian renkontiĝon de [[esperantisto|esperantistaj]] vikipediistoj kaj interesiĝantoj pri Vikipedio. Solena prelega kaj muzika programo omaĝe al dekjariĝo de la Vikipedio en Esperanto okazis vendrede la [[28-a de oktobro|28-an de oktobro]] [[2011]] en kultura salonego de la [[Domo de Ottendorfer]] en [[Svitavy]] ([[Ĉeĥio]]) kadre de la aranĝo [[Esperanta Vikimanio]]. Sekve la fondinto Chuck Smith faris [[tosto]]n en la [[Esperanto-Muzeo en Svitavy|Esperanto-muzeo]] troviĝanta en teretaĝo de la domo. La dekjariĝan solenaĵon partoprenis proksimume 66 personoj, inkluzive de [[Miroslav Malovec]], esperantisto kaj fondinto de la [[Ĉeĥa Vikipedio]], kaj [[David Šimek]], urbestro de Svitavy. === Dudekjariĝo === Malferme de la jaro 2021 [[ILEI]] publikigis tekston de [[Mireille Grosjean]] pri la dudekjariĝo de la esperantlingva versio de vikipedio.<ref>Vidu Internacian Pedagogian Revuon 2021/1</ref> Sekvis [[UEA]], kiu same kiel ILEI alvokis al kontribuado cele al atingo de 300 000 artikoloj. La 20-an de julio 2021 tiu artikolonombro estis atingita.<ref>Vidu la Facebookpaĝon "Esperanta Vikipedio" en tiu tago.</ref> == Galerio == <gallery> Dosiero:WM2007 Day3 Session1203 ChuckSmith-2.jpg|<center>Chuck Smith dum ''[[Vikimanio|Wikimania]]''-renkontiĝo en 2007 Dosiero:2008-07-25 uk vp pavla dvorakova.JPG|<center>Vikipedio dum [[UK 2008]] Dosiero:2008-07-02 co informilo.JPG|<center>Informilo pri Vikipedio en Esperanto, 2008 Dosiero:Wikipedia-logo-v2-eo-200k.png|<center>Emblemo pri la atingo de pli ol 200 000 artikoloj en aŭgusto 2014 Dosiero:VMEO-300k-artikoloj.webm|thumbtime=3|Kolekto de gratuloj pro la 300 000a artikolo en la esperanta vikipedio </gallery> == Hungara Vikipedio kaj la Esperanto-komunumo == Kelkaj el la artikoloj pri Esperanto en hungara Vikipedio uzas artikolojn el la [[Enciklopedio de Esperanto]] kiel fonton<ref>{{citaĵo el la reto | url =https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm | titolo =Enciklopedio de Esperanto | alirdato = 24-01-2022 | familia nomo =Genadieviĉ ŜIRJAEV | persona nomo =Ivan | aŭtoroligilo = | dato =1934 | verko =| citaĵo =Manko en nia literaturo de informlibro, kie Esperantistoj, precipe kursgvidantoj kaj kursanoj, povus senpene kaj rapide trovi koncizajn kaj ĝustajn sciigojn, necesajn al ili pri kio ajn rilatanta al la Esperanto-movado, kie estus koncentrigitaj kaj eternigitaj biografiaj notoj pri kiel eble plej multaj memorindaj agantoj de la movado, kaj cet., igis min entrepreni tiun ĉi malfacilan taskon, al kies plenumo mi dediĉis tutajn jarojn da laborado." Tiujn vortojn ni legas en la antaŭparolo (apr. 1930) de Ivan Ŝirjaev, kiu en 1931 sendis sian laboraĵon al Literatura Mondo en sep malgrandaj kaj unu granda manskribitaj kajeroj. Tiu ĉi materialo estis la kerno kaj elirpunkto de la Enciklopedio de Esperanto kaj Ivan Ŝirjaev (mortinta en 1933), el kies artikoloj ni uzis multajn por la nova verko, fariĝis pro sia iniciato ĝia ĉefredaktoro. Estas dolore bedaŭrinde, ke li ne povis ĝisvivi la disbranĉiĝon de la arbo, kiu kreskis el la nobla semo de lia valora iniciato. Ni kredas, ke la verko ne malinde gardos lian karan memoron.}}</ref>. == Traduktrajtoj por Vikipedio == [[Alifono/Esperanto-traduktrajtoj por Vikipedio|'''Esperanto'''-'''traduktrajtoj''' '''por''' '''Vikipedio''']] donas pripensojn pri specialaj trajtoj por tradukoj en Vikipedio kaj proponas tri rekomendojn kiuj celas kaj 'kreskigi la videblon de Esperanto-vikipediaj tekstoj ĉe ne-esperanto-parolantoj' kaj 'instigi lernantojn de Esperanto legi artikolojn en vikipedio se ili trovas pli klarajn kaj pli rekoneblajn tekstojn'. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * [http://esperanto-ondo.ru/Ind-jaro.htm#2015-intervjuo ''Mi tre feliĉas, ke mi povis plibonigi la vivojn de multaj homoj''] (intervjuo kun Chuck Smith, interalie pri la komenco de Vikipedio en Esperanto) * [http://www.liberafolio.org/2011/vikipedio-en-esperanto-baldau-dekjara Vikipedio en Esperanto - baldaŭ dekjara] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110128080800/http://www.liberafolio.org/2011/vikipedio-en-esperanto-baldau-dekjara |date=2011-01-28 }} (artikolo de Chuck Smith en [[Libera Folio]]) * {{eo}} {{ru}} [[Aleksandr Melnikov|Melnikov, Aleksandro S.]] 2006 : ''[[Tutmondiĝado - lingvoj de malgranda disvasteco - interlingvistiko : situacioj kaj problemoj]]'', Parto 2, 116 p., 37-45, ISBN 5-85216-056-3 == Vidu ankaŭ == * [[Esperanto kaj Libera Scio]] * [[Vikipedio:Historio]] * [[Vikipedio]] * [[Vikipedio:Vikipedio en UK]] * [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|"Internacia Vikipedio", statistikaj informoj]] * [[Vikipedio – praktika manlibro]] * [[Vikipedio por vi]] * [[Unumondo]] * [[Vikipedio:Gazetara komuniko 50000]] el [[2006]] * [[Vikipedio:Gazetara komuniko 100000]] el [[2008]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj | commonscat = Esperanto Wikipedia | vikifontaro = Vikipedio en Esperanto atingas sian 250-milan artikolon | vikidatumoj = Q190551 }} * [https://www.facebook.com/Vikipedio/ Paĝo de Esperanta Vikipedio] en [[Fejsbuko]] * [https://epo.wikitrans.net/ WikiTrans Esperanto - Esperanto-tradukon de la anglalingva Vikipedio] * [https://esperanto.wiki/2022/festa-video-pri-300-000-artikoloj-en-la-esperanta-vikipedio Festa video pri 300 000 artikoloj en la Esperanta Vikipedio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220412140436/https://esperanto.wiki/2022/festa-video-pri-300-000-artikoloj-en-la-esperanta-vikipedio |date=2022-04-12 }}, artikolo en la retejo de [[Esperanto kaj Libera Scio]], aldonita 2022-03-18. * [https://www.wikitok.io/ WikiTok] (plurlingva, {{eo}}) - hazardaj vikipediaj artikoloj prezentitaj en la stilo de [[TikTok]] {{Vikipedioj}} {{Unua}} [[Kategorio:Vikipedioj laŭ lingvoj|Esperanto]] [[Kategorio:Esperantlingvaj retejoj]] [[Kategorio:Retejoj aperintaj en 2001]] [[Kategorio:Esperantaj enciklopedioj]] [[Kategorio:Esperanto en 2001]] [[pl:Edycje językowe Wikipedii#E]] cuz35mfujoxjo1e01053wghflb234cz 9392244 9392235 2026-06-04T20:01:14Z Alifono 114488 /* Traduktrajtoj por Vikipedio */ 9392244 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Vikipedio|eo}} '''Vikipedio en Esperanto''' estis fondita la [[6-a de novembro|6-an de novembro]] [[2001]] kiel 11-a lingvoversio de la [[interreto|interreta]] [[enciklopedio]] [[Vikipedio]] kaj nuntempe enhavas [[Specialaĵo:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] artikolojn kaj {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|eo|N}} aktivajn redaktantojn. Ĝia fondinto estas konsiderata la [[usona esperantisto]] [[Chuck Smith]]. Esperantistoj kontribuis ankaŭ al la fondiĝo de kelkaj pliaj lingvoversioj de Vikipedio ([[Ĉeĥa Vikipedio|ĉeĥa]], [[Slovaka Vikipedio|slovaka]], [[Oseta Vikipedio|oseta]], [[Svahila Vikipedio|svahila]]) kaj la enkonduko de subteno de la [[Esperanta alfabeto]] en januaro de [[2002]] malfermis la vojon por la [[alfabeto]]j de aliaj lingvoj kaj plifruigis la transiron de la tuta Vikipedio al la normo [[Unikodo]].<ref>[http://blogs.transparent.com/esperanto/unicoding-the-esperanto-wikipedia/ Unicoding the Esperanto Wikipedia (Part 3 of 4)]</ref> Laŭ la nombro de artikoloj ĝi estas la 36-a plej granda lingvoversio de Vikipedio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias|titolo=List of Wikipedias|alirdato=1an Septembron 2022}}</ref> Laŭ deveno de la redaktantoj estas la Vikipedio en Esperanto el ĉiuj lingvoversioj la plej internacia.<ref name="traffic">{{Citaĵo el la reto |url=http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerLanguageBreakdown.htm |titolo=Wikimedia Traffic Analysis Report - Page Edits Per Wikipedia Language, citita la 11-an de oktobro 2012 |alirdato=2012-10-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110803213708/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerLanguageBreakdown.htm |arkivdato=2011-08-03 }}</ref> Vikipedio en Esperanto estas ankaŭ la entute plej granda enciklopedio verkita en [[konstruita lingvo]] aŭ planlingvo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias_by_language_group#Indo-European-based_Constructed_.28340.2C659_.E2.80.93_1.3.25.29|titolo=List of Wikipedias by language group|alirdato=[[29-a de aŭgusto]] [[2015]]}}</ref><ref>Antaŭe tia enciklopedio estis la [[volapuklingva Vikipedio]], kiu tamen plejparte konsistas nur el maŝine generitaj artikoloj enhavantaj statistikajn informojn de precipe geografia karaktero.</ref>[[Dosiero:Vikipedio en Esperanto, frontpaĝo.jpg|eta|Frontpaĝo de la Esperanta Vikipedio, 3 Oktobro 2018]] == Fondiĝo == En decembro [[2001]], [[Chuck Smith]] laboris kun [[Unumondo|Jerry Muelver]] kaj [[:uzanto:Stefano KALB|Stefano Kalb]] por fari bazan vikipedion de 139 artikoloj. La Esperanto-Vikipedio publikiĝis je la 2-a de januaro 2002 kun pli ol 300 paĝoj. Unu jaron post fondiĝo ekzistis 51 vikipediistoj, dudek el ili "tre aktivaj" (pli ol cent redaktoj monate). Komune ili produktis 4.200 artikolojn. == Redaktantoj kaj artikoloj == En januaro [[2008]], la statistiko menciis entute 860 vikipedianojn, el ili 41 tre aktivaj, kiuj produktis komune 94 000 artikolojn. 76 % el la artikoloj havis pli ol duonan kilobajton, kio estas alta, sed ne treege. En junio 2008 la Vikipedio atingis la nombron de 100 000 artikoloj kaj havis lokon 20 inter la diversaj lingvoj. La 13-an de aŭgusto 2014 ĝi atingis la nombron de 200 000 artikoloj,<ref>[https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2014/la-esperanta-vikipedio-atingis-200-000-artikolojn/ artikolo "Vikipedio atingis 200 000 artikolojn" la 14-an de aŭgusto 2014 en] ''[[Libera Folio]]'' ({{eo}})</ref> kaj la 18-an de julio 2021 la nombron de 300 000 artikoloj.<ref>[https://www.liberafolio.org/2021/07/19/vikipedio-nun-havas-300-000-artikolojn/ artikolo "Vikipedio nun havas 300 000 artikolojn" la 18-an de julio 2021 en] ''[[Libera Folio]]'' ({{eo}})</ref> {{Pluraj bildoj | pozicio = maldekstra | dosiero1 = Very active editors on Esperanto Wikipedia 2002-2015.svg | priskribo1 = Evoluo de la nombro de tre aktivaj redaktantoj (pli ol 100 redaktoj monate) ekde la jaro 2002 | larĝeco1 = 300 | dosiero2 = Number of articles on Esperanto Wikipedia.png | priskribo2 = Evoluo de la nombro de artikoloj ekde la jaro 2001 | larĝeco2 = 435 }} {{Clear|left}} === Deveno de la redaktantoj === Inter aprilo 2011 kaj marto 2012, el ĉiuj redaktoj en la Vikipedio en Esperanto, 17,1 % estis faritaj el [[Francio]], 13,2 % el [[Germanio]], 11,6 % el [[Rumanio]], 10,1 % el [[Hispanio]], po 8,5 % el [[Ĉeĥio]] kaj [[Svislando]], 5,4 % el [[Usono]], 4,7 % el [[Hungario]], 3,9 % el [[Pollando]], 3,1 % el [[Belgio]] kaj po 1,6 % el [[Nederlando]] kaj [[Kolombio]]. Tio igas ĝin la plej internacia el la observitaj lingvaj versioj de Vikipedio, konkurante nur kun la [[Arablingva Vikipedio]], en kiu tamen 42,8 % da redaktoj venis el nur du landoj.<ref name="traffic" /> {| align="right" |- | {{strikesto | titolo=Deveno de redaktaĵoj (10/2013) [http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerLanguageBreakdown.htm Fonto]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerLanguageBreakdown.htm |titolo=Wikimedia Traffic Analysis Report - Page Edits Per Wikipedia Language |alirdato=2012-10-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110803213708/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerLanguageBreakdown.htm |arkivdato=2011-08-03 }}</ref> | titola strio=#ddd | larĝo=300px | strioj= {{Strikesto/procentoj|[[Germanio]]|Blue|20.0}} {{Strikesto/procentoj|[[Francio]]|Purple|11.8}} {{Strikesto/procentoj|[[Hispanio]]|Red|10.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Rumanio]]|Orange|10.0}} {{Strikesto/procentoj|[[Svislando]]|Yellow|7.3}} {{Strikesto/procentoj|[[Rusio]]|Green|6.4}} {{Strikesto/procentoj|[[Belgio]]|Blue|5.5}} {{Strikesto/procentoj|[[Hungario]]|Purple|5.5}} {{Strikesto/procentoj|[[Pollando]]|Red|5.5}} {{Strikesto/procentoj|[[Nederlando]]|Orange|3.6}} {{Strikesto/procentoj|[[Ĉeĥio]]|Yellow|1.8}} {{Strikesto/procentoj|[[Kanado]]|Green|1.8}} {{Strikesto/procentoj|[[Italio]]|Blue|1.8}} {{Strikesto/procentoj|[[Serbio]]|Purple|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Brazilo]]|Red|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Usono]]|Orange|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Malajzio]]|Yellow|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Islando]]|Green|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Aŭstralio]]|Blue|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Litovio]]|Purple|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Aŭstrio]]|Red|0.9}} {{Strikesto/procentoj|[[Kolombio]]|Orange|0.9}} }} |} == Graveco por la lingvo == La du plej gravaj enciklopediecaj verkoj en Esperanto traktas nur Esperanton: ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' (fakvortaro el 1934) kaj ''[[Esperanto en Perspektivo]]'' (manlibro el 1974). Pri ceteraj temoj ekzistis kaj ekzistas multaj fakaj revuetoj kaj ankaŭ ''[[Scienca Revuo]]'', sed ne enciklopedio. Tial Vikipedio estas la unua vera enciklopedio pri ĝeneralaj temoj en Esperanto. Grava teksto-donaco konsistas el la ''Enciklopedio'' el 1934. Kelkaj libro-aŭtoroj permesis onin uzi aŭ preni tekstojn el konkreta libro, same la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Plejparte la tekstoj tamen estiĝas per tradukado el nacilingvaj vikipedioj kaj posta redaktado. == Iniciatoj == [[Esperanto-organizo]]j ne rekte kontribuas, sed subtenas la Vikipedion en Esperanto diversmaniere, ekzemple disponigas ĉambrojn dum renkontiĝoj por informado kaj trejnado. Dum la [[UK 2008|93-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Roterdamo]] ([[2008]]) okazis du vikipediaj kunvenoj kaj prelego dum la [[Esperantologia Konferenco]]. [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], [[EEU]] kaj [[E@I]] subtenis Esperanto-informilon. Aparte E@I daŭre iniciatas vikipedian agadon en la [[interreto]] kaj lige al [[Esperanto-renkontiĝo]]j. [[Petro Chrdle]], en sia artikolo ''SAEST kaj KAEST. Pri fakaplikaj aranĝoj en Ĉeĥio kaj Slovakio'' rakontas pri la fakterminaraj taskoj fare ekde 1978 de foje AEST foje SAEST, poste KAEST. Ekde 2002 la afero okazis en [[Dobřichovice]], kiel sidejo de la agentejo mem, en 2002 mem kun ĉeftemo pri [[elektroniko|elektronikaj rimedoj]]. Tiuokaze elstara prelego estis tiu de [[Chuck Smith]], fondinto de la esperantlingva Vikipedio kiel unu el la unuaj ne-anglalingvaj versioj en 2001, samjare kun la ĝenerala sistemo. Ekde tiam la rilatoj inter KAEST kaj vikipediistoj estis oftaj. En 2008 okazis trejnseminario por vikipedi-kontribuantoj fare de [[Pavla Dvořáková]] kun partopreno de [[Yves Nevelsteen]], redaktoro de manlibro pri Vikipedio. Ĉiuj menciitaj eventoj kaj prelegoj estis kolektitaj en la korespondaj prelegokolektoj.<ref>Petro Chrdle, ''SAEST kaj KAEST. Pri fakaplikaj aranĝoj en Ĉeĥio kaj Slovakio'', en [[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]], [[Roterdamo]], 2010, [[UEA]] (ISBN 978-92-9017-113-3) pp. 627-635.</ref> == Historio == Vidu ankaŭ: [[Vikipedio:Historio]] === Dekjariĝo === Por omaĝi la 10-jariĝon de la Vikipedio en Esperanto en [[2011]], [[Pavla Dvořáková]] (estrarano de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]]) kunlabore kun [[E@I]] okazigis de la 26-a ĝis la 30-a de oktobro en [[Svitavy]] ([[Ĉeĥio]]) la unuan esperantistan [[Vikimanio]]n - unikan internacian renkontiĝon de [[esperantisto|esperantistaj]] vikipediistoj kaj interesiĝantoj pri Vikipedio. Solena prelega kaj muzika programo omaĝe al dekjariĝo de la Vikipedio en Esperanto okazis vendrede la [[28-a de oktobro|28-an de oktobro]] [[2011]] en kultura salonego de la [[Domo de Ottendorfer]] en [[Svitavy]] ([[Ĉeĥio]]) kadre de la aranĝo [[Esperanta Vikimanio]]. Sekve la fondinto Chuck Smith faris [[tosto]]n en la [[Esperanto-Muzeo en Svitavy|Esperanto-muzeo]] troviĝanta en teretaĝo de la domo. La dekjariĝan solenaĵon partoprenis proksimume 66 personoj, inkluzive de [[Miroslav Malovec]], esperantisto kaj fondinto de la [[Ĉeĥa Vikipedio]], kaj [[David Šimek]], urbestro de Svitavy. === Dudekjariĝo === Malferme de la jaro 2021 [[ILEI]] publikigis tekston de [[Mireille Grosjean]] pri la dudekjariĝo de la esperantlingva versio de vikipedio.<ref>Vidu Internacian Pedagogian Revuon 2021/1</ref> Sekvis [[UEA]], kiu same kiel ILEI alvokis al kontribuado cele al atingo de 300 000 artikoloj. La 20-an de julio 2021 tiu artikolonombro estis atingita.<ref>Vidu la Facebookpaĝon "Esperanta Vikipedio" en tiu tago.</ref> == Galerio == <gallery> Dosiero:WM2007 Day3 Session1203 ChuckSmith-2.jpg|<center>Chuck Smith dum ''[[Vikimanio|Wikimania]]''-renkontiĝo en 2007 Dosiero:2008-07-25 uk vp pavla dvorakova.JPG|<center>Vikipedio dum [[UK 2008]] Dosiero:2008-07-02 co informilo.JPG|<center>Informilo pri Vikipedio en Esperanto, 2008 Dosiero:Wikipedia-logo-v2-eo-200k.png|<center>Emblemo pri la atingo de pli ol 200 000 artikoloj en aŭgusto 2014 Dosiero:VMEO-300k-artikoloj.webm|thumbtime=3|Kolekto de gratuloj pro la 300 000a artikolo en la esperanta vikipedio </gallery> == Hungara Vikipedio kaj la Esperanto-komunumo == Kelkaj el la artikoloj pri Esperanto en hungara Vikipedio uzas artikolojn el la [[Enciklopedio de Esperanto]] kiel fonton<ref>{{citaĵo el la reto | url =https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm | titolo =Enciklopedio de Esperanto | alirdato = 24-01-2022 | familia nomo =Genadieviĉ ŜIRJAEV | persona nomo =Ivan | aŭtoroligilo = | dato =1934 | verko =| citaĵo =Manko en nia literaturo de informlibro, kie Esperantistoj, precipe kursgvidantoj kaj kursanoj, povus senpene kaj rapide trovi koncizajn kaj ĝustajn sciigojn, necesajn al ili pri kio ajn rilatanta al la Esperanto-movado, kie estus koncentrigitaj kaj eternigitaj biografiaj notoj pri kiel eble plej multaj memorindaj agantoj de la movado, kaj cet., igis min entrepreni tiun ĉi malfacilan taskon, al kies plenumo mi dediĉis tutajn jarojn da laborado." Tiujn vortojn ni legas en la antaŭparolo (apr. 1930) de Ivan Ŝirjaev, kiu en 1931 sendis sian laboraĵon al Literatura Mondo en sep malgrandaj kaj unu granda manskribitaj kajeroj. Tiu ĉi materialo estis la kerno kaj elirpunkto de la Enciklopedio de Esperanto kaj Ivan Ŝirjaev (mortinta en 1933), el kies artikoloj ni uzis multajn por la nova verko, fariĝis pro sia iniciato ĝia ĉefredaktoro. Estas dolore bedaŭrinde, ke li ne povis ĝisvivi la disbranĉiĝon de la arbo, kiu kreskis el la nobla semo de lia valora iniciato. Ni kredas, ke la verko ne malinde gardos lian karan memoron.}}</ref>. == Traduktrajtoj por Vikipedio == [[Alifono/Esperanto-traduktrajtoj por Vikipedio|'''Esperanto'''-'''traduktrajtoj''' '''por''' '''Vikipedio''']] donas pripensojn pri specialaj trajtoj por tradukoj en Vikipedio kaj proponas tri rekomendojn kiuj celas * plialtigi la ŝancon ke ne-esperantistoj provos trarigardi artikolojn en Esperanto * instigi lernantojn de Esperanto legi artikolojn se ili trovas pli klarajn kaj pli rekoneblajn tekstojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * [http://esperanto-ondo.ru/Ind-jaro.htm#2015-intervjuo ''Mi tre feliĉas, ke mi povis plibonigi la vivojn de multaj homoj''] (intervjuo kun Chuck Smith, interalie pri la komenco de Vikipedio en Esperanto) * [http://www.liberafolio.org/2011/vikipedio-en-esperanto-baldau-dekjara Vikipedio en Esperanto - baldaŭ dekjara] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110128080800/http://www.liberafolio.org/2011/vikipedio-en-esperanto-baldau-dekjara |date=2011-01-28 }} (artikolo de Chuck Smith en [[Libera Folio]]) * {{eo}} {{ru}} [[Aleksandr Melnikov|Melnikov, Aleksandro S.]] 2006 : ''[[Tutmondiĝado - lingvoj de malgranda disvasteco - interlingvistiko : situacioj kaj problemoj]]'', Parto 2, 116 p., 37-45, ISBN 5-85216-056-3 == Vidu ankaŭ == * [[Esperanto kaj Libera Scio]] * [[Vikipedio:Historio]] * [[Vikipedio]] * [[Vikipedio:Vikipedio en UK]] * [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|"Internacia Vikipedio", statistikaj informoj]] * [[Vikipedio – praktika manlibro]] * [[Vikipedio por vi]] * [[Unumondo]] * [[Vikipedio:Gazetara komuniko 50000]] el [[2006]] * [[Vikipedio:Gazetara komuniko 100000]] el [[2008]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj | commonscat = Esperanto Wikipedia | vikifontaro = Vikipedio en Esperanto atingas sian 250-milan artikolon | vikidatumoj = Q190551 }} * [https://www.facebook.com/Vikipedio/ Paĝo de Esperanta Vikipedio] en [[Fejsbuko]] * [https://epo.wikitrans.net/ WikiTrans Esperanto - Esperanto-tradukon de la anglalingva Vikipedio] * [https://esperanto.wiki/2022/festa-video-pri-300-000-artikoloj-en-la-esperanta-vikipedio Festa video pri 300 000 artikoloj en la Esperanta Vikipedio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220412140436/https://esperanto.wiki/2022/festa-video-pri-300-000-artikoloj-en-la-esperanta-vikipedio |date=2022-04-12 }}, artikolo en la retejo de [[Esperanto kaj Libera Scio]], aldonita 2022-03-18. * [https://www.wikitok.io/ WikiTok] (plurlingva, {{eo}}) - hazardaj vikipediaj artikoloj prezentitaj en la stilo de [[TikTok]] {{Vikipedioj}} {{Unua}} [[Kategorio:Vikipedioj laŭ lingvoj|Esperanto]] [[Kategorio:Esperantlingvaj retejoj]] [[Kategorio:Retejoj aperintaj en 2001]] [[Kategorio:Esperantaj enciklopedioj]] [[Kategorio:Esperanto en 2001]] [[pl:Edycje językowe Wikipedii#E]] 1k4waz0qwb83dw73s1eb8c5gv9onirl 0 986 9392216 9391676 2026-06-04T19:28:29Z Sj1mor 12103 fonto de PIV por Vaskio 9392216 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | teritorio <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Eŭskio | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-eu|Euskal Herria}} | alia_nomo1 = {{Lang-es|Vasconia, País Vasco}} | alia_nomo2 = {{Lang-fr|Pays basque}} | kategorio = teritorio <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Eŭsklando | moto = | kromnomo = | himno = [[Nacia himno de Eŭskio|Gora ta Gora]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Euskal Herria Europa.png | dosiero_priskribo = Eŭskio en Eŭropo | dosiero_kompl = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flago-de-Eŭskio.svg | flago_noto = [[Flago de Eŭskio|Ikurrina]] | blazono = Euskal Herriko armarria.svg | blazono_noto = [[Zazpiak Bat]] <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando_faldo = | lando_flago = | lando = Hispanio | lando1 = Francio | lando2 = | lando3 = | lando4 = | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = [[Eŭska Aŭtonoma Komunumo]] | parto1 = [[Atlantikaj Pireneoj]] | parto2 = | rivero_faldo = 1 | rivero = | rivero1 = | rivero2 = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | montaro = | montaro1 = monto | montaro_tipo = Montoj | urbo = | orogenezo = | orogenezo1 = | orogenezo2 = <!-- *** Situo *** --> | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = | lat_m = | lat_s = | lat_NS = N | long_d = | long_m = | long_s = | long_EW = E | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 20947 | areo_rondumo = 2 | areo1 = | areo1_tipo = | areo2 = | areo2_tipo = | areo3 = | areo3_tipo = | areo4 = | areo4_tipo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 3007661 | loĝantaro_dato = 2006 | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = | utc_offset = | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Eŭska lingvo|eŭska]], [[Hispana lingvo|hispana]], [[Franca lingvo|franca]] | libera_tipo = Lingvoj | libera1 = [[Eŭro]] | libera1_tipo = Valuto | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Mapa provincias Euskal Herria.svg | mapo_fono = | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Basque Country <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo administra unuo|zomo=7}} }} [[Dosiero:Alegría-Dulantzi 09.jpg|eta|Eŭskaj flagoj en la urbeto [[Alegría-Dulantzi]] en [[Hispanio]]]] '''Eŭskio''' aŭ '''Eŭskujo''' ({{eu}} ''Euskal Herria'', t.e. '''Eŭsklando''', ankaŭ konata kiel '''[[Vaskio]]''' <ref>En [[PIV]] "'''vask/o''' (<abbr>ark.</abbr>) Eŭsko. '''vaska'''. Rilata al vaskoj: ''vaska ĉapo''."</ref>) estas la tradicia lando de la [[Eŭskoj]]. Ĉar la Eŭskoj neniam havis fortegan politikan unuecon, ĝi nuntempe troviĝas en situacio simila al tiu de dispecigita [[Kurdio]]: Du el ĝiaj tri ĉefaj partoj troviĝas ene de la [[Hispanio|hispana regno]], dum [[Nord-Eŭskio]] estas [[Francio|franca]]. En vastaj areoj ĝi jam estas kulture [[latinida lingvo|latinidigita]], kun ofta perdo de unu de la malmultaj antaŭ[[Hindeŭropa lingvo|hindeŭropaj]] lingvoj de Eŭropo, la [[eŭska lingvo|eŭska]]. La [[flago de Eŭskio]] nomatas [[Eŭska lingvo|eŭske]] "[[Ikurrina]]". Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la regiono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La plimulto de la eŭskoj klopodas konservi la eŭskan lingvon viva, kaj multaj [[Eŭska naciismo|eŭskaj naciistoj]] klopodas akiri sendependecon de [[Hispanio]] kaj [[Francio]]. == Teritorioj == Eŭskio, vastasence, ampleksas la jenajn sep provincojn: ''Ene de [[Hispanio]]:'' :''En [[Eŭska Aŭtonoma Komunumo]] (ofte nomata "Eŭskio" ankaŭ): * '''[[Alavo]]''' ({{eu}} ''Araba'', {{es}} ''Álava'') * '''[[Gipusko]]''' ({{eu}} ''Gipuzkoa'', {{es}} ''Guipúzcoa'') * '''[[Biskajo]]''' ({{eu}} ''Bizkaia'', {{es}} ''Vizcaya'') :''En Navara Aŭtonoma Komunumo:'' * '''[[Navaro]]''' ({{eu}} ''Nafarroa'', {{es}} ''Navarra'') ''Ene de [[Francio]] (oficiale en [[departemento]] [[Atlantikaj Pireneoj]], {{fr}} ''Pyrénées-Atlantiques''):'' * '''[[Lapurdo]]''' ({{eu}} ''Lapurdi'', {{fr}} ''Labourd'') * '''[[Malsupra Navaro]]''' ({{eu}} ''Nafarroa Beherea'', {{fr}} ''Basse Navarre'') * '''[[Zubero]]''' ({{eu}} ''Zuberoa'', {{fr}} ''Soule'') == Vidu ankaŭ == * [[Eŭska nacia teamo de futbalo]] * [[Eŭska Esperanto-Asocio]] {{Projektoj|n=Kategorio:Eŭskujo|ReVo=euxski}} {{Teritorioj de Eŭskio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naturaj regionoj de Francio]] [[Kategorio:Regionoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Eŭskio| ]] cm0ei751e683g6py55ns45q0qbbusme 0 1042 9391901 9379574 2026-06-04T12:21:11Z ThomasPusch 1869 /* Teatraĵoj, operoj kaj muzikaloj */ 9391901 wikitext text/x-wiki {{Citaĵo|Pri la unua fako, la lingva, li detale traktis en la raporto, insistante pri tiu ĉi punkto: kulturo devas esti tuthomara.|[[Vivo de Zamenhof]], [[Edmond Privat]], 1920}} [[Dosiero:Funktion und Kultur.jpg|alt=Broŝuro en la germana pri la funkcio kaj kulturo de la Internacia Lingvo Esperanto.|eta|'''Broŝuro en la germana pri la funkcio kaj kulturo de la Internacia Lingvo Esperanto.'''|278x278ra]][[Dosiero:2008-07-26 uk rememoro mortintoj.JPG|eta|'''[[Roterdamo]], 2008: La 93-a Universala Kongreso de Esperanto kun 1845 partoprenantoj.'''|alternative=Roterdamo, 2008: La 93-a Universala Kongreso de Esperanto kun 1845 partoprenantoj.|200x200ra]] '''Esperanto-kulturo''', '''Esperanta kulturo''' aŭ '''kulturo de Esperanto''' estas kulturo propra al [[esperantistoj]]. La tradicio de Esperanto estis oficiale agnoskite kiel parto de sia nemateria kultura kulturheredaĵo en en [[Pollando]] (ekde 2014)<ref>(eo) Roman Dobrzyński, "[https://www.esperanto.torino.it/wp/?p=1517 ''Esperanto kiel kultura heredaĵo estas internacia konkero" — "L’Esperanto come retaggio culturale è una conquista internazionale"''], la 6-an marto 2015.</ref><ref>Aleksander Korĵenkov, [http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ Kio estas Esperanto? Pola nacia heredaĵo!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250602142237/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ |date=2025-06-02 }}, Libera Folio, 22-a novembro 2014.</ref><ref>[http://sezonoj.ru/2014/11/pollando-2/ "Esperanto – pola kultura heredaĵo"], "La Balta Ondo", la 21-a novembro 2014, rigardita je 2014-11-25</ref><ref>'<nowiki/>'''Noto '': '''''Tuomo Grundström en artikolo ''<nowiki/>'Nia heredaĵo estu monda'<nowiki/>'' (Esperantolehti, 5/2014, p. 3) faras demandosignon pri la poleco de Esperanto kaj Zamenhof. Zamenhof en letero al la LKK por la UK en Krakovo (1912) rekonfirmis sin kiel internaciulon kaj malakceptis ligon al iu ajn naciismo. Li volis laŭeble aparteni al popolo kun nomo neŭtrale geografie : ''"...laŭ mia politika-religia konvinko mi estas nek polo, nek ruso, nek hebreo, sed mi estas partiano de '[[Homaranismo - La Interna Ideo|homaranismo]]' (ne miksu kun '[[kosmopolitismo]]')."''</ref>, [[Kroatio]] (ekde 2019)<ref>(eo) [https://www.europo.eu/en/documentloader.php?id=497&filename=eb-189-2019-02.pdf Grava sukceso por Esperanto en Kroatio] (PDF), Eŭropa Bulteno, pĝ 1-5, Numero 189, februaro 2019.</ref><ref>(eo) Zlatko TIŠLJAR, [https://www.esperanto.be/fel/publika/012450p.php Ŝtata agnosko de Esperanto-kulturo], [[Monato (gazeto)|Monato]], la 28-an de marto 2023</ref> kaj en [[Aŭstrio en la Vintra Olimpiko 2006|Aŭstrio]] (ekde 2026)<ref>(de)''[https://www.unesco.at/presse/artikel/article/vier-neue-eintragungen-im-nationalen-verzeichnis-des-immateriellen-kulturerbes Vier neue Eintragungen im Nationalen Verzeichnis des Immateriellen Kulturerbes]'', Aŭstria nacia Unesko-komisiono, la 16-an de aprilo 2026.</ref>. <blockquote>"Esperanto estas vere humana, etika kaj nobla projekto kiu pro tio jam ofte, ankaŭ fare de [[Unesko|UNESKO]], estas konsiderata kiel altvalora kultura valoraĵo" - [[Jo Haazen]] "''Esperanto estas la perfekta rimedo se oni deziras havi senperajn homajn kontaktojn mondvaste''" - [[Peter Weide]] "''Elpensite kiel idiomo de granda komunikado, Esperanto evoluis kiel lingvo de alternativa komunikado<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3549 Nia tradukarto vekis grandan intereson en PEN], HeKo n-ro 682 7-B, la 22-an de junio 2018</ref>. Naskite el revo de paco kaj frateco, per sia ĉiutaga kaj familia uzo ĝi generis diasporan komunumon kaj originalan literaturon. La ĉefajn trajtojn de la esperanta kulturo, karakteriziĝas precipe per produktado [[Literatura Foiro|literatura]], sed ankaŭ [[Teatro|teatra]], [[Muziko|muzika]], [[Bildliteraturo|komiksa]] kaj [[Kinematografio|kinematografi]]''[[Kinematografio|a]]" - [[Giorgio Silfer]]<ref>''[http://www.esperantio.net/index.php?id=3707 Kurso pri la kultura historio de la esperanta popolo]'', HeKo n-ro 701 3-B, la 3-an de februaro 2019.</ref>. </blockquote>La Esperanto-kulturo estas deirpunkto al aliaj kulturoj (ĉi tiu estas esenca trajto por ĝi, pli ol por dominantaj naciaj lingvoj). Ĝenerale Esperanto-kulturo estas [[Interkultura edukado|interkultura]] kaj disvolviĝas ĉefe en la jam menciitaj kampoj, sed ankaŭ en la kampo de internacia amikeco (Semajno de Internacia Amikeco) kaj [[Pasporta Servo|gastigado]] ([[Pasporta Servo]]). La Esperanto-kulturo ampleksas krom simbolojn ankaŭ komunumajn kutimojn, eĉ diversajn ideologiojn<ref>Ideologio de la Esperanto-komunumo. Nikolao Gudskov, en : "''[http://mi.anihost.ru/Espero/epitomoes.doc Epitomo de esperantologio — interlingvistiko, historio, ideologio, kulturo, movado, instruado]''"(.doc-formate), Rusia Esperantista Unio (REU), Eld. Impeto, Moskvo, 2002, p. 21-27.</ref><ref>(en) Federico Gobbo, ''[https://books.google.com.my/books?hl=en&lr=&id=fLgREAAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA247&ots=p3zfC9AaTI&sig=lYBv3BOwVNMBo4iN05-7U4L9jHU#v=onepage&q&f=false The language ideology of Esperanto]'', paĝoj 249-265, en: Marco Tamburelli, Mauro Tosco, Contested Languages: The hidden multilingualism of Europe</ref> kiel klarigita en la [[Manifesto de Prago]] kaj por iuj (→[[Esperanta Civito]]) ĝi estas arta perilo kaj subtenas esperantistan identecon<ref>Kiel ĉiuj ankaŭ [[L. L. Zamenhof|L.L. Zamenhof]] havis multajn grupidentecojn inter kiuj estis pluraj etnaj kiel la hebrea, rusa, pola, litova... sed ankaŭ esperantista. Fonto : Andreas Künzli, "[http://www.planlingvoj.ch/Esperanto_pola_heredajo.pdf Kial Esperanto ne estas nur pola nacia heredaĵo]" (finas per kritikaj komentoj el diversaj landoj), plansprachen.ch</ref>. Estante pontolingvo, Esperanto akcelas [[Translingvado|komunikadon trans kulturoj kaj lingvoj]]<ref>[https://www.liberafolio.org/2018/01/09/steven-brewer-volas-montri-la-utilon-de-esperanto-al-global-voices/ Steven Brewer volas montri la utilon de Esperanto al Global Voices], Libera Folio, la 9-an de januaro 2018.</ref>. Esperanto funkcias en ĉiuj sferoj de la kulturo, inkluzive de fikcia kaj malfikcia [[Esperanta literaturo|literaturo]], [[Esperanto-teatro|teatro]], [[Esperanto-radio|radio]], [[Ĵurnalismo#Esperanto kaj ĵurnalismo|ĵurnalismo]], [[Esperanto-blogo|blogado]], [[Esperanto-filmo|kinarto]], religio ktp. == Oficiala kultura heredaĵo == Vidu ankaŭ: [[Heredaĵo#Lingvoj, Esperanto kaj heredaĵo|Lingvoj, Esperanto kaj heredaĵo]]. En [[Eŭropa Unio]] jam tri membro-ŝtatoj agnoskis Esperanton kiel sia nacia heredaĵo: [[Sejmo kaj Esperanto#Esperanto akceptita en la pola listo de "nemateria kultura heredaĵo"|Pollando en 2014]], Kroatio en 2019 kaj [[Aŭstrio#Esperanto, parto de nemateria kultura heredaĵo de Aŭstrio|Aŭstrio en 2026.]] # La {{daton|20|novembro|2014}} la pola ministrino pri kulturo kaj nacia [[heredaĵo]], Małgorzata Omilanowska, subskribis dokumenton laŭ kiu Esperanto estas enmetita en la [[Sejmo kaj Esperanto#Esperanto akceptita en la pola listo de "nemateria kultura heredaĵo"|liston de pola nemateria kultura heredaĵo]].<ref name=":2">Roman Dobrzyński, "[https://www.esperanto.torino.it/wp/?p=1517 ''Esperanto kiel kultura heredaĵo estas internacia konkero" — "L’Esperanto come retaggio culturale è una conquista internazionale"''], 6-a marto 2015.</ref><ref name=":1" /> # La [[11-a de februaro|11-an de februaro]] [[2019]] la Ministerio por Kulturo de [[Kroatio|Respubliko Kroatio]] oficiale rekonis la tradicion de Esperanto kiel parto de sia kulturheredaĵo<ref>(eo) [https://www.europo.eu/en/documentloader.php?id=497&filename=eb-189-2019-02.pdf Grava sukceso por Esperanto en Kroatio] (PDF), Eŭropa Bulteno, pĝ 1-5, Numero 189, februaro 2019.</ref><ref>(eo) Zlatko TIŠLJAR, [https://www.esperanto.be/fel/publika/012450p.php Ŝtata agnosko de Esperanto-kulturo], [[Monato (gazeto)|Monato]], la 28-an de marto 2023</ref>. # La [[16-a de aprilo|16-an de aprilo]] [[2026]]. la Aŭstria Komisiono de [[Unesko|UNESKO]] formale agnoskis Esperanton kiel parton de la nemateria kultura heredaĵo de [[Aŭstrio]]<ref>(de)''[https://www.unesco.at/presse/artikel/article/vier-neue-eintragungen-im-nationalen-verzeichnis-des-immateriellen-kulturerbes Vier neue Eintragungen im Nationalen Verzeichnis des Immateriellen Kulturerbes]'', Aŭstria nacia Unesko-komisiono, la 16-an de aprilo 2026.</ref>. Dum preskaŭ cent tridek jaroj, surbaze de Esperanto, la esperantista komunumo formis karakterizan vivkoncepton, inspiritan de la ideoj de Zamenhof, kaj ankaŭ kutimojn, tradicion, literaturon, muzikon, simbolojn, festotagojn kaj eĉ siaspecan [[mitologio]]n<ref name=":2" />. En la lingvo Esperanto formiĝis propra [[frazeologio]], [[Idiomaĵo|idiomaĵoj]], [[Onidiro|onidiroj]], kiuj portas en si mem kulturvalorojn kaj specifaĵojn de tiu ĉi medio. La vortoj [[krokodili]], [[samideano]] kaj [[gufujo]] ekzemple estas tipe kaj propre ''Esperantaj''. Ĝiaj signifoj ekestis en apartaj cirkonstancoj kaj estas senpere kompreneblaj sole fare de la koncernaj Esperantistoj. Festotagoj kiel la [[tago de la Esperanta kulturo]], [[Zamenhofa Tago|Zamenhoftago]] kaj [[Semajno de Internacia Amikeco|Semajno de internacia amikeco]] formas ĉiujaran tradicion en [[Esperantujo]]. La ĉefaj Esperanto-simboloj estas blazono (la kvinpinta verda stelo), himno (La Espero), la flago kaj la verda koloro de espero. Alia simbolo reprezentas la konturojn de la mondo (etendo de la lingvo en la mondo), manpremon (amikeco), la Babelturon (malebleco de interkompreno) kaj arbon, kiu simbolas kreskadon. Tiuj simboloj estas aplikataj al objektoj de ĉiutaga uzo kaj memoraĵoj.” == Jaro de la Esperanta Kulturo (2018) == La jaro 2018 estos la Jaro de la Esperanta Kulturo kiu celu altiri atenton al plej diversaj formoj de arta kreado en la lingvo kiuj fontas en longa kaj unika tradicio<ref name=":0">Fernando Pita, ''Amdeklaro simpla sed kortuŝa, naiva sed sincera,'' librorecenzo de la libro de Elza Fernandes Pereira, [[Esperanto (revuo)|Revuo Esperanto]], 1314(6) junio 2017, paĝo 126.</ref> interalie atestebla en la flegado de [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof-Esperanto-objektoj]] (ZEO). == Interkulturo == Esperantistoj ordinare emas paroli pri temoj de [[interkultura komunikado]] kaj de [[interkultura edukado]] aŭ temoj kiuj povus esti konsiderataj kiel ''tiklaj'' aǔ ''ofendaj'' inter neesperantistoj (ekzemple pri politiko, rasismo k.a.), eĉ se ili ne farus tion en sia hejmlando aŭ en alia lingvo kiun ili scias. Ĝenerale Esperanto-kulturo estas fokusita ekzemple je legado, [[Eduko|edukado]] (precipe rilate novaĵojn, faktojn kaj [[Lingva Festivalo|lingvojn]]) kaj [[toleremo]] (precipe al personoj el aliaj kulturoj). Esperanto-parolantoj ankaŭ pli emas kontraŭi [[tutmondiĝo]]n, [[senkulturigo|alkulturigon]] kaj malaperigon de ies [[gepatra lingvo]], cetere ĉar ĉi tiuj elementoj igas nin unikaj. La plimulto el la Esperanto-parolantoj emas ankaŭ kontraŭi la tendencon al deviga lernado de nur unu aŭ du dominantaj lingvoj (kio okazas en pluraj landoj tra la mondo, kiel [[Svedio]] kaj [[Islando]], kie lernado de la [[angla]] estas deviga de la unuagrada lernejo ĝis foje [[universitato]]. Ili opinias, ke deviga devus esti la lernado de [[Propedeŭtika valoro de Esperanto|propedeŭta]] lingvo kia [[Esperanto]], aŭ alia, kiun oni povus ellerni ene de unu du jaroj kaj kiu faciligas kaj ŝatinstigas la postan lernadon de aliaj lingvoj. Tiel infanoj kaj gepatroj estus malpli emaj al subtaksado de la propra lingvo favore por alia ''pli utila''. La Esperanto-komunumo havas ankaŭ pli-malpli saman fon-scion, ekzemple scion pri iuj famaj Esperanto-parolantoj, libroj, retejoj, malgrandaj urboj, kiuj havas gravan signifon pro Esperanto-rilataj okazaĵoj ktp.<ref>[http://liberafolio.org/2005/Komentario/chukulturo/ Detlev Blanke. “Ĉu Esperanto havas kulturon? Jes kaj ne!”]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, en ''Libera Folio''</ref><ref name="blanke">[[Detlev Blanke]] (2006). ''Interlinguistische Beiträge. Zum Wesen und zur Funktion internationaler Plansprachen''. Herausgegeben von [[Sabine Fiedler]]. Frankfurt/Main u.a.: Peter Lang Europäischer Verlag der Wissenschaften, ISBN 3-631-55024-3, S. 224f.</ref>. Multo de tio estas priskribita en '''La Gvidlibro tra Esperantio''<nowiki/>' (→ Bibliografio), enciklopedio de Esperanto, iom simila al lingvo-landa geografia vortaro kun vortoj kiuj postulas kulturologiajn komentojn<ref>A. Melnikov, en intervjuo kun Radio [[Muzaiko]], la 22-an de marto 2018.</ref>.[[Dosiero:Massage-fr-ET.jpg|eta|Ilustraĵo de la franca frazo "''Quand le massage devient clavier…''" (''Kiam arto de masaĝo iĝas klavaro...''").|350x350ra]] == Esperanto-humuro == Vidu delatan artikolon pri [[Esperanto-humuro]]. Vidu ankaŭ pli detalan artikolon pri [[vortludoj aŭ kalemburoj]]. Multe da la Esperanto-humuro devenas el [[Vortludoj aŭ kalemburoj|vortludoj]]. [[Verkisto]]j kun humoraj tendencoj en multaj siaj verkoj estas [[John Merchant|J. Merchant]], [[Julio Baghy|J. Baghy]], [[J. Kenngoff]], [[Izrael Lejzerowicz|I. Lejzerowicz]], R. Schwartz, [[Dreves Uitterdijk]], [[Ferenc Szilagyi|F. Szilagyi]] kaj kelkaj aliaj. (vidu ankaŭ: [[vortludo]]j, [[karikaturo]]). [[Marjorie Boulton]], en sia mikspota libro [[Faktoj kaj fantazioj]], dediĉas ties 30-an ĉapitron "Vortaj sportoj" al komentoj kaj diversaj ekzercoj pri vortoludoj<ref>[[Marjorie Boulton]], [[Faktoj kaj fantazioj|Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro]], [[Universala Esperanto-Asocio]], Roterdamo, 1984, dua eldono 1993, paĝoj 243-251.</ref>. == Kulturaj aranĝoj == [[Dosiero:2015-07-26-UK (Foto Dietrich Michael Weidmann) (9).JPG|eta|La [[UK 2015|100-a UK]]|alternative=|300x300ra]]Ĉiujare okazas [[Universala Kongreso de Esperanto]] en malsama lando — kvankam ĝi plejparte okazas en [[Eŭropo]]). Ĉiun kongreson partoprenas mezume 1500-3000 personoj, kaj la plej bone organizitaj eventoj estas tiuj el [[Centra Eŭropo|Centra]] aŭ [[Orienta Eŭropo]] (ĝenerale [[Pollando]], [[Hungario]] ktp.). Universalaj Kongresoj de Esperanto jam okazis ankaŭ en Azio, kie ekzistas pluraj tradiciaj Esperantistaj aranĝoj. En [[Japanio]] ekzemple okazis jam la [[Japana Esperanto-Kongreso|centa landa kongreso]]. En [[Ĉinio]] estas tradicie aranĝata la projekto [[Esperanto-insulo (projekto)|Esperanto-insulo]].<ref>[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2011/esperanto-insulo-volas-konstrui-ponton-inter-kontinentoj/ Pri la projekto "Esperanto-insulo"] el Libera Folio.</ref> Temas pri tutmonata kurso de Esperanto en la universitato de la suda ĉina insulo [[Hajnano]]. Ĝi estis elpensita de [[Dennis Keefe]]. En [[Pollando]] okazas jam de pli ol 30 jaroj [[Arkones]] (ARtaj KONfrontoj en ESperanto).<ref>[http://www.arkones.org/eo Retejo de Arkones] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170115172411/http://www.arkones.org/eo/ |date=2017-01-15 }}.</ref> === Inter-Fest, Esperanta kultura festivalo === Ekde 2017 okazas INTER-FEST (''Inter'' por ''Inter''nacia kaj ''Fest'' por ''Fest''ivalo) estas novtipa Esperanta kultura festivalo, kiu celas fariĝi rekonata eŭropa Esperanto-aranĝo kun vasta gamo da programoj, kiuj al neesperantista publiko prezentos praktikan uzeblon de Esperanto kaj pere de tio instigos ĝian lernadon kaj instruadon. INTER-FEST volas intensivigi la Esperantan kulturkreadon kaj levi la prestiĝon de Esperanto en la kultura kampo. La programoj de INTER-FEST inkluzivos diversajn branĉojn de literaturo, teatro, muziko, filmo, sporto, klerigo, lingvolernado, interkultura interŝanĝo, turismo kaj aliaj aktivecoj, kiuj efektiviĝos per prelegoj, diskutrondoj, seminarioj, koncertoj, prezentaĵoj, konkursoj, sportaj eventoj, kolokvoj, ekspozicioj ktp. == Literaturo == {{Ĉefartikolo|Esperanta literaturo}} Esperanto havas [[Esperantlingva literaturo|literaturon]], parte originalan, parte tradukitan el naciaj lingvoj. Entute ĝi enhavas ĉirkaŭ 50 mil titolojn<ref>''Disponigi nian kulturon al ĉiuj''. Citita 2007-09-06. {{Retarkivo|2005|http://ourworld.compuserve.com/homepages/profcon/m_disku.htm m_disku.htm}} (Esperante).</ref><ref>''Eventoj'', 1–2/majo 98, n-ro 148–149. Citita 2007-09-06. https://www.eventoj.hu/arkivo/eve-1489.htm (Esperante).</ref>. Malmultas Esperantaj verkoj tradukitaj al naciaj lingvoj, tial la ekstermovada publiko ne povas facile legi ilin.[[Dosiero:Verkistoj-eo.jpg|eta|Verkistoj en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] dum la [[UK 1982]]: [[Georges Lagrange]], [[Tibor Sekelj]], [[Aldo de' Giorgi]], [[William Auld]] kaj eldonisto [[Brunetto Casini|Bruĉjo Casini]].|maldekstra]]La riĉan literaturan tradicion agnoskas ankaŭ la [[PEN-Klubo]], kies Esperanta sekcio estis fondita dum la 60-a kongreso de la Klubo en Septembro [[1993]]. La verkadon en Esperanto stimulas la [[Akademio Literatura de Esperanto]], fondita en 2008. Al gravaj nuntempaj [[verkisto]]j en Esperanto apartenis/as ekzemple [[Trevor Steele]] ([[Aŭstralio]]), [[Manuel de Seabra]] ([[Hispanio]]), [[István Nemere]] ([[Hungarujo]]), [[Spomenka Štimec]] ([[Kroatujo]]); [[versisto]]j [[Miĥael Giŝpling]] ([[Rusujo|Rusio]]&nbsp;/&nbsp;[[Israelo]]), [[Mauro Nervi]] ([[Italujo|Italio]]), [[Mao Zifu]] ([[Ĉinujo|Ĉinio]]), [[Abel Montagut]] ([[Hispanio]]) kaj [[Eli Urbanová]] ([[Ĉeĥujo|Ĉeĥio]]); [[eseisto]]j kaj [[tradukisto]]j [[Probal Dasgupta]] ([[Barato]]), [[Humphrey Tonkin]] ([[Usono]]) kaj [[Kurisu Kei]] ([[Japanujo|Japanio]]); dramverkisto [[Giorgio Silfer]] ([[Eŭropo]]). La versistoj [[William Auld]], [[Marjorie Boulton]] kaj [[Baldur Ragnarsson]] estis kandidatigitaj por la [[Nobel-Premio pri Literaturo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto">{{citaĵo el retejo |eldoninto=Universala Esperanto‑Asocio |titolo=Ĝisdate pri Esperanto |dato=2009-12-14 |url=https://uea.org/pdf/ghisdate/ghisdate_esperanta.pdf |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160705174219/http://dvd.ikso.net/pa%C4%9Do/eo/esperanto_%C4%9Disdate.html |arkivdato=2016-07-05 |citaĵo=La lingvo estis malpermesita, kaj ĝiaj uzantoj persekutataj{{tripunkto}}de Hitler, por kiu ĝi estis lingvo de judoj{{tripunkto}}Zamenhof, kreinto de la lingvo, estis judo |alirdato=2019-06-28 }}</ref>. La originala romano "''Karuseloj''" (1987)<ref>(eo) [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9754 Sara Larbar, Karuseloj], Libroservo de Universala Esperanto-Asocio (UEA), eld. 2019</ref> de [[Lilia Ledon da Silva|Sara Larbar]] ([[Brazilo]]), romano pri la unuaj amoj de junulino en Brazilo kaj la Esperanta medio<ref name=":12">[https://books.google.es/books?id=-Z_8CG9g2jIC&pg=PA516&lpg=PA516&dq=Lilia+Ledon+da+Silva du mencioj en] [[Geoffrey Sutton]], ''[[Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007]]'', aparte paĝo 516, alirita la 21an de novembro 2023 ({{en}})</ref><ref name=":02">(eo) [[Poul Thorsen]], [http://literaturo.esperanto.net/lf/karuselrec.html recenzo de Karuseloj,] LF, 1989.</ref> estas interesa libro el vidpunkto de la [[Esperanto-kulturo]]. El konataj Esperantigitaj literaturaj verkoj kaj eldonitaj antaŭ nelonge menciindas ekzemple ''[[La oldulo kaj la maro]]'' de [[Ernest Hemingway|Hemingway]], ''[[La Mastro de l' Ringoj]]'' de [[John Ronald Reuel Tolkien]], ''[[Cent jaroj da soleco]]'' de [[Gabriel García Márquez]], ''[[La lada tambureto]]'' de [[Günter Grass]], ''[[La Libro de la mirindaĵoj]]'' de [[Marco Polo]] aŭ granda familia [[sagao]] de [[Cao Xueqin]] ''[[Ruĝdoma sonĝo]]''. Por infanoj ekzistas krom [[Asteriks]] aŭ [[Tinĉjo]] ankaŭ Esperantigita ''[[Pipi Ŝtrumpolonga]]'' kaj la tuta [[novelaro]] [[Muminvalo]] de la [[Finnlando|finna]] aŭtorino [[Tove Jansson]]; la tekstoj de iuj tradukoj atingeblas ankaŭ [[interreto|enrete]]. ;Famaj aŭtoroj de verkoj en Esperanto {| | width="30%" | * [[William Auld]], {{flago|Skotujo|nomo=jes}} * [[Julio Baghy]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Kazimierz Bein]] ([[Kabe]]), {{flago|Polujo|nomo=jes}} * [[Marjorie Boulton]], {{flago|Anglujo|nomo=jes}} * [[Jorge Camacho]], {{flago|Hispanujo|nomo=jes}} * [[Fernando de Diego]], {{flago|Hispanujo|nomo=jes}} * [[Antoni Grabowski]], {{flago|Polujo|nomo=jes}} * [[Trevor Steele]], {{flago|Aŭstralio|nomo=jes}} | width="30%" | * [[Kálmán Kalocsay]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Laŭlum]], {{flago|Ĉinujo|nomo=jes}} * [[Mijamoto Masao]], {{flago|Japanujo|nomo=jes}} * [[Abel Montagut]], {{flago|Katalunujo|nomo=jes}} * [[Nemere István]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Claude Piron]], {{flago|Belgujo|nomo=jes}}, {{flago|Svisujo|nomo=jes}} * [[Julio Baghy]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Sylla Chaves]], {{flago|Brazilo|nomo=jes}} | width="30%" | * [[Edmond Privat]], {{flago|Svisujo|nomo=jes}} * [[Reto Rossetti]], {{flago|Svisujo|nomo=jes}}, {{flago|Britujo|nomo=jes}} * [[Raymond Schwartz]], {{flago|Francujo|nomo=jes}} * [[Spomenka Štimec]], {{flago|Kroatujo|nomo=jes}} * [[Geraldo Mattos]], {{flago|Brazilo|nomo=jes}} * [[Gaston Waringhien]], {{flago|Francujo|nomo=jes}} * [[Ludoviko Zamenhof]], {{flago|Polujo|nomo=jes}} |} == Poezio == [[Poezio]] estas ĉefa elemento en la Esperanta kulturo. Multaj Esperanto-verkistoj ankaŭ poeziumis, ne nur hajkojn kaj poemojn uzante la eŭropan metrikan sistemon de versfarado aplikita al Esperanto, sed ankaŭ ''monosilabojn'' kun la strikte Esperanta metriko konstruita dum la 60-70-aj jaroj kiel en poemoj de [[Diderto Freto]]<ref name=":0" />. == Teatraĵoj, operoj kaj muzikaloj == [[Dosiero:Ho tiuj fremduloj.jpg|eta|Sceno el la opereto ''[[Ho, tiuj fremduloj!]]'' de Feliks Hiller dum la Zamenhofa Vespero de Vilna Juda Landkonema Societo, ĉ. 1931]] Teatraĵoj de dramverkistoj tiel diversaj kiel [[Carlo Goldoni|Goldoni]], [[Eugène Ionesco|Ionesco]], [[William Shakespeare|Ŝekspiro]] kaj [[Alan Ayckbourn|Ayckbourn]] estis lastatempe prezentitaj en Esperanto. Multaj dramoj de Ŝekspiro ekzistas en Esperanta traduko; ''Reĝo Lear'' estis prezentita en Esperanto en Hanojo (Vjetnamujo) en Decembro 2001 kun loka rolularo<ref>[http://esperanto.toulouse.free.fr/eo/TeatroTrupoTuluzo.php Teatro Trupo Tuluzo]</ref>. En 2018 estis la premiero de la opero ''Sternenhoch'' (Ŝternenhoĥ) en Esperanto prezentita en la Nacia Teatro en Prago. Temas pri la unua opero en la historio, kies muziko estis komponita rekte laŭ teksto en Esperanto, farita de Miroslav Malovec (en 2018). En 2020 la pola dramaturgo Jerzy Bielski kreis "''Zamenhof project: Breaking the codes''" (Projekto Zamenhof, rompi la kodojn) kiu estas [[Muzikalo|muzikteatraĵo]] (muzikalo), en kiu centras la komunikado inter homoj el diversaj kulturaj fonoj, sociaj klasoj, genroj ktp. En tiu komunikado precipe temas pri malfacilaĵoj en la komunikado kiuj povas konduki al miskomprenoj, malamikaĵoj kaj konfliktoj, sed ankaŭ pri nebuŝaj kodoj. En tiu muzikalo aŭdeblas jenajn lingvojn: Esperanto, la angla, pola, franca, dana, rusa, sed ankaŭ la morso-alfabeton, la brajla alfabeto, binaraj kodoj, DNA-kodoj, ĉiuj kunigitaj en kolaĝo plene de ritmaj aranĝoj (muzikaj strukturoj, sonoj, ritmoj ktp ) kiuj malkovros la muzikajn strukturojn, ritmojn, intonaciojn, fonemojn kaj la unikajn sonajn elementojn de ĉiuj ĉi lingvoj kaj sistemoj.<ref>(eo) [https://www.tejo.org/id/bunta-teatrajo-pri-zamenhof-en-nederlando-kaj-belgio/ Bunta teatraĵo pri Zamenhof en Nederlando kaj Belgio], TEJO, la 29-an de aŭgusto 2019.</ref><ref>(nl) [https://fondspodiumkunsten.nl/nl/actueel/projecten/zamenhof_project_breaking_the_codes/31/ Zamenhof Project, Breaking the codes]. Evento pri lingvo kaj komunikado, en kiu muziko kaj vidaj elementoj kiel teatro, nuntempa danco, soninstalaĵo, video, [[koreografio]], kostumoj kaj lumo estas ĉiuj integritaj.</ref>. En 2022 la muzikalo ''[[June kaj Kune (muzikalo)|June kaj Kune]]'' premieris kadre de la [[IJK 2022|78-a Internacia Junulara Kongreso de TEJO]], la [[26-a de aŭgusto|26-an de aŭgusto]] [[2022]].<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.liberafolio.org/2022/09/01/muzikalo-kronis-la-unuan-postpandemian-ijk/ | titolo = Muzikalo kronis la unuan postpandemian IJK | alirdato = 2026-05-21 | familia nomo = Nielsen | persona nomo = Robert | dato = 2022-09-01 | verko = Libera Folio}}</ref> Ĝi estas la unua originala muzikalo en Esperanto. Dum la [[UK 2022|107-a Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Montrealo]] en 2022 la teatraĵo [[1910 (teatraĵo)|1910]] de Ĵenja Amis premieris, reĝisorita de Alena Adler kun aktorado fare de Garry Evans kaj Alena Adler mem.<ref>[https://esperanto2022.ca/eo/nova-teatrajo-furoris/ Nova teatraĵo furoris en Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221217151052/https://esperanto2022.ca/eo/nova-teatrajo-furoris/ |date=2022-12-17 }} esperanto2022.ca (2022)</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=fbWldQKlfrA] La teatraĵo 1910 en jutubo</ref> Dum la SAT-kongreso en 2003 en Svislando oni prezentis "Espere despere", tri humuraj teatraĵoj pri Esperanto kaj ĝia socio<ref>(eo) Riĉo, ''Multfaceta SAT-kongreso en Svislando'', [[Laŭte!]], p. 35, n-ro 168, nov-dec 2003</ref>. == Filmoj == La utiligo de Esperanto en kino estas malpli ofta. [[Kultura Centro Esperantista]] en [[Svislando]] posedas vastan [[Kinobiblioteko|kinotekon]] de raraj filmoj en Esperanto ekde [[1937]] kiel la filmo "''La sturmo de Johano arima''". En scenoj de ''[[The Great Dictator|La Granda Diktatoro]]'' (''The Great Dictator'') de [[Charlie Chaplin|Chaplin]] aperis afiŝoj en Esperanto, en ''[[Idiot's Delight|Delekto de Idioto]]'' ''(Idiot's Delight'') kun [[Clark Gable]] kaj en la [[Japanio|japana]] filmo [[Jan Arima no shūgeki|''Jan Arima no shūgeki'']] iuj dialogoj estis en Esperanto, en la hispana filmo ''[[El coche de pedales|La pedalaŭto]]'' (''El coche de pedales'') la protagonistoj foje parolas en Esperanto, samkiel en la usona filmo '[[Captain Fantastic|''Captain Fantastic'']]' (2016). En 1980 Japana Esperanto-Instituto sciigis la aperon en Japanio de belega animacifilmo "[[Nokto de la Galaksia Fervojo|Nokto de la galaksia fervojo]]", produktita en vere unuarangaj kondiĉoj, entreprenita de la tagĵurnalo Asahi Shimbun, televidstacio Asahi kaj "Nippon Herald Films Group" surbaze de la famege fabelo de [[Mijazaŭa Kenĝi|Miyazawa Kenzi]] kiu estas profunde filozofia. Ĝia granda sukceso en la tuta Japanio ŝuldas multon al la unika figurigo per katoj. Tutvesperaj filmoj uzantaj sole Esperanton estas esceptegaj, apartenas al ili ekzemple kulta ''[[Incubus|Inkubo]]'' kun ĉefrola [[William Shatner]], tamen ekzistas proksimume dek kvin, kiuj iel tuŝas la temon de la internacia lingvo<ref>UE 2012:3 Grady: [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2012/03/04-instruado/en Esperanto at the movies] (angla)</ref>. Turka reĝisorino realigis kurtmetraĵon (''Senmova'' <ref>Tuğçe Sen: ”E [http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/senmova/ n mia koro kaj menso mi naskiĝis esperantisto]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}”, Libera Folio, la 26-a de septembro 2010, alirite la 26-an de februaro 2018.</ref><ref>Senmova, [http://filmoj.net/senmova/ Verda Filmejo].</ref>) kun voĉoj nur en Esperanto. Reĝisorino Natalie MacMahon kreis mallongan filmon ''A Universal Love Story (Universala Amrakonto)'' kiu havis esperantecajn elementojn kaj en [[2018]] ŝi kreis la retan filmserion "''Malsano Nomita Amo''" kiu estas multe parolata en Esperanto kaj en kiu Esperanto 'rolas kiel elemento, kiu rekunigas homojn, kiel revolucio necesa por povi vere kompreni unu la alian denove kaj esprimi sentojn' <ref>Rogier Huurman, ''[https://www.liberafolio.org/2018/09/11/esperanto-en-reta-serio-pri-socio-sen-amo/ Esperanto en reta serio pri socio sen amo]'', Libera Folio, la 11-an de septembro 2018, alirite la 13-an de septembro 2018.</ref>. Lastatempe aperis ankaŭ kelkaj amatoraj Esperantistaj filmprojektoj kaj asocioj, produktantaj mallongajn filmetojn plene Esperantajn. Ili daŭras kutime ĉirkaŭ kelkdek minutoj<ref name="Ĝisdate pri Esperanto" /><ref>''Esperanto movie titles.'' Internet Movie Database. Atingita je 2007-09-01. http://www.imdb.com/List?language=Esperanto&&tv=off&&nav=/Sections/Languages/Esperanto/include-movies&&heading=10;Esperanto%20movie{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La brazila kinofirmao ''Imagu Filmoj''<ref>[https://imagufilmoj.wordpress.com/ Retejo de Imagu Filmoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918233417/https://imagufilmoj.wordpress.com/ |date=2016-09-18 }}.</ref> produktis kelkajn Esperantlingvajn filmojn, longajn, kaj etajn. En 2006 kadre de UK en Italio ''Imagu Filmo''j lanĉis la filmon ''{{Senapartligilo|Gerda malaperis (filmo)}}''. En la laŭvica jaro aperis ''La Patro''<ref>[https://imagufilmoj.wordpress.com/aliaj-projektoj/la-patro/ El la retejo de ''Imagu Filmoj'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>. Krom ĉi tiuj la firmao produktis aliajn filmojn. En 2017 turniĝis kurtmetraĵo de Christian Laubacher : "''Das Porträt von Parzival, einem Mann, der sich für eine Sache einsetzt : Esperanto''" (la portreto de [[Parsifalo]]<ref name=":5">Noto : Serge Reverdin (aŭ Parzival) estas nevo de grava politikisto, Olivier Reverdin : la sola svisa parlamentano kiu iam prezidis la Konsilion de Eŭropo. (fonto : Herolde de Esperanto, 2281 (2:2018), 94a jarkolekto, p. 2.</ref>, viro kiu strebas por afero: Esperanto) prezentita dum la filmfestivalo de [[Soloturno]]<ref name=":5" />. Se filmistoj uzis la lingvon Esperanto en filmoj faritaj de neesperantistoj, ĝi estis uzata por doni al diversaj filmoj nuancon de universaleco, [[fremdeco]], utopieco, [[Plurlingveco|multlingveco]], estonteco, neŭtraleco, ekzoteco, [[Anarkiismo|anarkiismeco]] aŭ mistereco<ref>[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/ne-nur-senmova-esperanto-en-retaj-filmoj.html Ne nur Senmova: Esperanto logas filmistojn]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Libera Folio, la 19-an de septembro 2010, alirite la 26-an de februaro 201.</ref>. En 2021 la [[Usona Bona Film-Festivalo]] estiĝis. Ĝi estas regula esperanta film-konkurso de [[Esperanto-USA]]. La filmoj devas esti malpli ol 5 minutojn longaj kaj tute en Esperanto kun almenaŭ 10 unikaj parolataj vortoj kaj videbla postulata rekvizito, kiun anoncas la festival-estro je la komenciĝo de la konkurso. La festivalo jam produktas pli ol 175 filmojn en Esperanto. == Muziko == {{Ĉefartikolo|Esperanto-muziko}} [[Dosiero:Kajto.jpg|eta|La kvarmembra [[Nederlando|nederlanda]] [[muzikgrupo]] [[Kajto (muzikgrupo)|Kajto ]] koncentriĝas pri [[Frisujo|frisa]] [[popola muziko]], [[maristo|maristaj]] kantoj kaj [[Kanono (muziko)|kanonoj]]]] Muzikaj [[ĝenro]]j en Esperanto inkluzivas [[populara muziko|popularajn]] kaj [[popola muziko|popolajn]] kantojn, [[rokmuziko]]n, [[kabaredo]]n, kantojn por soloistoj kaj [[ĥoro]], kaj [[opero]]n. Popularaj [[komponisto]]j kaj artistoj, inter aliaj [[Elvis Costello]] kaj [[Michael Jackson]], registris en Esperanto, verkis [[orkestro|orkestraĵojn]] inspiritajn de la lingvo, aŭ uzis ĝin en siaj propagandaj materialoj. Kelkaj kantoj el la [[Muzikalbumo|albumo]] ''Esperanto'' de [[Time Warner]], kiu eldoniĝis – pure Esperante – en [[Hispanujo]] en Novembro [[1996]], atingis altajn rangojn en hispanaj [[muzikaĵrangolistoj]]. Klasikaj orkestraĵoj kaj ĥorverkoj kun Esperanto-teksto inkluzivas ''[[La Koro Sutro]]'' de [[Lou Harrison]] kaj la ''[[Simfonio n-ro 1 Esperanto|Simfonion n-ro 1 Esperanto]]'' de [[David Gaines]] (ambaŭ el [[Usono]]). En la [[Francio|franca]] urbo [[Tuluzo]] ekzistas muzikeldonejo [[Vinilkosmo]], specialiĝanta al produktado de Esperanta muziko. Tiun eblas trovi ankaŭ enrete, inkluzive kelkajn retejojn dediĉitajn al Esperanta [[karaokeo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. Diversaj muzikpecoj troveblas en la interreto, ekzemple historie ĉe [[MusicExpress|musicexpress.com.br]] kaj daŭre ĉe [[Spotify]]<ref>[https://play.spotify.com/user/lapingvino/playlist/7wl5YqHlVren57JMLkGhSs Listo de Esperanto-muziko en Spotify]</ref>, [[Deezer]]<ref>[http://www.deezer.com/playlist/1083760081 Listo de Esperanto-muziko en Deezer]</ref>, ĉe la interreta radio ''last.fm'' <ref>Aŭskultu muzikpecojn esperante ĉe [http://www.last.fm/user/alcomaro/library/playlists/2g9sv_saluton_esperanto ''last.fm''] (radia interretpaĝo)</ref> , la ''publika kantaro'' <ref>Tekstoj kaj akordoj de multaj [http://www.muenster.de/~kunar/publika_kantaro.htm muzikpecoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151104172646/http://www.muenster.de/~kunar/publika_kantaro.htm |date=2015-11-04 }} (ĉe la retpaĝaro de Gunnar R. Fischer)</ref> kaj la [[Kantaro-Vikio]]. Vidu ankaŭ la liston de ĉirkaŭ 300 [[Esperanto-muzikalbumoj]]. == Periodaĵoj == {{Ĉefartikolo|Esperanto-gazeto}} [[Dosiero:Beletra Almanako 25.jpg|eta|La kovrilo de ''Beletra Almanako'' 25.]] Pli ol cent [[Esperanto-gazeto|gazetoj kaj revuoj]] regule aperas en Esperanto, inkluzive la novaĵrevuon ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', la literaturan revuon ''[[Beletra Almanako]]'', la oficialan organon de [[TEJO]], nome ''[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]'', la revuon ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'', organo de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], kaj la revuon ''[[Sennaciulo]]'', organo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]. Dusemajna aktualaĵ-gazeto ''[[Eventoj]]'' estas ofertata ankaŭ en senpaga elektronika versio. Abonantoj povas ankaŭ perrete akiri multajn aliajn gravajn gazetojn, inkluzive ret-arkivojn de malnovaj numeroj. Estas periodaĵoj pri medicino kaj scienco, por junularo, religiaj magazinoj, edukaj kaj pedagogiaj revuoj, literaturaj kaj special-temaj eldonaĵoj<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. La gazeto [[Heroldo de Esperanto]] (EdE) estas ekzemplo de preskaŭ centjara eldonaĵo. Ĝi estas aĉetita de la brazila entrepreno [[Sociala Grupo Lexus]]<ref>[https://pt-br.facebook.com/lexussociala/ Fejsbuka paĝo] de la Grupo.</ref>, kiu respondecas pri ĝia eldonado ekde la jaro 2017. La historio de la Esperanto-gazetoj preskaŭ koincidas kun la historio de la lingvo mem, ĉar jam ekde la komenco de la 20-a jarcento jam multnombris la gazetoj, unue por disvastigo de la lingvo mem kaj tuj ankaŭ por la propra vivo de la esperantlingvaj kulturo kaj literaturo. Por multaj esperantistoj tra la tuta mondo antaŭ la epoko de [[Interreto]], legado kaj kontribuo al gazetoj estis la preskaŭ nura ebleco esperantumi, kiam ili estis izolitaj aŭ for de la agado de la ekzistantaj kluboj. En la epoko de Interreto la ebloj multobliĝis, sed la kutimo havi gazetojn daŭrigis kaj nun estas pli kaj pli da retaj revuoj. == Radioelsendo kaj televido == {{Ĉefartikolo|Esperanto-radio}} [[Dosiero:Pola Radio en Esperanto.jpg|eta|dekstra|La Esperanta redaktejo de la [[Pola Radio]] preparas ĉiutage dudekminutan [[podkasto]]n]] [[radiofonio|Radiostacioj]] en [[Brazilo]], [[Ĉinio]], [[Kubo]], [[Pollando]] kaj [[Vatikano]] elsendas regule en Esperanto. Plimultiĝas programoj aŭdeblaj ankaŭ [[interreto|interrete]], aliaj stacioj (kaj profesiaj kaj amatoraj) agas precipe aŭ nur perrete. Al konataj internacilingvaj podkastoj apartenas ekzemple la [[Radio Verda]], funkcianta ekde [[1998]]. Televidoj en diversaj landoj proponas kursojn de Esperanto, inkluzive la plej aktualan 16-partan adapton de la kurso ''[[Mazi en Gondolando]]'' de [[British Broadcasting Corporation|BBC]], kiun elsendis la stacio Pola Televido 1 (TVP1{{spaceto}}– ''Telewizja Polska{{spaceto}}1'')<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. La saman kurson elsendis dum pluraj jaroj ankaŭ ne plu ekzistanta televidstacio de [[Saarbrücken]]<ref>Peter Hauser (2003). “Tradicia Kultura Semajnfino”. En ''La Ondo de Esperanto'', n-ro 1. http://www.esperanto.org/Ondo/Ondo/99-lode.htm#99-22 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130726180818/http://www.esperanto.org/Ondo/Ondo/99-lode.htm#99-22 |date=2013-07-26 }}. Atingita 2010-02-20.</ref>. En la jarintervalo [[2005]]–[[2006]] aktivis ankaŭ projekto de la internacia enreta Esperanta televidstacio sub la nomo [[Internacia Televido]], funkcianta enkadre de la retejo [[Ĝangalo (retportalo)|Ĝangalo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. == Interreto == Elektronikaj retoj, precipe la [[interreto]], estas la plej rapide disvastiĝantaj [[komunikilo]]j inter uzantoj de la internacia lingvo. Ekzistas kelkcentoj da [[dissendolisto|diskutgrupoj]] pritraktantaj diversajn [[temo]]jn, de [[denaskaj Esperanto-parolantoj|familia uzo de Esperanto]] ĝis la [[ĝenerala relativeco|ĝenerala relativeca teorio]]. Esperanto estas uzata ankaŭ en diversaj [[tujmesaĝilo]]j, kiel [[Telegram (aplikaĵo)|Telegram]], [[Interreta relajsa babilo|IRC]], [[Skype]], [[ICQ]], [[Jabber]] aŭ [[Paltalk]]. Troveblas miloj da internacilingvaj [[retpaĝo]]j. Multaj [[komputila programo|komputilaj programoj]], ekzemple [[literumilo]]j, [[gramatik-kontrolilo]]j kaj klavar-aranĝoj, estis kreitaj en kaj iam ankaŭ por Esperanto. Programoj kiel [[LibreOffice]], [[Mozilla Firefox|Fajrovulpo]] (Firefox), [[IrfanView]], la [[grafika labormedio|grafikaj labormedioj]] [[GNOME]] kaj [[KDE]], kaj la [[operaciumoj]] [[Ubuntu (linukso)|Ubuntu]] kaj [[Mandriva]] estas haveblaj en Esperanto. Popularaj retejoj kiel [[Guglo]], [[Vikipedio]], [[Facebook|Vizaĝlibro]] (''Facebook'') havas Esperanto-versiojn<ref name="Ĝisdate pri Esperanto" />. Ankaŭ [[Ipernity]] havis Esperanto-version antaŭ la aperigo de la [[socia retejo]] [[Mia Vivo]]. == Publika ĉeesto de Esperanto == Esperanto hejmiĝis en pluraj sferoj de la vivo. Pluraj brazilaj vortaroj enhavas ekzemple la kapvorton ''samideano''.<ref>Kapvorto ''samideano'' en la [http://michaelis.uol.com.br/busca?r=0&f=0&t=0&palavra=samideano Vortaro "MICHAELIS"]</ref> En dekoj da landoj ''Esperanto'' nomas stratojn, avenuojn, ejojn (→ [[Lingva pejzaĝo]]). La libro [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Monumente pri Esperanto]]<ref>PDF-libro [https://uea.org/l/teko/libroj/monumente.pdf Monumente pri Esperanto]</ref> vaste dokumentas plurspecajn monumentojn honore al Esperanto aŭ L. Zamenhof en la tuta mondo. La brazila esperantisto [[Ismael Gomes Braga]] donis al sia filo la nomon ''Zamenhof'' kiel familian nomon.<ref>El la libro ''Ismael Gomes Braga'', de Zêus Wantuil, publikigita de [[Brazila Spiritisma Federacio|FEB]].</ref> La {{daton|20|novembro|2014}} la pollanda ministrino pri kulturo kaj nacia heredaĵo [[Małgorzata Omilanowska]] subskribis dokumenton, laŭ kiu Esperanto estas enmetita en la Polan liston de nemateria kultura heredaĵo.<ref name=":1">[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ Novaĵteksto el ''Libera Folio''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250602142237/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ |date=2025-06-02 }}.</ref> === Marko-nomoj === Pli kaj pli da asocioj kaj firmaoj malkovras ke ili povas distingi sin en la amasego de markonomoj <ref name=":6" /> per la elekto de Esperantlingva nomo. Inter la kialoj ili mencias : pli facila troveblo en interreto, nomo kiu en aliaj lingvoj ne havas strangan signifon, sed kelkfoje ankaŭ ideologian kialon, ĉar la ideo de Esperanto kongrueblis kun ilia aktiveco. Jam nur en Belgio troveblis pli ol 100 markonomoj kiuj uzis nomon en Esperanto<ref>(nederlanda) ''Yves Nevelsteen, 100+ merknamen in het Esperanto - een overzicht van Belgische bedrijven en verenigingen die een naam in het Esperanto kozen voor hun activiteit (2018), Vlaamse Esperantobond ([[Flandra Esperanto-Ligo|FEL]]),62 p.''</ref>. == Gufujo == {{Ĉefartikolo|Gufujo}} ''Gufujo'' nomiĝas la trankvila [[Nokto|nokta]] teo-trinkejo dum esperanto-aranĝoj, precipe junularaj. Ĝi estis inventita en la 1990aj jaroj kiel alternativa trinkejo (strikte sen [[Tabakfumado|fumado]] kaj sen [[alkoholo]]<ref name=":3">{{Citaĵo el la reto|url=http://gufujo.org/gufujemuloj.html|titolo=Kion fari en gufujo|alirdato=2014-10-09|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|jaro=c2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141015103603/http://gufujo.org/gufujemuloj.html|arkivdato=2014-10-15}}</ref>), Tiu kutimo ekestis en 1995 por kontrasti al la pli ofta kutimo de post-kongresa festado je drinkejo<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.esperan.to/gufujo/historio.html|titolo=Kiel ekestis gufujo, la historio.|alirdato=2014-10-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928014413/http://www.esperan.to/gufujo/historio.html|arkivdato=2007-09-28}}</ref>. Gufujo estas metaforo : la gufoj estas la noktemaj partoprenantoj de junaj festivaloj kiuj ariĝas en speciala loko, ĉefe lumigitia per kandeloj, kie oni trinkas senalholaĵojn kiel teo<ref name=":3" />. La etoso estas trankvila kaj senbrua<ref name=":4">(nl, eo, en) F. Gobbo, Interlingvistiko, fako por multlingveco , Vossiuspers UvA, 2015, p. 26.</ref>. Koncertmuziko, poeziolegado, aŭ literaturlegado estas kutimaj agadoj en tiaj kafejoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://gufujo.org/gufujestroj.html|titolo=Kiel organizi bonan funkciantan gufujon|alirdato=2014-10-09|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|jaro=c2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141015103605/http://gufujo.org/gufujestroj.html|arkivdato=2014-10-15}}</ref>. Ĉar Esperanto havas vivan komunumon, la parolantoj produktas kulturaĵojn kiam ili interagas eĉ senkonscie<ref name=":4" />. Tiel ili ankaŭ kutimas krei gufujon kiel improvizita sukeraĵejo uzante [[Stelo (monunuo)|Esperanto-monon]] same kiel realan monon por pagi manĝaĵon kaj trinkaĵon<ref name=":3" />. == Religio == Kelkaj religiemaj figuroj, kiel ekzemple [[budhismo|budhistmonaĥoj]] kaj [[kristanismo|kristanaj]] pastroj, emas ĝui Esperanton kiam peras la mesaĝon ke ĉiuj estas samaj kaj ĉiuj pensoj gravas sendepende de kie ili venas. Tio signifas, ke relative parolante, homoj venas de ĉiuj malsamaj religioj al Esperanto kaj tamen ne alifrontas. [[Oomoto]], mezgranda japana religio, multe diskonigas Esperanton kaj la lingvo ludas grandan rolon en la religio mem. == Slango, eŭfemismoj kaj fimalbenoj == {{Ĉefartikolo|Esperanta slango}} La plej bone konata slango estas “samideano”, laŭlitere “sam-idea membro; konsent-membro” sed kun la signifo “kolega Esperanto-parolanto”. Aliaj estas [[kabei]], [[mojosa]] kaj “[[krokodili]]”<ref>Aleksandro Melnikov, Vortoj kaj signifoj, specifaj nur por Esperanto-kulturanoj: kiel ili formiĝas ([http://host.uniroma3.it/laboratori/laat/konferencoj/2006-miljorini/Melnikov-prel-eo.doc DOC] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181022232551/http://host.uniroma3.it/laboratori/laat/konferencoj/2006-miljorini/Melnikov-prel-eo.doc |date=2018-10-22 }}),</ref>, kiu signifas ''paroli nacian lingvon inter Esperantistoj'': ekzemple, se infano ŝanĝas al la sveda ĉe Esperanto-koncerto, la patrino eble diros al li “ĉesu krokodili”<ref>[http://esperanto.davidgsimpson.com/eo-slang.html Esperanto Slang]</ref>. La plej konata eŭfemismo estas “necesejo”, laŭlitere “necesa loko”, kiu signifas urin-/fekejon. Multe pli da eŭfemismoj ekzistas, kiel ekzemple “kaĉo" – avenkaĉo, pulpeca manĝaĵo, anstataŭ “kako" – malĝentila vorto por feko. Fivortoj povas asimili famajn Esperanto-libronomojn aŭ verkistojn — la plej klara ekzemplo estas “Zamenfek!”, kombino de "Zamenhof" (la nomo de la kreinto de Esperanto), kaj “fek”. == Kuirado kaj receptoj == Ĉar Esperanto-parolantoj venas el malsamaj landoj ĉirkaŭ la mondo, kaj familioj, kies infanoj [[denaskuloj|parolas Esperanton denaske]], kutime havas gepatrojn de du tre malsamaj landoj, tial ekzistas receptoj asimilantaj elementojn de malsamaj landoj. Tradiciaj manĝaĵoj estas miksataj aŭ manĝataj ankaŭ en tia maniero, kiel indiĝeno ordinare ne farus. ''[[Internacie kuiri]]'' de [[Maria Becker-Meisberger]], publikigita de [[FEL]] (Flandra Esperanta Ligo), [[Antverpeno]] 1989, ISBN 90-71205-34-7, estas ekzemplo de Esperantlingva kuirlibro. Alia estas ''[[Manĝoj el sanigaj plantoj]]'' de [[Zlata Nanić]], publikigita de [[BIO-XRNO]], [[Zagrebo]] 2002, ISBN 953-97664-5-1. Kelkaj Esperanto-periodaĵoj, kiel ekzemple ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', kelkfoje inkludas receptojn. La revuo [[Esperanto (revuo)|Esperanto]] sub la redaktoreco de [[Attila Kaszás]] ekhavis rubrikon por receptoj. == Modo kaj Esperanto == ''Face-to-Face'' estas kolekto de altmodaj vestaĵoj de la modo-dezajnistino Lorena Winkler (Germanio) kiu provis redoni la signifon de Esperanto en sia modokolekto. Ĝi baziĝas sur baza Esperanta ideo de interesiĝo pri aliaj kulturoj kaj tradicioj kiujn ĝi interligas per amikeco. La kolekto ne celas malkonstrui kulturajn diferencojn, male ĝi volas akceli buntan kulturan diversecon en la modo<ref>(angla) [https://www.linkedin.com/pulse/artificial-language-esperanto-fashion-anna-gubanova?trk=portfolio_article-card_title Artificial language esperanto and fashion]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, LindedIn paĝo de Anna Iversen-Gubanova, CEO de Franciq</ref>. Ĝia kolora paletro varias de bunta al unukroma, kun memcertaj nuancoj inter verdo kaj kremo<ref>Modo por kunigi kulturojn kiel faras Esperanto, Literatura Foiro-Femine, jaro 49, numero 295, p. 283-284, oktobro 2018</ref>. ''Kuniri'' estas kudra laborejo, metiejo kun nomo en Esperanto en kiu [[rifuĝinto]]j kreas modon kiu dezajne ligas malsamajn etnajn fonojn de gestudentoj kaj dezajnistoj<ref>(germana) ''[https://www.aubi-plus.de/blog/textilien-als-ausdruck-der-kulturen-dein-design-ist-gefragt-3004/ Textilien als Ausdruck der Kulturen: Dein Design ist gefragt]'', ABOUT YOU Design Wettbewerb, la 26-an de Majo 2016.</ref>. [[:en:Vestoj|''Vestoj'']] estas akademia revuo pri modo kun titolo en Esperanto. Vestoj en unu de ĝiaj numeroj interalie esploris kiel pli bone kompreni kiel la reprezentadoj de povo estas montrataj ene de la moda industrio kaj kial tiom malmultaj homoj emas defii ilin<ref>(angla) ''[http://vestoj.com/issues/issue-four-on-fashion-and-power/ On fashion and power]'' (pri modo kaj povo), Vestoj, nro 4,</ref>. Ĉu ebla paralelo kun Esperanto en la lingva mondo? En la revuo '''Esperanto sub la suda kruco''<nowiki/>' numero 134, marto 2019, aperis artikolo 'Somerlernejaj esperantistaj kapkovraĵoj' kun la emblemo de la [[kanguruo]] kaj la vorto Esperanto<ref>Katja Steele, [http://aea.esperanto.org.au/ftp-uploads/ESK-134-mar2019.pdf Somerlernejaj Esperanto-kapkovraĵoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200321124712/http://aea.esperanto.org.au/ftp-uploads/ESK-134-mar2019.pdf |date=2020-03-21 }} (PDF kun fotoj pri uzebloj), [[Esperanto sub la Suda Kruco|Esperanto sub la suda kruco]], p. 13, n-ro 234, vol. 26 (1), marto 2019, revuo de la Aŭstralia kaj Nov-Zelanda Esperanto-Asocioj.</ref>, surhavebla kaj uzebla diversmaniere. Okazis ke iuj homoj portis tradician veston de sia lando dum Esperanto-kongresoj sendepende ĉu jes aŭ ne ili portas ĝin en sia propra lando<ref>'Parada elmontro de tradiciaj vestaĵoj', MAS, Afrika Centro Esperantista, la 18-an de septembro 2008, [http://www.mas-eo.org/spip.php?article316 KomACE nro 34], la 1-an de septembro 2008, alirite la 22-an de oktobro 2018.</ref>. Svedio, ekzemple, estis kulture kontraŭ portado de la propra tradicia robo ekde la [[dua mondmilito]]. Tamen svedoj daŭre povas uzi tradician vestaĵon okaze de Esperantistaj aranĝoj. (ref ?). Esperanto emas reliefigi kulturajn tradiciojn kiel dum la dua mondekspozicio de pupoj en Japanio (2012), organizita de esperantistoj, kie okazis parado kun 200 diverslandaj kostumoj<ref>[[Miyoshi Etsuo|Etsuo Miyoshi]], Dua monda pupekspozicio, [http://www.literatura.bucek.name/starto412.pdf Starto 4/2012], p. 122</ref>. == Zamenhofa Tago == {{Ĉefartikolo|Zamenhofa Tago}} [[Dosiero:Zamenhofa_tago_Kelmis_2008.jpg|eta|250px|Zamenhofa Tago en [[Kelmis]] (iama [[Neŭtrala Moresneto]]) ([[2008]]).]] La 15-an de decembro (naskiĝtago de L. L. Zamenhof) Esperanto-parolantoj ĉirkaŭ la mondo festas [[Zamenhofa Tago|Zamenhofan Tagon]], ankaŭ nomatan “Tago de la Esperanta libro”<ref>“Tago de la Esperanta libro”[http://liberafolio.org/2005/persone/ztago “La mondo festis Zamenhof-tagon”]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Libera Folio''.</ref>. Estas komuna celo akiri aŭ legi Esperantan libron en tiu tago. Zamenhof mem estis forta rekomendanto de la ideo, ke por disvastigi Esperanton ĉirkaŭ la mondo, ĝiaj parolantoj devus krei grandan korpon de literaturo. La poemo [[La Espero]], verkita de Zamenhof, fariĝis la Esperanta himno, kaj la plejmulto da Esperanto-parolantoj scias ĝin, almenaŭ parte. Ĝi ofte estas kantata ĉe Esperanto-aranĝoj. Ĉu oni ŝatas la kantotekston aŭ ne, la himno estas ĝenerale io, kio ligas la Esperanto-parolantojn ekde la fruaj jaroj de la lingvo, kaj estas jam parto de ĝia kulturo<ref name="THE CULTURE OF ESPERANTO">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.iĉlm.org/kulturoa.htm|titolo=THE CULTURE OF ESPERANTO|alirdato=16 Decembro 2014|aŭtoro=Ronald J. Glossop|dato=4 Aŭgusto 2005}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Revuo ''[[Esperanto]]'', kaj aliaj, ordinare raportas pri tio, kiel Esperantistoj festas tiun tagon tra la mondo. Similan raporton oni legas ankaŭ en [[IPR]], oficiala organo de [[ILEI]]. == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * "''Konciza kultura historio de la esperantlingva komunumo''", eld. [[Esperanta PEN-Centro]], 2020 (versioj en la angla, franca kaj sveda) * [[Ilona Koutny]], ''Esperanta Kulturo'' (elĉerpita sed enhavolisto estas [https://interl.home.amu.edu.pl/interlingvistiko/esperanta-kulturo-enhavo.pdf libere elŝutebla], PDF), Poznań, 2022, eld. Wydawnictwo Rys, ISBN 978-83-67287-32-6 * [[Aleksandr Melnikov|Aleksandro S. Melnikov]], ''Gvidlibro tra Esperantio'' - konciza leksikono de la Esperanto-kulturo : esperantonimoj, realioj<ref name=":6">Noto : Realioj estas realaĵoj specifaj por unuopa kulturo (reale ekzistantaj objektoj, fenomenoj, konceptoj, tradicioj, kutimoj ktp.) : p.3 (enkonduko) al la libro.</ref> kaj flugilhavaj vortoj, 2015, Rostov-na-Donu, ISBN 978-5-98615-147-2 * [[Boris Kolker]], Vojaĝo en Esperanto-lando, eldonejo Progreso, Moskvo, 1992, ISBN 5-01-002953-7. * Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj (CED), ''[[Esperantologio (gazeto)|Esperantologio]] / Esperanto Studies,'' internacia revuo pri ĉiuj fenomenoj rilataj al Esperanto. Ĝi aperigas artikolojn bazitajn sur originalaj studoj pri lingvosciencaj, historiaj, literatursciencaj, psikologiaj, sociologiaj kaj politikaj aspektoj de Esperanto kaj ankaŭ recenzojn pri libroj. Ĝi publikigas materialon en Esperanto aŭ en la angla, sed estas principe malferma al materialo ankaŭ en aliaj lingvoj. * Hans Becklin, ''Enkonduko al Kulturo'' - Kio estas kulturo? kaj enkonduko al la Esperanta kulturo, [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] n-ro 300 (2020:6) == Vidu ankaŭ == * [[Esperanta literaturo]] * [[Esperantujo]] * [[Vojaĝo en Esperanto-lando]] - "Gvidlibro pri la Esperanta kulturo" * [[Enciklopedio de Esperanto]] * [[Heredaĵo#Esperanto kiel heredaĵo|Heredaĵo]] (i.a. Esperanto-muzeoj en la mondo) * [[Zamenhofa Tago]] * [[Zamenhof/Esperanto-objekto]] * [[Esperanto en nacilingvaj tekstoj]] * (Naciaj) [[Antologioj en Esperanto]] * [[Listo de filmoj kun esperantaj subtekstoj|Listo de filmoj kun Esperantaj subtekstoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Esperanto}} * (germana) [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/index.htm Esperantomuseum und Sammlung für Plansprachen der Österreichischen Nationalbibliothek] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071218152501/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/index.htm |date=2007-12-18 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=j2G0IELpDnE Esperanta Slango], video de [[Evildea]] ĉe [[Jutubo]] * Esperanto-kulturo sur [http://www.esperanto.com/ esperanto.com] * [http://esperantaretradio.blogspot.com/2016/12/kiaj-ni-estas.html Kiaj ni estas?], Esperanta retradio, la 4-an de decembro 2016. * [https://www.pinterest.ca/search/pins/?q=learn%20esperanto&source_id=SdIVrVlq&rs=srs Pinterest bildaro] * [http://verkoj.com/ Originalaj kaj tradukitaj verkoj] * [https://esperantaretradio.blogspot.com/2024/09/vegetaranoj-montras-ke-esperanto-estas.html?view=flipcard Vegetaranoj montras ke Esperanto estas vera kulturlingvo], [[Paulo Sérgio Viana|Paŭlo Sergio Viana]], Esperanta Retradio, la 14-a de septembro 2024. {{Esperanto}} {{Leginda|2016|08|10}} {{ADLS|2016|49}} [[Kategorio:Esperanto-movado]] [[Kategorio:Esperanto-kulturo| ]] [[Kategorio:Esperanto-libroserioj]] 04tpuksdw86r3p1kfbfmre5yhz7nfnv 9391903 9391901 2026-06-04T12:21:45Z ThomasPusch 1869 /* Teatraĵoj, operoj kaj muzikaloj */ 9391903 wikitext text/x-wiki {{Citaĵo|Pri la unua fako, la lingva, li detale traktis en la raporto, insistante pri tiu ĉi punkto: kulturo devas esti tuthomara.|[[Vivo de Zamenhof]], [[Edmond Privat]], 1920}} [[Dosiero:Funktion und Kultur.jpg|alt=Broŝuro en la germana pri la funkcio kaj kulturo de la Internacia Lingvo Esperanto.|eta|'''Broŝuro en la germana pri la funkcio kaj kulturo de la Internacia Lingvo Esperanto.'''|278x278ra]][[Dosiero:2008-07-26 uk rememoro mortintoj.JPG|eta|'''[[Roterdamo]], 2008: La 93-a Universala Kongreso de Esperanto kun 1845 partoprenantoj.'''|alternative=Roterdamo, 2008: La 93-a Universala Kongreso de Esperanto kun 1845 partoprenantoj.|200x200ra]] '''Esperanto-kulturo''', '''Esperanta kulturo''' aŭ '''kulturo de Esperanto''' estas kulturo propra al [[esperantistoj]]. La tradicio de Esperanto estis oficiale agnoskite kiel parto de sia nemateria kultura kulturheredaĵo en en [[Pollando]] (ekde 2014)<ref>(eo) Roman Dobrzyński, "[https://www.esperanto.torino.it/wp/?p=1517 ''Esperanto kiel kultura heredaĵo estas internacia konkero" — "L’Esperanto come retaggio culturale è una conquista internazionale"''], la 6-an marto 2015.</ref><ref>Aleksander Korĵenkov, [http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ Kio estas Esperanto? Pola nacia heredaĵo!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250602142237/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ |date=2025-06-02 }}, Libera Folio, 22-a novembro 2014.</ref><ref>[http://sezonoj.ru/2014/11/pollando-2/ "Esperanto – pola kultura heredaĵo"], "La Balta Ondo", la 21-a novembro 2014, rigardita je 2014-11-25</ref><ref>'<nowiki/>'''Noto '': '''''Tuomo Grundström en artikolo ''<nowiki/>'Nia heredaĵo estu monda'<nowiki/>'' (Esperantolehti, 5/2014, p. 3) faras demandosignon pri la poleco de Esperanto kaj Zamenhof. Zamenhof en letero al la LKK por la UK en Krakovo (1912) rekonfirmis sin kiel internaciulon kaj malakceptis ligon al iu ajn naciismo. Li volis laŭeble aparteni al popolo kun nomo neŭtrale geografie : ''"...laŭ mia politika-religia konvinko mi estas nek polo, nek ruso, nek hebreo, sed mi estas partiano de '[[Homaranismo - La Interna Ideo|homaranismo]]' (ne miksu kun '[[kosmopolitismo]]')."''</ref>, [[Kroatio]] (ekde 2019)<ref>(eo) [https://www.europo.eu/en/documentloader.php?id=497&filename=eb-189-2019-02.pdf Grava sukceso por Esperanto en Kroatio] (PDF), Eŭropa Bulteno, pĝ 1-5, Numero 189, februaro 2019.</ref><ref>(eo) Zlatko TIŠLJAR, [https://www.esperanto.be/fel/publika/012450p.php Ŝtata agnosko de Esperanto-kulturo], [[Monato (gazeto)|Monato]], la 28-an de marto 2023</ref> kaj en [[Aŭstrio en la Vintra Olimpiko 2006|Aŭstrio]] (ekde 2026)<ref>(de)''[https://www.unesco.at/presse/artikel/article/vier-neue-eintragungen-im-nationalen-verzeichnis-des-immateriellen-kulturerbes Vier neue Eintragungen im Nationalen Verzeichnis des Immateriellen Kulturerbes]'', Aŭstria nacia Unesko-komisiono, la 16-an de aprilo 2026.</ref>. <blockquote>"Esperanto estas vere humana, etika kaj nobla projekto kiu pro tio jam ofte, ankaŭ fare de [[Unesko|UNESKO]], estas konsiderata kiel altvalora kultura valoraĵo" - [[Jo Haazen]] "''Esperanto estas la perfekta rimedo se oni deziras havi senperajn homajn kontaktojn mondvaste''" - [[Peter Weide]] "''Elpensite kiel idiomo de granda komunikado, Esperanto evoluis kiel lingvo de alternativa komunikado<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3549 Nia tradukarto vekis grandan intereson en PEN], HeKo n-ro 682 7-B, la 22-an de junio 2018</ref>. Naskite el revo de paco kaj frateco, per sia ĉiutaga kaj familia uzo ĝi generis diasporan komunumon kaj originalan literaturon. La ĉefajn trajtojn de la esperanta kulturo, karakteriziĝas precipe per produktado [[Literatura Foiro|literatura]], sed ankaŭ [[Teatro|teatra]], [[Muziko|muzika]], [[Bildliteraturo|komiksa]] kaj [[Kinematografio|kinematografi]]''[[Kinematografio|a]]" - [[Giorgio Silfer]]<ref>''[http://www.esperantio.net/index.php?id=3707 Kurso pri la kultura historio de la esperanta popolo]'', HeKo n-ro 701 3-B, la 3-an de februaro 2019.</ref>. </blockquote>La Esperanto-kulturo estas deirpunkto al aliaj kulturoj (ĉi tiu estas esenca trajto por ĝi, pli ol por dominantaj naciaj lingvoj). Ĝenerale Esperanto-kulturo estas [[Interkultura edukado|interkultura]] kaj disvolviĝas ĉefe en la jam menciitaj kampoj, sed ankaŭ en la kampo de internacia amikeco (Semajno de Internacia Amikeco) kaj [[Pasporta Servo|gastigado]] ([[Pasporta Servo]]). La Esperanto-kulturo ampleksas krom simbolojn ankaŭ komunumajn kutimojn, eĉ diversajn ideologiojn<ref>Ideologio de la Esperanto-komunumo. Nikolao Gudskov, en : "''[http://mi.anihost.ru/Espero/epitomoes.doc Epitomo de esperantologio — interlingvistiko, historio, ideologio, kulturo, movado, instruado]''"(.doc-formate), Rusia Esperantista Unio (REU), Eld. Impeto, Moskvo, 2002, p. 21-27.</ref><ref>(en) Federico Gobbo, ''[https://books.google.com.my/books?hl=en&lr=&id=fLgREAAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA247&ots=p3zfC9AaTI&sig=lYBv3BOwVNMBo4iN05-7U4L9jHU#v=onepage&q&f=false The language ideology of Esperanto]'', paĝoj 249-265, en: Marco Tamburelli, Mauro Tosco, Contested Languages: The hidden multilingualism of Europe</ref> kiel klarigita en la [[Manifesto de Prago]] kaj por iuj (→[[Esperanta Civito]]) ĝi estas arta perilo kaj subtenas esperantistan identecon<ref>Kiel ĉiuj ankaŭ [[L. L. Zamenhof|L.L. Zamenhof]] havis multajn grupidentecojn inter kiuj estis pluraj etnaj kiel la hebrea, rusa, pola, litova... sed ankaŭ esperantista. Fonto : Andreas Künzli, "[http://www.planlingvoj.ch/Esperanto_pola_heredajo.pdf Kial Esperanto ne estas nur pola nacia heredaĵo]" (finas per kritikaj komentoj el diversaj landoj), plansprachen.ch</ref>. Estante pontolingvo, Esperanto akcelas [[Translingvado|komunikadon trans kulturoj kaj lingvoj]]<ref>[https://www.liberafolio.org/2018/01/09/steven-brewer-volas-montri-la-utilon-de-esperanto-al-global-voices/ Steven Brewer volas montri la utilon de Esperanto al Global Voices], Libera Folio, la 9-an de januaro 2018.</ref>. Esperanto funkcias en ĉiuj sferoj de la kulturo, inkluzive de fikcia kaj malfikcia [[Esperanta literaturo|literaturo]], [[Esperanto-teatro|teatro]], [[Esperanto-radio|radio]], [[Ĵurnalismo#Esperanto kaj ĵurnalismo|ĵurnalismo]], [[Esperanto-blogo|blogado]], [[Esperanto-filmo|kinarto]], religio ktp. == Oficiala kultura heredaĵo == Vidu ankaŭ: [[Heredaĵo#Lingvoj, Esperanto kaj heredaĵo|Lingvoj, Esperanto kaj heredaĵo]]. En [[Eŭropa Unio]] jam tri membro-ŝtatoj agnoskis Esperanton kiel sia nacia heredaĵo: [[Sejmo kaj Esperanto#Esperanto akceptita en la pola listo de "nemateria kultura heredaĵo"|Pollando en 2014]], Kroatio en 2019 kaj [[Aŭstrio#Esperanto, parto de nemateria kultura heredaĵo de Aŭstrio|Aŭstrio en 2026.]] # La {{daton|20|novembro|2014}} la pola ministrino pri kulturo kaj nacia [[heredaĵo]], Małgorzata Omilanowska, subskribis dokumenton laŭ kiu Esperanto estas enmetita en la [[Sejmo kaj Esperanto#Esperanto akceptita en la pola listo de "nemateria kultura heredaĵo"|liston de pola nemateria kultura heredaĵo]].<ref name=":2">Roman Dobrzyński, "[https://www.esperanto.torino.it/wp/?p=1517 ''Esperanto kiel kultura heredaĵo estas internacia konkero" — "L’Esperanto come retaggio culturale è una conquista internazionale"''], 6-a marto 2015.</ref><ref name=":1" /> # La [[11-a de februaro|11-an de februaro]] [[2019]] la Ministerio por Kulturo de [[Kroatio|Respubliko Kroatio]] oficiale rekonis la tradicion de Esperanto kiel parto de sia kulturheredaĵo<ref>(eo) [https://www.europo.eu/en/documentloader.php?id=497&filename=eb-189-2019-02.pdf Grava sukceso por Esperanto en Kroatio] (PDF), Eŭropa Bulteno, pĝ 1-5, Numero 189, februaro 2019.</ref><ref>(eo) Zlatko TIŠLJAR, [https://www.esperanto.be/fel/publika/012450p.php Ŝtata agnosko de Esperanto-kulturo], [[Monato (gazeto)|Monato]], la 28-an de marto 2023</ref>. # La [[16-a de aprilo|16-an de aprilo]] [[2026]]. la Aŭstria Komisiono de [[Unesko|UNESKO]] formale agnoskis Esperanton kiel parton de la nemateria kultura heredaĵo de [[Aŭstrio]]<ref>(de)''[https://www.unesco.at/presse/artikel/article/vier-neue-eintragungen-im-nationalen-verzeichnis-des-immateriellen-kulturerbes Vier neue Eintragungen im Nationalen Verzeichnis des Immateriellen Kulturerbes]'', Aŭstria nacia Unesko-komisiono, la 16-an de aprilo 2026.</ref>. Dum preskaŭ cent tridek jaroj, surbaze de Esperanto, la esperantista komunumo formis karakterizan vivkoncepton, inspiritan de la ideoj de Zamenhof, kaj ankaŭ kutimojn, tradicion, literaturon, muzikon, simbolojn, festotagojn kaj eĉ siaspecan [[mitologio]]n<ref name=":2" />. En la lingvo Esperanto formiĝis propra [[frazeologio]], [[Idiomaĵo|idiomaĵoj]], [[Onidiro|onidiroj]], kiuj portas en si mem kulturvalorojn kaj specifaĵojn de tiu ĉi medio. La vortoj [[krokodili]], [[samideano]] kaj [[gufujo]] ekzemple estas tipe kaj propre ''Esperantaj''. Ĝiaj signifoj ekestis en apartaj cirkonstancoj kaj estas senpere kompreneblaj sole fare de la koncernaj Esperantistoj. Festotagoj kiel la [[tago de la Esperanta kulturo]], [[Zamenhofa Tago|Zamenhoftago]] kaj [[Semajno de Internacia Amikeco|Semajno de internacia amikeco]] formas ĉiujaran tradicion en [[Esperantujo]]. La ĉefaj Esperanto-simboloj estas blazono (la kvinpinta verda stelo), himno (La Espero), la flago kaj la verda koloro de espero. Alia simbolo reprezentas la konturojn de la mondo (etendo de la lingvo en la mondo), manpremon (amikeco), la Babelturon (malebleco de interkompreno) kaj arbon, kiu simbolas kreskadon. Tiuj simboloj estas aplikataj al objektoj de ĉiutaga uzo kaj memoraĵoj.” == Jaro de la Esperanta Kulturo (2018) == La jaro 2018 estos la Jaro de la Esperanta Kulturo kiu celu altiri atenton al plej diversaj formoj de arta kreado en la lingvo kiuj fontas en longa kaj unika tradicio<ref name=":0">Fernando Pita, ''Amdeklaro simpla sed kortuŝa, naiva sed sincera,'' librorecenzo de la libro de Elza Fernandes Pereira, [[Esperanto (revuo)|Revuo Esperanto]], 1314(6) junio 2017, paĝo 126.</ref> interalie atestebla en la flegado de [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof-Esperanto-objektoj]] (ZEO). == Interkulturo == Esperantistoj ordinare emas paroli pri temoj de [[interkultura komunikado]] kaj de [[interkultura edukado]] aŭ temoj kiuj povus esti konsiderataj kiel ''tiklaj'' aǔ ''ofendaj'' inter neesperantistoj (ekzemple pri politiko, rasismo k.a.), eĉ se ili ne farus tion en sia hejmlando aŭ en alia lingvo kiun ili scias. Ĝenerale Esperanto-kulturo estas fokusita ekzemple je legado, [[Eduko|edukado]] (precipe rilate novaĵojn, faktojn kaj [[Lingva Festivalo|lingvojn]]) kaj [[toleremo]] (precipe al personoj el aliaj kulturoj). Esperanto-parolantoj ankaŭ pli emas kontraŭi [[tutmondiĝo]]n, [[senkulturigo|alkulturigon]] kaj malaperigon de ies [[gepatra lingvo]], cetere ĉar ĉi tiuj elementoj igas nin unikaj. La plimulto el la Esperanto-parolantoj emas ankaŭ kontraŭi la tendencon al deviga lernado de nur unu aŭ du dominantaj lingvoj (kio okazas en pluraj landoj tra la mondo, kiel [[Svedio]] kaj [[Islando]], kie lernado de la [[angla]] estas deviga de la unuagrada lernejo ĝis foje [[universitato]]. Ili opinias, ke deviga devus esti la lernado de [[Propedeŭtika valoro de Esperanto|propedeŭta]] lingvo kia [[Esperanto]], aŭ alia, kiun oni povus ellerni ene de unu du jaroj kaj kiu faciligas kaj ŝatinstigas la postan lernadon de aliaj lingvoj. Tiel infanoj kaj gepatroj estus malpli emaj al subtaksado de la propra lingvo favore por alia ''pli utila''. La Esperanto-komunumo havas ankaŭ pli-malpli saman fon-scion, ekzemple scion pri iuj famaj Esperanto-parolantoj, libroj, retejoj, malgrandaj urboj, kiuj havas gravan signifon pro Esperanto-rilataj okazaĵoj ktp.<ref>[http://liberafolio.org/2005/Komentario/chukulturo/ Detlev Blanke. “Ĉu Esperanto havas kulturon? Jes kaj ne!”]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, en ''Libera Folio''</ref><ref name="blanke">[[Detlev Blanke]] (2006). ''Interlinguistische Beiträge. Zum Wesen und zur Funktion internationaler Plansprachen''. Herausgegeben von [[Sabine Fiedler]]. Frankfurt/Main u.a.: Peter Lang Europäischer Verlag der Wissenschaften, ISBN 3-631-55024-3, S. 224f.</ref>. Multo de tio estas priskribita en '''La Gvidlibro tra Esperantio''<nowiki/>' (→ Bibliografio), enciklopedio de Esperanto, iom simila al lingvo-landa geografia vortaro kun vortoj kiuj postulas kulturologiajn komentojn<ref>A. Melnikov, en intervjuo kun Radio [[Muzaiko]], la 22-an de marto 2018.</ref>.[[Dosiero:Massage-fr-ET.jpg|eta|Ilustraĵo de la franca frazo "''Quand le massage devient clavier…''" (''Kiam arto de masaĝo iĝas klavaro...''").|350x350ra]] == Esperanto-humuro == Vidu delatan artikolon pri [[Esperanto-humuro]]. Vidu ankaŭ pli detalan artikolon pri [[vortludoj aŭ kalemburoj]]. Multe da la Esperanto-humuro devenas el [[Vortludoj aŭ kalemburoj|vortludoj]]. [[Verkisto]]j kun humoraj tendencoj en multaj siaj verkoj estas [[John Merchant|J. Merchant]], [[Julio Baghy|J. Baghy]], [[J. Kenngoff]], [[Izrael Lejzerowicz|I. Lejzerowicz]], R. Schwartz, [[Dreves Uitterdijk]], [[Ferenc Szilagyi|F. Szilagyi]] kaj kelkaj aliaj. (vidu ankaŭ: [[vortludo]]j, [[karikaturo]]). [[Marjorie Boulton]], en sia mikspota libro [[Faktoj kaj fantazioj]], dediĉas ties 30-an ĉapitron "Vortaj sportoj" al komentoj kaj diversaj ekzercoj pri vortoludoj<ref>[[Marjorie Boulton]], [[Faktoj kaj fantazioj|Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro]], [[Universala Esperanto-Asocio]], Roterdamo, 1984, dua eldono 1993, paĝoj 243-251.</ref>. == Kulturaj aranĝoj == [[Dosiero:2015-07-26-UK (Foto Dietrich Michael Weidmann) (9).JPG|eta|La [[UK 2015|100-a UK]]|alternative=|300x300ra]]Ĉiujare okazas [[Universala Kongreso de Esperanto]] en malsama lando — kvankam ĝi plejparte okazas en [[Eŭropo]]). Ĉiun kongreson partoprenas mezume 1500-3000 personoj, kaj la plej bone organizitaj eventoj estas tiuj el [[Centra Eŭropo|Centra]] aŭ [[Orienta Eŭropo]] (ĝenerale [[Pollando]], [[Hungario]] ktp.). Universalaj Kongresoj de Esperanto jam okazis ankaŭ en Azio, kie ekzistas pluraj tradiciaj Esperantistaj aranĝoj. En [[Japanio]] ekzemple okazis jam la [[Japana Esperanto-Kongreso|centa landa kongreso]]. En [[Ĉinio]] estas tradicie aranĝata la projekto [[Esperanto-insulo (projekto)|Esperanto-insulo]].<ref>[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2011/esperanto-insulo-volas-konstrui-ponton-inter-kontinentoj/ Pri la projekto "Esperanto-insulo"] el Libera Folio.</ref> Temas pri tutmonata kurso de Esperanto en la universitato de la suda ĉina insulo [[Hajnano]]. Ĝi estis elpensita de [[Dennis Keefe]]. En [[Pollando]] okazas jam de pli ol 30 jaroj [[Arkones]] (ARtaj KONfrontoj en ESperanto).<ref>[http://www.arkones.org/eo Retejo de Arkones] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170115172411/http://www.arkones.org/eo/ |date=2017-01-15 }}.</ref> === Inter-Fest, Esperanta kultura festivalo === Ekde 2017 okazas INTER-FEST (''Inter'' por ''Inter''nacia kaj ''Fest'' por ''Fest''ivalo) estas novtipa Esperanta kultura festivalo, kiu celas fariĝi rekonata eŭropa Esperanto-aranĝo kun vasta gamo da programoj, kiuj al neesperantista publiko prezentos praktikan uzeblon de Esperanto kaj pere de tio instigos ĝian lernadon kaj instruadon. INTER-FEST volas intensivigi la Esperantan kulturkreadon kaj levi la prestiĝon de Esperanto en la kultura kampo. La programoj de INTER-FEST inkluzivos diversajn branĉojn de literaturo, teatro, muziko, filmo, sporto, klerigo, lingvolernado, interkultura interŝanĝo, turismo kaj aliaj aktivecoj, kiuj efektiviĝos per prelegoj, diskutrondoj, seminarioj, koncertoj, prezentaĵoj, konkursoj, sportaj eventoj, kolokvoj, ekspozicioj ktp. == Literaturo == {{Ĉefartikolo|Esperanta literaturo}} Esperanto havas [[Esperantlingva literaturo|literaturon]], parte originalan, parte tradukitan el naciaj lingvoj. Entute ĝi enhavas ĉirkaŭ 50 mil titolojn<ref>''Disponigi nian kulturon al ĉiuj''. Citita 2007-09-06. {{Retarkivo|2005|http://ourworld.compuserve.com/homepages/profcon/m_disku.htm m_disku.htm}} (Esperante).</ref><ref>''Eventoj'', 1–2/majo 98, n-ro 148–149. Citita 2007-09-06. https://www.eventoj.hu/arkivo/eve-1489.htm (Esperante).</ref>. Malmultas Esperantaj verkoj tradukitaj al naciaj lingvoj, tial la ekstermovada publiko ne povas facile legi ilin.[[Dosiero:Verkistoj-eo.jpg|eta|Verkistoj en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] dum la [[UK 1982]]: [[Georges Lagrange]], [[Tibor Sekelj]], [[Aldo de' Giorgi]], [[William Auld]] kaj eldonisto [[Brunetto Casini|Bruĉjo Casini]].|maldekstra]]La riĉan literaturan tradicion agnoskas ankaŭ la [[PEN-Klubo]], kies Esperanta sekcio estis fondita dum la 60-a kongreso de la Klubo en Septembro [[1993]]. La verkadon en Esperanto stimulas la [[Akademio Literatura de Esperanto]], fondita en 2008. Al gravaj nuntempaj [[verkisto]]j en Esperanto apartenis/as ekzemple [[Trevor Steele]] ([[Aŭstralio]]), [[Manuel de Seabra]] ([[Hispanio]]), [[István Nemere]] ([[Hungarujo]]), [[Spomenka Štimec]] ([[Kroatujo]]); [[versisto]]j [[Miĥael Giŝpling]] ([[Rusujo|Rusio]]&nbsp;/&nbsp;[[Israelo]]), [[Mauro Nervi]] ([[Italujo|Italio]]), [[Mao Zifu]] ([[Ĉinujo|Ĉinio]]), [[Abel Montagut]] ([[Hispanio]]) kaj [[Eli Urbanová]] ([[Ĉeĥujo|Ĉeĥio]]); [[eseisto]]j kaj [[tradukisto]]j [[Probal Dasgupta]] ([[Barato]]), [[Humphrey Tonkin]] ([[Usono]]) kaj [[Kurisu Kei]] ([[Japanujo|Japanio]]); dramverkisto [[Giorgio Silfer]] ([[Eŭropo]]). La versistoj [[William Auld]], [[Marjorie Boulton]] kaj [[Baldur Ragnarsson]] estis kandidatigitaj por la [[Nobel-Premio pri Literaturo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto">{{citaĵo el retejo |eldoninto=Universala Esperanto‑Asocio |titolo=Ĝisdate pri Esperanto |dato=2009-12-14 |url=https://uea.org/pdf/ghisdate/ghisdate_esperanta.pdf |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160705174219/http://dvd.ikso.net/pa%C4%9Do/eo/esperanto_%C4%9Disdate.html |arkivdato=2016-07-05 |citaĵo=La lingvo estis malpermesita, kaj ĝiaj uzantoj persekutataj{{tripunkto}}de Hitler, por kiu ĝi estis lingvo de judoj{{tripunkto}}Zamenhof, kreinto de la lingvo, estis judo |alirdato=2019-06-28 }}</ref>. La originala romano "''Karuseloj''" (1987)<ref>(eo) [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9754 Sara Larbar, Karuseloj], Libroservo de Universala Esperanto-Asocio (UEA), eld. 2019</ref> de [[Lilia Ledon da Silva|Sara Larbar]] ([[Brazilo]]), romano pri la unuaj amoj de junulino en Brazilo kaj la Esperanta medio<ref name=":12">[https://books.google.es/books?id=-Z_8CG9g2jIC&pg=PA516&lpg=PA516&dq=Lilia+Ledon+da+Silva du mencioj en] [[Geoffrey Sutton]], ''[[Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007]]'', aparte paĝo 516, alirita la 21an de novembro 2023 ({{en}})</ref><ref name=":02">(eo) [[Poul Thorsen]], [http://literaturo.esperanto.net/lf/karuselrec.html recenzo de Karuseloj,] LF, 1989.</ref> estas interesa libro el vidpunkto de la [[Esperanto-kulturo]]. El konataj Esperantigitaj literaturaj verkoj kaj eldonitaj antaŭ nelonge menciindas ekzemple ''[[La oldulo kaj la maro]]'' de [[Ernest Hemingway|Hemingway]], ''[[La Mastro de l' Ringoj]]'' de [[John Ronald Reuel Tolkien]], ''[[Cent jaroj da soleco]]'' de [[Gabriel García Márquez]], ''[[La lada tambureto]]'' de [[Günter Grass]], ''[[La Libro de la mirindaĵoj]]'' de [[Marco Polo]] aŭ granda familia [[sagao]] de [[Cao Xueqin]] ''[[Ruĝdoma sonĝo]]''. Por infanoj ekzistas krom [[Asteriks]] aŭ [[Tinĉjo]] ankaŭ Esperantigita ''[[Pipi Ŝtrumpolonga]]'' kaj la tuta [[novelaro]] [[Muminvalo]] de la [[Finnlando|finna]] aŭtorino [[Tove Jansson]]; la tekstoj de iuj tradukoj atingeblas ankaŭ [[interreto|enrete]]. ;Famaj aŭtoroj de verkoj en Esperanto {| | width="30%" | * [[William Auld]], {{flago|Skotujo|nomo=jes}} * [[Julio Baghy]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Kazimierz Bein]] ([[Kabe]]), {{flago|Polujo|nomo=jes}} * [[Marjorie Boulton]], {{flago|Anglujo|nomo=jes}} * [[Jorge Camacho]], {{flago|Hispanujo|nomo=jes}} * [[Fernando de Diego]], {{flago|Hispanujo|nomo=jes}} * [[Antoni Grabowski]], {{flago|Polujo|nomo=jes}} * [[Trevor Steele]], {{flago|Aŭstralio|nomo=jes}} | width="30%" | * [[Kálmán Kalocsay]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Laŭlum]], {{flago|Ĉinujo|nomo=jes}} * [[Mijamoto Masao]], {{flago|Japanujo|nomo=jes}} * [[Abel Montagut]], {{flago|Katalunujo|nomo=jes}} * [[Nemere István]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Claude Piron]], {{flago|Belgujo|nomo=jes}}, {{flago|Svisujo|nomo=jes}} * [[Julio Baghy]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Sylla Chaves]], {{flago|Brazilo|nomo=jes}} | width="30%" | * [[Edmond Privat]], {{flago|Svisujo|nomo=jes}} * [[Reto Rossetti]], {{flago|Svisujo|nomo=jes}}, {{flago|Britujo|nomo=jes}} * [[Raymond Schwartz]], {{flago|Francujo|nomo=jes}} * [[Spomenka Štimec]], {{flago|Kroatujo|nomo=jes}} * [[Geraldo Mattos]], {{flago|Brazilo|nomo=jes}} * [[Gaston Waringhien]], {{flago|Francujo|nomo=jes}} * [[Ludoviko Zamenhof]], {{flago|Polujo|nomo=jes}} |} == Poezio == [[Poezio]] estas ĉefa elemento en la Esperanta kulturo. Multaj Esperanto-verkistoj ankaŭ poeziumis, ne nur hajkojn kaj poemojn uzante la eŭropan metrikan sistemon de versfarado aplikita al Esperanto, sed ankaŭ ''monosilabojn'' kun la strikte Esperanta metriko konstruita dum la 60-70-aj jaroj kiel en poemoj de [[Diderto Freto]]<ref name=":0" />. == Teatraĵoj, operoj kaj muzikaloj == [[Dosiero:Ho tiuj fremduloj.jpg|eta|Sceno el la opereto ''[[Ho, tiuj fremduloj!]]'' de Feliks Hiller dum la Zamenhofa Vespero de Vilna Juda Landkonema Societo, ĉ. 1931]] Teatraĵoj de dramverkistoj tiel diversaj kiel [[Carlo Goldoni|Goldoni]], [[Eugène Ionesco|Ionesco]], [[William Shakespeare|Ŝekspiro]] kaj [[Alan Ayckbourn|Ayckbourn]] estis lastatempe prezentitaj en Esperanto. Multaj dramoj de Ŝekspiro ekzistas en Esperanta traduko; ''Reĝo Lear'' estis prezentita en Esperanto en Hanojo (Vjetnamujo) en Decembro 2001 kun loka rolularo<ref>[http://esperanto.toulouse.free.fr/eo/TeatroTrupoTuluzo.php Teatro Trupo Tuluzo]</ref>. En 2018 estis la premiero de la opero ''Sternenhoch'' (Ŝternenhoĥ) en Esperanto prezentita en la Nacia Teatro en Prago. Temas pri la unua opero en la historio, kies muziko estis komponita rekte laŭ teksto en Esperanto, farita de [[Miroslav Malovec]] (en 2018). En 2020 la pola dramaturgo Jerzy Bielski kreis "''Zamenhof project: Breaking the codes''" (Projekto Zamenhof, rompi la kodojn) kiu estas [[Muzikalo|muzikteatraĵo]] (muzikalo), en kiu centras la komunikado inter homoj el diversaj kulturaj fonoj, sociaj klasoj, genroj ktp. En tiu komunikado precipe temas pri malfacilaĵoj en la komunikado kiuj povas konduki al miskomprenoj, malamikaĵoj kaj konfliktoj, sed ankaŭ pri nebuŝaj kodoj. En tiu muzikalo aŭdeblas jenajn lingvojn: Esperanto, la angla, pola, franca, dana, rusa, sed ankaŭ la morso-alfabeton, la brajla alfabeto, binaraj kodoj, DNA-kodoj, ĉiuj kunigitaj en kolaĝo plene de ritmaj aranĝoj (muzikaj strukturoj, sonoj, ritmoj ktp ) kiuj malkovros la muzikajn strukturojn, ritmojn, intonaciojn, fonemojn kaj la unikajn sonajn elementojn de ĉiuj ĉi lingvoj kaj sistemoj.<ref>(eo) [https://www.tejo.org/id/bunta-teatrajo-pri-zamenhof-en-nederlando-kaj-belgio/ Bunta teatraĵo pri Zamenhof en Nederlando kaj Belgio], TEJO, la 29-an de aŭgusto 2019.</ref><ref>(nl) [https://fondspodiumkunsten.nl/nl/actueel/projecten/zamenhof_project_breaking_the_codes/31/ Zamenhof Project, Breaking the codes]. Evento pri lingvo kaj komunikado, en kiu muziko kaj vidaj elementoj kiel teatro, nuntempa danco, soninstalaĵo, video, [[koreografio]], kostumoj kaj lumo estas ĉiuj integritaj.</ref>. En 2022 la muzikalo ''[[June kaj Kune (muzikalo)|June kaj Kune]]'' premieris kadre de la [[IJK 2022|78-a Internacia Junulara Kongreso de TEJO]], la [[26-a de aŭgusto|26-an de aŭgusto]] [[2022]].<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.liberafolio.org/2022/09/01/muzikalo-kronis-la-unuan-postpandemian-ijk/ | titolo = Muzikalo kronis la unuan postpandemian IJK | alirdato = 2026-05-21 | familia nomo = Nielsen | persona nomo = Robert | dato = 2022-09-01 | verko = Libera Folio}}</ref> Ĝi estas la unua originala muzikalo en Esperanto. Dum la [[UK 2022|107-a Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Montrealo]] en 2022 la teatraĵo [[1910 (teatraĵo)|1910]] de Ĵenja Amis premieris, reĝisorita de Alena Adler kun aktorado fare de Garry Evans kaj Alena Adler mem.<ref>[https://esperanto2022.ca/eo/nova-teatrajo-furoris/ Nova teatraĵo furoris en Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221217151052/https://esperanto2022.ca/eo/nova-teatrajo-furoris/ |date=2022-12-17 }} esperanto2022.ca (2022)</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=fbWldQKlfrA] La teatraĵo 1910 en jutubo</ref> Dum la SAT-kongreso en 2003 en Svislando oni prezentis "Espere despere", tri humuraj teatraĵoj pri Esperanto kaj ĝia socio<ref>(eo) Riĉo, ''Multfaceta SAT-kongreso en Svislando'', [[Laŭte!]], p. 35, n-ro 168, nov-dec 2003</ref>. == Filmoj == La utiligo de Esperanto en kino estas malpli ofta. [[Kultura Centro Esperantista]] en [[Svislando]] posedas vastan [[Kinobiblioteko|kinotekon]] de raraj filmoj en Esperanto ekde [[1937]] kiel la filmo "''La sturmo de Johano arima''". En scenoj de ''[[The Great Dictator|La Granda Diktatoro]]'' (''The Great Dictator'') de [[Charlie Chaplin|Chaplin]] aperis afiŝoj en Esperanto, en ''[[Idiot's Delight|Delekto de Idioto]]'' ''(Idiot's Delight'') kun [[Clark Gable]] kaj en la [[Japanio|japana]] filmo [[Jan Arima no shūgeki|''Jan Arima no shūgeki'']] iuj dialogoj estis en Esperanto, en la hispana filmo ''[[El coche de pedales|La pedalaŭto]]'' (''El coche de pedales'') la protagonistoj foje parolas en Esperanto, samkiel en la usona filmo '[[Captain Fantastic|''Captain Fantastic'']]' (2016). En 1980 Japana Esperanto-Instituto sciigis la aperon en Japanio de belega animacifilmo "[[Nokto de la Galaksia Fervojo|Nokto de la galaksia fervojo]]", produktita en vere unuarangaj kondiĉoj, entreprenita de la tagĵurnalo Asahi Shimbun, televidstacio Asahi kaj "Nippon Herald Films Group" surbaze de la famege fabelo de [[Mijazaŭa Kenĝi|Miyazawa Kenzi]] kiu estas profunde filozofia. Ĝia granda sukceso en la tuta Japanio ŝuldas multon al la unika figurigo per katoj. Tutvesperaj filmoj uzantaj sole Esperanton estas esceptegaj, apartenas al ili ekzemple kulta ''[[Incubus|Inkubo]]'' kun ĉefrola [[William Shatner]], tamen ekzistas proksimume dek kvin, kiuj iel tuŝas la temon de la internacia lingvo<ref>UE 2012:3 Grady: [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2012/03/04-instruado/en Esperanto at the movies] (angla)</ref>. Turka reĝisorino realigis kurtmetraĵon (''Senmova'' <ref>Tuğçe Sen: ”E [http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/senmova/ n mia koro kaj menso mi naskiĝis esperantisto]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}”, Libera Folio, la 26-a de septembro 2010, alirite la 26-an de februaro 2018.</ref><ref>Senmova, [http://filmoj.net/senmova/ Verda Filmejo].</ref>) kun voĉoj nur en Esperanto. Reĝisorino Natalie MacMahon kreis mallongan filmon ''A Universal Love Story (Universala Amrakonto)'' kiu havis esperantecajn elementojn kaj en [[2018]] ŝi kreis la retan filmserion "''Malsano Nomita Amo''" kiu estas multe parolata en Esperanto kaj en kiu Esperanto 'rolas kiel elemento, kiu rekunigas homojn, kiel revolucio necesa por povi vere kompreni unu la alian denove kaj esprimi sentojn' <ref>Rogier Huurman, ''[https://www.liberafolio.org/2018/09/11/esperanto-en-reta-serio-pri-socio-sen-amo/ Esperanto en reta serio pri socio sen amo]'', Libera Folio, la 11-an de septembro 2018, alirite la 13-an de septembro 2018.</ref>. Lastatempe aperis ankaŭ kelkaj amatoraj Esperantistaj filmprojektoj kaj asocioj, produktantaj mallongajn filmetojn plene Esperantajn. Ili daŭras kutime ĉirkaŭ kelkdek minutoj<ref name="Ĝisdate pri Esperanto" /><ref>''Esperanto movie titles.'' Internet Movie Database. Atingita je 2007-09-01. http://www.imdb.com/List?language=Esperanto&&tv=off&&nav=/Sections/Languages/Esperanto/include-movies&&heading=10;Esperanto%20movie{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La brazila kinofirmao ''Imagu Filmoj''<ref>[https://imagufilmoj.wordpress.com/ Retejo de Imagu Filmoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918233417/https://imagufilmoj.wordpress.com/ |date=2016-09-18 }}.</ref> produktis kelkajn Esperantlingvajn filmojn, longajn, kaj etajn. En 2006 kadre de UK en Italio ''Imagu Filmo''j lanĉis la filmon ''{{Senapartligilo|Gerda malaperis (filmo)}}''. En la laŭvica jaro aperis ''La Patro''<ref>[https://imagufilmoj.wordpress.com/aliaj-projektoj/la-patro/ El la retejo de ''Imagu Filmoj'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>. Krom ĉi tiuj la firmao produktis aliajn filmojn. En 2017 turniĝis kurtmetraĵo de Christian Laubacher : "''Das Porträt von Parzival, einem Mann, der sich für eine Sache einsetzt : Esperanto''" (la portreto de [[Parsifalo]]<ref name=":5">Noto : Serge Reverdin (aŭ Parzival) estas nevo de grava politikisto, Olivier Reverdin : la sola svisa parlamentano kiu iam prezidis la Konsilion de Eŭropo. (fonto : Herolde de Esperanto, 2281 (2:2018), 94a jarkolekto, p. 2.</ref>, viro kiu strebas por afero: Esperanto) prezentita dum la filmfestivalo de [[Soloturno]]<ref name=":5" />. Se filmistoj uzis la lingvon Esperanto en filmoj faritaj de neesperantistoj, ĝi estis uzata por doni al diversaj filmoj nuancon de universaleco, [[fremdeco]], utopieco, [[Plurlingveco|multlingveco]], estonteco, neŭtraleco, ekzoteco, [[Anarkiismo|anarkiismeco]] aŭ mistereco<ref>[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/ne-nur-senmova-esperanto-en-retaj-filmoj.html Ne nur Senmova: Esperanto logas filmistojn]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Libera Folio, la 19-an de septembro 2010, alirite la 26-an de februaro 201.</ref>. En 2021 la [[Usona Bona Film-Festivalo]] estiĝis. Ĝi estas regula esperanta film-konkurso de [[Esperanto-USA]]. La filmoj devas esti malpli ol 5 minutojn longaj kaj tute en Esperanto kun almenaŭ 10 unikaj parolataj vortoj kaj videbla postulata rekvizito, kiun anoncas la festival-estro je la komenciĝo de la konkurso. La festivalo jam produktas pli ol 175 filmojn en Esperanto. == Muziko == {{Ĉefartikolo|Esperanto-muziko}} [[Dosiero:Kajto.jpg|eta|La kvarmembra [[Nederlando|nederlanda]] [[muzikgrupo]] [[Kajto (muzikgrupo)|Kajto ]] koncentriĝas pri [[Frisujo|frisa]] [[popola muziko]], [[maristo|maristaj]] kantoj kaj [[Kanono (muziko)|kanonoj]]]] Muzikaj [[ĝenro]]j en Esperanto inkluzivas [[populara muziko|popularajn]] kaj [[popola muziko|popolajn]] kantojn, [[rokmuziko]]n, [[kabaredo]]n, kantojn por soloistoj kaj [[ĥoro]], kaj [[opero]]n. Popularaj [[komponisto]]j kaj artistoj, inter aliaj [[Elvis Costello]] kaj [[Michael Jackson]], registris en Esperanto, verkis [[orkestro|orkestraĵojn]] inspiritajn de la lingvo, aŭ uzis ĝin en siaj propagandaj materialoj. Kelkaj kantoj el la [[Muzikalbumo|albumo]] ''Esperanto'' de [[Time Warner]], kiu eldoniĝis – pure Esperante – en [[Hispanujo]] en Novembro [[1996]], atingis altajn rangojn en hispanaj [[muzikaĵrangolistoj]]. Klasikaj orkestraĵoj kaj ĥorverkoj kun Esperanto-teksto inkluzivas ''[[La Koro Sutro]]'' de [[Lou Harrison]] kaj la ''[[Simfonio n-ro 1 Esperanto|Simfonion n-ro 1 Esperanto]]'' de [[David Gaines]] (ambaŭ el [[Usono]]). En la [[Francio|franca]] urbo [[Tuluzo]] ekzistas muzikeldonejo [[Vinilkosmo]], specialiĝanta al produktado de Esperanta muziko. Tiun eblas trovi ankaŭ enrete, inkluzive kelkajn retejojn dediĉitajn al Esperanta [[karaokeo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. Diversaj muzikpecoj troveblas en la interreto, ekzemple historie ĉe [[MusicExpress|musicexpress.com.br]] kaj daŭre ĉe [[Spotify]]<ref>[https://play.spotify.com/user/lapingvino/playlist/7wl5YqHlVren57JMLkGhSs Listo de Esperanto-muziko en Spotify]</ref>, [[Deezer]]<ref>[http://www.deezer.com/playlist/1083760081 Listo de Esperanto-muziko en Deezer]</ref>, ĉe la interreta radio ''last.fm'' <ref>Aŭskultu muzikpecojn esperante ĉe [http://www.last.fm/user/alcomaro/library/playlists/2g9sv_saluton_esperanto ''last.fm''] (radia interretpaĝo)</ref> , la ''publika kantaro'' <ref>Tekstoj kaj akordoj de multaj [http://www.muenster.de/~kunar/publika_kantaro.htm muzikpecoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151104172646/http://www.muenster.de/~kunar/publika_kantaro.htm |date=2015-11-04 }} (ĉe la retpaĝaro de Gunnar R. Fischer)</ref> kaj la [[Kantaro-Vikio]]. Vidu ankaŭ la liston de ĉirkaŭ 300 [[Esperanto-muzikalbumoj]]. == Periodaĵoj == {{Ĉefartikolo|Esperanto-gazeto}} [[Dosiero:Beletra Almanako 25.jpg|eta|La kovrilo de ''Beletra Almanako'' 25.]] Pli ol cent [[Esperanto-gazeto|gazetoj kaj revuoj]] regule aperas en Esperanto, inkluzive la novaĵrevuon ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', la literaturan revuon ''[[Beletra Almanako]]'', la oficialan organon de [[TEJO]], nome ''[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]'', la revuon ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'', organo de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], kaj la revuon ''[[Sennaciulo]]'', organo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]. Dusemajna aktualaĵ-gazeto ''[[Eventoj]]'' estas ofertata ankaŭ en senpaga elektronika versio. Abonantoj povas ankaŭ perrete akiri multajn aliajn gravajn gazetojn, inkluzive ret-arkivojn de malnovaj numeroj. Estas periodaĵoj pri medicino kaj scienco, por junularo, religiaj magazinoj, edukaj kaj pedagogiaj revuoj, literaturaj kaj special-temaj eldonaĵoj<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. La gazeto [[Heroldo de Esperanto]] (EdE) estas ekzemplo de preskaŭ centjara eldonaĵo. Ĝi estas aĉetita de la brazila entrepreno [[Sociala Grupo Lexus]]<ref>[https://pt-br.facebook.com/lexussociala/ Fejsbuka paĝo] de la Grupo.</ref>, kiu respondecas pri ĝia eldonado ekde la jaro 2017. La historio de la Esperanto-gazetoj preskaŭ koincidas kun la historio de la lingvo mem, ĉar jam ekde la komenco de la 20-a jarcento jam multnombris la gazetoj, unue por disvastigo de la lingvo mem kaj tuj ankaŭ por la propra vivo de la esperantlingvaj kulturo kaj literaturo. Por multaj esperantistoj tra la tuta mondo antaŭ la epoko de [[Interreto]], legado kaj kontribuo al gazetoj estis la preskaŭ nura ebleco esperantumi, kiam ili estis izolitaj aŭ for de la agado de la ekzistantaj kluboj. En la epoko de Interreto la ebloj multobliĝis, sed la kutimo havi gazetojn daŭrigis kaj nun estas pli kaj pli da retaj revuoj. == Radioelsendo kaj televido == {{Ĉefartikolo|Esperanto-radio}} [[Dosiero:Pola Radio en Esperanto.jpg|eta|dekstra|La Esperanta redaktejo de la [[Pola Radio]] preparas ĉiutage dudekminutan [[podkasto]]n]] [[radiofonio|Radiostacioj]] en [[Brazilo]], [[Ĉinio]], [[Kubo]], [[Pollando]] kaj [[Vatikano]] elsendas regule en Esperanto. Plimultiĝas programoj aŭdeblaj ankaŭ [[interreto|interrete]], aliaj stacioj (kaj profesiaj kaj amatoraj) agas precipe aŭ nur perrete. Al konataj internacilingvaj podkastoj apartenas ekzemple la [[Radio Verda]], funkcianta ekde [[1998]]. Televidoj en diversaj landoj proponas kursojn de Esperanto, inkluzive la plej aktualan 16-partan adapton de la kurso ''[[Mazi en Gondolando]]'' de [[British Broadcasting Corporation|BBC]], kiun elsendis la stacio Pola Televido 1 (TVP1{{spaceto}}– ''Telewizja Polska{{spaceto}}1'')<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. La saman kurson elsendis dum pluraj jaroj ankaŭ ne plu ekzistanta televidstacio de [[Saarbrücken]]<ref>Peter Hauser (2003). “Tradicia Kultura Semajnfino”. En ''La Ondo de Esperanto'', n-ro 1. http://www.esperanto.org/Ondo/Ondo/99-lode.htm#99-22 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130726180818/http://www.esperanto.org/Ondo/Ondo/99-lode.htm#99-22 |date=2013-07-26 }}. Atingita 2010-02-20.</ref>. En la jarintervalo [[2005]]–[[2006]] aktivis ankaŭ projekto de la internacia enreta Esperanta televidstacio sub la nomo [[Internacia Televido]], funkcianta enkadre de la retejo [[Ĝangalo (retportalo)|Ĝangalo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. == Interreto == Elektronikaj retoj, precipe la [[interreto]], estas la plej rapide disvastiĝantaj [[komunikilo]]j inter uzantoj de la internacia lingvo. Ekzistas kelkcentoj da [[dissendolisto|diskutgrupoj]] pritraktantaj diversajn [[temo]]jn, de [[denaskaj Esperanto-parolantoj|familia uzo de Esperanto]] ĝis la [[ĝenerala relativeco|ĝenerala relativeca teorio]]. Esperanto estas uzata ankaŭ en diversaj [[tujmesaĝilo]]j, kiel [[Telegram (aplikaĵo)|Telegram]], [[Interreta relajsa babilo|IRC]], [[Skype]], [[ICQ]], [[Jabber]] aŭ [[Paltalk]]. Troveblas miloj da internacilingvaj [[retpaĝo]]j. Multaj [[komputila programo|komputilaj programoj]], ekzemple [[literumilo]]j, [[gramatik-kontrolilo]]j kaj klavar-aranĝoj, estis kreitaj en kaj iam ankaŭ por Esperanto. Programoj kiel [[LibreOffice]], [[Mozilla Firefox|Fajrovulpo]] (Firefox), [[IrfanView]], la [[grafika labormedio|grafikaj labormedioj]] [[GNOME]] kaj [[KDE]], kaj la [[operaciumoj]] [[Ubuntu (linukso)|Ubuntu]] kaj [[Mandriva]] estas haveblaj en Esperanto. Popularaj retejoj kiel [[Guglo]], [[Vikipedio]], [[Facebook|Vizaĝlibro]] (''Facebook'') havas Esperanto-versiojn<ref name="Ĝisdate pri Esperanto" />. Ankaŭ [[Ipernity]] havis Esperanto-version antaŭ la aperigo de la [[socia retejo]] [[Mia Vivo]]. == Publika ĉeesto de Esperanto == Esperanto hejmiĝis en pluraj sferoj de la vivo. Pluraj brazilaj vortaroj enhavas ekzemple la kapvorton ''samideano''.<ref>Kapvorto ''samideano'' en la [http://michaelis.uol.com.br/busca?r=0&f=0&t=0&palavra=samideano Vortaro "MICHAELIS"]</ref> En dekoj da landoj ''Esperanto'' nomas stratojn, avenuojn, ejojn (→ [[Lingva pejzaĝo]]). La libro [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Monumente pri Esperanto]]<ref>PDF-libro [https://uea.org/l/teko/libroj/monumente.pdf Monumente pri Esperanto]</ref> vaste dokumentas plurspecajn monumentojn honore al Esperanto aŭ L. Zamenhof en la tuta mondo. La brazila esperantisto [[Ismael Gomes Braga]] donis al sia filo la nomon ''Zamenhof'' kiel familian nomon.<ref>El la libro ''Ismael Gomes Braga'', de Zêus Wantuil, publikigita de [[Brazila Spiritisma Federacio|FEB]].</ref> La {{daton|20|novembro|2014}} la pollanda ministrino pri kulturo kaj nacia heredaĵo [[Małgorzata Omilanowska]] subskribis dokumenton, laŭ kiu Esperanto estas enmetita en la Polan liston de nemateria kultura heredaĵo.<ref name=":1">[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ Novaĵteksto el ''Libera Folio''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250602142237/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ |date=2025-06-02 }}.</ref> === Marko-nomoj === Pli kaj pli da asocioj kaj firmaoj malkovras ke ili povas distingi sin en la amasego de markonomoj <ref name=":6" /> per la elekto de Esperantlingva nomo. Inter la kialoj ili mencias : pli facila troveblo en interreto, nomo kiu en aliaj lingvoj ne havas strangan signifon, sed kelkfoje ankaŭ ideologian kialon, ĉar la ideo de Esperanto kongrueblis kun ilia aktiveco. Jam nur en Belgio troveblis pli ol 100 markonomoj kiuj uzis nomon en Esperanto<ref>(nederlanda) ''Yves Nevelsteen, 100+ merknamen in het Esperanto - een overzicht van Belgische bedrijven en verenigingen die een naam in het Esperanto kozen voor hun activiteit (2018), Vlaamse Esperantobond ([[Flandra Esperanto-Ligo|FEL]]),62 p.''</ref>. == Gufujo == {{Ĉefartikolo|Gufujo}} ''Gufujo'' nomiĝas la trankvila [[Nokto|nokta]] teo-trinkejo dum esperanto-aranĝoj, precipe junularaj. Ĝi estis inventita en la 1990aj jaroj kiel alternativa trinkejo (strikte sen [[Tabakfumado|fumado]] kaj sen [[alkoholo]]<ref name=":3">{{Citaĵo el la reto|url=http://gufujo.org/gufujemuloj.html|titolo=Kion fari en gufujo|alirdato=2014-10-09|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|jaro=c2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141015103603/http://gufujo.org/gufujemuloj.html|arkivdato=2014-10-15}}</ref>), Tiu kutimo ekestis en 1995 por kontrasti al la pli ofta kutimo de post-kongresa festado je drinkejo<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.esperan.to/gufujo/historio.html|titolo=Kiel ekestis gufujo, la historio.|alirdato=2014-10-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928014413/http://www.esperan.to/gufujo/historio.html|arkivdato=2007-09-28}}</ref>. Gufujo estas metaforo : la gufoj estas la noktemaj partoprenantoj de junaj festivaloj kiuj ariĝas en speciala loko, ĉefe lumigitia per kandeloj, kie oni trinkas senalholaĵojn kiel teo<ref name=":3" />. La etoso estas trankvila kaj senbrua<ref name=":4">(nl, eo, en) F. Gobbo, Interlingvistiko, fako por multlingveco , Vossiuspers UvA, 2015, p. 26.</ref>. Koncertmuziko, poeziolegado, aŭ literaturlegado estas kutimaj agadoj en tiaj kafejoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://gufujo.org/gufujestroj.html|titolo=Kiel organizi bonan funkciantan gufujon|alirdato=2014-10-09|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|jaro=c2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141015103605/http://gufujo.org/gufujestroj.html|arkivdato=2014-10-15}}</ref>. Ĉar Esperanto havas vivan komunumon, la parolantoj produktas kulturaĵojn kiam ili interagas eĉ senkonscie<ref name=":4" />. Tiel ili ankaŭ kutimas krei gufujon kiel improvizita sukeraĵejo uzante [[Stelo (monunuo)|Esperanto-monon]] same kiel realan monon por pagi manĝaĵon kaj trinkaĵon<ref name=":3" />. == Religio == Kelkaj religiemaj figuroj, kiel ekzemple [[budhismo|budhistmonaĥoj]] kaj [[kristanismo|kristanaj]] pastroj, emas ĝui Esperanton kiam peras la mesaĝon ke ĉiuj estas samaj kaj ĉiuj pensoj gravas sendepende de kie ili venas. Tio signifas, ke relative parolante, homoj venas de ĉiuj malsamaj religioj al Esperanto kaj tamen ne alifrontas. [[Oomoto]], mezgranda japana religio, multe diskonigas Esperanton kaj la lingvo ludas grandan rolon en la religio mem. == Slango, eŭfemismoj kaj fimalbenoj == {{Ĉefartikolo|Esperanta slango}} La plej bone konata slango estas “samideano”, laŭlitere “sam-idea membro; konsent-membro” sed kun la signifo “kolega Esperanto-parolanto”. Aliaj estas [[kabei]], [[mojosa]] kaj “[[krokodili]]”<ref>Aleksandro Melnikov, Vortoj kaj signifoj, specifaj nur por Esperanto-kulturanoj: kiel ili formiĝas ([http://host.uniroma3.it/laboratori/laat/konferencoj/2006-miljorini/Melnikov-prel-eo.doc DOC] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181022232551/http://host.uniroma3.it/laboratori/laat/konferencoj/2006-miljorini/Melnikov-prel-eo.doc |date=2018-10-22 }}),</ref>, kiu signifas ''paroli nacian lingvon inter Esperantistoj'': ekzemple, se infano ŝanĝas al la sveda ĉe Esperanto-koncerto, la patrino eble diros al li “ĉesu krokodili”<ref>[http://esperanto.davidgsimpson.com/eo-slang.html Esperanto Slang]</ref>. La plej konata eŭfemismo estas “necesejo”, laŭlitere “necesa loko”, kiu signifas urin-/fekejon. Multe pli da eŭfemismoj ekzistas, kiel ekzemple “kaĉo" – avenkaĉo, pulpeca manĝaĵo, anstataŭ “kako" – malĝentila vorto por feko. Fivortoj povas asimili famajn Esperanto-libronomojn aŭ verkistojn — la plej klara ekzemplo estas “Zamenfek!”, kombino de "Zamenhof" (la nomo de la kreinto de Esperanto), kaj “fek”. == Kuirado kaj receptoj == Ĉar Esperanto-parolantoj venas el malsamaj landoj ĉirkaŭ la mondo, kaj familioj, kies infanoj [[denaskuloj|parolas Esperanton denaske]], kutime havas gepatrojn de du tre malsamaj landoj, tial ekzistas receptoj asimilantaj elementojn de malsamaj landoj. Tradiciaj manĝaĵoj estas miksataj aŭ manĝataj ankaŭ en tia maniero, kiel indiĝeno ordinare ne farus. ''[[Internacie kuiri]]'' de [[Maria Becker-Meisberger]], publikigita de [[FEL]] (Flandra Esperanta Ligo), [[Antverpeno]] 1989, ISBN 90-71205-34-7, estas ekzemplo de Esperantlingva kuirlibro. Alia estas ''[[Manĝoj el sanigaj plantoj]]'' de [[Zlata Nanić]], publikigita de [[BIO-XRNO]], [[Zagrebo]] 2002, ISBN 953-97664-5-1. Kelkaj Esperanto-periodaĵoj, kiel ekzemple ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', kelkfoje inkludas receptojn. La revuo [[Esperanto (revuo)|Esperanto]] sub la redaktoreco de [[Attila Kaszás]] ekhavis rubrikon por receptoj. == Modo kaj Esperanto == ''Face-to-Face'' estas kolekto de altmodaj vestaĵoj de la modo-dezajnistino Lorena Winkler (Germanio) kiu provis redoni la signifon de Esperanto en sia modokolekto. Ĝi baziĝas sur baza Esperanta ideo de interesiĝo pri aliaj kulturoj kaj tradicioj kiujn ĝi interligas per amikeco. La kolekto ne celas malkonstrui kulturajn diferencojn, male ĝi volas akceli buntan kulturan diversecon en la modo<ref>(angla) [https://www.linkedin.com/pulse/artificial-language-esperanto-fashion-anna-gubanova?trk=portfolio_article-card_title Artificial language esperanto and fashion]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, LindedIn paĝo de Anna Iversen-Gubanova, CEO de Franciq</ref>. Ĝia kolora paletro varias de bunta al unukroma, kun memcertaj nuancoj inter verdo kaj kremo<ref>Modo por kunigi kulturojn kiel faras Esperanto, Literatura Foiro-Femine, jaro 49, numero 295, p. 283-284, oktobro 2018</ref>. ''Kuniri'' estas kudra laborejo, metiejo kun nomo en Esperanto en kiu [[rifuĝinto]]j kreas modon kiu dezajne ligas malsamajn etnajn fonojn de gestudentoj kaj dezajnistoj<ref>(germana) ''[https://www.aubi-plus.de/blog/textilien-als-ausdruck-der-kulturen-dein-design-ist-gefragt-3004/ Textilien als Ausdruck der Kulturen: Dein Design ist gefragt]'', ABOUT YOU Design Wettbewerb, la 26-an de Majo 2016.</ref>. [[:en:Vestoj|''Vestoj'']] estas akademia revuo pri modo kun titolo en Esperanto. Vestoj en unu de ĝiaj numeroj interalie esploris kiel pli bone kompreni kiel la reprezentadoj de povo estas montrataj ene de la moda industrio kaj kial tiom malmultaj homoj emas defii ilin<ref>(angla) ''[http://vestoj.com/issues/issue-four-on-fashion-and-power/ On fashion and power]'' (pri modo kaj povo), Vestoj, nro 4,</ref>. Ĉu ebla paralelo kun Esperanto en la lingva mondo? En la revuo '''Esperanto sub la suda kruco''<nowiki/>' numero 134, marto 2019, aperis artikolo 'Somerlernejaj esperantistaj kapkovraĵoj' kun la emblemo de la [[kanguruo]] kaj la vorto Esperanto<ref>Katja Steele, [http://aea.esperanto.org.au/ftp-uploads/ESK-134-mar2019.pdf Somerlernejaj Esperanto-kapkovraĵoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200321124712/http://aea.esperanto.org.au/ftp-uploads/ESK-134-mar2019.pdf |date=2020-03-21 }} (PDF kun fotoj pri uzebloj), [[Esperanto sub la Suda Kruco|Esperanto sub la suda kruco]], p. 13, n-ro 234, vol. 26 (1), marto 2019, revuo de la Aŭstralia kaj Nov-Zelanda Esperanto-Asocioj.</ref>, surhavebla kaj uzebla diversmaniere. Okazis ke iuj homoj portis tradician veston de sia lando dum Esperanto-kongresoj sendepende ĉu jes aŭ ne ili portas ĝin en sia propra lando<ref>'Parada elmontro de tradiciaj vestaĵoj', MAS, Afrika Centro Esperantista, la 18-an de septembro 2008, [http://www.mas-eo.org/spip.php?article316 KomACE nro 34], la 1-an de septembro 2008, alirite la 22-an de oktobro 2018.</ref>. Svedio, ekzemple, estis kulture kontraŭ portado de la propra tradicia robo ekde la [[dua mondmilito]]. Tamen svedoj daŭre povas uzi tradician vestaĵon okaze de Esperantistaj aranĝoj. (ref ?). Esperanto emas reliefigi kulturajn tradiciojn kiel dum la dua mondekspozicio de pupoj en Japanio (2012), organizita de esperantistoj, kie okazis parado kun 200 diverslandaj kostumoj<ref>[[Miyoshi Etsuo|Etsuo Miyoshi]], Dua monda pupekspozicio, [http://www.literatura.bucek.name/starto412.pdf Starto 4/2012], p. 122</ref>. == Zamenhofa Tago == {{Ĉefartikolo|Zamenhofa Tago}} [[Dosiero:Zamenhofa_tago_Kelmis_2008.jpg|eta|250px|Zamenhofa Tago en [[Kelmis]] (iama [[Neŭtrala Moresneto]]) ([[2008]]).]] La 15-an de decembro (naskiĝtago de L. L. Zamenhof) Esperanto-parolantoj ĉirkaŭ la mondo festas [[Zamenhofa Tago|Zamenhofan Tagon]], ankaŭ nomatan “Tago de la Esperanta libro”<ref>“Tago de la Esperanta libro”[http://liberafolio.org/2005/persone/ztago “La mondo festis Zamenhof-tagon”]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Libera Folio''.</ref>. Estas komuna celo akiri aŭ legi Esperantan libron en tiu tago. Zamenhof mem estis forta rekomendanto de la ideo, ke por disvastigi Esperanton ĉirkaŭ la mondo, ĝiaj parolantoj devus krei grandan korpon de literaturo. La poemo [[La Espero]], verkita de Zamenhof, fariĝis la Esperanta himno, kaj la plejmulto da Esperanto-parolantoj scias ĝin, almenaŭ parte. Ĝi ofte estas kantata ĉe Esperanto-aranĝoj. Ĉu oni ŝatas la kantotekston aŭ ne, la himno estas ĝenerale io, kio ligas la Esperanto-parolantojn ekde la fruaj jaroj de la lingvo, kaj estas jam parto de ĝia kulturo<ref name="THE CULTURE OF ESPERANTO">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.iĉlm.org/kulturoa.htm|titolo=THE CULTURE OF ESPERANTO|alirdato=16 Decembro 2014|aŭtoro=Ronald J. Glossop|dato=4 Aŭgusto 2005}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Revuo ''[[Esperanto]]'', kaj aliaj, ordinare raportas pri tio, kiel Esperantistoj festas tiun tagon tra la mondo. Similan raporton oni legas ankaŭ en [[IPR]], oficiala organo de [[ILEI]]. == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * "''Konciza kultura historio de la esperantlingva komunumo''", eld. [[Esperanta PEN-Centro]], 2020 (versioj en la angla, franca kaj sveda) * [[Ilona Koutny]], ''Esperanta Kulturo'' (elĉerpita sed enhavolisto estas [https://interl.home.amu.edu.pl/interlingvistiko/esperanta-kulturo-enhavo.pdf libere elŝutebla], PDF), Poznań, 2022, eld. Wydawnictwo Rys, ISBN 978-83-67287-32-6 * [[Aleksandr Melnikov|Aleksandro S. Melnikov]], ''Gvidlibro tra Esperantio'' - konciza leksikono de la Esperanto-kulturo : esperantonimoj, realioj<ref name=":6">Noto : Realioj estas realaĵoj specifaj por unuopa kulturo (reale ekzistantaj objektoj, fenomenoj, konceptoj, tradicioj, kutimoj ktp.) : p.3 (enkonduko) al la libro.</ref> kaj flugilhavaj vortoj, 2015, Rostov-na-Donu, ISBN 978-5-98615-147-2 * [[Boris Kolker]], Vojaĝo en Esperanto-lando, eldonejo Progreso, Moskvo, 1992, ISBN 5-01-002953-7. * Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj (CED), ''[[Esperantologio (gazeto)|Esperantologio]] / Esperanto Studies,'' internacia revuo pri ĉiuj fenomenoj rilataj al Esperanto. Ĝi aperigas artikolojn bazitajn sur originalaj studoj pri lingvosciencaj, historiaj, literatursciencaj, psikologiaj, sociologiaj kaj politikaj aspektoj de Esperanto kaj ankaŭ recenzojn pri libroj. Ĝi publikigas materialon en Esperanto aŭ en la angla, sed estas principe malferma al materialo ankaŭ en aliaj lingvoj. * Hans Becklin, ''Enkonduko al Kulturo'' - Kio estas kulturo? kaj enkonduko al la Esperanta kulturo, [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] n-ro 300 (2020:6) == Vidu ankaŭ == * [[Esperanta literaturo]] * [[Esperantujo]] * [[Vojaĝo en Esperanto-lando]] - "Gvidlibro pri la Esperanta kulturo" * [[Enciklopedio de Esperanto]] * [[Heredaĵo#Esperanto kiel heredaĵo|Heredaĵo]] (i.a. Esperanto-muzeoj en la mondo) * [[Zamenhofa Tago]] * [[Zamenhof/Esperanto-objekto]] * [[Esperanto en nacilingvaj tekstoj]] * (Naciaj) [[Antologioj en Esperanto]] * [[Listo de filmoj kun esperantaj subtekstoj|Listo de filmoj kun Esperantaj subtekstoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Esperanto}} * (germana) [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/index.htm Esperantomuseum und Sammlung für Plansprachen der Österreichischen Nationalbibliothek] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071218152501/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/index.htm |date=2007-12-18 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=j2G0IELpDnE Esperanta Slango], video de [[Evildea]] ĉe [[Jutubo]] * Esperanto-kulturo sur [http://www.esperanto.com/ esperanto.com] * [http://esperantaretradio.blogspot.com/2016/12/kiaj-ni-estas.html Kiaj ni estas?], Esperanta retradio, la 4-an de decembro 2016. * [https://www.pinterest.ca/search/pins/?q=learn%20esperanto&source_id=SdIVrVlq&rs=srs Pinterest bildaro] * [http://verkoj.com/ Originalaj kaj tradukitaj verkoj] * [https://esperantaretradio.blogspot.com/2024/09/vegetaranoj-montras-ke-esperanto-estas.html?view=flipcard Vegetaranoj montras ke Esperanto estas vera kulturlingvo], [[Paulo Sérgio Viana|Paŭlo Sergio Viana]], Esperanta Retradio, la 14-a de septembro 2024. {{Esperanto}} {{Leginda|2016|08|10}} {{ADLS|2016|49}} [[Kategorio:Esperanto-movado]] [[Kategorio:Esperanto-kulturo| ]] [[Kategorio:Esperanto-libroserioj]] oydweijy51gn4rjldznxj4o0gir7eui 9391904 9391903 2026-06-04T12:23:38Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9391904 wikitext text/x-wiki {{Citaĵo|Pri la unua fako, la lingva, li detale traktis en la raporto, insistante pri tiu ĉi punkto: kulturo devas esti tuthomara.|[[Vivo de Zamenhof]], [[Edmond Privat]], 1920}} [[Dosiero:Funktion und Kultur.jpg|alt=Broŝuro en la germana pri la funkcio kaj kulturo de la Internacia Lingvo Esperanto.|eta|'''Broŝuro en la germana pri la funkcio kaj kulturo de la Internacia Lingvo Esperanto.'''|278x278ra]][[Dosiero:2008-07-26 uk rememoro mortintoj.JPG|eta|'''[[Roterdamo]], 2008: La 93-a Universala Kongreso de Esperanto kun 1845 partoprenantoj.'''|alternative=Roterdamo, 2008: La 93-a Universala Kongreso de Esperanto kun 1845 partoprenantoj.|200x200ra]] '''Esperanto-kulturo''', '''Esperanta kulturo''' aŭ '''kulturo de Esperanto''' estas kulturo propra al [[esperantistoj]]. La tradicio de Esperanto estis oficiale agnoskite kiel parto de sia nemateria kultura kulturheredaĵo en en [[Pollando]] (ekde 2014)<ref>(eo) Roman Dobrzyński, "[https://www.esperanto.torino.it/wp/?p=1517 ''Esperanto kiel kultura heredaĵo estas internacia konkero" — "L’Esperanto come retaggio culturale è una conquista internazionale"''], la 6-an marto 2015.</ref><ref>Aleksander Korĵenkov, [http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ Kio estas Esperanto? Pola nacia heredaĵo!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250602142237/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ |date=2025-06-02 }}, Libera Folio, 22-a novembro 2014.</ref><ref>[http://sezonoj.ru/2014/11/pollando-2/ "Esperanto – pola kultura heredaĵo"], "La Balta Ondo", la 21-a novembro 2014, rigardita je 2014-11-25</ref><ref>'<nowiki/>'''Noto '': '''''Tuomo Grundström en artikolo ''<nowiki/>'Nia heredaĵo estu monda'<nowiki/>'' (Esperantolehti, 5/2014, p. 3) faras demandosignon pri la poleco de Esperanto kaj Zamenhof. Zamenhof en letero al la LKK por la UK en Krakovo (1912) rekonfirmis sin kiel internaciulon kaj malakceptis ligon al iu ajn naciismo. Li volis laŭeble aparteni al popolo kun nomo neŭtrale geografie : ''"...laŭ mia politika-religia konvinko mi estas nek polo, nek ruso, nek hebreo, sed mi estas partiano de '[[Homaranismo - La Interna Ideo|homaranismo]]' (ne miksu kun '[[kosmopolitismo]]')."''</ref>, [[Kroatio]] (ekde 2019)<ref>(eo) [https://www.europo.eu/en/documentloader.php?id=497&filename=eb-189-2019-02.pdf Grava sukceso por Esperanto en Kroatio] (PDF), Eŭropa Bulteno, pĝ 1-5, Numero 189, februaro 2019.</ref><ref>(eo) Zlatko TIŠLJAR, [https://www.esperanto.be/fel/publika/012450p.php Ŝtata agnosko de Esperanto-kulturo], [[Monato (gazeto)|Monato]], la 28-an de marto 2023</ref> kaj en [[Aŭstrio en la Vintra Olimpiko 2006|Aŭstrio]] (ekde 2026)<ref>(de)''[https://www.unesco.at/presse/artikel/article/vier-neue-eintragungen-im-nationalen-verzeichnis-des-immateriellen-kulturerbes Vier neue Eintragungen im Nationalen Verzeichnis des Immateriellen Kulturerbes]'', Aŭstria nacia Unesko-komisiono, la 16-an de aprilo 2026.</ref>. <blockquote>"Esperanto estas vere humana, etika kaj nobla projekto kiu pro tio jam ofte, ankaŭ fare de [[Unesko|UNESKO]], estas konsiderata kiel altvalora kultura valoraĵo" - [[Jo Haazen]] "''Esperanto estas la perfekta rimedo se oni deziras havi senperajn homajn kontaktojn mondvaste''" - [[Peter Weide]] "''Elpensite kiel idiomo de granda komunikado, Esperanto evoluis kiel lingvo de alternativa komunikado<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3549 Nia tradukarto vekis grandan intereson en PEN], HeKo n-ro 682 7-B, la 22-an de junio 2018</ref>. Naskite el revo de paco kaj frateco, per sia ĉiutaga kaj familia uzo ĝi generis diasporan komunumon kaj originalan literaturon. La ĉefajn trajtojn de la esperanta kulturo, karakteriziĝas precipe per produktado [[Literatura Foiro|literatura]], sed ankaŭ [[Teatro|teatra]], [[Muziko|muzika]], [[Bildliteraturo|komiksa]] kaj [[Kinematografio|kinematografi]]''[[Kinematografio|a]]" - [[Giorgio Silfer]]<ref>''[http://www.esperantio.net/index.php?id=3707 Kurso pri la kultura historio de la esperanta popolo]'', HeKo n-ro 701 3-B, la 3-an de februaro 2019.</ref>. </blockquote>La Esperanto-kulturo estas deirpunkto al aliaj kulturoj (ĉi tiu estas esenca trajto por ĝi, pli ol por dominantaj naciaj lingvoj). Ĝenerale Esperanto-kulturo estas [[Interkultura edukado|interkultura]] kaj disvolviĝas ĉefe en la jam menciitaj kampoj, sed ankaŭ en la kampo de internacia amikeco (Semajno de Internacia Amikeco) kaj [[Pasporta Servo|gastigado]] ([[Pasporta Servo]]). La Esperanto-kulturo ampleksas krom simbolojn ankaŭ komunumajn kutimojn, eĉ diversajn ideologiojn<ref>Ideologio de la Esperanto-komunumo. Nikolao Gudskov, en : "''[http://mi.anihost.ru/Espero/epitomoes.doc Epitomo de esperantologio — interlingvistiko, historio, ideologio, kulturo, movado, instruado]''"(.doc-formate), Rusia Esperantista Unio (REU), Eld. Impeto, Moskvo, 2002, p. 21-27.</ref><ref>(en) Federico Gobbo, ''[https://books.google.com.my/books?hl=en&lr=&id=fLgREAAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA247&ots=p3zfC9AaTI&sig=lYBv3BOwVNMBo4iN05-7U4L9jHU#v=onepage&q&f=false The language ideology of Esperanto]'', paĝoj 249-265, en: Marco Tamburelli, Mauro Tosco, Contested Languages: The hidden multilingualism of Europe</ref> kiel klarigita en la [[Manifesto de Prago]] kaj por iuj (→[[Esperanta Civito]]) ĝi estas arta perilo kaj subtenas esperantistan identecon<ref>Kiel ĉiuj ankaŭ [[L. L. Zamenhof|L.L. Zamenhof]] havis multajn grupidentecojn inter kiuj estis pluraj etnaj kiel la hebrea, rusa, pola, litova... sed ankaŭ esperantista. Fonto : Andreas Künzli, "[http://www.planlingvoj.ch/Esperanto_pola_heredajo.pdf Kial Esperanto ne estas nur pola nacia heredaĵo]" (finas per kritikaj komentoj el diversaj landoj), plansprachen.ch</ref>. Estante pontolingvo, Esperanto akcelas [[Translingvado|komunikadon trans kulturoj kaj lingvoj]]<ref>[https://www.liberafolio.org/2018/01/09/steven-brewer-volas-montri-la-utilon-de-esperanto-al-global-voices/ Steven Brewer volas montri la utilon de Esperanto al Global Voices], Libera Folio, la 9-an de januaro 2018.</ref>. Esperanto funkcias en ĉiuj sferoj de la kulturo, inkluzive de fikcia kaj malfikcia [[Esperanta literaturo|literaturo]], [[Esperanto-teatro|teatro]], [[Esperanto-radio|radio]], [[Ĵurnalismo#Esperanto kaj ĵurnalismo|ĵurnalismo]], [[Esperanto-blogo|blogado]], [[Esperanto-filmo|kinarto]], religio ktp. == Oficiala kultura heredaĵo == Vidu ankaŭ: [[Heredaĵo#Lingvoj, Esperanto kaj heredaĵo|Lingvoj, Esperanto kaj heredaĵo]]. En [[Eŭropa Unio]] jam tri membro-ŝtatoj agnoskis Esperanton kiel sia nacia heredaĵo: [[Sejmo kaj Esperanto#Esperanto akceptita en la pola listo de "nemateria kultura heredaĵo"|Pollando en 2014]], Kroatio en 2019 kaj [[Aŭstrio#Esperanto, parto de nemateria kultura heredaĵo de Aŭstrio|Aŭstrio en 2026.]] # La {{daton|20|novembro|2014}} la pola ministrino pri kulturo kaj nacia [[heredaĵo]], Małgorzata Omilanowska, subskribis dokumenton laŭ kiu Esperanto estas enmetita en la [[Sejmo kaj Esperanto#Esperanto akceptita en la pola listo de "nemateria kultura heredaĵo"|liston de pola nemateria kultura heredaĵo]].<ref name=":2">Roman Dobrzyński, "[https://www.esperanto.torino.it/wp/?p=1517 ''Esperanto kiel kultura heredaĵo estas internacia konkero" — "L’Esperanto come retaggio culturale è una conquista internazionale"''], 6-a marto 2015.</ref><ref name=":1" /> # La [[11-a de februaro|11-an de februaro]] [[2019]] la Ministerio por Kulturo de [[Kroatio|Respubliko Kroatio]] oficiale rekonis la tradicion de Esperanto kiel parto de sia kulturheredaĵo<ref>(eo) [https://www.europo.eu/en/documentloader.php?id=497&filename=eb-189-2019-02.pdf Grava sukceso por Esperanto en Kroatio] (PDF), Eŭropa Bulteno, pĝ 1-5, Numero 189, februaro 2019.</ref><ref>(eo) Zlatko TIŠLJAR, [https://www.esperanto.be/fel/publika/012450p.php Ŝtata agnosko de Esperanto-kulturo], [[Monato (gazeto)|Monato]], la 28-an de marto 2023</ref>. # La [[16-a de aprilo|16-an de aprilo]] [[2026]]. la Aŭstria Komisiono de [[Unesko|UNESKO]] formale agnoskis Esperanton kiel parton de la nemateria kultura heredaĵo de [[Aŭstrio]]<ref>(de)''[https://www.unesco.at/presse/artikel/article/vier-neue-eintragungen-im-nationalen-verzeichnis-des-immateriellen-kulturerbes Vier neue Eintragungen im Nationalen Verzeichnis des Immateriellen Kulturerbes]'', Aŭstria nacia Unesko-komisiono, la 16-an de aprilo 2026.</ref>. Dum preskaŭ cent tridek jaroj, surbaze de Esperanto, la esperantista komunumo formis karakterizan vivkoncepton, inspiritan de la ideoj de Zamenhof, kaj ankaŭ kutimojn, tradicion, literaturon, muzikon, simbolojn, festotagojn kaj eĉ siaspecan [[mitologio]]n<ref name=":2" />. En la lingvo Esperanto formiĝis propra [[frazeologio]], [[Idiomaĵo|idiomaĵoj]], [[Onidiro|onidiroj]], kiuj portas en si mem kulturvalorojn kaj specifaĵojn de tiu ĉi medio. La vortoj [[krokodili]], [[samideano]] kaj [[gufujo]] ekzemple estas tipe kaj propre ''Esperantaj''. Ĝiaj signifoj ekestis en apartaj cirkonstancoj kaj estas senpere kompreneblaj sole fare de la koncernaj Esperantistoj. Festotagoj kiel la [[tago de la Esperanta kulturo]], [[Zamenhofa Tago|Zamenhoftago]] kaj [[Semajno de Internacia Amikeco|Semajno de internacia amikeco]] formas ĉiujaran tradicion en [[Esperantujo]]. La ĉefaj Esperanto-simboloj estas blazono (la kvinpinta verda stelo), himno (La Espero), la flago kaj la verda koloro de espero. Alia simbolo reprezentas la konturojn de la mondo (etendo de la lingvo en la mondo), manpremon (amikeco), la Babelturon (malebleco de interkompreno) kaj arbon, kiu simbolas kreskadon. Tiuj simboloj estas aplikataj al objektoj de ĉiutaga uzo kaj memoraĵoj.” == Jaro de la Esperanta Kulturo (2018) == La jaro 2018 estos la Jaro de la Esperanta Kulturo kiu celu altiri atenton al plej diversaj formoj de arta kreado en la lingvo kiuj fontas en longa kaj unika tradicio<ref name=":0">Fernando Pita, ''Amdeklaro simpla sed kortuŝa, naiva sed sincera,'' librorecenzo de la libro de Elza Fernandes Pereira, [[Esperanto (revuo)|Revuo Esperanto]], 1314(6) junio 2017, paĝo 126.</ref> interalie atestebla en la flegado de [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof-Esperanto-objektoj]] (ZEO). == Interkulturo == Esperantistoj ordinare emas paroli pri temoj de [[interkultura komunikado]] kaj de [[interkultura edukado]] aŭ temoj kiuj povus esti konsiderataj kiel ''tiklaj'' aǔ ''ofendaj'' inter neesperantistoj (ekzemple pri politiko, rasismo k.a.), eĉ se ili ne farus tion en sia hejmlando aŭ en alia lingvo kiun ili scias. Ĝenerale Esperanto-kulturo estas fokusita ekzemple je legado, [[Eduko|edukado]] (precipe rilate novaĵojn, faktojn kaj [[Lingva Festivalo|lingvojn]]) kaj [[toleremo]] (precipe al personoj el aliaj kulturoj). Esperanto-parolantoj ankaŭ pli emas kontraŭi [[tutmondiĝo]]n, [[senkulturigo|alkulturigon]] kaj malaperigon de ies [[gepatra lingvo]], cetere ĉar ĉi tiuj elementoj igas nin unikaj. La plimulto el la Esperanto-parolantoj emas ankaŭ kontraŭi la tendencon al deviga lernado de nur unu aŭ du dominantaj lingvoj (kio okazas en pluraj landoj tra la mondo, kiel [[Svedio]] kaj [[Islando]], kie lernado de la [[angla]] estas deviga de la unuagrada lernejo ĝis foje [[universitato]]. Ili opinias, ke deviga devus esti la lernado de [[Propedeŭtika valoro de Esperanto|propedeŭta]] lingvo kia [[Esperanto]], aŭ alia, kiun oni povus ellerni ene de unu du jaroj kaj kiu faciligas kaj ŝatinstigas la postan lernadon de aliaj lingvoj. Tiel infanoj kaj gepatroj estus malpli emaj al subtaksado de la propra lingvo favore por alia ''pli utila''. La Esperanto-komunumo havas ankaŭ pli-malpli saman fon-scion, ekzemple scion pri iuj famaj Esperanto-parolantoj, libroj, retejoj, malgrandaj urboj, kiuj havas gravan signifon pro Esperanto-rilataj okazaĵoj ktp.<ref>[http://liberafolio.org/2005/Komentario/chukulturo/ Detlev Blanke. “Ĉu Esperanto havas kulturon? Jes kaj ne!”]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, en ''Libera Folio''</ref><ref name="blanke">[[Detlev Blanke]] (2006). ''Interlinguistische Beiträge. Zum Wesen und zur Funktion internationaler Plansprachen''. Herausgegeben von [[Sabine Fiedler]]. Frankfurt/Main u.a.: Peter Lang Europäischer Verlag der Wissenschaften, ISBN 3-631-55024-3, S. 224f.</ref>. Multo de tio estas priskribita en '''La Gvidlibro tra Esperantio''<nowiki/>' (→ Bibliografio), enciklopedio de Esperanto, iom simila al lingvo-landa geografia vortaro kun vortoj kiuj postulas kulturologiajn komentojn<ref>A. Melnikov, en intervjuo kun Radio [[Muzaiko]], la 22-an de marto 2018.</ref>.[[Dosiero:Massage-fr-ET.jpg|eta|Ilustraĵo de la franca frazo "''Quand le massage devient clavier…''" (''Kiam arto de masaĝo iĝas klavaro...''").|350x350ra]] == Esperanto-humuro == Vidu delatan artikolon pri [[Esperanto-humuro]]. Vidu ankaŭ pli detalan artikolon pri [[vortludoj aŭ kalemburoj]]. Multe da la Esperanto-humuro devenas el [[Vortludoj aŭ kalemburoj|vortludoj]]. [[Verkisto]]j kun humoraj tendencoj en multaj siaj verkoj estas [[John Merchant|J. Merchant]], [[Julio Baghy|J. Baghy]], [[J. Kenngoff]], [[Izrael Lejzerowicz|I. Lejzerowicz]], R. Schwartz, [[Dreves Uitterdijk]], [[Ferenc Szilagyi|F. Szilagyi]] kaj kelkaj aliaj. (vidu ankaŭ: [[vortludo]]j, [[karikaturo]]). [[Marjorie Boulton]], en sia mikspota libro [[Faktoj kaj fantazioj]], dediĉas ties 30-an ĉapitron "Vortaj sportoj" al komentoj kaj diversaj ekzercoj pri vortoludoj<ref>[[Marjorie Boulton]], [[Faktoj kaj fantazioj|Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro]], [[Universala Esperanto-Asocio]], Roterdamo, 1984, dua eldono 1993, paĝoj 243-251.</ref>. == Kulturaj aranĝoj == [[Dosiero:2015-07-26-UK (Foto Dietrich Michael Weidmann) (9).JPG|eta|La [[UK 2015|100-a UK]]|alternative=|300x300ra]]Ĉiujare okazas [[Universala Kongreso de Esperanto]] en malsama lando — kvankam ĝi plejparte okazas en [[Eŭropo]]). Ĉiun kongreson partoprenas mezume 1500-3000 personoj, kaj la plej bone organizitaj eventoj estas tiuj el [[Centra Eŭropo|Centra]] aŭ [[Orienta Eŭropo]] (ĝenerale [[Pollando]], [[Hungario]] ktp.). Universalaj Kongresoj de Esperanto jam okazis ankaŭ en Azio, kie ekzistas pluraj tradiciaj Esperantistaj aranĝoj. En [[Japanio]] ekzemple okazis jam la [[Japana Esperanto-Kongreso|centa landa kongreso]]. En [[Ĉinio]] estas tradicie aranĝata la projekto [[Esperanto-insulo (projekto)|Esperanto-insulo]].<ref>[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2011/esperanto-insulo-volas-konstrui-ponton-inter-kontinentoj/ Pri la projekto "Esperanto-insulo"] el Libera Folio.</ref> Temas pri tutmonata kurso de Esperanto en la universitato de la suda ĉina insulo [[Hajnano]]. Ĝi estis elpensita de [[Dennis Keefe]]. En [[Pollando]] okazas jam de pli ol 30 jaroj [[Arkones]] (ARtaj KONfrontoj en ESperanto).<ref>[http://www.arkones.org/eo Retejo de Arkones] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170115172411/http://www.arkones.org/eo/ |date=2017-01-15 }}.</ref> === Inter-Fest, Esperanta kultura festivalo === Ekde 2017 okazas INTER-FEST (''Inter'' por ''Inter''nacia kaj ''Fest'' por ''Fest''ivalo) estas novtipa Esperanta kultura festivalo, kiu celas fariĝi rekonata eŭropa Esperanto-aranĝo kun vasta gamo da programoj, kiuj al neesperantista publiko prezentos praktikan uzeblon de Esperanto kaj pere de tio instigos ĝian lernadon kaj instruadon. INTER-FEST volas intensivigi la Esperantan kulturkreadon kaj levi la prestiĝon de Esperanto en la kultura kampo. La programoj de INTER-FEST inkluzivos diversajn branĉojn de literaturo, teatro, muziko, filmo, sporto, klerigo, lingvolernado, interkultura interŝanĝo, turismo kaj aliaj aktivecoj, kiuj efektiviĝos per prelegoj, diskutrondoj, seminarioj, koncertoj, prezentaĵoj, konkursoj, sportaj eventoj, kolokvoj, ekspozicioj ktp. == Literaturo == {{Ĉefartikolo|Esperanta literaturo}} Esperanto havas [[Esperantlingva literaturo|literaturon]], parte originalan, parte tradukitan el naciaj lingvoj. Entute ĝi enhavas ĉirkaŭ 50 mil titolojn<ref>''Disponigi nian kulturon al ĉiuj''. Citita 2007-09-06. {{Retarkivo|2005|http://ourworld.compuserve.com/homepages/profcon/m_disku.htm m_disku.htm}} (Esperante).</ref><ref>''Eventoj'', 1–2/majo 98, n-ro 148–149. Citita 2007-09-06. https://www.eventoj.hu/arkivo/eve-1489.htm (Esperante).</ref>. Malmultas Esperantaj verkoj tradukitaj al naciaj lingvoj, tial la ekstermovada publiko ne povas facile legi ilin.[[Dosiero:Verkistoj-eo.jpg|eta|Verkistoj en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] dum la [[UK 1982]]: [[Georges Lagrange]], [[Tibor Sekelj]], [[Aldo de' Giorgi]], [[William Auld]] kaj eldonisto [[Brunetto Casini|Bruĉjo Casini]].|maldekstra]]La riĉan literaturan tradicion agnoskas ankaŭ la [[PEN-Klubo]], kies Esperanta sekcio estis fondita dum la 60-a kongreso de la Klubo en Septembro [[1993]]. La verkadon en Esperanto stimulas la [[Akademio Literatura de Esperanto]], fondita en 2008. Al gravaj nuntempaj [[verkisto]]j en Esperanto apartenis/as ekzemple [[Trevor Steele]] ([[Aŭstralio]]), [[Manuel de Seabra]] ([[Hispanio]]), [[István Nemere]] ([[Hungarujo]]), [[Spomenka Štimec]] ([[Kroatujo]]); [[versisto]]j [[Miĥael Giŝpling]] ([[Rusujo|Rusio]]&nbsp;/&nbsp;[[Israelo]]), [[Mauro Nervi]] ([[Italujo|Italio]]), [[Mao Zifu]] ([[Ĉinujo|Ĉinio]]), [[Abel Montagut]] ([[Hispanio]]) kaj [[Eli Urbanová]] ([[Ĉeĥujo|Ĉeĥio]]); [[eseisto]]j kaj [[tradukisto]]j [[Probal Dasgupta]] ([[Barato]]), [[Humphrey Tonkin]] ([[Usono]]) kaj [[Kurisu Kei]] ([[Japanujo|Japanio]]); dramverkisto [[Giorgio Silfer]] ([[Eŭropo]]). La versistoj [[William Auld]], [[Marjorie Boulton]] kaj [[Baldur Ragnarsson]] estis kandidatigitaj por la [[Nobel-Premio pri Literaturo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto">{{citaĵo el retejo |eldoninto=Universala Esperanto‑Asocio |titolo=Ĝisdate pri Esperanto |dato=2009-12-14 |url=https://uea.org/pdf/ghisdate/ghisdate_esperanta.pdf |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160705174219/http://dvd.ikso.net/pa%C4%9Do/eo/esperanto_%C4%9Disdate.html |arkivdato=2016-07-05 |citaĵo=La lingvo estis malpermesita, kaj ĝiaj uzantoj persekutataj{{tripunkto}}de Hitler, por kiu ĝi estis lingvo de judoj{{tripunkto}}Zamenhof, kreinto de la lingvo, estis judo |alirdato=2019-06-28 }}</ref>. La originala romano "''Karuseloj''" (1987)<ref>(eo) [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9754 Sara Larbar, Karuseloj], Libroservo de Universala Esperanto-Asocio (UEA), eld. 2019</ref> de [[Lilia Ledon da Silva|Sara Larbar]] ([[Brazilo]]), romano pri la unuaj amoj de junulino en Brazilo kaj la Esperanta medio<ref name=":12">[https://books.google.es/books?id=-Z_8CG9g2jIC&pg=PA516&lpg=PA516&dq=Lilia+Ledon+da+Silva du mencioj en] [[Geoffrey Sutton]], ''[[Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007]]'', aparte paĝo 516, alirita la 21an de novembro 2023 ({{en}})</ref><ref name=":02">(eo) [[Poul Thorsen]], [http://literaturo.esperanto.net/lf/karuselrec.html recenzo de Karuseloj,] LF, 1989.</ref> estas interesa libro el vidpunkto de la [[Esperanto-kulturo]]. El konataj Esperantigitaj literaturaj verkoj kaj eldonitaj antaŭ nelonge menciindas ekzemple ''[[La oldulo kaj la maro]]'' de [[Ernest Hemingway|Hemingway]], ''[[La Mastro de l' Ringoj]]'' de [[John Ronald Reuel Tolkien]], ''[[Cent jaroj da soleco]]'' de [[Gabriel García Márquez]], ''[[La lada tambureto]]'' de [[Günter Grass]], ''[[La Libro de la mirindaĵoj]]'' de [[Marco Polo]] aŭ granda familia [[sagao]] de [[Cao Xueqin]] ''[[Ruĝdoma sonĝo]]''. Por infanoj ekzistas krom [[Asteriks]] aŭ [[Tinĉjo]] ankaŭ Esperantigita ''[[Pipi Ŝtrumpolonga]]'' kaj la tuta [[novelaro]] [[Muminvalo]] de la [[Finnlando|finna]] aŭtorino [[Tove Jansson]]; la tekstoj de iuj tradukoj atingeblas ankaŭ [[interreto|enrete]]. ;Famaj aŭtoroj de verkoj en Esperanto {| | width="30%" | * [[William Auld]], {{flago|Skotujo|nomo=jes}} * [[Julio Baghy]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Kazimierz Bein]] ([[Kabe]]), {{flago|Polujo|nomo=jes}} * [[Marjorie Boulton]], {{flago|Anglujo|nomo=jes}} * [[Jorge Camacho]], {{flago|Hispanujo|nomo=jes}} * [[Fernando de Diego]], {{flago|Hispanujo|nomo=jes}} * [[Antoni Grabowski]], {{flago|Polujo|nomo=jes}} * [[Trevor Steele]], {{flago|Aŭstralio|nomo=jes}} | width="30%" | * [[Kálmán Kalocsay]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Laŭlum]], {{flago|Ĉinujo|nomo=jes}} * [[Mijamoto Masao]], {{flago|Japanujo|nomo=jes}} * [[Abel Montagut]], {{flago|Katalunujo|nomo=jes}} * [[Nemere István]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Claude Piron]], {{flago|Belgujo|nomo=jes}}, {{flago|Svisujo|nomo=jes}} * [[Julio Baghy]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Sylla Chaves]], {{flago|Brazilo|nomo=jes}} | width="30%" | * [[Edmond Privat]], {{flago|Svisujo|nomo=jes}} * [[Reto Rossetti]], {{flago|Svisujo|nomo=jes}}, {{flago|Britujo|nomo=jes}} * [[Raymond Schwartz]], {{flago|Francujo|nomo=jes}} * [[Spomenka Štimec]], {{flago|Kroatujo|nomo=jes}} * [[Geraldo Mattos]], {{flago|Brazilo|nomo=jes}} * [[Gaston Waringhien]], {{flago|Francujo|nomo=jes}} * [[Ludoviko Zamenhof]], {{flago|Polujo|nomo=jes}} |} == Poezio == [[Poezio]] estas ĉefa elemento en la Esperanta kulturo. Multaj Esperanto-verkistoj ankaŭ poeziumis, ne nur hajkojn kaj poemojn uzante la eŭropan metrikan sistemon de versfarado aplikita al Esperanto, sed ankaŭ ''monosilabojn'' kun la strikte Esperanta metriko konstruita dum la 60-70-aj jaroj kiel en poemoj de [[Diderto Freto]]<ref name=":0" />. == Teatraĵoj, operoj kaj muzikaloj == [[Dosiero:Ho tiuj fremduloj.jpg|eta|Sceno el la opereto ''[[Ho, tiuj fremduloj!]]'' de Feliks Hiller dum la Zamenhofa Vespero de Vilna Juda Landkonema Societo, ĉ. 1931]] Teatraĵoj de dramverkistoj tiel diversaj kiel [[Carlo Goldoni|Goldoni]], [[Eugène Ionesco|Ionesco]], [[William Shakespeare|Ŝekspiro]] kaj [[Alan Ayckbourn|Ayckbourn]] estis lastatempe prezentitaj en Esperanto. Multaj dramoj de Ŝekspiro ekzistas en Esperanta traduko; ''Reĝo Lear'' estis prezentita en Esperanto en Hanojo (Vjetnamujo) en Decembro 2001 kun loka rolularo<ref>[http://esperanto.toulouse.free.fr/eo/TeatroTrupoTuluzo.php Teatro Trupo Tuluzo]</ref>. En 2018 estis la premiero de la opero ''Sternenhoch'' (Ŝternenhoĥ) en Esperanto prezentita en la Nacia Teatro en Prago. Temas pri la unua opero en la historio, kies muziko estis komponita rekte laŭ teksto en Esperanto, farita de [[Miroslav Malovec]] (en 2018). En 2020 la pola dramaturgo Jerzy Bielski kreis "''Zamenhof project: Breaking the codes''" (Projekto Zamenhof, rompi la kodojn) kiu estas [[Muzikalo|muzikteatraĵo]] (muzikalo), en kiu centras la komunikado inter homoj el diversaj kulturaj fonoj, sociaj klasoj, genroj ktp. En tiu komunikado precipe temas pri malfacilaĵoj en la komunikado kiuj povas konduki al miskomprenoj, malamikaĵoj kaj konfliktoj, sed ankaŭ pri nebuŝaj kodoj. En tiu muzikalo aŭdeblas jenajn lingvojn: Esperanto, la angla, pola, franca, dana, rusa, sed ankaŭ la morso-alfabeton, la brajla alfabeto, binaraj kodoj, DNA-kodoj, ĉiuj kunigitaj en kolaĝo plene de ritmaj aranĝoj (muzikaj strukturoj, sonoj, ritmoj ktp ) kiuj malkovros la muzikajn strukturojn, ritmojn, intonaciojn, fonemojn kaj la unikajn sonajn elementojn de ĉiuj ĉi lingvoj kaj sistemoj.<ref>(eo) [https://www.tejo.org/id/bunta-teatrajo-pri-zamenhof-en-nederlando-kaj-belgio/ Bunta teatraĵo pri Zamenhof en Nederlando kaj Belgio], TEJO, la 29-an de aŭgusto 2019.</ref><ref>(nl) [https://fondspodiumkunsten.nl/nl/actueel/projecten/zamenhof_project_breaking_the_codes/31/ Zamenhof Project, Breaking the codes]. Evento pri lingvo kaj komunikado, en kiu muziko kaj vidaj elementoj kiel teatro, nuntempa danco, soninstalaĵo, video, [[koreografio]], kostumoj kaj lumo estas ĉiuj integritaj.</ref>. En 2022 la muzikalo ''[[June kaj Kune (muzikalo)|June kaj Kune]]'' premieris kadre de la [[IJK 2022|78-a Internacia Junulara Kongreso de TEJO]], la [[26-a de aŭgusto|26-an de aŭgusto]] [[2022]].<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.liberafolio.org/2022/09/01/muzikalo-kronis-la-unuan-postpandemian-ijk/ | titolo = Muzikalo kronis la unuan postpandemian IJK | alirdato = 2026-05-21 | familia nomo = Nielsen | persona nomo = Robert | dato = 2022-09-01 | verko = Libera Folio}}</ref> Ĝi estas la unua originala muzikalo en Esperanto. Dum la [[UK 2022|107-a Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Montrealo]] en 2022 la teatraĵo [[1910 (teatraĵo)|1910]] de Ĵenja Amis premieris, reĝisorita de Alena Adler kun aktorado fare de Garry Evans kaj Alena Adler mem.<ref>[https://esperanto2022.ca/eo/nova-teatrajo-furoris/ Nova teatraĵo furoris en Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221217151052/https://esperanto2022.ca/eo/nova-teatrajo-furoris/ |date=2022-12-17 }} esperanto2022.ca (2022)</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=fbWldQKlfrA] La teatraĵo 1910 en jutubo</ref> Dum la SAT-kongreso en 2003 en Svislando oni prezentis "Espere despere", tri humuraj teatraĵoj pri Esperanto kaj ĝia socio<ref>(eo) Riĉo, ''Multfaceta SAT-kongreso en Svislando'', [[Laŭte!]], p. 35, n-ro 168, nov-dec 2003</ref>. == Filmoj == La utiligo de Esperanto en kino estas malpli ofta. [[Kultura Centro Esperantista]] en [[Svislando]] posedas vastan [[Kinobiblioteko|kinotekon]] de raraj filmoj en Esperanto ekde [[1937]] kiel la filmo "''La sturmo de Johano arima''". En scenoj de ''[[The Great Dictator|La Granda Diktatoro]]'' (''The Great Dictator'') de [[Charlie Chaplin|Chaplin]] aperis afiŝoj en Esperanto, en ''[[Idiot's Delight|Delekto de Idioto]]'' ''(Idiot's Delight'') kun [[Clark Gable]] kaj en la [[Japanio|japana]] filmo [[Jan Arima no shūgeki|''Jan Arima no shūgeki'']] iuj dialogoj estis en Esperanto, en la hispana filmo ''[[El coche de pedales|La pedalaŭto]]'' (''El coche de pedales'') la protagonistoj foje parolas en Esperanto, samkiel en la usona filmo '[[Captain Fantastic|''Captain Fantastic'']]' (2016). En 1980 Japana Esperanto-Instituto sciigis la aperon en Japanio de belega animacifilmo "[[Nokto de la Galaksia Fervojo|Nokto de la galaksia fervojo]]", produktita en vere unuarangaj kondiĉoj, entreprenita de la tagĵurnalo Asahi Shimbun, televidstacio Asahi kaj "Nippon Herald Films Group" surbaze de la famege fabelo de [[Mijazaŭa Kenĝi|Miyazawa Kenzi]] kiu estas profunde filozofia. Ĝia granda sukceso en la tuta Japanio ŝuldas multon al la unika figurigo per katoj. Tutvesperaj filmoj uzantaj sole Esperanton estas esceptegaj, apartenas al ili ekzemple kulta ''[[Incubus|Inkubo]]'' kun ĉefrola [[William Shatner]], tamen ekzistas proksimume dek kvin, kiuj iel tuŝas la temon de la internacia lingvo<ref>UE 2012:3 Grady: [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2012/03/04-instruado/en Esperanto at the movies] (angla)</ref>. Turka reĝisorino realigis kurtmetraĵon (''Senmova'' <ref>Tuğçe Sen: ”E [http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/senmova/ n mia koro kaj menso mi naskiĝis esperantisto]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}”, Libera Folio, la 26-a de septembro 2010, alirite la 26-an de februaro 2018.</ref><ref>Senmova, [http://filmoj.net/senmova/ Verda Filmejo].</ref>) kun voĉoj nur en Esperanto. Reĝisorino Natalie MacMahon kreis mallongan filmon ''A Universal Love Story (Universala Amrakonto)'' kiu havis esperantecajn elementojn kaj en [[2018]] ŝi kreis la retan filmserion "''Malsano Nomita Amo''" kiu estas multe parolata en Esperanto kaj en kiu Esperanto 'rolas kiel elemento, kiu rekunigas homojn, kiel revolucio necesa por povi vere kompreni unu la alian denove kaj esprimi sentojn' <ref>Rogier Huurman, ''[https://www.liberafolio.org/2018/09/11/esperanto-en-reta-serio-pri-socio-sen-amo/ Esperanto en reta serio pri socio sen amo]'', Libera Folio, la 11-an de septembro 2018, alirite la 13-an de septembro 2018.</ref>. Lastatempe aperis ankaŭ kelkaj amatoraj Esperantistaj filmprojektoj kaj asocioj, produktantaj mallongajn filmetojn plene Esperantajn. Ili daŭras kutime ĉirkaŭ kelkdek minutoj<ref name="Ĝisdate pri Esperanto" /><ref>''Esperanto movie titles.'' Internet Movie Database. Atingita je 2007-09-01. http://www.imdb.com/List?language=Esperanto&&tv=off&&nav=/Sections/Languages/Esperanto/include-movies&&heading=10;Esperanto%20movie{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La brazila kinofirmao ''Imagu Filmoj''<ref>[https://imagufilmoj.wordpress.com/ Retejo de Imagu Filmoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918233417/https://imagufilmoj.wordpress.com/ |date=2016-09-18 }}.</ref> produktis kelkajn Esperantlingvajn filmojn, longajn, kaj etajn. En 2006 kadre de UK en Italio ''Imagu Filmo''j lanĉis la filmon ''{{Senapartligilo|Gerda malaperis (filmo)}}''. En la laŭvica jaro aperis ''La Patro''<ref>[https://imagufilmoj.wordpress.com/aliaj-projektoj/la-patro/ El la retejo de ''Imagu Filmoj'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>. Krom ĉi tiuj la firmao produktis aliajn filmojn. En 2017 turniĝis kurtmetraĵo de Christian Laubacher : "''Das Porträt von Parzival, einem Mann, der sich für eine Sache einsetzt : Esperanto''" (la portreto de [[Parsifalo]]<ref name=":5">Noto : Serge Reverdin (aŭ Parzival) estas nevo de grava politikisto, Olivier Reverdin : la sola svisa parlamentano kiu iam prezidis la Konsilion de Eŭropo. (fonto : Herolde de Esperanto, 2281 (2:2018), 94a jarkolekto, p. 2.</ref>, viro kiu strebas por afero: Esperanto) prezentita dum la filmfestivalo de [[Soloturno]]<ref name=":5" />. Se filmistoj uzis la lingvon Esperanto en filmoj faritaj de neesperantistoj, ĝi estis uzata por doni al diversaj filmoj nuancon de universaleco, [[fremdeco]], utopieco, [[Plurlingveco|multlingveco]], estonteco, neŭtraleco, ekzoteco, [[Anarkiismo|anarkiismeco]] aŭ mistereco<ref>[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/ne-nur-senmova-esperanto-en-retaj-filmoj.html Ne nur Senmova: Esperanto logas filmistojn]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Libera Folio, la 19-an de septembro 2010, alirite la 26-an de februaro 201.</ref>. En 2021 la [[Usona Bona Film-Festivalo]] estiĝis. Ĝi estas regula esperanta film-konkurso de [[Esperanto-USA]]. La filmoj devas esti malpli ol 5 minutojn longaj kaj tute en Esperanto kun almenaŭ 10 unikaj parolataj vortoj kaj videbla postulata rekvizito, kiun anoncas la festival-estro je la komenciĝo de la konkurso. La festivalo jam produktas pli ol 175 filmojn en Esperanto. == Muziko == {{Ĉefartikolo|Esperanto-muziko}} [[Dosiero:Kajto.jpg|eta|La kvarmembra [[Nederlando|nederlanda]] [[muzikgrupo]] [[Kajto (muzikgrupo)|Kajto ]] koncentriĝas pri [[Frisujo|frisa]] [[popola muziko]], [[maristo|maristaj]] kantoj kaj [[Kanono (muziko)|kanonoj]]]] Muzikaj [[ĝenro]]j en Esperanto inkluzivas [[populara muziko|popularajn]] kaj [[popola muziko|popolajn]] kantojn, [[rokmuziko]]n, [[kabaredo]]n, kantojn por soloistoj kaj [[ĥoro]], kaj [[opero]]n. Popularaj [[komponisto]]j kaj artistoj, inter aliaj [[Elvis Costello]] kaj [[Michael Jackson]], registris en Esperanto, verkis [[orkestro|orkestraĵojn]] inspiritajn de la lingvo, aŭ uzis ĝin en siaj propagandaj materialoj. Kelkaj kantoj el la [[Muzikalbumo|albumo]] ''Esperanto'' de [[Time Warner]], kiu eldoniĝis – pure Esperante – en [[Hispanujo]] en Novembro [[1996]], atingis altajn rangojn en hispanaj [[muzikaĵrangolistoj]]. Klasikaj orkestraĵoj kaj ĥorverkoj kun Esperanto-teksto inkluzivas ''[[La Koro Sutro]]'' de [[Lou Harrison]] kaj la ''[[Simfonio n-ro 1 Esperanto|Simfonion n-ro 1 Esperanto]]'' de [[David Gaines]] (ambaŭ el [[Usono]]). En la [[Francio|franca]] urbo [[Tuluzo]] ekzistas muzikeldonejo [[Vinilkosmo]], specialiĝanta al produktado de Esperanta muziko. Tiun eblas trovi ankaŭ enrete, inkluzive kelkajn retejojn dediĉitajn al Esperanta [[karaokeo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. Diversaj muzikpecoj troveblas en la interreto, ekzemple historie ĉe [[MusicExpress|musicexpress.com.br]] kaj daŭre ĉe [[Spotify]]<ref>[https://play.spotify.com/user/lapingvino/playlist/7wl5YqHlVren57JMLkGhSs Listo de Esperanto-muziko en Spotify]</ref>, [[Deezer]]<ref>[http://www.deezer.com/playlist/1083760081 Listo de Esperanto-muziko en Deezer]</ref>, ĉe la interreta radio ''last.fm'' <ref>Aŭskultu muzikpecojn esperante ĉe [http://www.last.fm/user/alcomaro/library/playlists/2g9sv_saluton_esperanto ''last.fm''] (radia interretpaĝo)</ref> , la ''publika kantaro'' <ref>Tekstoj kaj akordoj de multaj [http://www.muenster.de/~kunar/publika_kantaro.htm muzikpecoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151104172646/http://www.muenster.de/~kunar/publika_kantaro.htm |date=2015-11-04 }} (ĉe la retpaĝaro de Gunnar R. Fischer)</ref> kaj la [[Kantaro-Vikio]]. Vidu ankaŭ la liston de ĉirkaŭ 300 [[Esperanto-muzikalbumoj]]. == Periodaĵoj == {{Ĉefartikolo|Esperanto-gazeto}} [[Dosiero:Beletra Almanako 25.jpg|eta|La kovrilo de ''Beletra Almanako'' 25.]] Pli ol cent [[Esperanto-gazeto|gazetoj kaj revuoj]] regule aperas en Esperanto, inkluzive la novaĵrevuon ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', la literaturan revuon ''[[Beletra Almanako]]'', la oficialan organon de [[TEJO]], nome ''[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]'', la revuon ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'', organo de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], kaj la revuon ''[[Sennaciulo]]'', organo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]. Dusemajna aktualaĵ-gazeto ''[[Eventoj]]'' estas ofertata ankaŭ en senpaga elektronika versio. Abonantoj povas ankaŭ perrete akiri multajn aliajn gravajn gazetojn, inkluzive ret-arkivojn de malnovaj numeroj. Estas periodaĵoj pri medicino kaj scienco, por junularo, religiaj magazinoj, edukaj kaj pedagogiaj revuoj, literaturaj kaj special-temaj eldonaĵoj<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. La gazeto [[Heroldo de Esperanto]] (EdE) estas ekzemplo de preskaŭ centjara eldonaĵo. Ĝi estas aĉetita de la brazila entrepreno [[Sociala Grupo Lexus]]<ref>[https://pt-br.facebook.com/lexussociala/ Fejsbuka paĝo] de la Grupo.</ref>, kiu respondecas pri ĝia eldonado ekde la jaro 2017. La historio de la Esperanto-gazetoj preskaŭ koincidas kun la historio de la lingvo mem, ĉar jam ekde la komenco de la 20-a jarcento jam multnombris la gazetoj, unue por disvastigo de la lingvo mem kaj tuj ankaŭ por la propra vivo de la esperantlingvaj kulturo kaj literaturo. Por multaj esperantistoj tra la tuta mondo antaŭ la epoko de [[Interreto]], legado kaj kontribuo al gazetoj estis la preskaŭ nura ebleco esperantumi, kiam ili estis izolitaj aŭ for de la agado de la ekzistantaj kluboj. En la epoko de Interreto la ebloj multobliĝis, sed la kutimo havi gazetojn daŭrigis kaj nun estas pli kaj pli da retaj revuoj. == Radioelsendo kaj televido == {{Ĉefartikolo|Esperanto-radio}} [[Dosiero:Pola Radio en Esperanto.jpg|eta|dekstra|La Esperanta redaktejo de la [[Pola Radio]] preparas ĉiutage dudekminutan [[podkasto]]n]] [[radiofonio|Radiostacioj]] en [[Brazilo]], [[Ĉinio]], [[Kubo]], [[Pollando]] kaj [[Vatikano]] elsendas regule en Esperanto. Plimultiĝas programoj aŭdeblaj ankaŭ [[interreto|interrete]], aliaj stacioj (kaj profesiaj kaj amatoraj) agas precipe aŭ nur perrete. Al konataj internacilingvaj podkastoj apartenas ekzemple la [[Radio Verda]], funkcianta ekde [[1998]]. Televidoj en diversaj landoj proponas kursojn de Esperanto, inkluzive la plej aktualan 16-partan adapton de la kurso ''[[Mazi en Gondolando]]'' de [[British Broadcasting Corporation|BBC]], kiun elsendis la stacio Pola Televido 1 (TVP1{{spaceto}}– ''Telewizja Polska{{spaceto}}1'')<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. La saman kurson elsendis dum pluraj jaroj ankaŭ ne plu ekzistanta televidstacio de [[Saarbrücken]]<ref>Peter Hauser (2003). “Tradicia Kultura Semajnfino”. En ''La Ondo de Esperanto'', n-ro 1. http://www.esperanto.org/Ondo/Ondo/99-lode.htm#99-22 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130726180818/http://www.esperanto.org/Ondo/Ondo/99-lode.htm#99-22 |date=2013-07-26 }}. Atingita 2010-02-20.</ref>. En la jarintervalo [[2005]]–[[2006]] aktivis ankaŭ projekto de la internacia enreta Esperanta televidstacio sub la nomo [[Internacia Televido]], funkcianta enkadre de la retejo [[Ĝangalo (retportalo)|Ĝangalo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. == Interreto == Elektronikaj retoj, precipe la [[interreto]], estas la plej rapide disvastiĝantaj [[komunikilo]]j inter uzantoj de la internacia lingvo. Ekzistas kelkcentoj da [[dissendolisto|diskutgrupoj]] pritraktantaj diversajn [[temo]]jn, de [[denaskaj Esperanto-parolantoj|familia uzo de Esperanto]] ĝis la [[ĝenerala relativeco|ĝenerala relativeca teorio]]. Esperanto estas uzata ankaŭ en diversaj [[tujmesaĝilo]]j, kiel [[Telegram (aplikaĵo)|Telegram]], [[Interreta relajsa babilo|IRC]], [[Skype]], [[ICQ]], [[Jabber]] aŭ [[Paltalk]]. Troveblas miloj da internacilingvaj [[retpaĝo]]j. Multaj [[komputila programo|komputilaj programoj]], ekzemple [[literumilo]]j, [[gramatik-kontrolilo]]j kaj klavar-aranĝoj, estis kreitaj en kaj iam ankaŭ por Esperanto. Programoj kiel [[LibreOffice]], [[Mozilla Firefox|Fajrovulpo]] (Firefox), [[IrfanView]], la [[grafika labormedio|grafikaj labormedioj]] [[GNOME]] kaj [[KDE]], kaj la [[operaciumoj]] [[Ubuntu (linukso)|Ubuntu]] kaj [[Mandriva]] estas haveblaj en Esperanto. Popularaj retejoj kiel [[Guglo]], [[Vikipedio]], [[Facebook|Vizaĝlibro]] (''Facebook'') havas Esperanto-versiojn<ref name="Ĝisdate pri Esperanto" />. Ankaŭ [[Ipernity]] havis Esperanto-version antaŭ la aperigo de la [[socia retejo]] [[Mia Vivo]]. == Publika ĉeesto de Esperanto == Esperanto hejmiĝis en pluraj sferoj de la vivo. Pluraj brazilaj vortaroj enhavas ekzemple la kapvorton ''samideano''.<ref>Kapvorto ''samideano'' en la [http://michaelis.uol.com.br/busca?r=0&f=0&t=0&palavra=samideano Vortaro "MICHAELIS"]</ref> En dekoj da landoj ''Esperanto'' nomas stratojn, avenuojn, ejojn (→ [[Lingva pejzaĝo]]). La libro [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Monumente pri Esperanto]]<ref>PDF-libro [https://uea.org/l/teko/libroj/monumente.pdf Monumente pri Esperanto]</ref> vaste dokumentas plurspecajn monumentojn honore al Esperanto aŭ L. Zamenhof en la tuta mondo. La brazila esperantisto [[Ismael Gomes Braga]] donis al sia filo la nomon ''Zamenhof'' kiel familian nomon.<ref>El la libro ''Ismael Gomes Braga'', de Zêus Wantuil, publikigita de [[Brazila Spiritisma Federacio|FEB]].</ref> La {{daton|20|novembro|2014}} la pollanda ministrino pri kulturo kaj nacia heredaĵo [[Małgorzata Omilanowska]] subskribis dokumenton, laŭ kiu Esperanto estas enmetita en la Polan liston de nemateria kultura heredaĵo.<ref name=":1">[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ Novaĵteksto el ''Libera Folio''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250602142237/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ |date=2025-06-02 }}.</ref> === Marko-nomoj === Pli kaj pli da asocioj kaj firmaoj malkovras ke ili povas distingi sin en la amasego de markonomoj <ref name=":6" /> per la elekto de Esperantlingva nomo. Inter la kialoj ili mencias : pli facila troveblo en interreto, nomo kiu en aliaj lingvoj ne havas strangan signifon, sed kelkfoje ankaŭ ideologian kialon, ĉar la ideo de Esperanto kongrueblis kun ilia aktiveco. Jam nur en Belgio troveblis pli ol 100 markonomoj kiuj uzis nomon en Esperanto<ref>(nederlanda) ''Yves Nevelsteen, 100+ merknamen in het Esperanto - een overzicht van Belgische bedrijven en verenigingen die een naam in het Esperanto kozen voor hun activiteit (2018), Vlaamse Esperantobond ([[Flandra Esperanto-Ligo|FEL]]),62 p.''</ref>. == Gufujo == {{Ĉefartikolo|Gufujo}} ''Gufujo'' nomiĝas la trankvila [[Nokto|nokta]] teo-trinkejo dum esperanto-aranĝoj, precipe junularaj. Ĝi estis inventita en la 1990aj jaroj kiel alternativa trinkejo (strikte sen [[Tabakfumado|fumado]] kaj sen [[alkoholo]]<ref name=":3">{{Citaĵo el la reto|url=http://gufujo.org/gufujemuloj.html|titolo=Kion fari en gufujo|alirdato=2014-10-09|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|jaro=c2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141015103603/http://gufujo.org/gufujemuloj.html|arkivdato=2014-10-15}}</ref>), Tiu kutimo ekestis en 1995 por kontrasti al la pli ofta kutimo de post-kongresa festado je drinkejo<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.esperan.to/gufujo/historio.html|titolo=Kiel ekestis gufujo, la historio.|alirdato=2014-10-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928014413/http://www.esperan.to/gufujo/historio.html|arkivdato=2007-09-28}}</ref>. Gufujo estas metaforo : la gufoj estas la noktemaj partoprenantoj de junaj festivaloj kiuj ariĝas en speciala loko, ĉefe lumigitia per kandeloj, kie oni trinkas senalholaĵojn kiel teo<ref name=":3" />. La etoso estas trankvila kaj senbrua<ref name=":4">(nl, eo, en) F. Gobbo, Interlingvistiko, fako por multlingveco , Vossiuspers UvA, 2015, p. 26.</ref>. Koncertmuziko, poeziolegado, aŭ literaturlegado estas kutimaj agadoj en tiaj kafejoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://gufujo.org/gufujestroj.html|titolo=Kiel organizi bonan funkciantan gufujon|alirdato=2014-10-09|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|jaro=c2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141015103605/http://gufujo.org/gufujestroj.html|arkivdato=2014-10-15}}</ref>. Ĉar Esperanto havas vivan komunumon, la parolantoj produktas kulturaĵojn kiam ili interagas eĉ senkonscie<ref name=":4" />. Tiel ili ankaŭ kutimas krei gufujon kiel improvizita sukeraĵejo uzante [[Stelo (monunuo)|Esperanto-monon]] same kiel realan monon por pagi manĝaĵon kaj trinkaĵon<ref name=":3" />. == Religio == Kelkaj religiemaj figuroj, kiel ekzemple [[budhismo|budhistmonaĥoj]] kaj [[kristanismo|kristanaj]] pastroj, emas ĝui Esperanton kiam peras la mesaĝon ke ĉiuj estas samaj kaj ĉiuj pensoj gravas sendepende de kie ili venas. Tio signifas, ke relative parolante, homoj venas de ĉiuj malsamaj religioj al Esperanto kaj tamen ne alifrontas. [[Oomoto]], mezgranda japana religio, multe diskonigas Esperanton kaj la lingvo ludas grandan rolon en la religio mem. == Slango, eŭfemismoj kaj fimalbenoj == {{Ĉefartikolo|Esperanta slango}} La plej bone konata slango estas “samideano”, laŭlitere “sam-idea membro; konsent-membro” sed kun la signifo “kolega Esperanto-parolanto”. Aliaj estas [[kabei]], [[mojosa]] kaj “[[krokodili]]”<ref>Aleksandro Melnikov, Vortoj kaj signifoj, specifaj nur por Esperanto-kulturanoj: kiel ili formiĝas ([http://host.uniroma3.it/laboratori/laat/konferencoj/2006-miljorini/Melnikov-prel-eo.doc DOC] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181022232551/http://host.uniroma3.it/laboratori/laat/konferencoj/2006-miljorini/Melnikov-prel-eo.doc |date=2018-10-22 }}),</ref>, kiu signifas ''paroli nacian lingvon inter Esperantistoj'': ekzemple, se infano ŝanĝas al la sveda ĉe Esperanto-koncerto, la patrino eble diros al li “ĉesu krokodili”<ref>[http://esperanto.davidgsimpson.com/eo-slang.html Esperanto Slang]</ref>. La plej konata eŭfemismo estas “necesejo”, laŭlitere “necesa loko”, kiu signifas urin-/fekejon. Multe pli da eŭfemismoj ekzistas, kiel ekzemple “kaĉo" – avenkaĉo, pulpeca manĝaĵo, anstataŭ “kako" – malĝentila vorto por feko. Fivortoj povas asimili famajn Esperanto-libronomojn aŭ verkistojn — la plej klara ekzemplo estas “Zamenfek!”, kombino de "Zamenhof" (la nomo de la kreinto de Esperanto), kaj “fek”. == Kuirado kaj receptoj == Ĉar Esperanto-parolantoj venas el malsamaj landoj ĉirkaŭ la mondo, kaj familioj, kies infanoj [[denaskuloj|parolas Esperanton denaske]], kutime havas gepatrojn de du tre malsamaj landoj, tial ekzistas receptoj asimilantaj elementojn de malsamaj landoj. Tradiciaj manĝaĵoj estas miksataj aŭ manĝataj ankaŭ en tia maniero, kiel indiĝeno ordinare ne farus. ''[[Internacie kuiri]]'' de [[Maria Becker-Meisberger]], publikigita de [[FEL]] (Flandra Esperanta Ligo), [[Antverpeno]] 1989, ISBN 90-71205-34-7, estas ekzemplo de Esperantlingva kuirlibro. Alia estas ''[[Manĝoj el sanigaj plantoj]]'' de [[Zlata Nanić]], publikigita de [[BIO-XRNO]], [[Zagrebo]] 2002, ISBN 953-97664-5-1. Kelkaj Esperanto-periodaĵoj, kiel ekzemple ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', kelkfoje inkludas receptojn. La revuo [[Esperanto (revuo)|Esperanto]] sub la redaktoreco de [[Attila Kaszás]] ekhavis rubrikon por receptoj. == Modo kaj Esperanto == ''Face-to-Face'' estas kolekto de altmodaj vestaĵoj de la modo-dezajnistino Lorena Winkler (Germanio) kiu provis redoni la signifon de Esperanto en sia modokolekto. Ĝi baziĝas sur baza Esperanta ideo de interesiĝo pri aliaj kulturoj kaj tradicioj kiujn ĝi interligas per amikeco. La kolekto ne celas malkonstrui kulturajn diferencojn, male ĝi volas akceli buntan kulturan diversecon en la modo<ref>(angla) [https://www.linkedin.com/pulse/artificial-language-esperanto-fashion-anna-gubanova?trk=portfolio_article-card_title Artificial language esperanto and fashion]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, LindedIn paĝo de Anna Iversen-Gubanova, CEO de Franciq</ref>. Ĝia kolora paletro varias de bunta al unukroma, kun memcertaj nuancoj inter verdo kaj kremo<ref>Modo por kunigi kulturojn kiel faras Esperanto, Literatura Foiro-Femine, jaro 49, numero 295, p. 283-284, oktobro 2018</ref>. ''Kuniri'' estas kudra laborejo, metiejo kun nomo en Esperanto en kiu [[rifuĝinto]]j kreas modon kiu dezajne ligas malsamajn etnajn fonojn de gestudentoj kaj dezajnistoj<ref>(germana) ''[https://www.aubi-plus.de/blog/textilien-als-ausdruck-der-kulturen-dein-design-ist-gefragt-3004/ Textilien als Ausdruck der Kulturen: Dein Design ist gefragt]'', ABOUT YOU Design Wettbewerb, la 26-an de Majo 2016.</ref>. [[:en:Vestoj|''Vestoj'']] estas akademia revuo pri modo kun titolo en Esperanto. Vestoj en unu de ĝiaj numeroj interalie esploris kiel pli bone kompreni kiel la reprezentadoj de povo estas montrataj ene de la moda industrio kaj kial tiom malmultaj homoj emas defii ilin<ref>(angla) ''[http://vestoj.com/issues/issue-four-on-fashion-and-power/ On fashion and power]'' (pri modo kaj povo), Vestoj, nro 4,</ref>. Ĉu ebla paralelo kun Esperanto en la lingva mondo? En la revuo '''Esperanto sub la suda kruco''<nowiki/>' numero 134, marto 2019, aperis artikolo 'Somerlernejaj esperantistaj kapkovraĵoj' kun la emblemo de la [[kanguruo]] kaj la vorto Esperanto<ref>Katja Steele, [http://aea.esperanto.org.au/ftp-uploads/ESK-134-mar2019.pdf Somerlernejaj Esperanto-kapkovraĵoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200321124712/http://aea.esperanto.org.au/ftp-uploads/ESK-134-mar2019.pdf |date=2020-03-21 }} (PDF kun fotoj pri uzebloj), [[Esperanto sub la Suda Kruco|Esperanto sub la suda kruco]], p. 13, n-ro 234, vol. 26 (1), marto 2019, revuo de la Aŭstralia kaj Nov-Zelanda Esperanto-Asocioj.</ref>, surhavebla kaj uzebla diversmaniere. Okazis ke iuj homoj portis tradician veston de sia lando dum Esperanto-kongresoj sendepende ĉu jes aŭ ne ili portas ĝin en sia propra lando<ref>'Parada elmontro de tradiciaj vestaĵoj', MAS, Afrika Centro Esperantista, la 18-an de septembro 2008, [http://www.mas-eo.org/spip.php?article316 KomACE nro 34], la 1-an de septembro 2008, alirite la 22-an de oktobro 2018.</ref>. Svedio, ekzemple, estis kulture kontraŭ portado de la propra tradicia robo ekde la [[dua mondmilito]]. Tamen svedoj daŭre povas uzi tradician vestaĵon okaze de Esperantistaj aranĝoj. (ref ?). Esperanto emas reliefigi kulturajn tradiciojn kiel dum la dua mondekspozicio de pupoj en Japanio (2012), organizita de esperantistoj, kie okazis parado kun 200 diverslandaj kostumoj<ref>[[Miyoshi Etsuo|Etsuo Miyoshi]], Dua monda pupekspozicio, [http://www.literatura.bucek.name/starto412.pdf Starto 4/2012], p. 122</ref>. == Zamenhofa Tago == {{Ĉefartikolo|Zamenhofa Tago}} [[Dosiero:Zamenhofa_tago_Kelmis_2008.jpg|eta|250px|Zamenhofa Tago en [[Kelmis]] (iama [[Neŭtrala Moresneto]]) ([[2008]]).]] La 15-an de decembro (naskiĝtago de L. L. Zamenhof) Esperanto-parolantoj ĉirkaŭ la mondo festas [[Zamenhofa Tago|Zamenhofan Tagon]], ankaŭ nomatan “Tago de la Esperanta libro”<ref>“Tago de la Esperanta libro”[http://liberafolio.org/2005/persone/ztago “La mondo festis Zamenhof-tagon”]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Libera Folio''.</ref>. Estas komuna celo akiri aŭ legi Esperantan libron en tiu tago. Zamenhof mem estis forta rekomendanto de la ideo, ke por disvastigi Esperanton ĉirkaŭ la mondo, ĝiaj parolantoj devus krei grandan korpon de literaturo. La poemo [[La Espero]], verkita de Zamenhof, fariĝis la Esperanta himno, kaj la plejmulto da Esperanto-parolantoj scias ĝin, almenaŭ parte. Ĝi ofte estas kantata ĉe Esperanto-aranĝoj. Ĉu oni ŝatas la kantotekston aŭ ne, la himno estas ĝenerale io, kio ligas la Esperanto-parolantojn ekde la fruaj jaroj de la lingvo, kaj estas jam parto de ĝia kulturo<ref name="THE CULTURE OF ESPERANTO">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.iĉlm.org/kulturoa.htm|titolo=THE CULTURE OF ESPERANTO|alirdato=16 Decembro 2014|aŭtoro=Ronald J. Glossop|dato=4 Aŭgusto 2005}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Revuo ''[[Esperanto]]'', kaj aliaj, ordinare raportas pri tio, kiel Esperantistoj festas tiun tagon tra la mondo. Similan raporton oni legas ankaŭ en [[IPR]], oficiala organo de [[ILEI]]. == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * "''Konciza kultura historio de la esperantlingva komunumo''", eld. [[Esperanta PEN-Centro]], 2020 (versioj en la angla, franca kaj sveda) * [[Ilona Koutny]], ''Esperanta Kulturo'' (elĉerpita sed enhavolisto estas [https://interl.home.amu.edu.pl/interlingvistiko/esperanta-kulturo-enhavo.pdf libere elŝutebla], PDF), Poznań, 2022, eld. Wydawnictwo Rys, ISBN 978-83-67287-32-6 * [[Aleksandr Melnikov|Aleksandro S. Melnikov]], ''Gvidlibro tra Esperantio'' - konciza leksikono de la Esperanto-kulturo : esperantonimoj, realioj<ref name=":6">Noto : Realioj estas realaĵoj specifaj por unuopa kulturo (reale ekzistantaj objektoj, fenomenoj, konceptoj, tradicioj, kutimoj ktp.) : p.3 (enkonduko) al la libro.</ref> kaj flugilhavaj vortoj, 2015, Rostov-na-Donu, ISBN 978-5-98615-147-2 * [[Boris Kolker]], Vojaĝo en Esperanto-lando, eldonejo Progreso, Moskvo, 1992, ISBN 5-01-002953-7. * Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj (CED), ''[[Esperantologio (gazeto)|Esperantologio]] / Esperanto Studies,'' internacia revuo pri ĉiuj fenomenoj rilataj al Esperanto. Ĝi aperigas artikolojn bazitajn sur originalaj studoj pri lingvosciencaj, historiaj, literatursciencaj, psikologiaj, sociologiaj kaj politikaj aspektoj de Esperanto kaj ankaŭ recenzojn pri libroj. Ĝi publikigas materialon en Esperanto aŭ en la angla, sed estas principe malferma al materialo ankaŭ en aliaj lingvoj. * Hans Becklin, ''Enkonduko al Kulturo'' - Kio estas kulturo? kaj enkonduko al la Esperanta kulturo, [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] n-ro 300 (2020:6) == Notoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperanta literaturo]] * [[Esperantujo]] * [[Vojaĝo en Esperanto-lando]] - "Gvidlibro pri la Esperanta kulturo" * [[Enciklopedio de Esperanto]] * [[Heredaĵo#Esperanto kiel heredaĵo|Heredaĵo]] (i.a. Esperanto-muzeoj en la mondo) * [[Zamenhofa Tago]] * [[Zamenhof/Esperanto-objekto]] * [[Esperanto en nacilingvaj tekstoj]] * (Naciaj) [[Antologioj en Esperanto]] * [[Listo de filmoj kun esperantaj subtekstoj|Listo de filmoj kun Esperantaj subtekstoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Esperanto}} * (germana) [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/index.htm Esperantomuseum und Sammlung für Plansprachen der Österreichischen Nationalbibliothek] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071218152501/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/index.htm |date=2007-12-18 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=j2G0IELpDnE Esperanta Slango], video de [[Evildea]] ĉe [[Jutubo]] * Esperanto-kulturo sur [http://www.esperanto.com/ esperanto.com] * [http://esperantaretradio.blogspot.com/2016/12/kiaj-ni-estas.html Kiaj ni estas?], Esperanta retradio, la 4-an de decembro 2016. * [https://www.pinterest.ca/search/pins/?q=learn%20esperanto&source_id=SdIVrVlq&rs=srs Pinterest bildaro] * [http://verkoj.com/ Originalaj kaj tradukitaj verkoj] * [https://esperantaretradio.blogspot.com/2024/09/vegetaranoj-montras-ke-esperanto-estas.html?view=flipcard Vegetaranoj montras ke Esperanto estas vera kulturlingvo], [[Paulo Sérgio Viana|Paŭlo Sergio Viana]], Esperanta Retradio, la 14-a de septembro 2024. {{Esperanto}} {{Leginda|2016|08|10}} {{ADLS|2016|49}} [[Kategorio:Esperanto-movado]] [[Kategorio:Esperanto-kulturo| ]] [[Kategorio:Esperanto-libroserioj]] bnd4tt066ge3v6jvquo8hgi20ng9yh7 9391906 9391904 2026-06-04T12:27:40Z ThomasPusch 1869 referenco "La Patro" arkivigita 9391906 wikitext text/x-wiki {{Citaĵo|Pri la unua fako, la lingva, li detale traktis en la raporto, insistante pri tiu ĉi punkto: kulturo devas esti tuthomara.|[[Vivo de Zamenhof]], [[Edmond Privat]], 1920}} [[Dosiero:Funktion und Kultur.jpg|alt=Broŝuro en la germana pri la funkcio kaj kulturo de la Internacia Lingvo Esperanto.|eta|'''Broŝuro en la germana pri la funkcio kaj kulturo de la Internacia Lingvo Esperanto.'''|278x278ra]][[Dosiero:2008-07-26 uk rememoro mortintoj.JPG|eta|'''[[Roterdamo]], 2008: La 93-a Universala Kongreso de Esperanto kun 1845 partoprenantoj.'''|alternative=Roterdamo, 2008: La 93-a Universala Kongreso de Esperanto kun 1845 partoprenantoj.|200x200ra]] '''Esperanto-kulturo''', '''Esperanta kulturo''' aŭ '''kulturo de Esperanto''' estas kulturo propra al [[esperantistoj]]. La tradicio de Esperanto estis oficiale agnoskite kiel parto de sia nemateria kultura kulturheredaĵo en en [[Pollando]] (ekde 2014)<ref>(eo) Roman Dobrzyński, "[https://www.esperanto.torino.it/wp/?p=1517 ''Esperanto kiel kultura heredaĵo estas internacia konkero" — "L’Esperanto come retaggio culturale è una conquista internazionale"''], la 6-an marto 2015.</ref><ref>Aleksander Korĵenkov, [http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ Kio estas Esperanto? Pola nacia heredaĵo!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250602142237/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ |date=2025-06-02 }}, Libera Folio, 22-a novembro 2014.</ref><ref>[http://sezonoj.ru/2014/11/pollando-2/ "Esperanto – pola kultura heredaĵo"], "La Balta Ondo", la 21-a novembro 2014, rigardita je 2014-11-25</ref><ref>'<nowiki/>'''Noto '': '''''Tuomo Grundström en artikolo ''<nowiki/>'Nia heredaĵo estu monda'<nowiki/>'' (Esperantolehti, 5/2014, p. 3) faras demandosignon pri la poleco de Esperanto kaj Zamenhof. Zamenhof en letero al la LKK por la UK en Krakovo (1912) rekonfirmis sin kiel internaciulon kaj malakceptis ligon al iu ajn naciismo. Li volis laŭeble aparteni al popolo kun nomo neŭtrale geografie : ''"...laŭ mia politika-religia konvinko mi estas nek polo, nek ruso, nek hebreo, sed mi estas partiano de '[[Homaranismo - La Interna Ideo|homaranismo]]' (ne miksu kun '[[kosmopolitismo]]')."''</ref>, [[Kroatio]] (ekde 2019)<ref>(eo) [https://www.europo.eu/en/documentloader.php?id=497&filename=eb-189-2019-02.pdf Grava sukceso por Esperanto en Kroatio] (PDF), Eŭropa Bulteno, pĝ 1-5, Numero 189, februaro 2019.</ref><ref>(eo) Zlatko TIŠLJAR, [https://www.esperanto.be/fel/publika/012450p.php Ŝtata agnosko de Esperanto-kulturo], [[Monato (gazeto)|Monato]], la 28-an de marto 2023</ref> kaj en [[Aŭstrio en la Vintra Olimpiko 2006|Aŭstrio]] (ekde 2026)<ref>(de)''[https://www.unesco.at/presse/artikel/article/vier-neue-eintragungen-im-nationalen-verzeichnis-des-immateriellen-kulturerbes Vier neue Eintragungen im Nationalen Verzeichnis des Immateriellen Kulturerbes]'', Aŭstria nacia Unesko-komisiono, la 16-an de aprilo 2026.</ref>. <blockquote>"Esperanto estas vere humana, etika kaj nobla projekto kiu pro tio jam ofte, ankaŭ fare de [[Unesko|UNESKO]], estas konsiderata kiel altvalora kultura valoraĵo" - [[Jo Haazen]] "''Esperanto estas la perfekta rimedo se oni deziras havi senperajn homajn kontaktojn mondvaste''" - [[Peter Weide]] "''Elpensite kiel idiomo de granda komunikado, Esperanto evoluis kiel lingvo de alternativa komunikado<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3549 Nia tradukarto vekis grandan intereson en PEN], HeKo n-ro 682 7-B, la 22-an de junio 2018</ref>. Naskite el revo de paco kaj frateco, per sia ĉiutaga kaj familia uzo ĝi generis diasporan komunumon kaj originalan literaturon. La ĉefajn trajtojn de la esperanta kulturo, karakteriziĝas precipe per produktado [[Literatura Foiro|literatura]], sed ankaŭ [[Teatro|teatra]], [[Muziko|muzika]], [[Bildliteraturo|komiksa]] kaj [[Kinematografio|kinematografi]]''[[Kinematografio|a]]" - [[Giorgio Silfer]]<ref>''[http://www.esperantio.net/index.php?id=3707 Kurso pri la kultura historio de la esperanta popolo]'', HeKo n-ro 701 3-B, la 3-an de februaro 2019.</ref>. </blockquote>La Esperanto-kulturo estas deirpunkto al aliaj kulturoj (ĉi tiu estas esenca trajto por ĝi, pli ol por dominantaj naciaj lingvoj). Ĝenerale Esperanto-kulturo estas [[Interkultura edukado|interkultura]] kaj disvolviĝas ĉefe en la jam menciitaj kampoj, sed ankaŭ en la kampo de internacia amikeco (Semajno de Internacia Amikeco) kaj [[Pasporta Servo|gastigado]] ([[Pasporta Servo]]). La Esperanto-kulturo ampleksas krom simbolojn ankaŭ komunumajn kutimojn, eĉ diversajn ideologiojn<ref>Ideologio de la Esperanto-komunumo. Nikolao Gudskov, en : "''[http://mi.anihost.ru/Espero/epitomoes.doc Epitomo de esperantologio — interlingvistiko, historio, ideologio, kulturo, movado, instruado]''"(.doc-formate), Rusia Esperantista Unio (REU), Eld. Impeto, Moskvo, 2002, p. 21-27.</ref><ref>(en) Federico Gobbo, ''[https://books.google.com.my/books?hl=en&lr=&id=fLgREAAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA247&ots=p3zfC9AaTI&sig=lYBv3BOwVNMBo4iN05-7U4L9jHU#v=onepage&q&f=false The language ideology of Esperanto]'', paĝoj 249-265, en: Marco Tamburelli, Mauro Tosco, Contested Languages: The hidden multilingualism of Europe</ref> kiel klarigita en la [[Manifesto de Prago]] kaj por iuj (→[[Esperanta Civito]]) ĝi estas arta perilo kaj subtenas esperantistan identecon<ref>Kiel ĉiuj ankaŭ [[L. L. Zamenhof|L.L. Zamenhof]] havis multajn grupidentecojn inter kiuj estis pluraj etnaj kiel la hebrea, rusa, pola, litova... sed ankaŭ esperantista. Fonto : Andreas Künzli, "[http://www.planlingvoj.ch/Esperanto_pola_heredajo.pdf Kial Esperanto ne estas nur pola nacia heredaĵo]" (finas per kritikaj komentoj el diversaj landoj), plansprachen.ch</ref>. Estante pontolingvo, Esperanto akcelas [[Translingvado|komunikadon trans kulturoj kaj lingvoj]]<ref>[https://www.liberafolio.org/2018/01/09/steven-brewer-volas-montri-la-utilon-de-esperanto-al-global-voices/ Steven Brewer volas montri la utilon de Esperanto al Global Voices], Libera Folio, la 9-an de januaro 2018.</ref>. Esperanto funkcias en ĉiuj sferoj de la kulturo, inkluzive de fikcia kaj malfikcia [[Esperanta literaturo|literaturo]], [[Esperanto-teatro|teatro]], [[Esperanto-radio|radio]], [[Ĵurnalismo#Esperanto kaj ĵurnalismo|ĵurnalismo]], [[Esperanto-blogo|blogado]], [[Esperanto-filmo|kinarto]], religio ktp. == Oficiala kultura heredaĵo == Vidu ankaŭ: [[Heredaĵo#Lingvoj, Esperanto kaj heredaĵo|Lingvoj, Esperanto kaj heredaĵo]]. En [[Eŭropa Unio]] jam tri membro-ŝtatoj agnoskis Esperanton kiel sia nacia heredaĵo: [[Sejmo kaj Esperanto#Esperanto akceptita en la pola listo de "nemateria kultura heredaĵo"|Pollando en 2014]], Kroatio en 2019 kaj [[Aŭstrio#Esperanto, parto de nemateria kultura heredaĵo de Aŭstrio|Aŭstrio en 2026.]] # La {{daton|20|novembro|2014}} la pola ministrino pri kulturo kaj nacia [[heredaĵo]], Małgorzata Omilanowska, subskribis dokumenton laŭ kiu Esperanto estas enmetita en la [[Sejmo kaj Esperanto#Esperanto akceptita en la pola listo de "nemateria kultura heredaĵo"|liston de pola nemateria kultura heredaĵo]].<ref name=":2">Roman Dobrzyński, "[https://www.esperanto.torino.it/wp/?p=1517 ''Esperanto kiel kultura heredaĵo estas internacia konkero" — "L’Esperanto come retaggio culturale è una conquista internazionale"''], 6-a marto 2015.</ref><ref name=":1" /> # La [[11-a de februaro|11-an de februaro]] [[2019]] la Ministerio por Kulturo de [[Kroatio|Respubliko Kroatio]] oficiale rekonis la tradicion de Esperanto kiel parto de sia kulturheredaĵo<ref>(eo) [https://www.europo.eu/en/documentloader.php?id=497&filename=eb-189-2019-02.pdf Grava sukceso por Esperanto en Kroatio] (PDF), Eŭropa Bulteno, pĝ 1-5, Numero 189, februaro 2019.</ref><ref>(eo) Zlatko TIŠLJAR, [https://www.esperanto.be/fel/publika/012450p.php Ŝtata agnosko de Esperanto-kulturo], [[Monato (gazeto)|Monato]], la 28-an de marto 2023</ref>. # La [[16-a de aprilo|16-an de aprilo]] [[2026]]. la Aŭstria Komisiono de [[Unesko|UNESKO]] formale agnoskis Esperanton kiel parton de la nemateria kultura heredaĵo de [[Aŭstrio]]<ref>(de)''[https://www.unesco.at/presse/artikel/article/vier-neue-eintragungen-im-nationalen-verzeichnis-des-immateriellen-kulturerbes Vier neue Eintragungen im Nationalen Verzeichnis des Immateriellen Kulturerbes]'', Aŭstria nacia Unesko-komisiono, la 16-an de aprilo 2026.</ref>. Dum preskaŭ cent tridek jaroj, surbaze de Esperanto, la esperantista komunumo formis karakterizan vivkoncepton, inspiritan de la ideoj de Zamenhof, kaj ankaŭ kutimojn, tradicion, literaturon, muzikon, simbolojn, festotagojn kaj eĉ siaspecan [[mitologio]]n<ref name=":2" />. En la lingvo Esperanto formiĝis propra [[frazeologio]], [[Idiomaĵo|idiomaĵoj]], [[Onidiro|onidiroj]], kiuj portas en si mem kulturvalorojn kaj specifaĵojn de tiu ĉi medio. La vortoj [[krokodili]], [[samideano]] kaj [[gufujo]] ekzemple estas tipe kaj propre ''Esperantaj''. Ĝiaj signifoj ekestis en apartaj cirkonstancoj kaj estas senpere kompreneblaj sole fare de la koncernaj Esperantistoj. Festotagoj kiel la [[tago de la Esperanta kulturo]], [[Zamenhofa Tago|Zamenhoftago]] kaj [[Semajno de Internacia Amikeco|Semajno de internacia amikeco]] formas ĉiujaran tradicion en [[Esperantujo]]. La ĉefaj Esperanto-simboloj estas blazono (la kvinpinta verda stelo), himno (La Espero), la flago kaj la verda koloro de espero. Alia simbolo reprezentas la konturojn de la mondo (etendo de la lingvo en la mondo), manpremon (amikeco), la Babelturon (malebleco de interkompreno) kaj arbon, kiu simbolas kreskadon. Tiuj simboloj estas aplikataj al objektoj de ĉiutaga uzo kaj memoraĵoj.” == Jaro de la Esperanta Kulturo (2018) == La jaro 2018 estos la Jaro de la Esperanta Kulturo kiu celu altiri atenton al plej diversaj formoj de arta kreado en la lingvo kiuj fontas en longa kaj unika tradicio<ref name=":0">Fernando Pita, ''Amdeklaro simpla sed kortuŝa, naiva sed sincera,'' librorecenzo de la libro de Elza Fernandes Pereira, [[Esperanto (revuo)|Revuo Esperanto]], 1314(6) junio 2017, paĝo 126.</ref> interalie atestebla en la flegado de [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof-Esperanto-objektoj]] (ZEO). == Interkulturo == Esperantistoj ordinare emas paroli pri temoj de [[interkultura komunikado]] kaj de [[interkultura edukado]] aŭ temoj kiuj povus esti konsiderataj kiel ''tiklaj'' aǔ ''ofendaj'' inter neesperantistoj (ekzemple pri politiko, rasismo k.a.), eĉ se ili ne farus tion en sia hejmlando aŭ en alia lingvo kiun ili scias. Ĝenerale Esperanto-kulturo estas fokusita ekzemple je legado, [[Eduko|edukado]] (precipe rilate novaĵojn, faktojn kaj [[Lingva Festivalo|lingvojn]]) kaj [[toleremo]] (precipe al personoj el aliaj kulturoj). Esperanto-parolantoj ankaŭ pli emas kontraŭi [[tutmondiĝo]]n, [[senkulturigo|alkulturigon]] kaj malaperigon de ies [[gepatra lingvo]], cetere ĉar ĉi tiuj elementoj igas nin unikaj. La plimulto el la Esperanto-parolantoj emas ankaŭ kontraŭi la tendencon al deviga lernado de nur unu aŭ du dominantaj lingvoj (kio okazas en pluraj landoj tra la mondo, kiel [[Svedio]] kaj [[Islando]], kie lernado de la [[angla]] estas deviga de la unuagrada lernejo ĝis foje [[universitato]]. Ili opinias, ke deviga devus esti la lernado de [[Propedeŭtika valoro de Esperanto|propedeŭta]] lingvo kia [[Esperanto]], aŭ alia, kiun oni povus ellerni ene de unu du jaroj kaj kiu faciligas kaj ŝatinstigas la postan lernadon de aliaj lingvoj. Tiel infanoj kaj gepatroj estus malpli emaj al subtaksado de la propra lingvo favore por alia ''pli utila''. La Esperanto-komunumo havas ankaŭ pli-malpli saman fon-scion, ekzemple scion pri iuj famaj Esperanto-parolantoj, libroj, retejoj, malgrandaj urboj, kiuj havas gravan signifon pro Esperanto-rilataj okazaĵoj ktp.<ref>[http://liberafolio.org/2005/Komentario/chukulturo/ Detlev Blanke. “Ĉu Esperanto havas kulturon? Jes kaj ne!”]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, en ''Libera Folio''</ref><ref name="blanke">[[Detlev Blanke]] (2006). ''Interlinguistische Beiträge. Zum Wesen und zur Funktion internationaler Plansprachen''. Herausgegeben von [[Sabine Fiedler]]. Frankfurt/Main u.a.: Peter Lang Europäischer Verlag der Wissenschaften, ISBN 3-631-55024-3, S. 224f.</ref>. Multo de tio estas priskribita en '''La Gvidlibro tra Esperantio''<nowiki/>' (→ Bibliografio), enciklopedio de Esperanto, iom simila al lingvo-landa geografia vortaro kun vortoj kiuj postulas kulturologiajn komentojn<ref>A. Melnikov, en intervjuo kun Radio [[Muzaiko]], la 22-an de marto 2018.</ref>.[[Dosiero:Massage-fr-ET.jpg|eta|Ilustraĵo de la franca frazo "''Quand le massage devient clavier…''" (''Kiam arto de masaĝo iĝas klavaro...''").|350x350ra]] == Esperanto-humuro == Vidu delatan artikolon pri [[Esperanto-humuro]]. Vidu ankaŭ pli detalan artikolon pri [[vortludoj aŭ kalemburoj]]. Multe da la Esperanto-humuro devenas el [[Vortludoj aŭ kalemburoj|vortludoj]]. [[Verkisto]]j kun humoraj tendencoj en multaj siaj verkoj estas [[John Merchant|J. Merchant]], [[Julio Baghy|J. Baghy]], [[J. Kenngoff]], [[Izrael Lejzerowicz|I. Lejzerowicz]], R. Schwartz, [[Dreves Uitterdijk]], [[Ferenc Szilagyi|F. Szilagyi]] kaj kelkaj aliaj. (vidu ankaŭ: [[vortludo]]j, [[karikaturo]]). [[Marjorie Boulton]], en sia mikspota libro [[Faktoj kaj fantazioj]], dediĉas ties 30-an ĉapitron "Vortaj sportoj" al komentoj kaj diversaj ekzercoj pri vortoludoj<ref>[[Marjorie Boulton]], [[Faktoj kaj fantazioj|Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro]], [[Universala Esperanto-Asocio]], Roterdamo, 1984, dua eldono 1993, paĝoj 243-251.</ref>. == Kulturaj aranĝoj == [[Dosiero:2015-07-26-UK (Foto Dietrich Michael Weidmann) (9).JPG|eta|La [[UK 2015|100-a UK]]|alternative=|300x300ra]]Ĉiujare okazas [[Universala Kongreso de Esperanto]] en malsama lando — kvankam ĝi plejparte okazas en [[Eŭropo]]). Ĉiun kongreson partoprenas mezume 1500-3000 personoj, kaj la plej bone organizitaj eventoj estas tiuj el [[Centra Eŭropo|Centra]] aŭ [[Orienta Eŭropo]] (ĝenerale [[Pollando]], [[Hungario]] ktp.). Universalaj Kongresoj de Esperanto jam okazis ankaŭ en Azio, kie ekzistas pluraj tradiciaj Esperantistaj aranĝoj. En [[Japanio]] ekzemple okazis jam la [[Japana Esperanto-Kongreso|centa landa kongreso]]. En [[Ĉinio]] estas tradicie aranĝata la projekto [[Esperanto-insulo (projekto)|Esperanto-insulo]].<ref>[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2011/esperanto-insulo-volas-konstrui-ponton-inter-kontinentoj/ Pri la projekto "Esperanto-insulo"] el Libera Folio.</ref> Temas pri tutmonata kurso de Esperanto en la universitato de la suda ĉina insulo [[Hajnano]]. Ĝi estis elpensita de [[Dennis Keefe]]. En [[Pollando]] okazas jam de pli ol 30 jaroj [[Arkones]] (ARtaj KONfrontoj en ESperanto).<ref>[http://www.arkones.org/eo Retejo de Arkones] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170115172411/http://www.arkones.org/eo/ |date=2017-01-15 }}.</ref> === Inter-Fest, Esperanta kultura festivalo === Ekde 2017 okazas INTER-FEST (''Inter'' por ''Inter''nacia kaj ''Fest'' por ''Fest''ivalo) estas novtipa Esperanta kultura festivalo, kiu celas fariĝi rekonata eŭropa Esperanto-aranĝo kun vasta gamo da programoj, kiuj al neesperantista publiko prezentos praktikan uzeblon de Esperanto kaj pere de tio instigos ĝian lernadon kaj instruadon. INTER-FEST volas intensivigi la Esperantan kulturkreadon kaj levi la prestiĝon de Esperanto en la kultura kampo. La programoj de INTER-FEST inkluzivos diversajn branĉojn de literaturo, teatro, muziko, filmo, sporto, klerigo, lingvolernado, interkultura interŝanĝo, turismo kaj aliaj aktivecoj, kiuj efektiviĝos per prelegoj, diskutrondoj, seminarioj, koncertoj, prezentaĵoj, konkursoj, sportaj eventoj, kolokvoj, ekspozicioj ktp. == Literaturo == {{Ĉefartikolo|Esperanta literaturo}} Esperanto havas [[Esperantlingva literaturo|literaturon]], parte originalan, parte tradukitan el naciaj lingvoj. Entute ĝi enhavas ĉirkaŭ 50 mil titolojn<ref>''Disponigi nian kulturon al ĉiuj''. Citita 2007-09-06. {{Retarkivo|2005|http://ourworld.compuserve.com/homepages/profcon/m_disku.htm m_disku.htm}} (Esperante).</ref><ref>''Eventoj'', 1–2/majo 98, n-ro 148–149. Citita 2007-09-06. https://www.eventoj.hu/arkivo/eve-1489.htm (Esperante).</ref>. Malmultas Esperantaj verkoj tradukitaj al naciaj lingvoj, tial la ekstermovada publiko ne povas facile legi ilin.[[Dosiero:Verkistoj-eo.jpg|eta|Verkistoj en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] dum la [[UK 1982]]: [[Georges Lagrange]], [[Tibor Sekelj]], [[Aldo de' Giorgi]], [[William Auld]] kaj eldonisto [[Brunetto Casini|Bruĉjo Casini]].|maldekstra]]La riĉan literaturan tradicion agnoskas ankaŭ la [[PEN-Klubo]], kies Esperanta sekcio estis fondita dum la 60-a kongreso de la Klubo en Septembro [[1993]]. La verkadon en Esperanto stimulas la [[Akademio Literatura de Esperanto]], fondita en 2008. Al gravaj nuntempaj [[verkisto]]j en Esperanto apartenis/as ekzemple [[Trevor Steele]] ([[Aŭstralio]]), [[Manuel de Seabra]] ([[Hispanio]]), [[István Nemere]] ([[Hungarujo]]), [[Spomenka Štimec]] ([[Kroatujo]]); [[versisto]]j [[Miĥael Giŝpling]] ([[Rusujo|Rusio]]&nbsp;/&nbsp;[[Israelo]]), [[Mauro Nervi]] ([[Italujo|Italio]]), [[Mao Zifu]] ([[Ĉinujo|Ĉinio]]), [[Abel Montagut]] ([[Hispanio]]) kaj [[Eli Urbanová]] ([[Ĉeĥujo|Ĉeĥio]]); [[eseisto]]j kaj [[tradukisto]]j [[Probal Dasgupta]] ([[Barato]]), [[Humphrey Tonkin]] ([[Usono]]) kaj [[Kurisu Kei]] ([[Japanujo|Japanio]]); dramverkisto [[Giorgio Silfer]] ([[Eŭropo]]). La versistoj [[William Auld]], [[Marjorie Boulton]] kaj [[Baldur Ragnarsson]] estis kandidatigitaj por la [[Nobel-Premio pri Literaturo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto">{{citaĵo el retejo |eldoninto=Universala Esperanto‑Asocio |titolo=Ĝisdate pri Esperanto |dato=2009-12-14 |url=https://uea.org/pdf/ghisdate/ghisdate_esperanta.pdf |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160705174219/http://dvd.ikso.net/pa%C4%9Do/eo/esperanto_%C4%9Disdate.html |arkivdato=2016-07-05 |citaĵo=La lingvo estis malpermesita, kaj ĝiaj uzantoj persekutataj{{tripunkto}}de Hitler, por kiu ĝi estis lingvo de judoj{{tripunkto}}Zamenhof, kreinto de la lingvo, estis judo |alirdato=2019-06-28 }}</ref>. La originala romano "''Karuseloj''" (1987)<ref>(eo) [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9754 Sara Larbar, Karuseloj], Libroservo de Universala Esperanto-Asocio (UEA), eld. 2019</ref> de [[Lilia Ledon da Silva|Sara Larbar]] ([[Brazilo]]), romano pri la unuaj amoj de junulino en Brazilo kaj la Esperanta medio<ref name=":12">[https://books.google.es/books?id=-Z_8CG9g2jIC&pg=PA516&lpg=PA516&dq=Lilia+Ledon+da+Silva du mencioj en] [[Geoffrey Sutton]], ''[[Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007]]'', aparte paĝo 516, alirita la 21an de novembro 2023 ({{en}})</ref><ref name=":02">(eo) [[Poul Thorsen]], [http://literaturo.esperanto.net/lf/karuselrec.html recenzo de Karuseloj,] LF, 1989.</ref> estas interesa libro el vidpunkto de la [[Esperanto-kulturo]]. El konataj Esperantigitaj literaturaj verkoj kaj eldonitaj antaŭ nelonge menciindas ekzemple ''[[La oldulo kaj la maro]]'' de [[Ernest Hemingway|Hemingway]], ''[[La Mastro de l' Ringoj]]'' de [[John Ronald Reuel Tolkien]], ''[[Cent jaroj da soleco]]'' de [[Gabriel García Márquez]], ''[[La lada tambureto]]'' de [[Günter Grass]], ''[[La Libro de la mirindaĵoj]]'' de [[Marco Polo]] aŭ granda familia [[sagao]] de [[Cao Xueqin]] ''[[Ruĝdoma sonĝo]]''. Por infanoj ekzistas krom [[Asteriks]] aŭ [[Tinĉjo]] ankaŭ Esperantigita ''[[Pipi Ŝtrumpolonga]]'' kaj la tuta [[novelaro]] [[Muminvalo]] de la [[Finnlando|finna]] aŭtorino [[Tove Jansson]]; la tekstoj de iuj tradukoj atingeblas ankaŭ [[interreto|enrete]]. ;Famaj aŭtoroj de verkoj en Esperanto {| | width="30%" | * [[William Auld]], {{flago|Skotujo|nomo=jes}} * [[Julio Baghy]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Kazimierz Bein]] ([[Kabe]]), {{flago|Polujo|nomo=jes}} * [[Marjorie Boulton]], {{flago|Anglujo|nomo=jes}} * [[Jorge Camacho]], {{flago|Hispanujo|nomo=jes}} * [[Fernando de Diego]], {{flago|Hispanujo|nomo=jes}} * [[Antoni Grabowski]], {{flago|Polujo|nomo=jes}} * [[Trevor Steele]], {{flago|Aŭstralio|nomo=jes}} | width="30%" | * [[Kálmán Kalocsay]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Laŭlum]], {{flago|Ĉinujo|nomo=jes}} * [[Mijamoto Masao]], {{flago|Japanujo|nomo=jes}} * [[Abel Montagut]], {{flago|Katalunujo|nomo=jes}} * [[Nemere István]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Claude Piron]], {{flago|Belgujo|nomo=jes}}, {{flago|Svisujo|nomo=jes}} * [[Julio Baghy]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Sylla Chaves]], {{flago|Brazilo|nomo=jes}} | width="30%" | * [[Edmond Privat]], {{flago|Svisujo|nomo=jes}} * [[Reto Rossetti]], {{flago|Svisujo|nomo=jes}}, {{flago|Britujo|nomo=jes}} * [[Raymond Schwartz]], {{flago|Francujo|nomo=jes}} * [[Spomenka Štimec]], {{flago|Kroatujo|nomo=jes}} * [[Geraldo Mattos]], {{flago|Brazilo|nomo=jes}} * [[Gaston Waringhien]], {{flago|Francujo|nomo=jes}} * [[Ludoviko Zamenhof]], {{flago|Polujo|nomo=jes}} |} == Poezio == [[Poezio]] estas ĉefa elemento en la Esperanta kulturo. Multaj Esperanto-verkistoj ankaŭ poeziumis, ne nur hajkojn kaj poemojn uzante la eŭropan metrikan sistemon de versfarado aplikita al Esperanto, sed ankaŭ ''monosilabojn'' kun la strikte Esperanta metriko konstruita dum la 60-70-aj jaroj kiel en poemoj de [[Diderto Freto]]<ref name=":0" />. == Teatraĵoj, operoj kaj muzikaloj == [[Dosiero:Ho tiuj fremduloj.jpg|eta|Sceno el la opereto ''[[Ho, tiuj fremduloj!]]'' de Feliks Hiller dum la Zamenhofa Vespero de Vilna Juda Landkonema Societo, ĉ. 1931]] Teatraĵoj de dramverkistoj tiel diversaj kiel [[Carlo Goldoni|Goldoni]], [[Eugène Ionesco|Ionesco]], [[William Shakespeare|Ŝekspiro]] kaj [[Alan Ayckbourn|Ayckbourn]] estis lastatempe prezentitaj en Esperanto. Multaj dramoj de Ŝekspiro ekzistas en Esperanta traduko; ''Reĝo Lear'' estis prezentita en Esperanto en Hanojo (Vjetnamujo) en Decembro 2001 kun loka rolularo<ref>[http://esperanto.toulouse.free.fr/eo/TeatroTrupoTuluzo.php Teatro Trupo Tuluzo]</ref>. En 2018 estis la premiero de la opero ''Sternenhoch'' (Ŝternenhoĥ) en Esperanto prezentita en la Nacia Teatro en Prago. Temas pri la unua opero en la historio, kies muziko estis komponita rekte laŭ teksto en Esperanto, farita de [[Miroslav Malovec]] (en 2018). En 2020 la pola dramaturgo Jerzy Bielski kreis "''Zamenhof project: Breaking the codes''" (Projekto Zamenhof, rompi la kodojn) kiu estas [[Muzikalo|muzikteatraĵo]] (muzikalo), en kiu centras la komunikado inter homoj el diversaj kulturaj fonoj, sociaj klasoj, genroj ktp. En tiu komunikado precipe temas pri malfacilaĵoj en la komunikado kiuj povas konduki al miskomprenoj, malamikaĵoj kaj konfliktoj, sed ankaŭ pri nebuŝaj kodoj. En tiu muzikalo aŭdeblas jenajn lingvojn: Esperanto, la angla, pola, franca, dana, rusa, sed ankaŭ la morso-alfabeton, la brajla alfabeto, binaraj kodoj, DNA-kodoj, ĉiuj kunigitaj en kolaĝo plene de ritmaj aranĝoj (muzikaj strukturoj, sonoj, ritmoj ktp ) kiuj malkovros la muzikajn strukturojn, ritmojn, intonaciojn, fonemojn kaj la unikajn sonajn elementojn de ĉiuj ĉi lingvoj kaj sistemoj.<ref>(eo) [https://www.tejo.org/id/bunta-teatrajo-pri-zamenhof-en-nederlando-kaj-belgio/ Bunta teatraĵo pri Zamenhof en Nederlando kaj Belgio], TEJO, la 29-an de aŭgusto 2019.</ref><ref>(nl) [https://fondspodiumkunsten.nl/nl/actueel/projecten/zamenhof_project_breaking_the_codes/31/ Zamenhof Project, Breaking the codes]. Evento pri lingvo kaj komunikado, en kiu muziko kaj vidaj elementoj kiel teatro, nuntempa danco, soninstalaĵo, video, [[koreografio]], kostumoj kaj lumo estas ĉiuj integritaj.</ref>. En 2022 la muzikalo ''[[June kaj Kune (muzikalo)|June kaj Kune]]'' premieris kadre de la [[IJK 2022|78-a Internacia Junulara Kongreso de TEJO]], la [[26-a de aŭgusto|26-an de aŭgusto]] [[2022]].<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.liberafolio.org/2022/09/01/muzikalo-kronis-la-unuan-postpandemian-ijk/ | titolo = Muzikalo kronis la unuan postpandemian IJK | alirdato = 2026-05-21 | familia nomo = Nielsen | persona nomo = Robert | dato = 2022-09-01 | verko = Libera Folio}}</ref> Ĝi estas la unua originala muzikalo en Esperanto. Dum la [[UK 2022|107-a Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Montrealo]] en 2022 la teatraĵo [[1910 (teatraĵo)|1910]] de Ĵenja Amis premieris, reĝisorita de Alena Adler kun aktorado fare de Garry Evans kaj Alena Adler mem.<ref>[https://esperanto2022.ca/eo/nova-teatrajo-furoris/ Nova teatraĵo furoris en Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221217151052/https://esperanto2022.ca/eo/nova-teatrajo-furoris/ |date=2022-12-17 }} esperanto2022.ca (2022)</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=fbWldQKlfrA] La teatraĵo 1910 en jutubo</ref> Dum la SAT-kongreso en 2003 en Svislando oni prezentis "Espere despere", tri humuraj teatraĵoj pri Esperanto kaj ĝia socio<ref>(eo) Riĉo, ''Multfaceta SAT-kongreso en Svislando'', [[Laŭte!]], p. 35, n-ro 168, nov-dec 2003</ref>. == Filmoj == La utiligo de Esperanto en kino estas malpli ofta. [[Kultura Centro Esperantista]] en [[Svislando]] posedas vastan [[Kinobiblioteko|kinotekon]] de raraj filmoj en Esperanto ekde [[1937]] kiel la filmo "''La sturmo de Johano arima''". En scenoj de ''[[The Great Dictator|La Granda Diktatoro]]'' (''The Great Dictator'') de [[Charlie Chaplin|Chaplin]] aperis afiŝoj en Esperanto, en ''[[Idiot's Delight|Delekto de Idioto]]'' ''(Idiot's Delight'') kun [[Clark Gable]] kaj en la [[Japanio|japana]] filmo [[Jan Arima no shūgeki|''Jan Arima no shūgeki'']] iuj dialogoj estis en Esperanto, en la hispana filmo ''[[El coche de pedales|La pedalaŭto]]'' (''El coche de pedales'') la protagonistoj foje parolas en Esperanto, samkiel en la usona filmo '[[Captain Fantastic|''Captain Fantastic'']]' (2016). En 1980 Japana Esperanto-Instituto sciigis la aperon en Japanio de belega animacifilmo "[[Nokto de la Galaksia Fervojo|Nokto de la galaksia fervojo]]", produktita en vere unuarangaj kondiĉoj, entreprenita de la tagĵurnalo Asahi Shimbun, televidstacio Asahi kaj "Nippon Herald Films Group" surbaze de la famege fabelo de [[Mijazaŭa Kenĝi|Miyazawa Kenzi]] kiu estas profunde filozofia. Ĝia granda sukceso en la tuta Japanio ŝuldas multon al la unika figurigo per katoj. Tutvesperaj filmoj uzantaj sole Esperanton estas esceptegaj, apartenas al ili ekzemple kulta ''[[Incubus|Inkubo]]'' kun ĉefrola [[William Shatner]], tamen ekzistas proksimume dek kvin, kiuj iel tuŝas la temon de la internacia lingvo<ref>UE 2012:3 Grady: [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2012/03/04-instruado/en Esperanto at the movies] (angla)</ref>. Turka reĝisorino realigis kurtmetraĵon (''Senmova'' <ref>Tuğçe Sen: ”[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/senmova/ En mia koro kaj menso mi naskiĝis esperantisto]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}”, Libera Folio, la 26-a de septembro 2010, alirite la 26-an de februaro 2018.</ref><ref>Senmova, [http://filmoj.net/senmova/ Verda Filmejo].</ref>) kun voĉoj nur en Esperanto. Reĝisorino Natalie MacMahon kreis mallongan filmon ''A Universal Love Story (Universala Amrakonto)'' kiu havis esperantecajn elementojn kaj en [[2018]] ŝi kreis la retan filmserion "''Malsano Nomita Amo''" kiu estas multe parolata en Esperanto kaj en kiu Esperanto 'rolas kiel elemento, kiu rekunigas homojn, kiel revolucio necesa por povi vere kompreni unu la alian denove kaj esprimi sentojn' <ref>Rogier Huurman, ''[https://www.liberafolio.org/2018/09/11/esperanto-en-reta-serio-pri-socio-sen-amo/ Esperanto en reta serio pri socio sen amo]'', Libera Folio, la 11-an de septembro 2018, alirite la 13-an de septembro 2018.</ref>. Lastatempe aperis ankaŭ kelkaj amatoraj Esperantistaj filmprojektoj kaj asocioj, produktantaj mallongajn filmetojn plene Esperantajn. Ili daŭras kutime ĉirkaŭ kelkdek minutoj<ref name="Ĝisdate pri Esperanto" /><ref>''Esperanto movie titles.'' Internet Movie Database. Atingita je 2007-09-01. http://www.imdb.com/List?language=Esperanto&&tv=off&&nav=/Sections/Languages/Esperanto/include-movies&&heading=10;Esperanto%20movie{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La brazila kinofirmao ''Imagu Filmoj''<ref>[https://imagufilmoj.wordpress.com/ Retejo de Imagu Filmoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918233417/https://imagufilmoj.wordpress.com/ |date=2016-09-18 }}.</ref> produktis kelkajn Esperantlingvajn filmojn, longajn, kaj etajn. En 2006 kadre de UK en Italio ''Imagu Filmo''j lanĉis la filmon ''{{Senapartligilo|Gerda malaperis (filmo)}}''. En la laŭvica jaro aperis ''La Patro''<ref>[https://web.archive.org/web/20190717211724/https://imagufilmoj.wordpress.com/aliaj-projektoj/la-patro/ El la retejo de ''Imagu Filmoj'', arkivigita en julio 2019].</ref>. Krom ĉi tiuj la firmao produktis aliajn filmojn. En 2017 turniĝis kurtmetraĵo de Christian Laubacher : "''Das Porträt von Parzival, einem Mann, der sich für eine Sache einsetzt : Esperanto''" (la portreto de [[Parsifalo]]<ref name=":5">Noto : Serge Reverdin (aŭ Parzival) estas nevo de grava politikisto, Olivier Reverdin : la sola svisa parlamentano kiu iam prezidis la Konsilion de Eŭropo. (fonto : Herolde de Esperanto, 2281 (2:2018), 94a jarkolekto, p. 2.</ref>, viro kiu strebas por afero: Esperanto) prezentita dum la filmfestivalo de [[Soloturno]]<ref name=":5" />. Se filmistoj uzis la lingvon Esperanto en filmoj faritaj de neesperantistoj, ĝi estis uzata por doni al diversaj filmoj nuancon de universaleco, [[fremdeco]], utopieco, [[Plurlingveco|multlingveco]], estonteco, neŭtraleco, ekzoteco, [[Anarkiismo|anarkiismeco]] aŭ mistereco<ref>[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/ne-nur-senmova-esperanto-en-retaj-filmoj.html Ne nur Senmova: Esperanto logas filmistojn]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Libera Folio, la 19-an de septembro 2010, alirite la 26-an de februaro 201.</ref>. En 2021 la [[Usona Bona Film-Festivalo]] estiĝis. Ĝi estas regula esperanta film-konkurso de [[Esperanto-USA]]. La filmoj devas esti malpli ol 5 minutojn longaj kaj tute en Esperanto kun almenaŭ 10 unikaj parolataj vortoj kaj videbla postulata rekvizito, kiun anoncas la festival-estro je la komenciĝo de la konkurso. La festivalo jam produktas pli ol 175 filmojn en Esperanto. == Muziko == {{Ĉefartikolo|Esperanto-muziko}} [[Dosiero:Kajto.jpg|eta|La kvarmembra [[Nederlando|nederlanda]] [[muzikgrupo]] [[Kajto (muzikgrupo)|Kajto ]] koncentriĝas pri [[Frisujo|frisa]] [[popola muziko]], [[maristo|maristaj]] kantoj kaj [[Kanono (muziko)|kanonoj]]]] Muzikaj [[ĝenro]]j en Esperanto inkluzivas [[populara muziko|popularajn]] kaj [[popola muziko|popolajn]] kantojn, [[rokmuziko]]n, [[kabaredo]]n, kantojn por soloistoj kaj [[ĥoro]], kaj [[opero]]n. Popularaj [[komponisto]]j kaj artistoj, inter aliaj [[Elvis Costello]] kaj [[Michael Jackson]], registris en Esperanto, verkis [[orkestro|orkestraĵojn]] inspiritajn de la lingvo, aŭ uzis ĝin en siaj propagandaj materialoj. Kelkaj kantoj el la [[Muzikalbumo|albumo]] ''Esperanto'' de [[Time Warner]], kiu eldoniĝis – pure Esperante – en [[Hispanujo]] en Novembro [[1996]], atingis altajn rangojn en hispanaj [[muzikaĵrangolistoj]]. Klasikaj orkestraĵoj kaj ĥorverkoj kun Esperanto-teksto inkluzivas ''[[La Koro Sutro]]'' de [[Lou Harrison]] kaj la ''[[Simfonio n-ro 1 Esperanto|Simfonion n-ro 1 Esperanto]]'' de [[David Gaines]] (ambaŭ el [[Usono]]). En la [[Francio|franca]] urbo [[Tuluzo]] ekzistas muzikeldonejo [[Vinilkosmo]], specialiĝanta al produktado de Esperanta muziko. Tiun eblas trovi ankaŭ enrete, inkluzive kelkajn retejojn dediĉitajn al Esperanta [[karaokeo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. Diversaj muzikpecoj troveblas en la interreto, ekzemple historie ĉe [[MusicExpress|musicexpress.com.br]] kaj daŭre ĉe [[Spotify]]<ref>[https://play.spotify.com/user/lapingvino/playlist/7wl5YqHlVren57JMLkGhSs Listo de Esperanto-muziko en Spotify]</ref>, [[Deezer]]<ref>[http://www.deezer.com/playlist/1083760081 Listo de Esperanto-muziko en Deezer]</ref>, ĉe la interreta radio ''last.fm'' <ref>Aŭskultu muzikpecojn esperante ĉe [http://www.last.fm/user/alcomaro/library/playlists/2g9sv_saluton_esperanto ''last.fm''] (radia interretpaĝo)</ref> , la ''publika kantaro'' <ref>Tekstoj kaj akordoj de multaj [http://www.muenster.de/~kunar/publika_kantaro.htm muzikpecoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151104172646/http://www.muenster.de/~kunar/publika_kantaro.htm |date=2015-11-04 }} (ĉe la retpaĝaro de Gunnar R. Fischer)</ref> kaj la [[Kantaro-Vikio]]. Vidu ankaŭ la liston de ĉirkaŭ 300 [[Esperanto-muzikalbumoj]]. == Periodaĵoj == {{Ĉefartikolo|Esperanto-gazeto}} [[Dosiero:Beletra Almanako 25.jpg|eta|La kovrilo de ''Beletra Almanako'' 25.]] Pli ol cent [[Esperanto-gazeto|gazetoj kaj revuoj]] regule aperas en Esperanto, inkluzive la novaĵrevuon ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', la literaturan revuon ''[[Beletra Almanako]]'', la oficialan organon de [[TEJO]], nome ''[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]'', la revuon ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'', organo de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], kaj la revuon ''[[Sennaciulo]]'', organo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]. Dusemajna aktualaĵ-gazeto ''[[Eventoj]]'' estas ofertata ankaŭ en senpaga elektronika versio. Abonantoj povas ankaŭ perrete akiri multajn aliajn gravajn gazetojn, inkluzive ret-arkivojn de malnovaj numeroj. Estas periodaĵoj pri medicino kaj scienco, por junularo, religiaj magazinoj, edukaj kaj pedagogiaj revuoj, literaturaj kaj special-temaj eldonaĵoj<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. La gazeto [[Heroldo de Esperanto]] (EdE) estas ekzemplo de preskaŭ centjara eldonaĵo. Ĝi estas aĉetita de la brazila entrepreno [[Sociala Grupo Lexus]]<ref>[https://pt-br.facebook.com/lexussociala/ Fejsbuka paĝo] de la Grupo.</ref>, kiu respondecas pri ĝia eldonado ekde la jaro 2017. La historio de la Esperanto-gazetoj preskaŭ koincidas kun la historio de la lingvo mem, ĉar jam ekde la komenco de la 20-a jarcento jam multnombris la gazetoj, unue por disvastigo de la lingvo mem kaj tuj ankaŭ por la propra vivo de la esperantlingvaj kulturo kaj literaturo. Por multaj esperantistoj tra la tuta mondo antaŭ la epoko de [[Interreto]], legado kaj kontribuo al gazetoj estis la preskaŭ nura ebleco esperantumi, kiam ili estis izolitaj aŭ for de la agado de la ekzistantaj kluboj. En la epoko de Interreto la ebloj multobliĝis, sed la kutimo havi gazetojn daŭrigis kaj nun estas pli kaj pli da retaj revuoj. == Radioelsendo kaj televido == {{Ĉefartikolo|Esperanto-radio}} [[Dosiero:Pola Radio en Esperanto.jpg|eta|dekstra|La Esperanta redaktejo de la [[Pola Radio]] preparas ĉiutage dudekminutan [[podkasto]]n]] [[radiofonio|Radiostacioj]] en [[Brazilo]], [[Ĉinio]], [[Kubo]], [[Pollando]] kaj [[Vatikano]] elsendas regule en Esperanto. Plimultiĝas programoj aŭdeblaj ankaŭ [[interreto|interrete]], aliaj stacioj (kaj profesiaj kaj amatoraj) agas precipe aŭ nur perrete. Al konataj internacilingvaj podkastoj apartenas ekzemple la [[Radio Verda]], funkcianta ekde [[1998]]. Televidoj en diversaj landoj proponas kursojn de Esperanto, inkluzive la plej aktualan 16-partan adapton de la kurso ''[[Mazi en Gondolando]]'' de [[British Broadcasting Corporation|BBC]], kiun elsendis la stacio Pola Televido 1 (TVP1{{spaceto}}– ''Telewizja Polska{{spaceto}}1'')<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. La saman kurson elsendis dum pluraj jaroj ankaŭ ne plu ekzistanta televidstacio de [[Saarbrücken]]<ref>Peter Hauser (2003). “Tradicia Kultura Semajnfino”. En ''La Ondo de Esperanto'', n-ro 1. http://www.esperanto.org/Ondo/Ondo/99-lode.htm#99-22 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130726180818/http://www.esperanto.org/Ondo/Ondo/99-lode.htm#99-22 |date=2013-07-26 }}. Atingita 2010-02-20.</ref>. En la jarintervalo [[2005]]–[[2006]] aktivis ankaŭ projekto de la internacia enreta Esperanta televidstacio sub la nomo [[Internacia Televido]], funkcianta enkadre de la retejo [[Ĝangalo (retportalo)|Ĝangalo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. == Interreto == Elektronikaj retoj, precipe la [[interreto]], estas la plej rapide disvastiĝantaj [[komunikilo]]j inter uzantoj de la internacia lingvo. Ekzistas kelkcentoj da [[dissendolisto|diskutgrupoj]] pritraktantaj diversajn [[temo]]jn, de [[denaskaj Esperanto-parolantoj|familia uzo de Esperanto]] ĝis la [[ĝenerala relativeco|ĝenerala relativeca teorio]]. Esperanto estas uzata ankaŭ en diversaj [[tujmesaĝilo]]j, kiel [[Telegram (aplikaĵo)|Telegram]], [[Interreta relajsa babilo|IRC]], [[Skype]], [[ICQ]], [[Jabber]] aŭ [[Paltalk]]. Troveblas miloj da internacilingvaj [[retpaĝo]]j. Multaj [[komputila programo|komputilaj programoj]], ekzemple [[literumilo]]j, [[gramatik-kontrolilo]]j kaj klavar-aranĝoj, estis kreitaj en kaj iam ankaŭ por Esperanto. Programoj kiel [[LibreOffice]], [[Mozilla Firefox|Fajrovulpo]] (Firefox), [[IrfanView]], la [[grafika labormedio|grafikaj labormedioj]] [[GNOME]] kaj [[KDE]], kaj la [[operaciumoj]] [[Ubuntu (linukso)|Ubuntu]] kaj [[Mandriva]] estas haveblaj en Esperanto. Popularaj retejoj kiel [[Guglo]], [[Vikipedio]], [[Facebook|Vizaĝlibro]] (''Facebook'') havas Esperanto-versiojn<ref name="Ĝisdate pri Esperanto" />. Ankaŭ [[Ipernity]] havis Esperanto-version antaŭ la aperigo de la [[socia retejo]] [[Mia Vivo]]. == Publika ĉeesto de Esperanto == Esperanto hejmiĝis en pluraj sferoj de la vivo. Pluraj brazilaj vortaroj enhavas ekzemple la kapvorton ''samideano''.<ref>Kapvorto ''samideano'' en la [http://michaelis.uol.com.br/busca?r=0&f=0&t=0&palavra=samideano Vortaro "MICHAELIS"]</ref> En dekoj da landoj ''Esperanto'' nomas stratojn, avenuojn, ejojn (→ [[Lingva pejzaĝo]]). La libro [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Monumente pri Esperanto]]<ref>PDF-libro [https://uea.org/l/teko/libroj/monumente.pdf Monumente pri Esperanto]</ref> vaste dokumentas plurspecajn monumentojn honore al Esperanto aŭ L. Zamenhof en la tuta mondo. La brazila esperantisto [[Ismael Gomes Braga]] donis al sia filo la nomon ''Zamenhof'' kiel familian nomon.<ref>El la libro ''Ismael Gomes Braga'', de Zêus Wantuil, publikigita de [[Brazila Spiritisma Federacio|FEB]].</ref> La {{daton|20|novembro|2014}} la pollanda ministrino pri kulturo kaj nacia heredaĵo [[Małgorzata Omilanowska]] subskribis dokumenton, laŭ kiu Esperanto estas enmetita en la Polan liston de nemateria kultura heredaĵo.<ref name=":1">[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ Novaĵteksto el ''Libera Folio''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250602142237/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ |date=2025-06-02 }}.</ref> === Marko-nomoj === Pli kaj pli da asocioj kaj firmaoj malkovras ke ili povas distingi sin en la amasego de markonomoj <ref name=":6" /> per la elekto de Esperantlingva nomo. Inter la kialoj ili mencias : pli facila troveblo en interreto, nomo kiu en aliaj lingvoj ne havas strangan signifon, sed kelkfoje ankaŭ ideologian kialon, ĉar la ideo de Esperanto kongrueblis kun ilia aktiveco. Jam nur en Belgio troveblis pli ol 100 markonomoj kiuj uzis nomon en Esperanto<ref>(nederlanda) ''Yves Nevelsteen, 100+ merknamen in het Esperanto - een overzicht van Belgische bedrijven en verenigingen die een naam in het Esperanto kozen voor hun activiteit (2018), Vlaamse Esperantobond ([[Flandra Esperanto-Ligo|FEL]]),62 p.''</ref>. == Gufujo == {{Ĉefartikolo|Gufujo}} ''Gufujo'' nomiĝas la trankvila [[Nokto|nokta]] teo-trinkejo dum esperanto-aranĝoj, precipe junularaj. Ĝi estis inventita en la 1990aj jaroj kiel alternativa trinkejo (strikte sen [[Tabakfumado|fumado]] kaj sen [[alkoholo]]<ref name=":3">{{Citaĵo el la reto|url=http://gufujo.org/gufujemuloj.html|titolo=Kion fari en gufujo|alirdato=2014-10-09|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|jaro=c2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141015103603/http://gufujo.org/gufujemuloj.html|arkivdato=2014-10-15}}</ref>), Tiu kutimo ekestis en 1995 por kontrasti al la pli ofta kutimo de post-kongresa festado je drinkejo<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.esperan.to/gufujo/historio.html|titolo=Kiel ekestis gufujo, la historio.|alirdato=2014-10-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928014413/http://www.esperan.to/gufujo/historio.html|arkivdato=2007-09-28}}</ref>. Gufujo estas metaforo : la gufoj estas la noktemaj partoprenantoj de junaj festivaloj kiuj ariĝas en speciala loko, ĉefe lumigitia per kandeloj, kie oni trinkas senalholaĵojn kiel teo<ref name=":3" />. La etoso estas trankvila kaj senbrua<ref name=":4">(nl, eo, en) F. Gobbo, Interlingvistiko, fako por multlingveco , Vossiuspers UvA, 2015, p. 26.</ref>. Koncertmuziko, poeziolegado, aŭ literaturlegado estas kutimaj agadoj en tiaj kafejoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://gufujo.org/gufujestroj.html|titolo=Kiel organizi bonan funkciantan gufujon|alirdato=2014-10-09|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|jaro=c2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141015103605/http://gufujo.org/gufujestroj.html|arkivdato=2014-10-15}}</ref>. Ĉar Esperanto havas vivan komunumon, la parolantoj produktas kulturaĵojn kiam ili interagas eĉ senkonscie<ref name=":4" />. Tiel ili ankaŭ kutimas krei gufujon kiel improvizita sukeraĵejo uzante [[Stelo (monunuo)|Esperanto-monon]] same kiel realan monon por pagi manĝaĵon kaj trinkaĵon<ref name=":3" />. == Religio == Kelkaj religiemaj figuroj, kiel ekzemple [[budhismo|budhistmonaĥoj]] kaj [[kristanismo|kristanaj]] pastroj, emas ĝui Esperanton kiam peras la mesaĝon ke ĉiuj estas samaj kaj ĉiuj pensoj gravas sendepende de kie ili venas. Tio signifas, ke relative parolante, homoj venas de ĉiuj malsamaj religioj al Esperanto kaj tamen ne alifrontas. [[Oomoto]], mezgranda japana religio, multe diskonigas Esperanton kaj la lingvo ludas grandan rolon en la religio mem. == Slango, eŭfemismoj kaj fimalbenoj == {{Ĉefartikolo|Esperanta slango}} La plej bone konata slango estas “samideano”, laŭlitere “sam-idea membro; konsent-membro” sed kun la signifo “kolega Esperanto-parolanto”. Aliaj estas [[kabei]], [[mojosa]] kaj “[[krokodili]]”<ref>Aleksandro Melnikov, Vortoj kaj signifoj, specifaj nur por Esperanto-kulturanoj: kiel ili formiĝas ([http://host.uniroma3.it/laboratori/laat/konferencoj/2006-miljorini/Melnikov-prel-eo.doc DOC] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181022232551/http://host.uniroma3.it/laboratori/laat/konferencoj/2006-miljorini/Melnikov-prel-eo.doc |date=2018-10-22 }}),</ref>, kiu signifas ''paroli nacian lingvon inter Esperantistoj'': ekzemple, se infano ŝanĝas al la sveda ĉe Esperanto-koncerto, la patrino eble diros al li “ĉesu krokodili”<ref>[http://esperanto.davidgsimpson.com/eo-slang.html Esperanto Slang]</ref>. La plej konata eŭfemismo estas “necesejo”, laŭlitere “necesa loko”, kiu signifas urin-/fekejon. Multe pli da eŭfemismoj ekzistas, kiel ekzemple “kaĉo" – avenkaĉo, pulpeca manĝaĵo, anstataŭ “kako" – malĝentila vorto por feko. Fivortoj povas asimili famajn Esperanto-libronomojn aŭ verkistojn — la plej klara ekzemplo estas “Zamenfek!”, kombino de "Zamenhof" (la nomo de la kreinto de Esperanto), kaj “fek”. == Kuirado kaj receptoj == Ĉar Esperanto-parolantoj venas el malsamaj landoj ĉirkaŭ la mondo, kaj familioj, kies infanoj [[denaskuloj|parolas Esperanton denaske]], kutime havas gepatrojn de du tre malsamaj landoj, tial ekzistas receptoj asimilantaj elementojn de malsamaj landoj. Tradiciaj manĝaĵoj estas miksataj aŭ manĝataj ankaŭ en tia maniero, kiel indiĝeno ordinare ne farus. ''[[Internacie kuiri]]'' de [[Maria Becker-Meisberger]], publikigita de [[FEL]] (Flandra Esperanta Ligo), [[Antverpeno]] 1989, ISBN 90-71205-34-7, estas ekzemplo de Esperantlingva kuirlibro. Alia estas ''[[Manĝoj el sanigaj plantoj]]'' de [[Zlata Nanić]], publikigita de [[BIO-XRNO]], [[Zagrebo]] 2002, ISBN 953-97664-5-1. Kelkaj Esperanto-periodaĵoj, kiel ekzemple ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', kelkfoje inkludas receptojn. La revuo [[Esperanto (revuo)|Esperanto]] sub la redaktoreco de [[Attila Kaszás]] ekhavis rubrikon por receptoj. == Modo kaj Esperanto == ''Face-to-Face'' estas kolekto de altmodaj vestaĵoj de la modo-dezajnistino Lorena Winkler (Germanio) kiu provis redoni la signifon de Esperanto en sia modokolekto. Ĝi baziĝas sur baza Esperanta ideo de interesiĝo pri aliaj kulturoj kaj tradicioj kiujn ĝi interligas per amikeco. La kolekto ne celas malkonstrui kulturajn diferencojn, male ĝi volas akceli buntan kulturan diversecon en la modo<ref>(angla) [https://www.linkedin.com/pulse/artificial-language-esperanto-fashion-anna-gubanova?trk=portfolio_article-card_title Artificial language esperanto and fashion]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, LindedIn paĝo de Anna Iversen-Gubanova, CEO de Franciq</ref>. Ĝia kolora paletro varias de bunta al unukroma, kun memcertaj nuancoj inter verdo kaj kremo<ref>Modo por kunigi kulturojn kiel faras Esperanto, Literatura Foiro-Femine, jaro 49, numero 295, p. 283-284, oktobro 2018</ref>. ''Kuniri'' estas kudra laborejo, metiejo kun nomo en Esperanto en kiu [[rifuĝinto]]j kreas modon kiu dezajne ligas malsamajn etnajn fonojn de gestudentoj kaj dezajnistoj<ref>(germana) ''[https://www.aubi-plus.de/blog/textilien-als-ausdruck-der-kulturen-dein-design-ist-gefragt-3004/ Textilien als Ausdruck der Kulturen: Dein Design ist gefragt]'', ABOUT YOU Design Wettbewerb, la 26-an de Majo 2016.</ref>. [[:en:Vestoj|''Vestoj'']] estas akademia revuo pri modo kun titolo en Esperanto. Vestoj en unu de ĝiaj numeroj interalie esploris kiel pli bone kompreni kiel la reprezentadoj de povo estas montrataj ene de la moda industrio kaj kial tiom malmultaj homoj emas defii ilin<ref>(angla) ''[http://vestoj.com/issues/issue-four-on-fashion-and-power/ On fashion and power]'' (pri modo kaj povo), Vestoj, nro 4,</ref>. Ĉu ebla paralelo kun Esperanto en la lingva mondo? En la revuo '''Esperanto sub la suda kruco''<nowiki/>' numero 134, marto 2019, aperis artikolo 'Somerlernejaj esperantistaj kapkovraĵoj' kun la emblemo de la [[kanguruo]] kaj la vorto Esperanto<ref>Katja Steele, [http://aea.esperanto.org.au/ftp-uploads/ESK-134-mar2019.pdf Somerlernejaj Esperanto-kapkovraĵoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200321124712/http://aea.esperanto.org.au/ftp-uploads/ESK-134-mar2019.pdf |date=2020-03-21 }} (PDF kun fotoj pri uzebloj), [[Esperanto sub la Suda Kruco|Esperanto sub la suda kruco]], p. 13, n-ro 234, vol. 26 (1), marto 2019, revuo de la Aŭstralia kaj Nov-Zelanda Esperanto-Asocioj.</ref>, surhavebla kaj uzebla diversmaniere. Okazis ke iuj homoj portis tradician veston de sia lando dum Esperanto-kongresoj sendepende ĉu jes aŭ ne ili portas ĝin en sia propra lando<ref>'Parada elmontro de tradiciaj vestaĵoj', MAS, Afrika Centro Esperantista, la 18-an de septembro 2008, [http://www.mas-eo.org/spip.php?article316 KomACE nro 34], la 1-an de septembro 2008, alirite la 22-an de oktobro 2018.</ref>. Svedio, ekzemple, estis kulture kontraŭ portado de la propra tradicia robo ekde la [[dua mondmilito]]. Tamen svedoj daŭre povas uzi tradician vestaĵon okaze de Esperantistaj aranĝoj. (ref ?). Esperanto emas reliefigi kulturajn tradiciojn kiel dum la dua mondekspozicio de pupoj en Japanio (2012), organizita de esperantistoj, kie okazis parado kun 200 diverslandaj kostumoj<ref>[[Miyoshi Etsuo|Etsuo Miyoshi]], Dua monda pupekspozicio, [http://www.literatura.bucek.name/starto412.pdf Starto 4/2012], p. 122</ref>. == Zamenhofa Tago == {{Ĉefartikolo|Zamenhofa Tago}} [[Dosiero:Zamenhofa_tago_Kelmis_2008.jpg|eta|250px|Zamenhofa Tago en [[Kelmis]] (iama [[Neŭtrala Moresneto]]) ([[2008]]).]] La 15-an de decembro (naskiĝtago de L. L. Zamenhof) Esperanto-parolantoj ĉirkaŭ la mondo festas [[Zamenhofa Tago|Zamenhofan Tagon]], ankaŭ nomatan “Tago de la Esperanta libro”<ref>“Tago de la Esperanta libro”[http://liberafolio.org/2005/persone/ztago “La mondo festis Zamenhof-tagon”]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Libera Folio''.</ref>. Estas komuna celo akiri aŭ legi Esperantan libron en tiu tago. Zamenhof mem estis forta rekomendanto de la ideo, ke por disvastigi Esperanton ĉirkaŭ la mondo, ĝiaj parolantoj devus krei grandan korpon de literaturo. La poemo [[La Espero]], verkita de Zamenhof, fariĝis la Esperanta himno, kaj la plejmulto da Esperanto-parolantoj scias ĝin, almenaŭ parte. Ĝi ofte estas kantata ĉe Esperanto-aranĝoj. Ĉu oni ŝatas la kantotekston aŭ ne, la himno estas ĝenerale io, kio ligas la Esperanto-parolantojn ekde la fruaj jaroj de la lingvo, kaj estas jam parto de ĝia kulturo<ref name="THE CULTURE OF ESPERANTO">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.iĉlm.org/kulturoa.htm|titolo=THE CULTURE OF ESPERANTO|alirdato=16 Decembro 2014|aŭtoro=Ronald J. Glossop|dato=4 Aŭgusto 2005}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Revuo ''[[Esperanto]]'', kaj aliaj, ordinare raportas pri tio, kiel Esperantistoj festas tiun tagon tra la mondo. Similan raporton oni legas ankaŭ en [[IPR]], oficiala organo de [[ILEI]]. == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * "''Konciza kultura historio de la esperantlingva komunumo''", eld. [[Esperanta PEN-Centro]], 2020 (versioj en la angla, franca kaj sveda) * [[Ilona Koutny]], ''Esperanta Kulturo'' (elĉerpita sed enhavolisto estas [https://interl.home.amu.edu.pl/interlingvistiko/esperanta-kulturo-enhavo.pdf libere elŝutebla], PDF), Poznań, 2022, eld. Wydawnictwo Rys, ISBN 978-83-67287-32-6 * [[Aleksandr Melnikov|Aleksandro S. Melnikov]], ''Gvidlibro tra Esperantio'' - konciza leksikono de la Esperanto-kulturo : esperantonimoj, realioj<ref name=":6">Noto : Realioj estas realaĵoj specifaj por unuopa kulturo (reale ekzistantaj objektoj, fenomenoj, konceptoj, tradicioj, kutimoj ktp.) : p.3 (enkonduko) al la libro.</ref> kaj flugilhavaj vortoj, 2015, Rostov-na-Donu, ISBN 978-5-98615-147-2 * [[Boris Kolker]], Vojaĝo en Esperanto-lando, eldonejo Progreso, Moskvo, 1992, ISBN 5-01-002953-7. * Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj (CED), ''[[Esperantologio (gazeto)|Esperantologio]] / Esperanto Studies,'' internacia revuo pri ĉiuj fenomenoj rilataj al Esperanto. Ĝi aperigas artikolojn bazitajn sur originalaj studoj pri lingvosciencaj, historiaj, literatursciencaj, psikologiaj, sociologiaj kaj politikaj aspektoj de Esperanto kaj ankaŭ recenzojn pri libroj. Ĝi publikigas materialon en Esperanto aŭ en la angla, sed estas principe malferma al materialo ankaŭ en aliaj lingvoj. * Hans Becklin, ''Enkonduko al Kulturo'' - Kio estas kulturo? kaj enkonduko al la Esperanta kulturo, [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] n-ro 300 (2020:6) == Notoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperanta literaturo]] * [[Esperantujo]] * [[Vojaĝo en Esperanto-lando]] - "Gvidlibro pri la Esperanta kulturo" * [[Enciklopedio de Esperanto]] * [[Heredaĵo#Esperanto kiel heredaĵo|Heredaĵo]] (i.a. Esperanto-muzeoj en la mondo) * [[Zamenhofa Tago]] * [[Zamenhof/Esperanto-objekto]] * [[Esperanto en nacilingvaj tekstoj]] * (Naciaj) [[Antologioj en Esperanto]] * [[Listo de filmoj kun esperantaj subtekstoj|Listo de filmoj kun Esperantaj subtekstoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Esperanto}} * (germana) [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/index.htm Esperantomuseum und Sammlung für Plansprachen der Österreichischen Nationalbibliothek] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071218152501/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/index.htm |date=2007-12-18 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=j2G0IELpDnE Esperanta Slango], video de [[Evildea]] ĉe [[Jutubo]] * Esperanto-kulturo sur [http://www.esperanto.com/ esperanto.com] * [http://esperantaretradio.blogspot.com/2016/12/kiaj-ni-estas.html Kiaj ni estas?], Esperanta retradio, la 4-an de decembro 2016. * [https://www.pinterest.ca/search/pins/?q=learn%20esperanto&source_id=SdIVrVlq&rs=srs Pinterest bildaro] * [http://verkoj.com/ Originalaj kaj tradukitaj verkoj] * [https://esperantaretradio.blogspot.com/2024/09/vegetaranoj-montras-ke-esperanto-estas.html?view=flipcard Vegetaranoj montras ke Esperanto estas vera kulturlingvo], [[Paulo Sérgio Viana|Paŭlo Sergio Viana]], Esperanta Retradio, la 14-a de septembro 2024. {{Esperanto}} {{Leginda|2016|08|10}} {{ADLS|2016|49}} [[Kategorio:Esperanto-movado]] [[Kategorio:Esperanto-kulturo| ]] [[Kategorio:Esperanto-libroserioj]] e2pl2lkopsh3hy7g4y9a83ko2v93fff 9391908 9391906 2026-06-04T12:28:43Z ThomasPusch 1869 /* Marko-nomoj */ 9391908 wikitext text/x-wiki {{Citaĵo|Pri la unua fako, la lingva, li detale traktis en la raporto, insistante pri tiu ĉi punkto: kulturo devas esti tuthomara.|[[Vivo de Zamenhof]], [[Edmond Privat]], 1920}} [[Dosiero:Funktion und Kultur.jpg|alt=Broŝuro en la germana pri la funkcio kaj kulturo de la Internacia Lingvo Esperanto.|eta|'''Broŝuro en la germana pri la funkcio kaj kulturo de la Internacia Lingvo Esperanto.'''|278x278ra]][[Dosiero:2008-07-26 uk rememoro mortintoj.JPG|eta|'''[[Roterdamo]], 2008: La 93-a Universala Kongreso de Esperanto kun 1845 partoprenantoj.'''|alternative=Roterdamo, 2008: La 93-a Universala Kongreso de Esperanto kun 1845 partoprenantoj.|200x200ra]] '''Esperanto-kulturo''', '''Esperanta kulturo''' aŭ '''kulturo de Esperanto''' estas kulturo propra al [[esperantistoj]]. La tradicio de Esperanto estis oficiale agnoskite kiel parto de sia nemateria kultura kulturheredaĵo en en [[Pollando]] (ekde 2014)<ref>(eo) Roman Dobrzyński, "[https://www.esperanto.torino.it/wp/?p=1517 ''Esperanto kiel kultura heredaĵo estas internacia konkero" — "L’Esperanto come retaggio culturale è una conquista internazionale"''], la 6-an marto 2015.</ref><ref>Aleksander Korĵenkov, [http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ Kio estas Esperanto? Pola nacia heredaĵo!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250602142237/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ |date=2025-06-02 }}, Libera Folio, 22-a novembro 2014.</ref><ref>[http://sezonoj.ru/2014/11/pollando-2/ "Esperanto – pola kultura heredaĵo"], "La Balta Ondo", la 21-a novembro 2014, rigardita je 2014-11-25</ref><ref>'<nowiki/>'''Noto '': '''''Tuomo Grundström en artikolo ''<nowiki/>'Nia heredaĵo estu monda'<nowiki/>'' (Esperantolehti, 5/2014, p. 3) faras demandosignon pri la poleco de Esperanto kaj Zamenhof. Zamenhof en letero al la LKK por la UK en Krakovo (1912) rekonfirmis sin kiel internaciulon kaj malakceptis ligon al iu ajn naciismo. Li volis laŭeble aparteni al popolo kun nomo neŭtrale geografie : ''"...laŭ mia politika-religia konvinko mi estas nek polo, nek ruso, nek hebreo, sed mi estas partiano de '[[Homaranismo - La Interna Ideo|homaranismo]]' (ne miksu kun '[[kosmopolitismo]]')."''</ref>, [[Kroatio]] (ekde 2019)<ref>(eo) [https://www.europo.eu/en/documentloader.php?id=497&filename=eb-189-2019-02.pdf Grava sukceso por Esperanto en Kroatio] (PDF), Eŭropa Bulteno, pĝ 1-5, Numero 189, februaro 2019.</ref><ref>(eo) Zlatko TIŠLJAR, [https://www.esperanto.be/fel/publika/012450p.php Ŝtata agnosko de Esperanto-kulturo], [[Monato (gazeto)|Monato]], la 28-an de marto 2023</ref> kaj en [[Aŭstrio en la Vintra Olimpiko 2006|Aŭstrio]] (ekde 2026)<ref>(de)''[https://www.unesco.at/presse/artikel/article/vier-neue-eintragungen-im-nationalen-verzeichnis-des-immateriellen-kulturerbes Vier neue Eintragungen im Nationalen Verzeichnis des Immateriellen Kulturerbes]'', Aŭstria nacia Unesko-komisiono, la 16-an de aprilo 2026.</ref>. <blockquote>"Esperanto estas vere humana, etika kaj nobla projekto kiu pro tio jam ofte, ankaŭ fare de [[Unesko|UNESKO]], estas konsiderata kiel altvalora kultura valoraĵo" - [[Jo Haazen]] "''Esperanto estas la perfekta rimedo se oni deziras havi senperajn homajn kontaktojn mondvaste''" - [[Peter Weide]] "''Elpensite kiel idiomo de granda komunikado, Esperanto evoluis kiel lingvo de alternativa komunikado<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3549 Nia tradukarto vekis grandan intereson en PEN], HeKo n-ro 682 7-B, la 22-an de junio 2018</ref>. Naskite el revo de paco kaj frateco, per sia ĉiutaga kaj familia uzo ĝi generis diasporan komunumon kaj originalan literaturon. La ĉefajn trajtojn de la esperanta kulturo, karakteriziĝas precipe per produktado [[Literatura Foiro|literatura]], sed ankaŭ [[Teatro|teatra]], [[Muziko|muzika]], [[Bildliteraturo|komiksa]] kaj [[Kinematografio|kinematografi]]''[[Kinematografio|a]]" - [[Giorgio Silfer]]<ref>''[http://www.esperantio.net/index.php?id=3707 Kurso pri la kultura historio de la esperanta popolo]'', HeKo n-ro 701 3-B, la 3-an de februaro 2019.</ref>. </blockquote>La Esperanto-kulturo estas deirpunkto al aliaj kulturoj (ĉi tiu estas esenca trajto por ĝi, pli ol por dominantaj naciaj lingvoj). Ĝenerale Esperanto-kulturo estas [[Interkultura edukado|interkultura]] kaj disvolviĝas ĉefe en la jam menciitaj kampoj, sed ankaŭ en la kampo de internacia amikeco (Semajno de Internacia Amikeco) kaj [[Pasporta Servo|gastigado]] ([[Pasporta Servo]]). La Esperanto-kulturo ampleksas krom simbolojn ankaŭ komunumajn kutimojn, eĉ diversajn ideologiojn<ref>Ideologio de la Esperanto-komunumo. Nikolao Gudskov, en : "''[http://mi.anihost.ru/Espero/epitomoes.doc Epitomo de esperantologio — interlingvistiko, historio, ideologio, kulturo, movado, instruado]''"(.doc-formate), Rusia Esperantista Unio (REU), Eld. Impeto, Moskvo, 2002, p. 21-27.</ref><ref>(en) Federico Gobbo, ''[https://books.google.com.my/books?hl=en&lr=&id=fLgREAAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA247&ots=p3zfC9AaTI&sig=lYBv3BOwVNMBo4iN05-7U4L9jHU#v=onepage&q&f=false The language ideology of Esperanto]'', paĝoj 249-265, en: Marco Tamburelli, Mauro Tosco, Contested Languages: The hidden multilingualism of Europe</ref> kiel klarigita en la [[Manifesto de Prago]] kaj por iuj (→[[Esperanta Civito]]) ĝi estas arta perilo kaj subtenas esperantistan identecon<ref>Kiel ĉiuj ankaŭ [[L. L. Zamenhof|L.L. Zamenhof]] havis multajn grupidentecojn inter kiuj estis pluraj etnaj kiel la hebrea, rusa, pola, litova... sed ankaŭ esperantista. Fonto : Andreas Künzli, "[http://www.planlingvoj.ch/Esperanto_pola_heredajo.pdf Kial Esperanto ne estas nur pola nacia heredaĵo]" (finas per kritikaj komentoj el diversaj landoj), plansprachen.ch</ref>. Estante pontolingvo, Esperanto akcelas [[Translingvado|komunikadon trans kulturoj kaj lingvoj]]<ref>[https://www.liberafolio.org/2018/01/09/steven-brewer-volas-montri-la-utilon-de-esperanto-al-global-voices/ Steven Brewer volas montri la utilon de Esperanto al Global Voices], Libera Folio, la 9-an de januaro 2018.</ref>. Esperanto funkcias en ĉiuj sferoj de la kulturo, inkluzive de fikcia kaj malfikcia [[Esperanta literaturo|literaturo]], [[Esperanto-teatro|teatro]], [[Esperanto-radio|radio]], [[Ĵurnalismo#Esperanto kaj ĵurnalismo|ĵurnalismo]], [[Esperanto-blogo|blogado]], [[Esperanto-filmo|kinarto]], religio ktp. == Oficiala kultura heredaĵo == Vidu ankaŭ: [[Heredaĵo#Lingvoj, Esperanto kaj heredaĵo|Lingvoj, Esperanto kaj heredaĵo]]. En [[Eŭropa Unio]] jam tri membro-ŝtatoj agnoskis Esperanton kiel sia nacia heredaĵo: [[Sejmo kaj Esperanto#Esperanto akceptita en la pola listo de "nemateria kultura heredaĵo"|Pollando en 2014]], Kroatio en 2019 kaj [[Aŭstrio#Esperanto, parto de nemateria kultura heredaĵo de Aŭstrio|Aŭstrio en 2026.]] # La {{daton|20|novembro|2014}} la pola ministrino pri kulturo kaj nacia [[heredaĵo]], Małgorzata Omilanowska, subskribis dokumenton laŭ kiu Esperanto estas enmetita en la [[Sejmo kaj Esperanto#Esperanto akceptita en la pola listo de "nemateria kultura heredaĵo"|liston de pola nemateria kultura heredaĵo]].<ref name=":2">Roman Dobrzyński, "[https://www.esperanto.torino.it/wp/?p=1517 ''Esperanto kiel kultura heredaĵo estas internacia konkero" — "L’Esperanto come retaggio culturale è una conquista internazionale"''], 6-a marto 2015.</ref><ref name=":1" /> # La [[11-a de februaro|11-an de februaro]] [[2019]] la Ministerio por Kulturo de [[Kroatio|Respubliko Kroatio]] oficiale rekonis la tradicion de Esperanto kiel parto de sia kulturheredaĵo<ref>(eo) [https://www.europo.eu/en/documentloader.php?id=497&filename=eb-189-2019-02.pdf Grava sukceso por Esperanto en Kroatio] (PDF), Eŭropa Bulteno, pĝ 1-5, Numero 189, februaro 2019.</ref><ref>(eo) Zlatko TIŠLJAR, [https://www.esperanto.be/fel/publika/012450p.php Ŝtata agnosko de Esperanto-kulturo], [[Monato (gazeto)|Monato]], la 28-an de marto 2023</ref>. # La [[16-a de aprilo|16-an de aprilo]] [[2026]]. la Aŭstria Komisiono de [[Unesko|UNESKO]] formale agnoskis Esperanton kiel parton de la nemateria kultura heredaĵo de [[Aŭstrio]]<ref>(de)''[https://www.unesco.at/presse/artikel/article/vier-neue-eintragungen-im-nationalen-verzeichnis-des-immateriellen-kulturerbes Vier neue Eintragungen im Nationalen Verzeichnis des Immateriellen Kulturerbes]'', Aŭstria nacia Unesko-komisiono, la 16-an de aprilo 2026.</ref>. Dum preskaŭ cent tridek jaroj, surbaze de Esperanto, la esperantista komunumo formis karakterizan vivkoncepton, inspiritan de la ideoj de Zamenhof, kaj ankaŭ kutimojn, tradicion, literaturon, muzikon, simbolojn, festotagojn kaj eĉ siaspecan [[mitologio]]n<ref name=":2" />. En la lingvo Esperanto formiĝis propra [[frazeologio]], [[Idiomaĵo|idiomaĵoj]], [[Onidiro|onidiroj]], kiuj portas en si mem kulturvalorojn kaj specifaĵojn de tiu ĉi medio. La vortoj [[krokodili]], [[samideano]] kaj [[gufujo]] ekzemple estas tipe kaj propre ''Esperantaj''. Ĝiaj signifoj ekestis en apartaj cirkonstancoj kaj estas senpere kompreneblaj sole fare de la koncernaj Esperantistoj. Festotagoj kiel la [[tago de la Esperanta kulturo]], [[Zamenhofa Tago|Zamenhoftago]] kaj [[Semajno de Internacia Amikeco|Semajno de internacia amikeco]] formas ĉiujaran tradicion en [[Esperantujo]]. La ĉefaj Esperanto-simboloj estas blazono (la kvinpinta verda stelo), himno (La Espero), la flago kaj la verda koloro de espero. Alia simbolo reprezentas la konturojn de la mondo (etendo de la lingvo en la mondo), manpremon (amikeco), la Babelturon (malebleco de interkompreno) kaj arbon, kiu simbolas kreskadon. Tiuj simboloj estas aplikataj al objektoj de ĉiutaga uzo kaj memoraĵoj.” == Jaro de la Esperanta Kulturo (2018) == La jaro 2018 estos la Jaro de la Esperanta Kulturo kiu celu altiri atenton al plej diversaj formoj de arta kreado en la lingvo kiuj fontas en longa kaj unika tradicio<ref name=":0">Fernando Pita, ''Amdeklaro simpla sed kortuŝa, naiva sed sincera,'' librorecenzo de la libro de Elza Fernandes Pereira, [[Esperanto (revuo)|Revuo Esperanto]], 1314(6) junio 2017, paĝo 126.</ref> interalie atestebla en la flegado de [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof-Esperanto-objektoj]] (ZEO). == Interkulturo == Esperantistoj ordinare emas paroli pri temoj de [[interkultura komunikado]] kaj de [[interkultura edukado]] aŭ temoj kiuj povus esti konsiderataj kiel ''tiklaj'' aǔ ''ofendaj'' inter neesperantistoj (ekzemple pri politiko, rasismo k.a.), eĉ se ili ne farus tion en sia hejmlando aŭ en alia lingvo kiun ili scias. Ĝenerale Esperanto-kulturo estas fokusita ekzemple je legado, [[Eduko|edukado]] (precipe rilate novaĵojn, faktojn kaj [[Lingva Festivalo|lingvojn]]) kaj [[toleremo]] (precipe al personoj el aliaj kulturoj). Esperanto-parolantoj ankaŭ pli emas kontraŭi [[tutmondiĝo]]n, [[senkulturigo|alkulturigon]] kaj malaperigon de ies [[gepatra lingvo]], cetere ĉar ĉi tiuj elementoj igas nin unikaj. La plimulto el la Esperanto-parolantoj emas ankaŭ kontraŭi la tendencon al deviga lernado de nur unu aŭ du dominantaj lingvoj (kio okazas en pluraj landoj tra la mondo, kiel [[Svedio]] kaj [[Islando]], kie lernado de la [[angla]] estas deviga de la unuagrada lernejo ĝis foje [[universitato]]. Ili opinias, ke deviga devus esti la lernado de [[Propedeŭtika valoro de Esperanto|propedeŭta]] lingvo kia [[Esperanto]], aŭ alia, kiun oni povus ellerni ene de unu du jaroj kaj kiu faciligas kaj ŝatinstigas la postan lernadon de aliaj lingvoj. Tiel infanoj kaj gepatroj estus malpli emaj al subtaksado de la propra lingvo favore por alia ''pli utila''. La Esperanto-komunumo havas ankaŭ pli-malpli saman fon-scion, ekzemple scion pri iuj famaj Esperanto-parolantoj, libroj, retejoj, malgrandaj urboj, kiuj havas gravan signifon pro Esperanto-rilataj okazaĵoj ktp.<ref>[http://liberafolio.org/2005/Komentario/chukulturo/ Detlev Blanke. “Ĉu Esperanto havas kulturon? Jes kaj ne!”]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, en ''Libera Folio''</ref><ref name="blanke">[[Detlev Blanke]] (2006). ''Interlinguistische Beiträge. Zum Wesen und zur Funktion internationaler Plansprachen''. Herausgegeben von [[Sabine Fiedler]]. Frankfurt/Main u.a.: Peter Lang Europäischer Verlag der Wissenschaften, ISBN 3-631-55024-3, S. 224f.</ref>. Multo de tio estas priskribita en '''La Gvidlibro tra Esperantio''<nowiki/>' (→ Bibliografio), enciklopedio de Esperanto, iom simila al lingvo-landa geografia vortaro kun vortoj kiuj postulas kulturologiajn komentojn<ref>A. Melnikov, en intervjuo kun Radio [[Muzaiko]], la 22-an de marto 2018.</ref>.[[Dosiero:Massage-fr-ET.jpg|eta|Ilustraĵo de la franca frazo "''Quand le massage devient clavier…''" (''Kiam arto de masaĝo iĝas klavaro...''").|350x350ra]] == Esperanto-humuro == Vidu delatan artikolon pri [[Esperanto-humuro]]. Vidu ankaŭ pli detalan artikolon pri [[vortludoj aŭ kalemburoj]]. Multe da la Esperanto-humuro devenas el [[Vortludoj aŭ kalemburoj|vortludoj]]. [[Verkisto]]j kun humoraj tendencoj en multaj siaj verkoj estas [[John Merchant|J. Merchant]], [[Julio Baghy|J. Baghy]], [[J. Kenngoff]], [[Izrael Lejzerowicz|I. Lejzerowicz]], R. Schwartz, [[Dreves Uitterdijk]], [[Ferenc Szilagyi|F. Szilagyi]] kaj kelkaj aliaj. (vidu ankaŭ: [[vortludo]]j, [[karikaturo]]). [[Marjorie Boulton]], en sia mikspota libro [[Faktoj kaj fantazioj]], dediĉas ties 30-an ĉapitron "Vortaj sportoj" al komentoj kaj diversaj ekzercoj pri vortoludoj<ref>[[Marjorie Boulton]], [[Faktoj kaj fantazioj|Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro]], [[Universala Esperanto-Asocio]], Roterdamo, 1984, dua eldono 1993, paĝoj 243-251.</ref>. == Kulturaj aranĝoj == [[Dosiero:2015-07-26-UK (Foto Dietrich Michael Weidmann) (9).JPG|eta|La [[UK 2015|100-a UK]]|alternative=|300x300ra]]Ĉiujare okazas [[Universala Kongreso de Esperanto]] en malsama lando — kvankam ĝi plejparte okazas en [[Eŭropo]]). Ĉiun kongreson partoprenas mezume 1500-3000 personoj, kaj la plej bone organizitaj eventoj estas tiuj el [[Centra Eŭropo|Centra]] aŭ [[Orienta Eŭropo]] (ĝenerale [[Pollando]], [[Hungario]] ktp.). Universalaj Kongresoj de Esperanto jam okazis ankaŭ en Azio, kie ekzistas pluraj tradiciaj Esperantistaj aranĝoj. En [[Japanio]] ekzemple okazis jam la [[Japana Esperanto-Kongreso|centa landa kongreso]]. En [[Ĉinio]] estas tradicie aranĝata la projekto [[Esperanto-insulo (projekto)|Esperanto-insulo]].<ref>[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2011/esperanto-insulo-volas-konstrui-ponton-inter-kontinentoj/ Pri la projekto "Esperanto-insulo"] el Libera Folio.</ref> Temas pri tutmonata kurso de Esperanto en la universitato de la suda ĉina insulo [[Hajnano]]. Ĝi estis elpensita de [[Dennis Keefe]]. En [[Pollando]] okazas jam de pli ol 30 jaroj [[Arkones]] (ARtaj KONfrontoj en ESperanto).<ref>[http://www.arkones.org/eo Retejo de Arkones] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170115172411/http://www.arkones.org/eo/ |date=2017-01-15 }}.</ref> === Inter-Fest, Esperanta kultura festivalo === Ekde 2017 okazas INTER-FEST (''Inter'' por ''Inter''nacia kaj ''Fest'' por ''Fest''ivalo) estas novtipa Esperanta kultura festivalo, kiu celas fariĝi rekonata eŭropa Esperanto-aranĝo kun vasta gamo da programoj, kiuj al neesperantista publiko prezentos praktikan uzeblon de Esperanto kaj pere de tio instigos ĝian lernadon kaj instruadon. INTER-FEST volas intensivigi la Esperantan kulturkreadon kaj levi la prestiĝon de Esperanto en la kultura kampo. La programoj de INTER-FEST inkluzivos diversajn branĉojn de literaturo, teatro, muziko, filmo, sporto, klerigo, lingvolernado, interkultura interŝanĝo, turismo kaj aliaj aktivecoj, kiuj efektiviĝos per prelegoj, diskutrondoj, seminarioj, koncertoj, prezentaĵoj, konkursoj, sportaj eventoj, kolokvoj, ekspozicioj ktp. == Literaturo == {{Ĉefartikolo|Esperanta literaturo}} Esperanto havas [[Esperantlingva literaturo|literaturon]], parte originalan, parte tradukitan el naciaj lingvoj. Entute ĝi enhavas ĉirkaŭ 50 mil titolojn<ref>''Disponigi nian kulturon al ĉiuj''. Citita 2007-09-06. {{Retarkivo|2005|http://ourworld.compuserve.com/homepages/profcon/m_disku.htm m_disku.htm}} (Esperante).</ref><ref>''Eventoj'', 1–2/majo 98, n-ro 148–149. Citita 2007-09-06. https://www.eventoj.hu/arkivo/eve-1489.htm (Esperante).</ref>. Malmultas Esperantaj verkoj tradukitaj al naciaj lingvoj, tial la ekstermovada publiko ne povas facile legi ilin.[[Dosiero:Verkistoj-eo.jpg|eta|Verkistoj en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] dum la [[UK 1982]]: [[Georges Lagrange]], [[Tibor Sekelj]], [[Aldo de' Giorgi]], [[William Auld]] kaj eldonisto [[Brunetto Casini|Bruĉjo Casini]].|maldekstra]]La riĉan literaturan tradicion agnoskas ankaŭ la [[PEN-Klubo]], kies Esperanta sekcio estis fondita dum la 60-a kongreso de la Klubo en Septembro [[1993]]. La verkadon en Esperanto stimulas la [[Akademio Literatura de Esperanto]], fondita en 2008. Al gravaj nuntempaj [[verkisto]]j en Esperanto apartenis/as ekzemple [[Trevor Steele]] ([[Aŭstralio]]), [[Manuel de Seabra]] ([[Hispanio]]), [[István Nemere]] ([[Hungarujo]]), [[Spomenka Štimec]] ([[Kroatujo]]); [[versisto]]j [[Miĥael Giŝpling]] ([[Rusujo|Rusio]]&nbsp;/&nbsp;[[Israelo]]), [[Mauro Nervi]] ([[Italujo|Italio]]), [[Mao Zifu]] ([[Ĉinujo|Ĉinio]]), [[Abel Montagut]] ([[Hispanio]]) kaj [[Eli Urbanová]] ([[Ĉeĥujo|Ĉeĥio]]); [[eseisto]]j kaj [[tradukisto]]j [[Probal Dasgupta]] ([[Barato]]), [[Humphrey Tonkin]] ([[Usono]]) kaj [[Kurisu Kei]] ([[Japanujo|Japanio]]); dramverkisto [[Giorgio Silfer]] ([[Eŭropo]]). La versistoj [[William Auld]], [[Marjorie Boulton]] kaj [[Baldur Ragnarsson]] estis kandidatigitaj por la [[Nobel-Premio pri Literaturo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto">{{citaĵo el retejo |eldoninto=Universala Esperanto‑Asocio |titolo=Ĝisdate pri Esperanto |dato=2009-12-14 |url=https://uea.org/pdf/ghisdate/ghisdate_esperanta.pdf |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160705174219/http://dvd.ikso.net/pa%C4%9Do/eo/esperanto_%C4%9Disdate.html |arkivdato=2016-07-05 |citaĵo=La lingvo estis malpermesita, kaj ĝiaj uzantoj persekutataj{{tripunkto}}de Hitler, por kiu ĝi estis lingvo de judoj{{tripunkto}}Zamenhof, kreinto de la lingvo, estis judo |alirdato=2019-06-28 }}</ref>. La originala romano "''Karuseloj''" (1987)<ref>(eo) [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9754 Sara Larbar, Karuseloj], Libroservo de Universala Esperanto-Asocio (UEA), eld. 2019</ref> de [[Lilia Ledon da Silva|Sara Larbar]] ([[Brazilo]]), romano pri la unuaj amoj de junulino en Brazilo kaj la Esperanta medio<ref name=":12">[https://books.google.es/books?id=-Z_8CG9g2jIC&pg=PA516&lpg=PA516&dq=Lilia+Ledon+da+Silva du mencioj en] [[Geoffrey Sutton]], ''[[Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007]]'', aparte paĝo 516, alirita la 21an de novembro 2023 ({{en}})</ref><ref name=":02">(eo) [[Poul Thorsen]], [http://literaturo.esperanto.net/lf/karuselrec.html recenzo de Karuseloj,] LF, 1989.</ref> estas interesa libro el vidpunkto de la [[Esperanto-kulturo]]. El konataj Esperantigitaj literaturaj verkoj kaj eldonitaj antaŭ nelonge menciindas ekzemple ''[[La oldulo kaj la maro]]'' de [[Ernest Hemingway|Hemingway]], ''[[La Mastro de l' Ringoj]]'' de [[John Ronald Reuel Tolkien]], ''[[Cent jaroj da soleco]]'' de [[Gabriel García Márquez]], ''[[La lada tambureto]]'' de [[Günter Grass]], ''[[La Libro de la mirindaĵoj]]'' de [[Marco Polo]] aŭ granda familia [[sagao]] de [[Cao Xueqin]] ''[[Ruĝdoma sonĝo]]''. Por infanoj ekzistas krom [[Asteriks]] aŭ [[Tinĉjo]] ankaŭ Esperantigita ''[[Pipi Ŝtrumpolonga]]'' kaj la tuta [[novelaro]] [[Muminvalo]] de la [[Finnlando|finna]] aŭtorino [[Tove Jansson]]; la tekstoj de iuj tradukoj atingeblas ankaŭ [[interreto|enrete]]. ;Famaj aŭtoroj de verkoj en Esperanto {| | width="30%" | * [[William Auld]], {{flago|Skotujo|nomo=jes}} * [[Julio Baghy]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Kazimierz Bein]] ([[Kabe]]), {{flago|Polujo|nomo=jes}} * [[Marjorie Boulton]], {{flago|Anglujo|nomo=jes}} * [[Jorge Camacho]], {{flago|Hispanujo|nomo=jes}} * [[Fernando de Diego]], {{flago|Hispanujo|nomo=jes}} * [[Antoni Grabowski]], {{flago|Polujo|nomo=jes}} * [[Trevor Steele]], {{flago|Aŭstralio|nomo=jes}} | width="30%" | * [[Kálmán Kalocsay]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Laŭlum]], {{flago|Ĉinujo|nomo=jes}} * [[Mijamoto Masao]], {{flago|Japanujo|nomo=jes}} * [[Abel Montagut]], {{flago|Katalunujo|nomo=jes}} * [[Nemere István]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Claude Piron]], {{flago|Belgujo|nomo=jes}}, {{flago|Svisujo|nomo=jes}} * [[Julio Baghy]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Sylla Chaves]], {{flago|Brazilo|nomo=jes}} | width="30%" | * [[Edmond Privat]], {{flago|Svisujo|nomo=jes}} * [[Reto Rossetti]], {{flago|Svisujo|nomo=jes}}, {{flago|Britujo|nomo=jes}} * [[Raymond Schwartz]], {{flago|Francujo|nomo=jes}} * [[Spomenka Štimec]], {{flago|Kroatujo|nomo=jes}} * [[Geraldo Mattos]], {{flago|Brazilo|nomo=jes}} * [[Gaston Waringhien]], {{flago|Francujo|nomo=jes}} * [[Ludoviko Zamenhof]], {{flago|Polujo|nomo=jes}} |} == Poezio == [[Poezio]] estas ĉefa elemento en la Esperanta kulturo. Multaj Esperanto-verkistoj ankaŭ poeziumis, ne nur hajkojn kaj poemojn uzante la eŭropan metrikan sistemon de versfarado aplikita al Esperanto, sed ankaŭ ''monosilabojn'' kun la strikte Esperanta metriko konstruita dum la 60-70-aj jaroj kiel en poemoj de [[Diderto Freto]]<ref name=":0" />. == Teatraĵoj, operoj kaj muzikaloj == [[Dosiero:Ho tiuj fremduloj.jpg|eta|Sceno el la opereto ''[[Ho, tiuj fremduloj!]]'' de Feliks Hiller dum la Zamenhofa Vespero de Vilna Juda Landkonema Societo, ĉ. 1931]] Teatraĵoj de dramverkistoj tiel diversaj kiel [[Carlo Goldoni|Goldoni]], [[Eugène Ionesco|Ionesco]], [[William Shakespeare|Ŝekspiro]] kaj [[Alan Ayckbourn|Ayckbourn]] estis lastatempe prezentitaj en Esperanto. Multaj dramoj de Ŝekspiro ekzistas en Esperanta traduko; ''Reĝo Lear'' estis prezentita en Esperanto en Hanojo (Vjetnamujo) en Decembro 2001 kun loka rolularo<ref>[http://esperanto.toulouse.free.fr/eo/TeatroTrupoTuluzo.php Teatro Trupo Tuluzo]</ref>. En 2018 estis la premiero de la opero ''Sternenhoch'' (Ŝternenhoĥ) en Esperanto prezentita en la Nacia Teatro en Prago. Temas pri la unua opero en la historio, kies muziko estis komponita rekte laŭ teksto en Esperanto, farita de [[Miroslav Malovec]] (en 2018). En 2020 la pola dramaturgo Jerzy Bielski kreis "''Zamenhof project: Breaking the codes''" (Projekto Zamenhof, rompi la kodojn) kiu estas [[Muzikalo|muzikteatraĵo]] (muzikalo), en kiu centras la komunikado inter homoj el diversaj kulturaj fonoj, sociaj klasoj, genroj ktp. En tiu komunikado precipe temas pri malfacilaĵoj en la komunikado kiuj povas konduki al miskomprenoj, malamikaĵoj kaj konfliktoj, sed ankaŭ pri nebuŝaj kodoj. En tiu muzikalo aŭdeblas jenajn lingvojn: Esperanto, la angla, pola, franca, dana, rusa, sed ankaŭ la morso-alfabeton, la brajla alfabeto, binaraj kodoj, DNA-kodoj, ĉiuj kunigitaj en kolaĝo plene de ritmaj aranĝoj (muzikaj strukturoj, sonoj, ritmoj ktp ) kiuj malkovros la muzikajn strukturojn, ritmojn, intonaciojn, fonemojn kaj la unikajn sonajn elementojn de ĉiuj ĉi lingvoj kaj sistemoj.<ref>(eo) [https://www.tejo.org/id/bunta-teatrajo-pri-zamenhof-en-nederlando-kaj-belgio/ Bunta teatraĵo pri Zamenhof en Nederlando kaj Belgio], TEJO, la 29-an de aŭgusto 2019.</ref><ref>(nl) [https://fondspodiumkunsten.nl/nl/actueel/projecten/zamenhof_project_breaking_the_codes/31/ Zamenhof Project, Breaking the codes]. Evento pri lingvo kaj komunikado, en kiu muziko kaj vidaj elementoj kiel teatro, nuntempa danco, soninstalaĵo, video, [[koreografio]], kostumoj kaj lumo estas ĉiuj integritaj.</ref>. En 2022 la muzikalo ''[[June kaj Kune (muzikalo)|June kaj Kune]]'' premieris kadre de la [[IJK 2022|78-a Internacia Junulara Kongreso de TEJO]], la [[26-a de aŭgusto|26-an de aŭgusto]] [[2022]].<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.liberafolio.org/2022/09/01/muzikalo-kronis-la-unuan-postpandemian-ijk/ | titolo = Muzikalo kronis la unuan postpandemian IJK | alirdato = 2026-05-21 | familia nomo = Nielsen | persona nomo = Robert | dato = 2022-09-01 | verko = Libera Folio}}</ref> Ĝi estas la unua originala muzikalo en Esperanto. Dum la [[UK 2022|107-a Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Montrealo]] en 2022 la teatraĵo [[1910 (teatraĵo)|1910]] de Ĵenja Amis premieris, reĝisorita de Alena Adler kun aktorado fare de Garry Evans kaj Alena Adler mem.<ref>[https://esperanto2022.ca/eo/nova-teatrajo-furoris/ Nova teatraĵo furoris en Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221217151052/https://esperanto2022.ca/eo/nova-teatrajo-furoris/ |date=2022-12-17 }} esperanto2022.ca (2022)</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=fbWldQKlfrA] La teatraĵo 1910 en jutubo</ref> Dum la SAT-kongreso en 2003 en Svislando oni prezentis "Espere despere", tri humuraj teatraĵoj pri Esperanto kaj ĝia socio<ref>(eo) Riĉo, ''Multfaceta SAT-kongreso en Svislando'', [[Laŭte!]], p. 35, n-ro 168, nov-dec 2003</ref>. == Filmoj == La utiligo de Esperanto en kino estas malpli ofta. [[Kultura Centro Esperantista]] en [[Svislando]] posedas vastan [[Kinobiblioteko|kinotekon]] de raraj filmoj en Esperanto ekde [[1937]] kiel la filmo "''La sturmo de Johano arima''". En scenoj de ''[[The Great Dictator|La Granda Diktatoro]]'' (''The Great Dictator'') de [[Charlie Chaplin|Chaplin]] aperis afiŝoj en Esperanto, en ''[[Idiot's Delight|Delekto de Idioto]]'' ''(Idiot's Delight'') kun [[Clark Gable]] kaj en la [[Japanio|japana]] filmo [[Jan Arima no shūgeki|''Jan Arima no shūgeki'']] iuj dialogoj estis en Esperanto, en la hispana filmo ''[[El coche de pedales|La pedalaŭto]]'' (''El coche de pedales'') la protagonistoj foje parolas en Esperanto, samkiel en la usona filmo '[[Captain Fantastic|''Captain Fantastic'']]' (2016). En 1980 Japana Esperanto-Instituto sciigis la aperon en Japanio de belega animacifilmo "[[Nokto de la Galaksia Fervojo|Nokto de la galaksia fervojo]]", produktita en vere unuarangaj kondiĉoj, entreprenita de la tagĵurnalo Asahi Shimbun, televidstacio Asahi kaj "Nippon Herald Films Group" surbaze de la famege fabelo de [[Mijazaŭa Kenĝi|Miyazawa Kenzi]] kiu estas profunde filozofia. Ĝia granda sukceso en la tuta Japanio ŝuldas multon al la unika figurigo per katoj. Tutvesperaj filmoj uzantaj sole Esperanton estas esceptegaj, apartenas al ili ekzemple kulta ''[[Incubus|Inkubo]]'' kun ĉefrola [[William Shatner]], tamen ekzistas proksimume dek kvin, kiuj iel tuŝas la temon de la internacia lingvo<ref>UE 2012:3 Grady: [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2012/03/04-instruado/en Esperanto at the movies] (angla)</ref>. Turka reĝisorino realigis kurtmetraĵon (''Senmova'' <ref>Tuğçe Sen: ”[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/senmova/ En mia koro kaj menso mi naskiĝis esperantisto]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}”, Libera Folio, la 26-a de septembro 2010, alirite la 26-an de februaro 2018.</ref><ref>Senmova, [http://filmoj.net/senmova/ Verda Filmejo].</ref>) kun voĉoj nur en Esperanto. Reĝisorino Natalie MacMahon kreis mallongan filmon ''A Universal Love Story (Universala Amrakonto)'' kiu havis esperantecajn elementojn kaj en [[2018]] ŝi kreis la retan filmserion "''Malsano Nomita Amo''" kiu estas multe parolata en Esperanto kaj en kiu Esperanto 'rolas kiel elemento, kiu rekunigas homojn, kiel revolucio necesa por povi vere kompreni unu la alian denove kaj esprimi sentojn' <ref>Rogier Huurman, ''[https://www.liberafolio.org/2018/09/11/esperanto-en-reta-serio-pri-socio-sen-amo/ Esperanto en reta serio pri socio sen amo]'', Libera Folio, la 11-an de septembro 2018, alirite la 13-an de septembro 2018.</ref>. Lastatempe aperis ankaŭ kelkaj amatoraj Esperantistaj filmprojektoj kaj asocioj, produktantaj mallongajn filmetojn plene Esperantajn. Ili daŭras kutime ĉirkaŭ kelkdek minutoj<ref name="Ĝisdate pri Esperanto" /><ref>''Esperanto movie titles.'' Internet Movie Database. Atingita je 2007-09-01. http://www.imdb.com/List?language=Esperanto&&tv=off&&nav=/Sections/Languages/Esperanto/include-movies&&heading=10;Esperanto%20movie{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La brazila kinofirmao ''Imagu Filmoj''<ref>[https://imagufilmoj.wordpress.com/ Retejo de Imagu Filmoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918233417/https://imagufilmoj.wordpress.com/ |date=2016-09-18 }}.</ref> produktis kelkajn Esperantlingvajn filmojn, longajn, kaj etajn. En 2006 kadre de UK en Italio ''Imagu Filmo''j lanĉis la filmon ''{{Senapartligilo|Gerda malaperis (filmo)}}''. En la laŭvica jaro aperis ''La Patro''<ref>[https://web.archive.org/web/20190717211724/https://imagufilmoj.wordpress.com/aliaj-projektoj/la-patro/ El la retejo de ''Imagu Filmoj'', arkivigita en julio 2019].</ref>. Krom ĉi tiuj la firmao produktis aliajn filmojn. En 2017 turniĝis kurtmetraĵo de Christian Laubacher : "''Das Porträt von Parzival, einem Mann, der sich für eine Sache einsetzt : Esperanto''" (la portreto de [[Parsifalo]]<ref name=":5">Noto : Serge Reverdin (aŭ Parzival) estas nevo de grava politikisto, Olivier Reverdin : la sola svisa parlamentano kiu iam prezidis la Konsilion de Eŭropo. (fonto : Herolde de Esperanto, 2281 (2:2018), 94a jarkolekto, p. 2.</ref>, viro kiu strebas por afero: Esperanto) prezentita dum la filmfestivalo de [[Soloturno]]<ref name=":5" />. Se filmistoj uzis la lingvon Esperanto en filmoj faritaj de neesperantistoj, ĝi estis uzata por doni al diversaj filmoj nuancon de universaleco, [[fremdeco]], utopieco, [[Plurlingveco|multlingveco]], estonteco, neŭtraleco, ekzoteco, [[Anarkiismo|anarkiismeco]] aŭ mistereco<ref>[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/ne-nur-senmova-esperanto-en-retaj-filmoj.html Ne nur Senmova: Esperanto logas filmistojn]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Libera Folio, la 19-an de septembro 2010, alirite la 26-an de februaro 201.</ref>. En 2021 la [[Usona Bona Film-Festivalo]] estiĝis. Ĝi estas regula esperanta film-konkurso de [[Esperanto-USA]]. La filmoj devas esti malpli ol 5 minutojn longaj kaj tute en Esperanto kun almenaŭ 10 unikaj parolataj vortoj kaj videbla postulata rekvizito, kiun anoncas la festival-estro je la komenciĝo de la konkurso. La festivalo jam produktas pli ol 175 filmojn en Esperanto. == Muziko == {{Ĉefartikolo|Esperanto-muziko}} [[Dosiero:Kajto.jpg|eta|La kvarmembra [[Nederlando|nederlanda]] [[muzikgrupo]] [[Kajto (muzikgrupo)|Kajto ]] koncentriĝas pri [[Frisujo|frisa]] [[popola muziko]], [[maristo|maristaj]] kantoj kaj [[Kanono (muziko)|kanonoj]]]] Muzikaj [[ĝenro]]j en Esperanto inkluzivas [[populara muziko|popularajn]] kaj [[popola muziko|popolajn]] kantojn, [[rokmuziko]]n, [[kabaredo]]n, kantojn por soloistoj kaj [[ĥoro]], kaj [[opero]]n. Popularaj [[komponisto]]j kaj artistoj, inter aliaj [[Elvis Costello]] kaj [[Michael Jackson]], registris en Esperanto, verkis [[orkestro|orkestraĵojn]] inspiritajn de la lingvo, aŭ uzis ĝin en siaj propagandaj materialoj. Kelkaj kantoj el la [[Muzikalbumo|albumo]] ''Esperanto'' de [[Time Warner]], kiu eldoniĝis – pure Esperante – en [[Hispanujo]] en Novembro [[1996]], atingis altajn rangojn en hispanaj [[muzikaĵrangolistoj]]. Klasikaj orkestraĵoj kaj ĥorverkoj kun Esperanto-teksto inkluzivas ''[[La Koro Sutro]]'' de [[Lou Harrison]] kaj la ''[[Simfonio n-ro 1 Esperanto|Simfonion n-ro 1 Esperanto]]'' de [[David Gaines]] (ambaŭ el [[Usono]]). En la [[Francio|franca]] urbo [[Tuluzo]] ekzistas muzikeldonejo [[Vinilkosmo]], specialiĝanta al produktado de Esperanta muziko. Tiun eblas trovi ankaŭ enrete, inkluzive kelkajn retejojn dediĉitajn al Esperanta [[karaokeo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. Diversaj muzikpecoj troveblas en la interreto, ekzemple historie ĉe [[MusicExpress|musicexpress.com.br]] kaj daŭre ĉe [[Spotify]]<ref>[https://play.spotify.com/user/lapingvino/playlist/7wl5YqHlVren57JMLkGhSs Listo de Esperanto-muziko en Spotify]</ref>, [[Deezer]]<ref>[http://www.deezer.com/playlist/1083760081 Listo de Esperanto-muziko en Deezer]</ref>, ĉe la interreta radio ''last.fm'' <ref>Aŭskultu muzikpecojn esperante ĉe [http://www.last.fm/user/alcomaro/library/playlists/2g9sv_saluton_esperanto ''last.fm''] (radia interretpaĝo)</ref> , la ''publika kantaro'' <ref>Tekstoj kaj akordoj de multaj [http://www.muenster.de/~kunar/publika_kantaro.htm muzikpecoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151104172646/http://www.muenster.de/~kunar/publika_kantaro.htm |date=2015-11-04 }} (ĉe la retpaĝaro de Gunnar R. Fischer)</ref> kaj la [[Kantaro-Vikio]]. Vidu ankaŭ la liston de ĉirkaŭ 300 [[Esperanto-muzikalbumoj]]. == Periodaĵoj == {{Ĉefartikolo|Esperanto-gazeto}} [[Dosiero:Beletra Almanako 25.jpg|eta|La kovrilo de ''Beletra Almanako'' 25.]] Pli ol cent [[Esperanto-gazeto|gazetoj kaj revuoj]] regule aperas en Esperanto, inkluzive la novaĵrevuon ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', la literaturan revuon ''[[Beletra Almanako]]'', la oficialan organon de [[TEJO]], nome ''[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]'', la revuon ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'', organo de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], kaj la revuon ''[[Sennaciulo]]'', organo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]. Dusemajna aktualaĵ-gazeto ''[[Eventoj]]'' estas ofertata ankaŭ en senpaga elektronika versio. Abonantoj povas ankaŭ perrete akiri multajn aliajn gravajn gazetojn, inkluzive ret-arkivojn de malnovaj numeroj. Estas periodaĵoj pri medicino kaj scienco, por junularo, religiaj magazinoj, edukaj kaj pedagogiaj revuoj, literaturaj kaj special-temaj eldonaĵoj<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. La gazeto [[Heroldo de Esperanto]] (EdE) estas ekzemplo de preskaŭ centjara eldonaĵo. Ĝi estas aĉetita de la brazila entrepreno [[Sociala Grupo Lexus]]<ref>[https://pt-br.facebook.com/lexussociala/ Fejsbuka paĝo] de la Grupo.</ref>, kiu respondecas pri ĝia eldonado ekde la jaro 2017. La historio de la Esperanto-gazetoj preskaŭ koincidas kun la historio de la lingvo mem, ĉar jam ekde la komenco de la 20-a jarcento jam multnombris la gazetoj, unue por disvastigo de la lingvo mem kaj tuj ankaŭ por la propra vivo de la esperantlingvaj kulturo kaj literaturo. Por multaj esperantistoj tra la tuta mondo antaŭ la epoko de [[Interreto]], legado kaj kontribuo al gazetoj estis la preskaŭ nura ebleco esperantumi, kiam ili estis izolitaj aŭ for de la agado de la ekzistantaj kluboj. En la epoko de Interreto la ebloj multobliĝis, sed la kutimo havi gazetojn daŭrigis kaj nun estas pli kaj pli da retaj revuoj. == Radioelsendo kaj televido == {{Ĉefartikolo|Esperanto-radio}} [[Dosiero:Pola Radio en Esperanto.jpg|eta|dekstra|La Esperanta redaktejo de la [[Pola Radio]] preparas ĉiutage dudekminutan [[podkasto]]n]] [[radiofonio|Radiostacioj]] en [[Brazilo]], [[Ĉinio]], [[Kubo]], [[Pollando]] kaj [[Vatikano]] elsendas regule en Esperanto. Plimultiĝas programoj aŭdeblaj ankaŭ [[interreto|interrete]], aliaj stacioj (kaj profesiaj kaj amatoraj) agas precipe aŭ nur perrete. Al konataj internacilingvaj podkastoj apartenas ekzemple la [[Radio Verda]], funkcianta ekde [[1998]]. Televidoj en diversaj landoj proponas kursojn de Esperanto, inkluzive la plej aktualan 16-partan adapton de la kurso ''[[Mazi en Gondolando]]'' de [[British Broadcasting Corporation|BBC]], kiun elsendis la stacio Pola Televido 1 (TVP1{{spaceto}}– ''Telewizja Polska{{spaceto}}1'')<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. La saman kurson elsendis dum pluraj jaroj ankaŭ ne plu ekzistanta televidstacio de [[Saarbrücken]]<ref>Peter Hauser (2003). “Tradicia Kultura Semajnfino”. En ''La Ondo de Esperanto'', n-ro 1. http://www.esperanto.org/Ondo/Ondo/99-lode.htm#99-22 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130726180818/http://www.esperanto.org/Ondo/Ondo/99-lode.htm#99-22 |date=2013-07-26 }}. Atingita 2010-02-20.</ref>. En la jarintervalo [[2005]]–[[2006]] aktivis ankaŭ projekto de la internacia enreta Esperanta televidstacio sub la nomo [[Internacia Televido]], funkcianta enkadre de la retejo [[Ĝangalo (retportalo)|Ĝangalo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. == Interreto == Elektronikaj retoj, precipe la [[interreto]], estas la plej rapide disvastiĝantaj [[komunikilo]]j inter uzantoj de la internacia lingvo. Ekzistas kelkcentoj da [[dissendolisto|diskutgrupoj]] pritraktantaj diversajn [[temo]]jn, de [[denaskaj Esperanto-parolantoj|familia uzo de Esperanto]] ĝis la [[ĝenerala relativeco|ĝenerala relativeca teorio]]. Esperanto estas uzata ankaŭ en diversaj [[tujmesaĝilo]]j, kiel [[Telegram (aplikaĵo)|Telegram]], [[Interreta relajsa babilo|IRC]], [[Skype]], [[ICQ]], [[Jabber]] aŭ [[Paltalk]]. Troveblas miloj da internacilingvaj [[retpaĝo]]j. Multaj [[komputila programo|komputilaj programoj]], ekzemple [[literumilo]]j, [[gramatik-kontrolilo]]j kaj klavar-aranĝoj, estis kreitaj en kaj iam ankaŭ por Esperanto. Programoj kiel [[LibreOffice]], [[Mozilla Firefox|Fajrovulpo]] (Firefox), [[IrfanView]], la [[grafika labormedio|grafikaj labormedioj]] [[GNOME]] kaj [[KDE]], kaj la [[operaciumoj]] [[Ubuntu (linukso)|Ubuntu]] kaj [[Mandriva]] estas haveblaj en Esperanto. Popularaj retejoj kiel [[Guglo]], [[Vikipedio]], [[Facebook|Vizaĝlibro]] (''Facebook'') havas Esperanto-versiojn<ref name="Ĝisdate pri Esperanto" />. Ankaŭ [[Ipernity]] havis Esperanto-version antaŭ la aperigo de la [[socia retejo]] [[Mia Vivo]]. == Publika ĉeesto de Esperanto == Esperanto hejmiĝis en pluraj sferoj de la vivo. Pluraj brazilaj vortaroj enhavas ekzemple la kapvorton ''samideano''.<ref>Kapvorto ''samideano'' en la [http://michaelis.uol.com.br/busca?r=0&f=0&t=0&palavra=samideano Vortaro "MICHAELIS"]</ref> En dekoj da landoj ''Esperanto'' nomas stratojn, avenuojn, ejojn (→ [[Lingva pejzaĝo]]). La libro [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Monumente pri Esperanto]]<ref>PDF-libro [https://uea.org/l/teko/libroj/monumente.pdf Monumente pri Esperanto]</ref> vaste dokumentas plurspecajn monumentojn honore al Esperanto aŭ L. Zamenhof en la tuta mondo. La brazila esperantisto [[Ismael Gomes Braga]] donis al sia filo la nomon ''Zamenhof'' kiel familian nomon.<ref>El la libro ''Ismael Gomes Braga'', de Zêus Wantuil, publikigita de [[Brazila Spiritisma Federacio|FEB]].</ref> La {{daton|20|novembro|2014}} la pollanda ministrino pri kulturo kaj nacia heredaĵo [[Małgorzata Omilanowska]] subskribis dokumenton, laŭ kiu Esperanto estas enmetita en la Polan liston de nemateria kultura heredaĵo.<ref name=":1">[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ Novaĵteksto el ''Libera Folio''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250602142237/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ |date=2025-06-02 }}.</ref> === Marko-nomoj === Pli kaj pli da asocioj kaj firmaoj malkovras ke ili povas distingi sin en la amasego de markonomoj per la elekto de Esperantlingva nomo. Inter la kialoj ili mencias : pli facila troveblo en interreto, nomo kiu en aliaj lingvoj ne havas strangan signifon, sed kelkfoje ankaŭ ideologian kialon, ĉar la ideo de Esperanto kongrueblis kun ilia aktiveco. Jam nur en Belgio troveblis pli ol 100 markonomoj kiuj uzis nomon en Esperanto<ref>(nederlanda) ''Yves Nevelsteen, 100+ merknamen in het Esperanto - een overzicht van Belgische bedrijven en verenigingen die een naam in het Esperanto kozen voor hun activiteit (2018), Vlaamse Esperantobond ([[Flandra Esperanto-Ligo|FEL]]),62 p.''</ref>. == Gufujo == {{Ĉefartikolo|Gufujo}} ''Gufujo'' nomiĝas la trankvila [[Nokto|nokta]] teo-trinkejo dum esperanto-aranĝoj, precipe junularaj. Ĝi estis inventita en la 1990aj jaroj kiel alternativa trinkejo (strikte sen [[Tabakfumado|fumado]] kaj sen [[alkoholo]]<ref name=":3">{{Citaĵo el la reto|url=http://gufujo.org/gufujemuloj.html|titolo=Kion fari en gufujo|alirdato=2014-10-09|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|jaro=c2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141015103603/http://gufujo.org/gufujemuloj.html|arkivdato=2014-10-15}}</ref>), Tiu kutimo ekestis en 1995 por kontrasti al la pli ofta kutimo de post-kongresa festado je drinkejo<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.esperan.to/gufujo/historio.html|titolo=Kiel ekestis gufujo, la historio.|alirdato=2014-10-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928014413/http://www.esperan.to/gufujo/historio.html|arkivdato=2007-09-28}}</ref>. Gufujo estas metaforo : la gufoj estas la noktemaj partoprenantoj de junaj festivaloj kiuj ariĝas en speciala loko, ĉefe lumigitia per kandeloj, kie oni trinkas senalholaĵojn kiel teo<ref name=":3" />. La etoso estas trankvila kaj senbrua<ref name=":4">(nl, eo, en) F. Gobbo, Interlingvistiko, fako por multlingveco , Vossiuspers UvA, 2015, p. 26.</ref>. Koncertmuziko, poeziolegado, aŭ literaturlegado estas kutimaj agadoj en tiaj kafejoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://gufujo.org/gufujestroj.html|titolo=Kiel organizi bonan funkciantan gufujon|alirdato=2014-10-09|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|jaro=c2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141015103605/http://gufujo.org/gufujestroj.html|arkivdato=2014-10-15}}</ref>. Ĉar Esperanto havas vivan komunumon, la parolantoj produktas kulturaĵojn kiam ili interagas eĉ senkonscie<ref name=":4" />. Tiel ili ankaŭ kutimas krei gufujon kiel improvizita sukeraĵejo uzante [[Stelo (monunuo)|Esperanto-monon]] same kiel realan monon por pagi manĝaĵon kaj trinkaĵon<ref name=":3" />. == Religio == Kelkaj religiemaj figuroj, kiel ekzemple [[budhismo|budhistmonaĥoj]] kaj [[kristanismo|kristanaj]] pastroj, emas ĝui Esperanton kiam peras la mesaĝon ke ĉiuj estas samaj kaj ĉiuj pensoj gravas sendepende de kie ili venas. Tio signifas, ke relative parolante, homoj venas de ĉiuj malsamaj religioj al Esperanto kaj tamen ne alifrontas. [[Oomoto]], mezgranda japana religio, multe diskonigas Esperanton kaj la lingvo ludas grandan rolon en la religio mem. == Slango, eŭfemismoj kaj fimalbenoj == {{Ĉefartikolo|Esperanta slango}} La plej bone konata slango estas “samideano”, laŭlitere “sam-idea membro; konsent-membro” sed kun la signifo “kolega Esperanto-parolanto”. Aliaj estas [[kabei]], [[mojosa]] kaj “[[krokodili]]”<ref>Aleksandro Melnikov, Vortoj kaj signifoj, specifaj nur por Esperanto-kulturanoj: kiel ili formiĝas ([http://host.uniroma3.it/laboratori/laat/konferencoj/2006-miljorini/Melnikov-prel-eo.doc DOC] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181022232551/http://host.uniroma3.it/laboratori/laat/konferencoj/2006-miljorini/Melnikov-prel-eo.doc |date=2018-10-22 }}),</ref>, kiu signifas ''paroli nacian lingvon inter Esperantistoj'': ekzemple, se infano ŝanĝas al la sveda ĉe Esperanto-koncerto, la patrino eble diros al li “ĉesu krokodili”<ref>[http://esperanto.davidgsimpson.com/eo-slang.html Esperanto Slang]</ref>. La plej konata eŭfemismo estas “necesejo”, laŭlitere “necesa loko”, kiu signifas urin-/fekejon. Multe pli da eŭfemismoj ekzistas, kiel ekzemple “kaĉo" – avenkaĉo, pulpeca manĝaĵo, anstataŭ “kako" – malĝentila vorto por feko. Fivortoj povas asimili famajn Esperanto-libronomojn aŭ verkistojn — la plej klara ekzemplo estas “Zamenfek!”, kombino de "Zamenhof" (la nomo de la kreinto de Esperanto), kaj “fek”. == Kuirado kaj receptoj == Ĉar Esperanto-parolantoj venas el malsamaj landoj ĉirkaŭ la mondo, kaj familioj, kies infanoj [[denaskuloj|parolas Esperanton denaske]], kutime havas gepatrojn de du tre malsamaj landoj, tial ekzistas receptoj asimilantaj elementojn de malsamaj landoj. Tradiciaj manĝaĵoj estas miksataj aŭ manĝataj ankaŭ en tia maniero, kiel indiĝeno ordinare ne farus. ''[[Internacie kuiri]]'' de [[Maria Becker-Meisberger]], publikigita de [[FEL]] (Flandra Esperanta Ligo), [[Antverpeno]] 1989, ISBN 90-71205-34-7, estas ekzemplo de Esperantlingva kuirlibro. Alia estas ''[[Manĝoj el sanigaj plantoj]]'' de [[Zlata Nanić]], publikigita de [[BIO-XRNO]], [[Zagrebo]] 2002, ISBN 953-97664-5-1. Kelkaj Esperanto-periodaĵoj, kiel ekzemple ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', kelkfoje inkludas receptojn. La revuo [[Esperanto (revuo)|Esperanto]] sub la redaktoreco de [[Attila Kaszás]] ekhavis rubrikon por receptoj. == Modo kaj Esperanto == ''Face-to-Face'' estas kolekto de altmodaj vestaĵoj de la modo-dezajnistino Lorena Winkler (Germanio) kiu provis redoni la signifon de Esperanto en sia modokolekto. Ĝi baziĝas sur baza Esperanta ideo de interesiĝo pri aliaj kulturoj kaj tradicioj kiujn ĝi interligas per amikeco. La kolekto ne celas malkonstrui kulturajn diferencojn, male ĝi volas akceli buntan kulturan diversecon en la modo<ref>(angla) [https://www.linkedin.com/pulse/artificial-language-esperanto-fashion-anna-gubanova?trk=portfolio_article-card_title Artificial language esperanto and fashion]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, LindedIn paĝo de Anna Iversen-Gubanova, CEO de Franciq</ref>. Ĝia kolora paletro varias de bunta al unukroma, kun memcertaj nuancoj inter verdo kaj kremo<ref>Modo por kunigi kulturojn kiel faras Esperanto, Literatura Foiro-Femine, jaro 49, numero 295, p. 283-284, oktobro 2018</ref>. ''Kuniri'' estas kudra laborejo, metiejo kun nomo en Esperanto en kiu [[rifuĝinto]]j kreas modon kiu dezajne ligas malsamajn etnajn fonojn de gestudentoj kaj dezajnistoj<ref>(germana) ''[https://www.aubi-plus.de/blog/textilien-als-ausdruck-der-kulturen-dein-design-ist-gefragt-3004/ Textilien als Ausdruck der Kulturen: Dein Design ist gefragt]'', ABOUT YOU Design Wettbewerb, la 26-an de Majo 2016.</ref>. [[:en:Vestoj|''Vestoj'']] estas akademia revuo pri modo kun titolo en Esperanto. Vestoj en unu de ĝiaj numeroj interalie esploris kiel pli bone kompreni kiel la reprezentadoj de povo estas montrataj ene de la moda industrio kaj kial tiom malmultaj homoj emas defii ilin<ref>(angla) ''[http://vestoj.com/issues/issue-four-on-fashion-and-power/ On fashion and power]'' (pri modo kaj povo), Vestoj, nro 4,</ref>. Ĉu ebla paralelo kun Esperanto en la lingva mondo? En la revuo '''Esperanto sub la suda kruco''<nowiki/>' numero 134, marto 2019, aperis artikolo 'Somerlernejaj esperantistaj kapkovraĵoj' kun la emblemo de la [[kanguruo]] kaj la vorto Esperanto<ref>Katja Steele, [http://aea.esperanto.org.au/ftp-uploads/ESK-134-mar2019.pdf Somerlernejaj Esperanto-kapkovraĵoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200321124712/http://aea.esperanto.org.au/ftp-uploads/ESK-134-mar2019.pdf |date=2020-03-21 }} (PDF kun fotoj pri uzebloj), [[Esperanto sub la Suda Kruco|Esperanto sub la suda kruco]], p. 13, n-ro 234, vol. 26 (1), marto 2019, revuo de la Aŭstralia kaj Nov-Zelanda Esperanto-Asocioj.</ref>, surhavebla kaj uzebla diversmaniere. Okazis ke iuj homoj portis tradician veston de sia lando dum Esperanto-kongresoj sendepende ĉu jes aŭ ne ili portas ĝin en sia propra lando<ref>'Parada elmontro de tradiciaj vestaĵoj', MAS, Afrika Centro Esperantista, la 18-an de septembro 2008, [http://www.mas-eo.org/spip.php?article316 KomACE nro 34], la 1-an de septembro 2008, alirite la 22-an de oktobro 2018.</ref>. Svedio, ekzemple, estis kulture kontraŭ portado de la propra tradicia robo ekde la [[dua mondmilito]]. Tamen svedoj daŭre povas uzi tradician vestaĵon okaze de Esperantistaj aranĝoj. (ref ?). Esperanto emas reliefigi kulturajn tradiciojn kiel dum la dua mondekspozicio de pupoj en Japanio (2012), organizita de esperantistoj, kie okazis parado kun 200 diverslandaj kostumoj<ref>[[Miyoshi Etsuo|Etsuo Miyoshi]], Dua monda pupekspozicio, [http://www.literatura.bucek.name/starto412.pdf Starto 4/2012], p. 122</ref>. == Zamenhofa Tago == {{Ĉefartikolo|Zamenhofa Tago}} [[Dosiero:Zamenhofa_tago_Kelmis_2008.jpg|eta|250px|Zamenhofa Tago en [[Kelmis]] (iama [[Neŭtrala Moresneto]]) ([[2008]]).]] La 15-an de decembro (naskiĝtago de L. L. Zamenhof) Esperanto-parolantoj ĉirkaŭ la mondo festas [[Zamenhofa Tago|Zamenhofan Tagon]], ankaŭ nomatan “Tago de la Esperanta libro”<ref>“Tago de la Esperanta libro”[http://liberafolio.org/2005/persone/ztago “La mondo festis Zamenhof-tagon”]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Libera Folio''.</ref>. Estas komuna celo akiri aŭ legi Esperantan libron en tiu tago. Zamenhof mem estis forta rekomendanto de la ideo, ke por disvastigi Esperanton ĉirkaŭ la mondo, ĝiaj parolantoj devus krei grandan korpon de literaturo. La poemo [[La Espero]], verkita de Zamenhof, fariĝis la Esperanta himno, kaj la plejmulto da Esperanto-parolantoj scias ĝin, almenaŭ parte. Ĝi ofte estas kantata ĉe Esperanto-aranĝoj. Ĉu oni ŝatas la kantotekston aŭ ne, la himno estas ĝenerale io, kio ligas la Esperanto-parolantojn ekde la fruaj jaroj de la lingvo, kaj estas jam parto de ĝia kulturo<ref name="THE CULTURE OF ESPERANTO">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.iĉlm.org/kulturoa.htm|titolo=THE CULTURE OF ESPERANTO|alirdato=16 Decembro 2014|aŭtoro=Ronald J. Glossop|dato=4 Aŭgusto 2005}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Revuo ''[[Esperanto]]'', kaj aliaj, ordinare raportas pri tio, kiel Esperantistoj festas tiun tagon tra la mondo. Similan raporton oni legas ankaŭ en [[IPR]], oficiala organo de [[ILEI]]. == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * "''Konciza kultura historio de la esperantlingva komunumo''", eld. [[Esperanta PEN-Centro]], 2020 (versioj en la angla, franca kaj sveda) * [[Ilona Koutny]], ''Esperanta Kulturo'' (elĉerpita sed enhavolisto estas [https://interl.home.amu.edu.pl/interlingvistiko/esperanta-kulturo-enhavo.pdf libere elŝutebla], PDF), Poznań, 2022, eld. Wydawnictwo Rys, ISBN 978-83-67287-32-6 * [[Aleksandr Melnikov|Aleksandro S. Melnikov]], ''Gvidlibro tra Esperantio'' - konciza leksikono de la Esperanto-kulturo : esperantonimoj, realioj<ref name=":6">Noto : Realioj estas realaĵoj specifaj por unuopa kulturo (reale ekzistantaj objektoj, fenomenoj, konceptoj, tradicioj, kutimoj ktp.) : p.3 (enkonduko) al la libro.</ref> kaj flugilhavaj vortoj, 2015, Rostov-na-Donu, ISBN 978-5-98615-147-2 * [[Boris Kolker]], Vojaĝo en Esperanto-lando, eldonejo Progreso, Moskvo, 1992, ISBN 5-01-002953-7. * Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj (CED), ''[[Esperantologio (gazeto)|Esperantologio]] / Esperanto Studies,'' internacia revuo pri ĉiuj fenomenoj rilataj al Esperanto. Ĝi aperigas artikolojn bazitajn sur originalaj studoj pri lingvosciencaj, historiaj, literatursciencaj, psikologiaj, sociologiaj kaj politikaj aspektoj de Esperanto kaj ankaŭ recenzojn pri libroj. Ĝi publikigas materialon en Esperanto aŭ en la angla, sed estas principe malferma al materialo ankaŭ en aliaj lingvoj. * Hans Becklin, ''Enkonduko al Kulturo'' - Kio estas kulturo? kaj enkonduko al la Esperanta kulturo, [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] n-ro 300 (2020:6) == Notoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperanta literaturo]] * [[Esperantujo]] * [[Vojaĝo en Esperanto-lando]] - "Gvidlibro pri la Esperanta kulturo" * [[Enciklopedio de Esperanto]] * [[Heredaĵo#Esperanto kiel heredaĵo|Heredaĵo]] (i.a. Esperanto-muzeoj en la mondo) * [[Zamenhofa Tago]] * [[Zamenhof/Esperanto-objekto]] * [[Esperanto en nacilingvaj tekstoj]] * (Naciaj) [[Antologioj en Esperanto]] * [[Listo de filmoj kun esperantaj subtekstoj|Listo de filmoj kun Esperantaj subtekstoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Esperanto}} * (germana) [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/index.htm Esperantomuseum und Sammlung für Plansprachen der Österreichischen Nationalbibliothek] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071218152501/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/index.htm |date=2007-12-18 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=j2G0IELpDnE Esperanta Slango], video de [[Evildea]] ĉe [[Jutubo]] * Esperanto-kulturo sur [http://www.esperanto.com/ esperanto.com] * [http://esperantaretradio.blogspot.com/2016/12/kiaj-ni-estas.html Kiaj ni estas?], Esperanta retradio, la 4-an de decembro 2016. * [https://www.pinterest.ca/search/pins/?q=learn%20esperanto&source_id=SdIVrVlq&rs=srs Pinterest bildaro] * [http://verkoj.com/ Originalaj kaj tradukitaj verkoj] * [https://esperantaretradio.blogspot.com/2024/09/vegetaranoj-montras-ke-esperanto-estas.html?view=flipcard Vegetaranoj montras ke Esperanto estas vera kulturlingvo], [[Paulo Sérgio Viana|Paŭlo Sergio Viana]], Esperanta Retradio, la 14-a de septembro 2024. {{Esperanto}} {{Leginda|2016|08|10}} {{ADLS|2016|49}} [[Kategorio:Esperanto-movado]] [[Kategorio:Esperanto-kulturo| ]] [[Kategorio:Esperanto-libroserioj]] hxpe7tjcvu8zmfuh399a5yhb3xf99qk 9391909 9391908 2026-06-04T12:36:26Z ThomasPusch 1869 /* Zamenhofa Tago */ 9391909 wikitext text/x-wiki {{Citaĵo|Pri la unua fako, la lingva, li detale traktis en la raporto, insistante pri tiu ĉi punkto: kulturo devas esti tuthomara.|[[Vivo de Zamenhof]], [[Edmond Privat]], 1920}} [[Dosiero:Funktion und Kultur.jpg|alt=Broŝuro en la germana pri la funkcio kaj kulturo de la Internacia Lingvo Esperanto.|eta|'''Broŝuro en la germana pri la funkcio kaj kulturo de la Internacia Lingvo Esperanto.'''|278x278ra]][[Dosiero:2008-07-26 uk rememoro mortintoj.JPG|eta|'''[[Roterdamo]], 2008: La 93-a Universala Kongreso de Esperanto kun 1845 partoprenantoj.'''|alternative=Roterdamo, 2008: La 93-a Universala Kongreso de Esperanto kun 1845 partoprenantoj.|200x200ra]] '''Esperanto-kulturo''', '''Esperanta kulturo''' aŭ '''kulturo de Esperanto''' estas kulturo propra al [[esperantistoj]]. La tradicio de Esperanto estis oficiale agnoskite kiel parto de sia nemateria kultura kulturheredaĵo en en [[Pollando]] (ekde 2014)<ref>(eo) Roman Dobrzyński, "[https://www.esperanto.torino.it/wp/?p=1517 ''Esperanto kiel kultura heredaĵo estas internacia konkero" — "L’Esperanto come retaggio culturale è una conquista internazionale"''], la 6-an marto 2015.</ref><ref>Aleksander Korĵenkov, [http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ Kio estas Esperanto? Pola nacia heredaĵo!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250602142237/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ |date=2025-06-02 }}, Libera Folio, 22-a novembro 2014.</ref><ref>[http://sezonoj.ru/2014/11/pollando-2/ "Esperanto – pola kultura heredaĵo"], "La Balta Ondo", la 21-a novembro 2014, rigardita je 2014-11-25</ref><ref>'<nowiki/>'''Noto '': '''''Tuomo Grundström en artikolo ''<nowiki/>'Nia heredaĵo estu monda'<nowiki/>'' (Esperantolehti, 5/2014, p. 3) faras demandosignon pri la poleco de Esperanto kaj Zamenhof. Zamenhof en letero al la LKK por la UK en Krakovo (1912) rekonfirmis sin kiel internaciulon kaj malakceptis ligon al iu ajn naciismo. Li volis laŭeble aparteni al popolo kun nomo neŭtrale geografie : ''"...laŭ mia politika-religia konvinko mi estas nek polo, nek ruso, nek hebreo, sed mi estas partiano de '[[Homaranismo - La Interna Ideo|homaranismo]]' (ne miksu kun '[[kosmopolitismo]]')."''</ref>, [[Kroatio]] (ekde 2019)<ref>(eo) [https://www.europo.eu/en/documentloader.php?id=497&filename=eb-189-2019-02.pdf Grava sukceso por Esperanto en Kroatio] (PDF), Eŭropa Bulteno, pĝ 1-5, Numero 189, februaro 2019.</ref><ref>(eo) Zlatko TIŠLJAR, [https://www.esperanto.be/fel/publika/012450p.php Ŝtata agnosko de Esperanto-kulturo], [[Monato (gazeto)|Monato]], la 28-an de marto 2023</ref> kaj en [[Aŭstrio en la Vintra Olimpiko 2006|Aŭstrio]] (ekde 2026)<ref>(de)''[https://www.unesco.at/presse/artikel/article/vier-neue-eintragungen-im-nationalen-verzeichnis-des-immateriellen-kulturerbes Vier neue Eintragungen im Nationalen Verzeichnis des Immateriellen Kulturerbes]'', Aŭstria nacia Unesko-komisiono, la 16-an de aprilo 2026.</ref>. <blockquote>"Esperanto estas vere humana, etika kaj nobla projekto kiu pro tio jam ofte, ankaŭ fare de [[Unesko|UNESKO]], estas konsiderata kiel altvalora kultura valoraĵo" - [[Jo Haazen]] "''Esperanto estas la perfekta rimedo se oni deziras havi senperajn homajn kontaktojn mondvaste''" - [[Peter Weide]] "''Elpensite kiel idiomo de granda komunikado, Esperanto evoluis kiel lingvo de alternativa komunikado<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3549 Nia tradukarto vekis grandan intereson en PEN], HeKo n-ro 682 7-B, la 22-an de junio 2018</ref>. Naskite el revo de paco kaj frateco, per sia ĉiutaga kaj familia uzo ĝi generis diasporan komunumon kaj originalan literaturon. La ĉefajn trajtojn de la esperanta kulturo, karakteriziĝas precipe per produktado [[Literatura Foiro|literatura]], sed ankaŭ [[Teatro|teatra]], [[Muziko|muzika]], [[Bildliteraturo|komiksa]] kaj [[Kinematografio|kinematografi]]''[[Kinematografio|a]]" - [[Giorgio Silfer]]<ref>''[http://www.esperantio.net/index.php?id=3707 Kurso pri la kultura historio de la esperanta popolo]'', HeKo n-ro 701 3-B, la 3-an de februaro 2019.</ref>. </blockquote>La Esperanto-kulturo estas deirpunkto al aliaj kulturoj (ĉi tiu estas esenca trajto por ĝi, pli ol por dominantaj naciaj lingvoj). Ĝenerale Esperanto-kulturo estas [[Interkultura edukado|interkultura]] kaj disvolviĝas ĉefe en la jam menciitaj kampoj, sed ankaŭ en la kampo de internacia amikeco (Semajno de Internacia Amikeco) kaj [[Pasporta Servo|gastigado]] ([[Pasporta Servo]]). La Esperanto-kulturo ampleksas krom simbolojn ankaŭ komunumajn kutimojn, eĉ diversajn ideologiojn<ref>Ideologio de la Esperanto-komunumo. Nikolao Gudskov, en : "''[http://mi.anihost.ru/Espero/epitomoes.doc Epitomo de esperantologio — interlingvistiko, historio, ideologio, kulturo, movado, instruado]''"(.doc-formate), Rusia Esperantista Unio (REU), Eld. Impeto, Moskvo, 2002, p. 21-27.</ref><ref>(en) Federico Gobbo, ''[https://books.google.com.my/books?hl=en&lr=&id=fLgREAAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA247&ots=p3zfC9AaTI&sig=lYBv3BOwVNMBo4iN05-7U4L9jHU#v=onepage&q&f=false The language ideology of Esperanto]'', paĝoj 249-265, en: Marco Tamburelli, Mauro Tosco, Contested Languages: The hidden multilingualism of Europe</ref> kiel klarigita en la [[Manifesto de Prago]] kaj por iuj (→[[Esperanta Civito]]) ĝi estas arta perilo kaj subtenas esperantistan identecon<ref>Kiel ĉiuj ankaŭ [[L. L. Zamenhof|L.L. Zamenhof]] havis multajn grupidentecojn inter kiuj estis pluraj etnaj kiel la hebrea, rusa, pola, litova... sed ankaŭ esperantista. Fonto : Andreas Künzli, "[http://www.planlingvoj.ch/Esperanto_pola_heredajo.pdf Kial Esperanto ne estas nur pola nacia heredaĵo]" (finas per kritikaj komentoj el diversaj landoj), plansprachen.ch</ref>. Estante pontolingvo, Esperanto akcelas [[Translingvado|komunikadon trans kulturoj kaj lingvoj]]<ref>[https://www.liberafolio.org/2018/01/09/steven-brewer-volas-montri-la-utilon-de-esperanto-al-global-voices/ Steven Brewer volas montri la utilon de Esperanto al Global Voices], Libera Folio, la 9-an de januaro 2018.</ref>. Esperanto funkcias en ĉiuj sferoj de la kulturo, inkluzive de fikcia kaj malfikcia [[Esperanta literaturo|literaturo]], [[Esperanto-teatro|teatro]], [[Esperanto-radio|radio]], [[Ĵurnalismo#Esperanto kaj ĵurnalismo|ĵurnalismo]], [[Esperanto-blogo|blogado]], [[Esperanto-filmo|kinarto]], religio ktp. == Oficiala kultura heredaĵo == Vidu ankaŭ: [[Heredaĵo#Lingvoj, Esperanto kaj heredaĵo|Lingvoj, Esperanto kaj heredaĵo]]. En [[Eŭropa Unio]] jam tri membro-ŝtatoj agnoskis Esperanton kiel sia nacia heredaĵo: [[Sejmo kaj Esperanto#Esperanto akceptita en la pola listo de "nemateria kultura heredaĵo"|Pollando en 2014]], Kroatio en 2019 kaj [[Aŭstrio#Esperanto, parto de nemateria kultura heredaĵo de Aŭstrio|Aŭstrio en 2026.]] # La {{daton|20|novembro|2014}} la pola ministrino pri kulturo kaj nacia [[heredaĵo]], Małgorzata Omilanowska, subskribis dokumenton laŭ kiu Esperanto estas enmetita en la [[Sejmo kaj Esperanto#Esperanto akceptita en la pola listo de "nemateria kultura heredaĵo"|liston de pola nemateria kultura heredaĵo]].<ref name=":2">Roman Dobrzyński, "[https://www.esperanto.torino.it/wp/?p=1517 ''Esperanto kiel kultura heredaĵo estas internacia konkero" — "L’Esperanto come retaggio culturale è una conquista internazionale"''], 6-a marto 2015.</ref><ref name=":1" /> # La [[11-a de februaro|11-an de februaro]] [[2019]] la Ministerio por Kulturo de [[Kroatio|Respubliko Kroatio]] oficiale rekonis la tradicion de Esperanto kiel parto de sia kulturheredaĵo<ref>(eo) [https://www.europo.eu/en/documentloader.php?id=497&filename=eb-189-2019-02.pdf Grava sukceso por Esperanto en Kroatio] (PDF), Eŭropa Bulteno, pĝ 1-5, Numero 189, februaro 2019.</ref><ref>(eo) Zlatko TIŠLJAR, [https://www.esperanto.be/fel/publika/012450p.php Ŝtata agnosko de Esperanto-kulturo], [[Monato (gazeto)|Monato]], la 28-an de marto 2023</ref>. # La [[16-a de aprilo|16-an de aprilo]] [[2026]]. la Aŭstria Komisiono de [[Unesko|UNESKO]] formale agnoskis Esperanton kiel parton de la nemateria kultura heredaĵo de [[Aŭstrio]]<ref>(de)''[https://www.unesco.at/presse/artikel/article/vier-neue-eintragungen-im-nationalen-verzeichnis-des-immateriellen-kulturerbes Vier neue Eintragungen im Nationalen Verzeichnis des Immateriellen Kulturerbes]'', Aŭstria nacia Unesko-komisiono, la 16-an de aprilo 2026.</ref>. Dum preskaŭ cent tridek jaroj, surbaze de Esperanto, la esperantista komunumo formis karakterizan vivkoncepton, inspiritan de la ideoj de Zamenhof, kaj ankaŭ kutimojn, tradicion, literaturon, muzikon, simbolojn, festotagojn kaj eĉ siaspecan [[mitologio]]n<ref name=":2" />. En la lingvo Esperanto formiĝis propra [[frazeologio]], [[Idiomaĵo|idiomaĵoj]], [[Onidiro|onidiroj]], kiuj portas en si mem kulturvalorojn kaj specifaĵojn de tiu ĉi medio. La vortoj [[krokodili]], [[samideano]] kaj [[gufujo]] ekzemple estas tipe kaj propre ''Esperantaj''. Ĝiaj signifoj ekestis en apartaj cirkonstancoj kaj estas senpere kompreneblaj sole fare de la koncernaj Esperantistoj. Festotagoj kiel la [[tago de la Esperanta kulturo]], [[Zamenhofa Tago|Zamenhoftago]] kaj [[Semajno de Internacia Amikeco|Semajno de internacia amikeco]] formas ĉiujaran tradicion en [[Esperantujo]]. La ĉefaj Esperanto-simboloj estas blazono (la kvinpinta verda stelo), himno (La Espero), la flago kaj la verda koloro de espero. Alia simbolo reprezentas la konturojn de la mondo (etendo de la lingvo en la mondo), manpremon (amikeco), la Babelturon (malebleco de interkompreno) kaj arbon, kiu simbolas kreskadon. Tiuj simboloj estas aplikataj al objektoj de ĉiutaga uzo kaj memoraĵoj.” == Jaro de la Esperanta Kulturo (2018) == La jaro 2018 estos la Jaro de la Esperanta Kulturo kiu celu altiri atenton al plej diversaj formoj de arta kreado en la lingvo kiuj fontas en longa kaj unika tradicio<ref name=":0">Fernando Pita, ''Amdeklaro simpla sed kortuŝa, naiva sed sincera,'' librorecenzo de la libro de Elza Fernandes Pereira, [[Esperanto (revuo)|Revuo Esperanto]], 1314(6) junio 2017, paĝo 126.</ref> interalie atestebla en la flegado de [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof-Esperanto-objektoj]] (ZEO). == Interkulturo == Esperantistoj ordinare emas paroli pri temoj de [[interkultura komunikado]] kaj de [[interkultura edukado]] aŭ temoj kiuj povus esti konsiderataj kiel ''tiklaj'' aǔ ''ofendaj'' inter neesperantistoj (ekzemple pri politiko, rasismo k.a.), eĉ se ili ne farus tion en sia hejmlando aŭ en alia lingvo kiun ili scias. Ĝenerale Esperanto-kulturo estas fokusita ekzemple je legado, [[Eduko|edukado]] (precipe rilate novaĵojn, faktojn kaj [[Lingva Festivalo|lingvojn]]) kaj [[toleremo]] (precipe al personoj el aliaj kulturoj). Esperanto-parolantoj ankaŭ pli emas kontraŭi [[tutmondiĝo]]n, [[senkulturigo|alkulturigon]] kaj malaperigon de ies [[gepatra lingvo]], cetere ĉar ĉi tiuj elementoj igas nin unikaj. La plimulto el la Esperanto-parolantoj emas ankaŭ kontraŭi la tendencon al deviga lernado de nur unu aŭ du dominantaj lingvoj (kio okazas en pluraj landoj tra la mondo, kiel [[Svedio]] kaj [[Islando]], kie lernado de la [[angla]] estas deviga de la unuagrada lernejo ĝis foje [[universitato]]. Ili opinias, ke deviga devus esti la lernado de [[Propedeŭtika valoro de Esperanto|propedeŭta]] lingvo kia [[Esperanto]], aŭ alia, kiun oni povus ellerni ene de unu du jaroj kaj kiu faciligas kaj ŝatinstigas la postan lernadon de aliaj lingvoj. Tiel infanoj kaj gepatroj estus malpli emaj al subtaksado de la propra lingvo favore por alia ''pli utila''. La Esperanto-komunumo havas ankaŭ pli-malpli saman fon-scion, ekzemple scion pri iuj famaj Esperanto-parolantoj, libroj, retejoj, malgrandaj urboj, kiuj havas gravan signifon pro Esperanto-rilataj okazaĵoj ktp.<ref>[http://liberafolio.org/2005/Komentario/chukulturo/ Detlev Blanke. “Ĉu Esperanto havas kulturon? Jes kaj ne!”]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, en ''Libera Folio''</ref><ref name="blanke">[[Detlev Blanke]] (2006). ''Interlinguistische Beiträge. Zum Wesen und zur Funktion internationaler Plansprachen''. Herausgegeben von [[Sabine Fiedler]]. Frankfurt/Main u.a.: Peter Lang Europäischer Verlag der Wissenschaften, ISBN 3-631-55024-3, S. 224f.</ref>. Multo de tio estas priskribita en '''La Gvidlibro tra Esperantio''<nowiki/>' (→ Bibliografio), enciklopedio de Esperanto, iom simila al lingvo-landa geografia vortaro kun vortoj kiuj postulas kulturologiajn komentojn<ref>A. Melnikov, en intervjuo kun Radio [[Muzaiko]], la 22-an de marto 2018.</ref>.[[Dosiero:Massage-fr-ET.jpg|eta|Ilustraĵo de la franca frazo "''Quand le massage devient clavier…''" (''Kiam arto de masaĝo iĝas klavaro...''").|350x350ra]] == Esperanto-humuro == Vidu delatan artikolon pri [[Esperanto-humuro]]. Vidu ankaŭ pli detalan artikolon pri [[vortludoj aŭ kalemburoj]]. Multe da la Esperanto-humuro devenas el [[Vortludoj aŭ kalemburoj|vortludoj]]. [[Verkisto]]j kun humoraj tendencoj en multaj siaj verkoj estas [[John Merchant|J. Merchant]], [[Julio Baghy|J. Baghy]], [[J. Kenngoff]], [[Izrael Lejzerowicz|I. Lejzerowicz]], R. Schwartz, [[Dreves Uitterdijk]], [[Ferenc Szilagyi|F. Szilagyi]] kaj kelkaj aliaj. (vidu ankaŭ: [[vortludo]]j, [[karikaturo]]). [[Marjorie Boulton]], en sia mikspota libro [[Faktoj kaj fantazioj]], dediĉas ties 30-an ĉapitron "Vortaj sportoj" al komentoj kaj diversaj ekzercoj pri vortoludoj<ref>[[Marjorie Boulton]], [[Faktoj kaj fantazioj|Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro]], [[Universala Esperanto-Asocio]], Roterdamo, 1984, dua eldono 1993, paĝoj 243-251.</ref>. == Kulturaj aranĝoj == [[Dosiero:2015-07-26-UK (Foto Dietrich Michael Weidmann) (9).JPG|eta|La [[UK 2015|100-a UK]]|alternative=|300x300ra]]Ĉiujare okazas [[Universala Kongreso de Esperanto]] en malsama lando — kvankam ĝi plejparte okazas en [[Eŭropo]]). Ĉiun kongreson partoprenas mezume 1500-3000 personoj, kaj la plej bone organizitaj eventoj estas tiuj el [[Centra Eŭropo|Centra]] aŭ [[Orienta Eŭropo]] (ĝenerale [[Pollando]], [[Hungario]] ktp.). Universalaj Kongresoj de Esperanto jam okazis ankaŭ en Azio, kie ekzistas pluraj tradiciaj Esperantistaj aranĝoj. En [[Japanio]] ekzemple okazis jam la [[Japana Esperanto-Kongreso|centa landa kongreso]]. En [[Ĉinio]] estas tradicie aranĝata la projekto [[Esperanto-insulo (projekto)|Esperanto-insulo]].<ref>[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2011/esperanto-insulo-volas-konstrui-ponton-inter-kontinentoj/ Pri la projekto "Esperanto-insulo"] el Libera Folio.</ref> Temas pri tutmonata kurso de Esperanto en la universitato de la suda ĉina insulo [[Hajnano]]. Ĝi estis elpensita de [[Dennis Keefe]]. En [[Pollando]] okazas jam de pli ol 30 jaroj [[Arkones]] (ARtaj KONfrontoj en ESperanto).<ref>[http://www.arkones.org/eo Retejo de Arkones] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170115172411/http://www.arkones.org/eo/ |date=2017-01-15 }}.</ref> === Inter-Fest, Esperanta kultura festivalo === Ekde 2017 okazas INTER-FEST (''Inter'' por ''Inter''nacia kaj ''Fest'' por ''Fest''ivalo) estas novtipa Esperanta kultura festivalo, kiu celas fariĝi rekonata eŭropa Esperanto-aranĝo kun vasta gamo da programoj, kiuj al neesperantista publiko prezentos praktikan uzeblon de Esperanto kaj pere de tio instigos ĝian lernadon kaj instruadon. INTER-FEST volas intensivigi la Esperantan kulturkreadon kaj levi la prestiĝon de Esperanto en la kultura kampo. La programoj de INTER-FEST inkluzivos diversajn branĉojn de literaturo, teatro, muziko, filmo, sporto, klerigo, lingvolernado, interkultura interŝanĝo, turismo kaj aliaj aktivecoj, kiuj efektiviĝos per prelegoj, diskutrondoj, seminarioj, koncertoj, prezentaĵoj, konkursoj, sportaj eventoj, kolokvoj, ekspozicioj ktp. == Literaturo == {{Ĉefartikolo|Esperanta literaturo}} Esperanto havas [[Esperantlingva literaturo|literaturon]], parte originalan, parte tradukitan el naciaj lingvoj. Entute ĝi enhavas ĉirkaŭ 50 mil titolojn<ref>''Disponigi nian kulturon al ĉiuj''. Citita 2007-09-06. {{Retarkivo|2005|http://ourworld.compuserve.com/homepages/profcon/m_disku.htm m_disku.htm}} (Esperante).</ref><ref>''Eventoj'', 1–2/majo 98, n-ro 148–149. Citita 2007-09-06. https://www.eventoj.hu/arkivo/eve-1489.htm (Esperante).</ref>. Malmultas Esperantaj verkoj tradukitaj al naciaj lingvoj, tial la ekstermovada publiko ne povas facile legi ilin.[[Dosiero:Verkistoj-eo.jpg|eta|Verkistoj en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] dum la [[UK 1982]]: [[Georges Lagrange]], [[Tibor Sekelj]], [[Aldo de' Giorgi]], [[William Auld]] kaj eldonisto [[Brunetto Casini|Bruĉjo Casini]].|maldekstra]]La riĉan literaturan tradicion agnoskas ankaŭ la [[PEN-Klubo]], kies Esperanta sekcio estis fondita dum la 60-a kongreso de la Klubo en Septembro [[1993]]. La verkadon en Esperanto stimulas la [[Akademio Literatura de Esperanto]], fondita en 2008. Al gravaj nuntempaj [[verkisto]]j en Esperanto apartenis/as ekzemple [[Trevor Steele]] ([[Aŭstralio]]), [[Manuel de Seabra]] ([[Hispanio]]), [[István Nemere]] ([[Hungarujo]]), [[Spomenka Štimec]] ([[Kroatujo]]); [[versisto]]j [[Miĥael Giŝpling]] ([[Rusujo|Rusio]]&nbsp;/&nbsp;[[Israelo]]), [[Mauro Nervi]] ([[Italujo|Italio]]), [[Mao Zifu]] ([[Ĉinujo|Ĉinio]]), [[Abel Montagut]] ([[Hispanio]]) kaj [[Eli Urbanová]] ([[Ĉeĥujo|Ĉeĥio]]); [[eseisto]]j kaj [[tradukisto]]j [[Probal Dasgupta]] ([[Barato]]), [[Humphrey Tonkin]] ([[Usono]]) kaj [[Kurisu Kei]] ([[Japanujo|Japanio]]); dramverkisto [[Giorgio Silfer]] ([[Eŭropo]]). La versistoj [[William Auld]], [[Marjorie Boulton]] kaj [[Baldur Ragnarsson]] estis kandidatigitaj por la [[Nobel-Premio pri Literaturo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto">{{citaĵo el retejo |eldoninto=Universala Esperanto‑Asocio |titolo=Ĝisdate pri Esperanto |dato=2009-12-14 |url=https://uea.org/pdf/ghisdate/ghisdate_esperanta.pdf |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160705174219/http://dvd.ikso.net/pa%C4%9Do/eo/esperanto_%C4%9Disdate.html |arkivdato=2016-07-05 |citaĵo=La lingvo estis malpermesita, kaj ĝiaj uzantoj persekutataj{{tripunkto}}de Hitler, por kiu ĝi estis lingvo de judoj{{tripunkto}}Zamenhof, kreinto de la lingvo, estis judo |alirdato=2019-06-28 }}</ref>. La originala romano "''Karuseloj''" (1987)<ref>(eo) [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9754 Sara Larbar, Karuseloj], Libroservo de Universala Esperanto-Asocio (UEA), eld. 2019</ref> de [[Lilia Ledon da Silva|Sara Larbar]] ([[Brazilo]]), romano pri la unuaj amoj de junulino en Brazilo kaj la Esperanta medio<ref name=":12">[https://books.google.es/books?id=-Z_8CG9g2jIC&pg=PA516&lpg=PA516&dq=Lilia+Ledon+da+Silva du mencioj en] [[Geoffrey Sutton]], ''[[Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007]]'', aparte paĝo 516, alirita la 21an de novembro 2023 ({{en}})</ref><ref name=":02">(eo) [[Poul Thorsen]], [http://literaturo.esperanto.net/lf/karuselrec.html recenzo de Karuseloj,] LF, 1989.</ref> estas interesa libro el vidpunkto de la [[Esperanto-kulturo]]. El konataj Esperantigitaj literaturaj verkoj kaj eldonitaj antaŭ nelonge menciindas ekzemple ''[[La oldulo kaj la maro]]'' de [[Ernest Hemingway|Hemingway]], ''[[La Mastro de l' Ringoj]]'' de [[John Ronald Reuel Tolkien]], ''[[Cent jaroj da soleco]]'' de [[Gabriel García Márquez]], ''[[La lada tambureto]]'' de [[Günter Grass]], ''[[La Libro de la mirindaĵoj]]'' de [[Marco Polo]] aŭ granda familia [[sagao]] de [[Cao Xueqin]] ''[[Ruĝdoma sonĝo]]''. Por infanoj ekzistas krom [[Asteriks]] aŭ [[Tinĉjo]] ankaŭ Esperantigita ''[[Pipi Ŝtrumpolonga]]'' kaj la tuta [[novelaro]] [[Muminvalo]] de la [[Finnlando|finna]] aŭtorino [[Tove Jansson]]; la tekstoj de iuj tradukoj atingeblas ankaŭ [[interreto|enrete]]. ;Famaj aŭtoroj de verkoj en Esperanto {| | width="30%" | * [[William Auld]], {{flago|Skotujo|nomo=jes}} * [[Julio Baghy]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Kazimierz Bein]] ([[Kabe]]), {{flago|Polujo|nomo=jes}} * [[Marjorie Boulton]], {{flago|Anglujo|nomo=jes}} * [[Jorge Camacho]], {{flago|Hispanujo|nomo=jes}} * [[Fernando de Diego]], {{flago|Hispanujo|nomo=jes}} * [[Antoni Grabowski]], {{flago|Polujo|nomo=jes}} * [[Trevor Steele]], {{flago|Aŭstralio|nomo=jes}} | width="30%" | * [[Kálmán Kalocsay]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Laŭlum]], {{flago|Ĉinujo|nomo=jes}} * [[Mijamoto Masao]], {{flago|Japanujo|nomo=jes}} * [[Abel Montagut]], {{flago|Katalunujo|nomo=jes}} * [[Nemere István]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Claude Piron]], {{flago|Belgujo|nomo=jes}}, {{flago|Svisujo|nomo=jes}} * [[Julio Baghy]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Sylla Chaves]], {{flago|Brazilo|nomo=jes}} | width="30%" | * [[Edmond Privat]], {{flago|Svisujo|nomo=jes}} * [[Reto Rossetti]], {{flago|Svisujo|nomo=jes}}, {{flago|Britujo|nomo=jes}} * [[Raymond Schwartz]], {{flago|Francujo|nomo=jes}} * [[Spomenka Štimec]], {{flago|Kroatujo|nomo=jes}} * [[Geraldo Mattos]], {{flago|Brazilo|nomo=jes}} * [[Gaston Waringhien]], {{flago|Francujo|nomo=jes}} * [[Ludoviko Zamenhof]], {{flago|Polujo|nomo=jes}} |} == Poezio == [[Poezio]] estas ĉefa elemento en la Esperanta kulturo. Multaj Esperanto-verkistoj ankaŭ poeziumis, ne nur hajkojn kaj poemojn uzante la eŭropan metrikan sistemon de versfarado aplikita al Esperanto, sed ankaŭ ''monosilabojn'' kun la strikte Esperanta metriko konstruita dum la 60-70-aj jaroj kiel en poemoj de [[Diderto Freto]]<ref name=":0" />. == Teatraĵoj, operoj kaj muzikaloj == [[Dosiero:Ho tiuj fremduloj.jpg|eta|Sceno el la opereto ''[[Ho, tiuj fremduloj!]]'' de Feliks Hiller dum la Zamenhofa Vespero de Vilna Juda Landkonema Societo, ĉ. 1931]] Teatraĵoj de dramverkistoj tiel diversaj kiel [[Carlo Goldoni|Goldoni]], [[Eugène Ionesco|Ionesco]], [[William Shakespeare|Ŝekspiro]] kaj [[Alan Ayckbourn|Ayckbourn]] estis lastatempe prezentitaj en Esperanto. Multaj dramoj de Ŝekspiro ekzistas en Esperanta traduko; ''Reĝo Lear'' estis prezentita en Esperanto en Hanojo (Vjetnamujo) en Decembro 2001 kun loka rolularo<ref>[http://esperanto.toulouse.free.fr/eo/TeatroTrupoTuluzo.php Teatro Trupo Tuluzo]</ref>. En 2018 estis la premiero de la opero ''Sternenhoch'' (Ŝternenhoĥ) en Esperanto prezentita en la Nacia Teatro en Prago. Temas pri la unua opero en la historio, kies muziko estis komponita rekte laŭ teksto en Esperanto, farita de [[Miroslav Malovec]] (en 2018). En 2020 la pola dramaturgo Jerzy Bielski kreis "''Zamenhof project: Breaking the codes''" (Projekto Zamenhof, rompi la kodojn) kiu estas [[Muzikalo|muzikteatraĵo]] (muzikalo), en kiu centras la komunikado inter homoj el diversaj kulturaj fonoj, sociaj klasoj, genroj ktp. En tiu komunikado precipe temas pri malfacilaĵoj en la komunikado kiuj povas konduki al miskomprenoj, malamikaĵoj kaj konfliktoj, sed ankaŭ pri nebuŝaj kodoj. En tiu muzikalo aŭdeblas jenajn lingvojn: Esperanto, la angla, pola, franca, dana, rusa, sed ankaŭ la morso-alfabeton, la brajla alfabeto, binaraj kodoj, DNA-kodoj, ĉiuj kunigitaj en kolaĝo plene de ritmaj aranĝoj (muzikaj strukturoj, sonoj, ritmoj ktp ) kiuj malkovros la muzikajn strukturojn, ritmojn, intonaciojn, fonemojn kaj la unikajn sonajn elementojn de ĉiuj ĉi lingvoj kaj sistemoj.<ref>(eo) [https://www.tejo.org/id/bunta-teatrajo-pri-zamenhof-en-nederlando-kaj-belgio/ Bunta teatraĵo pri Zamenhof en Nederlando kaj Belgio], TEJO, la 29-an de aŭgusto 2019.</ref><ref>(nl) [https://fondspodiumkunsten.nl/nl/actueel/projecten/zamenhof_project_breaking_the_codes/31/ Zamenhof Project, Breaking the codes]. Evento pri lingvo kaj komunikado, en kiu muziko kaj vidaj elementoj kiel teatro, nuntempa danco, soninstalaĵo, video, [[koreografio]], kostumoj kaj lumo estas ĉiuj integritaj.</ref>. En 2022 la muzikalo ''[[June kaj Kune (muzikalo)|June kaj Kune]]'' premieris kadre de la [[IJK 2022|78-a Internacia Junulara Kongreso de TEJO]], la [[26-a de aŭgusto|26-an de aŭgusto]] [[2022]].<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.liberafolio.org/2022/09/01/muzikalo-kronis-la-unuan-postpandemian-ijk/ | titolo = Muzikalo kronis la unuan postpandemian IJK | alirdato = 2026-05-21 | familia nomo = Nielsen | persona nomo = Robert | dato = 2022-09-01 | verko = Libera Folio}}</ref> Ĝi estas la unua originala muzikalo en Esperanto. Dum la [[UK 2022|107-a Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Montrealo]] en 2022 la teatraĵo [[1910 (teatraĵo)|1910]] de Ĵenja Amis premieris, reĝisorita de Alena Adler kun aktorado fare de Garry Evans kaj Alena Adler mem.<ref>[https://esperanto2022.ca/eo/nova-teatrajo-furoris/ Nova teatraĵo furoris en Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221217151052/https://esperanto2022.ca/eo/nova-teatrajo-furoris/ |date=2022-12-17 }} esperanto2022.ca (2022)</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=fbWldQKlfrA] La teatraĵo 1910 en jutubo</ref> Dum la SAT-kongreso en 2003 en Svislando oni prezentis "Espere despere", tri humuraj teatraĵoj pri Esperanto kaj ĝia socio<ref>(eo) Riĉo, ''Multfaceta SAT-kongreso en Svislando'', [[Laŭte!]], p. 35, n-ro 168, nov-dec 2003</ref>. == Filmoj == La utiligo de Esperanto en kino estas malpli ofta. [[Kultura Centro Esperantista]] en [[Svislando]] posedas vastan [[Kinobiblioteko|kinotekon]] de raraj filmoj en Esperanto ekde [[1937]] kiel la filmo "''La sturmo de Johano arima''". En scenoj de ''[[The Great Dictator|La Granda Diktatoro]]'' (''The Great Dictator'') de [[Charlie Chaplin|Chaplin]] aperis afiŝoj en Esperanto, en ''[[Idiot's Delight|Delekto de Idioto]]'' ''(Idiot's Delight'') kun [[Clark Gable]] kaj en la [[Japanio|japana]] filmo [[Jan Arima no shūgeki|''Jan Arima no shūgeki'']] iuj dialogoj estis en Esperanto, en la hispana filmo ''[[El coche de pedales|La pedalaŭto]]'' (''El coche de pedales'') la protagonistoj foje parolas en Esperanto, samkiel en la usona filmo '[[Captain Fantastic|''Captain Fantastic'']]' (2016). En 1980 Japana Esperanto-Instituto sciigis la aperon en Japanio de belega animacifilmo "[[Nokto de la Galaksia Fervojo|Nokto de la galaksia fervojo]]", produktita en vere unuarangaj kondiĉoj, entreprenita de la tagĵurnalo Asahi Shimbun, televidstacio Asahi kaj "Nippon Herald Films Group" surbaze de la famege fabelo de [[Mijazaŭa Kenĝi|Miyazawa Kenzi]] kiu estas profunde filozofia. Ĝia granda sukceso en la tuta Japanio ŝuldas multon al la unika figurigo per katoj. Tutvesperaj filmoj uzantaj sole Esperanton estas esceptegaj, apartenas al ili ekzemple kulta ''[[Incubus|Inkubo]]'' kun ĉefrola [[William Shatner]], tamen ekzistas proksimume dek kvin, kiuj iel tuŝas la temon de la internacia lingvo<ref>UE 2012:3 Grady: [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2012/03/04-instruado/en Esperanto at the movies] (angla)</ref>. Turka reĝisorino realigis kurtmetraĵon (''Senmova'' <ref>Tuğçe Sen: ”[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/senmova/ En mia koro kaj menso mi naskiĝis esperantisto]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}”, Libera Folio, la 26-a de septembro 2010, alirite la 26-an de februaro 2018.</ref><ref>Senmova, [http://filmoj.net/senmova/ Verda Filmejo].</ref>) kun voĉoj nur en Esperanto. Reĝisorino Natalie MacMahon kreis mallongan filmon ''A Universal Love Story (Universala Amrakonto)'' kiu havis esperantecajn elementojn kaj en [[2018]] ŝi kreis la retan filmserion "''Malsano Nomita Amo''" kiu estas multe parolata en Esperanto kaj en kiu Esperanto 'rolas kiel elemento, kiu rekunigas homojn, kiel revolucio necesa por povi vere kompreni unu la alian denove kaj esprimi sentojn' <ref>Rogier Huurman, ''[https://www.liberafolio.org/2018/09/11/esperanto-en-reta-serio-pri-socio-sen-amo/ Esperanto en reta serio pri socio sen amo]'', Libera Folio, la 11-an de septembro 2018, alirite la 13-an de septembro 2018.</ref>. Lastatempe aperis ankaŭ kelkaj amatoraj Esperantistaj filmprojektoj kaj asocioj, produktantaj mallongajn filmetojn plene Esperantajn. Ili daŭras kutime ĉirkaŭ kelkdek minutoj<ref name="Ĝisdate pri Esperanto" /><ref>''Esperanto movie titles.'' Internet Movie Database. Atingita je 2007-09-01. http://www.imdb.com/List?language=Esperanto&&tv=off&&nav=/Sections/Languages/Esperanto/include-movies&&heading=10;Esperanto%20movie{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La brazila kinofirmao ''Imagu Filmoj''<ref>[https://imagufilmoj.wordpress.com/ Retejo de Imagu Filmoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918233417/https://imagufilmoj.wordpress.com/ |date=2016-09-18 }}.</ref> produktis kelkajn Esperantlingvajn filmojn, longajn, kaj etajn. En 2006 kadre de UK en Italio ''Imagu Filmo''j lanĉis la filmon ''{{Senapartligilo|Gerda malaperis (filmo)}}''. En la laŭvica jaro aperis ''La Patro''<ref>[https://web.archive.org/web/20190717211724/https://imagufilmoj.wordpress.com/aliaj-projektoj/la-patro/ El la retejo de ''Imagu Filmoj'', arkivigita en julio 2019].</ref>. Krom ĉi tiuj la firmao produktis aliajn filmojn. En 2017 turniĝis kurtmetraĵo de Christian Laubacher : "''Das Porträt von Parzival, einem Mann, der sich für eine Sache einsetzt : Esperanto''" (la portreto de [[Parsifalo]]<ref name=":5">Noto : Serge Reverdin (aŭ Parzival) estas nevo de grava politikisto, Olivier Reverdin : la sola svisa parlamentano kiu iam prezidis la Konsilion de Eŭropo. (fonto : Herolde de Esperanto, 2281 (2:2018), 94a jarkolekto, p. 2.</ref>, viro kiu strebas por afero: Esperanto) prezentita dum la filmfestivalo de [[Soloturno]]<ref name=":5" />. Se filmistoj uzis la lingvon Esperanto en filmoj faritaj de neesperantistoj, ĝi estis uzata por doni al diversaj filmoj nuancon de universaleco, [[fremdeco]], utopieco, [[Plurlingveco|multlingveco]], estonteco, neŭtraleco, ekzoteco, [[Anarkiismo|anarkiismeco]] aŭ mistereco<ref>[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/ne-nur-senmova-esperanto-en-retaj-filmoj.html Ne nur Senmova: Esperanto logas filmistojn]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Libera Folio, la 19-an de septembro 2010, alirite la 26-an de februaro 201.</ref>. En 2021 la [[Usona Bona Film-Festivalo]] estiĝis. Ĝi estas regula esperanta film-konkurso de [[Esperanto-USA]]. La filmoj devas esti malpli ol 5 minutojn longaj kaj tute en Esperanto kun almenaŭ 10 unikaj parolataj vortoj kaj videbla postulata rekvizito, kiun anoncas la festival-estro je la komenciĝo de la konkurso. La festivalo jam produktas pli ol 175 filmojn en Esperanto. == Muziko == {{Ĉefartikolo|Esperanto-muziko}} [[Dosiero:Kajto.jpg|eta|La kvarmembra [[Nederlando|nederlanda]] [[muzikgrupo]] [[Kajto (muzikgrupo)|Kajto ]] koncentriĝas pri [[Frisujo|frisa]] [[popola muziko]], [[maristo|maristaj]] kantoj kaj [[Kanono (muziko)|kanonoj]]]] Muzikaj [[ĝenro]]j en Esperanto inkluzivas [[populara muziko|popularajn]] kaj [[popola muziko|popolajn]] kantojn, [[rokmuziko]]n, [[kabaredo]]n, kantojn por soloistoj kaj [[ĥoro]], kaj [[opero]]n. Popularaj [[komponisto]]j kaj artistoj, inter aliaj [[Elvis Costello]] kaj [[Michael Jackson]], registris en Esperanto, verkis [[orkestro|orkestraĵojn]] inspiritajn de la lingvo, aŭ uzis ĝin en siaj propagandaj materialoj. Kelkaj kantoj el la [[Muzikalbumo|albumo]] ''Esperanto'' de [[Time Warner]], kiu eldoniĝis – pure Esperante – en [[Hispanujo]] en Novembro [[1996]], atingis altajn rangojn en hispanaj [[muzikaĵrangolistoj]]. Klasikaj orkestraĵoj kaj ĥorverkoj kun Esperanto-teksto inkluzivas ''[[La Koro Sutro]]'' de [[Lou Harrison]] kaj la ''[[Simfonio n-ro 1 Esperanto|Simfonion n-ro 1 Esperanto]]'' de [[David Gaines]] (ambaŭ el [[Usono]]). En la [[Francio|franca]] urbo [[Tuluzo]] ekzistas muzikeldonejo [[Vinilkosmo]], specialiĝanta al produktado de Esperanta muziko. Tiun eblas trovi ankaŭ enrete, inkluzive kelkajn retejojn dediĉitajn al Esperanta [[karaokeo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. Diversaj muzikpecoj troveblas en la interreto, ekzemple historie ĉe [[MusicExpress|musicexpress.com.br]] kaj daŭre ĉe [[Spotify]]<ref>[https://play.spotify.com/user/lapingvino/playlist/7wl5YqHlVren57JMLkGhSs Listo de Esperanto-muziko en Spotify]</ref>, [[Deezer]]<ref>[http://www.deezer.com/playlist/1083760081 Listo de Esperanto-muziko en Deezer]</ref>, ĉe la interreta radio ''last.fm'' <ref>Aŭskultu muzikpecojn esperante ĉe [http://www.last.fm/user/alcomaro/library/playlists/2g9sv_saluton_esperanto ''last.fm''] (radia interretpaĝo)</ref> , la ''publika kantaro'' <ref>Tekstoj kaj akordoj de multaj [http://www.muenster.de/~kunar/publika_kantaro.htm muzikpecoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151104172646/http://www.muenster.de/~kunar/publika_kantaro.htm |date=2015-11-04 }} (ĉe la retpaĝaro de Gunnar R. Fischer)</ref> kaj la [[Kantaro-Vikio]]. Vidu ankaŭ la liston de ĉirkaŭ 300 [[Esperanto-muzikalbumoj]]. == Periodaĵoj == {{Ĉefartikolo|Esperanto-gazeto}} [[Dosiero:Beletra Almanako 25.jpg|eta|La kovrilo de ''Beletra Almanako'' 25.]] Pli ol cent [[Esperanto-gazeto|gazetoj kaj revuoj]] regule aperas en Esperanto, inkluzive la novaĵrevuon ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', la literaturan revuon ''[[Beletra Almanako]]'', la oficialan organon de [[TEJO]], nome ''[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]'', la revuon ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'', organo de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], kaj la revuon ''[[Sennaciulo]]'', organo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]. Dusemajna aktualaĵ-gazeto ''[[Eventoj]]'' estas ofertata ankaŭ en senpaga elektronika versio. Abonantoj povas ankaŭ perrete akiri multajn aliajn gravajn gazetojn, inkluzive ret-arkivojn de malnovaj numeroj. Estas periodaĵoj pri medicino kaj scienco, por junularo, religiaj magazinoj, edukaj kaj pedagogiaj revuoj, literaturaj kaj special-temaj eldonaĵoj<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. La gazeto [[Heroldo de Esperanto]] (EdE) estas ekzemplo de preskaŭ centjara eldonaĵo. Ĝi estas aĉetita de la brazila entrepreno [[Sociala Grupo Lexus]]<ref>[https://pt-br.facebook.com/lexussociala/ Fejsbuka paĝo] de la Grupo.</ref>, kiu respondecas pri ĝia eldonado ekde la jaro 2017. La historio de la Esperanto-gazetoj preskaŭ koincidas kun la historio de la lingvo mem, ĉar jam ekde la komenco de la 20-a jarcento jam multnombris la gazetoj, unue por disvastigo de la lingvo mem kaj tuj ankaŭ por la propra vivo de la esperantlingvaj kulturo kaj literaturo. Por multaj esperantistoj tra la tuta mondo antaŭ la epoko de [[Interreto]], legado kaj kontribuo al gazetoj estis la preskaŭ nura ebleco esperantumi, kiam ili estis izolitaj aŭ for de la agado de la ekzistantaj kluboj. En la epoko de Interreto la ebloj multobliĝis, sed la kutimo havi gazetojn daŭrigis kaj nun estas pli kaj pli da retaj revuoj. == Radioelsendo kaj televido == {{Ĉefartikolo|Esperanto-radio}} [[Dosiero:Pola Radio en Esperanto.jpg|eta|dekstra|La Esperanta redaktejo de la [[Pola Radio]] preparas ĉiutage dudekminutan [[podkasto]]n]] [[radiofonio|Radiostacioj]] en [[Brazilo]], [[Ĉinio]], [[Kubo]], [[Pollando]] kaj [[Vatikano]] elsendas regule en Esperanto. Plimultiĝas programoj aŭdeblaj ankaŭ [[interreto|interrete]], aliaj stacioj (kaj profesiaj kaj amatoraj) agas precipe aŭ nur perrete. Al konataj internacilingvaj podkastoj apartenas ekzemple la [[Radio Verda]], funkcianta ekde [[1998]]. Televidoj en diversaj landoj proponas kursojn de Esperanto, inkluzive la plej aktualan 16-partan adapton de la kurso ''[[Mazi en Gondolando]]'' de [[British Broadcasting Corporation|BBC]], kiun elsendis la stacio Pola Televido 1 (TVP1{{spaceto}}– ''Telewizja Polska{{spaceto}}1'')<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. La saman kurson elsendis dum pluraj jaroj ankaŭ ne plu ekzistanta televidstacio de [[Saarbrücken]]<ref>Peter Hauser (2003). “Tradicia Kultura Semajnfino”. En ''La Ondo de Esperanto'', n-ro 1. http://www.esperanto.org/Ondo/Ondo/99-lode.htm#99-22 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130726180818/http://www.esperanto.org/Ondo/Ondo/99-lode.htm#99-22 |date=2013-07-26 }}. Atingita 2010-02-20.</ref>. En la jarintervalo [[2005]]–[[2006]] aktivis ankaŭ projekto de la internacia enreta Esperanta televidstacio sub la nomo [[Internacia Televido]], funkcianta enkadre de la retejo [[Ĝangalo (retportalo)|Ĝangalo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. == Interreto == Elektronikaj retoj, precipe la [[interreto]], estas la plej rapide disvastiĝantaj [[komunikilo]]j inter uzantoj de la internacia lingvo. Ekzistas kelkcentoj da [[dissendolisto|diskutgrupoj]] pritraktantaj diversajn [[temo]]jn, de [[denaskaj Esperanto-parolantoj|familia uzo de Esperanto]] ĝis la [[ĝenerala relativeco|ĝenerala relativeca teorio]]. Esperanto estas uzata ankaŭ en diversaj [[tujmesaĝilo]]j, kiel [[Telegram (aplikaĵo)|Telegram]], [[Interreta relajsa babilo|IRC]], [[Skype]], [[ICQ]], [[Jabber]] aŭ [[Paltalk]]. Troveblas miloj da internacilingvaj [[retpaĝo]]j. Multaj [[komputila programo|komputilaj programoj]], ekzemple [[literumilo]]j, [[gramatik-kontrolilo]]j kaj klavar-aranĝoj, estis kreitaj en kaj iam ankaŭ por Esperanto. Programoj kiel [[LibreOffice]], [[Mozilla Firefox|Fajrovulpo]] (Firefox), [[IrfanView]], la [[grafika labormedio|grafikaj labormedioj]] [[GNOME]] kaj [[KDE]], kaj la [[operaciumoj]] [[Ubuntu (linukso)|Ubuntu]] kaj [[Mandriva]] estas haveblaj en Esperanto. Popularaj retejoj kiel [[Guglo]], [[Vikipedio]], [[Facebook|Vizaĝlibro]] (''Facebook'') havas Esperanto-versiojn<ref name="Ĝisdate pri Esperanto" />. Ankaŭ [[Ipernity]] havis Esperanto-version antaŭ la aperigo de la [[socia retejo]] [[Mia Vivo]]. == Publika ĉeesto de Esperanto == Esperanto hejmiĝis en pluraj sferoj de la vivo. Pluraj brazilaj vortaroj enhavas ekzemple la kapvorton ''samideano''.<ref>Kapvorto ''samideano'' en la [http://michaelis.uol.com.br/busca?r=0&f=0&t=0&palavra=samideano Vortaro "MICHAELIS"]</ref> En dekoj da landoj ''Esperanto'' nomas stratojn, avenuojn, ejojn (→ [[Lingva pejzaĝo]]). La libro [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Monumente pri Esperanto]]<ref>PDF-libro [https://uea.org/l/teko/libroj/monumente.pdf Monumente pri Esperanto]</ref> vaste dokumentas plurspecajn monumentojn honore al Esperanto aŭ L. Zamenhof en la tuta mondo. La brazila esperantisto [[Ismael Gomes Braga]] donis al sia filo la nomon ''Zamenhof'' kiel familian nomon.<ref>El la libro ''Ismael Gomes Braga'', de Zêus Wantuil, publikigita de [[Brazila Spiritisma Federacio|FEB]].</ref> La {{daton|20|novembro|2014}} la pollanda ministrino pri kulturo kaj nacia heredaĵo [[Małgorzata Omilanowska]] subskribis dokumenton, laŭ kiu Esperanto estas enmetita en la Polan liston de nemateria kultura heredaĵo.<ref name=":1">[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ Novaĵteksto el ''Libera Folio''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250602142237/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ |date=2025-06-02 }}.</ref> === Marko-nomoj === Pli kaj pli da asocioj kaj firmaoj malkovras ke ili povas distingi sin en la amasego de markonomoj per la elekto de Esperantlingva nomo. Inter la kialoj ili mencias : pli facila troveblo en interreto, nomo kiu en aliaj lingvoj ne havas strangan signifon, sed kelkfoje ankaŭ ideologian kialon, ĉar la ideo de Esperanto kongrueblis kun ilia aktiveco. Jam nur en Belgio troveblis pli ol 100 markonomoj kiuj uzis nomon en Esperanto<ref>(nederlanda) ''Yves Nevelsteen, 100+ merknamen in het Esperanto - een overzicht van Belgische bedrijven en verenigingen die een naam in het Esperanto kozen voor hun activiteit (2018), Vlaamse Esperantobond ([[Flandra Esperanto-Ligo|FEL]]),62 p.''</ref>. == Gufujo == {{Ĉefartikolo|Gufujo}} ''Gufujo'' nomiĝas la trankvila [[Nokto|nokta]] teo-trinkejo dum esperanto-aranĝoj, precipe junularaj. Ĝi estis inventita en la 1990aj jaroj kiel alternativa trinkejo (strikte sen [[Tabakfumado|fumado]] kaj sen [[alkoholo]]<ref name=":3">{{Citaĵo el la reto|url=http://gufujo.org/gufujemuloj.html|titolo=Kion fari en gufujo|alirdato=2014-10-09|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|jaro=c2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141015103603/http://gufujo.org/gufujemuloj.html|arkivdato=2014-10-15}}</ref>), Tiu kutimo ekestis en 1995 por kontrasti al la pli ofta kutimo de post-kongresa festado je drinkejo<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.esperan.to/gufujo/historio.html|titolo=Kiel ekestis gufujo, la historio.|alirdato=2014-10-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928014413/http://www.esperan.to/gufujo/historio.html|arkivdato=2007-09-28}}</ref>. Gufujo estas metaforo : la gufoj estas la noktemaj partoprenantoj de junaj festivaloj kiuj ariĝas en speciala loko, ĉefe lumigitia per kandeloj, kie oni trinkas senalholaĵojn kiel teo<ref name=":3" />. La etoso estas trankvila kaj senbrua<ref name=":4">(nl, eo, en) F. Gobbo, Interlingvistiko, fako por multlingveco , Vossiuspers UvA, 2015, p. 26.</ref>. Koncertmuziko, poeziolegado, aŭ literaturlegado estas kutimaj agadoj en tiaj kafejoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://gufujo.org/gufujestroj.html|titolo=Kiel organizi bonan funkciantan gufujon|alirdato=2014-10-09|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|jaro=c2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141015103605/http://gufujo.org/gufujestroj.html|arkivdato=2014-10-15}}</ref>. Ĉar Esperanto havas vivan komunumon, la parolantoj produktas kulturaĵojn kiam ili interagas eĉ senkonscie<ref name=":4" />. Tiel ili ankaŭ kutimas krei gufujon kiel improvizita sukeraĵejo uzante [[Stelo (monunuo)|Esperanto-monon]] same kiel realan monon por pagi manĝaĵon kaj trinkaĵon<ref name=":3" />. == Religio == Kelkaj religiemaj figuroj, kiel ekzemple [[budhismo|budhistmonaĥoj]] kaj [[kristanismo|kristanaj]] pastroj, emas ĝui Esperanton kiam peras la mesaĝon ke ĉiuj estas samaj kaj ĉiuj pensoj gravas sendepende de kie ili venas. Tio signifas, ke relative parolante, homoj venas de ĉiuj malsamaj religioj al Esperanto kaj tamen ne alifrontas. [[Oomoto]], mezgranda japana religio, multe diskonigas Esperanton kaj la lingvo ludas grandan rolon en la religio mem. == Slango, eŭfemismoj kaj fimalbenoj == {{Ĉefartikolo|Esperanta slango}} La plej bone konata slango estas “samideano”, laŭlitere “sam-idea membro; konsent-membro” sed kun la signifo “kolega Esperanto-parolanto”. Aliaj estas [[kabei]], [[mojosa]] kaj “[[krokodili]]”<ref>Aleksandro Melnikov, Vortoj kaj signifoj, specifaj nur por Esperanto-kulturanoj: kiel ili formiĝas ([http://host.uniroma3.it/laboratori/laat/konferencoj/2006-miljorini/Melnikov-prel-eo.doc DOC] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181022232551/http://host.uniroma3.it/laboratori/laat/konferencoj/2006-miljorini/Melnikov-prel-eo.doc |date=2018-10-22 }}),</ref>, kiu signifas ''paroli nacian lingvon inter Esperantistoj'': ekzemple, se infano ŝanĝas al la sveda ĉe Esperanto-koncerto, la patrino eble diros al li “ĉesu krokodili”<ref>[http://esperanto.davidgsimpson.com/eo-slang.html Esperanto Slang]</ref>. La plej konata eŭfemismo estas “necesejo”, laŭlitere “necesa loko”, kiu signifas urin-/fekejon. Multe pli da eŭfemismoj ekzistas, kiel ekzemple “kaĉo" – avenkaĉo, pulpeca manĝaĵo, anstataŭ “kako" – malĝentila vorto por feko. Fivortoj povas asimili famajn Esperanto-libronomojn aŭ verkistojn — la plej klara ekzemplo estas “Zamenfek!”, kombino de "Zamenhof" (la nomo de la kreinto de Esperanto), kaj “fek”. == Kuirado kaj receptoj == Ĉar Esperanto-parolantoj venas el malsamaj landoj ĉirkaŭ la mondo, kaj familioj, kies infanoj [[denaskuloj|parolas Esperanton denaske]], kutime havas gepatrojn de du tre malsamaj landoj, tial ekzistas receptoj asimilantaj elementojn de malsamaj landoj. Tradiciaj manĝaĵoj estas miksataj aŭ manĝataj ankaŭ en tia maniero, kiel indiĝeno ordinare ne farus. ''[[Internacie kuiri]]'' de [[Maria Becker-Meisberger]], publikigita de [[FEL]] (Flandra Esperanta Ligo), [[Antverpeno]] 1989, ISBN 90-71205-34-7, estas ekzemplo de Esperantlingva kuirlibro. Alia estas ''[[Manĝoj el sanigaj plantoj]]'' de [[Zlata Nanić]], publikigita de [[BIO-XRNO]], [[Zagrebo]] 2002, ISBN 953-97664-5-1. Kelkaj Esperanto-periodaĵoj, kiel ekzemple ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', kelkfoje inkludas receptojn. La revuo [[Esperanto (revuo)|Esperanto]] sub la redaktoreco de [[Attila Kaszás]] ekhavis rubrikon por receptoj. == Modo kaj Esperanto == ''Face-to-Face'' estas kolekto de altmodaj vestaĵoj de la modo-dezajnistino Lorena Winkler (Germanio) kiu provis redoni la signifon de Esperanto en sia modokolekto. Ĝi baziĝas sur baza Esperanta ideo de interesiĝo pri aliaj kulturoj kaj tradicioj kiujn ĝi interligas per amikeco. La kolekto ne celas malkonstrui kulturajn diferencojn, male ĝi volas akceli buntan kulturan diversecon en la modo<ref>(angla) [https://www.linkedin.com/pulse/artificial-language-esperanto-fashion-anna-gubanova?trk=portfolio_article-card_title Artificial language esperanto and fashion]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, LindedIn paĝo de Anna Iversen-Gubanova, CEO de Franciq</ref>. Ĝia kolora paletro varias de bunta al unukroma, kun memcertaj nuancoj inter verdo kaj kremo<ref>Modo por kunigi kulturojn kiel faras Esperanto, Literatura Foiro-Femine, jaro 49, numero 295, p. 283-284, oktobro 2018</ref>. ''Kuniri'' estas kudra laborejo, metiejo kun nomo en Esperanto en kiu [[rifuĝinto]]j kreas modon kiu dezajne ligas malsamajn etnajn fonojn de gestudentoj kaj dezajnistoj<ref>(germana) ''[https://www.aubi-plus.de/blog/textilien-als-ausdruck-der-kulturen-dein-design-ist-gefragt-3004/ Textilien als Ausdruck der Kulturen: Dein Design ist gefragt]'', ABOUT YOU Design Wettbewerb, la 26-an de Majo 2016.</ref>. [[:en:Vestoj|''Vestoj'']] estas akademia revuo pri modo kun titolo en Esperanto. Vestoj en unu de ĝiaj numeroj interalie esploris kiel pli bone kompreni kiel la reprezentadoj de povo estas montrataj ene de la moda industrio kaj kial tiom malmultaj homoj emas defii ilin<ref>(angla) ''[http://vestoj.com/issues/issue-four-on-fashion-and-power/ On fashion and power]'' (pri modo kaj povo), Vestoj, nro 4,</ref>. Ĉu ebla paralelo kun Esperanto en la lingva mondo? En la revuo '''Esperanto sub la suda kruco''<nowiki/>' numero 134, marto 2019, aperis artikolo 'Somerlernejaj esperantistaj kapkovraĵoj' kun la emblemo de la [[kanguruo]] kaj la vorto Esperanto<ref>Katja Steele, [http://aea.esperanto.org.au/ftp-uploads/ESK-134-mar2019.pdf Somerlernejaj Esperanto-kapkovraĵoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200321124712/http://aea.esperanto.org.au/ftp-uploads/ESK-134-mar2019.pdf |date=2020-03-21 }} (PDF kun fotoj pri uzebloj), [[Esperanto sub la Suda Kruco|Esperanto sub la suda kruco]], p. 13, n-ro 234, vol. 26 (1), marto 2019, revuo de la Aŭstralia kaj Nov-Zelanda Esperanto-Asocioj.</ref>, surhavebla kaj uzebla diversmaniere. Okazis ke iuj homoj portis tradician veston de sia lando dum Esperanto-kongresoj sendepende ĉu jes aŭ ne ili portas ĝin en sia propra lando<ref>'Parada elmontro de tradiciaj vestaĵoj', MAS, Afrika Centro Esperantista, la 18-an de septembro 2008, [http://www.mas-eo.org/spip.php?article316 KomACE nro 34], la 1-an de septembro 2008, alirite la 22-an de oktobro 2018.</ref>. Svedio, ekzemple, estis kulture kontraŭ portado de la propra tradicia robo ekde la [[dua mondmilito]]. Tamen svedoj daŭre povas uzi tradician vestaĵon okaze de Esperantistaj aranĝoj. (ref ?). Esperanto emas reliefigi kulturajn tradiciojn kiel dum la dua mondekspozicio de pupoj en Japanio (2012), organizita de esperantistoj, kie okazis parado kun 200 diverslandaj kostumoj<ref>[[Miyoshi Etsuo|Etsuo Miyoshi]], Dua monda pupekspozicio, [http://www.literatura.bucek.name/starto412.pdf Starto 4/2012], p. 122</ref>. == Zamenhofa Tago == {{Ĉefartikolo|Zamenhofa Tago}} [[Dosiero:Zamenhofa_tago_Kelmis_2008.jpg|eta|250px|Zamenhofa Tago en [[Kelmis]] (iama [[Neŭtrala Moresneto]]) ([[2008]]).]] La 15-an de decembro (naskiĝtago de L. L. Zamenhof) Esperanto-parolantoj ĉirkaŭ la mondo festas [[Zamenhofa Tago|Zamenhofan Tagon]], ankaŭ nomatan “Tago de la Esperanta libro”<ref>“Tago de la Esperanta libro”[https://web.archive.org/web/20161213003438/https://www.liberafolio.org/2005/persone/ztago “La mondo festis Zamenhof-tagon”, en ''Libera Folio'', 2005, arkivigita en decembro 2016].</ref>. Estas komuna celo akiri aŭ legi Esperantan libron en tiu tago. Zamenhof mem estis forta rekomendanto de la ideo, ke por disvastigi Esperanton ĉirkaŭ la mondo, ĝiaj parolantoj devus krei grandan korpon de literaturo. La poemo [[La Espero]], verkita de Zamenhof, fariĝis la Esperanta himno, kaj la plejmulto da Esperanto-parolantoj scias ĝin, almenaŭ parte. Ĝi ofte estas kantata ĉe Esperanto-aranĝoj. Ĉu oni ŝatas la kantotekston aŭ ne, la himno estas ĝenerale io, kio ligas la Esperanto-parolantojn ekde la fruaj jaroj de la lingvo, kaj estas jam parto de ĝia kulturo.<ref>Ronald J. Glossop: "''The culture of Esperanto''", la 4-an de aŭgusto 2005 <!-- ne plu rete http://www.iĉlm.org/kulturoa.htm The culture of Esperanto --></ref>. Revuo ''[[Esperanto]]'', kaj aliaj, ordinare raportas pri tio, kiel Esperantistoj festas tiun tagon tra la mondo. Similan raporton oni legas ankaŭ en [[IPR]], oficiala organo de [[ILEI]]. == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * "''Konciza kultura historio de la esperantlingva komunumo''", eld. [[Esperanta PEN-Centro]], 2020 (versioj en la angla, franca kaj sveda) * [[Ilona Koutny]], ''Esperanta Kulturo'' (elĉerpita sed enhavolisto estas [https://interl.home.amu.edu.pl/interlingvistiko/esperanta-kulturo-enhavo.pdf libere elŝutebla], PDF), Poznań, 2022, eld. Wydawnictwo Rys, ISBN 978-83-67287-32-6 * [[Aleksandr Melnikov|Aleksandro S. Melnikov]], ''Gvidlibro tra Esperantio'' - konciza leksikono de la Esperanto-kulturo : esperantonimoj, realioj<ref name=":6">Noto : Realioj estas realaĵoj specifaj por unuopa kulturo (reale ekzistantaj objektoj, fenomenoj, konceptoj, tradicioj, kutimoj ktp.) : p.3 (enkonduko) al la libro.</ref> kaj flugilhavaj vortoj, 2015, Rostov-na-Donu, ISBN 978-5-98615-147-2 * [[Boris Kolker]], Vojaĝo en Esperanto-lando, eldonejo Progreso, Moskvo, 1992, ISBN 5-01-002953-7. * Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj (CED), ''[[Esperantologio (gazeto)|Esperantologio]] / Esperanto Studies,'' internacia revuo pri ĉiuj fenomenoj rilataj al Esperanto. Ĝi aperigas artikolojn bazitajn sur originalaj studoj pri lingvosciencaj, historiaj, literatursciencaj, psikologiaj, sociologiaj kaj politikaj aspektoj de Esperanto kaj ankaŭ recenzojn pri libroj. Ĝi publikigas materialon en Esperanto aŭ en la angla, sed estas principe malferma al materialo ankaŭ en aliaj lingvoj. * Hans Becklin, ''Enkonduko al Kulturo'' - Kio estas kulturo? kaj enkonduko al la Esperanta kulturo, [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] n-ro 300 (2020:6) == Notoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperanta literaturo]] * [[Esperantujo]] * [[Vojaĝo en Esperanto-lando]] - "Gvidlibro pri la Esperanta kulturo" * [[Enciklopedio de Esperanto]] * [[Heredaĵo#Esperanto kiel heredaĵo|Heredaĵo]] (i.a. Esperanto-muzeoj en la mondo) * [[Zamenhofa Tago]] * [[Zamenhof/Esperanto-objekto]] * [[Esperanto en nacilingvaj tekstoj]] * (Naciaj) [[Antologioj en Esperanto]] * [[Listo de filmoj kun esperantaj subtekstoj|Listo de filmoj kun Esperantaj subtekstoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Esperanto}} * (germana) [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/index.htm Esperantomuseum und Sammlung für Plansprachen der Österreichischen Nationalbibliothek] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071218152501/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/index.htm |date=2007-12-18 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=j2G0IELpDnE Esperanta Slango], video de [[Evildea]] ĉe [[Jutubo]] * Esperanto-kulturo sur [http://www.esperanto.com/ esperanto.com] * [http://esperantaretradio.blogspot.com/2016/12/kiaj-ni-estas.html Kiaj ni estas?], Esperanta retradio, la 4-an de decembro 2016. * [https://www.pinterest.ca/search/pins/?q=learn%20esperanto&source_id=SdIVrVlq&rs=srs Pinterest bildaro] * [http://verkoj.com/ Originalaj kaj tradukitaj verkoj] * [https://esperantaretradio.blogspot.com/2024/09/vegetaranoj-montras-ke-esperanto-estas.html?view=flipcard Vegetaranoj montras ke Esperanto estas vera kulturlingvo], [[Paulo Sérgio Viana|Paŭlo Sergio Viana]], Esperanta Retradio, la 14-a de septembro 2024. {{Esperanto}} {{Leginda|2016|08|10}} {{ADLS|2016|49}} [[Kategorio:Esperanto-movado]] [[Kategorio:Esperanto-kulturo| ]] [[Kategorio:Esperanto-libroserioj]] mqdz52wbi9ozdh4ipqxovmkslsnq23p 9391910 9391909 2026-06-04T12:37:16Z ThomasPusch 1869 9391910 wikitext text/x-wiki {{Citaĵo|Pri la unua fako, la lingva, li detale traktis en la raporto, insistante pri tiu ĉi punkto: kulturo devas esti tuthomara.|[[Vivo de Zamenhof]], [[Edmond Privat]], 1920}} [[Dosiero:Funktion und Kultur.jpg|alt=Broŝuro en la germana pri la funkcio kaj kulturo de la Internacia Lingvo Esperanto.|eta|'''Broŝuro en la germana pri la funkcio kaj kulturo de la Internacia Lingvo Esperanto.'''|278x278ra]][[Dosiero:2008-07-26 uk rememoro mortintoj.JPG|eta|'''[[Roterdamo]], 2008: La 93-a Universala Kongreso de Esperanto kun 1845 partoprenantoj.'''|alternative=Roterdamo, 2008: La 93-a Universala Kongreso de Esperanto kun 1845 partoprenantoj.|200x200ra]] '''Esperanto-kulturo''', '''Esperanta kulturo''' aŭ '''kulturo de Esperanto''' estas kulturo propra al [[esperantistoj]]. La tradicio de Esperanto estis oficiale agnoskite kiel parto de sia nemateria kultura kulturheredaĵo en en [[Pollando]] (ekde 2014)<ref>(eo) Roman Dobrzyński, "[https://www.esperanto.torino.it/wp/?p=1517 ''Esperanto kiel kultura heredaĵo estas internacia konkero" — "L’Esperanto come retaggio culturale è una conquista internazionale"''], la 6-an marto 2015.</ref><ref>Aleksander Korĵenkov, [http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ Kio estas Esperanto? Pola nacia heredaĵo!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250602142237/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ |date=2025-06-02 }}, Libera Folio, 22-a novembro 2014.</ref><ref>[http://sezonoj.ru/2014/11/pollando-2/ "Esperanto – pola kultura heredaĵo"], "La Balta Ondo", la 21-a novembro 2014, rigardita je 2014-11-25</ref><ref>'<nowiki/>'''Noto '': '''''Tuomo Grundström en artikolo ''<nowiki/>'Nia heredaĵo estu monda'<nowiki/>'' (Esperantolehti, 5/2014, p. 3) faras demandosignon pri la poleco de Esperanto kaj Zamenhof. Zamenhof en letero al la LKK por la UK en Krakovo (1912) rekonfirmis sin kiel internaciulon kaj malakceptis ligon al iu ajn naciismo. Li volis laŭeble aparteni al popolo kun nomo neŭtrale geografie : ''"...laŭ mia politika-religia konvinko mi estas nek polo, nek ruso, nek hebreo, sed mi estas partiano de '[[Homaranismo - La Interna Ideo|homaranismo]]' (ne miksu kun '[[kosmopolitismo]]')."''</ref>, [[Kroatio]] (ekde 2019)<ref>(eo) [https://www.europo.eu/en/documentloader.php?id=497&filename=eb-189-2019-02.pdf Grava sukceso por Esperanto en Kroatio] (PDF), Eŭropa Bulteno, pĝ 1-5, Numero 189, februaro 2019.</ref><ref>(eo) Zlatko TIŠLJAR, [https://www.esperanto.be/fel/publika/012450p.php Ŝtata agnosko de Esperanto-kulturo], [[Monato (gazeto)|Monato]], la 28-an de marto 2023</ref> kaj en [[Aŭstrio en la Vintra Olimpiko 2006|Aŭstrio]] (ekde 2026)<ref>(de)''[https://www.unesco.at/presse/artikel/article/vier-neue-eintragungen-im-nationalen-verzeichnis-des-immateriellen-kulturerbes Vier neue Eintragungen im Nationalen Verzeichnis des Immateriellen Kulturerbes]'', Aŭstria nacia Unesko-komisiono, la 16-an de aprilo 2026.</ref>. <blockquote>"Esperanto estas vere humana, etika kaj nobla projekto kiu pro tio jam ofte, ankaŭ fare de [[Unesko|UNESKO]], estas konsiderata kiel altvalora kultura valoraĵo" - [[Jo Haazen]] "''Esperanto estas la perfekta rimedo se oni deziras havi senperajn homajn kontaktojn mondvaste''" - [[Peter Weide]] "''Elpensite kiel idiomo de granda komunikado, Esperanto evoluis kiel lingvo de alternativa komunikado<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3549 Nia tradukarto vekis grandan intereson en PEN], HeKo n-ro 682 7-B, la 22-an de junio 2018</ref>. Naskite el revo de paco kaj frateco, per sia ĉiutaga kaj familia uzo ĝi generis diasporan komunumon kaj originalan literaturon. La ĉefajn trajtojn de la esperanta kulturo, karakteriziĝas precipe per produktado [[Literatura Foiro|literatura]], sed ankaŭ [[Teatro|teatra]], [[Muziko|muzika]], [[Bildliteraturo|komiksa]] kaj [[Kinematografio|kinematografi]]''[[Kinematografio|a]]" - [[Giorgio Silfer]]<ref>''[http://www.esperantio.net/index.php?id=3707 Kurso pri la kultura historio de la esperanta popolo]'', HeKo n-ro 701 3-B, la 3-an de februaro 2019.</ref>. </blockquote>La Esperanto-kulturo estas deirpunkto al aliaj kulturoj (ĉi tiu estas esenca trajto por ĝi, pli ol por dominantaj naciaj lingvoj). Ĝenerale Esperanto-kulturo estas [[Interkultura edukado|interkultura]] kaj disvolviĝas ĉefe en la jam menciitaj kampoj, sed ankaŭ en la kampo de internacia amikeco (Semajno de Internacia Amikeco) kaj [[Pasporta Servo|gastigado]] ([[Pasporta Servo]]). La Esperanto-kulturo ampleksas krom simbolojn ankaŭ komunumajn kutimojn, eĉ diversajn ideologiojn<ref>Ideologio de la Esperanto-komunumo. Nikolao Gudskov, en : "''[http://mi.anihost.ru/Espero/epitomoes.doc Epitomo de esperantologio — interlingvistiko, historio, ideologio, kulturo, movado, instruado]''"(.doc-formate), Rusia Esperantista Unio (REU), Eld. Impeto, Moskvo, 2002, p. 21-27.</ref><ref>(en) Federico Gobbo, ''[https://books.google.com.my/books?hl=en&lr=&id=fLgREAAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA247&ots=p3zfC9AaTI&sig=lYBv3BOwVNMBo4iN05-7U4L9jHU#v=onepage&q&f=false The language ideology of Esperanto]'', paĝoj 249-265, en: Marco Tamburelli, Mauro Tosco, Contested Languages: The hidden multilingualism of Europe</ref> kiel klarigita en la [[Manifesto de Prago]] kaj por iuj (→[[Esperanta Civito]]) ĝi estas arta perilo kaj subtenas esperantistan identecon<ref>Kiel ĉiuj ankaŭ [[L. L. Zamenhof|L.L. Zamenhof]] havis multajn grupidentecojn inter kiuj estis pluraj etnaj kiel la hebrea, rusa, pola, litova... sed ankaŭ esperantista. Fonto : Andreas Künzli, "[http://www.planlingvoj.ch/Esperanto_pola_heredajo.pdf Kial Esperanto ne estas nur pola nacia heredaĵo]" (finas per kritikaj komentoj el diversaj landoj), plansprachen.ch</ref>. Estante pontolingvo, Esperanto akcelas [[Translingvado|komunikadon trans kulturoj kaj lingvoj]]<ref>[https://www.liberafolio.org/2018/01/09/steven-brewer-volas-montri-la-utilon-de-esperanto-al-global-voices/ Steven Brewer volas montri la utilon de Esperanto al Global Voices], Libera Folio, la 9-an de januaro 2018.</ref>. Esperanto funkcias en ĉiuj sferoj de la kulturo, inkluzive de fikcia kaj malfikcia [[Esperanta literaturo|literaturo]], [[Esperanto-teatro|teatro]], [[Esperanto-radio|radio]], [[Ĵurnalismo#Esperanto kaj ĵurnalismo|ĵurnalismo]], [[Esperanto-blogo|blogado]], [[Esperanto-filmo|kinarto]], religio ktp. == Oficiala kultura heredaĵo == Vidu ankaŭ: [[Heredaĵo#Lingvoj, Esperanto kaj heredaĵo|Lingvoj, Esperanto kaj heredaĵo]]. En [[Eŭropa Unio]] jam tri membro-ŝtatoj agnoskis Esperanton kiel sia nacia heredaĵo: [[Sejmo kaj Esperanto#Esperanto akceptita en la pola listo de "nemateria kultura heredaĵo"|Pollando en 2014]], Kroatio en 2019 kaj [[Aŭstrio#Esperanto, parto de nemateria kultura heredaĵo de Aŭstrio|Aŭstrio en 2026.]] # La {{daton|20|novembro|2014}} la pola ministrino pri kulturo kaj nacia [[heredaĵo]], Małgorzata Omilanowska, subskribis dokumenton laŭ kiu Esperanto estas enmetita en la [[Sejmo kaj Esperanto#Esperanto akceptita en la pola listo de "nemateria kultura heredaĵo"|liston de pola nemateria kultura heredaĵo]].<ref name=":2">Roman Dobrzyński, "[https://www.esperanto.torino.it/wp/?p=1517 ''Esperanto kiel kultura heredaĵo estas internacia konkero" — "L’Esperanto come retaggio culturale è una conquista internazionale"''], 6-a marto 2015.</ref><ref name=":1" /> # La [[11-a de februaro|11-an de februaro]] [[2019]] la Ministerio por Kulturo de [[Kroatio|Respubliko Kroatio]] oficiale rekonis la tradicion de Esperanto kiel parto de sia kulturheredaĵo<ref>(eo) [https://www.europo.eu/en/documentloader.php?id=497&filename=eb-189-2019-02.pdf Grava sukceso por Esperanto en Kroatio] (PDF), Eŭropa Bulteno, pĝ 1-5, Numero 189, februaro 2019.</ref><ref>(eo) Zlatko TIŠLJAR, [https://www.esperanto.be/fel/publika/012450p.php Ŝtata agnosko de Esperanto-kulturo], [[Monato (gazeto)|Monato]], la 28-an de marto 2023</ref>. # La [[16-a de aprilo|16-an de aprilo]] [[2026]]. la Aŭstria Komisiono de [[Unesko|UNESKO]] formale agnoskis Esperanton kiel parton de la nemateria kultura heredaĵo de [[Aŭstrio]]<ref>(de)''[https://www.unesco.at/presse/artikel/article/vier-neue-eintragungen-im-nationalen-verzeichnis-des-immateriellen-kulturerbes Vier neue Eintragungen im Nationalen Verzeichnis des Immateriellen Kulturerbes]'', Aŭstria nacia Unesko-komisiono, la 16-an de aprilo 2026.</ref>. Dum preskaŭ cent tridek jaroj, surbaze de Esperanto, la esperantista komunumo formis karakterizan vivkoncepton, inspiritan de la ideoj de Zamenhof, kaj ankaŭ kutimojn, tradicion, literaturon, muzikon, simbolojn, festotagojn kaj eĉ siaspecan [[mitologio]]n<ref name=":2" />. En la lingvo Esperanto formiĝis propra [[frazeologio]], [[Idiomaĵo|idiomaĵoj]], [[Onidiro|onidiroj]], kiuj portas en si mem kulturvalorojn kaj specifaĵojn de tiu ĉi medio. La vortoj [[krokodili]], [[samideano]] kaj [[gufujo]] ekzemple estas tipe kaj propre ''Esperantaj''. Ĝiaj signifoj ekestis en apartaj cirkonstancoj kaj estas senpere kompreneblaj sole fare de la koncernaj Esperantistoj. Festotagoj kiel la [[tago de la Esperanta kulturo]], [[Zamenhofa Tago|Zamenhoftago]] kaj [[Semajno de Internacia Amikeco|Semajno de internacia amikeco]] formas ĉiujaran tradicion en [[Esperantujo]]. La ĉefaj Esperanto-simboloj estas blazono (la kvinpinta verda stelo), himno (La Espero), la flago kaj la verda koloro de espero. Alia simbolo reprezentas la konturojn de la mondo (etendo de la lingvo en la mondo), manpremon (amikeco), la Babelturon (malebleco de interkompreno) kaj arbon, kiu simbolas kreskadon. Tiuj simboloj estas aplikataj al objektoj de ĉiutaga uzo kaj memoraĵoj.” == Jaro de la Esperanta Kulturo (2018) == La jaro 2018 estos la Jaro de la Esperanta Kulturo kiu celu altiri atenton al plej diversaj formoj de arta kreado en la lingvo kiuj fontas en longa kaj unika tradicio<ref name=":0">Fernando Pita, ''Amdeklaro simpla sed kortuŝa, naiva sed sincera,'' librorecenzo de la libro de Elza Fernandes Pereira, [[Esperanto (revuo)|Revuo Esperanto]], 1314(6) junio 2017, paĝo 126.</ref> interalie atestebla en la flegado de [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof-Esperanto-objektoj]] (ZEO). == Interkulturo == Esperantistoj ordinare emas paroli pri temoj de [[interkultura komunikado]] kaj de [[interkultura edukado]] aŭ temoj kiuj povus esti konsiderataj kiel ''tiklaj'' aǔ ''ofendaj'' inter neesperantistoj (ekzemple pri politiko, rasismo k.a.), eĉ se ili ne farus tion en sia hejmlando aŭ en alia lingvo kiun ili scias. Ĝenerale Esperanto-kulturo estas fokusita ekzemple je legado, [[Eduko|edukado]] (precipe rilate novaĵojn, faktojn kaj [[Lingva Festivalo|lingvojn]]) kaj [[toleremo]] (precipe al personoj el aliaj kulturoj). Esperanto-parolantoj ankaŭ pli emas kontraŭi [[tutmondiĝo]]n, [[senkulturigo|alkulturigon]] kaj malaperigon de ies [[gepatra lingvo]], cetere ĉar ĉi tiuj elementoj igas nin unikaj. La plimulto el la Esperanto-parolantoj emas ankaŭ kontraŭi la tendencon al deviga lernado de nur unu aŭ du dominantaj lingvoj (kio okazas en pluraj landoj tra la mondo, kiel [[Svedio]] kaj [[Islando]], kie lernado de la [[angla]] estas deviga de la unuagrada lernejo ĝis foje [[universitato]]. Ili opinias, ke deviga devus esti la lernado de [[Propedeŭtika valoro de Esperanto|propedeŭta]] lingvo kia [[Esperanto]], aŭ alia, kiun oni povus ellerni ene de unu du jaroj kaj kiu faciligas kaj ŝatinstigas la postan lernadon de aliaj lingvoj. Tiel infanoj kaj gepatroj estus malpli emaj al subtaksado de la propra lingvo favore por alia ''pli utila''. La Esperanto-komunumo havas ankaŭ pli-malpli saman fon-scion, ekzemple scion pri iuj famaj Esperanto-parolantoj, libroj, retejoj, malgrandaj urboj, kiuj havas gravan signifon pro Esperanto-rilataj okazaĵoj ktp.<ref>[http://liberafolio.org/2005/Komentario/chukulturo/ Detlev Blanke. “Ĉu Esperanto havas kulturon? Jes kaj ne!”]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, en ''Libera Folio''</ref><ref name="blanke">[[Detlev Blanke]] (2006). ''Interlinguistische Beiträge. Zum Wesen und zur Funktion internationaler Plansprachen''. Herausgegeben von [[Sabine Fiedler]]. Frankfurt/Main u.a.: Peter Lang Europäischer Verlag der Wissenschaften, ISBN 3-631-55024-3, S. 224f.</ref>. Multo de tio estas priskribita en '''La Gvidlibro tra Esperantio''<nowiki/>' (→ Bibliografio), enciklopedio de Esperanto, iom simila al lingvo-landa geografia vortaro kun vortoj kiuj postulas kulturologiajn komentojn<ref>A. Melnikov, en intervjuo kun Radio [[Muzaiko]], la 22-an de marto 2018.</ref>.[[Dosiero:Massage-fr-ET.jpg|eta|Ilustraĵo de la franca frazo "''Quand le massage devient clavier…''" (''Kiam arto de masaĝo iĝas klavaro...''").|350x350ra]] == Esperanto-humuro == Vidu delatan artikolon pri [[Esperanto-humuro]]. Vidu ankaŭ pli detalan artikolon pri [[vortludoj aŭ kalemburoj]]. Multe da la Esperanto-humuro devenas el [[Vortludoj aŭ kalemburoj|vortludoj]]. [[Verkisto]]j kun humoraj tendencoj en multaj siaj verkoj estas [[John Merchant|J. Merchant]], [[Julio Baghy|J. Baghy]], [[J. Kenngoff]], [[Izrael Lejzerowicz|I. Lejzerowicz]], R. Schwartz, [[Dreves Uitterdijk]], [[Ferenc Szilagyi|F. Szilagyi]] kaj kelkaj aliaj. (vidu ankaŭ: [[vortludo]]j, [[karikaturo]]). [[Marjorie Boulton]], en sia mikspota libro [[Faktoj kaj fantazioj]], dediĉas ties 30-an ĉapitron "Vortaj sportoj" al komentoj kaj diversaj ekzercoj pri vortoludoj<ref>[[Marjorie Boulton]], [[Faktoj kaj fantazioj|Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro]], [[Universala Esperanto-Asocio]], Roterdamo, 1984, dua eldono 1993, paĝoj 243-251.</ref>. == Kulturaj aranĝoj == [[Dosiero:2015-07-26-UK (Foto Dietrich Michael Weidmann) (9).JPG|eta|La [[UK 2015|100-a UK]]|alternative=|300x300ra]]Ĉiujare okazas [[Universala Kongreso de Esperanto]] en malsama lando — kvankam ĝi plejparte okazas en [[Eŭropo]]). Ĉiun kongreson partoprenas mezume 1500-3000 personoj, kaj la plej bone organizitaj eventoj estas tiuj el [[Centra Eŭropo|Centra]] aŭ [[Orienta Eŭropo]] (ĝenerale [[Pollando]], [[Hungario]] ktp.). Universalaj Kongresoj de Esperanto jam okazis ankaŭ en Azio, kie ekzistas pluraj tradiciaj Esperantistaj aranĝoj. En [[Japanio]] ekzemple okazis jam la [[Japana Esperanto-Kongreso|centa landa kongreso]]. En [[Ĉinio]] estas tradicie aranĝata la projekto [[Esperanto-insulo (projekto)|Esperanto-insulo]].<ref>[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2011/esperanto-insulo-volas-konstrui-ponton-inter-kontinentoj/ Pri la projekto "Esperanto-insulo"] el Libera Folio.</ref> Temas pri tutmonata kurso de Esperanto en la universitato de la suda ĉina insulo [[Hajnano]]. Ĝi estis elpensita de [[Dennis Keefe]]. En [[Pollando]] okazas jam de pli ol 30 jaroj [[Arkones]] (ARtaj KONfrontoj en ESperanto).<ref>[http://www.arkones.org/eo Retejo de Arkones] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170115172411/http://www.arkones.org/eo/ |date=2017-01-15 }}.</ref> === Inter-Fest, Esperanta kultura festivalo === Ekde 2017 okazas INTER-FEST (''Inter'' por ''Inter''nacia kaj ''Fest'' por ''Fest''ivalo) estas novtipa Esperanta kultura festivalo, kiu celas fariĝi rekonata eŭropa Esperanto-aranĝo kun vasta gamo da programoj, kiuj al neesperantista publiko prezentos praktikan uzeblon de Esperanto kaj pere de tio instigos ĝian lernadon kaj instruadon. INTER-FEST volas intensivigi la Esperantan kulturkreadon kaj levi la prestiĝon de Esperanto en la kultura kampo. La programoj de INTER-FEST inkluzivos diversajn branĉojn de literaturo, teatro, muziko, filmo, sporto, klerigo, lingvolernado, interkultura interŝanĝo, turismo kaj aliaj aktivecoj, kiuj efektiviĝos per prelegoj, diskutrondoj, seminarioj, koncertoj, prezentaĵoj, konkursoj, sportaj eventoj, kolokvoj, ekspozicioj ktp. == Literaturo == {{Ĉefartikolo|Esperanta literaturo}} Esperanto havas [[Esperantlingva literaturo|literaturon]], parte originalan, parte tradukitan el naciaj lingvoj. Entute ĝi enhavas ĉirkaŭ 50 mil titolojn<ref>''Disponigi nian kulturon al ĉiuj''. Citita 2007-09-06. {{Retarkivo|2005|http://ourworld.compuserve.com/homepages/profcon/m_disku.htm m_disku.htm}} (Esperante).</ref><ref>''Eventoj'', 1–2/majo 98, n-ro 148–149. Citita 2007-09-06. https://www.eventoj.hu/arkivo/eve-1489.htm (Esperante).</ref>. Malmultas Esperantaj verkoj tradukitaj al naciaj lingvoj, tial la ekstermovada publiko ne povas facile legi ilin.[[Dosiero:Verkistoj-eo.jpg|eta|Verkistoj en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] dum la [[UK 1982]]: [[Georges Lagrange]], [[Tibor Sekelj]], [[Aldo de' Giorgi]], [[William Auld]] kaj eldonisto [[Brunetto Casini|Bruĉjo Casini]].|maldekstra]]La riĉan literaturan tradicion agnoskas ankaŭ la [[PEN-Klubo]], kies Esperanta sekcio estis fondita dum la 60-a kongreso de la Klubo en Septembro [[1993]]. La verkadon en Esperanto stimulas la [[Akademio Literatura de Esperanto]], fondita en 2008. Al gravaj nuntempaj [[verkisto]]j en Esperanto apartenis/as ekzemple [[Trevor Steele]] ([[Aŭstralio]]), [[Manuel de Seabra]] ([[Hispanio]]), [[István Nemere]] ([[Hungarujo]]), [[Spomenka Štimec]] ([[Kroatujo]]); [[versisto]]j [[Miĥael Giŝpling]] ([[Rusujo|Rusio]]&nbsp;/&nbsp;[[Israelo]]), [[Mauro Nervi]] ([[Italujo|Italio]]), [[Mao Zifu]] ([[Ĉinujo|Ĉinio]]), [[Abel Montagut]] ([[Hispanio]]) kaj [[Eli Urbanová]] ([[Ĉeĥujo|Ĉeĥio]]); [[eseisto]]j kaj [[tradukisto]]j [[Probal Dasgupta]] ([[Barato]]), [[Humphrey Tonkin]] ([[Usono]]) kaj [[Kurisu Kei]] ([[Japanujo|Japanio]]); dramverkisto [[Giorgio Silfer]] ([[Eŭropo]]). La versistoj [[William Auld]], [[Marjorie Boulton]] kaj [[Baldur Ragnarsson]] estis kandidatigitaj por la [[Nobel-Premio pri Literaturo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto">{{citaĵo el retejo |eldoninto=Universala Esperanto‑Asocio |titolo=Ĝisdate pri Esperanto |dato=2009-12-14 |url=https://uea.org/pdf/ghisdate/ghisdate_esperanta.pdf |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160705174219/http://dvd.ikso.net/pa%C4%9Do/eo/esperanto_%C4%9Disdate.html |arkivdato=2016-07-05 |citaĵo=La lingvo estis malpermesita, kaj ĝiaj uzantoj persekutataj{{tripunkto}}de Hitler, por kiu ĝi estis lingvo de judoj{{tripunkto}}Zamenhof, kreinto de la lingvo, estis judo |alirdato=2019-06-28 }}</ref>. La originala romano "''Karuseloj''" (1987)<ref>(eo) [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9754 Sara Larbar, Karuseloj], Libroservo de Universala Esperanto-Asocio (UEA), eld. 2019</ref> de [[Lilia Ledon da Silva|Sara Larbar]] ([[Brazilo]]), romano pri la unuaj amoj de junulino en Brazilo kaj la Esperanta medio<ref name=":12">[https://books.google.es/books?id=-Z_8CG9g2jIC&pg=PA516&lpg=PA516&dq=Lilia+Ledon+da+Silva du mencioj en] [[Geoffrey Sutton]], ''[[Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007]]'', aparte paĝo 516, alirita la 21an de novembro 2023 ({{en}})</ref><ref name=":02">(eo) [[Poul Thorsen]], [http://literaturo.esperanto.net/lf/karuselrec.html recenzo de Karuseloj,] LF, 1989.</ref> estas interesa libro el vidpunkto de la [[Esperanto-kulturo]]. El konataj Esperantigitaj literaturaj verkoj kaj eldonitaj antaŭ nelonge menciindas ekzemple ''[[La oldulo kaj la maro]]'' de [[Ernest Hemingway|Hemingway]], ''[[La Mastro de l' Ringoj]]'' de [[John Ronald Reuel Tolkien]], ''[[Cent jaroj da soleco]]'' de [[Gabriel García Márquez]], ''[[La lada tambureto]]'' de [[Günter Grass]], ''[[La Libro de la mirindaĵoj]]'' de [[Marco Polo]] aŭ granda familia [[sagao]] de [[Cao Xueqin]] ''[[Ruĝdoma sonĝo]]''. Por infanoj ekzistas krom [[Asteriks]] aŭ [[Tinĉjo]] ankaŭ Esperantigita ''[[Pipi Ŝtrumpolonga]]'' kaj la tuta [[novelaro]] [[Muminvalo]] de la [[Finnlando|finna]] aŭtorino [[Tove Jansson]]; la tekstoj de iuj tradukoj atingeblas ankaŭ [[interreto|enrete]]. ;Famaj aŭtoroj de verkoj en Esperanto {| | width="30%" | * [[William Auld]], {{flago|Skotujo|nomo=jes}} * [[Julio Baghy]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Kazimierz Bein]] ([[Kabe]]), {{flago|Polujo|nomo=jes}} * [[Marjorie Boulton]], {{flago|Anglujo|nomo=jes}} * [[Jorge Camacho]], {{flago|Hispanujo|nomo=jes}} * [[Fernando de Diego]], {{flago|Hispanujo|nomo=jes}} * [[Antoni Grabowski]], {{flago|Polujo|nomo=jes}} * [[Trevor Steele]], {{flago|Aŭstralio|nomo=jes}} | width="30%" | * [[Kálmán Kalocsay]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Laŭlum]], {{flago|Ĉinujo|nomo=jes}} * [[Mijamoto Masao]], {{flago|Japanujo|nomo=jes}} * [[Abel Montagut]], {{flago|Katalunujo|nomo=jes}} * [[Nemere István]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Claude Piron]], {{flago|Belgujo|nomo=jes}}, {{flago|Svisujo|nomo=jes}} * [[Julio Baghy]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Sylla Chaves]], {{flago|Brazilo|nomo=jes}} | width="30%" | * [[Edmond Privat]], {{flago|Svisujo|nomo=jes}} * [[Reto Rossetti]], {{flago|Svisujo|nomo=jes}}, {{flago|Britujo|nomo=jes}} * [[Raymond Schwartz]], {{flago|Francujo|nomo=jes}} * [[Spomenka Štimec]], {{flago|Kroatujo|nomo=jes}} * [[Geraldo Mattos]], {{flago|Brazilo|nomo=jes}} * [[Gaston Waringhien]], {{flago|Francujo|nomo=jes}} * [[Ludoviko Zamenhof]], {{flago|Polujo|nomo=jes}} |} == Poezio == [[Poezio]] estas ĉefa elemento en la Esperanta kulturo. Multaj Esperanto-verkistoj ankaŭ poeziumis, ne nur hajkojn kaj poemojn uzante la eŭropan metrikan sistemon de versfarado aplikita al Esperanto, sed ankaŭ ''monosilabojn'' kun la strikte Esperanta metriko konstruita dum la 60-70-aj jaroj kiel en poemoj de [[Diderto Freto]]<ref name=":0" />. == Teatraĵoj, operoj kaj muzikaloj == [[Dosiero:Ho tiuj fremduloj.jpg|eta|Sceno el la opereto ''[[Ho, tiuj fremduloj!]]'' de Feliks Hiller dum la Zamenhofa Vespero de Vilna Juda Landkonema Societo, ĉ. 1931]] Teatraĵoj de dramverkistoj tiel diversaj kiel [[Carlo Goldoni|Goldoni]], [[Eugène Ionesco|Ionesco]], [[William Shakespeare|Ŝekspiro]] kaj [[Alan Ayckbourn|Ayckbourn]] estis lastatempe prezentitaj en Esperanto. Multaj dramoj de Ŝekspiro ekzistas en Esperanta traduko; ''Reĝo Lear'' estis prezentita en Esperanto en Hanojo (Vjetnamujo) en Decembro 2001 kun loka rolularo<ref>[http://esperanto.toulouse.free.fr/eo/TeatroTrupoTuluzo.php Teatro Trupo Tuluzo]</ref>. En 2018 estis la premiero de la opero ''Sternenhoch'' (Ŝternenhoĥ) en Esperanto prezentita en la Nacia Teatro en Prago. Temas pri la unua opero en la historio, kies muziko estis komponita rekte laŭ teksto en Esperanto, farita de [[Miroslav Malovec]] (en 2018). En 2020 la pola dramaturgo Jerzy Bielski kreis "''Zamenhof project: Breaking the codes''" (Projekto Zamenhof, rompi la kodojn) kiu estas [[Muzikalo|muzikteatraĵo]] (muzikalo), en kiu centras la komunikado inter homoj el diversaj kulturaj fonoj, sociaj klasoj, genroj ktp. En tiu komunikado precipe temas pri malfacilaĵoj en la komunikado kiuj povas konduki al miskomprenoj, malamikaĵoj kaj konfliktoj, sed ankaŭ pri nebuŝaj kodoj. En tiu muzikalo aŭdeblas jenajn lingvojn: Esperanto, la angla, pola, franca, dana, rusa, sed ankaŭ la morso-alfabeton, la brajla alfabeto, binaraj kodoj, DNA-kodoj, ĉiuj kunigitaj en kolaĝo plene de ritmaj aranĝoj (muzikaj strukturoj, sonoj, ritmoj ktp ) kiuj malkovros la muzikajn strukturojn, ritmojn, intonaciojn, fonemojn kaj la unikajn sonajn elementojn de ĉiuj ĉi lingvoj kaj sistemoj.<ref>(eo) [https://www.tejo.org/id/bunta-teatrajo-pri-zamenhof-en-nederlando-kaj-belgio/ Bunta teatraĵo pri Zamenhof en Nederlando kaj Belgio], TEJO, la 29-an de aŭgusto 2019.</ref><ref>(nl) [https://fondspodiumkunsten.nl/nl/actueel/projecten/zamenhof_project_breaking_the_codes/31/ Zamenhof Project, Breaking the codes]. Evento pri lingvo kaj komunikado, en kiu muziko kaj vidaj elementoj kiel teatro, nuntempa danco, soninstalaĵo, video, [[koreografio]], kostumoj kaj lumo estas ĉiuj integritaj.</ref>. En 2022 la muzikalo ''[[June kaj Kune (muzikalo)|June kaj Kune]]'' premieris kadre de la [[IJK 2022|78-a Internacia Junulara Kongreso de TEJO]], la [[26-a de aŭgusto|26-an de aŭgusto]] [[2022]].<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.liberafolio.org/2022/09/01/muzikalo-kronis-la-unuan-postpandemian-ijk/ | titolo = Muzikalo kronis la unuan postpandemian IJK | alirdato = 2026-05-21 | familia nomo = Nielsen | persona nomo = Robert | dato = 2022-09-01 | verko = Libera Folio}}</ref> Ĝi estas la unua originala muzikalo en Esperanto. Dum la [[UK 2022|107-a Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Montrealo]] en 2022 la teatraĵo [[1910 (teatraĵo)|1910]] de Ĵenja Amis premieris, reĝisorita de Alena Adler kun aktorado fare de Garry Evans kaj Alena Adler mem.<ref>[https://esperanto2022.ca/eo/nova-teatrajo-furoris/ Nova teatraĵo furoris en Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221217151052/https://esperanto2022.ca/eo/nova-teatrajo-furoris/ |date=2022-12-17 }} esperanto2022.ca (2022)</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=fbWldQKlfrA] La teatraĵo 1910 en jutubo</ref> Dum la SAT-kongreso en 2003 en Svislando oni prezentis "Espere despere", tri humuraj teatraĵoj pri Esperanto kaj ĝia socio<ref>(eo) Riĉo, ''Multfaceta SAT-kongreso en Svislando'', [[Laŭte!]], p. 35, n-ro 168, nov-dec 2003</ref>. == Filmoj == La utiligo de Esperanto en kino estas malpli ofta. [[Kultura Centro Esperantista]] en [[Svislando]] posedas vastan [[Kinobiblioteko|kinotekon]] de raraj filmoj en Esperanto ekde [[1937]] kiel la filmo "''La sturmo de Johano arima''". En scenoj de ''[[The Great Dictator|La Granda Diktatoro]]'' (''The Great Dictator'') de [[Charlie Chaplin|Chaplin]] aperis afiŝoj en Esperanto, en ''[[Idiot's Delight|Delekto de Idioto]]'' ''(Idiot's Delight'') kun [[Clark Gable]] kaj en la [[Japanio|japana]] filmo [[Jan Arima no shūgeki|''Jan Arima no shūgeki'']] iuj dialogoj estis en Esperanto, en la hispana filmo ''[[El coche de pedales|La pedalaŭto]]'' (''El coche de pedales'') la protagonistoj foje parolas en Esperanto, samkiel en la usona filmo '[[Captain Fantastic|''Captain Fantastic'']]' (2016). En 1980 Japana Esperanto-Instituto sciigis la aperon en Japanio de belega animacifilmo "[[Nokto de la Galaksia Fervojo|Nokto de la galaksia fervojo]]", produktita en vere unuarangaj kondiĉoj, entreprenita de la tagĵurnalo Asahi Shimbun, televidstacio Asahi kaj "Nippon Herald Films Group" surbaze de la famege fabelo de [[Mijazaŭa Kenĝi|Miyazawa Kenzi]] kiu estas profunde filozofia. Ĝia granda sukceso en la tuta Japanio ŝuldas multon al la unika figurigo per katoj. Tutvesperaj filmoj uzantaj sole Esperanton estas esceptegaj, apartenas al ili ekzemple kulta ''[[Incubus|Inkubo]]'' kun ĉefrola [[William Shatner]], tamen ekzistas proksimume dek kvin, kiuj iel tuŝas la temon de la internacia lingvo<ref>UE 2012:3 Grady: [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2012/03/04-instruado/en Esperanto at the movies] (angla)</ref>. Turka reĝisorino realigis kurtmetraĵon (''Senmova'' <ref>Tuğçe Sen: ”[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/senmova/ En mia koro kaj menso mi naskiĝis esperantisto]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}”, Libera Folio, la 26-a de septembro 2010, alirite la 26-an de februaro 2018.</ref><ref>Senmova, [http://filmoj.net/senmova/ Verda Filmejo].</ref>) kun voĉoj nur en Esperanto. Reĝisorino Natalie MacMahon kreis mallongan filmon ''A Universal Love Story (Universala Amrakonto)'' kiu havis esperantecajn elementojn kaj en [[2018]] ŝi kreis la retan filmserion "''Malsano Nomita Amo''" kiu estas multe parolata en Esperanto kaj en kiu Esperanto 'rolas kiel elemento, kiu rekunigas homojn, kiel revolucio necesa por povi vere kompreni unu la alian denove kaj esprimi sentojn' <ref>Rogier Huurman, ''[https://www.liberafolio.org/2018/09/11/esperanto-en-reta-serio-pri-socio-sen-amo/ Esperanto en reta serio pri socio sen amo]'', Libera Folio, la 11-an de septembro 2018, alirite la 13-an de septembro 2018.</ref>. Lastatempe aperis ankaŭ kelkaj amatoraj Esperantistaj filmprojektoj kaj asocioj, produktantaj mallongajn filmetojn plene Esperantajn. Ili daŭras kutime ĉirkaŭ kelkdek minutoj<ref name="Ĝisdate pri Esperanto" /><ref>''Esperanto movie titles.'' Internet Movie Database. Atingita je 2007-09-01. http://www.imdb.com/List?language=Esperanto&&tv=off&&nav=/Sections/Languages/Esperanto/include-movies&&heading=10;Esperanto%20movie{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La brazila kinofirmao ''Imagu Filmoj''<ref>[https://imagufilmoj.wordpress.com/ Retejo de Imagu Filmoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918233417/https://imagufilmoj.wordpress.com/ |date=2016-09-18 }}.</ref> produktis kelkajn Esperantlingvajn filmojn, longajn, kaj etajn. En 2006 kadre de UK en Italio ''Imagu Filmo''j lanĉis la filmon ''{{Senapartligilo|Gerda malaperis (filmo)}}''. En la laŭvica jaro aperis ''La Patro''<ref>[https://web.archive.org/web/20190717211724/https://imagufilmoj.wordpress.com/aliaj-projektoj/la-patro/ El la retejo de ''Imagu Filmoj'', arkivigita en julio 2019].</ref>. Krom ĉi tiuj la firmao produktis aliajn filmojn. En 2017 turniĝis kurtmetraĵo de Christian Laubacher : "''Das Porträt von Parzival, einem Mann, der sich für eine Sache einsetzt : Esperanto''" (la portreto de [[Parsifalo]]<ref name=":5">Noto : Serge Reverdin (aŭ Parzival) estas nevo de grava politikisto, Olivier Reverdin : la sola svisa parlamentano kiu iam prezidis la Konsilion de Eŭropo. (fonto : Herolde de Esperanto, 2281 (2:2018), 94a jarkolekto, p. 2.</ref>, viro kiu strebas por afero: Esperanto) prezentita dum la filmfestivalo de [[Soloturno]]<ref name=":5" />. Se filmistoj uzis la lingvon Esperanto en filmoj faritaj de neesperantistoj, ĝi estis uzata por doni al diversaj filmoj nuancon de universaleco, [[fremdeco]], utopieco, [[Plurlingveco|multlingveco]], estonteco, neŭtraleco, ekzoteco, [[Anarkiismo|anarkiismeco]] aŭ mistereco<ref>[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/ne-nur-senmova-esperanto-en-retaj-filmoj.html Ne nur Senmova: Esperanto logas filmistojn]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Libera Folio, la 19-an de septembro 2010, alirite la 26-an de februaro 201.</ref>. En 2021 la [[Usona Bona Film-Festivalo]] estiĝis. Ĝi estas regula esperanta film-konkurso de [[Esperanto-USA]]. La filmoj devas esti malpli ol 5 minutojn longaj kaj tute en Esperanto kun almenaŭ 10 unikaj parolataj vortoj kaj videbla postulata rekvizito, kiun anoncas la festival-estro je la komenciĝo de la konkurso. La festivalo jam produktas pli ol 175 filmojn en Esperanto. == Muziko == {{Ĉefartikolo|Esperanto-muziko}} [[Dosiero:Kajto.jpg|eta|La kvarmembra [[Nederlando|nederlanda]] [[muzikgrupo]] [[Kajto (muzikgrupo)|Kajto ]] koncentriĝas pri [[Frisujo|frisa]] [[popola muziko]], [[maristo|maristaj]] kantoj kaj [[Kanono (muziko)|kanonoj]]]] Muzikaj [[ĝenro]]j en Esperanto inkluzivas [[populara muziko|popularajn]] kaj [[popola muziko|popolajn]] kantojn, [[rokmuziko]]n, [[kabaredo]]n, kantojn por soloistoj kaj [[ĥoro]], kaj [[opero]]n. Popularaj [[komponisto]]j kaj artistoj, inter aliaj [[Elvis Costello]] kaj [[Michael Jackson]], registris en Esperanto, verkis [[orkestro|orkestraĵojn]] inspiritajn de la lingvo, aŭ uzis ĝin en siaj propagandaj materialoj. Kelkaj kantoj el la [[Muzikalbumo|albumo]] ''Esperanto'' de [[Time Warner]], kiu eldoniĝis – pure Esperante – en [[Hispanujo]] en Novembro [[1996]], atingis altajn rangojn en hispanaj [[muzikaĵrangolistoj]]. Klasikaj orkestraĵoj kaj ĥorverkoj kun Esperanto-teksto inkluzivas ''[[La Koro Sutro]]'' de [[Lou Harrison]] kaj la ''[[Simfonio n-ro 1 Esperanto|Simfonion n-ro 1 Esperanto]]'' de [[David Gaines]] (ambaŭ el [[Usono]]). En la [[Francio|franca]] urbo [[Tuluzo]] ekzistas muzikeldonejo [[Vinilkosmo]], specialiĝanta al produktado de Esperanta muziko. Tiun eblas trovi ankaŭ enrete, inkluzive kelkajn retejojn dediĉitajn al Esperanta [[karaokeo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. Diversaj muzikpecoj troveblas en la interreto, ekzemple historie ĉe [[MusicExpress|musicexpress.com.br]] kaj daŭre ĉe [[Spotify]]<ref>[https://play.spotify.com/user/lapingvino/playlist/7wl5YqHlVren57JMLkGhSs Listo de Esperanto-muziko en Spotify]</ref>, [[Deezer]]<ref>[http://www.deezer.com/playlist/1083760081 Listo de Esperanto-muziko en Deezer]</ref>, ĉe la interreta radio ''last.fm'' <ref>Aŭskultu muzikpecojn esperante ĉe [http://www.last.fm/user/alcomaro/library/playlists/2g9sv_saluton_esperanto ''last.fm''] (radia interretpaĝo)</ref> , la ''publika kantaro'' <ref>Tekstoj kaj akordoj de multaj [http://www.muenster.de/~kunar/publika_kantaro.htm muzikpecoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151104172646/http://www.muenster.de/~kunar/publika_kantaro.htm |date=2015-11-04 }} (ĉe la retpaĝaro de Gunnar R. Fischer)</ref> kaj la [[Kantaro-Vikio]]. Vidu ankaŭ la liston de ĉirkaŭ 300 [[Esperanto-muzikalbumoj]]. == Periodaĵoj == {{Ĉefartikolo|Esperanto-gazeto}} [[Dosiero:Beletra Almanako 25.jpg|eta|La kovrilo de ''Beletra Almanako'' 25.]] Pli ol cent [[Esperanto-gazeto|gazetoj kaj revuoj]] regule aperas en Esperanto, inkluzive la novaĵrevuon ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', la literaturan revuon ''[[Beletra Almanako]]'', la oficialan organon de [[TEJO]], nome ''[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]'', la revuon ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'', organo de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], kaj la revuon ''[[Sennaciulo]]'', organo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]. Dusemajna aktualaĵ-gazeto ''[[Eventoj]]'' estas ofertata ankaŭ en senpaga elektronika versio. Abonantoj povas ankaŭ perrete akiri multajn aliajn gravajn gazetojn, inkluzive ret-arkivojn de malnovaj numeroj. Estas periodaĵoj pri medicino kaj scienco, por junularo, religiaj magazinoj, edukaj kaj pedagogiaj revuoj, literaturaj kaj special-temaj eldonaĵoj<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. La gazeto [[Heroldo de Esperanto]] (EdE) estas ekzemplo de preskaŭ centjara eldonaĵo. Ĝi estas aĉetita de la brazila entrepreno [[Sociala Grupo Lexus]]<ref>[https://pt-br.facebook.com/lexussociala/ Fejsbuka paĝo] de la Grupo.</ref>, kiu respondecas pri ĝia eldonado ekde la jaro 2017. La historio de la Esperanto-gazetoj preskaŭ koincidas kun la historio de la lingvo mem, ĉar jam ekde la komenco de la 20-a jarcento jam multnombris la gazetoj, unue por disvastigo de la lingvo mem kaj tuj ankaŭ por la propra vivo de la esperantlingvaj kulturo kaj literaturo. Por multaj esperantistoj tra la tuta mondo antaŭ la epoko de [[Interreto]], legado kaj kontribuo al gazetoj estis la preskaŭ nura ebleco esperantumi, kiam ili estis izolitaj aŭ for de la agado de la ekzistantaj kluboj. En la epoko de Interreto la ebloj multobliĝis, sed la kutimo havi gazetojn daŭrigis kaj nun estas pli kaj pli da retaj revuoj. == Radioelsendo kaj televido == {{Ĉefartikolo|Esperanto-radio}} [[Dosiero:Pola Radio en Esperanto.jpg|eta|dekstra|La Esperanta redaktejo de la [[Pola Radio]] preparas ĉiutage dudekminutan [[podkasto]]n]] [[radiofonio|Radiostacioj]] en [[Brazilo]], [[Ĉinio]], [[Kubo]], [[Pollando]] kaj [[Vatikano]] elsendas regule en Esperanto. Plimultiĝas programoj aŭdeblaj ankaŭ [[interreto|interrete]], aliaj stacioj (kaj profesiaj kaj amatoraj) agas precipe aŭ nur perrete. Al konataj internacilingvaj podkastoj apartenas ekzemple la [[Radio Verda]], funkcianta ekde [[1998]]. Televidoj en diversaj landoj proponas kursojn de Esperanto, inkluzive la plej aktualan 16-partan adapton de la kurso ''[[Mazi en Gondolando]]'' de [[British Broadcasting Corporation|BBC]], kiun elsendis la stacio Pola Televido 1 (TVP1{{spaceto}}– ''Telewizja Polska{{spaceto}}1'')<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. La saman kurson elsendis dum pluraj jaroj ankaŭ ne plu ekzistanta televidstacio de [[Saarbrücken]]<ref>Peter Hauser (2003). “Tradicia Kultura Semajnfino”. En ''La Ondo de Esperanto'', n-ro 1. http://www.esperanto.org/Ondo/Ondo/99-lode.htm#99-22 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130726180818/http://www.esperanto.org/Ondo/Ondo/99-lode.htm#99-22 |date=2013-07-26 }}. Atingita 2010-02-20.</ref>. En la jarintervalo [[2005]]–[[2006]] aktivis ankaŭ projekto de la internacia enreta Esperanta televidstacio sub la nomo [[Internacia Televido]], funkcianta enkadre de la retejo [[Ĝangalo (retportalo)|Ĝangalo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. == Interreto == Elektronikaj retoj, precipe la [[interreto]], estas la plej rapide disvastiĝantaj [[komunikilo]]j inter uzantoj de la internacia lingvo. Ekzistas kelkcentoj da [[dissendolisto|diskutgrupoj]] pritraktantaj diversajn [[temo]]jn, de [[denaskaj Esperanto-parolantoj|familia uzo de Esperanto]] ĝis la [[ĝenerala relativeco|ĝenerala relativeca teorio]]. Esperanto estas uzata ankaŭ en diversaj [[tujmesaĝilo]]j, kiel [[Telegram (aplikaĵo)|Telegram]], [[Interreta relajsa babilo|IRC]], [[Skype]], [[ICQ]], [[Jabber]] aŭ [[Paltalk]]. Troveblas miloj da internacilingvaj [[retpaĝo]]j. Multaj [[komputila programo|komputilaj programoj]], ekzemple [[literumilo]]j, [[gramatik-kontrolilo]]j kaj klavar-aranĝoj, estis kreitaj en kaj iam ankaŭ por Esperanto. Programoj kiel [[LibreOffice]], [[Mozilla Firefox|Fajrovulpo]] (Firefox), [[IrfanView]], la [[grafika labormedio|grafikaj labormedioj]] [[GNOME]] kaj [[KDE]], kaj la [[operaciumoj]] [[Ubuntu (linukso)|Ubuntu]] kaj [[Mandriva]] estas haveblaj en Esperanto. Popularaj retejoj kiel [[Guglo]], [[Vikipedio]], [[Facebook|Vizaĝlibro]] (''Facebook'') havas Esperanto-versiojn<ref name="Ĝisdate pri Esperanto" />. Ankaŭ [[Ipernity]] havis Esperanto-version antaŭ la aperigo de la [[socia retejo]] [[Mia Vivo]]. == Publika ĉeesto de Esperanto == Esperanto hejmiĝis en pluraj sferoj de la vivo. Pluraj brazilaj vortaroj enhavas ekzemple la kapvorton ''samideano''.<ref>Kapvorto ''samideano'' en la [http://michaelis.uol.com.br/busca?r=0&f=0&t=0&palavra=samideano Vortaro "MICHAELIS"]</ref> En dekoj da landoj ''Esperanto'' nomas stratojn, avenuojn, ejojn (→ [[Lingva pejzaĝo]]). La libro [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Monumente pri Esperanto]]<ref>PDF-libro [https://uea.org/l/teko/libroj/monumente.pdf Monumente pri Esperanto]</ref> vaste dokumentas plurspecajn monumentojn honore al Esperanto aŭ L. Zamenhof en la tuta mondo. La brazila esperantisto [[Ismael Gomes Braga]] donis al sia filo la nomon ''Zamenhof'' kiel familian nomon.<ref>El la libro ''Ismael Gomes Braga'', de Zêus Wantuil, publikigita de [[Brazila Spiritisma Federacio|FEB]].</ref> La {{daton|20|novembro|2014}} la pollanda ministrino pri kulturo kaj nacia heredaĵo [[Małgorzata Omilanowska]] subskribis dokumenton, laŭ kiu Esperanto estas enmetita en la Polan liston de nemateria kultura heredaĵo.<ref name=":1">[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ Novaĵteksto el ''Libera Folio''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250602142237/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ |date=2025-06-02 }}.</ref> === Marko-nomoj === Pli kaj pli da asocioj kaj firmaoj malkovras ke ili povas distingi sin en la amasego de markonomoj per la elekto de Esperantlingva nomo. Inter la kialoj ili mencias : pli facila troveblo en interreto, nomo kiu en aliaj lingvoj ne havas strangan signifon, sed kelkfoje ankaŭ ideologian kialon, ĉar la ideo de Esperanto kongrueblis kun ilia aktiveco. Jam nur en Belgio troveblis pli ol 100 markonomoj kiuj uzis nomon en Esperanto<ref>(nederlanda) ''Yves Nevelsteen, 100+ merknamen in het Esperanto - een overzicht van Belgische bedrijven en verenigingen die een naam in het Esperanto kozen voor hun activiteit (2018), Vlaamse Esperantobond ([[Flandra Esperanto-Ligo|FEL]]),62 p.''</ref>. == Gufujo == {{Ĉefartikolo|Gufujo}} ''Gufujo'' nomiĝas la trankvila [[Nokto|nokta]] teo-trinkejo dum esperanto-aranĝoj, precipe junularaj. Ĝi estis inventita en la 1990aj jaroj kiel alternativa trinkejo (strikte sen [[Tabakfumado|fumado]] kaj sen [[alkoholo]]<ref name=":3">{{Citaĵo el la reto|url=http://gufujo.org/gufujemuloj.html|titolo=Kion fari en gufujo|alirdato=2014-10-09|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|jaro=c2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141015103603/http://gufujo.org/gufujemuloj.html|arkivdato=2014-10-15}}</ref>), Tiu kutimo ekestis en 1995 por kontrasti al la pli ofta kutimo de post-kongresa festado je drinkejo<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.esperan.to/gufujo/historio.html|titolo=Kiel ekestis gufujo, la historio.|alirdato=2014-10-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928014413/http://www.esperan.to/gufujo/historio.html|arkivdato=2007-09-28}}</ref>. Gufujo estas metaforo : la gufoj estas la noktemaj partoprenantoj de junaj festivaloj kiuj ariĝas en speciala loko, ĉefe lumigitia per kandeloj, kie oni trinkas senalholaĵojn kiel teo<ref name=":3" />. La etoso estas trankvila kaj senbrua<ref name=":4">(nl, eo, en) F. Gobbo, Interlingvistiko, fako por multlingveco , Vossiuspers UvA, 2015, p. 26.</ref>. Koncertmuziko, poeziolegado, aŭ literaturlegado estas kutimaj agadoj en tiaj kafejoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://gufujo.org/gufujestroj.html|titolo=Kiel organizi bonan funkciantan gufujon|alirdato=2014-10-09|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|jaro=c2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141015103605/http://gufujo.org/gufujestroj.html|arkivdato=2014-10-15}}</ref>. Ĉar Esperanto havas vivan komunumon, la parolantoj produktas kulturaĵojn kiam ili interagas eĉ senkonscie<ref name=":4" />. Tiel ili ankaŭ kutimas krei gufujon kiel improvizita sukeraĵejo uzante [[Stelo (monunuo)|Esperanto-monon]] same kiel realan monon por pagi manĝaĵon kaj trinkaĵon<ref name=":3" />. == Religio == Kelkaj religiemaj figuroj, kiel ekzemple [[budhismo|budhistmonaĥoj]] kaj [[kristanismo|kristanaj]] pastroj, emas ĝui Esperanton kiam peras la mesaĝon ke ĉiuj estas samaj kaj ĉiuj pensoj gravas sendepende de kie ili venas. Tio signifas, ke relative parolante, homoj venas de ĉiuj malsamaj religioj al Esperanto kaj tamen ne alifrontas. [[Oomoto]], mezgranda japana religio, multe diskonigas Esperanton kaj la lingvo ludas grandan rolon en la religio mem. == Slango, eŭfemismoj kaj fimalbenoj == {{Ĉefartikolo|Esperanta slango}} La plej bone konata slango estas “samideano”, laŭlitere “sam-idea membro; konsent-membro” sed kun la signifo “kolega Esperanto-parolanto”. Aliaj estas [[kabei]], [[mojosa]] kaj “[[krokodili]]”<ref>Aleksandro Melnikov, Vortoj kaj signifoj, specifaj nur por Esperanto-kulturanoj: kiel ili formiĝas ([http://host.uniroma3.it/laboratori/laat/konferencoj/2006-miljorini/Melnikov-prel-eo.doc DOC] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181022232551/http://host.uniroma3.it/laboratori/laat/konferencoj/2006-miljorini/Melnikov-prel-eo.doc |date=2018-10-22 }}),</ref>, kiu signifas ''paroli nacian lingvon inter Esperantistoj'': ekzemple, se infano ŝanĝas al la sveda ĉe Esperanto-koncerto, la patrino eble diros al li “ĉesu krokodili”<ref>[http://esperanto.davidgsimpson.com/eo-slang.html Esperanto Slang]</ref>. La plej konata eŭfemismo estas “necesejo”, laŭlitere “necesa loko”, kiu signifas urin-/fekejon. Multe pli da eŭfemismoj ekzistas, kiel ekzemple “kaĉo" – avenkaĉo, pulpeca manĝaĵo, anstataŭ “kako" – malĝentila vorto por feko. Fivortoj povas asimili famajn Esperanto-libronomojn aŭ verkistojn — la plej klara ekzemplo estas “Zamenfek!”, kombino de "Zamenhof" (la nomo de la kreinto de Esperanto), kaj “fek”. == Kuirado kaj receptoj == Ĉar Esperanto-parolantoj venas el malsamaj landoj ĉirkaŭ la mondo, kaj familioj, kies infanoj [[denaskuloj|parolas Esperanton denaske]], kutime havas gepatrojn de du tre malsamaj landoj, tial ekzistas receptoj asimilantaj elementojn de malsamaj landoj. Tradiciaj manĝaĵoj estas miksataj aŭ manĝataj ankaŭ en tia maniero, kiel indiĝeno ordinare ne farus. ''[[Internacie kuiri]]'' de [[Maria Becker-Meisberger]], publikigita de [[FEL]] (Flandra Esperanta Ligo), [[Antverpeno]] 1989, ISBN 90-71205-34-7, estas ekzemplo de Esperantlingva kuirlibro. Alia estas ''[[Manĝoj el sanigaj plantoj]]'' de [[Zlata Nanić]], publikigita de [[BIO-XRNO]], [[Zagrebo]] 2002, ISBN 953-97664-5-1. Kelkaj Esperanto-periodaĵoj, kiel ekzemple ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', kelkfoje inkludas receptojn. La revuo [[Esperanto (revuo)|Esperanto]] sub la redaktoreco de [[Attila Kaszás]] ekhavis rubrikon por receptoj. == Modo kaj Esperanto == ''Face-to-Face'' estas kolekto de altmodaj vestaĵoj de la modo-dezajnistino Lorena Winkler (Germanio) kiu provis redoni la signifon de Esperanto en sia modokolekto. Ĝi baziĝas sur baza Esperanta ideo de interesiĝo pri aliaj kulturoj kaj tradicioj kiujn ĝi interligas per amikeco. La kolekto ne celas malkonstrui kulturajn diferencojn, male ĝi volas akceli buntan kulturan diversecon en la modo<ref>(angla) [https://www.linkedin.com/pulse/artificial-language-esperanto-fashion-anna-gubanova?trk=portfolio_article-card_title Artificial language esperanto and fashion]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, LindedIn paĝo de Anna Iversen-Gubanova, CEO de Franciq</ref>. Ĝia kolora paletro varias de bunta al unukroma, kun memcertaj nuancoj inter verdo kaj kremo<ref>Modo por kunigi kulturojn kiel faras Esperanto, Literatura Foiro-Femine, jaro 49, numero 295, p. 283-284, oktobro 2018</ref>. ''Kuniri'' estas kudra laborejo, metiejo kun nomo en Esperanto en kiu [[rifuĝinto]]j kreas modon kiu dezajne ligas malsamajn etnajn fonojn de gestudentoj kaj dezajnistoj<ref>(germana) ''[https://www.aubi-plus.de/blog/textilien-als-ausdruck-der-kulturen-dein-design-ist-gefragt-3004/ Textilien als Ausdruck der Kulturen: Dein Design ist gefragt]'', ABOUT YOU Design Wettbewerb, la 26-an de Majo 2016.</ref>. [[:en:Vestoj|''Vestoj'']] estas akademia revuo pri modo kun titolo en Esperanto. Vestoj en unu de ĝiaj numeroj interalie esploris kiel pli bone kompreni kiel la reprezentadoj de povo estas montrataj ene de la moda industrio kaj kial tiom malmultaj homoj emas defii ilin<ref>(angla) ''[http://vestoj.com/issues/issue-four-on-fashion-and-power/ On fashion and power]'' (pri modo kaj povo), Vestoj, nro 4,</ref>. Ĉu ebla paralelo kun Esperanto en la lingva mondo? En la revuo '''Esperanto sub la suda kruco''<nowiki/>' numero 134, marto 2019, aperis artikolo 'Somerlernejaj esperantistaj kapkovraĵoj' kun la emblemo de la [[kanguruo]] kaj la vorto Esperanto<ref>Katja Steele, [http://aea.esperanto.org.au/ftp-uploads/ESK-134-mar2019.pdf Somerlernejaj Esperanto-kapkovraĵoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200321124712/http://aea.esperanto.org.au/ftp-uploads/ESK-134-mar2019.pdf |date=2020-03-21 }} (PDF kun fotoj pri uzebloj), [[Esperanto sub la Suda Kruco|Esperanto sub la suda kruco]], p. 13, n-ro 234, vol. 26 (1), marto 2019, revuo de la Aŭstralia kaj Nov-Zelanda Esperanto-Asocioj.</ref>, surhavebla kaj uzebla diversmaniere. Okazis ke iuj homoj portis tradician veston de sia lando dum Esperanto-kongresoj sendepende ĉu jes aŭ ne ili portas ĝin en sia propra lando<ref>'Parada elmontro de tradiciaj vestaĵoj', MAS, Afrika Centro Esperantista, la 18-an de septembro 2008, [http://www.mas-eo.org/spip.php?article316 KomACE nro 34], la 1-an de septembro 2008, alirite la 22-an de oktobro 2018.</ref>. Svedio, ekzemple, estis kulture kontraŭ portado de la propra tradicia robo ekde la [[dua mondmilito]]. Tamen svedoj daŭre povas uzi tradician vestaĵon okaze de Esperantistaj aranĝoj. (ref ?). Esperanto emas reliefigi kulturajn tradiciojn kiel dum la dua mondekspozicio de pupoj en Japanio (2012), organizita de esperantistoj, kie okazis parado kun 200 diverslandaj kostumoj<ref>[[Miyoshi Etsuo|Etsuo Miyoshi]], Dua monda pupekspozicio, [http://www.literatura.bucek.name/starto412.pdf Starto 4/2012], p. 122</ref>. == Zamenhofa Tago == {{Ĉefartikolo|Zamenhofa Tago}} [[Dosiero:Zamenhofa_tago_Kelmis_2008.jpg|eta|250px|Zamenhofa Tago en [[Kelmis]] (iama [[Neŭtrala Moresneto]]) ([[2008]]).]] La 15-an de decembro (naskiĝtago de L. L. Zamenhof) Esperanto-parolantoj ĉirkaŭ la mondo festas [[Zamenhofa Tago|Zamenhofan Tagon]], ankaŭ nomatan “Tago de la Esperanta libro”<ref>“Tago de la Esperanta libro”[https://web.archive.org/web/20161213003438/https://www.liberafolio.org/2005/persone/ztago “La mondo festis Zamenhof-tagon”, en ''Libera Folio'', 2005, arkivigita en decembro 2016].</ref>. Estas komuna celo akiri aŭ legi Esperantan libron en tiu tago. Zamenhof mem estis forta rekomendanto de la ideo, ke por disvastigi Esperanton ĉirkaŭ la mondo, ĝiaj parolantoj devus krei grandan korpon de literaturo. La poemo [[La Espero]], verkita de Zamenhof, fariĝis la Esperanta himno, kaj la plejmulto da Esperanto-parolantoj scias ĝin, almenaŭ parte. Ĝi ofte estas kantata ĉe Esperanto-aranĝoj. Ĉu oni ŝatas la kantotekston aŭ ne, la himno estas ĝenerale io, kio ligas la Esperanto-parolantojn ekde la fruaj jaroj de la lingvo, kaj estas jam parto de ĝia kulturo.<ref>[[Ronald J. Glossop]]: "''The culture of Esperanto''", la 4-an de aŭgusto 2005 <!-- ne plu rete http://www.iĉlm.org/kulturoa.htm The culture of Esperanto --></ref>. Revuo ''[[Esperanto]]'', kaj aliaj, ordinare raportas pri tio, kiel Esperantistoj festas tiun tagon tra la mondo. Similan raporton oni legas ankaŭ en [[IPR]], oficiala organo de [[ILEI]]. == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * "''Konciza kultura historio de la esperantlingva komunumo''", eld. [[Esperanta PEN-Centro]], 2020 (versioj en la angla, franca kaj sveda) * [[Ilona Koutny]], ''Esperanta Kulturo'' (elĉerpita sed enhavolisto estas [https://interl.home.amu.edu.pl/interlingvistiko/esperanta-kulturo-enhavo.pdf libere elŝutebla], PDF), Poznań, 2022, eld. Wydawnictwo Rys, ISBN 978-83-67287-32-6 * [[Aleksandr Melnikov|Aleksandro S. Melnikov]], ''Gvidlibro tra Esperantio'' - konciza leksikono de la Esperanto-kulturo : esperantonimoj, realioj<ref name=":6">Noto : Realioj estas realaĵoj specifaj por unuopa kulturo (reale ekzistantaj objektoj, fenomenoj, konceptoj, tradicioj, kutimoj ktp.) : p.3 (enkonduko) al la libro.</ref> kaj flugilhavaj vortoj, 2015, Rostov-na-Donu, ISBN 978-5-98615-147-2 * [[Boris Kolker]], Vojaĝo en Esperanto-lando, eldonejo Progreso, Moskvo, 1992, ISBN 5-01-002953-7. * Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj (CED), ''[[Esperantologio (gazeto)|Esperantologio]] / Esperanto Studies,'' internacia revuo pri ĉiuj fenomenoj rilataj al Esperanto. Ĝi aperigas artikolojn bazitajn sur originalaj studoj pri lingvosciencaj, historiaj, literatursciencaj, psikologiaj, sociologiaj kaj politikaj aspektoj de Esperanto kaj ankaŭ recenzojn pri libroj. Ĝi publikigas materialon en Esperanto aŭ en la angla, sed estas principe malferma al materialo ankaŭ en aliaj lingvoj. * Hans Becklin, ''Enkonduko al Kulturo'' - Kio estas kulturo? kaj enkonduko al la Esperanta kulturo, [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] n-ro 300 (2020:6) == Notoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperanta literaturo]] * [[Esperantujo]] * [[Vojaĝo en Esperanto-lando]] - "Gvidlibro pri la Esperanta kulturo" * [[Enciklopedio de Esperanto]] * [[Heredaĵo#Esperanto kiel heredaĵo|Heredaĵo]] (i.a. Esperanto-muzeoj en la mondo) * [[Zamenhofa Tago]] * [[Zamenhof/Esperanto-objekto]] * [[Esperanto en nacilingvaj tekstoj]] * (Naciaj) [[Antologioj en Esperanto]] * [[Listo de filmoj kun esperantaj subtekstoj|Listo de filmoj kun Esperantaj subtekstoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Esperanto}} * (germana) [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/index.htm Esperantomuseum und Sammlung für Plansprachen der Österreichischen Nationalbibliothek] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071218152501/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/index.htm |date=2007-12-18 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=j2G0IELpDnE Esperanta Slango], video de [[Evildea]] ĉe [[Jutubo]] * Esperanto-kulturo sur [http://www.esperanto.com/ esperanto.com] * [http://esperantaretradio.blogspot.com/2016/12/kiaj-ni-estas.html Kiaj ni estas?], Esperanta retradio, la 4-an de decembro 2016. * [https://www.pinterest.ca/search/pins/?q=learn%20esperanto&source_id=SdIVrVlq&rs=srs Pinterest bildaro] * [http://verkoj.com/ Originalaj kaj tradukitaj verkoj] * [https://esperantaretradio.blogspot.com/2024/09/vegetaranoj-montras-ke-esperanto-estas.html?view=flipcard Vegetaranoj montras ke Esperanto estas vera kulturlingvo], [[Paulo Sérgio Viana|Paŭlo Sergio Viana]], Esperanta Retradio, la 14-a de septembro 2024. {{Esperanto}} {{Leginda|2016|08|10}} {{ADLS|2016|49}} [[Kategorio:Esperanto-movado]] [[Kategorio:Esperanto-kulturo| ]] [[Kategorio:Esperanto-libroserioj]] 7naqtx12i9sgqpckitlc65lv9fv6kp3 0 1255 9392520 9387668 2026-06-05T07:29:31Z Sj1mor 12103 9392520 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nomo = Franz Kafka | dosiero = Franz Kafka 1917.jpg | grandeco de dosiero = 248px | priskribo = Kafka en 1917 | pseŭdonimo = | naskonomo = Franz Kafka | dato de naskiĝo = {{daton|3|julio|1883}} | loko de naskiĝo = [[Prago]], [[Aŭstrio-Hungario]] | dato de morto = [[3-an de junio]] [[1924]] | loko de morto = [[Klosterneuburg]]-[[Kierling]], {{Aŭstrio}} | profesio = verkisto, komercisto | nacieco = aŭstra | etno = | civitaneco = | edukado = | alma_mater = | aktivaj jaroj = | ĝenro = [[prozo]] | temo = | movado = | notindaj verkoj = | edzo/ino = | partnero = | infanoj = | rilatoj = | influoj = | influituloj = | premioj = | subskribo = | ttt = | montri portalon = }} '''Franz KAFKA''' {{prononco|franc KAFka}}, tre malofte esperantigita kiel '''Franc' Kafko'''<ref>''Leksara kolekto de ofte uzataj propraj nomoj'' ([[Rikardo Ŝulco]] kaj [[Hermano Bermano]], Paderborno 1989), p.68<br/> http://www.satesperanto.org/Franz-Kafka-Franco-Kafko.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140714171926/http://www.satesperanto.org/Franz-Kafka-Franco-Kafko.html |date=2014-07-14 }}<br/> http://vlutermano.free.fr/kafka.html</ref> (naskiĝis la [[3-an de julio]] [[1883]] en [[Prago]], mortis la [[3-an de junio]] [[1924]] en [[Kierling]] {{prononco|Kirling}} ([[Aŭstrio]]) estis [[Ĉeĥoj|ĉeĥ]]-[[aŭstrio|aŭstria]] [[germana lingvo|germanlingva]] [[verkisto]] de noveloj kaj mallongaj rakontoj. Franz Kafka estis filo de [[Judoj|judaj]] komercistoj. Liaj gepatroj (ĉefe la patro) fervore kaj ambicie laboris por gajni pli kaj pli da riĉaĵoj kaj provis transdoni tiun ĉi idealon al sia filo. La juna Franz tamen estis tro sentema por mem fariĝi sukcesa komercisto. En la literatura agado li provis trovi trankvilon kaj internan pacon. Liaj verkoj ofte respegulas la [[kulposento]]jn de Kafka rilate al sia patro kaj ankaŭ liajn demandojn pri la senco de la homa vivo. Li estis konsiderita fare de kritikistoj kiel unu el la plej influaj verkistoj de la [[20-a jarcento]]. Kafka forte influis [[ĝenro]]jn kaj tendencojn kiaj ekzemple [[ekzistadismo]]. La plej multaj el liaj verkoj, kiaj ekzemple "Die Verwandlung" ("[[La metamorfozo]]"/"La transformiĝo"), "Der Prozess" ("[[Der Prozeß|La proceso]]"), kaj "Das Schloss" ("[[Das Schloß|La kastelo]]"), estas plenigitaj el la temoj kaj arketipoj de fremdiĝo, fizika kaj psikologia brutaleco, gepatr-infana konflikto, [[rolulo]]j sur timiga serĉovojo, labirintoj de [[burokratio]], kaj misteraj transformoj. Kafka estis naskita en etburĝa, germanlingva juda familio en [[Prago]], tiam parto de la [[Austri-Hungaria Imperio]]. En lia vivdaŭro, la plej granda parto de la loĝantaro de Prago parolis la [[ĉeĥa]]n, kaj la disiĝo inter ĉeĥ- kaj german-lingvaj homoj estis perceptebla realeco, kiam ambaŭ grupoj fortigis sian nacian identecon. La [[Judismo|juda komunumo]] ofte troviĝis interne de la du sentoj, kompreneble levante demandojn pri loko al kiu oni apartenas. Kafka mem estis flua en ambaŭ lingvoj, sed konsideris la germanan sia gepatra lingvo. Kafka trejniĝis kiel [[advokato]] kaj, post kompletigo de sia edukado por [[juro]], akiris dungadon ĉe asekurentrepreno. Li komencis skribi novelojn en sia libertempo. Dum la cetero de sia vivo, li plendis pri la malmulto de la tempo, kiun li devis asigni al tio, kion li rigardis kiel sian vokiĝon. Li bedaŭris devi dediĉi tiom da atento al sia ''Brotberuf'' ("ĉeflaboro", laŭlitere "panotasko"). Kafka preferis komuniki per [[letero]]; li skribis centojn da leteroj al familio kaj proksimaj amikinoj, inkluzive de sia patro, sia fianĉino Felice Bauer, kaj sia plej juna fratino Ottla. Li havis komplikan kaj ĝenatan rilaton kun sia patro, kio havis gravan efikon al sia verkado. Li ankaŭ suferspertis konflikton pri sia judismo, sentante, ke ĝi havis malgrandan rilaton al li, kvankam kritikistoj argumentas, ke ĝi influis lian verkaron. Nur kelkaj el la verkoj de Kafka estis publikigitaj dum lia vivodaŭro: la rakontaj kolektoj ''Betrachtung'' (Kontemplado) kaj ''Ein Landarzt'' (Kampara doktoro), kaj unuopaj rakontoj (kiaj ekzemple "Die Verwandlung") en literaturaj revuoj. Li preparis la rakontokolekton ''Ein Hungerkünstler'' (Malsata artisto) por presado, sed ĝi ne estis publikigita ĝis post lia morto. La nefinitaj verkoj de Kafka, inkluzive de liaj romanoj ''Der Prozess'', ''Das Schloss'' kaj ''Amerika'' (ankaŭ konataj kiel ''Der Verschollene'', ''La homo kiu malaperis''), estis publikigitaj postmorte, plejparte fare de lia amiko Max Brod, kiu malobeis la deziron de Kafka igi la manuskriptojn detruitaj. [[Albert Camus]] kaj [[Jean-Paul Sartre]] estas inter la verkistoj influitaj el la verkaro de Kafka; la esprimo ''Kafkeca'' eniris diversajn lingvojn por priskribi superrealajn situaciojn kiaj tiuj de lia verkaro. == Vivo == === Familio === [[Dosiero:Czech-2013-Prague-Plaque (birthplace of Franz Kafka).jpg|eta|maldekstre|Tabulo markanta la naskolokon de Franz Kafka en Prago.]] Kafka estis naskita proksime de la [[Malnovurba Placo]] en [[Prago]], tiam parto de la [[Austri-Hungaria Imperio]]. Lia familio estis de etburĝaj [[aŝkenazo]]j. Lia patro, Hermann Kafka (1852-1931), estis la kvara filo de Jakob Kafka,<ref name="Gilman 2005, pp. 20–21">Gilman 2005, pp. 20–21.</ref><ref>Northey 1997, pp. 8–10.</ref> nome ''ŝoket'' aŭ rita [[buĉisto]] en [[Osek]], ĉeĥa vilaĝo kun granda juda loĝantaro situanta proksime de [[Strakonice]] en [[suda Bohemio]].<ref>Kohoutikriz 2011.</ref> Hermann venigis la familion Kafka al Prago. Post laborado kiel migranta vendista reprezentanto, li poste iĝis podetalisto por ŝikaj varoj kaj vestoj, dungis ĝis 15 homojn kaj uzis la bildon de [[monedo]] (''kavka'' en la [[ĉeĥa]]) kiel sian komercemblemon.<ref>Brod 1960, pp. 3–5.</ref> La patrino de Kafka, Jorgia (1856-1934), estis la filino de Jakob Löwy, prospera podetala komercisto en [[Poděbrady]],<ref>Northey 1997, p. 92.</ref> kaj estis pli bone edukita ol ŝia edzo.<ref name="Gilman 2005, pp. 20–21"/> La gepatroj de Kafka verŝajne parolis variaĵon de la germana influita de la [[jida]], kiu foje estis pejorative nomita ''Mauscheldeutsch'', sed, ĉar la germana lingvo estis konsiderata la veturilo de socia moviĝeblo, ili verŝajne instigis siajn gefilojn paroli la [[altgermana]]n.<ref>Gray 2005, pp. 147–148.</ref> Hermann kaj Jorgia havis ses gefilojn, el kiuj Franz estis la plej aĝa.<ref>Hamalian 1974, p. 3.</ref> La du fratoj de Franz, nome Georg kaj Henriko, mortis en infanaĝo, antaŭ ol Franz sepjaraĝiĝis; liaj tri fratinoj estis Gabriele ("Ellie") (1889-1944), Valerie ("Valli") (1890-1942) kaj Ottilie ("Ottla") (1892-1943). Ili ĉiuj mortis dum la [[holokaŭsto]] de la [[Dua Mondmilito]]. Valli estis deportita al la Geto de [[Łódź]] en [[Pollando]] en 1942, sed tio estas la lasta dokumentita fakto pri ŝi. === Edukado === De 1889 ĝis 1893, Kafka vizitadis la germanlingvan lernejon ''Deutsche Knabenschule'' nome bazlernejo de germanaj knaboj ĉe la viandmerkato en ĉeĥa ''Masný trh'' aŭ en la germana ''Fleischmarkt'', nun konata kiel strato Masná. Lia juda edukado finiĝis per lia Bar-micvo en la aĝo de 13 jaroj. Kafka neniam ĝuis viziti la sinagogon kaj iris tien kun sia patro nur dum kvar gravaj festotagoj jare.<ref>Kafka-Franz, Father 2012.</ref><ref>Stach 2005, p. 13.</ref><ref>Brod 1960, pp. 26–27.</ref> [[Dosiero:Prague Palace Kinsky PC.jpg|eta|[[Palaco Kinski (Prago)|Palaco Kinski]] kie Kafka ĉeestis en gimnazio kaj lia patro posedis vendejon.|alt=An ornate four-storey palatial building]] Post forlaso de bazlernejo en 1893, Kafka estis akceptita en la rigora klasikaĵ-orientita urba gimnazio, nome ''Altstädter Deutsches Gymnasium'', akademia mezlernejo ĉe la Placo de la Malnova Urbo, ene de la Kinsky Palaco. La [[germana]] estis la instruadlingvo, sed Kafka ankaŭ parolis kaj skribis en la [[ĉeĥa lingvo]];<ref name="Hawes 2008, p. 29">Hawes 2008, p. 29.</ref><ref name="Sayer 1996, pp. 164–210">Sayer 1996, pp. 164–210.</ref> li studis ĉi-lastan en la gimnazio dum ok jaroj, atingante bonajn rezultojn.<ref>Kempf 2005, pp. 159–160.</ref> Kvankam Kafka ricevis komplimentojn por sia regado de la ĉeĥa, li neniam konsideris sin flua en la ĉeĥa kaj parolis la germanan kun ĉeĥa akĉento.<ref name="Sayer 1996, pp. 164–210"/><ref>Koelb 2010, p. 12.</ref> Li kompletigis siajn maturiĝajn ekzamenojn en 1901.<ref>Corngold 2004, p. xii.</ref> Akceptita en la tiam germana sekcio de la [[Universitato de Karolo]] de [[Prago]] en 1901, Kafka komencis studi [[kemio]]n, sed ŝanĝis al [[juro]] post du semajnoj.<ref>Diamant 2003, pp. 36–38.</ref> Kvankam tiu fako ne ekscitis lin, ĝi ofertis vicon da kariereblecoj, kiuj plezurigis lian patron. Krome, Juro postulis pli longan kurson de studado, donante al Kafka tempon preni lecionojn en la germanaj studoj kaj [[arthistorio]].<ref>Brod 1960, pp. 40–41.</ref> Li ankaŭ aliĝis al studenta klubo, ''Lese-und Redehalle der Deutschen Studenten'' (Legosocio de germanaj studentoj), kiu organizis literaturajn okazaĵojn, leĝaĵojn kaj aliajn agadojn.<ref name="Gray 2005, p. 179">Gray 2005, p. 179.</ref> Inter la amikoj de Kafka estis la ĵurnalisto Felix Weltsch, kiu studis filozofion, la aktoro Yitzchak Lowy kiu venis de ortodoksa [[Ĥasidismo|ĥasida]] Varsovia familio, kaj la verkistoj Oskar Baum kaj [[Franz Werfel]].<ref>Stach 2005, pp. 43–70.</ref> Ĉe la fino de lia unua jaro de studoj, Kafka renkontis [[Max Brod]], kunulan jurstudanton kiu iĝis proksima amiko por vivo.<ref name="Gray 2005, p. 179"/> Brod baldaŭ rimarkis ke, kvankam Kafka estis ĉiam embarasita kaj malofte parolis, tio kion li diris estis kutime profunda.<ref>Brod 1960, p. 40.</ref> Kafka estis fervora leganto dum sia vivo;<ref>Brod 1960, p. 14.</ref> kune li kaj Brod legis Protagoro'n de [[Platono]] en la origina greka, pro la iniciato de Brod, kaj ''[[L'Éducation sentimentale]]'' (Senta edukado) de [[Flaubert]] kaj ''[[La Tentation de Saint Antoine]]'' (La Tento de Sankta Antonio) en la franca, ĉe sia propra sugesto.<ref>Brod 1966, pp. 53–54.</ref> Kafka konsideris [[Fjodor Dostojevskij]], [[Flaubert]], Franz Grillparzer,<ref>Stach 2005, p. 362.</ref> kaj [[Heinrich von Kleist]] kiel siaj "veraj sangofratoj".<ref>Gray 2005, pp. 74, 273.</ref> Krom tiuj, li interesiĝis pri ĉeĥa literaturo<ref name="Hawes 2008, p. 29"/><ref name="Sayer 1996, pp. 164–210"/> kaj li ankaŭ ege ŝatis la verkojn de [[Goethe]].<ref>Brod 1960, pp. 51, 122–124.</ref><ref>Stach 2005, pp. 80–83.</ref> Kafka akiris la gradon da [[Doktoro]] pri Juro la 18an de julio 1906 kaj plenumis devigan jaron de sensalajra servo kiel jurista helpanto por la civilaj kaj krimaj tribunaloj.<ref name="Steinhauer 1983, pp. 390–408">Steinhauer 1983, pp. 390–408.</ref> === Profesia vivo === [[Dosiero:Na Porici 7, Prague.JPG|eta|maldekstre|Iama sidejo de la Instituto por Akcidenta Sekureco de Laboristoj.]] La 1an de novembro 1907, Kafka estis dungita ĉe la ''Assicurazioni Generali'', itala asekurentrepreno, kie li laboris dum preskaŭ unu jaro. Lia korespondado dum tiu periodo indikas, ke li estis malĝoja kun labortemposkemo - de 08:00 ĝis 18:00<ref>Karl 1991, p. 210.</ref><ref>Glen 2007, pp. 23–66.</ref> - kio faradis supermalfacile koncentriĝi en verkado, kio supozis kreskantan gravecon al li. La 15an de julio 1908, li eksiĝis. Du semajnojn poste li trovis dungadon pli alirebla al verkado, kiam li eniris ĉe la Instituto por Akcidenta Sekureco de Laboristoj de la [[Regno de Bohemio]]. La tasko implikis esplori kaj taksi kompenson por persona damaĝo al industriaj [[laboristo]]j; akcidentoj, kiaj ekzemple perditaj fingroj aŭ membroj, estis ordinaraj ĉe tiu tempo. La administrada profesoro Peter Drucker supozigas, ke Kafka evoluigis la unuan civilan protekttaskon dum sia dungado ĉe Akcidenta Sekureco de Laboristoj, sed tio ne estas apogita per iu dokumento de lia dunganto.<ref>Drucker 2002, p. 24.</ref><ref>Corngold et al. 2009, pp. 250–254.</ref> Lia patro ofte prisignis la taskon de sia filo kiel asekuroficiro kiel ''Brotberuf'', laŭlitere "pantaskon", taskon faritan nur por pagi la fakturojn; Kafka ofte postulis malestimi ĝin. Kafka estis rapide promociita kaj liaj devontigoj inkludis prilabori kaj esplori kompenspostulojn, skribi raportojn, kaj pritrakti pledojn de komercistoj, kiuj opiniis, ke iliaj firmaoj estis poziciigitaj en tro alta riskokategorio, kio kostis al ili pli en premiumoj.<ref>Stach 2005, pp. 26–30.</ref> Li kompilus kaj verkus la jarraporton sur la asekurinstituto dum la pluraj jaroj, kiujn li laboris tie. La raportoj estis ricevitaj bone fare de liaj ĉefoj.<ref>Brod 1960, pp. 81–84.</ref> Kafka kutime laboris ĝis 2a p.m., tiel ke li havis tempon foruzi en sia literatura verko, ĝis kiam li estis devige enhospitaligita.<ref>Stach 2005, pp. 23–25.</ref> La patro de Kafka ankaŭ klopodis, ke li helpu lin ĉe transprenado de la familia ŝikvara stokejo.<ref>Stach 2005, pp. 25–27.</ref> En liaj pli postaj jaroj, la malsano de Kafka ofte malhelpis lin el laborado ĉe la asekuragentejo kaj ĉe sia verkado. Jarojn poste, Brod elpensis la esprimon ''Der enge Prager Kreis'' ("La Proksima Praga Cirklo") por priskribi la grupon de verkistoj, kiuj inkludis Kafka, Felix Weltsch kaj lin mem.<ref>Spector 2000, p. 17.</ref><ref>Keren 1993, p. 3.</ref> [[Dosiero:Kafka1906.jpg|eta|Franz Kafka.]] Fine de 1911, la edzo de Elli, nome Karl Hermann, kaj Kafka iĝis partneroj en la unua fabriko por [[asbesto]] en Prago, konata kiel ''Prager Asbestwerke Hermann & Co.'', uzinte dotmonon de Hermann Kafka. Kafka montris pozitivan sintenon komence, dediĉante multon de sia libera tempo al la komerco, sed li poste malemis la intervenon de tiu laboro kontraŭ sia verkademo.<ref>Stach 2005, pp. 34–39.</ref> Dum tiu periodo, li ankaŭ trovis interesiĝon kaj distron en la agokvalitoj de jida-[[teatro]]. Post vidado de jida teatrotrupa ludado en oktobro 1911, dum la venontaj ses monatoj Kafka "mergis sin en jida-lingvo kaj en jida-literaturo".<ref>Koelb 2010, p. 32.</ref> Tiu intereso funkciis ankaŭ kiel deirpunkto por lia kreskanta esplorado de [[judismo]].<ref>Stach 2005, pp. 56–58.</ref> Estis tiam pli-malpli kiam Kafka iĝis [[vegetarano]].<ref>Brod 1960, pp. 29, 73–75, 109–110, 206.</ref> Ĉirkaŭ 1915 Kafka ricevis sian skizinformon por militservo en la [[Unua Mondmilito]], sed liaj dungantoj ĉe la asekurinstituto aranĝis servoliberigon, ĉar lia laboro estis konsiderita esenca registarservo. Poste li provis aliĝi al la militistaro sed estis malhelpita fari tion de sanproblemoj asociitaj kun [[tuberkulozo]],<ref>Brod 1960, p. 154.</ref> el kio li estis diagnozita en 1917.<ref>Corngold 2011, pp. 339–343.</ref> En 1918 la Instituto por Akcidenta Sekureco de Laboristoj metis Kafkan sub pension pro lia [[malsano]], por kiu ekzistis neniu kuracado tiutempe, kaj li pasigis la plej grandan parton de sia restanta vivotempo en sanatorioj.<ref name="Steinhauer 1983, pp. 390–408"/> === Rilato al la patro === [[Dosiero:De Kafka Brief an den Vater 001.jpg|eta|200px|maldekstre|<small>Unua paĝo de la manuskripto de la letero de Kafka al sia patro.</small>]] La konfliktoplena rilato al lia patro apartenas al la signifaj kaj centraj motivoj de la verkaro de Kafka. Kafka, estante mem tre sentema kaj retenema, ja eĉ timema kaj pensema, priskribas sian patron, kiu devenis el malriĉa medio kaj perlabore socie altiĝis kaj per propra penado sukcesis, kiel vivokapabla kaj laborema, sed kruda, grumblanta kaj memkontenta kaj despota negoculo. La patrino, kiu devenis el klera familio, povintus esti kontraŭpoluso al sia kruda edzo, sed ŝi toleris - obeante la patriarkecajn leĝojn - ties valorojn kaj juĝojn. En sia letero al la patro Kafka riproĉas al tiu, ke li postulis tiranecan povon: "Vi povas trakti infanon nur tiel, kiel vi fakte mem estas kreita, per forto, bruo kaj furiozo, kaj en tiu-ĉi okazo tio al vi ŝajnis krome tial tre bone taŭgi, ĉar vi volis eduki en mia persono fortan kuraĝan knabon." En la rakontoj de Kafka la patriarko estis prezentita ne nur potenca, sed ankaŭ maljusta; tiel en la Metamorfozo, en kiu Gregoro, kiu transformiĝis al parazita [[insekto]], estis frapita de sia patro pere de pomoj kaj mortvundita. La figuro de la patro - potenca kaj timiga - fakte kondamnas en la etrakonto "La verdikto" la filon Georgo Bendemann al la "Dronmorto" - juĝon, kiun Georgo pere de anticipa obeo mem ekzekutas saltante de ponto.<ref>Tradukita el la teksto de la [https://de.wikipedia.org/wiki/Franz_Kafka#Vaterbeziehung germanlingva vikipedio]</ref> === Rilatoj === [[Dosiero:Kafka memorigejo.JPG|eta|Memorigejo - iama sanatorio - en Kierling, kie Franz Kafka mortis.]] Kafka<ref>Tradukita el la teksto de la [https://de.wikipedia.org/wiki/Franz_Kafka#Beziehungen germanlingva vikipedio]</ref> havis ambiguan rilaton al virinoj. Unuflanke li sentis allogon al ili, aliflanke li fuĝis de ili. Al ĉiu konkero sekvis defendoreago. La leteroj de Kafka kaj liaj taglibraj notoj donas la impreson, ke lia amvivo estis postaĵkonstruaĵo. Lia produktado de amleteroj multiĝis ĝis po tri tage al Felice Bauer. Ke fine li restis senedzina, kaŭzis, ke oni nomis lin "fraŭlo de la monda literaturo".<ref>Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Entscheidungen.'' Poŝlibra versio, 2-a eldono. Fischer, Frankfurto ĉe Mejno 2008, P. 32.</ref> Supozita kaŭzo de la rilatotimo de Kafka trovebla en la literaturo estas krom lia monaĥeca labormaniero (li havis la manion, ke li por povi skribi devas esti sola kaj senliga) ankaŭ [[impotenteco]] ([[Louis Begley]]) kaj [[samseksemo]] ([[Saul Friedländer]]). La unua amo de Kafka estis en la jaro 1988 Hedwig Therese Weiler, abiturantino kvin jarojn pli juna. Kafka konatiĝis kun Hedwig en somero 1907 en [[Třešť|Triesch]] ĉe Iglau (Moravio), kie ambaŭ pasigis siajn feriojn ĉe parenculoj. Kvankam el la feria amikeco sekvis leterinterŝanĝo, la du ne plu renkontiĝis.<ref>Franz Kafka: Leteroj 1902–1924, eldonitaj de Max Brod, Fischer-Eldonejo 1975.</ref> [[Dosiero:Felice Bauer and Franz Kafka.jpg|eta|Felice Bauer]] [[Felice Bauer]], el etburĝa juda familio, kaj Kafka renkontiĝis la unuan fojon la 28-an de aŭgusto 1912 en la loĝejo de lia amiko Brod.<ref>Priskribo de tiu unua renkonto inter Franz kaj Felice troveblas ĉe Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Entscheidungen''. Fischer, Frankfurto ĉe Mejno 2002, Ĉapitro: ''Ein Fräulein aus Berlin''</ref> La leteroj ĉefe okupiĝis pri la temo: Ĉu edziĝi aŭ sindediĉi en memelektita asketeco al la verkado? Post entute tricent leteroj kaj ses mallongaj renkontiĝoj ili gefianĉiĝis en Berlino en junio 1914 oficiale, sed jam ses semajnojn poste eksfianĉiĝis. Sekvis dua edziĝpermeso dum komuna restado en [[Marienbad]] en julio 1916, kiam ambaŭ havis feliĉigan {{N|intima rilato}}.<ref>Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Erkenntnis''. Poŝlibra versio, Fischer, Frankfurto ĉe Mejno 2011, P. 112ff.</ref> Sed post la apero de la tuberkulozo de Kafka en somero 1971 ili denove eksfianĉiĝis. [[Dosiero:Monumento de Kafka.JPG|eta|maldekstre|Franz Kafka monumento en Kierling, Aŭstrio.]] Post la fina rompo de la rilato kun Felice, Kafka fianĉiĝis denove en la jaro 1919, ĉi-foje kun Julie Wohryzek, la filino de praga ŝufaristo. Li konatiĝis kun ŝi dum kuracrestado en la Gastejo Stüdl 30 kilometrojn de Prago en la vilaĝo Želízy.<ref>Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Erkenntnis''. Poŝlibra versio, Fischer, Frankfurto ĉe Mejno 2011, P. 290ff.</ref> En letero al Max Brod li priskribis ŝin kiel "kutima kaj miriga personeco. […] Posedantino de neelĉerpebla kaj nebremsebla kvanto de la plej kuraĝaj ĵargonesprimoj, entute tre malscia, pli amuza ol trista."<ref>Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Erkenntnis''. Poŝlibra eldono, Fischer, Frankfurto ĉe Mejno 2011, P. 294.</ref> Ankaŭ ĉi-tiu geedziĝpromeso ne plenumiĝis. Dum la unua postmilita somero komune pasigita, la paro fiksis geedziĝan daton, kiu tamen estis prokrastita pro malfacilaĵoj dum la loĝejserĉado en Prago. Dum la sekva jaro ili disiĝis. Kialo eventuale estis la konatiĝo kun [[Milena Jesenská]], la unua tradukistino de liaj tekstoj al la ĉeĥa lingvo. La ĵurnalistino, kiu devenis de Prago, estis vigla, memkonscia, moderna kaj emancipita virino, 24-jaraĝa. Ŝi vivis en Vieno en disiĝanta edzrilato kun la praga verkisto [[Ernst Polak]]. Post unuaj leterkontaktoj okazis unua vizito de Kafka en Vieno. Plenentuziasme li rakontis al sia amiko Brod de la kvartaga renkonto, el kiu disvolviĝis rilato kun kelkaj renkontoj kaj ĉefe ampleksa leterinterŝanĝo. Sed la rilaton al Milena sekvis la sama sorto, kiel la rilato al Felice: Al proksimiĝo kaj imagita kuneco sekvis retiriĝo kaj duboj<ref>Reiner Stach skribas: "Jam vidalvide de Felice li ĉiam insistis, ke nur la profunda sento de kuneco povas vivigi kaj pravigi geedzan rilaton." Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Erkenntnis''. Poŝlibra eldono, Fischer, Frankfurto ĉe Mejno, P. 553.</ref>. Kafka fine ĉesigis la rilaton en novembro 1920 kaj ankaŭ ĉesigis abrupte la leterinterŝanĝon. Tamen la du restis en amika kontakto ĝis la morto de Kafka. Dum la inflacia jaro 1923 fine Kafka konatiĝis en la baltmara kuracloko [[Graal-Müritz]] kun [[Dora Diamant]]. En septembro 1923 ili translokiĝis al Berlino kaj planis geedziĝon, kio malsukcesis unue pro la rezisto de la patro de Diamant kaj poste pro la sanstato de Kafka. Post kiam li retiriĝis en aprilo 1924 malsanege al privata malsanulejo en la vilaĝo [[Kierling]] apud [[Klosterneuburg]], lin tie flegis ĝis lia morto la 3-an de junio 1924 la senrimeda Dora, kiu dependis de la materia subteno de la familio kaj konatularo de Kafka.<ref>Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Erkenntnis''. Poŝlibra versio, Fischer, Frankfurto ĉe Mejno 2011, P. 601ks.</ref> == Listo de verkoj == La plej grandaj verkoj de Kafka estis publikigitaj nur post lia morto kaj, fakte, kontraŭ lia lasta volo. * ''[[Betrachtung]]'' (1912) [Observoj] *''[[Das Urteil (novelo)|Das Urteil]]'' (1913) [La Verdikto] * ''[[La metamorfozo (Kafka)|Die Verwandlung]]'' (1915) [La transformiĝo (traduko Lutermano)/La metamorfozo (traduko Nervi)] * ''[[In der Strafkolonie]]'' (1919) [En la punkolonio] * ''[[Ein Landarzt]]'' (1920) [Kamparkuracisto] * ''[[Ein Hungerkünstler]]'' (1924) [Malsatartisto] * ''[[La Proceso|Der Prozeß]]'' (1925) [La proceso] * ''[[Das Schloß]]'' (1926) [La kastelo] * ''[[Amerika (novelo)|Amerika]]'' (1927) [Ameriko] == En Esperanto aperis libroforme == * ''La proceso'', trad. D. kaj H.-G. Kaiser, eld. BoD, 2023, <nowiki>ISBN 9783757813550</nowiki> * ''Rakontoj 1''. Trad.: [[Vilhelmo Lutermano]] (1993) * ''Sonĝo kaj aliaj rakontoj''. Trad.: Vilhelmo Lutermano (1996), inkluzive de ''La transformiĝo'' (''Die Verwandlung'') * ''La metamorfozo''. Trad.: [[Mauro Nervi]], originala titolo: ''Die Verwandlung'' (1996), ISBN 88-7036-069-5 * ''La metamorfozo''. Trad.: [[Reinhard Haupenthal]], originala titolo: ''Die Verwandlung'' (2000) * ''Letero al la patro''. originala titolo: ''Brief an den Vater'' (2012). Kun akompanaj tekstoj kaj postparolo de Michael Müller. Elgermanigitaj de [[Vilhelmo Lutermano]]. [[Monda Asembleo Socia|MAS]], 2012, 81 p., ISBN 978-2-918300-83-0 == En Esperanto aperis rete == {{Div col|cols = 3}} * [http://vlutermano.free.fr/kafka.html Rakontoj / Trad.: Vilhelmo Lutermano] Tie legeblas jenaj rakontoj: * [http://vlutermano.free.fr/kontemplado.html#infanoj ''Infanoj sur la ŝoseo''] * ''Senmaskigo de fripono'' * ''La subita promenado'' * ''Decidoj'' * ''La ekskurso en la montaron'' * ''La malfeliĉo de fraŭlo'' * ''La komercisto'' * ''Distrita elrigardo'' * ''La hejmenvojo'' * ''La preterkurantoj'' * ''La pasaĝero'' * ''Vestaĵoj'' * ''La malakcepto'' * ''Pensigo por rajdistoj'' * ''La stratfenestro'' * ''Deziro fariĝi indiano'' * ''La arboj'' * ''Esti malfeliĉa'' * [http://vlutermano.free.fr/verdikto.html La verdikto] * [http://vlutermano.free.fr/hejtisto.htm La hejtisto] * [http://vlutermano.free.fr/transformigxo.html La transformiĝo] (kiu en alia traduko de Nervi estas tradukita pere de ''La metamorfozo'') * [http://vlutermano.free.fr/punkolonio.html En la punkolonio] * [http://vlutermano.free.fr/advokato.html La nova advokato] * [http://vlutermano.free.fr/kampara.html Kampara kuracisto] * [http://vlutermano.free.fr/galerio.html Sur la galerio] * [http://vlutermano.free.fr/folio.html Malnova folio] * Antaŭ la leĝo tradukis [[Hagen Hirte]] en [[Literatura Foiro]] 86 * Ŝakaloj kaj araboj * Vizito en la minejo * ''La plej proksima vilaĝo'' * Imperiestra mesaĝo * La zorgo de la dommastro * Dek unu filoj * Fratomurdo * Sonĝo * Raporto por akademio * ''Unua aflikto'' * Virineto * Malsatartisto * Jozefino la kantistino aŭ la popolo de la musoj * ''Interparolo kun la preĝisto'' * ''Interparolo kun la ebriulo'' * ''Bruego'' * La ujrajdisto * ''Priskribo de batalo'' * ''La vilaĝa instruisto'' * La ponto * La ĉasisto Graĥo * Ĉe la konstruado de la ĉina murego * La frapo ĉe la bienpordego * La najbaro * ''Bastardo'' * ''Banala konfuzo'' * ''La vero pri Sanĉo Panso'' * ''La mutado de la sirenoj'' * ''Prometeo'' * ''La urba blazono'' * ''Pozidono'' * ''Komuneco'' * ''Nokte'' * ''La rifuzo'' * ''Pri la demando de la leĝoj'' * ''La rekrutado'' * ''La ekzameno'' * ''La vulturo'' * ''La stiristo'' * ''La turbo'' * Fableto * ''Reveno'' * ''Proparolanto'' * ''Esploradoj de hundo'' * ''La geedza paro'' * ''Rezignu!'' * ''Pri la paraboloj'' * Letero al la patro. {{Div col end}} == [[Sekundara literaturo]] en Esperanto, rete == * ''[http://vlutermano.free.fr/pri_Kafko.html Sekundara literaturo pri Franz Kafka, en la traduko de Vilhelmo Lutermano:]'' *[http://vlutermano.free.fr/Fingerhut_transf.html Karlheinz Fingerhut: La transformiĝo], unu el la plej interesaj interpretadoj de la fama verko de Franz Kafka *[http://vlutermano.free.fr/Hansen_leĝo.html Aage A. Hansen-Loeve: Antaŭ la leĝo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, pri la fama novelo de Franco Kafko *[http://vlutermano.free.fr/Hermes_galerio.html Roger Hermes: Sur la galerio], pri la fama «noveleto» de Franco Kafko *[http://vlutermano.free.fr/Schindler_ujrajdisto.html Sabine Schindler: La ujrajdisto], pri tiu «noveleto» de Franco Kafko *[http://vlutermano.free.fr/Muller_malsatartisto.html Michael Müller: Malsatartisto], pri tiu fama novelo de Franco Kafko ==Referencoj== {{Referencoj|2}} === Bibliografio === * Alt, Peter-André (2005). Franz Kafka: Der ewige Sohn. Eine Biographie (germane). München: Verlag C.H. Beck. ISBN 978-3-406-53441-6. * Bathrick, David (1995). The Powers of Speech: The Politics of Culture in the GDR. Lincoln: University of Nebraska Press. * Bergman, Hugo (1969). Memories of Franz Kafka in Franz Kafka Exhibition (katalogo) (PDF). Library: The Jewish National and University Library. [http://theanarchistlibrary.org/library/michael-lowy-franz-kafka-and-libertarian-socialism.a4.pdf] * Bloom, Harold (2003). "Franz Kafka". Bloom's Major Short Story Writers (Novjorko: Chelsea House Publishers). ISBN 978-0-7910-6822-9. * Bloom, Harold (Spring 2011). "Franz Kafka's Zionism". Midstream (57) (2). * Bloom, Harold (2002). Genius: A Mosaic of One Hundred Exemplary Creative Minds. Novjorko: Warner Books. ISBN 978-0-446-52717-0. * Bloom, Harold (1994). The Western Canon: The Books and School of the Ages. Novjorko: Riverhead Books, Penguin Group. ISBN 978-1-57322-514-4. * Bossy, Michel-André (2001). Artists, Writers, and Musicians: An Encyclopedia of People Who Changed the World. Westport, Connecticut: Oryx Press. ISBN 978-1-57356-154-9. * Boyd, Ian R. (2004). Dogmatics Among the Ruins: German Expressionism and the Enlightenment. Bern: Peter Lang AG. ISBN 978-3-03910-147-4. * Brod, Max (1960). Franz Kafka: A Biography. Novjorko: Schocken Books. ISBN 978-0-8052-0047-8. * Brod, Max (1966). Über Franz Kafka (germane). Hamburg: S. Fischer Verlag. * Bruce, Iris (2007). Kafka and Cultural Zionism — Dates in Palestine. Madison, Wisconsin: University of Wisconsin Press. ISBN 978-0-299-22190-4. * Classe, Olive (2000). Encyclopedia of Literary Translation into English, Vol. 1. Chicago: Fitzroy Dearborn Publishers. ISBN 978-1-884964-36-7. * Contijoch, Francesc Miralles (2000). Franz Kafka (hispane). Barcelona: Oceano Grupo Editorial, S.A. ISBN 978-84-494-1811-2. * Corngold, Stanley (1972). Introduction to The Metamorphosis. Novjorko: Bantam Classics. ISBN 978-0-553-21369-0. * Corngold, Stanley (1973). The Commentator's Despair. Port Washington, Novjorko: Kennikat Press. ISBN 978-0-8046-9017-1. * Corngold, Stanley (2004). Lambent Traces: Franz Kafka. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-11816-1. * Corngold et al., Stanley (2009). Franz Kafka: The Office Writings. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-12680-7. * Corngold, Stanley – Wagner, Benno (2011). Franz Kafka: The Ghosts in the Machine. Evanston, Illinois: Northwestern University Press. ISBN 978-0-8101-2769-2. * Deleuze, Gilles; Guattari, Félix (1986). Kafka: Toward a Minor Literature (Theory and History of Literature, Vol 30). Minneapolis: University of Minnesota Press. ISBN 978-0-8166-1515-5. * Diamant, Kathi (2003). Kafka's Last Love: The Mystery of Dora Diamant. Novjorko: Basic Books. ISBN 978-0-465-01551-1. * Drucker, Peter (2002). Managing in the Next Society (2007 ed.). Oxford: Elsevier. ISBN 978-0-7506-8505-4. * Engel, Manfred; Auerochs, Bernd (2010). Kafka-Handbuch. Leben - Werk - Wirkung (in German). Metzler: Stuttgart, Weimar. ISBN 978-3-476-02167-0. * Elsaesser, Thomas (2004). The Last Great American Picture Show. Amsterdam: Amsterdam University Press. ISBN 978-90-5356-493-6. * Furst, Lillian R. (1992). Through the Lens of the Reader: Explorations of European Narrative. SUNY Press. ISBN 978-0-7914-0808-7. [http://books.google.com/?id=0HmgYaAEHHYC&pg=PA83&lpg=#v=onepage&q&f=false] * Gale Research Inc. (1979). Twentieth-Century Literary Criticism: Excerpts from Criticism of the Works of Novelists, Poets, Playwrights, Short Story Writers, & Other Creative Writers Who Died Between 1900 & 1999. Farmington Hills, Michigan: Gale Cengage Learning. ISBN 978-0-8103-0176-4. * Gilman, Sander (1995). Franz Kafka, the Jewish Patient. Novjorko: Routledge. ISBN 978-0-415-91391-1. * Gilman, Sander (2005). Franz Kafka. London: Reaktion Books. ISBN 978-1-881872-64-1. * Gray, Richard T. (2005). A Franz Kafka Encyclopedia. Westport, Connecticut: Greenwood Press. ISBN 978-0-313-30375-3. * Gray, Ronald (1973). Franz Kafka. Cambridge: [[Cambridge University Press]]. ISBN 978-0-521-20007-3. * Hamalian, Leo (1974). Franz Kafka: A Collection of Criticism. Novjorko: McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-025702-3. * Hawes, James (2008). Why You Should Read Kafka Before You Waste Your Life. Novjorko: St. Martin's Press. ISBN 978-0-312-37651-2. * Janouch, Gustav (1971). Conversations with Kafka (2 ed.). Novjorko: New Directions Books. ISBN 978-0-8112-0071-4. [http://books.google.com/books?id=45d6JsdVFaIC&pg=PA17&dq#v=onepage&q&f=false] * Kafka, Franz (1948). The Penal Colony: Stories and Short Pieces (eld. de 1987). Novjorko: Schocken Books. ISBN 978-0-8052-3198-4. * Kafka, Franz (1954). Dearest Father. Stories and Other Writings. Novjorko: Schocken Books. * Kafka, Franz (1988). The Castle. Novjorko: Schocken Books. ISBN 978-0-8052-0872-6. * Kafka, Franz (1996). The Metamorphosis and Other Stories. Novjorko: Barnes & Noble. ISBN 978-1-56619-969-8. * Kafka, Franz (1998). The Trial. Novjorko: Schocken Books. ISBN 978-0-8052-0999-0. * Kafka, Franz (2009). The Trial. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-923829-3. * Kahn, Lothar; Hook, Donald D. (1993). Between Two Worlds: a cultural history of German-Jewish writers. Ames, Iovao: eldonejo de la [[Iovaa Ŝtata Universitato]]. ISBN 978-0-8138-1233-5. * Karl, Frederick R. (1991). Franz Kafka: Representative Man. Boston: Ticknor & Fields. ISBN 978-0-395-56143-0. * Koelb, Clayton (2010). Kafka: A Guide for the Perplexed. Chippenham, Wiltshire: Continuum International Publishing Group. ISBN 978-0-8264-9579-2. * Krolop, Kurt (1994). Kafka und Prag (germane). Prague: Goethe-Institut. ISBN 978-3-11-014062-0. * Miller, Alice (1984). Thou Shalt Not Be Aware:Society's Betrayal of the Child. Novjorko: Farrar, Straus, Giroŭ. ISBN 978-0-9567982-1-3. * Murray, Nicholas (2004). Kafka. New Haven, Connecticut: Yale University Press. ISBN 978-0-300-10631-2. * Newmark, Peter (1991). About Translation. Wiltshire, England: Cromwell Press. ISBN 978-1-85359-117-4. * Northey, Anthony (1997). Mišpoche Franze Kafky (ĉeĥe). Prago: Nakladatelství Primus. ISBN 978-80-85625-45-5. * O'Neill, Patrick M. (2004). Great World Writers: Twentieth Century. Tarrytown, Novjorko: Marshal Cavendish. ISBN 978-0-7614-7477-7. * Pawel, Ernst (1985). The Nightmare of Reason: A Life of Franz Kafka. Novjorko: Vintage Books. ISBN 978-0-374-52335-0. * Preece, Julian (2001). The Cambridge Companion to Kafka. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-66391-5. * Rothkirchen, Livia (2005). The Jews of Bohemia and Moravia: facing the Holocaust. Lincoln, Nebrasko: University of Nebraska Press. ISBN 978-0-8032-3952-4. * Silverman, Al, ed. (1986). The Book of the Month: Sixty Years of Books in American Life. Boston: Little, Brown. ISBN 0-316-10119-2. * [[Isaac Bashevis Singer|Singer, Isaac Bashevis]] (1970). A Friend of Kafka, and Other Stories. Novjorko: Farrar, Straus and Giroux. ISBN 978-0-374-15880-4. * Sokel, Walter H. (2001). The Myth of Power and the Self: Essays on Franz Kafka. Detroit: Wayne State University Press. ISBN 978-0-8143-2608-4. * Spector, Scott (2000). Prague Territories: National Conflict and Cultural Innovation in Franz Kafka's Fin de Siècle. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-23692-9. * Stach, Reiner (2005). Kafka: The Decisive Years. Novjorko: Harcourt. ISBN 978-0-15-100752-3. * Sussman, Henry (1979). Franz Kafka: Geometrician of Metaphor. Madison, Wisconsin: Coda Press. ISBN 978-0-930956-02-8. * Ziolkowski, Theodore (2003). The Mirror of Justice: Literary Reflections of Legal Crisis. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-11470-5. === Revuoj === * {{Cite journal | last = Adams | first = Jeffrey | title = Orson Welles's "The Trial:" Film Noir and the Kafkaesque | jstor = 25112662 |date=Summer 2002 | volume = 29 | issue = 3 | journal = College Literature, Literature and the Visual Arts | location = West Chester, Pennsylvania | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Aizenberg | first = Edna | title = Kafkaesque Strategy and Anti-Peronist Ideology Martinez Estrada's Stories as Socially Symbolic Acts | jstor = 20119426 |date=July–December 1986 | volume = 14 | issue = 28 | journal = Latin American Literary Review | location = Chicago | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Banakar | first = Reza | title = In Search of Heimat: A Note on Franz Kafka's Concept of Law | ssrn = 1574870 |date=Fall 2010 | volume = 22 | issue = 2 | journal = Law and Literature | location = Berkeley, California | doi = 10.2139/ssrn.1574870 | ref = harv |issn=1556-5068}} * {{Cite journal | last = Butler | first = Judith | title = Who Owns Kafka | url = http://www.lrb.co.uk/v33/n05/judith-butler/who-owns-kafka | date = 3 March 2011 | volume = 33 | issue = 5 | location = London | journal = London Review of Books | accessdate = 1 August 2012 | ref = harv }} [http://www.lrb.co.uk/v33/n05/judith-butler/who-owns-kafka] * {{Cite journal | last = Corngold | first = Stanley | title = Kafkas Spätstil/Kafka's Late Style: Introduction | location = Madison, Wisconsin | journal = Monatshefte | volume = 103 | issue = 3 |date=Fall 2011 | doi = 10.1353/mon.2011.0069 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Dembo | first = Arinn | title = Twilight of the Cockroaches: Bad Mojo Evokes Kafka So Well It'll Turn Your Stomach |date=June 1996 | issue = 143 | location = New York | journal = Computer Gaming World | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Dodd | first = W. J. | title = Kafka and Dostoyevsky: The Shaping of Influence | year = 1994 | jstor = 40246931 | journal = Comparative Literature Studies | location = State College, Pennsylvania | volume = 31 | issue = 2 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Durantaye | first = Leland de la | title = Kafka's Reality and Nabokov's Fantasy: On Dwarves, Saints, Beetles, Symbolism and Genius | journal = Comparative Literature | year = 2007 | volume = 59 | issue = 4 | url = http://www.people.fas.harvard.edu/~deladur/kafka.pdf | format = PDF | ref = harv | doi = 10.1215/-59-4-315 | pages = 315 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2014-07-03 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20100525025619/http://www.people.fas.harvard.edu/~deladur/kafka.pdf | arkivdato = 2010-05-25 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100525025619/http://www.people.fas.harvard.edu/~deladur/kafka.pdf |date=2010-05-25 }} [http://www.people.fas.harvard.edu/~deladur/kafka.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100525025619/http://www.people.fas.harvard.edu/~deladur/kafka.pdf |date=2010-05-25 }} * {{Cite journal | last = Fichter | first = Manfred M. | title = The Anorexia Nervosa of Franz Kafka |date=May 1987 | volume = 6 | issue = 3 | location = Washington, D.C. | publisher = American Psychological Association | journal = International Journal of Eating Disorders | ref = harv | doi = 10.1002/1098-108X(198705)6:3<367::AID-EAT2260060306>3.0.CO;2-W | pages = 367 }} * {{Cite journal | last = Fichter | first = Manfred M. | language = German | title = Franz Kafka's anorexia nervosa |date=July 1988 | volume = 56 | issue = 7 | doi = 10.1055/s-2007-1001787 | pmid = 3061914 | location = Munich | publisher = Psychiatrische Klinik der Universität München | journal = Fortschritte der Neurologie-Psychiatrie | ref = harv | pages = 231–8 }} * {{Cite journal | last = Fort | first = Jeff | url = http://www.believermag.com/issues/200603/?read=article_fort | title = The Man Who Could Not Disappear | date = March 2006 | journal = The Believer | accessdate = 7 August 2012 | ref = {{sfnRef|Believer|2006}} }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180212084711/https://www.believermag.com/issues/200603/?read=article_fort |date=2018-02-12 }} * {{Cite journal | last = Glen | first = Patrick J. | title = The Deconstruction and Reification of Law in Franz Kafka's ''Before the Law'' and ''The Trial'' | url = http://www-bcf.usc.edu/~idjlaw/PDF/17-1/17-1%20Glen.pdf | format = PDF | year = 2007 | volume = 17 | issue = 23 | location = Los Angeles | publisher = University of Southern California | journal = Southern California Interdisciplinary Law Journal | accessdate = 3 August 2012 | ref = harv | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2014-07-03 | arkivurl = https://wayback.archive-it.org/all/20120916114919/http://www-bcf.usc.edu/~idjlaw/PDF/17-1/17-1%20Glen.pdf | arkivdato = 2012-09-16 }} {{Webarchiv|url=https://wayback.archive-it.org/all/20120916114919/http://www-bcf.usc.edu/~idjlaw/PDF/17-1/17-1%20Glen.pdf |date=2012-09-16 }} [http://www-bcf.usc.edu/~idjlaw/PDF/17-1/17-1%20Glen.pdf] {{Webarchiv|url=https://wayback.archive-it.org/all/20120916114919/http://www-bcf.usc.edu/~idjlaw/PDF/17-1/17-1%20Glen.pdf |date=2012-09-16 }} * {{Cite journal | last = Glen | first = Patrick J. | title = Franz Kafka, Lawrence Joseph, and the Possibilities of Jurisprudential Literature | url = http://scholarship.law.georgetown.edu/facpub/967/ | format = PDF | year = 2011 | volume = 21 | issue = 47 | location = Los Angeles | publisher = University of Southern California | journal = Southern California Interdisciplinary Law Journal | accessdate = 21 September 2012 | ref = harv }} [http://scholarship.law.georgetown.edu/facpub/967/] * {{Cite journal | last = Horton | first = Scott | url = http://harpers.org/archive/2008/08/hbc-90003426 | title = In Pursuit of Kafka's Porn Cache: Six questions for James Hawes | date = 19 August 2008 | journal = [[Harper’s Magazine]] | accessdate = 3 August 2012 | ref = {{sfnRef|Harper's|2008}} }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121019170227/http://harpers.org/archive/2008/08/hbc-90003426 |date=2012-10-19 }} [http://harpers.org/archive/2008/08/hbc-90003426] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121019170227/http://harpers.org/archive/2008/08/hbc-90003426 |date=2012-10-19 }} * {{Cite journal | last = Hughes | first = Kenneth | title = Franz Kafka: An Anthology of Marxist Criticism | location = Madison, Wisconsin | journal = Monatshefte | volume = 78 | issue = 2 |date=Summer 1986 | jstor = 30159253 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Kavanagh | first = Thomas M. | title = Kafka's "The Trial": The Semiotics of the Absurd | publisher = Duke University Press | location = Durham, North Carolina | journal = Novel: A Forum on Fiction |date=Spring 1972 | jstor = 1345282 | volume = 5 | issue = 3 | ref = harv | doi = 10.2307/1345282 }} * {{Cite journal | last = Kempf | first = Franz R. | title = Franz Kafkas Sprachen: "...&nbsp;in einem Stockwerk des innern babylonischen Turmes. .." | journal = Shofar: an Interdisciplinary Journal of Jewish Studies |date=Summer 2005 | volume = 23 | issue = 4 | publisher = Purdue University Press | location = West Lafayette, Indiana | doi = 10.1353/sho.2005.0155 | ref = harv | pages = 159 }} * {{Cite journal | last = Keren | first = Michael | title = The 'Prague Circle' and the Challenge of Nationalism | publisher = Pergamon Press | location = Oxford | journal = History of European Ideas | year = 1993 | doi = 10.1016/S0191-6599(05)80096-8 | volume = 16 | issue = 1–3 | ref = harv | pages = 3 }} * {{Cite journal | last = Kopić | first = Mario | title = Franz Kafka and Nationalism | publisher = EX-YU PEN Amsterdam | location = Amsterdam | journal = Erewhon. An International Quarterly | year = 1995 | jstor = 13813064 | volume = 2 | issue = 2 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Kundera | first = Milan | title = Kafka's World | publisher = The Woodrow Wilson International Center for Scholars | location = Washington, D.C. | journal = The Wilson Quarterly |date=Winter 1988 | jstor = 40257735 | volume = 12 | issue = 5 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Lawson | first = Richard H. | title = Ungeheueres Ungeziefer in Kafka's "Die Verwandlung" | publisher = American Association of Teachers of German | location = Cherry Hill, New Jersey | journal = The German Quarterly |date=May 1960 | jstor= 402242 | volume = 33 | issue = 3 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Leiter | first = Louis H. | title = A Problem in Analysis: Franz Kafka's 'A Country Doctor' | publisher = American Society for Aesthetics | location = Philadelphia | journal = The Journal of Aesthetics and Art Criticism | year = 1958 | doi = 10.2307/427381 | volume = 16 | issue = 3 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Luke | first = F. D. | title = Kafka's "Die Verwandlung" |date=April 1951 | jstor = 3718565 | journal = The Modern Language Review | location = Cambridge | volume = 46 | issue = 2 | ref = harv | doi = 10.2307/3718565 }} * {{Cite journal | last = McElroy | first = Bernard | title = The Art of Projective Thinking: Franz Kafka and the Paranoid Vision |date=Summer 1985 | doi = 10.1353/mfs.0.0042 | journal = Modern Fiction Studies | location = Cambridge | volume = 31 | issue = 2 | ref = harv | pages = 217 }} * {{Cite journal | last = Panichas | first = George A. | title = Kafka's Afflicted Vision: A Literary-Theological Critique |date=Spring–Fall 2004 | publisher = National Humanities Institute | journal = Humanitas | location = Bowie, Maryland | volume = 17 | issue = 1–2 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Pérez-Álvarez | first = Marino | title = The Schizoid Personality of Our Time | year = 2003 | journal = International Journal of Psychology and Psychological Therapy | location = Almería, Spain | volume = 3 | issue = 2 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Rhine | first = Marjorie E. | title = Untangling Kafka's Knotty Texts: The Translator's Prerogative? | location = Madison, Wisconsin | journal = Monatshefte | volume = 81 | issue = 4 |date=Winter 1989 | jstor= 30166262 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Sayer | first = Derek | title = The Language of Nationality and the Nationality of Language: Prague 1780–1920&nbsp;– Czech Republic History | year = 1996 | journal = Past and Present | location = Oxford | doi = 10.1093/past/153.1.164 | oclc = 394557 | volume = 153 | issue = 1 | ref = harv | pages = 164 }} * {{Cite journal | last = Sandbank | first = Shimon | title = After Kafka: The Influence of Kafka's Fiction | year = 1992 | jstor = 40246852 | journal = Penn State University Press | location = Oxford | volume = 29 | issue = 4 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Sokel | first = Walter H. | title = Kafka's "Metamorphosis": Rebellion and Punishment |date=April–May 1956 | jstor = 30166165 | journal = Monatshefte | location = Madison, Wisconsin | volume = 48 | issue = 4 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Steinhauer | first = Harry | title = Franz Kafka: A World Built on a Lie |date=Autumn 1983 | jstor = 4611280 | journal = The Antioch Review | location = Yellow Springs, Ohio | volume = 41 | issue = 4 | ref = harv | doi = 10.2307/4611280 | pages = 390 }} * {{Cite journal | last = Strelka | first = Joseph P. | title = Kafkaesque Elements in Kafka's Novels and in Contemporary Narrative Prose |date=Winter 1984 | jstor = 40246504 | journal = Comparative Literature Studies | location = State College, Pennsylvania | volume = 21 | issue = 4 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Updike | first = John | authorlink = John Updike | url = http://www.newyorker.com/archive/2005/01/24/050124crbo_books1 | title = Subconscious Tunnels: Haruki Murakami's dreamlike new novel | newspaper = The New Yorker | date = 24 January 2005 | accessdate = 22 September 2012 | ref = {{sfnRef|Updike|2005}} }} [http://www.newyorker.com/archive/2005/01/24/050124crbo_books1] === Gazetoj === * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Adler |unua=Jeremy | url = http://www.textkritik.de/rezensionen/kafka/einl_04.htm |datoj=13 October 1995 |verkaĵo=New York [[Times Literary Supplement]] |titolo=Stepping into Kafka's Head |alirdato=4a Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|Adler|1995}} }}[http://www.textkritik.de/rezensionen/kafka/einl_04.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090221080410/http://www.textkritik.de/rezensionen/kafka/einl_04.htm |date=2009-02-21 }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Apel |unua=Friedman |datoj=28 Aŭgusto 2012 |lingvo=Germane |titolo=Der Weg in die Ewigkeit führt abwärts / Roland Reuß kramt in Kafkas Zürauer Zetteln | newspaper = Frankfurter Allgemeine Zeitung |referenco={{sfnRef|Apel|2012}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Banville |unua=John | url = http://www.guardian.co.uk/books/2011/jan/15/john-banville-kafka-trial-rereading |titolo=Franz Kafka's other trial / An allegory of the fallen man's predicament, or an expression of guilt at a tormented love affair? |datoj=14 January 2011 | newspaper = The Guardian |alirdato=1 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|Banville|2011}} | location=London }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Batuman |unua=Elif | url = http://www.nytimes.com/2010/09/26/magazine/26kafka-t.html |datoj=22 September 2010 | newspaper = The New York Times |titolo=Kafka's Last Trial |alirdato=3 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|.27.27New York Times.27.27|2010}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Buehrer |unua=Jack | url = http://www.praguepost.com/news/7768-battle-for-kafka-legacy-drags-on.html |titolo=Battle for Kafka legacy drags on |datoj=9 March 2011 | newspaper = The Prague Post |alirdato=29 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|Buehrer|2011}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Burrows |unua=William | url = http://www.guardian.co.uk/books/2011/dec/22/franz-kafka-winter-reads |titolo=Winter read: The Castle by Franz Kafka |datoj=22 December 2011 | newspaper = The Guardian |alirdato=27 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|Burrows|2011}} | location=London }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Connolly |unua=Kate | url = http://www.guardian.co.uk/books/2008/aug/15/franzkafka.germany |titolo=Porn claims outrage German Kafka scholars |datoj=14 August 2008 | newspaper = The Guardian |alirdato=3 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|Connolly|2008}} | location=London }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Glass |unua=Philip | url = http://www.nytimes.com/2001/06/10/arts/theater-adapting-the-horrors-of-a-kafka-story-to-suit-glass-s-music.html?pagewanted=print&src=pm |titolo=Adapting the Horrors of a Kafka Story To Suit Glass's Music |datoj=10 June 2001 | newspaper = Los Angeles Times |alirdato=17 Junio 2013 |referenco={{sfnRef|Glass|2001}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Kakutani |unua=Michiko | url = http://www.nytimes.com/1988/04/02/books/books-of-the-times-kafka-s-kafkaesque-love-letters.html?pagewanted=all&src=pm |titolo=Books of the Times; Kafka's Kafkaesque Love Letters |datoj=2 April 1988 | newspaper = The New York Times |alirdato=8 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|Kakutani|1988}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Kenley-Letts |unua=Ruth | url = http://movies.nytimes.com/movie/239041/Franz-Kafka-s-It-s-a-Wonderful-Life-/details | year = 1993 | newspaper = The New York Times |titolo=Franz Kafka's "It's a Wonderful Life" (1993) |alirdato=4 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|.27.27New York Times.27.27|1993}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Kirsch |unua=Adam | url = http://www.nytimes.com/2009/01/04/books/review/Kirsch-t.html?pagewanted=all&_moc.semityn.www |datoj=2 January 2009 | newspaper = The New York Times |titolo=America, 'Amerika' |alirdato=25 Septembro 2012 |referenco={{sfnRef|Kirsch|2009}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Lerman |unua=Antony | url = http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2010/jul/22/kafka-legacy-israel |datoj=22 July 2010 | newspaper = The Guardian |titolo=The Kafka legacy: who owns Jewish heritage? |alirdato=29 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|Lerman|2010}} | location=London }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=McCarthy |unua=Rory | url = http://www.guardian.co.uk/world/2009/oct/25/israel-library-franz-kafka-trial |titolo=Israel's National Library adds a final twist to Franz Kafka's Trial |datoj=24 October 2009 | newspaper = The Guardian |alirdato=3 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|McCarthy|2009}} | location=London }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=McLellan |unua=Dennis | url = http://www.latimes.com/news/obituaries/la-me-patrick-mcgoohan15-2009jan15,0,3951859.story |titolo=Patrick McGoohan dies at 80; TV's 'Secret Agent' and 'Prisoner' |datoj=15 January 2009 | newspaper = Los Angeles Times |alirdato=17 Junio 2013 |referenco={{sfnRef|.27.27Los Angeles Times.27.27|2009}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Metcalfe |unua=Anna | url = http://www.ft.com/cms/s/2/bfaf51ba-e05a-11de-8494-00144feab49a.html#axzz1L3wH1OFW |datoj=5 December 2009 | newspaper = Financial Times |titolo=Small Talk: José Saramago |alirdato=1 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|.27.27Financial Times.27.27|2009}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=O'Connor |unua=John J. | url = http://www.nytimes.com/1987/06/04/arts/mcgoohan-a-spy-on-31.html |datoj=4 June 1987 | newspaper = The New York Times |titolo=McGoohan a Spy on 31 |alirdato=16 Junio 2013 |referenco={{sfnRef|O'Connor|1987}} }} * {{citaĵo el libro| |lasta=Palmer |unua=R. Barton |titolo=Joel and Ethan Coen |jaro=2004 |eldoninto=University of Illinois Press |loko=Urbana, Illinois |ISBN=0-252-07185-9 |referenco=harv }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Rizzulo | first1 = Rachel | url = http://bachtrack.com/review-nyc-joyce-theater-royal-ballet-metamorphosis |datoj=23 September 2013 | newspaper = bachtrack |titolo=The Royal Ballet's production of The Metamorphosis with Edward Watson in New York |alirdato=23 Januaro 2014 |referenco=harv }} * {{citaĵo el novaĵo| | last1 = Rudoren | first1 = Jodi | last2 = Noveck | first2 = Myra | url = http://www.nytimes.com/2012/10/15/world/middleeast/woman-must-relinquish-kafka-papers-judge-says.html |datoj=14 October 2012 | newspaper = The New York Times |titolo=Woman Must Relinquish Kafka Papers, Judge Says |alirdato=15 Oktobro 2012 |referenco=harv }} * {{citaĵo el novaĵo| | url = http://www.guardian.co.uk/books/2010/jul/19/lawyers-open-unpublished-kafka-manuscripts |datoj=19 July 2010 | newspaper = The Guardian |titolo=Lawyers Open Cache of Unpublished Kafka Manuscripts |alirdato=28 Septembro 2012 |referenco={{sfnRef|.27.27Guardian.27.27|2010}} | location=London | first=Mark | last=Tran }} === Retaj fontoj === * Bury, Liz (3a Julio 2013). "Franz Kafka's Metamorphosis becomes Google doodle". The Guardian (London). Konsultita la 4an de Julio 2013. [http://www.guardian.co.uk/books/2013/jul/03/franz-kafka-metamorphosis-google-doodle] * Coker, Rachel (4a Januaro 2012). "Kafka expert links teaching, research". State University of New York — Binghamton. Konsultita la 30an de Aŭgusto 2012. [http://www.binghamton.edu/inside/index.php/inside/story/kafka-expert-links-teaching-research] * Ernst, Nathan (2010). "The Judgement". The Modernismm Lab. Yale University. Konsultita la 9an de Oktobro 2012. [http://modernism.research.yale.edu/wiki/index.php/The_Judgment] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130521162011/http://modernism.research.yale.edu/wiki/index.php/The_Judgment |date=2013-05-21 }} * Frenkel, Sheera (30a Majo 2012). "Kafka's Final Absurdist Tale Plays Out in Tel Aviv". NPR. Konsultita la 28an de Septembro 2012. [http://www.npr.org/2012/05/30/153985994/kafkas-final-absurdist-tale-plays-out-in-tel-aviv] * Ghosh, Pothik (13 Marto 2009). "A Note on Kafka and the Question of Revolutionary Subjectivity". Hindu College – [[Delhi University]] via Radical Notes. Konsultita la 6an de Aŭgusto 2012. [http://radicalnotes.com/content/view/92/39/] * Horstkotte, Silke (2009). "Kunst und Künstlerverständnis in Kafkas "Josefine, die Sängering oder Das Volk der Mäuse"" (germane). University of Leipzig. Konsultita la 31an de Aŭgusto 2012. [http://dokumente-online.com/kunst-und-kuenstlerverstaendnis-in-kafkas.html] * Kafka, Franz (2012). "Franz Kafka Letter to his Father". Kafka-Franz. Arkivita el originalo la 13an de Julio 2011. Konsultita la 3an de Aŭgusto 2012. [http://www.kafka-franz.com/KAFKA-letter.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110713133359/http://www.kafka-franz.com/KAFKA-letter.htm |date=2011-07-13 }} * Keynes, Laura (Aŭgusto 2005). "Kafka's Dick". ''[[Times Literary Supplement]]''. Konsultita la 4 Aŭgusto 2012. [http://www.onlinereviewlondon.com/index.php?option=com_content&view=article&id=215:kafkas-dick&catid=161:kafkas-dick&Itemid=243] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120219091140/http://www.onlinereviewlondon.com/index.php?option=com_content&view=article&id=215%3Akafkas-dick&catid=161%3Akafkas-dick&Itemid=243 |date=2012-02-19 }} * Köhler, Manfred (2012). "Franz Kafka und Felice Bauer" (in German). Protemion. Konsultita la 6 Aŭgusto 2012. [http://www.protemion.de/zettel/kafkafelice.htm] * Kopić, Mario (2004). "Kafka and nationalism". Odjek. Konsultita la 10an de Septembro 2013. [http://www.odjek.ba/eng/index.php?broj=02&id=06] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131012015421/http://www.odjek.ba/eng/index.php?broj=02&id=06 |date=2013-10-12 }} * Kreis, Steven (28an de Februaro 2006). "Franz Kafka, 1883–1924". History Guide. Konsultita la 5an de Aŭgusto 2012. [http://www.historyguide.org/europe/kafka.html] * McGee, Kyle. "Fear and Trembling in the Penal Colony". Kafka Project. Konsultita la 26an de Aprilo 2013. [http://www.kafka.org/index.php?id=185,290,0,0,1,0] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100628232215/http://www.kafka.org/index.php?id=185,290,0,0,1,0 |date=2010-06-28 }} * Milner, Cahterine (27 August 2005). html "If Kafka made the dinner ...". The Telegraph. Konsultita la 25an de Aŭgusto 2012. [http://www.telegraph.co.uk/foodanddrink/3321254/If-Kafka-made-the-dinner&nbsp;... html]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Miron, Dan (24an de Novembro 2008). "Sadness in Palestine". Haaretz. Konsultita la 1 Aŭgusto 2012. [http://www.haaretz.com/hasen/spages/1040561.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081220232543/http://www.haaretz.com/hasen/spages/1040561.html |date=2008-12-20 }} * Ozorio, Anne (18an de Novembro 2010). "György Kurtág — Kafka Fragments, London". Opera Today. Konsultita la 4 Aŭgusto 2012. [http://www.operatoday.com/content/2010/11/gyorgy_kurtag_-.php] * Prinsky, Norman (2002). "Humn. 2002: World Humanities II. Notes and Questions on Franz Kafka's "The Metamorphosis" / "The Transformation"". Augusta State University. Konsultita la 2 Septembro 2012. [http://www.aug.edu/~nprinsky/Humn2002/KafkaMetamorphNQ.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121011030606/http://www.aug.edu/~nprinsky/Humn2002/KafkaMetamorphNQ.htm |date=2012-10-11 }} * Rahn, Josh (2011). "Existentialism". Online Literature. Konsultita la 5 Aŭgusto 2012. [http://www.online-literature.com/periods/existentialism.php] * Rastalsky, Hartmut M. (1997). "The Referential Kafka". University of Michigan. Konsultita la 22 Aŭgusto 2012. [http://www.lsa.umich.edu/german/hmr/dissertation/10kafka.doc] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120622022057/http://www.lsa.umich.edu/german/hmr/dissertation/10kafka.doc |date=2012-06-22 }} * Samuelson, Arthur. "A Kafka for the 21st Century". Jewish Heritage. Konsultita la 2 Aŭgusto 2012. [http://www.jhom.com/bookshelf/kafka/intro.html] * Seubert, Harald. "Bauer, Felice" (germane). Kulturportal-west-ost.eu. Konsultita la 2 Aŭgusto 2012. "Knochiges leeres Gesicht, das seine Leere offen trug. Freier Hals. Überworfene Bluse ... Fast zerbrochene Nase. Blondes, etwas steifes, reizloses Haar, starkes Kinn." [http://kulturportal-west-ost.eu/biographies/bauer-felice-2/] * Stone, Peter H. "Gabriel Garcia Marquez, The Art of Fiction No. 69". The Paris Review. Konsultita la 4 Aŭgusto 2012. [http://www.theparisreview.org/interviews/3196/the-art-of-fiction-no-69-gabriel-garcia-marquez] * "Allegory". The Guardian (London). 4a Aprilo 1930. Konsultita la 22 Aŭgusto 2012. [http://www.guardian.co.uk/books/1930/apr/04/classics.culture] * "Disappearing Act". American Repertory Theatre. 2005. Arckivita el originalo la 25an de Julio 2011. Konsultita la 3an de Aŭgusto 2012. [http://www.amrep.org/articles/3_3c/disappearing.html] * "Drama on BBC Radio 3, Kafka the Musical". BBC. 2012. Konsultita la 1an de Aŭgusto 2012. [http://www.bbc.co.uk/programmes/b010glpd] * "Franz Kafka" (ĉeĥe). Enketa biblioteko de Suda Bohemio en České Budějovice. 2011. Konsultita la 3an de Oktobro 2012. [http://www.kohoutikriz.org/priloha/kafka.php] * "Franz Kafka – Articles". European Graduate School. 2012. Konsultita la 22an de Aŭgusto 2012. [http://www.egs.edu/library/franz-kafka/articles/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121027210534/http://www.egs.edu/library/franz-kafka/articles/ |date=2012-10-27 }} * "Franz Kafka – Biography". European Graduate School. 2012. Konsultita la 7an de Aŭgusto 2012. [http://www.egs.edu/library/franz-kafka/biography/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120915131636/http://www.egs.edu/library/franz-kafka/biography/ |date=2012-09-15 }} * "Franz Kafka and libertarian socialism". Libertarian-Socialism. 14 December 2008. Konsultita la 3an de Aŭgusto 2012. [http://libcom.org/library/franz-kafka-libertarian-socialism] * "Franz Kafka Museum". Franz Kafka Museum. 2005. Konsultita la 7an de Aŭgusto 2012. [http://www.kafkamuseum.cz/ShowPage.aspx?tabindex=0&tabid=1] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120819201236/http://www.kafkamuseum.cz/ShowPage.aspx?tabindex=0&tabid=1 |date=2012-08-19 }} * "The Franz Kafka Prize". Franz Kafka Society. 2011. Konsultita la 1an de Aŭgusto 2012. [http://www.franzkafka-soc.cz/cena-franze-kafky/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170113073540/http://www.franzkafka-soc.cz/cena-franze-kafky |date=2017-01-13 }} * "Franz Kafka: Tagebücher 1910–1923 – Kapitel 5". Der Spiegel (germane). Project Gutenberg — Spiegel Online. 21an de Junio 1913. Konsultita la 29an de Aŭgusto 2012. "Die ungeheure Welt, die ich im Kopfe habe. Aber wie mich befreien und sie befreien, ohne zu zerreißen. Und tausendmal lieber zerreißen, als in mir sie zurückhalten oder begraben. Dazu bin ich ja hier, das ist mir ganz klar." [http://gutenberg.spiegel.de/buch/162/5] * "Franz Kafka Writing". Kafka-Franz. 2011. Arkivita el originalo la 20an de Decembro 2010. Konsultita la 1an de Aŭgusto 2012. [http://www.kafka-franz.com/franz-kafka-writing.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101220032453/http://kafka-franz.com/franz-kafka-writing.htm |date=2010-12-20 }} * "Franz Kafka: writing of the system's despair and alienation". Socialist Worker rete. 17an de Marto 2007. Konsultita la 6an de Aŭgusto 2012. [http://www.socialistworker.co.uk/art.php?id=10923] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151003174917/http://www.socialistworker.co.uk/art.php?id=10923 |date=2015-10-03 }} * "Faksimiles der Kafka-Drucke zu Lebzeiten (Zeitschriften und Zeitungen)" (germane). ITK Institute für Textkritik. 2008. Konsultita la 28an de Aŭgusto 2012. [http://www.textkritik.de/kafkazs/kafkadrucke.htm] * "Grete Bloch" (germane). S. Fischer Verlag. Konsultita la 24an de Aŭgusto 2012. [http://www.franzkafka.de/franzkafka/die_frauen/grete_bloch/457277] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170909185617/http://www.franzkafka.de/franzkafka/die_frauen/grete_bloch/457277 |date=2017-09-09 }} * "Kafka". New York State Writer's Institute. State University of New York. Konsultita la 4an de Aŭgusto 2012. [http://www.albany.edu/writers-inst/webpages4/filmnotes/fnf01n6.html] * "Lothar Hempel". Atlegerhardsen. 2002. Arkivita el originalo la 17 July 2011. Konsultita la 2 Aŭgusto 2012. [http://www.atlegerhardsen.com/pages/lothar_hempel/presse_eng_0802.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050924095502/http://www.atlegerhardsen.com/pages/lothar_hempel/presse_eng_0802.htm |date=2005-09-24 }} * "Musils 'Mann ohne Eigenschaften' ist "wichtigster Roman des Jahrhunderts"" (germane). LiteraturHaus. 1999. Arkivita el originalo la 21 February 2009. Konsultita la 22 Aŭgusto 2012. [https://web.archive.org/web/20010607003313/http://www.literaturhaus.at/headlines/1999/01/142/] * "Orson Welles on The Trial (BBC interview)". Welles Net. 1962. Konsultita la 22an de Septembro 2012. [http://www.wellesnet.com/trial%20bbc%20interview.htm] * "Oxford Kafka Research Centre". University of Oxford. 2012. Konsultita la 8an de Oktobro 2012. [http://www.kafka-research.ox.ac.uk/] * "Poul Ruders Biography – 06/2005". Poul Ruders. June 2005. Konsultita la 4 Aŭgusto 2012. [http://www.poulruders.net/biography.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120204163258/http://www.poulruders.net/biography.htm |date=2012-02-04 }} * "Solving a Literary Mystery". Kafka Project, San Diego State University. 2012. Konsultita la 25 Aŭgusto 2012. [http://www.kafkaproject.com/] * "Sound Interpretations — Dedication To Franz Kafka". HAZE Netlabel. 2012. Konsultita la 4 Oktobro 2012. [http://h-a-z-e.org/archives/1059] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121009233821/http://h-a-z-e.org/archives/1059 |date=2012-10-09 }} * "Who is citizen? Guide to Czech citizenship in 1918 – 1949". Embassy of the Czech Republic in Tel Aviv. [[25an de oktobro]] 2012. Konsultita la 17an de Junio 2013. [http://www.mzv.cz/telaviv/en/visa_and_consular_services/citizenship/who_is_citizen_guide_to_czech.html] ==Literaturo== * Begley, Louis (2008). The Tremendous World I Have Inside My Head, Franz Kafka: A Biographical Essay. New York: Atlas & Co. ISBN 978-1-934633-06-9. * Calasso, Roberto (2005). K. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 978-1-4000-4189-3. * Citati, Pietro (1987). Kafka. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 978-0-394-56840-9. * Coots, Steve (2002). Franz Kafka (Beginner's Guide). London: Hodder & Stoughton. ISBN 978-0-340-84648-3. * Corngold, Stanley; Gross, Ruth V. (2011). Kafka for the Twenty-First Century. New York: Camden House. ISBN 978-1-57113-482-0. * Czech, Danuta (1992). Kalendarz wydarzeń w KL Auschwitz (pole). Oświęcim: Wydawn. * Engel, Manfred; Robertson, Ritchie (2010). "Kafka und die kleine Prosa der Moderne / Kafka and Short Modernist Prose". Oxford Kafka Studies I (in German and English) (Königshausen & Neumann: Würzburg). ISBN 978-3-8260-4029-0. * Engel, Manfred; Robertson, Ritchie (2012). "Kafka, Prag und der Erste Weltkrieg / Kafka, Prague and the First World War". Oxford Kafka Studies II (in German and English) (Königshausen & Neumann: Würzburg). ISBN 978-3-8260-4849-4. * Engel, Manfred; Robertson, Ritchie (2014). "Kafka und die Religion in der Moderne / Kafka, Religion, and Modernity". Oxford Kafka Studies III (in German and English) (Königshausen & Neumann: Würzburg). ISBN 978-3-8260-5451-8. * Glatzer, Nahum Norbert (1986). The Loves of Franz Kafka. New York: Schocken Books. ISBN 978-0-8052-4001-6. * Gray, Ronald (1962). Kafka: A Collection of Critical Essays. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall. ISBN 1-199-77830-3. * Greenberg, Martin (1968). The Terror of Art: Kafka and Modern Literature. New York: Basic Books. ISBN 978-0-465-08415-9. * Hayman, Ronald (2001). K, a Biography of Kafka. London: Phoenix Press. ISBN 978-1-84212-415-4. * Heller, Paul (1989). Franz Kafka: Wissenschaft und Wissenschaftskritik (in German). Tübingen: Stauffenburg. ISBN 978-3-923721-40-5. * Kafka, Franz; Brod, Max (1988). The Diaries, 1910–1923. New York: Schocken Books. ISBN 0-8052-0906-9. * Major, Michael (2011). Kafka ... for our time. San Diego, CA: Harcourt Publishing. ISBN 978-0-9567982-1-3. * Suchoff, David (2012). Kafka's Jewish Languages: the Hidden Openness of Tradition. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. ISBN 978-0-8122-4371-0. * Thiher, Allen (2012). "Franz Kafka: A Study of the Short Fiction". Twayne's Studies in Short Fiction, No. 12 (Philadelphia: University of Pennsylvania Press). ISBN 978-0-8057-8323-0. === Gazetoj === * {{Cite journal | last = Danta | first = Chris | title = Sarah's Laughter: Kafka's Abraham | url = http://muse.jhu.edu/journals/modernism-modernity/toc/mod15.2.html |date=April 2008 | volume = 15 | issue = 2 | location = Baltimore, MD | journal = ''Modernism/modernity'' | pages = 343–359 | doi = 10.1353/mod.2008.0048 }} * {{Cite journal | last = Ryan | first = Michael P. | title = Samsa and Samsara: Suffering, Death and Rebirth in ''The Metamorphosis'' | year = 1999 | journal = German Quarterly | location = Durham, NC | volume = 72 | issue = 2 | pages = 133–152 | doi = 10.2307/408369 }} == Vidu ankaŭ == * [[Anna Kavan]] * [[3412 Kafka]] * [[Siřem#Franz Kafka en Siřem|Franz Kafka en Siřem]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} Multlingva retejo pri Kafka enhavanta esperantajn artikolojn: * [http://www.kafka.org/ Das Kafka Projekt] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201206132133/http://www.kafka.org/ |date=2020-12-06 }} * [http://gutenberg.spiegel.de/autoren/kafka.htm Kafka beim Projekt Gutenberg-DE] * [http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/KafkaFranz/ Biografio] * [http://www.aeiou.at/aeiou.encyclop.k/k011123.htm Enciklopedio] * [http://www.xlibris.de/Autoren/Kafka/Kafka-Biographie.htm Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040614044405/http://www.xlibris.de/Autoren/Kafka/Kafka-Biographie.htm |date=2004-06-14 }} * [http://www.kafkaesk.de/ Kafkeca] * [http://www.k-eins.de/ Versuch über Franz Kafka] * [http://www.intratext.com/Catalogo/Autori/AUT214.HTM Verkoj de Franz Kafka] * [http://franz-kafka.redorb.co.uk/ Franz Kafka] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927051314/http://franz-kafka.redorb.co.uk/ |date=2007-09-27 }} {{Leginda|2022|11|15}} {{Bibliotekoj|TSURL=viaf/56611857}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Kafka, Franz}} [[Kategorio:Franz Kafka| ]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj vegetaranoj]] nevz143y4xaewlwcqs907bwrd45ul5w 0 1763 9392209 9374297 2026-06-04T19:12:01Z Alifono 114488 Esperanto-humuro 9392209 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|humoro}} [[Dosiero:Cyklisci dk ubt.JPG|eta|Surprizo estas ofta komponanto de humuro.]] '''Humuro''' estas komika esprimmaniero, vekanta gajon kaj ridemon. Ofte ĝi baziĝas sur ironio, sur ŝajna seriozeco ĉe absurdaĵoj, sur kontrasto inter laŭdaj kaj mallaŭdaj esprimoj; preskaŭ ĉiam ĝi efikas per surprizo. Humuron utiligas [[satiro]]j, [[anekdoto]]j, [[komedio]]j, amuzaj libroj kaj filmoj, ŝercoj. Humuro povas esti akre sarkasma, sed ne noce malica. La vorto devenas el la [[Latina lingvo|latina]] "humor" (= humido), ĉar la antikvuloj kredis, ke la korpaj sukoj kaŭzas agrablan kaj malagrablan staton de la menso, do bonan kaj malbonan humoron. Konataj estas la humuro de [[Mark Twain]], la nigra humuro de [[Jonathan Swift]], la angla humuro, la humuro de la [[Gabrovo|gabrovanoj]], [[slapstiko]], ktp. == Atentinda lingva noto == '''Atentu''': En moderna [[Esperanto]] '''humuro''' kaj '''humoro''' estas apartaj [[nocio]]j - kontraste al la unuaj jardekoj de la [[lingvo]] kiam [[humoro]] reprezentis ambaŭ nociojn. == Etimologio == La vorto "humuro" venas de la latina vorto ''humorem'', kiu signifas [[likvo]]. De la [[Latina lingvo|latina]], la vorto estis tradukita en la [[Franca lingvo|francan]] kiel ''humeur'', vorto kiu difinas korpaj fluidojn laŭ la teorio de [[Hipokrato]] de [[Humorismo]] (La kvar humoroj kiuj estas distingaj [[Likvo|korpofluaĵoj]] en persono). Laŭ tiu teorio, atribui strangajn kondutojn al fluidaj malekvilibroj kondukis al alia enkarniĝo de la vorto, donante al ĝi specialan signifon - la vorto humuro estis uzata por priskribi kondutojn, kiuj devias de la akceptita [[normo]]. Homoj, kiuj tiel kondutis, estis konsiderataj strangaj kaj ilia konduto provokis la ridon ĉe la homoj. Aliaj, volante provoki ridon, imitis tiajn kondutojn. Tiuj, kiuj tiel kondutis, estis nomitaj [[Humuristo|humuristoj]], kaj tiel oni determinis, ke tiuj, kiuj povas provoki ridon, havas senson de humuro. == Historio == Ne ekzistas preciza dato por la apero de humuro en homa kulturo, sed la plej frua trovaĵo skribita estas kolekto de [[Anekdoto|anekdotoj]] kiu datiĝas al la periodo de 550 a.K. En [[antikva Grekio]], viroj komencis sekvi elstarajn figurojn sur la strato aŭ en publikaj institucioj kaj imiti siajn agojn en ironia maniero. [[Platono]], [[Aristotelo]] kaj [[Pitagoro]] provis limigi la malĝentilan, amasan ridon, favore al kultura ironio. En la [[greka teatro]], humuro akiris sian propran ĝenron, [[komedio]]. Laŭ [[romia juro]], estis malpermesite direkti ironion al [[Patricio|Patricioj]], tial [[Cicerono]] estis singarda kun siaj ŝercoj, kiuj estis mildaj, sed [[Plaŭto]] estis pli vulgara en sia humuro kaj malpli rafinita. La graveco de humuro en tiu tempo estas konstatita per la fakto ke Cicerono elamasigis parton de sia libro pri la teorio de parolado, ''De Oratore'', por klarigi la enecajn avantaĝojn de integrigado de humuro en paroladojn. == Reagoj al Humuro == En la procezo de kompreno de humura situacio, estas bezono de kunordigita kaj perfekta agado inter milionoj da [[Nervo|nervaj]] [[Ĉelo (biologio)|ĉeloj]] en onia [[cerbo]]. Helpe de la sentoj ni perceptas la situacion, en la kazo de parola situacio ni transdonas ĝin al la centro de lingvokompreno. En la maldekstra fruntlobo efektiviĝas analizo de la ŝerco, de tie estas ligo al la dekstra lobo de la cerbo, kie la punkto estas rivelita, post tio okazas pliaj procezoj, kiuj transdonas la mesaĝon al la centro de emocioj en la [[limba sistemo]], estas sekrecio de substancoj, kiuj kaŭzas [[Plezuro|plezuron]], kaj la motora parto de la cerbo donas instrukciojn al la vizaĝaj muskoloj por kuntiri same kiel al la muskoloj de la [[brusto]] kaj [[abdomeno]]. Nur rezulte aperas la reago, kutime [[rido]] aŭ [[rideto]]. La reago al humuro estas varia kaj dependas de la sperto de la humuro - [[Spiriteco|spriteco]] kreas mensan sperton, gajeco evoluigas emocian sperton kaj produktas ridon kiu ebligas fiziologian sperton. La reago varias laŭ la eksteraj cirkonstancoj, laŭ la [[edukado]]-[[kulturo]] de la reaganto kaj laŭ tio, kio estas akceptata en sia socio. Iuj reagas al ŝerco per tondra rido, aliaj per malpeza rido kaj iuj kontentiĝas per rideto, sed ankaŭ estas pokervizaĝaj homoj, kiuj malhelpas, ke la ĉirkaŭantoj sciu, kiom multe la ŝerco ridigis ilin. == Humuro kaj sano == Ridado influas la homan korpon kemie kaj fiziologie. Ĝi helpas redukti [[Sangopremo|sangopremon]], liberigante en la sangajn substancojn kiel: [[Endorfino|endorfinoj]] kaj [[Neŭrolepto|neŭropeptidoj]], kiuj igas onin senti pli bone. Ridado ankaŭ disvolvas [[Spirado|spiradon]] kaj kapacito de la [[Pulmo|pulmojn]]. Humuro kaj ridado ludas gravan rolon en konservado de [[Mensa sano|mensa]] kaj fizika [[sano]]. Tiu ĉi kompreno ne estas nova kaj diraĵoj kiel: "rido bonas por la sano" atestos pri tio, sed en la moderna tempo ankaŭ scienca esplorado aldoniĝis por plifortigi la intuician percepton. En moderna [[medicino]], humuro estas uzata por plifortigi [[Paciento|pacientojn]] kaj trakti [[Deprimo|depresion]]. Medicina klaŭnado estas kreskanta fenomeno en la ĉefaj [[Hospitalo|hospitaloj]] de la okcidenta mondo. La hinda Doktoro Madan Kataria fondis Mondan Tagon de Ridado (ekde 1998, la unua dimanĉo de majo) kaj la movadon "Rida [[Jogo]]". == Ofendilo == Dum la 17-a jarcento, en [[Britio]], estis socie akcepteble ridi koste de mensaj aŭ korpe [[Handikapulo|handikapuloj]]. En la 18-a jarcento, sekvante la influon de [[humanismo]], la sinteno ŝanĝiĝis kaj humuro estis limigita, kontraste al ironio, [[satiro]] kaj [[sarkasmo]], al ridi pri socie akcepteblaj temoj. Homo kun sento de humuro estas konsiderata tiu kiu posedas bonaj kvalitoj, sed kutime necesas ke ŝi aŭ li ŝercu je sia propra kosto. La humuro, kiu amuzas kaj amuzas multajn, povas esti tre ofenda al individuoj kaj eĉ grupoj. Estas konataj ŝercoj, kiuj atribuas malestimajn kvalitojn al homoj de malsamaj [[Nacio|nacioj]], kiel: [[stulteco]], [[avareco]], [[Malvirto|malvirteco]] kaj pli. Ankaŭ humuraĵoj kiuj mokas specifan homon, precipe konatan personecon, dum fokuso pri liaj trajtoj, realaj aŭ imagitaj, povas kaŭzi al li tre gravajn mensajn vundojn. Se tiu tipo de parodio estas absorbita en la publiko la sekvoj por la publika kariero de tiu persono povus esti gravaj. Humuro estis utiligita kiel ofensiva armilo fare de anoj de malsamaj [[Ideologio|ideologioj]], kontraŭ la rivalaj ideologioj. En [[Nazia Germanio]], [[Bildostrio|bildstrioj]] estis uzitaj manipule por ofendi kaj demonigi la judojn. Kun la malapero de la nazia reĝimo, ĉi tiu tekniko ne malaperis kaj simila stilo estis uzata fare de [[Karikaturisto|karikaturistoj]] kontraŭ ideologiaj kontraŭuloj dum la [[Malvarma Milito|malvarma milito]]. == Socia rolo == De socia vidpunkto, humuro estas tre efika rimedo por malkonstrui streĉitecojn kaj krei malstreĉan etoson. Humuro permesas al homo pli facile akcepti agojn, eventojn kaj vortojn, kiuj povas vundi lin. Humura reago povas preni la pikon de la insulta aŭ incitema adreso de alia persono. Humuro povas forigi barojn inter homoj kaj igi la etoson agrabla. Unu el la profesioj indikitaj, interalie, por tiu celo estas la [[bufono]] (tipo de [[Kortego|kortega]] [[pajaco]]). [[Humuristo|Humuristoj]] havas similan rolon en [[Populara kulturo|popolara kulturo]]. == Tipoj == Ekzistas multaj malsamaj specoj de humuro, kiuj estas ĉefe mezuritaj per la grado de sofistikeco kaj rafinado de la [[surprizo]] kaj la grado de lerteco de la prezentisto (la komikulo, la rakontanto, la aktoro, la [[klaŭno]], la petolisto, ktp.) prezentante la humuron. Baza speco de vida humuro estas la [[slapstiko]], kiu inkluzivas viglan movadon aŭ fizikan agadon kiu surprizas la spektanton. Plej ofte, la grado de humuro en slapstiko dependas de la grandeco de la interspaco inter atendoj kaj ilia realigo. Konata slapstiko situacio estas glito sur banana ŝelo. La grado de amuziĝo travivita de tiuj, kiuj rigardas homon glitkurantan sur [[banano]], kutime dependas de la intenseco de la surprizo. Glitkurado estas pli distra kiam la glitkurantoj estas honora Sinjorino, ŝika Sinjorino aŭ la moŝta estro, kiuj neatendite glitkuras sur ĝi, kompare kun situacio kie la glitkuranto estas iu nekonata homo. En multaj kazoj, la sento de bonfarto en spektado de slapstiko kaj ĉi tiuj simplaj specoj de humuro estas plifortigita kiam la spektanto atendas esti surprizita kaj iliaj atendoj estas plenumitaj. La humuro en tiaj okazoj ne estas kompleksa kaj foje preskaŭ neekzistanta, kaj ĝi ĉefe transformiĝas en daŭran senton de bonfarto. Tial ĉi tia simpla humuro estas pli ŝatata de infanoj, kiuj pli profitas de la simpla bonsento kaj de klara sperto distingi inter "mi" kaj "alia". Pli sofistikaj specoj de humuro, kiel ekzemple ironio, parodio, sarkasmo aŭ satiro estas kutime bazitaj sur pli larĝa konateco kun la socia kaj kultura fono. La ĝuo de la humuro en parodioj, ekzemple, postulas ampleksan konon ne nur kun la objekto de la parodio, sed ankaŭ kun sia socia kaj kultura statuso. Kiam ne ekzistas tia konateco, la bezonata komika breĉo ne estas kreita kaj la humuro kutime ne amuzas. Unika speco de humuro estas neintencita humuro. Tio estas, io kiu ne estis intencita esti humura, sed ridigas homojn. Tipa ekzemplo de tio estas filmoj kiuj ne estis kreitaj kiel humuraj filmoj, sed la kvalito de ilia ekzekuto kaj farado estas tiel malbona ke ili provokas ridon de moko kaj ridindeco. Precipe altnivela speco de humuro estas tiu, kiu kreas humuron el nia atendo de humuro. Tiel, ekzemple, komikulo kiel [[Andy Kaufman]] bazis signifan parton de sia humuro kontraŭi la atendon de siaj spektantoj pri humuro per ekstreme serioza konduto, anstataŭo de tio kio estas atenda. La ĉefa parto de la plezurspektantoj derivas de tiu speco de humuro estas bazita sur ilia scio ke la prezentisto estas komikulo kaj de tio la supozo ke li "ne intencas tion serioze" kio permesas ke amuzo estu derivita de la situacio. Kiam ĉi tiu supozo ne ekzistas, la humuro en la situacio malaperas plejofte. Alia altnivela speco de humuro estas tio kio uzas la absurdon. La bando [[Monty Python]], ekzemple, uzis absurdan humuron en [[skeĉo]] kiu traktis bandojn de maljunulinoj ĵetantaj sian [[Hentajo|hentajon]] al publiko. La humuro en la skeĉo baziĝis sur la surpriza (sed logika, se oni aplikas la regulojn de la absurdo) konvertiĝo de "adoleskantoj" al "maljunuloj" kvazaŭ ili estus interŝanĝeblaj aĝgrupoj. Se la skeĉo temis ekzemple pri bandoj de junuloj, neniu el la en ĝi prezentitaj situacioj estus amuza. Memhumuro estas tiu en kiu la persono, kiu diras ĝin, ŝercas pri si mem por la amuziĝo de la spektantaro. === Nigra humuro === Pli detala artikolo sub [[Nigra humuro]] Oni nomas 'nigra humuro' tian humuron, kiu baziĝas sur normale neridindaj faktoj aŭ situacioj, kiel [[morto]], [[malsano]], [[senlaboreco]], [[laboro|labora]] [[ekspluatado]], misfortuno ktp. Se ĝi ne malrespektas kruele aliajn personojn (kiel en la okazo de [[rasismo|rasismaj]] aŭ [[Maĉismo|maĉismaj]] ŝercoj), nigra humuro povas esti eĉ tre bona maniero [[psiko|psike]] sin defendi kontraŭ [[deprimiĝo]], [[depresio]] kaj eventuale ankaŭ [[sinmortigo]]. Ekzemple, en la [[Kebekio|kebekia]] filmo "[[La barbaraj invadoj (filmo)|La barbaraj invadoj]]", de [[Denys Arcand]], la ĉefrolulo, malsana je [[kancero]], kuŝante sur la lito de hospitala [[skano|skanilo]] diras al sia filo: "Sur skanon kristnaske, en tombon paske" (france: "Noël au scanner, Pâques au cimetière") === Superrealisma humuro === {{Ĉefartikolo|Superrealisma humuro}} Superrealisma humuro (ankaŭ konata kiel absurda humuro), aŭ surrealisma komedio, estas formo de humuro antaŭvidita pri diskutitaj malobservoj de kaŭzaj rezonadoj, produktante eventojn kaj kondutojn, kiuj evidente estas neleĝaj. Konstruoj de superreala humuro inklinas impliki bizarrajn apudmetojn, ne-sekvencojn, neraciajn aŭ absurdajn situaciojn kaj esprimojn de sensencaĵoj. La humuro ŝprucas de subversio de atendoj de la spektantaro, tiel ke amuzo estas bazita en neantaŭvidebleco, aparta de logika analizo de la situacio. La humuro derivita ricevas sian alvokon pro la fakto, ke la situacio priskribita estas tiel ridinda aŭ neprobabla. La ĝenro havas radikojn en [[superrealismo]] en artoj. === Esperanto-humuro === Pli detala artikolo sub [[Esperanto-humuro]] Esperanto-humuro estas ĉiu humuro esprimata en [[Esperanto]]. Ĝi povas, sed ne bezonas, aludi al trajtoj de la Esperanta lingvo, movado, kulturo aŭ komunumo, ne malofte pere de [[Vortŝerco|vortŝercoj]]. ''Atentu'': En moderna [[Esperanto]] humuro kaj [[Humoro|''humoro'']] estas disaj [[Nocio|nocioj]] - kontraste al la unuaj jardekoj de la [[lingvo]] kiam [[humoro]] reprezentis ambaŭ nociojn. (Komparu kun la citaĵo el [[Enciklopedio de Esperanto]] en tiu ĉi artikolo!) == Festivaloj == * [[Juste pour rire]] ([[Montrealo]]) * [[Humurino]] ([[Odeso]]) == Komparu kun == [[humoro]], [[spritaĵo]], [[rido]], [[ŝerco]], [[ironio]], [[satiro]], [[moko]], [[parodio]], [[karikaturo]], [[ciniko]] == Vidu ankaŭ == * [[Esperanto-humuro]] * V[[Vortŝerco|orŝerco]] (kalemburo) * [[ŝercotago]] ([[1-a de aprilo]]) * [[nigra humuro]] * [[klaŭno]] * [[komikulo]] * [[anekdoto]] * [[bildliteraturo]] * [[Mastro Jano]] * [[Vikipedio:-)]] == Eksteraj ligiloj == * http://humurino.retejo.info/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130414203000/http://humurino.retejo.info/ |date=2013-04-14 }} * http://hjem.get2net.dk/mathias/humorist.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060702001726/http://hjem.get2net.dk/mathias/humorist.htm |date=2006-07-02 }} <!-- _humoristiske_ _citater_ --> * http://hjem.get2net.dk/jegu/Filosofi.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070310225407/http://hjem.get2net.dk/jegu/Filosofi.htm |date=2007-03-10 }} <!-- _MENER_ _han_ _det_? --> * http://www.humorlinks.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060317070936/http://www.humorlinks.com/ |date=2006-03-17 }} <!-- _Humorlinks_ --> * http://www.eeggs.com <!-- _Eeggs_._com_ - _The_ _Easter_ Ovo _Archive_: _Hidden_ _secrets_ _in_ _software_, _movies_, _music_ _and_ _more_! --> * http://www.packmass.com <!-- _Humorlinks_ --> {{projektoj|q=Humuro|ReVo=humur}} [[Kategorio:Humuro| ]] smmpjah7ml7a17m186vyoc1f7pd8aaz 9392210 9392209 2026-06-04T19:14:54Z Alifono 114488 Vidu ankaŭ: vortludoj kaj kalemburoj 9392210 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|humoro}} [[Dosiero:Cyklisci dk ubt.JPG|eta|Surprizo estas ofta komponanto de humuro.]] '''Humuro''' estas komika esprimmaniero, vekanta gajon kaj ridemon. Ofte ĝi baziĝas sur ironio, sur ŝajna seriozeco ĉe absurdaĵoj, sur kontrasto inter laŭdaj kaj mallaŭdaj esprimoj; preskaŭ ĉiam ĝi efikas per surprizo. Humuron utiligas [[satiro]]j, [[anekdoto]]j, [[komedio]]j, amuzaj libroj kaj filmoj, ŝercoj. Humuro povas esti akre sarkasma, sed ne noce malica. La vorto devenas el la [[Latina lingvo|latina]] "humor" (= humido), ĉar la antikvuloj kredis, ke la korpaj sukoj kaŭzas agrablan kaj malagrablan staton de la menso, do bonan kaj malbonan humoron. Konataj estas la humuro de [[Mark Twain]], la nigra humuro de [[Jonathan Swift]], la angla humuro, la humuro de la [[Gabrovo|gabrovanoj]], [[slapstiko]], ktp. == Atentinda lingva noto == '''Atentu''': En moderna [[Esperanto]] '''humuro''' kaj '''humoro''' estas apartaj [[nocio]]j - kontraste al la unuaj jardekoj de la [[lingvo]] kiam [[humoro]] reprezentis ambaŭ nociojn. == Etimologio == La vorto "humuro" venas de la latina vorto ''humorem'', kiu signifas [[likvo]]. De la [[Latina lingvo|latina]], la vorto estis tradukita en la [[Franca lingvo|francan]] kiel ''humeur'', vorto kiu difinas korpaj fluidojn laŭ la teorio de [[Hipokrato]] de [[Humorismo]] (La kvar humoroj kiuj estas distingaj [[Likvo|korpofluaĵoj]] en persono). Laŭ tiu teorio, atribui strangajn kondutojn al fluidaj malekvilibroj kondukis al alia enkarniĝo de la vorto, donante al ĝi specialan signifon - la vorto humuro estis uzata por priskribi kondutojn, kiuj devias de la akceptita [[normo]]. Homoj, kiuj tiel kondutis, estis konsiderataj strangaj kaj ilia konduto provokis la ridon ĉe la homoj. Aliaj, volante provoki ridon, imitis tiajn kondutojn. Tiuj, kiuj tiel kondutis, estis nomitaj [[Humuristo|humuristoj]], kaj tiel oni determinis, ke tiuj, kiuj povas provoki ridon, havas senson de humuro. == Historio == Ne ekzistas preciza dato por la apero de humuro en homa kulturo, sed la plej frua trovaĵo skribita estas kolekto de [[Anekdoto|anekdotoj]] kiu datiĝas al la periodo de 550 a.K. En [[antikva Grekio]], viroj komencis sekvi elstarajn figurojn sur la strato aŭ en publikaj institucioj kaj imiti siajn agojn en ironia maniero. [[Platono]], [[Aristotelo]] kaj [[Pitagoro]] provis limigi la malĝentilan, amasan ridon, favore al kultura ironio. En la [[greka teatro]], humuro akiris sian propran ĝenron, [[komedio]]. Laŭ [[romia juro]], estis malpermesite direkti ironion al [[Patricio|Patricioj]], tial [[Cicerono]] estis singarda kun siaj ŝercoj, kiuj estis mildaj, sed [[Plaŭto]] estis pli vulgara en sia humuro kaj malpli rafinita. La graveco de humuro en tiu tempo estas konstatita per la fakto ke Cicerono elamasigis parton de sia libro pri la teorio de parolado, ''De Oratore'', por klarigi la enecajn avantaĝojn de integrigado de humuro en paroladojn. == Reagoj al Humuro == En la procezo de kompreno de humura situacio, estas bezono de kunordigita kaj perfekta agado inter milionoj da [[Nervo|nervaj]] [[Ĉelo (biologio)|ĉeloj]] en onia [[cerbo]]. Helpe de la sentoj ni perceptas la situacion, en la kazo de parola situacio ni transdonas ĝin al la centro de lingvokompreno. En la maldekstra fruntlobo efektiviĝas analizo de la ŝerco, de tie estas ligo al la dekstra lobo de la cerbo, kie la punkto estas rivelita, post tio okazas pliaj procezoj, kiuj transdonas la mesaĝon al la centro de emocioj en la [[limba sistemo]], estas sekrecio de substancoj, kiuj kaŭzas [[Plezuro|plezuron]], kaj la motora parto de la cerbo donas instrukciojn al la vizaĝaj muskoloj por kuntiri same kiel al la muskoloj de la [[brusto]] kaj [[abdomeno]]. Nur rezulte aperas la reago, kutime [[rido]] aŭ [[rideto]]. La reago al humuro estas varia kaj dependas de la sperto de la humuro - [[Spiriteco|spriteco]] kreas mensan sperton, gajeco evoluigas emocian sperton kaj produktas ridon kiu ebligas fiziologian sperton. La reago varias laŭ la eksteraj cirkonstancoj, laŭ la [[edukado]]-[[kulturo]] de la reaganto kaj laŭ tio, kio estas akceptata en sia socio. Iuj reagas al ŝerco per tondra rido, aliaj per malpeza rido kaj iuj kontentiĝas per rideto, sed ankaŭ estas pokervizaĝaj homoj, kiuj malhelpas, ke la ĉirkaŭantoj sciu, kiom multe la ŝerco ridigis ilin. == Humuro kaj sano == Ridado influas la homan korpon kemie kaj fiziologie. Ĝi helpas redukti [[Sangopremo|sangopremon]], liberigante en la sangajn substancojn kiel: [[Endorfino|endorfinoj]] kaj [[Neŭrolepto|neŭropeptidoj]], kiuj igas onin senti pli bone. Ridado ankaŭ disvolvas [[Spirado|spiradon]] kaj kapacito de la [[Pulmo|pulmojn]]. Humuro kaj ridado ludas gravan rolon en konservado de [[Mensa sano|mensa]] kaj fizika [[sano]]. Tiu ĉi kompreno ne estas nova kaj diraĵoj kiel: "rido bonas por la sano" atestos pri tio, sed en la moderna tempo ankaŭ scienca esplorado aldoniĝis por plifortigi la intuician percepton. En moderna [[medicino]], humuro estas uzata por plifortigi [[Paciento|pacientojn]] kaj trakti [[Deprimo|depresion]]. Medicina klaŭnado estas kreskanta fenomeno en la ĉefaj [[Hospitalo|hospitaloj]] de la okcidenta mondo. La hinda Doktoro Madan Kataria fondis Mondan Tagon de Ridado (ekde 1998, la unua dimanĉo de majo) kaj la movadon "Rida [[Jogo]]". == Ofendilo == Dum la 17-a jarcento, en [[Britio]], estis socie akcepteble ridi koste de mensaj aŭ korpe [[Handikapulo|handikapuloj]]. En la 18-a jarcento, sekvante la influon de [[humanismo]], la sinteno ŝanĝiĝis kaj humuro estis limigita, kontraste al ironio, [[satiro]] kaj [[sarkasmo]], al ridi pri socie akcepteblaj temoj. Homo kun sento de humuro estas konsiderata tiu kiu posedas bonaj kvalitoj, sed kutime necesas ke ŝi aŭ li ŝercu je sia propra kosto. La humuro, kiu amuzas kaj amuzas multajn, povas esti tre ofenda al individuoj kaj eĉ grupoj. Estas konataj ŝercoj, kiuj atribuas malestimajn kvalitojn al homoj de malsamaj [[Nacio|nacioj]], kiel: [[stulteco]], [[avareco]], [[Malvirto|malvirteco]] kaj pli. Ankaŭ humuraĵoj kiuj mokas specifan homon, precipe konatan personecon, dum fokuso pri liaj trajtoj, realaj aŭ imagitaj, povas kaŭzi al li tre gravajn mensajn vundojn. Se tiu tipo de parodio estas absorbita en la publiko la sekvoj por la publika kariero de tiu persono povus esti gravaj. Humuro estis utiligita kiel ofensiva armilo fare de anoj de malsamaj [[Ideologio|ideologioj]], kontraŭ la rivalaj ideologioj. En [[Nazia Germanio]], [[Bildostrio|bildstrioj]] estis uzitaj manipule por ofendi kaj demonigi la judojn. Kun la malapero de la nazia reĝimo, ĉi tiu tekniko ne malaperis kaj simila stilo estis uzata fare de [[Karikaturisto|karikaturistoj]] kontraŭ ideologiaj kontraŭuloj dum la [[Malvarma Milito|malvarma milito]]. == Socia rolo == De socia vidpunkto, humuro estas tre efika rimedo por malkonstrui streĉitecojn kaj krei malstreĉan etoson. Humuro permesas al homo pli facile akcepti agojn, eventojn kaj vortojn, kiuj povas vundi lin. Humura reago povas preni la pikon de la insulta aŭ incitema adreso de alia persono. Humuro povas forigi barojn inter homoj kaj igi la etoson agrabla. Unu el la profesioj indikitaj, interalie, por tiu celo estas la [[bufono]] (tipo de [[Kortego|kortega]] [[pajaco]]). [[Humuristo|Humuristoj]] havas similan rolon en [[Populara kulturo|popolara kulturo]]. == Tipoj == Ekzistas multaj malsamaj specoj de humuro, kiuj estas ĉefe mezuritaj per la grado de sofistikeco kaj rafinado de la [[surprizo]] kaj la grado de lerteco de la prezentisto (la komikulo, la rakontanto, la aktoro, la [[klaŭno]], la petolisto, ktp.) prezentante la humuron. Baza speco de vida humuro estas la [[slapstiko]], kiu inkluzivas viglan movadon aŭ fizikan agadon kiu surprizas la spektanton. Plej ofte, la grado de humuro en slapstiko dependas de la grandeco de la interspaco inter atendoj kaj ilia realigo. Konata slapstiko situacio estas glito sur banana ŝelo. La grado de amuziĝo travivita de tiuj, kiuj rigardas homon glitkurantan sur [[banano]], kutime dependas de la intenseco de la surprizo. Glitkurado estas pli distra kiam la glitkurantoj estas honora Sinjorino, ŝika Sinjorino aŭ la moŝta estro, kiuj neatendite glitkuras sur ĝi, kompare kun situacio kie la glitkuranto estas iu nekonata homo. En multaj kazoj, la sento de bonfarto en spektado de slapstiko kaj ĉi tiuj simplaj specoj de humuro estas plifortigita kiam la spektanto atendas esti surprizita kaj iliaj atendoj estas plenumitaj. La humuro en tiaj okazoj ne estas kompleksa kaj foje preskaŭ neekzistanta, kaj ĝi ĉefe transformiĝas en daŭran senton de bonfarto. Tial ĉi tia simpla humuro estas pli ŝatata de infanoj, kiuj pli profitas de la simpla bonsento kaj de klara sperto distingi inter "mi" kaj "alia". Pli sofistikaj specoj de humuro, kiel ekzemple ironio, parodio, sarkasmo aŭ satiro estas kutime bazitaj sur pli larĝa konateco kun la socia kaj kultura fono. La ĝuo de la humuro en parodioj, ekzemple, postulas ampleksan konon ne nur kun la objekto de la parodio, sed ankaŭ kun sia socia kaj kultura statuso. Kiam ne ekzistas tia konateco, la bezonata komika breĉo ne estas kreita kaj la humuro kutime ne amuzas. Unika speco de humuro estas neintencita humuro. Tio estas, io kiu ne estis intencita esti humura, sed ridigas homojn. Tipa ekzemplo de tio estas filmoj kiuj ne estis kreitaj kiel humuraj filmoj, sed la kvalito de ilia ekzekuto kaj farado estas tiel malbona ke ili provokas ridon de moko kaj ridindeco. Precipe altnivela speco de humuro estas tiu, kiu kreas humuron el nia atendo de humuro. Tiel, ekzemple, komikulo kiel [[Andy Kaufman]] bazis signifan parton de sia humuro kontraŭi la atendon de siaj spektantoj pri humuro per ekstreme serioza konduto, anstataŭo de tio kio estas atenda. La ĉefa parto de la plezurspektantoj derivas de tiu speco de humuro estas bazita sur ilia scio ke la prezentisto estas komikulo kaj de tio la supozo ke li "ne intencas tion serioze" kio permesas ke amuzo estu derivita de la situacio. Kiam ĉi tiu supozo ne ekzistas, la humuro en la situacio malaperas plejofte. Alia altnivela speco de humuro estas tio kio uzas la absurdon. La bando [[Monty Python]], ekzemple, uzis absurdan humuron en [[skeĉo]] kiu traktis bandojn de maljunulinoj ĵetantaj sian [[Hentajo|hentajon]] al publiko. La humuro en la skeĉo baziĝis sur la surpriza (sed logika, se oni aplikas la regulojn de la absurdo) konvertiĝo de "adoleskantoj" al "maljunuloj" kvazaŭ ili estus interŝanĝeblaj aĝgrupoj. Se la skeĉo temis ekzemple pri bandoj de junuloj, neniu el la en ĝi prezentitaj situacioj estus amuza. Memhumuro estas tiu en kiu la persono, kiu diras ĝin, ŝercas pri si mem por la amuziĝo de la spektantaro. === Nigra humuro === Pli detala artikolo sub [[Nigra humuro]] Oni nomas 'nigra humuro' tian humuron, kiu baziĝas sur normale neridindaj faktoj aŭ situacioj, kiel [[morto]], [[malsano]], [[senlaboreco]], [[laboro|labora]] [[ekspluatado]], misfortuno ktp. Se ĝi ne malrespektas kruele aliajn personojn (kiel en la okazo de [[rasismo|rasismaj]] aŭ [[Maĉismo|maĉismaj]] ŝercoj), nigra humuro povas esti eĉ tre bona maniero [[psiko|psike]] sin defendi kontraŭ [[deprimiĝo]], [[depresio]] kaj eventuale ankaŭ [[sinmortigo]]. Ekzemple, en la [[Kebekio|kebekia]] filmo "[[La barbaraj invadoj (filmo)|La barbaraj invadoj]]", de [[Denys Arcand]], la ĉefrolulo, malsana je [[kancero]], kuŝante sur la lito de hospitala [[skano|skanilo]] diras al sia filo: "Sur skanon kristnaske, en tombon paske" (france: "Noël au scanner, Pâques au cimetière") === Superrealisma humuro === {{Ĉefartikolo|Superrealisma humuro}} Superrealisma humuro (ankaŭ konata kiel absurda humuro), aŭ surrealisma komedio, estas formo de humuro antaŭvidita pri diskutitaj malobservoj de kaŭzaj rezonadoj, produktante eventojn kaj kondutojn, kiuj evidente estas neleĝaj. Konstruoj de superreala humuro inklinas impliki bizarrajn apudmetojn, ne-sekvencojn, neraciajn aŭ absurdajn situaciojn kaj esprimojn de sensencaĵoj. La humuro ŝprucas de subversio de atendoj de la spektantaro, tiel ke amuzo estas bazita en neantaŭvidebleco, aparta de logika analizo de la situacio. La humuro derivita ricevas sian alvokon pro la fakto, ke la situacio priskribita estas tiel ridinda aŭ neprobabla. La ĝenro havas radikojn en [[superrealismo]] en artoj. === Esperanto-humuro === Pli detala artikolo sub [[Esperanto-humuro]] Esperanto-humuro estas ĉiu humuro esprimata en [[Esperanto]]. Ĝi povas, sed ne bezonas, aludi al trajtoj de la Esperanta lingvo, movado, kulturo aŭ komunumo, ne malofte pere de [[Vortludoj aŭ kalemburoj|vortŝercoj]] kaj [[Vortludo|vortludoj]]. ''Atentu'': En moderna [[Esperanto]] humuro kaj [[Humoro|''humoro'']] estas disaj [[Nocio|nocioj]] - kontraste al la unuaj jardekoj de la [[lingvo]] kiam [[humoro]] reprezentis ambaŭ nociojn. (Komparu kun la citaĵo el [[Enciklopedio de Esperanto]] en tiu ĉi artikolo!) == Festivaloj == * [[Juste pour rire]] ([[Montrealo]]) * [[Humurino]] ([[Odeso]]) == Komparu kun == [[humoro]], [[spritaĵo]], [[rido]], [[ŝerco]], [[ironio]], [[satiro]], [[moko]], [[parodio]], [[karikaturo]], [[ciniko]] == Vidu ankaŭ == * [[Esperanto-humuro]] * v[[Vortŝerco|orŝerco]] * [[vortludoj aŭ kalemburoj]] * [[ŝercotago]] ([[1-a de aprilo]]) * [[nigra humuro]] * [[klaŭno]] * [[komikulo]] * [[anekdoto]] * [[bildliteraturo]] * [[Mastro Jano]] * [[Vikipedio:-)]] == Eksteraj ligiloj == * http://humurino.retejo.info/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130414203000/http://humurino.retejo.info/ |date=2013-04-14 }} * http://hjem.get2net.dk/mathias/humorist.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060702001726/http://hjem.get2net.dk/mathias/humorist.htm |date=2006-07-02 }} <!-- _humoristiske_ _citater_ --> * http://hjem.get2net.dk/jegu/Filosofi.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070310225407/http://hjem.get2net.dk/jegu/Filosofi.htm |date=2007-03-10 }} <!-- _MENER_ _han_ _det_? --> * http://www.humorlinks.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060317070936/http://www.humorlinks.com/ |date=2006-03-17 }} <!-- _Humorlinks_ --> * http://www.eeggs.com <!-- _Eeggs_._com_ - _The_ _Easter_ Ovo _Archive_: _Hidden_ _secrets_ _in_ _software_, _movies_, _music_ _and_ _more_! --> * http://www.packmass.com <!-- _Humorlinks_ --> {{projektoj|q=Humuro|ReVo=humur}} [[Kategorio:Humuro| ]] q01y5vm8cbae1idf11mbkz8awrfbq7z 0 2459 9392521 9345837 2026-06-05T07:30:16Z Sj1mor 12103 9392521 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto |nomo = Leonardo da Vinci |dosiero = Leonardo da Vinci - Self-Portrait - WGA12798.jpg |grandeco de dosiero = 220 |priskribo de dosiero = Leonardo da Vinci, itala sciencisto kaj artisto; memportreto |dato de naskiĝo = la {{daton|15|aprilo|1452}} |loko de naskiĝo = [[Anchiano]] ĉe [[Vinci]], [[Italio]] |dato de morto = la {{daton|2|majo|1519}} |loko de morto = [[Le Clos Lucé]] en [[Amboise]], [[Francio]] |loĝloko = |civitaneco = |nacio = |etneco = |kampo = |labor-institucioj = |alma_mater = |doktoreca konsilisto = |doktorecaj studentoj = |fama_pro = |influoj = |influis = |premioj = |religio = |subskribo = [[Dosiero:Vinci, Leonardo da 1452-1519 Signature from the Paintings and Drawings 08 Signature.jpg|150px]] }} '''Leonardo da Vinci''' aŭ '''Vinĉi''' {{prononco|leoˈnardo da ˈvːintʃi}} ({{lang-it|Leonardo di ser Piero da Vinci}}, tio estas ''Leonardo, filo de Piero, el Vinci'') naskiĝis la {{daton|15|aprilo|1452}} en [[Anchiano]] ĉe [[Vinci]], [[Italio]], mortis la {{daton|2|majo|1519}} en [[Amboise]], [[Francio]]). Leonardo da Vinci estis [[Italio|itala]] [[pentristo]], [[skulptisto]], [[inventisto]], [[arkitekto]], [[anatomiisto]], [[botanikisto]], [[muzikisto]], [[verkisto]], [[inĝeniero]] kaj [[sciencisto]] de la alta [[renesanco]], facile vivinte en la du [[kulturo]]j de [[scienco]] kaj [[belarto]]. Li naskiĝis kiel [[ekstergeedzeca filo]] de la [[notario]] Piero da Vinci kaj de la vilaĝanino Katerina, kaj edukiĝis en la ateliero de la fama [[Florenco|florenca]] [[pentristo]] [[Andrea del Verrocchio|Verrocchio]]. Grandan parton de sia frua laboro li plenumis kiel helpanto de [[Ludovico il Moro]] en [[Milano]]. Poste li laboris en [[Romo]], [[Bologna]] kaj [[Venecio]] kaj pasigis la lastajn jarojn de sia vivo en [[Francio]], en la bieno, donacita al li de la reĝo [[Francisko la 1-a (Francio)|Francisko la 1-a]]. Oni ofte priskribis lin kiel [[arketipo]]n de la [[renesanco]], homon, kies kvazaŭ senlima scivolemo estis komplementita per lia kapablo inventi.<ref name=HG>Helen Gardner, ''Art through the Ages'' (arto tra epokoj), [[1970]], eld. Harcourt, Brace and World</ref> Li estas vaste konsiderata kiel la plej granda [[pentristo]] de ĉiuj tempoj kaj eble la plej multfacete talenta persono, kiu iam vivis.<ref>Vasari, Boltraffio, Castiglione, "Anonimo" Gaddiano, Berensen, Taine, Fuseli, Rio, Bortolon, etc.</ref> Lia ĉefa akceptata merito kaj ĉefa okupo estis pentrado. Du el liaj verkoj ''[[La Gioconda|Mona Lisa]]'' ''(La Gioconda)'' kaj ''[[La Lasta Vespermanĝo (Leonardo)|La Sankta Manĝo]]'' ''(La Lasta Vespermanĝo)'' okupas la unikajn lokojn de la plej konataj, plej ofte reproduktataj kaj parodiataj portretoj kaj religiaj verkoj de ĉiuj tempoj, kies famo estis nur iugrade atingata per la [[Kreo de Adamo]] fare de [[Mikelanĝelo|Michelangelo]].<ref name=HG/> Inter la pentraĵoj de Leonardo ankaŭ la ''[[Vitruvia homo]]'' estas ikona. Entute nur ĉirkaŭ 15 liaj pentristaj verkoj sukcesis supervivi ĝis nia tempo, tio estas ege malgranda nombro pro lia konstanta, ofte katastrofa, eksperimentado kun novaj teknikoj kaj lia kronika prokrastado. Tamen, tiuj malmultaj verkoj kune kun liaj notlibroj, kiuj entenas desegnaĵojn, sciencajn diagramojn kaj liajn pensojn pri naturo de pentrado, konsistigas grandan kontribuon por postaj generacioj de pentristoj, kontestataj nur de lia rivalo [[Mikelanĝelo|Michelangelo]]. Kiel inĝeniero, Leonardo grandskale antaŭenigis sian tempon per siaj ideoj. Li konceptis [[helikoptero]]jn, [[tanko]]n, sunan baterion, kalkulilon, proponis la teorion de [[plata tektoniko]]. Nur malgranda kvanto de liaj planoj estis realigitaj dum lia tempo, por multaj entute ne eblis konstrui ilin tiuepoke, sed kelkaj malpli grandaj inventoj, kiel aŭtomate turniĝanta ŝpinilo kaj la maŝino por testi la distiran forton de dratoj, eniris tutmondan industrion sen mencio de lia nomo. Kiel sciencisto li draste antaŭis la scio-staton de sia tempo en la terenoj de [[anatomio]], [[civila inĝenierado]], [[optiko]] kaj [[hidraŭliko]]. == Biografio == [[Dosiero:Maison natale de Léonard de Vinci.jpg|eta|maldekstre|Naskiĝdomo de da Vinci en Anchiano]] === Infanaĝo === La [[15-a de aprilo|15-an de aprilo]] [[1452]] (laŭ la [[julia kalendaro]]), Leonardo, realnome Leonardo di ser Piero da Vinci,<ref> Brown 1998, p. 7. </ref><ref> Kemp 2006, p. 1. </ref> naskiĝis ekstergeedzeca filo de la 25-jaraĝa [[notario]]<ref> Brown 1998, p. 5. </ref> Ser Piero (realnome Ser Piero da Vinci d'Antonio di ser Piero di ser Guido; 1426–1504),<ref> Bambach 2019, pp. 16, 24. </ref> el riĉa itala familio, kaj de la 22-jaraĝa kamparanino Caterina di Meo Lippi (ĉ. 1434–1494),<ref> Marani 2003, p. 13. </ref><ref> Bambach 2019, p. 16. </ref> en la [[Toskanio|toskana]] vilaĝeto [[Anchiano]] (je 2&nbsp;km de la vilaĝo [[Vinci]], 80&nbsp;km de [[Florenco]], 50&nbsp;km de [[Pizo (Italio)|Pizo]] en [[Italio]]). Lia avo Antonio registris en sia taglibro, ke la naskiĝo okazis "je la tria horo nokta" (= 22:30), kaj ke la knabon oni baptis je la nomo Lionardo<ref name="magnano">{{Cito| Aŭtoro=Milena Magnano | Titolo=Leonardo | Serio=I Geni dell'arte | Eldonejo=Mondadori Arte | Loko=Milano | Eldonodato=2007 |ISBN=978-88-370-6432-7}}</ref>. El la notoj de Antonio venas ankaŭ pliaj informoj pri la vivo de la juna Leonardo. Kvinjara, kiam lia patrino edziniĝis al la potfabriko-posedanto ''Accattabriga di Piero del Vacca'' el Vinci,<ref> Marani 2003, p. 13. </ref><ref> Kemp & Pallanti 2017, pp. 65–66. </ref> Leonardo ekloĝis ĉe sia patro, Ser Piero, kiu edziĝis al juna virino, Albiera di Giovanni Amadori, kiu mortis sen gefiloj, kiam Leonardo estis 13-jaraĝa. Lia patro edziĝis ankoraŭ trian fojon kaj havis kun siaj du lastaj virinoj naŭ filojn kaj du filinojn, entute 11 survivintoj, el 16 naskitoj.<ref> Kemp & Pallanti 2017, pp. 65–66. </ref> Ĉiuj estis multe pli junaj ol li (la lasta naskiĝis kiam Leonardo estis 46-jaraĝa)<ref> Kemp & Pallanti 2017, pp. 65–66. </ref> kaj li havis malmultan kontakton kun ili. La patro estis sukcesoplena notario, inter kies klientoj troviĝis la [[Mediĉoj]] kaj anoj de la urba konsilio. Leonardo neniam skribis pri sia patro, escepte porokazan noton pri lia morto en kiu li pliigas lian aĝon je tri jaroj.<ref> Wallace, 1972, p. 11</ref> La fratoj de Leonardo okazigis al li malfacilojn post la morto de lia patro en disputo pri ilia heredo.<ref>Magnano, 2007, p. 138</ref> Tre malmulte oni scias pri la infanaĝo de Leonardo kaj multe estas vualita en mitoj, parte pro lia biografio en la ĉefe apokrifa ''Le vite de piu eccellenti architetti, pittori, et scultori italiani, da Cimabue insino a' tempi nostri'' ([[La vivoj de la plej elstaraj pentristoj, skulptistoj kaj arkitektoj]]) (1550) de la 16-a-jarcenta arthistoriisto [[Giorgio Vasari]].{{sfn|Brown|1998|pp=1, 5}}{{sfn|Marani|2003|p=12}} Impostaj registroj indikas, ke almenaŭ en 1457 li loĝis en la domo de sia patroflanka avo, Antonio da Vinci,{{sfn|Brown|1998|p=5}} sed eble li pasigis la jarojn antaŭe sub la zorgo de sia patrino en Vinci, aŭ Anchiano aŭ Campo Zeppi en la paroĥo San Pantaleone.{{sfn|Brown|1998|p=175}}{{sfn|Nicholl|2005|p=[https://archive.org/details/leonardodavinci00char/page/28 28]}} Oni supozas, ke li estis proksima al sia onklo, Francesco da Vinci,{{sfn|Kemp|2003}} sed lia patro verŝajne estis en Florenco plejparte de la tempo.{{sfn|Brown|1998|p=5}} Ser Piero, kiu estis posteulo de longa vico de notarioj, establis oficialan rezidejon en Florenco almenaŭ en 1469 kaj havis sukcesan karieron.{{sfn|Brown|1998|p=5}} Malgraŭ sia familia historio, Leonardo ricevis nur bazan kaj neformalan edukon pri (vulgara) skribado, legado kaj matematiko; eble ĉar liaj artaj talentoj estis rekonitaj frue, do lia familio decidis koncentri sian atenton tien.{{sfn|Brown|1998|p=5}} Pli poste en la vivo, Leonardo registris sian plej fruan memoron, nun en la [[Codex Atlanticus]].{{sfn|Nicholl|2005|p=[https://archive.org/details/leonardodavinci00char/page/30 30], [https://archive.org/details/leonardodavinci00char/page/506 506]}} Skribante pri la flugo de birdoj, li memoris kiel bebo kiam [[milvo]] venis al lia lulilo kaj malfermis lian buŝon per sia vosto; komentistoj ankoraŭ diskutas ĉu la anekdoto estis vera memoro aŭ fantazio.{{sfn|Nicholl|2005|p=[https://archive.org/details/leonardodavinci00char/page/30 30]|ps=. Vidu p. [https://archive.org/details/leonardodavinci00char/page/506 506] el la originalo itala.}} ====Ateliero de Verrocchio==== En [[1466]] Leonardo transloĝiĝis kun sia familio al [[Florenco]]. Jam frue li interesiĝis pri [[muziko]], [[desegno|desegnado]] kaj modelado. Iam lia patro montris kelkajn el la desegnoj al [[Andrea del Verrocchio]], kiu divenis la artajn kapablojn de la knabo kaj iĝis ties instruisto pri artoj. [[File:Andrea del Verrocchio, Leonardo da Vinci - Baptism of Christ - Uffizi.jpg|thumb|maldekstre|''[[Bapto de Jesuo]]'' (1472–1475) de [[Verrocchio]] kaj Leonardo, [[Uffizi]] Galerio|alt=Painting showing Jesus, naked except for a loin-cloth, standing in a shallow stream in a rocky landscape, while to the right, John the Baptist, identifiable by the cross that he carries, tips water over Jesus' head. Two angels kneel at the left. Above Jesus are the hands of God, and a dove descending|230x230px]] Estis meze de la [[1460-aj jaroj]], kiam la familio de Leonardo translokiĝis en [[Florenco]]n, kiu tiam estis la centro de la kristanaj [[Renesanca Humanismo|humanismaj]] pensaro kaj kulturo.{{sfn|Rosci|1977|p=13}} Ĉirkaŭ la aĝo de 14,{{sfn|Wallace|1972|p=11}} li iĝis ''garzone'' (studihelpanto) en la ateliero de [[Andrea del Verrocchio]], kiu estis la tiama ĉefa florenca pentristo kaj skulptisto.{{sfn|Rosci|1977|p=13}} Tio okazis ĉirkaŭ la tempo de la morto de la majstro de Verrocchio, nome la granda skulptisto [[Donatello]]. La humanisma influo de la ''Davido'' de Donatello videblas en la postaj pentraĵoj de Leonardo, aparte en ''Sankta Johano Baptista''.{{sfn|Hartt|1970|pp=127–133}}{{sfn|Rosci|1977|p=13}} Leonardo iĝis metilernanto estante 17-jaraĝa kaj resti en trejnado sep jarojn.<ref>{{cite book |last=Bacci |first=Mina |translator-last=Tanguy |translator-first=J. |title=The Great Artists: Da Vinci |year=1978 |orig-date=1963 |publisher=Funk & Wagnalls |location=New York}}<!--intro--></ref> Aliaj famaj pentristoj same metilernantis en la ateliero aŭ asociis kun ĝi, kiel [[Domenico Ghirlandaio|Ghirlandaio]], [[Perugino]], [[Botticelli]], kaj [[Lorenzo di Credi]].{{sfn|Bortolon|1967}}{{sfn|Arasse|1998}} Leonardo estis eksponita al kaj teoria trejnado kaj vasta gamo da teknikaj kapabloj,{{sfn|Rosci|1977|p=27}} kiel desegnado, kemio, metalurgio, metalprilaborado, gipsogisado, ledprilaborado, mekaniko kaj lignaĵado, same kiel la artaj kapabloj de desegnado, pentrado, skulptado kaj modelado.{{sfn|Martindale|1972}} <ref>La "diversaj artoj" kaj teknikaj kapabloj de la mezepokaj kaj renesancaj atelieroj estas priskribitaj detale en la teksto de la 12-jarcento ''Pri la diversaj artoj'' de Teofilo Presbitero kaj en la teksto de la komenco de la 15-a jarcento ''Il Libro dell'Arte'' de [[Cennino Cennini]].</ref> Leonardo estis samtempulo de Botticelli, Ghirlandaio kaj Perugino, kiuj ĉiuj estis iomete pli aĝaj ol li.{{sfn|Rosci|1977|pp=9–20}} Li verŝajne renkontis ilin ĉe la metiejo de Verrocchio aŭ ĉe la [[Platona Akademio (Florenco)|Platona Akademio]] de la [[Mediĉoj]].{{sfn|Bortolon|1967}} Florenco estis ornamita per la verkoj de artistoj kiel la samtempuloj de Donatello, nome [[Masaccio]], kies figuraj [[fresko]]j estis trapenetritaj de realismo kaj emocio, kaj [[Lorenzo Ghiberti|Ghiberti]], kies [[Baptejo Sankta Johano (Florenco)|Pordegoj de Paradizo]], brilantaj per [[orfolio]]j, montris la arton kombini kompleksajn figurkomponaĵojn kun detalaj arkitekturaj fonoj. [[Piero della Francesca]] faris detalan studon pri [[perspektivo]],<ref>Piero della Francesca, ''On Perspective for Painting (De Prospectiva Pingendi)''</ref> kaj estis la unua pentristo, kiu faris sciencan studon pri [[lumo]]. Ĉi tiuj studoj kaj la traktaĵo ''De pictura'' de [[Leon Battista Alberti]] havos profundan efikon sur pli junajn artistojn kaj precipe sur la proprajn observojn kaj artaĵojn de Leonardo.{{sfn|Hartt|1970|pp=127–133}}<ref name="Rach">{{cite book |last=Rachum |first=Ilan |title=The Renaissance, an Illustrated Encyclopedia |year=1979}}</ref> Multo de la pentraĵoj en la metiejo de Verrocchio estis faritaj de liaj asistantoj. Laŭ Vasari, Leonardo kunlaboris kun Verrocchio pri ''La Bapto de Kristo'' (ĉ. 1472–1475), pentrante la junan anĝelon tenantan la robon de Jesuo kun lerteco tiel supera al tiu de lia majstro, ke Verrocchio supozeble demetis sian penikon kaj neniam plu pentris{{harv|Vasari|1991|p=287}} (ĉi-lasta aserto verŝajne estas apokrifa).{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=83}} La nova tekniko de [[oleo-pentrado]] estis aplikita al areoj de la plejparte [[Tempero|tempera]] verko, inkluzive de la pejzaĝo, la rokoj videblaj tra la bruna monta rivereto, kaj granda parto de la figuro de Jesuo, indikante la manon de Leonardo.{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=88}} Krome, Leonardo eble estis modelo por du verkoj de Verrocchio: nome la bronza statuo de Davido en la ''Bargello'' kaj la ĉefanĝelo [[Sankta Rafaelo|Rafaelo]] en ''Tobias kaj la Anĝelo''.{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=83}} Vasari rakontas historion pri Leonardo kiel tre juna viro: loka kamparano faris al si rondan ŝildon kaj petis, ke Ser Piero pentrigu ĝin por li. Leonardo, inspirita de la rakonto pri [[Meduzo (mitologio)|Meduzo]], respondis per pentraĵo de monstro kraĉanta fajron, kiu estis tiel terura, ke lia patro aĉetis alian ŝildon por doni al la kamparano kaj vendis tiun de Leonardo al florenca artkomercisto por 100 [[dukato]]j, kiu siavice vendis ĝin al la Duko de Milano.<ref>{{harv|Vasari|1991|pp=287–289}}</ref> Resume de 1470 ĝis 1477 Leonardo lernis ĉe Verrocchio kun [[Lorenzo di Credi]] kaj aliaj lernantoj. Tiam li amikiĝis kun la pentristoj [[Sandro Botticelli]] kaj [[Pietro Perugino]]. Laŭ Vasari, unu el la unuaj artkronikistoj kaj samtempulo de Leonardo, li kontribuis al la pentraĵo ''La bapto de Kristo'', kiun [[Andrea del Verrocchio|Verrocchio]] preparis por la monaĥoj de Vallombrosa (videbla nuntempe en la Ufficioj de Florenco), la anĝelon surgenuan je la maldekstra flanko. La pentraĵo estis unue pentrita per "tempera"-[[farbo]], sed bedaŭrinde poste surpentrita per oleofarbo (eble de Leonardo); tial malfacilas nun juĝi pri la unuaj aŭtoroj. Oni supozas, ke Leonardo pentris ne nur la vizaĝon de la anĝelo, sed ankaŭ partojn de la vestaĵoj kaj de la pejzaĝa fono kiuj similas al tiuj de liaj verkoj. La pentraĵon oni datumas je [[1475]]. === Unua Florenca periodo (1472 – ĉ. 1482) === [[File:Adoration of the Magi (Leonardo).jpg|thumb|maldekstre|''Adorado de la Magiuloj'' ĉirkaŭ 1478–1482, [[Uffizi]], Florenco.]] Ekde [[1472]] la nomo de Leonardo, estante 20-jaraĝa, troviĝis sur la listoj de la gildo Sankta-Luko, la pentristogildo de Florenco.<ref>Libro Rosso A, 1472–1520, Accademia di Belle Arti. Ottino della Chiesa 1967, p. 83. </ref> Tie li vivis kaj laboris aliajn dek aŭ dek unu jarojn kaj ĝis [[1477]]. Oni daŭre nomis lin lernanto de Verrocchio. En [[1476]] oni malkondamnis lin pro ''"sodomio"'' (tiama esprimo por [[samseksemo]]. En [[1476]] Leonardo eniris la laborejon de [[Paolo Uccello]], kie li studis la perspektivon. Oni supozas, ke jam inter 1476 kaj [[1478]] li havis sian propran laborejon. Tiam oni ankoraŭ ne uzis familinomojn en Eŭropo; nur famaj familioj uzis la [[tribo|triban]] nomon, ekzemple ''Lorenco de Mediĉo'', inter kies antaŭuloj certe estis kelkaj kuracistoj. Kutime homoj estis nomitaj laŭ la persona nomo al kiu oni aldonis precizigan informon, kiel: nomo de la patro, devenloko, kromnomo (Botticelli), nomo de la majstro (Andrea del Verrocchio), ktp. Do, la nomo de la artisto estis ''Leonardo di ser Piero da Vinci'', t.e. Leonardo, filo de majstro Piero, el Vinci. Leonardo subskribis siajn verkojn nur per ''Leonardo'' aŭ ''Io, Leonardo'' (mi, Leonardo). Aŭtoritatoj do kutime raportas pri la verkoj de Leonardo, sen aldono de "da Vinci". Verŝajne li ne uzis la nomon de sia patro, ĉar li estis ekstergeedzeca filo. Eĉ post kiam lia patro instalis lin en sia propra metiejo, lia alligiteco al Verrocchio estis tia, ke li daŭre kunlaboris kaj vivis kun li.{{sfn|Bortolon|1967}}{{sfn|Wallace|1972|p=13}} La plej frue konata datita verko de Leonardo estas inka desegnaĵo de la [[Arno]]-valo el 1473. Sur la dorsa flanko li skribis: "Mi, restante kun Antonio, estas feliĉa," eble aludante al sia patro.{{sfn|Arasse|1998}}<ref name=Polidoro>{{cite journal |last1=Polidoro |first1=Massimo|author-link=Massimo Polidoro |title=The Mind of Leonardo da Vinci, Part 1 |journal=[[Skeptical Inquirer]]|date=2019 |volume=43 |issue=2 |pages=30–31 |publisher=Center for Inquiry}}</ref> Laŭ Vasari, la juna Leonardo estis la unua, kiu sugestis igi la riveron Arno navigebla kanalo inter Florenco kaj [[Pizo]].{{sfn|Wallace|1972|p=15}} En januaro 1478, Leonardo ricevis sendependan komision por pentri retablon por la Kapelo de Sankta Bernardo en la florenca urbodomo, la [[Palazzo Vecchio|Palazzo della Signoria]],<ref>{{cite book |last1=Clark |first1=Kenneth |last2=Kemp |first2=Martin |title=Leonardo da Vinci |publisher=Penguin |location=London |isbn=978-0-14-198237-3 |page=45 |edition=New, revised |url=https://books.google.com/books?id=fXifCgAAQBAJ&pg=PR45 |date=26a de Novembro 2015}}</ref> indiko de lia sendependeco disde la studio de Verrocchio. Anonima frua biografiisto, konata kiel Anonimo Gaddiano, asertas, ke en 1480 Leonardo vivis kun la Mediĉoj kaj ofte laboris en la ĝardeno de la Placo Sankta Marko, Florenco, kie kunvenis [[Platona Akademio (Florenco)|novplatonisma akademio]] de artistoj, poetoj kaj filozofoj organizita de la Mediĉoj.{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=83}} Leonardo poste skribis en marĝeno de taglibro, "la Mediĉoj faris min kaj la Mediĉoj detruis min."{{sfn|Bortolon|1967}} En Marto 1481, li ricevis komision el la monaĥoj de [[:it:Chiesa di San Donato in Scopeto|San Donato in Scopeto]] por ''Adorado de Magiuloj''.{{sfn|Wasserman|1975|pp=77–78}} (Ŝajne Leonardo ofendiĝis, ĉar la [[papo]] [[Siksto la 4-a]] ne elektis lin, sed [[Mikelanĝelo]]n por ornami la [[Siksta Kapelo|Sikstan Kapelon]] en la [[Vatikano]] kaj tial li preteratentis tiun komision.) Fakte neniu el tiuj dekomencaj mendoj estis plenumitaj, kaj ili estis abandonitaj kiam Leonardo proponis siajn servojn al la Duko de Milano, [[Ludoviko Sforza]]. Leonardo adresis al Sforza [[letero]]n en kiu li priskribis la diversajn aferojn kiujn li povus atingi en la kampoj de inĝenierado kaj armildezajno, kaj menciis, ke li povas pentri.{{sfn|Arasse|1998}}{{sfn|Wallace|1972|pp=53–54}} Li kunportis arĝentan kordinstrumenton – ĉu [[liuto]] aŭ [[Liro (muzikilo)|liro]] – kun formo de ĉevalkapo.{{sfn|Wallace|1972|pp=53–54}} Kun Alberti, Leonardo vizitis la hejmon de la Mediĉoj kaj per ili konatiĝis kun la pli aĝaj humanismaj filozofoj, el kiuj [[Marsilio Ficino]], subtenanto de [[Novplatonismo]]; [[Cristoforo Landino]], verkisto de komentoj pri klasikaj skribaĵoj, kaj [[Johano Argiropulo]], instruisto de la greka lingvo kaj tradukisto de [[Aristotelo]] estis la plej elstaraj. Ankaŭ asociita kun la Platona Akademio de la Mediĉoj estis la samtempulo de Leonardo, la brila juna poeto kaj filozofo [[Pico della Mirandola]].{{sfn|Rosci|1977|pp=9–20}}<ref name="Rach" />{{sfn|Williamson|1974}} En 1482, Leonardo estis sendita kiel ambasadoro de [[Lorenzo de' Medici]] al [[Ludoviko la Maŭro]], kiu regis [[Milano]]n inter 1479 kaj 1499.{{sfn|Rosci|1977|pp=9–20}}{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=83}} <gallery widths="130" heights="130"> File:LEONARDO-DA-VINCI - MADONNA-MIT-DER-NELKE-7779 917154 BSTGS.jpg|''Madono de la [[dianto]]'', ĉirkaŭ 1472–1478, [[Malnova Pinakoteko]], Munkeno File:Paisagem do Arno - Leonardo da Vinci.jpg|''Pejzaĝo de Arno-Valo'' (1473) File:Leonardo da Vinci - Ginevra de' Benci - Google Art Project.jpg|''Ginevra de' Benci'', ĉirkaŭ 1474–1480, [[Nacia Galerio de Arto]], Vaŝingtono File:Madonna benois 01.jpg|''Benois Madono'', ĉirkaŭ 1478–1481, [[Muzeo Ermitejo]], Sankt-Peterburgo File:Leonardo da Vinci - Hanging of Bernardo Baroncelli 1479.jpg|Skizo de la pendumado de komplotisto Bernardo Bandini Baroncelli, 1479 </gallery> === Unua Milana periodo (ĉirkaŭ 1482–1499) === [[Dosiero:Leonardo Da Vinci - Vergine delle Rocce (Louvre).jpg|eta|dekstra|240px|<center>''La Virgulino ĉe la rokoj'' ([[1483]]-[[1484|84]])<br />[[Luvro|Luvro-Muzeo]], [[Parizo]]]] Ĉe la duko en Milano li ne nur pentris, sed ankaŭ laboris pri diversaj aferoj, la artisto estis ekzemple ''organizanto de festoj kaj spektakloj'' en la palaco kaj inventis teatromaŝinojn kiuj mirigis la publikon. Li pentris plurajn [[portreto]]jn de la milana [[kortego]] kaj ekstudis kiel ebligi navigadon sur la [[kanalo]] de la Martezana. En [[1483]] li ekpentris unu el siaj plej famaj ĉefverkoj nome ''La Virgulino ĉe la rokoj'' por la [[kapelo]] San Francesco Grande. Tiam li ankaŭ ekpripensis teknikajn kaj militistajn projektojn. Li plibonigis [[horloĝo]]jn, [[teksilo]]jn, [[argano]]jn, ... Li ankaŭ studis urborganizadon kaj proponis planojn por idealaj [[urbo]]j. Printempe de 1485, Leonardo vojaĝis al [[Hungara reĝlando|Hungario]] (reprezentante Sforza) por renkonti reĝon [[Matiaso Korvino]], kaj estis komisiita de li por pentri Madonon.<ref> Franz-Joachim Verspohl. ''Michelangelo Buonarroti und Leonardo da Vinci: Republikanischer Alltag und Künstlerkonkurrenz in Florenz zwischen 1501 und 1505.'' Wallstein, Göttingen 2007, ISBN 9783835302167, p. 151 (germane).</ref> En 1490 li estis vokita kiel konsultisto, kune kun [[Francesco di Giorgio Martini]], por la konstruloko de la [[katedralo]] de [[Pavio]]<ref>{{cite web |url=https://www.academia.edu/19632579 |title=Amadeo, Bramante and Leonardo and the Cupola of Milan Cathedral |work=Achademia Leonardi Vinci|access-date=9a de Aŭgusto 2022 |last1=Schofield |first1=Richard|archive-date=7a de Aprilo 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407001344/https://www.academia.edu/19632579|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.academia.edu/44632998 |title=Leonardo a (e i rapporti con) Pavia: una verifica sui documenti |work=Annuario dell'Archivio di Stato di Milano |date=Januaro 2020 |access-date=9a de Aŭgusto 2022 |last1=Barbieri |first1=Ezio |last2=Catanese |first2=Filippo |archive-date=7a de Aprilo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407001345/https://www.academia.edu/44632998 |url-status=live}}</ref> kaj estis impresita de la rajda statuo de Regisole, pri kiu li lasis skizon.<ref>Carlo Pedretti, ''Leonardo da Vinci: Drawings of Horses and Other Animals from the Royal Library at Windsor Castle.'' Johnson Reprint/HBJ, 1984, ISBN 9780384452824.</ref> Leonardo estis dungita por multaj aliaj projektoj por Sforza, kiel ekzemple preparado de ĉaroj kaj spektakloj por specialaj okazoj; [[:File:Study for the Cupola of Milan Cathedral by Leonardo da Vinci.jpg|desegnaĵo]] kaj ligna modelo por konkurso por desegni la kupolon por la [[Katedralo de Milano]];{{sfn|Wallace|1972|p=79}} kaj modelo por grandega [[Surĉevala statuo|rajda monumento]] al la antaŭulo de Ludoviko, [[Francisko Sforza]]. Ĉi tio superus laŭ grandeco la solajn du grandajn rajd-statuojn de la Renesanco, nome la Gattamelata de [[Donatello]] en Padovo kaj la [[Bartolomeo Colleoni]] de Verrocchio en Venecio, kaj fariĝis konata kiel la ''Gran Cavallo'' de Leonardo.{{sfn|Arasse|1998}} Leonardo kompletigis modelon por la ĉevalo kaj faris detalajn planojn por ĝia fandado,{{sfn|Arasse|1998}} sed en novembro 1494, Ludoviko donis la metalon al sia bofrato por uzi ĝin por kanono por defendi la urbon kontraŭ [[Karlo la 8-a (Francio)|Karlo la 8-a de Francio]].{{sfn|Arasse|1998}} Ĉirkaŭ [[1490]] Leonardo malfermis [[akademio]]n, kie li instruis dum kelkaj jaroj kaj notis siajn esplorojn en serio da verketoj. En [[1495]] la [[dominikanoj]] de la [[monaĥejo]] ''Sankta Maria de la Gracoj'' mendis de li ''[[La Lasta Vespermanĝo (Leonardo)|La lastan vespermanĝon]]'',<ref> Kemp 2011. </ref> kiun li pentris [[fresko|freske]] sur la muron de la monaĥeja manĝejo. Samtempaj korespondaĵoj registras, ke Leonardo kaj liaj helpantoj estis komisiitaj de la Duko de Milano por pentri la ''Sala delle Asse'' en la [[Kastelo Sforza]], ĉirkaŭ 1498.<ref>{{cite journal |journal=Arte Lombarda |number=92/93 (1–2) |year=1990 |publisher=Vita e Pensiero{{snd}}Pubblicazioni dell'Università Cattolica del Sacro Cuore |pages=76–90 |title=Leonardo's "Sala delle Asse" and the Primordial Origins of Architecture |first=John F. |last=Moffitt |jstor=43132702 |url=https://www.jstor.org/stable/43132702 |access-date=17a de Aŭgusto 2023 |archive-date=16a de Aŭgusto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230816192636/https://www.jstor.org/stable/43132702 |url-status=live }}</ref> La projekto fariĝis ''[[trompe-l'œil]]'' ornamado, kiu igis la grandan halon ŝajni esti [[pergolo]] kreita de la interplektitaj branĉoj de dek ses morusujoj,<ref>{{cite web |first=Rocky |last=Ruggiero |url=https://rockyruggiero.com/episode-142-leonardo-da-vincis-sala-delle-asse/ |title=Episode 142 – Leonardo da Vinci's Sala delle Asse |series=Making Art and History Come to Life, Rebuilding the Renaissance |format=audio |date=6a de Oktobro 2021 |website=Rockyruggiero.com |access-date=11a de Oktobro 2021 |archive-date=3a de Junio 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603040721/https://rockyruggiero.com/episode-142-leonardo-da-vincis-sala-delle-asse/ |url-status=live}}</ref> kies [[kanopeo]] inkluzivis malsimplan labirinton de folioj kaj nodoj sur la plafono.<ref>{{Cite web |title=Segui il restauro |url=http://www.saladelleassecastello.it/ |website=Castello Sforzesco – Sala delle Asse |language=it-IT |trans-title=Follow the restoration |access-date=19a de Oktobro 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181016091633/http://www.saladelleassecastello.it/ |archive-date=16a de Oktobro 2018}}</ref> En [[1499]] la trupoj de [[Ludoviko la 12-a (Francio)|Ludoviko la 12-a]] invadis la dukejon de Milano kaj eksigis la dukon Ludoviko Sforza. Ludoviko la 12-a volis eltranĉi la monaĥejan muron por forporti ''La Sanktan Manĝon'' al Francio. <gallery widths="165px" heights="165px"> File:Leonardo da vinci, Head of a girl 01.jpg|''Kapo de virino'', ĉirkaŭ 1483–1485, Reĝa Biblioteko de Torino File:Leonardo da Vinci - Portrait of a Musician - Pinacoteca Ambrosiana.jpg|''Portreto de muzikisto'', ĉirkaŭ 1483–1487, [[Ambrozia librejo|Ambrozia Pinakoteko]], Milano File:Da Vinci Vitruve Luc Viatour (cropped).jpg|''[[Vitruvia homo]]'' (ĉirkaŭ 1485) ''[[Galerio de la Akademio de Venecio|Accademia]]'', Venecio File:Study of horse.jpg|La ĉevalo de Leonardo en arĝentopunkto, ĉirkaŭ 1488{{sfn|Wallace|1972|p=65}} File:Leonardo da Vinci (attrib)- la Belle Ferroniere.jpg|''[[La belle ferronière]]'', ĉirkaŭ 1490–1498 File:Sala-Asse-18-02-2014-32.jpg|Detalo de la restaŭrado de 1902, ''Sala delle Asse'', ''trompe-l'œil'' (1498) </gallery> === Dua Florenca periodo (1500 – 1508) === [[Dosiero:Leonardo da Vinci - Virgin and Child with Ss Anne and John the Baptist.jpg|eta|220px|maldekstra|''La Virgulino kaj Infano kun Sankta Anna kaj Sankta Johano Baptista'', ĉ. 1499–1508, National Gallery, Londono]] Post du monatoj en [[Mantova]] kun la sciencista monaĥo [[Luca Pacioli]] kaj lia helpanto Salaì, ili vojaĝis al [[Venecio]] en marto [[1500]],{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=85}} kie li pristudis la defendorimedojn je la orienta limo de la venecia ŝtato kontraŭ ebla ŝiparatako de la [[Turkio|turkoj]].{{sfn|Bortolon|1967}} Fino de aprilo li estis denove en Florenco kaj ekde [[1501]] li loĝis en la monaĥejo de la ''Santissima Annunziata'', kie li ricevis propran atelieron, kie li pentris ''La Virgulino kaj Infano kun Sankta Anna kaj Sankta Johano Baptista''. Dum mallonga tempo li restis en [[Romo]] en la Vilao Tivoli por pristudi antikvaĵojn. Li realigis por la potenca ŝtatsekretario de Ludoviko la 12-a, Florimond Robertet, Virgulinon nun malaperintan. En [[1502]] Leonardo estis vokita de la [[princo]] [[Cezaro Borgia]], [[duko]] de [[Valentinois]], kiu donis al li la titolon de ''"kapitano kaj ĝenerala inĝeniero"''. Li loĝis en [[Markio (Italio)|Markio]] kaj [[Romagna]] por revizii la [[fortikaĵo]]jn kaj de la filo de la [[papo]] [[Aleksandro la 6-a]] novkonkeritajn landojn.{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=85}} Li renkontiĝis kun [[Makiavelo]] "spiono" de Florenco, je la servo de Cezaro Borgia. Leonardo kreis mapon de la fortikaĵo de Cezaro Borgia, urboplanon de [[Imola]], por gajni lian patronecon. Vidinte ĝin, Cezaro dungis Leonardon kiel sian ĉefan militinĝenieron kaj arkitekton. Poste en la jaro, Leonardo produktis alian mapon por sia patrono, unu de la Valo Chiana, Toskanio, por doni al sia patrono pli bonan superrigardon de la tereno kaj pli grandan strategian pozicion. Li kreis ĉi tiun mapon lige kun sia alia projekto konstrui digon de la maro ĝis Florenco, por permesi provizon de akvo por subteni la kanalon dum ĉiuj sezonoj. De [[1503]] ĝis [[1506]] Leonardo loĝis en la monaĥejo ''Santa Maria Novella'' kaj havis novan pentristan laborejon. Leonardo estis forlasinta la servon de Borgia kaj revenis al Florenco komence de 1503,{{sfn|Wallace|1972|p=124}} kie li realiĝis al la Gildo de Sankta Luko la 18-an de oktobro de tiu jaro. En tiu sama monato, Leonardo komencis labori pri portreto de Lisa del Giocondo, la modelo por la ''[[Mona Lisa]]'',<ref>{{cite web |title=Mona Lisa – Heidelberg discovery confirms identity |url=http://www.ub.uni-heidelberg.de/Englisch/news/monalisa.html |publisher=[[Universitato de Hajdelbergo]] |access-date=4a de Julio 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105050239/http://www.ub.uni-heidelberg.de/Englisch/news/monalisa.html |archive-date=5a de Novembro 2013}}</ref><ref> Delieuvin, Vincent (15a de Januaro 2008). "Télématin". Journal Télévisé. France 2 Télévision. </ref> kiun li daŭre prilaboros ĝis siaj krepuskaj jaroj. En januaro 1504, li estis parto de komitato formita por rekomendi kie la statuo [[Davido de Mikelanĝelo]] devos esti metita.<ref>{{cite book |last=Coughlan |first=Robert |title=The World of Michelangelo: 1475–1564 |url=https://archive.org/details/worldofmichaelan0000unse|url-access=limited |others=et al |publisher=Time-Life Books |year=1966 |page=[https://archive.org/details/worldofmichaelan0000unse/page/90 90]}}</ref> Kune kun kelkaj kolegoj li konsilis starigon en niĉo "por ke ĝi ne ĝenu la ceremoniojn de la oficialuloj". Fine oni sekvis la opinion de Filippino Lippi (kaj ja de Mikelanĝelo) kaj aliaj kaj starigis la statuon pli centre. Li poste pasigis du jarojn en Florenco desegnante kaj pentrante murpentraĵon de ''La Batalo de Anghiari'' por la ''Signoria'',{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=85}} dum Mikelanĝelo desegnis ĝian akompanan verkon, ''La Batalo de Cascina''. Ambaŭ verkoj perdiĝis. La tuta komponaĵo de la pentraĵo de Michelangelo estas konata el kopio de Aristotelo da Sangallo, 1542.<ref>{{cite book |first=Ludwig |last=Goldscheider |title=Michelangelo: paintings, sculptures, architecture |year=1967 |publisher=Phaidon Press |isbn=978-0-7148-1314-1}}</ref> La pentraĵo de Leonardo estas konata nur el preparaj skizoj kaj pluraj kopioj de la centra sekcio, el kiuj la plej konata, kaj probable malplej preciza, estas de [[Petro Paŭlo Rubens]].{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|pp=106–107}} En [[1505]] li studis la [[flugo]]n de [[birdo]]j kaj verkis la [[kodekso]]n de [[Torino]]. Lia patro mortis kaj pro sia ekstergeedzeca naskiĝo Leonardo ne povis heredi. [[Ludoviko la 12-a (Francio)|Ludoviko la 12-a]] petis de [[Florenco]], kie Leonardo faris anatomiajn studojn kaj provis klasifiki siajn nenombreblajn notojn, ke la majstro revenu Milanon. En 1506, Leonardo estis alvokita al Milano fare de Karlo la 2-a d'Amboise, la portempa [[Reĝlando Francio|franca guberniestro]] de la urbo.{{sfn|Wallace|1972|p=145}} Tie, Leonardo dungis alian lernanton, nome grafon Francesco Melzi, filon de [[Lombardio|lombarda]] aristokrato, kiu estas konsiderata lia plej ŝatata lernanto.{{sfn|Bortolon|1967}} La [[Koncilio de Florenco]] deziris, ke Leonardo revenu tuj por fini ''La Batalon de Anghiari'', sed li ricevis permeson laŭ peto de [[Ludoviko la 12-a]], kiu konsideris komisii la artiston fari kelkajn portretojn.{{sfn|Wallace|1972|p=145}} Leonardo eble komencis projekton por rajdanta figuro de d'Amboise;<ref>{{cite journal |title=Achademia Leonardi Vinci |journal=Journal of Leonardo Studies & Bibliography of Vinciana |volume=VIII |pages=243–244 |year=1990}}</ref> vaksa modelo atribuita al li pluvivas kaj estus la sola ekzistanta ekzemplo de la skulptarto de Leonardo, sed la atribuo ne estas vaste akceptita. Leonardo alie estis libera sekvi siajn sciencajn interesojn.{{sfn|Wallace|1972|p=145}} Multaj el la plej eminentaj lernantoj de Leonardo aŭ konis aŭ laboris kun li en Milano,{{sfn|Bortolon|1967}} kiel Bernardino Luini, Giovanni Antonio Boltraffio kaj Marco d'Oggiono. En 1507, Leonardo estis en Florenco por solvi disputon kun siaj fratoj pri la heredo de sia patro, kiu estis mortinta en 1504. Tiam la pentristo heredis de sia onklo Francesco, sed liaj nevoj ankaŭ kontraŭbatalis la [[testamento]]n. Ludoviko la 12-a estis en Milano kaj Leonardo iĝis denove organizanto de festoj en la [[lombardio|lombarda]] [[ĉefurbo]]. <gallery widths="140px" heights="140px"> File:Sainte Anne Leonard.jpg|''La Virgulino kaj la Infano kun Sankta Anna'', ĉirkaŭ 1501–1519, Luvro, Parizo File:Leonardo da Vinci - Plan of Imola - Google Art Project.jpg|Mapo de Leonardo de [[Imola]], kreita por [[Cesare Borgia]], 1502 File:Leonardo da Vinci - Study of Two Warriors' Heads for the Battle of Anghiari - Google Art Project (cropped).jpg|Studaĵo por ''La Batalo de Anghiari'' (nun perdiĝinta), ĉirkaŭ 1503, [[Belarta Muzeo (Budapeŝto)|Belarta Muzeo]], Budapeŝto File:Leonardo da vinci - La scapigliata.jpg|''La Scapigliata'', ĉirkaŭ 1506–1508 (nefinita), ''Galleria Nazionale di Parma'', Parma File:Study for the Kneeling Leda.jpg|Studaĵo por ''[[Leda kaj la cigno]]'' (nun perdiĝinta), ĉirkaŭ 1506–1508, Chatsworth House, Anglio </gallery> === Dua Milana periodo (1508–1513) === Antaŭ 1508, Leonardo estis reen en Milano, loĝante en sia propra domo ĉe Porta Orientale en la paroĥo de Santa Babila.{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=86}} En [[1508]] li eklaboris pri ''Sankta Ana'', kiu troviĝas nun en la [[Luvro]] en [[Parizo]]. En 1512, Leonardo laboris pri planoj por ĉevalrajda monumento por [[Gian Giacomo Trivulzio]], sed tion malhelpis invado de konfederacio de svisaj, hispanaj kaj veneciaj fortoj, kiu forpelis la francojn el Milano. Leonardo restis en la urbo, pasigante plurajn monatojn en 1513 ĉe la vilao [[Vaprio d'Adda]] de la Medici-familio.{{sfn|Wallace|1972|pp=149–150}} === Romo kaj Francio (1513–1519) === Mortis la gubernatoro Charles d'Amboise en [[1511]] kaj [[Francio]] forlasis la regionon de [[Milano]] post la perdita batalo de [[Raveno]]. [[File:Leonardo da Vinci - A deluge - Google Art Project.jpg|thumb|Apokalipsa diluvo pentrita per nigra kreto de Leonardo preskaŭ ĉe la fino de sia vivo (parto de serio de 10, akompanataj de skriba priskribo en siaj notkajeroj){{sfn|Wallace|1972|p=151}}]] En septembro [[1513]] Leonardo transloĝiĝis al Romo, kie li laboris por la [[papo]] [[Leono la 10-a]] el la riĉa kaj potenca familio [[mediĉoj|Mediĉo]]. En marto 1513, la filo de Lorenzo de' Medici, nome Giovanni, ekregis (kiel [[Leono la 10-a]]); Leonardo iris al Romo tiun septembron, kie lin akceptis la frato de la papo, Giuliano.{{sfn|Wallace|1972|pp=149–150}} De septembro 1513 ĝis 1516, Leonardo pasigis multon da sia tempo loĝante ĉe la [[Korto Belvedere]] en la [[Vatikana Palaco]], kie kaj [[Mikelanĝelo]] kaj [[Rafaelo]] aktivis.{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=86}} Leonardo ricevis poŝmonon de 33 dukatoj monate kaj, laŭ Vasari, ornamis lacerton per skvamoj trempitaj en [[hidrargo]].{{sfn|Wallace|1972|p=150}} La papo donis al li pentraĵkomision pri nekonata temo, sed nuligis ĝin kiam la artisto eklaboris pri nova speco de [[verniso]].{{sfn|Wallace|1972|p=150}} La papo Leono la 10-a diris, "Tiu homo neniam plenumos ion ajn! Li pensas pri la fino antaŭ la komenco!"{{sfn|Wallace|1972|p=150}} Leonardo malsaniĝis, kio eble estis la unua el pluraj [[apopleksio]]j, kiuj kaŭzis lian morton.{{sfn|Wallace|1972|p=150}} Li praktikis [[botaniko]]n en la [[Vatikanaj Ĝardenoj]], kaj estis komisiita fari planojn por la proponita sekigado de la Pontaj Marĉoj fare de la Papo.<ref>{{cite book |editor1-last=Ohlig |editor1-first=Christoph P. J. |title=Integrated Land and Water Resources Management in History |date=2005 |publisher=Books on Demand |isbn=978-3-8334-2463-2 |page=33 |url=https://books.google.com/books?id=CAXwGrryd7sC&pg=PA33}}</ref> Li ankaŭ dissekcis [[kadavro]]jn, farante notojn por traktaĵo pri [[voĉkordo]]j;<ref>{{cite book |last=Gillette |first=Henry Sampson |title=Leonardo da Vinci: Pathfinder of Science |year=2017 |publisher=Prabhat Prakashan |page=84 |url=https://books.google.com/books?id=f_I5DwAAQBAJ&pg=PT84 |access-date=10a de Septembro 2019 |archive-date=23a de Marto 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240323103326/https://books.google.com/books?id=f_I5DwAAQBAJ&pg=PT84#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> tiujn li donis al oficisto esperante reakiri la favoron de la papo, sed li malsukcesis.{{sfn|Wallace|1972|p=150}} En [[1514]] li pentris la serion de ''"[[Diluvo]]j"''. En oktobro [[1515]] la nova [[listo de francaj reĝoj|franca reĝo]] [[Francisko la 1-a (Francio)|Francisko la 1-a]] rekonkeris la regionon de Milano post la venkita [[batalo de Marignano]].{{sfn|Wasserman|1975|pp=77–78}} Ne estas dokumenta pruvaro por ofta postulo ke Leonardo ĉeestis en la kunveno inter Francisko la 1-a kaj Leono la 10-a, kiu okazis en Bolonjo de la 11a ĝis la 14a de Decembro 1516.<ref> Laurenza, Domenico (2004). "Leonardo nella Roma di Leone X". Lettura Vinciana (itale). XLIII. Giunti. </ref> La 21-an de marto 1516, Antonio Maria Pallavicini, la franca ambasadoro ĉe la [[Sankta Seĝo]], ricevis leteron senditan el [[Liono]] semajnon antaŭe de la reĝa konsilisto Guillaume Gouffier, senjoro de Bonnivet, enhavantan la instrukciojn de la franca reĝo helpi Leonardon en lia translokiĝo al Francio kaj informi la artiston, ke la reĝo fervore atendis lian alvenon. Pallavicini ankaŭ estis petita trankviligi Leonardon, ke li estos bone akceptita ĉe la kortego, kaj de la reĝo kaj de lia patrino, Louise de Savojo.<ref> Sammer, Jan (2009). "L'Invitation du roi". En Pedretti, Carlo (eld.). Léonard de Vinci et la France (france). CB Edizioni. pp. 29–33. </ref> Leonardo eniris en la servon de Francisko poste tiun jaron, kaj ricevis la uzon de la grandbieno [[Le Clos Lucé|Clos Lucé]] proksime al la reĝa rezidejo ĉe la reĝa [[Kastelo de Amboise|Kastelo Amboise]]. Li estis ofte vizitata de Francisko, kaj desegnis planojn por grandega kastelurbo, kiun la reĝo intencis konstrui ĉe [[Romorantin-Lanthenay|Romorantin]]. Li ankaŭ faris mekanikan leonon, kiu dum parado marŝis al la reĝo kaj - trafita de sorĉbastono - malfermis sian bruston por riveli bukedon da lilioj.{{sfn|Wallace|1972|pp=163, 164}} Oni ne scias por kiu okazo la mekanika leono estis farita, sed oni kredas, ke ĝi salutis la reĝon ĉe lia eniro en [[Liono]]n kaj eble estis uzita por la pacnegocadoj inter la franca reĝo kaj papo Leono la 10-a en Bolonjo. Konjekta rekreaĵo de la leono estis farita kaj estas ekspoziciata en la Muzeo de Bolonjo.<ref>{{cite web |title=Reconstruction of Leonardo's walking lion |url=http://www.ancientandautomata.com/ita/lavori/leone.htm |language=it|access-date=5a de Januaro 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090825195910/http://www.ancientandautomata.com/ita/lavori/leone.htm|archive-date=25a de Aŭgusto 2009}}</ref> Francisko la 1-a admiris Leonardon kaj konsideris lin kiel patron. Leonardo laboris ankaŭ pri devojigo de rivero en Sauldre. En novembro [[1515]] Leonardo laboris pri nova projekto de la kvartalo Mediĉo en Florenco. Leonardo estis akompanata dum ĉi tiu tempo de sia amiko kaj metilernanto Francesco Melzi, kaj estis subtenata de pensio de 10 000 [[eskudo]]j.{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=86}} Iam, Melzi desegnis [[:File:A portrait of Leonardo, by Francesco Melzi.jpg|portreton de Leonardo]]; la solaj aliaj konataj el lia vivo estis skizo de nekonata helpanto sur la dorso de unu el la studaĵoj de Leonardo (ĉ. 1517)<ref>{{cite web |last=Brown |first=Mark |title=Newly identified sketch of Leonardo da Vinci to go on display in London |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2019/may/02/newly-identified-sketch-of-leonardo-da-vinci-to-go-on-display-in-london |website=The Guardian |access-date=2a de Majo 2019 |date=1a de Majo 2019 |archive-date=4a de Decembro 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204220348/https://www.theguardian.com/artanddesign/2019/may/02/newly-identified-sketch-of-leonardo-da-vinci-to-go-on-display-in-london |url-status=live}}</ref> kaj desegnaĵo de Giovanni Ambrogio Figino prezentanta maljunan Leonardon kun sia dekstra brako envolvita en vestaĵoj.<ref name=paralysis>{{cite web |last=Strickland |first=Ashley |title=What caused Leonardo da Vinci's hand impairment? |url=https://www.cnn.com/2019/05/03/health/da-vinci-hand-palsy-study/index.html |website=CNN |access-date=4a de Majo 2019 |date=4a de Majo 2019 |archive-date=31a de Oktobro 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031223425/https://www.cnn.com/2019/05/03/health/da-vinci-hand-palsy-study/index.html |url-status=live}}</ref> Identigita pro simileco kun Leonardo la "Portreto de viro en ruĝa kreto", oni konsideris ĝin kiel memportreto.<ref name=guardian2005>{{cite web |last=McMahon |first=Barbara |title=Da Vinci 'paralysis left Mona Lisa unfinished' |url=https://www.theguardian.com/world/2005/may/01/italy.arts |website=The Guardian |access-date=2a de Majo 2019 |date=1a de Majo 2005 |archive-date=8a de Februaro 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200208213719/https://www.theguardian.com/world/2005/may/01/italy.arts |url-status=live}}</ref> Ĉi-lasta, aldone al la registro de vizito de Ludoviko de Aragono en oktobro 1517, konfirmas raporton pri la dekstra mano de Leonardo paralizita kiam li estis 65-jaraĝa,<ref name=seeker>{{cite web |last=Lorenzi |first=Rossella |title=Did a Stroke Kill Leonardo da Vinci? |url=https://www.seeker.com/did-a-stroke-kill-leonardo-da-vinci-1789047208.html |website=Seeker |access-date=5a de Majo 2019 |date=10a de Majo 2016 |archive-date=22a de Decembro 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222231504/https://www.seeker.com/did-a-stroke-kill-leonardo-da-vinci-1789047208.html |url-status=live}}</ref> kio eble indikas kial li lasis verkojn, kiel la ''[[Mona Lisa]]'', nefinitaj.<ref name=guardian2005 /><ref>{{cite web |last=Saplakoglu |first=Yasemin |title=A Portrait of Leonardo da Vinci May Reveal Why He Never Finished the Mona Lisa |url=https://www.livescience.com/65396-da-vinci-hand-injury.html |website=Live Science |access-date=5a de Majo 2019 |date=4a de Majo 2019 |archive-date=2a de Februaro 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200202094640/https://www.livescience.com/65396-da-vinci-hand-injury.html |url-status=live}}</ref><ref name="lazzeri">{{cite journal |last1=Lazzeri |first1=D. |last2=Rossi |first2=C. |title=The right hand palsy of Leonardo da Vinci (1452–1519): new insights on the occasion of the 500th anniversary of his death |url=https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/0141076819848115 |journal=Journal of the Royal Society of Medicine |volume=112 | issue=8 |pages=330–333 |doi=10.1177/0141076819848 |date=3a de Majo 2019 |doi-broken-date=6a de Juljo 2025 |pmid=31051083 |access-date=2a de Julio 2025}}</ref> Li daŭre laboris iom ĝis li fine malsaniĝis kaj restis litmalsana dum pluraj monatoj.<ref name=seeker /> ==== Morto ==== [[File:The castle of Amboise.jpg|thumb|maldekstre|Desegno de la [[Kastelo de Amboise]] (ĉirkaŭ 1518) atribuita al [[Francesco Melzi]]]] Delonge malsana, la {{daton|23|aprilo|1519}} Leonardo da Vinci faris sian testamenton kaj la {{daton|2|majo}}, 67-jaraĝa, mortis en Clos Lucé, plej verŝajne pro [[koratako]].<ref name="neurology">Charlier, Philippe; Deo, Saudamini. [http://www.neurology.org/content/88/14/1381.full "A physical sign of stroke sequel on the skeleton of Leonardo da Vinci?"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170415031015/http://www.neurology.org/content/88/14/1381.full |date=2017-04-15 }}. ''Neurology''. 4a de Aprilo 2017; 88 (14): 1381–1382.</ref><ref name="lazzeri" /><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=P906UFXIoMUC&pg=PA354 |page=354 |title=The Concise Oxford Dictionary of Art and Artists |author=Ian Chilvers |publisher=Oxford University Press |location=Oxford, England |year=2003 |isbn=978-0-19-953294-0}}</ref> Francisko la 1-a estis iĝinta lia amiko. Vasari, lia unua biografo, priskribis Leonardo bedaŭrinta en sia mortolito, plenplena je pento, ke "li estis ofensinta kontraŭ Dio kaj homoj malsukcese praktikante sian arton kiel li devis esti faronta."<ref>Antonina Vallentin. ''Leonardo da Vinci: The Tragic Pursuit of Perfection.'' New York: The Viking Press, 1938, 533.</ref> Vasari asertis ankaŭ, ke en siaj lastaj tagoj, Leonardo petis pastron por konfesi kaj ricevi la [[Eŭkaristio|eŭkaristion]], kiel estis tiam kutimo.<ref>{{harvnb|Vasari|1991|p=297}}</ref> [[Giorgio Vasari]]<ref>Giorgio Vasari raportas jenan epitafon: : LEORNADUS VINCIUS: QUID PLURA? DIVINUM INGENIUM, : DIVINA MANUS. : EMORI IN SINU REGIO, MERUERE. : VIRTUS ET FORTUNA HOC MONUMENTUM CONTIGERE : GRAVISSIMUS IMPENSIS CUAVRERUNT. ''In Sinu Regio'', esprimo iom svaga kaj eble simbola, tradukeblas kiel ''ĉe la reĝo'' kaj oni povas kompreni ĝin kiel aludon je la morto de Leonardo en reĝa kastelo.</ref>, skribis, ke li mortis en la brakoj de Francisko la 1-a, sed tion oni malkonfirmis.<ref>En pentraĵekspozicio komence de la [[19-a jarcento]] oni vidis pentraĵon de [[Jean-François Gigoux]], sur kiu Leonardo da Vinci mortas en la brakoj de Francisko la 1-a, tian pentraĵon jam verkis [[François-Guillaume Ménageot]] en [[1781]]. La tradicio, laŭ kiu la pentristo pentris la scenon, estas fondita nur je la [[latina]] epitafo de [[Giorgio Vasari|Vasari]], kies terminoj estas ambiguaj. Leonardo mortis en Clos Lucé, en [[Amboise]] la {{daton|2|majo|1519}}; tiam la kortego troviĝis en [[Saint-Germain-en-Laye]], kie la reĝino naskis la reĝon [[Henriko la 2-a (Francio)|Henriko la 2-an]], la [[31-an de marto]], kaj reĝaj ordonoj de la 1-a de majo estas datitaj de tiu loko. Aldone la vojaĝlibro de Francisko la 1-a raportas pri nenia reĝa vojaĝo antaŭ la monato julio. Fine la disĉiplo de Leonardo, [[Francesco Melzi]], kiu heredis la librojn kaj penikojn kaj kiu zorgis pri la testamento, skribis al la frato de la pentristo leteron, en kiu li rakontas la morton de la majstro. Nenia rimarko estas pri ĉeesto de la reĝo, kio certe estintus neforgesita kaj menciita de li. Fonto: [[John Grand-Carteret]], ''L'Histoire, la vie, les mœurs et la curiosité par l'Image, le Pamphlet et le document (1450-1900)'', Librairie de la curiosité et des beaux-arts, [[1927]]</ref> Lia tombo troviĝas en la [[kapelo]] Saint-Hubert, en la [[kastelo]] de [[Amboise]].<ref name="Florentine">{{cite web |author=Florentine editorial staff |title=Hair believed to have belonged to Leonardo on display in Vinci |url=http://www.theflorentine.net/news/2019/05/hair-believed-belonged-leonardo-displayed-vinci/ |website=The Florentine |access-date=4a de Majo 2019 |date=2a de Majo 2019 |archive-date=4a de Majo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190504093717/http://www.theflorentine.net/news/2019/05/hair-believed-belonged-leonardo-displayed-vinci/ |url-status=live}}</ref> Laŭ lia testamento, sesdek almozuloj portantaj kandelojn sekvis la ĉerkon de Leonardo.{{sfn|Williamson|1974}}{{sfn|Williamson|1974}} Melzi estis la ĉefa heredanto kaj ekzekutisto, kun la alia delonga lernanto kaj kunulo de Leonardo, Salaì, kaj lia servistino Baptista de Vilanis, ĉiu ricevis duonon de la [[vitejo]]j de Leonardo.{{sfn|Kemp|2011|p=26}} Liaj fratoj ricevis teron, kaj lia servistino ricevis felsubŝtofan mantelon. [[Dosiero:Tombe de Léonard de Vinci.JPG|eta|220px|La tombo de Leonardo da Vinci <br />en la kapelo de la kastelo Amboise]] Post portempa entombigo, lia korpo estis sendita la [[12-an de aŭgusto]] al la [[monaĥejo]] de Saint Florentin, sed la restaĵoj de lia korpo estis perditaj dum la [[Francaj militoj pri religio|francaj religimilitoj]] en la [[16-a jarcento]]. Leonardo da Vinci, fraŭla dum sia tuta vivo, sen iuj edzino, filo aŭ filino, testamentis sian tutan verkaron por ke ĝi estu publikigota, siajn manuskriptojn, kajerojn, dosierojn, ilojn, al sia lernanto kaj disĉiplo, Francesco Melzi. Tiu ĉi estis lernanto lia de kiam li estis 10-jaraĝa, vojaĝis kun li ĝis Francio, restis kun li ĝis la morto kaj administros lian testamenton dum 50 jaroj post la morto de la majstro. Multajn pentraĵojn, inter ili ''[[la Gioconda]]'', ''la Virgulino'', ''la Infano kaj Sankta Ana'', ... li testamentis al sia alia disĉiplo, Giacomo Caprotti, ankaŭ kromnomita ''Salai'', kiu lernis ĉe li jam 15-jaraĝa. Aliaj aferoj estis por liaj servistoj. El la 50 000 originalaj dokumentoj (kajeroj, manuskriptoj, paĝoj, desegnaĵoj, tekstoj, notoj, ... - ĉiu el ili konsiderinda kiel aparta artaĵo), kiujn konservis Francesco Melzi dum sia tuta vivo, neniun li publikigis. Post lia morto en [[1570]] la dokumentoj estas disigitaj, perditaj, ... Hodiaŭ restas nur ĉirkaŭ 13 000 dokumentoj, la plej multaj arkivitaj en [[Vatikano]]. Ĉirkaŭ 20 jarojn post la morto de Leonardo, la oraĵisto kaj skulptisto [[Benvenuto Cellini]] raportis, ke Francisko diris: "Neniam estis alia homo naskita en la mondo, kiu sciis tiom, kiom Leonardo, pri pentrarto, skulptarto kaj arkitekturo, krom ke li estis tre granda filozofo."{{sfn|Gasca|Nicolò|Lucertini|2004|p=[https://archive.org/details/springer_10.1007-978-3-0348-7951-4/page/n28 13]}} Salaì, aŭ Il Salaino ("La malpurulino", t.e., la demono), eniris la domon de Leonardo en 1490 kiel helpanto. Post nur unu jaro, Leonardo faris liston de liaj deliktoj, nomante lin "ŝtelisto, mensoganto, obstina kaj voremulo", post kiam li forkuris kun mono kaj valoraĵoj almenaŭ kvin fojojn kaj elspezis fortunon por vestaĵoj.<ref>{{cite book |title=Leonardo, Codex C. 15v |publisher=Institut of France. Trad. Richter}}</ref> Tamen, Leonardo traktis lin tre indulgeme, kaj li restis en la domo de Leonardo dum la sekvaj tridek jaroj.{{sfn|Ottino della Chiesa|1967|p=84}} Salaì pentris sub la nomo Andrea Salaì, sed kvankam Vasari asertas, ke Leonardo "instruis al li multajn aferojn pri pentrado,"<ref>{{harvnb|Vasari|1991|p=293}}</ref> lia verkaro estas ĝenerale konsiderata malpli arta ol aliaj inter la lernantoj de Leonardo, kiel ekzemple Marco d'Oggiono kaj Giovanni Antonio Boltraffio. En la epoko de sia morto en 1524, Salaì posedis pentraĵon nomitan ''Joconda'' en postmorta inventaro de liaj havaĵoj; ĝi estis taksita je 505 liroj, escepte alta valoro por malgranda panelportreto.<ref name="NR">{{cite web |last=Rossiter |first=Nick |date=4 July 2003 |title=Could this be the secret of her smile? |url=https://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2003/04/07/banr.xml|archive-url=https://web.archive.org/web/20030925222942/http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=%2Farts%2F2003%2F04%2F07%2Fbanr.xml|archive-date=25a de Septembro 2003|access-date=3a de Oktobro 2007 |website=Daily Telegraph |location=London}}</ref> == Leonardo, pentristo == [[Dosiero:Leonardo da Vinci (1452-1519) - The Last Supper (1495-1498).jpg|dekstra|400px|eta|[[La Lasta Vespermanĝo]]]] {{Informkesto Pentraĵo | titolo =La Gioconda | dosiero =Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg | pentristo =Leonardo da Vinci | jaro =inter [[1503]] kaj [[1506]] | alteco =77 | larĝeco =53 | speco =oleo sur popla ligno<!--panneau de bois de peuplier--> | muzeo =Luvro }} {{Informkesto pentraĵo | titolo =Damo kun ermeno | dosiero =The Lady with an Ermine.jpg | pentristo =Leonardo da Vinci | jaro =[[1483]]-[[1490]] | alteco =54,7 | larĝeco =40,3 | speco =oleo sur ligno | muzeo =Muzeo Czartoryski }} {{Informkesto pentraĵo | dosiero=Leonardo da Vinci - Adorazione dei Magi - Google Art Project.jpg | grandeco de bildo=400px | titolo=La Adorado de la Tri reĝoj | pentristo=Leonardo da Vinci | dato = 1481-1482 | opera = dipinto | speco=oleo sur ligno | alteco=24,6 | larĝeco=24,3 | urbo= [[Florenco]] | muzeo=Uffizi }} === Pentraĵoj === * [[1472]]: ''La bapto de Kristo'' * [[1472]]: ''Anunciacio (parte)'' * [[1474]]: ''Ginevra de' Benci'' * [[1478]]: ''La Madona de Benois'' * [[1480]]: ''Sankta Hieronimo'' * [[1481]]: ''La Adorado de la [[Tri reĝoj]]'' * [[1483]]: ''[[Damo kun ermeno]]'' * [[1485]]: ''Portreto de Muzikisto'' * [[1486]]: ''Virgulino de la Rokaro'', Parizo * [[1490]]: ''La Belle Ferronnière'' * [[1491]]: ''Madonna Litta'' * [[1498]]: ''[[La Lasta Vespermanĝo]]'' (post repentrado) * [[1503]]: ''La Virgulino de la Rokaro'' (dua versio), Londono * [[1506]]: ''[[La Gioconda]]'' ankaŭ nomata ''[[La Gioconda|Mona Lisa]]'' * [[1510]]: ''La Virgulino kaj Infano kun Sankta Ana'' * [[1515]]: ''Sankta Johano, la Baptisto'' Ĉi tiuj pentraĵoj ankoraŭ ekzistas, sed multaj el liaj pentraĵoj pereis aŭ perdiĝis. Kaj eĉ el la konataj, ekzistantaj pentraĵoj, multaj delonge perdis sian originalan aspekton. Sed spite de tio, la genio de Leonardo brilas tra la ruinigo de tempo. ''[[La Gioconda]]'' (''La Joconde'' en la franca, ''Mona Lisa'' en la angla kaj la hispana), probable la plej fama bildo en la mondo, estas en la muzeo [[Louvre]] en [[Parizo]]. Ĝi estas facile trovebla, ĉar ĝi estas la bildo kun la granda homamaso ĉirkaŭ si, sed ĝi ne estas facile rigardebla ĉar ĝi estas malantaŭ dika vitro (en [[1911]], ĝi estis ŝtelita). Ŝia enigma rideto, pro kiu ŝi nun estas tiel fama, estis en ŝia tempo rideto eleganta. Spite de la granda populareco de la bildo, ĝi ankoraŭ povas teni la animon, eĉ post centoj da jaroj. Kvankam ''La Gioconda'' ja estis reala virino (eble [[Mona Lisa]], junulino de Florenco kiu, en [[1495]], edziniĝis al [[Francesco del Giocondo]]), iuj kredas ke Leonardo uzis plurajn modelinojn por fini la bildon. Liaj pentraĵoj estas tre realismaj, precipe en komparo kun pentraĵoj de antaŭaj jarcentoj en [[Eŭropo]]. Leonardo aplikis la tiam novan teknikon de [[perspektivo]]. Aldone, liaj okuloj kaj menso estis tre observemaj, pri homoj kaj pri naturo. Ekzemple li vidis aspektojn de akvofalo kaj birdflugo, kiuj estis alie nekonataj ĝis la invento de [[fotografio]] en la [[19-a jarcento]]. Parto de la efiko de liaj pentraĵoj venas de subtila kaj mola ombrigado, kie unu ombro fluas en alian. En ''La Gioconda'', ekzemple, oni ne povas diri la horon de tago sur la bildo. La itala nomo por la tekniko estas ''sfumato'' (nuancigita, laŭvorte disfumiĝinta). Alia efiko de liaj pentraĵoj venas de la mistera mieno, kiun li kutime donis al la virinoj. Leonardo estis tiel maldisciplinema, ke li ofte finis pentraĵon nur post jaroj. Ekzemple, en ''La Sankta Manĝo'' la vizaĝoj de [[Jesuo]] kaj [[Judaso]] longe restis malplenaj. Liaj inventoj ofte suferis la saman sorton. Liaj inventoj kaj artaĵoj ankaŭ suferis pro liaj inventemo kaj memfido: Ekzemple, por pentri ''La Sanktan Manĝon'' Leonardo inventis novan teknikon de pentrado, kiu ebligis lin pentri pli malrapide kaj zorgeme ol freskado permesis (ĉe kiu necesas pentri dum la [[stuko|stukaĵo]] estas malseka). La tekniko ŝajnis sukcesi, sed post tempo ĝi grade ruinigis la pentraĵon, ĉar la farbo ne povis daŭri longe. Simila nova tekniko tute ruinigis alian pentraĵon de Leonardo, ''La Batalo de Anghiari''. Jen la du flankoj de la genio de Leonardo. Unuflanke li estis inventema, sed aliflanke, li estis tro memfida, riskante ĉefajn pentraĵojn pro tekniko ne sufiĉe elprovita. === Desegnaĵoj === [[Dosiero:Leonardo da Vinci helicopter and lifting wing.jpg|eta|300px|dekstra|La ''aera helico'', [[1486]], erare nomita ankaŭ ''[[helikoptero]]'': tiu projekto ne havus la movan forton necesan kaj la maŝino turniĝus ĉirkaŭ sia propra akso.]] Leonardo da Vinci kreis multegajn skizojn por artaĵoj kiaj pentraĵoj kaj skulptaĵoj, la plejmulto el kiuj neniam realiĝis. Li verkis grandegan nombron de arte altvaloraj [[ilustraĵo]]j pri la plej diversaj temoj, kiel [[biologio]], [[anatomio]], [[tekniko]], [[armilo|armiltekniko]] kaj [[arkitekturo]]. Multe impresas liaj detalaj anatomiaj natursciencaj desegnaĵoj. Li preparis [[sekco]]jn laŭlongajn kaj laŭlarĝajn kaj ankaŭ vidojn de supre. Li estis scienca [[pioniro]], kies skizoj montras el sia tempo en la modernan epokon. * ''Desegno pri Toskanio'' * ''Eseo pri mano'' * ''Desegno pri barko'' * ''Desegno pri artilerio'' * ''Desegno / karikaturo'' * ''Desegno pri flugmaŝino'' <!--* ''Desegno pri Flug-Maŝino (2)''--> * ''Desegno pri kapo'' * ''Desegno pri homo surĉevala'' * ''Desegno pri cerbujo'' <!-- * ''Desegno pri Cerbujo (2)'' * ''Desegno pri Cerbujo (3)''--> * ''Desegno pri utero'' * ''Desegno pri komika sceno'' * ''Desegno pri tipaj personoj'' * ''Desegno pri korbaĵoj'' * ''Desegno pri sferoj'' * ''Desegno pri koito'' * ''Desegno pri nuda viro'' <!--* ''Desegno/Karikaturo (2)''--> <!--* ''Desegno pri Flug-Maŝino (3)''--> * ''Desegno pri Leta'' * ''Desegno pri genufleksa Leta'' * ''Anatomia eseo'' * ''Desegno pri akvo'' * ''Desegno pri Panto'' * ''Eseo pri brako'' * ''Desegno pri feto'' * ''Desegno pri Sankta Ana'' * ''Desegno pri maljunulo / akvo'' * ''Memportreto de Leonardo'' * ''Anatomio de la kolo'' * ''Desegno pri kapo de drako'' * ''Desegno pri malliberulo'' * ''Desegno pri skeletoj'' * ''Desegno pri Vitruvia Homo'' * ''Desegno pri surĉevala batalo (Anghiari)'' * ''Desegno pri vizaĝo dum batalo (Anghiari)'' == Leonardo, inventisto == Li verkis '''notolibrojn''' en kiuj li desegnis kaj skribis pri siaj ideoj, inventoj kaj studoj pri [[naturo]] kaj [[anatomio]], skribinte en la [[itala lingvo|itala]] en [[inversskribo|mano inversa]] (eble por eviti ŝmiri la inkon, Leonardo estinte [[maldekstrulo]]). Li portis notolibron kun si ĉien. La notolibroj estas la plej ampleksa registro de iu ajn granda menso. Unu el la notolibroj, la <cite>[[Codex Leicester]]</cite>, estas la posedaĵo de [[Bill Gates]], fondinto de [[Microsoft]] kaj fascinato de Leonardo, kiu aĉetis ĝin en [[1994]] por 13 [[denaro|megadenaroj]]. La plej grava el la multaj notolibroj estas la ''[[Codex Atlanticus]]''. La plej fama el liaj inventoj estas liaj flugiloj. Fakte, la flugiloj estis la unua (kvankam malsukcesa) [[glisilo|pendoglisilo]]. Inter aliaj, li inventis [[helikoptero]]n, akvolevilon, defendilon por [[kastelo]] aŭ [[remparo|urbomuroj]], gigantan [[arbalesto]]n, [[tanko]]n, [[helico]]n, [[maŝinpafilo]]n, [[savringo]]n, [[roboto]]n, [[kalkulilo]]n, ktp. Liaj inventoj emis fiaski, estante tro avangardaj por tekniko antaŭindustria, sed la ideoj estis tre bonaj kaj antaŭsignis modernan teknologion. Kvankam Leonardo pruvis, ke [[Eterna movilo|maŝinoj de ĉiama movo]] estas maleblaj, li ankoraŭ estis senfine fascinita de ili kaj penis inventi tian maŝinon. El liaj inventoj, la plej praktika probable estis la ŝnura eskalo, inventita por sieĝoj. == Leonardo, sciencisto == [[Dosiero:Leonardo da Vinci Studies of Embryos.jpg|eta|240px|dekstra|[[Feto]], [[1510]] - [[1513]]]] Leonardo ŝatis studi [[naturo]]n. Leonardo estis antaŭmoderna [[sciencisto]], kiel [[Aristotelo]] aŭ [[Arkimedo]] estis antaŭmodernaj: scienco bazita sur observado, [[logiko]] kaj [[matematiko]] (precipe [[geometrio]]), sed ne sur eksperimentado ([[Galileo]]) kaj indukto ([[Bakono]]), kiel en [[moderna scienco]], kiuj alvenis nur cent jarojn post Leonardo. Lia scienco estis moderna por lia epoko: li fidis ne la aŭtoritaton de antikvaj libroj, sed rektan observadon de naturo. Kiel artisto li nature fidis siajn okulojn. Kaj kiel artisto li ne ricevis la klasikan klerigadon de la [[universitato]], kiun ricevis kuracistoj, advokatoj aŭ [[sacerdoto]]j, kiu emfazis la latinan lingvon kaj la antikvajn librojn. Pro tio, Leonardo nomis sin "homo senklera". Tamen, Leonardo lernis la [[latina lingvo|latinan]] je la aĝo de 42 jaroj ([[1494]]) kaj legis multajn klasikajn verkojn. La latina lingvo malfermis al Leonardo la altan scion de la [[Okcidento]]. Kiel sciencisto, inventisto kaj artisto, li deziris lerni de la naturo senpere, foriginte la mortan manon de tradicio. Ekzemple, per studo pri muskoloj, li povis pentri la homan formon pli vera, laŭ naturo, ne laŭ ia tradicia stilo. Simile, antaŭ ol konstrui siajn flugilojn, li studis la flugadon kaj flugilojn de birdoj. Sed li studis naturon preter lia bezono kiel pentristo aŭ inĝeniero. La plimulto de lia scienca laboro okazis malfrue en lia vivo, ekzemple en Francio, kie li loĝis ĉe la fino de sia vivo. Tie la reĝo donis al li domon kaj finance subtenis Leonardon tiel, ke li povis dediĉi sin al la studo de la naturo. Leonardo interesiĝis precipe pri [[akvo]], [[vento]], [[tero]], [[ombro]], [[plantoj]], [[bestoj]] ([[birdoj]], [[ĉevalo]]j kaj la [[homa korpo]]). Leonardo deziris unuigi ĉiajn sciojn pri naturo antaŭ sia morto, sed ne atingis sian celon. Li rigardis la Teron kiel grandan, fortan, senkompatan maŝinon, kies sango estas akvo. Li skribis pri tio en la notlibroj kaj tia vidpunkto ankaŭ evidentiĝas en liaj desegnaĵoj. Li certis, ke la montaj altaĵoj kaj la maraj profundaĵoj de la Tero pli kaj pli egaliĝos, tiel ke akvo kovros la tutan Teron, igante ĝin neloĝebla. Lia forto kiel sciencisto estis observado kaj scivolemo. Lia malforto estis lia evito de abstrakta penso kaj ĝeneraligado. Ekzemple, kvankam lia anatomio estis senegala en Okcidento, li ne malkovris la principon de la [[sangocirkula sistemo]]. == Leonardo, homo == [[Dosiero:Leonardo_di_ser_Piero_da_Vinci.jpg|eta]] {{Ĉefartikolo|Persona vivo de Leonardo da Vinci}} Oni priskribis Leonardon kiel malferman afablan homon, kontraŭe al la posta [[Mikelanĝelo]]. Sian emon pri soleco li priskribis per preskaŭ la samaj vortoj kiel [[William Wordsworth]]. Liaj vastaj planoj kaj studoj alportis al li nenian rektan enspezon. Malgraŭ sia talento, siaj brilaj kapabloj kaj geniaj realigaĵoj, li restis malriĉa. Malalta li taksis aŭtoritaton. Pro tio, li ne tute aliĝis al la potencaj Mediĉoj. Kiam oni ofertis al li firman dungon ĉe la kortego de [[Ludoviko Sforza]] en Milano, li simple foriris. Leonardo konis [[Makiavelo]]n kaj amikiĝis kun li, kiam ili laboris por [[Cezaro Borgia]]. Kiam li laboris en Romo por la [[papo]], li konis [[Michelangelo|Mikelanĝelon]] kaj ankaŭ [[Rafaelo]]n, kiun li grave influis. En lia biblioteko troviĝis interalie jenaj verkoj: * [[Biblio]] * ''Fabeloj'' de [[Ezopo]] * [[Diogeno Laertio]] * [[Ovidio]] * [[Livio]] * [[Plinio la pli maljuna|Plinio]] * [[Alberto la Granda]] * [[Danto]] * [[Petrarko]] * ''Historio'' de [[Junianus Justinus|Justino]] * ''La Kroniko'' de [[Isidoro de Sevilo]] * ''Gramatiko'' de [[Donato]] * La ''[[Lapidario]]'' * [[Marsilio Ficino]] Kvankam la temoj de liaj pentraĵoj ofte estis religiaj, Leonardo mem ne okupiĝis pri [[religio]] ĝis la lastaj jaroj de sia vivo. Religio ŝajnis al li tro abstrakta. ===Privata vivo=== [[Dosiero:Leonardo-da-vinci-posible-autorretrato-del-artista-galeria-de-los-uffizi-florencia 1c92d9d7 2.png|eta]] Leonardo da Vinci estis priskribita de siaj fruaj biografoj kiel viro kun granda persona pledo, bonkoreco, kaj malavareco. Li estis ĝenerale bone amata de liaj samtempuloj. Laŭ Vasari, "la dispozicio de Leonardo estis tiel aminda, ke li ordonis amon al ĉiuj". Li estis "ŝpruca interparolanto", kiu ĉarmis [[Ludoviko Sforza]] per sia spriteco. Vasari resumas lin dirante: {{Citaĵo|...lia superba ĉeesto alportis komforton al la plej afliktita animo; li estis tiel persviva, ke li povis klini aliajn homojn laŭ sia volo. ...Li estis tiel sindona, ke li nutris ĉiujn siajn amikojn, riĉajn aŭ malriĉajn... Per sia naskiĝo Florenco ricevis tre grandan donacon, kaj per sia morto ĝi suferis nekalkuleblan perdon.}}Dum ĝi pentris [[La Lasta Vespermanĝo (Leonardo)|La Lasta Vespermanĝo]], Leonado skribis, "[[Vino]] estas bona, sed [[akvo]] estas preferinda ĉe tablo... Malgrandaj ĉambroj aŭ loĝejoj enigas la menson en la ĝustan vojon, grandaj domoj, ke ĝi devii... Se vi volas mono abunde, vi finos ne ĝuante ĝin. "Li ankaŭ skribis, Kiu volas riĉiĝi en tago estas pendigita en jaro." Leonardo subtenis longtempajn rilatojn kun du [[studento]]j, kiuj estis liaj metilernantoj kiel infanoj. Ili estis Gian Giacomo Caprotti de Oreno, kiu eniris sian hejmon en [[1490]] en la aĝo de 10 jaroj,<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=-OmWWh2BqYkC&dq|titolo=Leonardo, la unua sciencisto|familia nomo=White|persona nomo=Michael|jaro=2000|loko=Londono|eldoninto=Little, Brown|ISBN=0-316-64846-9|paĝo=133}}</ref> kaj grafo [[Francesco Melzi]], filo de [[Milano|milana]] [[aristokrato]] kiu estis la metilernanto de Leonardo en la aĝo de 14 jaroj, restante kun li ĝis sia morto en 1519. Malmulto mem konstatas pri la sekseco de Leonardo, ĉar, kvankam li lasis centojn da paĝoj de verkado, tre malmulte temas pri persona naturo. Li lasis neniujn leterojn, poezion aŭ taglibron, kiuj indikas ian romantikan intereson. Li neniam edziĝis kaj oni ne povas konstati kun certeco, ke li havis sekse {{N|intima rilato}} kun iu ajn homo, viro aŭ ino. Unu el la malmultaj referencoj, kiujn Leonardo faris al la sekseco en siaj kajeroj, deklaras:<ref>Sigmund Freud: ''Leonardo da Vinci''</ref> {{citaĵo|La ago de prokreado kaj ĉio, kio havas rilaton al ĝi, estas tiel naŭza, ke homoj baldaŭ forvelkus se ne havus belajn vizaĝojn kaj sentimajn aparatojn.}} La amo de Leonardo pri bestoj estis dokumentita tiel en nuntempaj rakontoj kiel registritaj en fruaj biografioj, kaj en liaj kajeroj. Rimarkinde por la periodo, li eĉ pridubis la moralecon de manĝantaj bestoj, kiam ĝi ne estis necesa por sano. Deklaroj de lia kajero kaj komento de samtempulo kondukis al la vasta opinio, ke li estas [[Vegetarismo|vegetarano]]. Plie, li kategoris homojn kiel en la sama aro de specioj kiel [[simio]]j, same kiel li faris kun aliaj bestoj en sia respektiva genro. Li ankaŭ disdiris mortajn bestojn por la kompara anatomio. Leonardo ĉiam amis la naturon. Unu el la kialoj estis pro lia infanaĝa medio. Proksime de lia infana domo estis montoj, arboj kaj riveroj. Estis ankaŭ multaj bestoj. Ĉi tiu medio donis al li la perfektan ŝancon studi la ĉirkaŭaĵon; ĝi ankaŭ eble instigis lin havi intereson pri pentrado. Poste en la vivo li rememoras sian esploradon de mina kaverno en la montoj kiel formacia. == Vidu ankaŭ == * ''[[La Gioconda]]'' * ''[[The Da Vinci Code (filmo)|The Da Vinci Code]]'' * [[Listo de pentristoj]] * [[3000 Leonardo]] == Referencoj kaj notoj == {{referencoj|2}} == Bibliografio == * Arasse, Daniel (1998). ''Leonardo da Vinci''. Old Saybrook: Konecky & Konecky. ISBN 978-1-56852-198-5. * Bambach, Carmen C., eld. (2003). [https://books.google.es/books?id=QwQxDJMKRE4C&redir_esc=y Leonardo da Vinci, Master Draftsman.] New York: Metropolitan Museum of Art. ISBN 978-0-300-09878-5. Arkivita el la originalo la 23an de Marto 2024. Alirita la 14an de Novembro 2020. * Bambach, Carmen C. (2019). ''Leonardo da Vinci Rediscovered''. Vol. 1, ''The Making of an Artist: 1452–1500''. New Haven: Yale University Press. ISBN 978-0-300-19195-0. * Bortolon, Liana (1967). ''The Life and Times of Leonardo''. London: Paul Hamlyn. * Brown, David Alan (1998). [https://books.google.es/books?id=z34SeyFWV8oC&redir_esc=y ''Leonardo Da Vinci: Origins of a Genius''.] New Haven: Yale University Press. ISBN 978-0-300-07246-4. Arkivita el la originalo la 23an de Marto 2024. Alirita la 23an de Julio 2020. * Gasca, Ana Millàn; Nicolò, Fernando; Lucertini, Mario (2004). [https://archive.org/details/springer_10.1007-978-3-0348-7951-4 ''Technological Concepts and Mathematical Models in the Evolution of Modern Engineering Systems''.] Birkhauser. ISBN 978-3-7643-6940-8. * Hartt, Frederich (1970). ''A History of Italian Renaissance Art''. Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-23136-4. * Kemp, Martin (2006) [1981]. [https://books.google.es/books?id=oJwVDAAAQBAJ&redir_esc=y Leonardo Da Vinci: The Marvellous Works of Nature and Man.] Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-920778-7. Arkivita el la originalo la 23an de Marto 2024. Alirita la 23an de Julio 2020. * Kemp, Martin (2011) [2004]. ''Leonardo'' (Reviziita eld.). Oxford, England: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-280644-4. * Kemp, Martin; Pallanti, Giuseppe (2017). ''Mona Lisa: The People and the Painting''. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-874990-5. * Kemp, Martin (2019). ''Leonardo da Vinci: The 100 Milestones''. New York: Sterling. ISBN 978-1-4549-3042-6. * Magnano, Milena (2007). ''Leonardo. I geni dell'arte''. Milano: Mondadori Arte. ISBN 978-88-370-6432-7. * Marani, Pietro C. (2003) [2000]. ''Leonardo da Vinci: The Complete Paintings''. New York: Harry N. Abrams. ISBN 978-0-8109-3581-5. * Martindale, Andrew (1972). [https://archive.org/details/riseofartistinmi0000mart ''The Rise of the Artist''.] Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-56006-8. * Nicholl, Charles (2005). ''Leonardo da Vinci: The Flights of the Mind''. London: Penguin Books. ISBN 978-0-14-029681-5. * Ottino della Chiesa, Angela (1967). [https://archive.org/details/completepainting0000unse_v5k6 ''The Complete Paintings of Leonardo da Vinci''.] Classics of the World's Great Art. Tradukita de Jay, Madeline. New York: Harry N. Abrams. * Rosci, Marco (1977). ''Leonardo''. Bay Books Pty Ltd. ISBN 978-0-85835-176-9. * Vasari, Giorgio (1965) [1568]. "The Life of Leonardo da Vinci". ''Lives of the Artists''. Tradukita de George Bull. Penguin Classics. ISBN 978-0-14-044164-2. * —— (1991) [1568]. ''The Lives of the Artists''. Oxford World's Classics. Tradukita de Bondanella, Peter; Bondanella, Julia Conway. Oxford University Press. ISBN 0-19-283410-X. * Wallace, Robert (1972) [1966]. [https://archive.org/details/worldofleonardo100wall/page/n7/mode/2up ''The World of Leonardo: 1452–1519''.] New York: Time-Life Books. * Wasserman, Jack (1975). ''Leonardo da Vinci''. New York: Harry N. Abrams. ISBN 978-0-8109-0262-6. * Williamson, Hugh Ross (1974). ''Lorenzo the Magnificent''. Michael Joseph. ISBN 978-0-7181-1204-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Leonardo da Vinci}} * [http://www.artchive.com/artchive/L/leonardo/leonardo_baptist.jpg.html Sankta Johano, la baptisto] * [http://www.malarze.walhalla.pl/galeria.php5?art=47 Artgalerio - pentraĵoj kaj desegnaĵoj de Leonardo da Vinci] * [http://www.bbc.co.uk/science/leonardo BBC pri Leonardo] * [http://www.vinci-closluce.com/ Le Clos Lucé, kie Leonardo vivis kaj mortis] {{elstara}} {{ADLS|2007|10}} {{Bibliotekoj}} {{havenda artikolo}} {{Vivtempo|Leonardo da Vinci}} [[Kategorio:Leonardo da Vinci| ]] [[Kategorio:Gejaj artistoj]] [[Kategorio:Italaj karikaturistoj]] [[Kategorio:Italaj inventistoj]] [[Kategorio:Italaj vegetaranoj]] [[Kategorio:Italaj anatomoj]] [[Kategorio:Italaj psikologoj]] [[Kategorio:Italaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Homoj de Klerismo]] [[Kategorio:Historio de anatomio]] [[Kategorio:Italaj renesancaj humanistoj]] [[Kategorio:Italaj renesancaj skulptistoj]] [[Kategorio:Italaj renesancaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj renesancaj arkitektoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 15-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj skulptistoj de la 15-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj skulptistoj de la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Fluaĵdinamikistoj]] [[Kategorio:Florencanoj]] [[Kategorio:Universalaj kleruloj]] qhpxpu7r09sg1mzrazdui0u1gs1zqby 0 2735 9392603 9332522 2026-06-05T10:01:19Z Sj1mor 12103 9392603 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Front views of the Venus de Milo.jpg|eta|dekstra|280px|La [[melosa Venuso]] montras [[Afrodito]]n, nome unu el la klasikaj helenaj diinoj plej konataj kaj elvokivaj por la posta kulturo jam ne kiel diaĵo sed kiel mito.]] '''Mitologio''' (el la [[Greka lingvo|greka]]: μυθολογία, el μύθος, "rakonto", "legendo," kaj el λόγος, "vorto"; "diskurso") estas la tuto de sanktaj rakontoj pri [[dio]]j kaj aliaj supernaturaj estaĵoj de popoloj: [[mito]]j. Ili ne estas nur [[fikcio|fikciaj]], ĉar ofte ili klarigas iun aspekton de la realeco. En la [[greka lingvo]], la vorto '''mito''' (''mythos'') simple signifas "rakonto". La ideo de mito kiel falsaĵo devenas ne de la vorto mem, sed de posta kredo aŭ konsidero pri [[greka religio]]. Tiele la koncepto de [[mito]] ne samas kun tiu de [[fabelo]]. Estas du malsimilaj uzadoj por la termino ''mitologio'' nome kiel simpla kolekto de la mitoj sed ankaŭ kiel [[scienco]] kiu studas tiujn mitojn, ties signifojn, gravojn, rezultojn, evoluojn ktp., kiel grava parto de la ĝenerala kulturo. Tiele ''mitologio'' estus fako de [[antropologio]]. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''mitologio''' estas "''Fabela historio de dioj, duondioj, diaĵoj k. mitaj herooj. Pro la tradicia simbolismo de la mitoj, artistoj k. arkeologoj devas ilin koni."''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 140.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la greka ''mithologia'', el ''mitho + logos'' (mito priskribo) kaj de tie la latina ''mythologia''. Kaj li aldonas liston de plej konataj greko-romaj mitoj (vidu sube).<ref>Azorín, samloke.</ref> == Mitoj == [[Dosiero:Thor's Fight with the Giants (Mårten Winge) - Nationalmuseum - 18253.tiff|eta|[[Toro]] batalas kontraŭ gigantoj: Toro estas konata mito ne apartenanta al la klasika mitologio sed al ĝermana kaj skandinava. ([[Mårten Eskil Winge]], [[1872]])]] La mitoj ne simple estas amaso de ĉarmaj rakontoj. Eĉ hodiaŭ, ekzemple, la grekaj mitoj estas rakontitaj spite de la delonga ruinigo de la antikvaj temploj kaj kosmologioj, ĉar la mitoj iamaniere tuŝas onian animon. Laŭ [[Carl Gustav Jung]] la mitoj malkaŝas la [[arketipo|praŝablonojn]] de la [[kolektiva malkonscio]]. Laŭ [[J.R.R. Tolkien]], la mito subkonscie komunikas verojn profundajn sub la supraĵo de la rakontoj pri la faroj de dioj kaj herooj. Al Tolkien, mito estas multe pli profunde vera ol [[historio]]; "mito" estas vorto de laŭdo, ne vorto de moko. Ekzemple la mitoj de [[Faŭsto]], [[Prometeo]], [[Amfitriono]], ktp. Tiel eĉ parolatas kiel "mitoj", akiras tian mitan gravecon modernaj personoj de la literaturo, kiel [[Don Juan]], aŭ [[Arseno Lupino]], de [[bildliteraturo]], kiel [[Tarzano]], [[Tinĉjo]] aŭ [[Asterikso]], ankaŭ ideoj aŭ politikaj bildoj. Ĉiuokaze, la klasikaj [[Helena mitologio|grekaj]] kaj [[romia mitologio|romiaj mitoj]] formas gravan parton de la [[Eŭropo|eŭropa kulturo]] aŭ pli amplekse de Okcidento: en la [[pentrarto]], [[skulptarto]], [[poezio]], kaj ĝenerale literaturo. Estas multaj specoj de mitoj, laŭ la civilizacio aŭ popolo de origino; {{Div col|cols = 4}} * [[sumera mitologio]] * [[egipta mitologio]] * [[babilona mitologio]] * [[hinda mitologio]] * [[ĉina mitologio]] * [[helena mitologio|greka mitologio]] * [[romia mitologio]] * [[slava mitologio]] * [[ĝermana mitologio]] * [[ajĝavaĵi mitologio]] * [[skandinava mitologio]] * [[indianaj mitologioj]] * [[kelta mitologio]] * [[araba mitologio]] * [[eŭska mitologio]] * [[japana mitologio]] {{Div col end}} Estas ankaŭ fantasta mitologio, ĉefe uzata en la fantastaj [[Mezepoko|mezepokeskaj]] libroj, kiel en [[La Mastro de l' Ringoj]]. == Mitologio kaj religio == [[Dosiero:Teide with snow-Tenerife.jpg|eta|maldekstre|Monto kaj vulkano [[Teide]] ([[Tenerife]]), laŭ la [[gŭanĉa mitologio]], tiu monto estis la hejmo de [[Gŭaĝota]], la demono.]] La mitologio aperas elstare en la majoritato de la [[religio]]j kaj simile la majoritato de la mitologioj estas rilataj kun, almenaŭ, una religio. La termino "mitologio" estas uzata plej ofte en tiu senco por referenci al religioj fonditaj de antikvaj socioj, kiel okazas ekzemple ĉe la [[greka mitologio]], la [[romia mitologio]] kaj la [[nordia mitologio]]. Tamen, indas memori, ke, dum kelkaj personoj vidas la skandinavajn kaj keltajn diarojn kiel simple [[fabelo]]j, aliaj konsideras ilin religio (vidu ekzemple artikolon [[novpaganismo]]). Simile, tio okazas ankaŭ se analizi mitologiojn de indiĝenaj popoloj (ekzemple de popoloj de [[Sudameriko]]); tie oni povas observi lokojn en kiuj estas praktikataj indiĝenaj religioj. Ĝenerale, multaj personoj ne konsideras la rakontojn kiuj ĉirkaŭas la devenon kaj disvolvigon de religioj, kiel [[kristanismo]], [[judismo]] kaj [[islamo]], kiel laŭvortaj kronikoj de realaj faktoj, sed kiel reprezentoj ĉu figuraj ĉu simbolaj de iliaj sistemoj de valoroj. Kontraste multaj kredantoj en tiuj religioj konsideras tiujn faktojn kiel vere reale okazintaj, kaj do tute ne kiel parto de mitologio. Ekzemple malmultaj fervoraj kristanoj komprenos la detalojn de la nasko de [[Kristo]] kiel mitologio, kaj same malmultaj fervoraj islamanoj komprenos la detalojn de la [[revelacio]] al [[Mahomedo]] kiel mitologio. [[Dosiero:Biblio.jpg|eta|dekstra|La kompleta eldono de Biblio en [[Esperanto]] aperinta en 2006.]] Tiukadre, multaj personoj inter kiuj [[Ateismo|ateoj]], [[Agnostikismo|agnostikuloj]], aŭ kredantoj de kelkaj el tiuj samaj religioj, uzas la vortojn "mito" kaj "mitologio" por karakterizi, kiel falsaj aŭ almenaŭ kiel dubindaj, la historiojn kiuj aperas en unu aŭ pliaj religioj, aŭ la religiojn diferencajn el tiu kiun oni kredas. Tiel la kredantoj kiuj apartenas al la majoritato de la religioj kiuj estas aktuale praktikataj, malkonsentas aŭ eĉ koleriĝas kiam oni komprenas ties [[fido]]n kiel aro de mitoj; ĉar por tiuj, tio egalas al konsidero, ke ilia religio estas fakte [[mensogo]], kio tute kontraŭas iliajn [[kredo]]jn. Ekzemplo je tio okazas en multaj kristanaj grupoj rilate al la rakontoj de la [[Biblio]], kiujn la kredantoj ne konsideras ĝenerale kiel mitologiaj, kaj ke oni uzas tiun terminon por referenci al ili en pejorativa senco. Tamen, la majoritato de la personoj interkonsentas, ke ĉiu religio havas aron de mitoj kiuj disvolviĝis ĉirkaŭ iliaj religiaj skribaĵoj, ĉar en si mem la termino "mito" referencas al faktoj kiuj ne estas verigeblaj objektive kaj empirie. Tiel oni povas konsideri, ke eblas paroli pri [[juda mitologio]], [[kristana mitologio]] aŭ [[islama mitologio]], por referenci al mitaj elementoj kiuj ja ekzistas en tiuj kredoj, sen tuŝi aŭ minaci la verecon de la principoj de la fido aŭ de la versioj de ilia historio; krome la kredo en religio kiel io vera estas kompetenteco de la fido kaj kredo de ĉiu persono, kaj ne de la studo de la mitoj. Ekzemplo je tio, estas la pastroj kaj [[rabeno]]j de nuntempo ene de la judaj kaj kristanaj movadoj plej liberalaj kaj malplej striktaj kaj rigidaj, krom la novpaganoj, kiuj ne sentas problemojn por akcepti, ke iliaj religiaj tekstoj enhavas mitojn. Tiukadre, ili konsideras siajn sanktajn tekstojn kiel religiaj veroj, revelaciitaj el dia inspirado, sed montritaj en la homa parolmaniero, do enhavantaj mitojn aŭ mitaĵojn, se oni volas. Eĉ tiel, kiel okazas en ĉiu medio de kredoj kaj opinioj, aliaj anstataŭe ne konsentas je tio kaj ne akceptas tiun sintenon tiom tolereman kun eksteraj ideoj. == La moderna nereligidevena mitologio == [[Dosiero:Unico Anello.png|eta|maldekstra|200px|La [[ringo]] estas simbola [[ikono]] en la mitologio kreita ĉirkaŭ la verkaro de [[J. R. R. Tolkien]].]] Kvankam normale multaj homoj rilatigas la mitologion kun antikvaj religioj aŭ kulturoj, ne ĉiam tio ĝustas. Por ekzemplo, [[televidserio]]j, [[libro]]j kaj [[bildliteraturo]], kaj [[rolludo]]j inter aliaj, sukcesas formi propran fikcian universon; ili akiras mitologiajn komponantojn tre gravajn kiuj foje eĉ povas rezulti en profundaj kaj komplikaj filozofiaj sistemoj. Elstara ekzemplo je tiu tipo de mitologio estas tiu disvolvigita de [[J. R. R. Tolkien]] en siaj libroj ''[[Silmariliono]]'' kaj ''[[La Mastro de l' Ringoj]]'', inter aliaj verkoj, kiujn li mem nomis ''legendarium'' (nome legendaro aŭ mitologio), aŭ La Mitoj de [[Cthulhu]], kiuj aperas el la unuigo de la romanoj de [[H. P. Lovecraft]] kaj lia cirklo. Tiuj lastaj klarigas la tutan universon elirante el nekonata fiziko (ĉar oni supozas, ke la homa kompreno de la universo kaj de la sciencoj baziĝas sur eraraj premisoj), kaj el la neekzistado de Dio; ĉar kreitaĵoj de trans la homa kompreno vivas en la universo ekde la pratempo. Laŭ tio, la homaro estas simpla polvero negrava por ili. Al la homa kompreno ili estas kvazaŭ dioj, nome prauloj, kaj la plej povaj el ili estas eksteraj dioj kaj arketipaj dioj. Aliaj ekzemploj menciindas estas la fikciaj mondoj kreitaj de la romanoj de ''[[Dragonlance]]'', la serio ''[[Star Trek]]'', la filmoj de ''[[Star Wars]]'', aŭ la mangao ''[[Saint Seiya]]''. Kelkaj kritikistoj opinias, ke pro la fakto ke la ĉefaj roluloj kaj la cikloj de historioj de la modernaj rakontoj ne estas de [[publika havaĵo]], la leĝoj pri [[aŭtorrajto]]j malhelpas al sendependaj aŭtoroj pluigi ciklojn de tiuj nuntempaj historioj, evitante, ke tiuj sagaoj de roluloj kunhavu kelkajn el la esencaj karakteroj de la mitologioj; almenaŭ, ĝis okazu la limdato de aŭtorrajtoj kaj tiu enhavo iĝas de publika havaĵo. Spite tion, la posedantoj de la aŭtorrajtoj foje pluigas la historiojn fare de aliaj aŭtoroj, kiel okazis ĉe roluloj kiel [[Tarzano]] kaj la romanoj de Konan el Cimmerio (origine de [[Robert E. Howard]]) de [[L. Sprague de Camp]], aŭ la [[bildliteraturo]] de [[superheroo]]j, la plej parto el ili havis dekojn da aŭtoroj. ==Signifoj en la Antikva Grekio== [[Dosiero:Nuremberg chronicles f 043r 1.png|eta|Homero priskribita en la ''[[Nurenberga Kroniko]]'' de 1493. Eble Homero estis la unua, kiu uzis la vorton "mito".]] La termino μῦθος (mȳthos) aperas jam en la verkoj de [[Homero]] kaj de aliaj poetoj de la epoko de Homero, en kiuj la termino havis variajn signifojn: 'konversacion', 'rakonto', 'diskurso', 'fabelo', 'historio' kaj 'vorto'.<ref name="Anderson">Anderson (2004), p. 61</ref> Tre simile al la rilata termino λόγος (logos), ''mythos'' esprimas ĉion kio povas esti havigita pere de vortoj. Tiu du terminoj kontrastas kun la greklingva radiko ἔργον (ergon, 'ago', 'verko' aŭ 'laboro'). Tamen, la termino ''mythos'' malhavas eksplicitan distingon inter veraj kaj falsaj rakontoj.<ref name="Anderson"/> En la kunteksto de la [[antikvgreka teatro]], la termino ''mito'' estis uzita por referenci al la rakonto, la intrigo kaj la historio de teatraĵo. Laŭ David Wiles, la greka termino ''mythos'' tiuepoko kovris kompletan gamon de diferencaj signifoj, ekde evidentaj falsaĵoj ĝis historioj kun religia kaj simbola enhavo.<ref name="Wiles">Wiles (2000), pp. 5–6</ref> Laŭ la filozofo [[Aristotelo]] (384–322 a.K.), la spirito de teatraĵo estis ties mito.<ref name="Wiles"/> La termino ''mythos'' estis uzata ankaŭ por la materialo kiu utilis kiel fonto de la [[greka tragedio]]. La [[tragediverkisto]]j de tiu epoko povis inspiriĝi en la [[greka mitologio]], nome aro de "tradiciaj historioj" kiuj referencis al dioj kaj herooj. Tamen David Wiles ankaŭ observis, ke la modernaj konceptoj pri la greka tragedio povas esti erarigaj. Oni pensas ofte, ke la antikvaj komponantoj de la publiko jam estis familiarigitaj kun la mitoj, kaj konsekvence post difinita sceno ili povis antaŭvidi la rezulton de la verko. Sed oni ne esperis, ke la grekaj dramaturgoj reproduktu fidele la tradiciajn mitojn kiam adapti ilin al la scenejo. Tute male, ili estis rekreante la mitojn kaj produktante novajn versiojn.<ref name="Wiles"/> Verkistoj kiel [[Eŭripido]] (ĉ. 480–406 a.K.) fifis en [[suspenso]] por emociigi sian publikon. En unu el liaj teatraĵoj, Merope klopodis mortigi la murdiston de sia filo per hakilo, nescianta, ke fakte la koncerna viro estas reale ŝia filo. Laŭ iama priskribo de la reagoj de la publiko al tiu teatraĵo, la publikanoj estis reale malcertaj ĉu ŝi vere mortigos sian filon aŭ estos akurate haltigita. En la dubo ili stariĝis terurigitaj kaj okazigis tumulton.<ref name="Wiles"/> [[Dosiero:Hercule Bosio Louvre LL325-1.jpg|eta|maldekstre|250px|[[Heraklo]] mortiganta Akeloon. La grekoj estis familiarigitaj kun la rakontoj de herooj, sed ne povis esti certaj pri la preciza detalaro de la diversaj versioj.]] David Wiles indikis, ke la tradiciaj mitoj de la [[Antikva Grekio]] estis principe parto de parola tradicio. La tiuepokaj grekoj apartenis al klera kulturo sed ili ne produktis sanktajn religiajn tekstojn. Ne estis definitivaj aŭ rajtigitaj versioj de la mitoj registritaj en oficialaj tekstoj kaj konservitaj por ĉiame en netuŝebla formo. Anstataŭe, cirkulis multaj variantoj de mitoj. Tiuj variantoj estis adaptitaj al [[kanto]]j, [[danco]]j, [[poezio]] kaj vidaj artoj. La prezentantoj de mitoj povis libere remodeligi ties originan materialon por nova verko, adaptante ĝin al la necesoj de nova publiko aŭ kiel reago al nova situacio.<ref name="Wiles2">Wiles (2000), p. 12</ref> La infanoj de la Antikva Grekio estis familiarigitaj kun la tradiciaj mitoj ekde frua aĝo. Laŭ la filozofo [[Platono]] (ĉ. 428–347 a.K.), la patrinoj kaj zorgantinoj rakontis mitojn kaj historiojn al la zorgitaj infanoj: David Wiles priskribas tion kiel stokejo de la mitologia tradicio.<ref name="Wiles2"/> Bruce Lincoln atentigis pri la ŝajna signifo de la terminoj "mitos" kaj "logos" en la verkoj de [[Heziodo]]. En ''Teogonio'', Heziodo atribuas al la [[Muzoj]] la kapablon kaj proklami verojn kaj rakonti verecajn falsaĵojn (tio estas, falsaĵojn kiuj ŝajnu realaĵoj). La verbo uzita por rakonti la falsaĵojn en la teksto estas ''legein'', kiu estas asocia etimologie kun [[logos]]. Estas du variantoj en la tradicio de la manuskripto por la verbo uzita por proklami verojn. Unu varianto uzas ''gerusasthai'', sum alia ''mythesasthai''. Tiu lasta estas formo de la verbo ''mytheomai'' ('paroli', 'rakonti'), kiu estas etimologie asocia kun la mito. En ''Laboroj kaj tagoj'', Heziodo priskribas sian disputon kun sia frato Perses. Li ankaŭ anoncas al siaj legantoj sian intencon diri verajn aferojn al sia frato. La verbo uzata por diri veron estas ''mythesaimen'', alia formo de ''mytheomai''.<ref name="Lincoln">Lincoln (1999), pp. 3–5</ref> == Interpretoj == === Interpretoj de la mitoj en la 19-a jarcento === [[Dosiero:Walls of Troy (1).jpg|eta|dekstra|250px|Muroj en la restaĵoj de [[Trojo]]. Tiuj malkovroj modifis la konsiderojn de mitoj kaj okazigis longan polemikon pri ties historieco.]] Dum la 19-a jarcento, la plej gravaj interpretoj de mitoj estis la jenaj: * [[Historiismo (filozofio)|Historiismo]]: la mitoj estu konsiderataj realaj historioj modifitaj kaj ŝanĝitaj pro la tempopaso. La mito kiel historia fakto rezultis en historioj de urboj. Tiel, [[Schliemann]], malkovris [[Trojo]]n, ĉar li kredis, ke la poemoj de Homero estas verenhavaj, same kiel la urboj kiujn oni mencias en ili. Aliflanke, fakuloj kiel Gilbert Pilot, [[Victor Berard]] kaj poste Fernando Jaume Saura en "Los viajes de Ulises" establis la supozitan realan itineron rakontitan en la [[Odiseado]], el [[Trojo]] ĝis [[Itako]]. * [[Alegorio|Alegoriismo]]: la mito kiel formo esprimi konceptojn kaj realojn per poezia formo. Tiu teorio estis heredita de la [[Renesanco]]. Tiu kiu havis pli da influo estis la natura [[alegorio]]; tiu referencas al la lukto inter la dioj de la naturaj fenomenoj. * [[Kompara mitologio]]: disvolvigita de [[Max Müller]], profesoro de la [[Universitato de Oksfordo]] kiu en [[1856]] publikigis la verkon “Comparative Mythology”. En la [[19-a jarcento]] oni alvenis al grandaj atingoj en la areo de la [[kompara gramatiko]], oni disvolvis la studon de la antikvaj lingvoj ([[sanskrita]], [[latina]] kaj [[greka lingvo|greka]]) kaj oni alvenis al la konkludon ke ĉiuj derivatas el sama lingva trunko, nome la [[hindeŭropa]]. Oni kredas, ke la mitologio estas klarigebla tra la sciencoj pri lingvo, ĉar ankaŭ la hindeŭropaj dioj montras ioman rilaton. La diaĵoj de la eŭropaj popoloj estas ĉielaj diaĵoj, kaj la etimologio klarigas la primitivan sencon de ties origino, ĉar tiuj aperas nomante la atmosferajn fenomenojn, al kiuj oni atribuas personigon, homigante ilin dekomence por poste rakonti [[legendo]]jn el ili, kaj finfine oni diigas ilin. * [[Kultura evoluo|Evoluismo]]: kiu konsideras la kulturan evoluon de la mitologio kiel akso de la historia, socia kaj filozofia procezoj. Tio plej primitiva estus [[animismo]], de tie oni evoluas al [[plurdiismo]] (la ŝtupo sur kiu estus la [[greka mitologio]]) por alveni finfine al [[unudiismo]]. Komence de la 20-a jarcento aperis grava antropologia verko, nome “The Golden Bough”, “[[La ora branĉo]]” de [[James George Frazer]], en kiu estas ankaŭ enhavo pri mitologio, kaj tiukadre la evoluo okazinta estus magio, religio kaj scienco. Per magio oni referencus al la intenco kontroli la faktojn de la naturo pere de precizaj ritoj kaj proceduroj: tiu estus la punkto en kiu estus la greka mitologio. Tamen dum la evoluo de la propra civilizo de [[Antikva Grekio]] tiu mitologio povus iĝi vere religio en la senco ke homoj sentis personan rilaton al la diaj entoj. Krome ankaŭ la scienco malfermis sian vojon en la helena civilizo, pro kio estus plenumita la tuta [[kultura evoluo]]. === Interpretoj de la mitoj en la 20-a jarcento === En la 20-a jarcento la tendencoj por klarigi la mitologio estas jenaj: [[Dosiero:Fernand Khnopff 002.jpg|maldekstra|eta|500px|[[Fernand Khnopff]]: ''La Kareso''. Simbolismo estas moderna maniero de mitologio.]] * [[Simbolismo]]: la mito estas, antaŭ ĉio, formo esprimi, kompreni kaj senti la mondon kaj la vivon, diference disde kiel farus ĝin la logiko. La mito havas lingvaĵon plej emocian kaj plenan de bildoj kaj simboloj kiuj esprimas ion kio ne estas tradukebla al ĉiutaga lingvaĵo. La bildoj de la mita pensaro ne estas direktita al la kompreno, sed al la fantasto kaj al la sentiveco; pro tio ili havas esprimforton netradukebla. Oni faris ankaŭ interpretojn el kampo de la psikologio: [[Sigmund Freud]] kaj [[Carl Jung]] asertis, ke la bildoj de la sonĝoj estas esprimo de la [[nekonscio]]. * [[Funkciismo]]: la tendenco kiu valoras la socian funkcion kiun la mitologio plenumas en la ĉiutaga vivo. La senco de la mito estas fundamenta por esprimi la tradiciajn uzojn kaj la normojn de kunvivado, al kiuj havigas rakontan justigon rajtigitan de la tradicio kaj akceptita de ĉiuj. * Nova kompara mitologio: tiu rigardo eliras ankaŭ el la komparo inter la hindeŭropaj popoloj, sed ne el la vidpunkto de la lingvoj, sed de la sciaj strukturoj. Tiu fako observas, ke en tiuj kuntekstoj survivas konstanta ideologia strukturo. Estas ĝeneralaj konsidero kaj klasigo de la socio en tri grupoj, el kiuj ĉiu havas propran funkcion. Unua grupo estas konstituita de [[pastro]]j kaj estroj, kun magia kaj jura suverenecoj; alia grupo estas la militistoj, kiuj havas la fizikan forton, kaj laste la laboristoj, grupo al kiu apartenas la fekundeco kaj la laboremo. La mitoj de la hindeŭropaj popoloj respegulas tiun hierarkian strukturon; estas teorio kiu ankoraŭ havas multajn sekvantojn, kvankam ĝi aperis tiom frue kiom jam en [[1920]], fare de [[Georges Dumézil]]. [[Dosiero:Lewis Hine Power house mechanic working on steam pump.jpg|eta|Usona laboristo de komenco de la 20-a jarcento. Tradicia bildo de laboro. [[Laboro]], [[laboristo]]j kaj [[laborista movado]] estas mitoj de la 20-a jarcento kaj ankoraŭ dum la 21-a jarcento. Oni komparu tiun bildon kun famaj bildoj de la filmo ''[[Modern Times]]'' de [[Charlie Chaplin]].]] * [[Strukturismo]]: oni komprenas, ke sub ŝajna rakonto, la mito revelacias signifojn en sia profunda strukturo kiuj ripetiĝas en multaj okazoj. La analizo starigas tri ĉefajn aspektojn: la rekono de la utileco de la historia specifa informaro, la sistema esplorado de la mitaj temoj kaj ilia loko en la kulturo, la pensaro kaj la ideologio; kaj la kunfronto inter mito kaj [[rito]]. * Eklektikisma tendenco: nome la plej nuntempa tendenco, kiu resume eksponas, ke tio karaktera de la mito estas ĝia ekzempligo, nome la aparteno al la mondo de la memoroj, esti io kiu estas rakontata kaj akceptata kolektive kaj estas en la tradicioj de la popolo. La distanco for el la ''logos'' estas la indikilo de tiuj rakontoj. === Interpretoj de la mitoj en la 21-a jarcento === Spite la fakton ke multaj el la jam cititaj interpretoj plu validas nuntempe, en la 21-a jarcento aperis la nomita "kultura mitokritiko" kiel nova konsidero de la fako fare de fakuloj inter kiuj la [[Literatura teorio|literaturteoriisto]] José Manuel Losada. La kultura mitokritiko zorgas pri la disvolvigo de epistemologio kiu ebligas la komprenon kaj klarigon de realo imagita kaj tutmonda, voje al plej ampleksa kompreno de la nuntempa kulturo. Tiu fako estas rezulto de la jenaj hermeneŭtaj premisoj: # Eblas fari aŭtentan mitokritikon nur ekster ideologiaj antaŭjuĝoj. # La mitokritiko postulas la dekomencan akcepton de aparta difino de la mito en ĉiu partikulara studo. # La saĝeco sentiala kaj la espekulativeco ekster la kunteksto malutilas al la mitokritiko. # La katalogigo de ĉiu mito en mitokritika tipologio estas garantio de kohera difino. # Ajna studo pri mito devas esti, nepre necese, de [[Interfakeco|interfaka]] naturo.<ref>Losada, José Manuel (2010). «Por una mitocrítica abierta: teoría, método y significado». En J.M. Losada, eld. Mito y mundo contemporáneo. Bari: Levante Editori. pp. 9-24. ISBN 978-88-7949-547-9.</ref><ref>Losada, José Manuel (2015). «Tipología de los mitos modernos». En J.M. Losada, eld. Nuevas formas del mito. Berlín: Logos Verlag. pp. 187-221. ISBN 978-3-8325-4040-1.</ref> Konsekvence kun tiu lasta premiso, la mitokritiko, sen abandoni la analizon de la imagara [[Simbolo|simbolismo]], povus eniri al ajna kultura manifestigo. Tiu nova mitokritiko zorgas pri la studo de la mitaj manifestigoj en kampoj tiom ampleksaj kiom [[literaturo]], [[kino]] kaj [[televido]], [[teatro]], [[skulptarto]], [[pentrarto]], [[videoludo]]j, [[muziko]], [[danco]], [[ĵurnalismo]], [[Interreto]] kaj pluaj [[arto|rimedoj de kultura kaj arta manifestigo]]. == Fantaziaj estuloj == [[Dosiero:Falero Luis Ricardo Lily Fairy 1888.jpg |eta|Feo]] :[[anĝelo]]j - [[ciklopo]]j - [[demono]]j - [[diablo]]j - [[Drako (mitologio)|drakoj]] - [[elfo]]j - [[fantomo]]j - [[faŭno]]j - [[feo]]j - [[dioj]] - [[giganto]]j - [[gnomo]]j - [[ĝino]]j - [[hobito]]j - [[koboldo]]j - [[lupfantomo]]j - [[nimfo]]j - [[pegazo (mitologio)|pegazoj]] - [[rusalko]]j - [[sacio]]j - [[satiro]]j - [[silfo]]j - [[unukornulo]]j - [[vampiro]]j == Aŭtoroj == :[[Apuleo]] - [[Homero]] - [[Ovidio]] - [[Tolkien]] == [[Listo de dioj]], duondioj, roluloj kaj herooj == * [[Egiptaj dioj]] * [[Feo]] * [[Olimpaj dioj]] * [[Patrino Tero]] === Greko-romanaj dimitoj === [[Francisko Azorín]] listigas plej konatajn greko-romajn mitojn.<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝoj 140-141.</ref> Jen ili kun la mita senco: [[Dosiero:DSC00363 - Mosaico delle stagioni (epoca romana) - Foto G. Dall'Orto.jpg|eta|dekstre|Mozaiko de [[Neptuno (dio)|Neptuno]](Museo Archeologico Regionale Antonio Salinas, [[Palermo]]).]] * [[Zeŭso]].- Jupitro.------------diopatro, ĉielo. * Hera.- Junona.-------------diopatro edzino, aero. * Posejdo.- [[Neptuno (dio)|Neptuno]].--------marestro, akvo. * [[Demetra]].- Cerera.---------terpatrino, kamparo. * Apolo.- Febo.---------------suno. * Artemisa.- Diana.-----------luno. * Hefisto.- Vulkano.----------subtera fajro. * [[Atena]].- [[Minerva]].------------arto, saĝo, aŭroro. * Areso.- Marso.--------------milito. * Afrodita.- Venera.-----------belo, volupto. * [[Hermeso]].- [[Merkuro]].---------komerco, kuriero. * Hestia.- Vesta.--------------hejma fajro. [[Dosiero:Rubens saturn.jpg|dekstra|eta|110px|Saturno manĝas sian filon, 1638-a pentraĵo de [[Petro Paŭlo Rubens]].]] * Kronoso.- [[Saturno (dio)|Saturno]].---------pratempo. * Dioniso.- Bakho.------------vino. * [[Hadeso]].- [[Pluto]].-------------subterestro. * Cibela.- Rea.-----------------dipatrino, tero. * [[Persefona]].- Proserpino.----infera diino. * Eroso.- Amoro.- [[Amoro (dio)|Kupido]].----voluptamo. [[Dosiero:Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|eta|dekstra|220px|<center>"Amoro venkas ĉion" (''Amor Vincit Omnia'', 1602)<br />[[Michelangelo Caravaggio]].]] [[Dosiero:DSC00355 - Orfeo (epoca romana) - Foto G. Dall'Orto.jpg|eta|dekstre|250px|Orfeo en romia mozaiko.]] * [[Jano]].----------------------------pordofeo, dufaca dio. * Semela.- Konsiva.-----------grenkampo. * Libeno.- Libero.--------------vinverŝanto. * Pano.- Faŭno.- [[Silvano]].----kamparestro, arbarestro. * Heba.- Juventa.---------------bela juno. * Eoso.- Aŭroro.-----------------matenbrilo. * Leta.- Letona.-----------------nokto, forgeso. * Erinja.- Furia.-----------------venĝo. * Erisa.- Diskordia.-----------malkonkordo. * Lamia.- Larva.---------------sangosuĉo. * Gea.- Tella.-------------------tero. * Urano.- [[Orfeo]].---------------artkanto, ĥorfeo. * Priapo.- Mutuno.-------------peniso, virilo. * Kero.- Fatumo.---------------fatalo, destino, sorto. * Palada.- Duelona.------------milito diino, duelino. * [[Erebo]].- Tartaro.---------------subterejo, infero. * Mnemosino.-------------------memoro. * Flora.---------------------------florfeino. * Eolo.----------------------------ventodio, aerfeo. * Sileno.------------------------Bakho-kunulo. * Irida.---------------------------ĉielarko. * Maia.--------------------------patrino de Merkuro. * [[Prometeo]].----------------------prametio, fajrarto. * Ciklopoj.----------------------eguloj, gigantoj. * Titano.------------------------fajro, forteguloj. * Kabiroj.-----------------------subterfeoj. * Centaŭroj.---------------------ĉevalhomoj. * Glaŭko.------------------------marverda brilo. * Himeno.------------------------edziĝo. * [[Herkuleso]].---------------------heroulo, fortegulo. * Nimfoj.------------------------ondinoj, akvofeinoj. * Tifono.------------------------mallumo, dezerto. * Cerbero.-----------------------infera hundo, gardisto. * Harpioj.-----------------------rabobirdoj. * Gorgonoj.----------------------terurego. * Nemesida.----------------------venĝo. * Penatoj.-----------------------hejmo feoj, prauloj. * Eskulapo.----------------------kuracestro. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == ;Gazetoj * New Comparative Mythology / Nouvelle Mythologie Comparée, [http://nouvellemythologiecomparee.hautetfort.com/] * Ollodagos, [http://www.sbec.be/index.php/publications/ollodagos] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160206045638/http://www.sbec.be/index.php/publications/ollodagos |date=2016-02-06 }} * Studia Mythologica Slavica, [http://sms.zrc-sazu.si/] * Mythological Studies Journal, [http://journals.sfu.ca/pgi/index.php/pacificamyth/index] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303175646/http://journals.sfu.ca/pgi/index.php/pacificamyth/index |date=2016-03-03 }} * The Journal of Germanic Mythology and Folklore, [http://www.jgmf.org/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140630101827/http://www.jgmf.org/ |date=2014-06-30 }} ;Libroj * Armstrong, Karen. "A Short History of Myth". Knopf Canada, 2006. * Bascom, William. "The Forms of Folklore: Prose Narratives". '''Sacred Narrative: Readings in the Theory of Myth''. Ed. Alan Dundes. Berkeley: University of California Press, 1984. 5–29. * Bulfinch, Thomas. ''Bulfinch's Mythology''. Whitefish: Kessinger, 2004. * Campbell, Joseph. "The Power of Myth". New York: Doubleday, 1988. * Doty, William. ''Myth: A Handbook''. Westport: Greenwood, 2004. * Dundes, Alan. "Binary Opposition in Myth: The Propp/Levi-Strauss Debate in Retrospect". ''Western Folklore'' 56 (Winter, 1997): 39–50. * Dundes, Alan. Introduction. ''Sacred Narrative: Readings in the Theory of Myth''. Ed. Alan Dundes. Berkeley: University of California Press, 1984. 1–3. * Dunes, Alan. "Madness in Method Plus a Plea for Projective Inversion in Myth". ''Myth and Method''. Ed. Laurie Patton and Wendy Doniger. Charlottesville: University of Virginia Press, 1996. * [[Mircea Eliade|Eliade, Mircea]]. ''Myth and Reality''. Trans. Willard R. Trask. New York: Harper & Row, 1963. * Eliade, Mircea. ''Myths, Dreams and Mysteries''. Trans. Philip Mairet. New York: Harper & Row, 1967. * "Euhemerism". ''The Concise Oxford Dictionary of World Religions''. Ed. John Bowker. Oxford University Press, 2000. [http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t101.e2315 Oxford Reference Online.] [[Oxford University Press]]. UC – Berkeley Library. 20 March 2009 . * [http://www.fupress.com/Archivio/pdf/3622.pdf Fabiani, Paolo "The Philosophy of the Imagination in Vico and Malebranche". F.U.P. (Florence UP), anglalingva eldono 2009.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110512160701/http://www.fupress.com/Archivio/pdf/3622.pdf |date=2011-05-12 }} [[Portebla dokumentformo|PDF]] * Frankfort, Henri, et al. ''The Intellectual Adventure of Ancient Man: An Essay on Speculative Thought in the Ancient Near East''. Chicago:University of Chicago Press, 1977. * Frazer, James. ''The Golden Bough''. New York: Macmillan, 1922. * Graf, Fritz. ''Greek Mythology''. Trans. Thomas Marier. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1993. * Honko, Lauri. "The Problem of Defining Myth". ''Sacred Narrative: Readings in the Theory of Myth''. Eld. Alan Dundes. Berkeley: University of California Press, 1984. 41–52. * Kirk, G.S. ''Myth: Its Meaning and Functions in Ancient and Other Cultures''. Berkeley: Cambridge University Press, 1973. * Kirk, G.S. "On Defining Myths". ''Sacred Narrative: Readings in the Theory of Myth''. Ed. Alan Dundes. Berkeley: University of California Press, 1984. 53–61. * Leonard, Scott. "The History of Mythology: Part I". ''Scott A. Leonard's Home Page''. August 2007.[http://www.as.ysu.edu/~saleonard/History%20of%20Mythology%201.html Youngstown State University] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121227094045/http://www.as.ysu.edu/~saleonard/History%20of%20Mythology%201.html |date=2012-12-27 }}, 17 November 2009 * Littleton, Covington. ''The New Comparative Mythology: An Anthropological Assessment of the Theories of Georges Dumezil''. Berkeley: University of California Press, 1973. * Meletinsky, Elea. ''The Poetics of Myth''. Trans. Guy Lanoue and Alexandre Sadetsky. New York: Routledge, 2000. * "myth." ''Encyclopædia Britannica''. 2009. [http://search.eb.com/eb/article-9108748 Encyclopædia Britannica Online], 21 March 2009 * "myths". ''A Dictionary of English Folklore''. Jacqueline Simpson and Steve Roud. Oxford University Press, 2000. Oxford Reference Online. Oxford University Press. UC – Berkeley Library. 20 March 2009 [http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t71.e725 Oxfordreference.com] * Northup, Lesley. "Myth-Placed Priorities: Religion and the Study of Myth". ''Religious Studies Review'' 32.1(2006): 5–10. * O'Flaherty, Wendy. ''Hindu Myths: A Sourcebook''. London: Penguin, 1975. * Pettazzoni, Raffaele. "The Truth of Myth". ''Sacred Narrative: Readings in the Theory of Myth''. Ed. Alan Dundes. Berkeley: University of California Press, 1984. 98–109. * Segal, Robert. ''Myth: A Very Short Introduction''. Oxford: Oxford UP, 2004. * Simpson, Michael. Introduction. Apollodorus. ''Gods and Heroes of the Greeks''. Trans. Michael Simpson. Amherst: University of Massachusetts Press, 1976. 1–9. * Singer, Irving. "Introduction: Philosophical Dimensions of Myth and Cinema." Cinematic Mythmaking: Philosophy in Film. Cambridge, Massachusetts, United States: MIT Press Books, 2008. 3–6. Web. 23 Oct. 2011. * Indick, William. "Classical Heroes in Modern Movies: Mythological Patterns of the Superhero." Journal of Media Psychology 9.3 (2004): 93–95. York University Libraries. Web. * Koven, Mikel J. "Folklore Studies and Popular Film and Television: a Necessary Critical Survey." Journal of American Folklore 116.460 (2003): 176–195. Print. * {{Citaĵo el la reto|url=http://scholar.lib.vt.edu/theses/available/etd-05172011-113805/unrestricted/OLSON_EL_T_2011.pdf|titolo=Great Expectations: the Role of Myth in 1980s Films with Child Heroes|alirdato=2011-10-24|familia nomo=Olson|persona nomo=Eric L.|dato=2011-05-03|formato=PDF|verko=Virginia Polytechnic Scholarly Library|eldoninto=Virginia Polytechnic Institute And State University}} * Matira, Lopamundra. "Children's Oral Literature and Modern Mass Media." Indian Folklore Research Journal 5.8 (2008): 55–57. Print. * Cormer, John. "Narrative." Critical Ideas in Television Studies. New York, United States: Charendon Press, 2007. 47–59. Print. ;Faka bibliografio * Stefan Arvidsson, ''Aryan Idols. Indo-European Mythology as Ideology and Science'', University of Chicago Press, 2006. ISBN 0-226-02860-7 * [[Roland Barthes]], ''Mythologie'' (1957) * Kees W. Bolle, ''The Freedom of Man in Myth''. Vanderbilt University Press, 1968. * Richard Bŭton. ''The Complete World of Greek Mythology''. London: Thames & Hudson, 2004. * E. Csapo, ''Theories of Mythology'' (2005) * Edith Hamilton, ''Mythology'' (1998) * Graves, Robert. "Introduction." ''New Larousse Encyclopedia of Mythology''. Trans. [[Richard Aldington]] and Delano Ames. London: Hamlyn, 1968. v–viii. * [[Joseph Campbell]] ** ''The Hero with a Thousand Faces''. Princeton University Press, 1949. ** ''Flight of the Wild Gander: Explorations in the Mythological Dimension: Select Essays 1944–1968'' New World Library, 3rd ed. (2002), ISBN 978-1-57731-210-9. ** ''The Power of Myth''. Doubleday, 1988, ISBN 0-385-24773-7. ** ''Thou Art That''. New World Library, 2001, ISBN 1-57731-202-3 * [[Mircea Eliade]] ** ''Cosmos and History: The Myth of the Eternal Return''. [[Princeton University Press]], 1954. ** ''The Sacred and the Profane: The Nature of Religion''. Trans. Willard R. Trask. NY: Harper & Row, 1961. * Louis Herbert Gray [eld.], ''The Mythology of All Races'', in 12 vols., 1916. * [[Lucien Lévy-Bruhl]] ** ''Mental Functions in Primitive Societies'' (1910) ** ''Primitive Mentality'' (1922) ** ''The Soul of the Primitive'' (1928) ** ''The Supernatural and the Nature of the Primitive Mind'' (1931) ** ''Primitive Mythology'' (1935) ** ''The Mystic Experience and Primitive Symbolism'' (1938) * Charles H. Long, ''Alpha: The Myths of Creation''. George Braziller, 1963. * O'Flaherty, Wendy. ''Hindu Myths: A Sourcebook''. London: Penguin, 1975. * Barry B. Powell, ''Classical Myth'', 5a eldono, Prentice-Hall. * Santillana and Von Dechend (1969, 1992 re-issue). ''Hamlet's Mill: An Essay Investigating the Origins of Human Knowledge And Its Transmission Through Myth'', Harvard University Press. ISBN 0-87923-215-3. * Isabelle Loring Wallace kaj Jennie Hirsh, ''Contemporary Art and Classical Myth''. Farnham: Ashgate (2011), ISBN 978-0-7546-6974-6 * Walker, Steven F. kaj Segal, Robert A., ''Jung and the Jungians on Myth: An Introduction'', Theorists of Myth, Routledge (1996), ISBN 978-0-8153-2259-7. * Vanda Zajko kaj Miriam Leonard, ''Lauphing with Medusa''. Oxford: Oxford `University Press (2006), ISBN 978-0-19-923794-4. * Zong, In-Sob. ''Folk Tales from Korea''. 3rd ed. Elizabeth: Hollym, 1989. == Vidu ankaŭ == * [[Antikvo]] * [[Antropologio]] * [[Atlantido]] * [[Claude Lévi-Strauss]] * [[Fablo]] * [[Folkloro]] * [[Heroo]] * [[Kreo]] * [[Mito]] * [[Mitologia biblioteko]] * [[Religio]] * [[Submondo]] * [[Trickster]] * [[Tutmonda diluvo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Mitologio|ReVo=mitolo}} * [[:s:The New Student's Reference Work/Mythology|The New Student's Reference Work/Mythology]], ed. Beach (1914), ĉe [[wikisource]]. * [http://www.as.ysu.edu/~saleonard/History%20of%20Mythology%201.html Leonard, Scott. "The History of Mythology: Part I"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121227094045/http://www.as.ysu.edu/~saleonard/History%20of%20Mythology%201.html |date=2012-12-27 }}. Youngstown State University. * [http://www.theoi.com/ Greka mitologio] * [http://www.sacred-texts.com/ Sacred texts] * [http://etext.virginia.edu/toc/modeng/public/FisMyth.html Myths and Myth-Makers] ''Old Tales and Superstitions Interpreted by comparative mythology'' de John Fiske. * [http://www.limc-france.fr/presentation LIMC] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211118143414/http://www.limc-france.fr/presentation |date=2021-11-18 }} ''Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae'', nome datumbazo de antikvaj objektoj ligitaj kun mitologio * [http://vimeo.com/62378811 Joseph Campbell on Bill Moyers's ''The Power of Myth''] {{Leginda|jaro=2021 |monato=11 |tago=14}} {{Havenda artikolo|Mitologio (mitaro)}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mitologio| ]] a4zppj73p9w3i5g9km5219moeuhse54 0 4290 9392512 9089252 2026-06-05T07:25:08Z Sj1mor 12103 9392512 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Kp100-unikodo.opus|eta|dekstra|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri Unikodo kun D-ro Reinhard FÖSSMEIER.]] '''Unikodo''' ({{lang-en|Unicode}} {{prononco|junikoŭd}}) estas normo de la komputila industrio por la konsekvenca enkodigo de signojn, alfabetojn, nombrojn kaj eĉ emoĝiojn en skribojn<ref>(en) Miguel Trancozo Trevino, ''[https://www.bbc.com/future/article/20200414-the-many-lanuages-still-missing-from-the-internet?fbclid=IwAR0M6LNQMudEHAJcwTg0IhPLHrdrVYRjT1mUPCt8nfDtpjl8E1GiUl5oJt4 The many languages missing from the internet]'', BBC, la 15-an de aprilo 2020, alirite la 19-an de oktobro 2020.</ref>, por la reprezentado kaj manipulado de ajna teksto esprimita en iu el la plejmulto de la mondaj skribsistemoj: [[Latina alfabeto|latine]], [[Araba alfabeto|arabe]], [[Cirila alfabeto|cirile]], [[Greka alfabeto|greke]], [[Ĉina skribo|ĉine]], [[Japana skribo|japane]], [[Kartvela alfabeto|kartvele]], [[Hieroglifoj|hieroglife]] ktp.<ref name=":0">[http://www.unicode.org/standard/supported.html Listo de koditaj skriboj ĉe retejo de la Unikoda Konsorcio.]</ref> La latina, ekzemple, estas skripto, kiu funkcias por dekoj aŭ eĉ centoj da lingvoj - sed iuj skriboj estas uzataj por nur unu lingvo. Kelkaj arkaikaj skriboj, kaj ankaŭ kelkaj skriboj ankoraŭ uzataj, tamen ankoraŭ ne estas subtenataj en Unikodo<ref>[http://www.unicode.org/standard/unsupported.html Listo de ne koditaj skriboj ĉe retejo de la Unikoda Konsorcio.]</ref>, kvankam en 2020 Unikodo subtenas jam 154 alfabetojn<ref name=":0" />. La ''Unicode Consortium'' (Unikoda Konsorcio) komencis prilabori Unikodon en 1991 kaj ankoraŭ bontenas ĝin kaj plivastigas ĝin. La internacia normo ISO-10646 sekvas ĉiupaŝe la normon Unikodan. En septembro 2013, la plej freŝa versio estis Unikodo 6.3. Tiu versio enhavas repertuaron de pli ol 110,000 signoj, kovrante 100 specojn de skripto. La normo konsistas el aro de kodtabeloj por vida referenco, enkodiga metodo kaj aro de normaj signaj enkodigoj, aro de referencdatumaj dosieroj, kaj kelkaj rilataj eroj, ekzemple signaj atributoj, reguloj por normaligo, malkombinigo, ordigo, vidigo, kaj dudirekta vidigo (por la ĝusta montrado de teksto enhavanta kaj dekstra-al-maldekstrajn skriptojn, ekzemple la araba kaj la hebrea, kaj maldekstra-al-dekstraj skriptoj).<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.unicode.org/standard/principles.html|titolo=The Unicode Standard: A Technical Introduction|alirdato=2010-03-16}}</ref> La sukceso de Unikodo unuecigi signarojn kaŭzis la ĝeneraligitan kaj ĉiean uzadon de Unikodo en la [[internaciigo]] kaj [[asimilado de programaro]]j. La normo estis efektivigita en multaj lastatempaj teknologioj, inkluzive de modernaj operaciumoj, [[Marklingvo|markolingvoj]], programlingvoj, ktp. En decembro 2007, [[UTF-8]] (UTF signifas "unikoda transforma aranĝo") iĝis la plej uzata kodsistemo en la [[TTT]]. Antaŭe, la plej uzata sistemo estis [[askio]], kiu estis desegnita ĉefe por tekstoj en la [[angla lingvo|angla]].<ref>[http://www.w3.org/QA/2008/05/utf8-web-growth.html Kresko de UTF-8 en la Teksaĵo], ''[[World Wide Web Consortium]]'', Aŭgusto 2008</ref><ref>[http://googleblog.blogspot.com/2008/05/moving-to-unicode-51.html] "[[Google]] blogo", Majo 2008</ref><ref>[http://googleblog.blogspot.com/2010/01/unicode-nearing-50-of-web.html], "[[Google]] blogo", Januaro 2010</ref> == Kodpunktoj == La numeroj, kiujn Unikodo asignas al signoj, nomiĝas kod-punktoj. Origine Unikodo antaŭvidis maksimume 65.536 (= 2<sup>16</sup>) kodpunktojn, sed tio montriĝis nesufiĉa. Jam en versio 4.0 Unikodo havis 96.382 kodojn, kaj oni difinis la tutan spacon de eblaj kodpunktoj al 1.114.112 (= 17×2<sup>16</sup>). Ĝis septembro de 2016 ekzistis jenaj versioj: * Unikodo 1.0 — oktobro 1991 * Unikodo 1.1 — junio 1993 * Unikodo 2.0 — julio 1996 * Unikodo 2.1 — majo 1998 * Unikodo 3.0 — septembro 1999 * Unikodo 3.1 — marto 2001 * Unikodo 3.2 — marto 2002 * Unikodo 4.0 — aprilo 2003 * Unikodo 4.1 — marto 2005 * Unikodo 5.0 — julio 2006 * Unikodo 5.1 — aprilo 2008 * Unikodo 5.2 — oktobro 2009 * Unikodo 6.0 — oktobro 2010 * Unikodo 6.1 — januaro 2012 * Unikodo 6.2 — septembro 2012 * Unikodo 6.3 — septembro 2013 * Unikodo 7.0 — junio 2014 * Unikodo 8.0 — junio 2015 * Unikodo 9.0 — junio 2016 == Kodoprezentoj == Unikodo mem estas nur signokodaro, kiu difinas numeron por ĉiu signo. La duumaĵa formo, la [[kodoprezento]], povas varii. Plej ofte oni uzas la jenajn kodoprezentojn: * '''[[UTF-8]]''': Ĉiu signo estas prezentata per po 1 ĝis 4 [[bitoko]]j. La signoj de [[Askio]] uzas po 1 bitokon, kaj prezentiĝas do tute same kiel en Askio. UTF-8 estas uzata en [[Unikso]] kaj tre ofte en la [[Interreto]]. La operaciumoj [[Plan-9]] kaj [[BeOS]] "denaske parolas" per UTF-8. La programada lingvo [[Perl]] en novaj versioj uzas laŭbezone UTF-8 interne. * '''[[UTF-16]]''': Preskaŭ ĉiu signo estas prezentata per 2 bitokoj. La maloftaj signoj preter la 16-bita limo bezonas po 4 bitokojn. UTF-16 estas uzata precipe en [[Vindozo]] NT, [[makintoŝo]]j kaj la programadaj lingvoj [[Python]], [[Ĝavo]], [[Objective-C]] (kun “Foundation Framework”) kaj aliaj. * '''[[UTF-32]]''': Ĉiu signo estas prezentata per precize 4 bitokoj. Supozeble malmultaj, se iuj, operaciumoj aŭ programoj komprenas nur UTF-32. La tekstoredakta programo ''[[vim]]'', havebla por multaj operaciumoj, kapablas trakti tekstojn en, inter aliaj, UTF-8, UTF-16 aŭ UTF-32. En [[XML]] kaj [[HTML]] oni povas prezenti ĉiun ajn signon de la Unikoda signorepertuaro per '''numeraj signoreferencoj'''. Ekz. la litero "ĉ" estas tiam skribata kiel <code>&amp;#265;</code> (dekume) aŭ kiel <code>&amp;#x0109;</code> (deksesume). == Unikodo kaj Esperanto == === La deveno de Esperantaj literoj en Unikodo === Aldone al la senĉapelaj latinaj literoj la dek du ĉapelitaj literoj (ses minuskloj kaj la rilataj ses majuskloj) troviĝis en la normo Unikodo ek de versio 1.0. en 1991. Ilin prenis la kompilantoj el la antaŭa normo Latin Extended-A. <ref>Origin of the digital encoding of accented characters for Esperanto, Ken Whistler, Unicode Digest, volumo 15, numero 7, 23 marto 2015. [http://unicode.org/pipermail/unicode/2015-March/001367.html]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Tiuj siavice estis parto de la dua malneto proponita por ISO/IEC 10646-1 en 1990. ==== ISO/IEC 8859-3:1999 aŭ ECMA-94 aŭ LATIN ALPHABET No. 3 ==== La listo de latinaj alfabetoj kun diakritiloj en Latin Extended-A konsistis el la unuigo de ĉiuj tiamaj alfabetoj en 8-bitaj normoj de ISO 8859, plus la literoj trovitaj en la dua malneto de ISO 10646-1 en decembro 1989. Tiamajn dokumentojn oni disdonis papere, kaj nun ili ne estas facile akireblaj. CP905 de IBM estas simple la EBCDIC-kodpaĝo de junio 1986. Ĝi korespondas al ISO 8859-3, kaj ISO-TR 109, kiu estas la dekstra paĝo de Latin-3. ECMA aktivis en la evoluigo de ĉi tiuj literaroj kaj eldonigis ilin kiel paralelan normon (ECMA-94, dua eldono, 1986). ECMA havis intiman rilaton kun ISO. <ref>[http://www.ecma-international.org/publications/files/ECMA-ST/Ecma-094.pdf]</ref> ISO 6937 de 1983 subtenis la ĉapelitajn literojn de la esperanta, turka, kaj malta lingvoj. <ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/ISO/IEC_8859-3]</ref> Ankaŭ la normo ISO 6937 (Teletex) subtenis la ĉapelitajn literojn. Laŭ ĝi la ĉapelitaj literoj estis enkodigeblaj per po du bajtoj: nespaciga diakrita signeto kaj litero. <ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/ISO/IEC_6937]</ref> La internacia telekomunika unio aprobis la uzadon de Esperanto en telegramoj ktp en 1949. Eble tio inspiris la inkludon de Esperanto en postaj normoj. <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.itu.int/dms_pub/itu-s/oth/02/01/S02010000164012PDFE.pdf |titolo=Telegraph Regulations |alirdato=2015-07-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160308050652/http://www.itu.int/dms_pub/itu-s/oth/02/01/S02010000164012PDFE.pdf |arkivdato=2016-03-08 }}</ref> === Unikodo en Esperantaj retpaĝoj === En 2004 ĉirkaŭ 70% de la retpaĝoj en Esperanto uzas Unikodon. Vidu cetere ĉe [[Esperanto]]. La kutima metodo por prezenti Unikodon en TTT-paĝo estas per signokodaro UTF-8. La servilo eble aŭtomate sendas la informon pri signokodaro, sed oni povas eksplicite aldoni tiun informon en la HTML-kodo de la paĝo. Ene de la "head"-elemento oni tiam metu jenan "meta"-elementon: * <code><meta http-equiv="Content-type" content="text/html; charset=utf-8" /></code> (Ekzemple, Vikipedio mem uzas ĉi tiun metodon.) Ĉiu moderna foliumilo bone traktas ĉapelitajn literojn en UTF-8-paĝoj. Foje tamen nek la HTML-kodo nek la servilo sendas tiun informon, kaj la uzanto devas eksplicite elekti la UTF-8-enkodigon en sia softvaro, kio ofte konfuzas kaj ĝenas uzantojn. Ĝenerale, tamen, la uzanto ne devas ion ajn fari, por ke la unikodaj signoj estu bone traktataj. === Avantaĝoj de Unikodo === * Ĉiu ĉapelita litero havas sian unikan kodpozicion (tio eblas ankaŭ en [[ISO 8859-3|Latino 3]]). * Oni povas intermiksi Esperantaĵojn kaj tekston de lingvoj kun aliaj specialaj signoj ankaŭ ne-latinliteraj (tio ne eblas en Latino 3). === Malavantaĝoj de Unikodo === * Kelkaj programoj ankoraŭ ne funkcias unikode (aliflanke preskaŭ neniu programo funkcias laŭ Latino 3, krom tiuj, kiuj scias ankaŭ Unikodon). * Ofte speciala adapto, eble eĉ instalo de speciala klavara programeto, estas necesa por povi komforte tajpi ĉapelitajn literojn (ekzemple [http://www.esperanto.mv.ru/Ek/ Ek] por [[Vindozo]], kaj ''.xmodmap''-dosiero por malnovaj distribuoj de Linukso). En modernaj Linuksoj (ek de 2009) estas facile agordi la ĉapelitajn literojn. (Vidu ĉe [[Linukso#Tajpi Esperanton per Linukso]] kaj [https://bertilow.com/komputo/linukso.html tiun manlibron].) Aldona programo ankaŭ ne necesas ĉe [[makintoŝo]]j (vidu ĉi-supren). * Ankoraŭ, en iuj malmodernaj komputiloj, tiparoj kun la Esperantaj literoj ne estas instalitaj. == Tiparoj por Esperanto == === Ne ĉiu unikoda tiparo taŭgas === En oktobro [[1993]] aperis en [[Eventoj]] n.ro 43 tiu malespera noto de [[Pejno Simono]]: {{Cquote|''En preskaŭ ĉiu magazino oni entuziasme raportas, ke post la baldaŭa enkonduko de unikodo la esperantistoj nun fine ne plu havos problemojn komputile skribi siajn kuriozajn ĉapelitaĵojn kaj sian strangan literon Ŭo. Ne tiel estas! Unikodo estas nenio escepte de kodo. Kodo estas, simpligite, vico da numeroj, indikantaj signejojn por deponi signojn. Nu, ne ekzistas la leĝo, kiu postulas, ke ĉiu signejo de kodo estas ŝarĝenda per signo. Tial mi avertas ĉiujn entuziasmulojn, ke kiam unikodo aperos sur la merkato, la esperantaj signejoj estos verŝajne vakaj''.}} Feliĉe, la malesperanta esperantisto parte malpravis. Kelkaj oftaj hodiaŭaj unikodkapablaj tiparoj ja entenas ĉiujn esperantajn signojn. Jen kelkaj ekzemploj: * ĉe [[Vindozo]], la tre uzata tiparo “Times New Roman” kaj certe kelkaj aliaj (stato 1997). Ekde ĉirkaŭ 2005 preskaŭ ĉiuj alfabetoj funkcias. * ĉe makintoŝoj, la kutimaj tiparoj “Courier”, “Helvetica”, “Lucida Grande”, “Monaco” kaj “Times”,<br />kaj ankaŭ la belegaj “Didot”, “Futura” kaj “Zapfino”, * ĉe [[GNU]]/[[Linukso]], multaj tiparoj, ekzemple tiuj de “Courier”, “DejaVu” (Sans, Sans Mono, Serif), “Liberation” (Sans, Serif, Mono), GNU FreeFont (“FreeSans”, “FreeMono” kaj “FreeSerif”), “[[Ubuntu]]”. Kelkaj subsituas signojn el alia tiparo, ekzemple: “Nanum”, “Tlwg”, sed la rezulto ofte ne estas kontentiga. Bedaŭrinde, tamen, kelkaj unikodaj tiparoj ankoraŭ ne enhavas ĉiujn esperantajn signojn. Unikodo tamen vere taŭgas por esperantaj literoj kaj hodiaŭ ĝi estas la plej fleksebla rimedo por prezenti la ĉapelitajn literojn de [[Esperanto]]: * '''Ĉ''' - 264 '''ĉ''' - 265 (''ĉemizo, ĉevalo, eĉ, ĉi-matene, dimanĉo'') * '''Ĝ''' - 284 '''ĝ''' - 285 (''ĝi, vojaĝo, reĝo, naskiĝis'') * '''Ĥ''' - 292 '''ĥ''' - 293 (''monaĥejo, ĉeĥa, draĥmo'') * '''Ĵ''' - 308 '''ĵ''' - 309 (''aĵo, ĵus, ĵeti'') * '''Ŝ''' - 348 '''ŝ''' - 349 (''ŝipo, ŝi, maŝino, ŝati, ŝajne'') * '''Ŭ''' - 364 '''ŭ''' - 365 (''aŭ, laŭ, Paŭlo, antaŭ, aŭto, Eŭropo'') === Metodo por kontroli, ĉu certa tiparo taŭgas === Oni atentu, ke, kiam oni tajpas signon uzante unikodan tiparon, kiu ne enhavas tiun signon, povas unuavide ŝajni, ke la tiparo ja entenas ĝin — pro tio ke, kiam la dezirata tiparo ne entenas la signon, la komputilo aŭtomate enmetos la saman signon en alia simila unikoda tiparo ja entenanta la signon! Tiam foje tuj evidentas, ke la signo estas el malĝusta tiparo. Sed ofte oni devus grandigi la signojn kaj tre zorge kompari ilin por noti, ke la celata signo estas el tiparo malsama ol la aliaj. Jen tamen alia, pli praktika, maniero kontroli, el kiu tiparo estas iu aparta litero. Oni alklaku inter la celata signo kaj la sekva. Tio metos la enigan punkton (la blinkantan vertikalan stangeton) inter ambaŭ literojn. Se oni tiam tajpus, la novtajpitaj literoj enŝoviĝus en tiun lokon. En preskaŭ ĉiuj tekstprilaboriloj estas fenestro aŭ fenestreto, ĉu jam videbla, ĉu aperigebla, montranta la nomon de la tiparo de la signo staranta antaŭ la eniga punkto. Kompreneble, anstataŭ meti la enigan punkton tuj post la literon, oni povas ankaŭ elekti (permuse aŭ alie) la tutan literon. Por kontroli, ĉu iu tiparo havas ĉiujn dekdu esperantajn signojn, tajpu ilin unue en ajna tiparo, elektu la dekdu signojn kune, kaj ŝanĝu la tiparon de la elektaĵo al la dezirata tiparo. Tiam ekzamenu signon post signo per la ĉi-supra metodo kaj vi konstatos, ĉu ĝi estas el la ĝusta tiparo aŭ ne. Notu, ke, ĉe [[Makintoŝo|makintoŝaj komputiloj]], oni povas, sen aldona programo, rekte tajpi la ĉapelaĵojn uzante la klavararanĝon, kies angla nomo estas “U.S. Extended” (la nomo estos alia, sed simila, se vi uzas alian sisteman lingvon ol la anglan). La simbolo de tiu klavararanĝo estas usona flago, sub kiu staras nigra kvadrateto entenanta blankan u-on (“u” por Unikodo). Por uzi tiun makintoŝan klavararanĝon, necesas elekti ĝin en la “Sistemaj preferoj”. Por tio, unue malfermu ĉi-lastajn, klaku ĉe “Internacia”, poste ĉe “Entajpa menuo”, kaj tiam elektu la klavararanĝon “U.S. Extended”. Samloke elektu ankaŭ la “Klavarvidebligilo”-n. Nun kaj la nova klavararanĝo kaj la Klavarvidebligilo aperos en la flageta menuo kuŝanta en la menustango. Por tajpi en Esperanto, unue elektu “U.S. Extended” en la flageta menuo. Poste elektu en la sama menueto la klavarvidebligilon, kiu montros al vi, per kiuj klavoj vi povos tajpi multegajn kromsignajn literojn el multegaj lingvoj, inkluzive Esperanton. === Se iu tiparo ne havas la Esperantajn literojn, aldonu ilin! === Tio eblas, per tipar-prilaborilo kiel [[Fontographer]]. Por kelkaj tiparspecoj, tio postulos nur horon, se vi jam scias kiel uzi tian programon. == Peco de Unikoda tabelo == {| class="wikitable" |- | Ā || ā || Ă || ă || Ą || ą || Ć || ć || style="background:#e2fee2" | Ĉ || style="background:#e2fee2" | ĉ || Ċ || ċ || Č || č || Ď || ď |- | 256 || 257 || 258 || 259 || 260 || 261 || 262 || 263 || '''264''' || '''265''' || 266 || 267 || 268 || 269 || 270 || 271 |- | Đ || đ || Ē || ē || Ĕ || ĕ || Ė || ė || Ę || ę || Ě || ě || style="background:#e2fee2" | Ĝ || style="background:#e2fee2" | ĝ || Ğ || ğ |- | 272 || 273 || 274 || 275 || 276 || 277 || 278 || 279 || 280 || 281 || 282 || 283 || '''284''' || '''285''' || 286 || 287 |- | Ġ || ġ || Ģ || ģ || style="background:#e2fee2" | Ĥ || style="background:#e2fee2" | ĥ || Ħ || ħ || Ĩ || ĩ || Ī || ī || Ĭ || ĭ || Į || į |- | 288 || 289 || 290 || 291 || '''292''' || '''293''' || 294 || 295 || 296 || 297 || 298 || 299 || 300 || 301 || 302 || 303 |- | İ || ı || IJ || ij || style="background:#e2fee2" | Ĵ || style="background:#e2fee2" | ĵ || Ķ || ķ || ĸ || Ĺ || ĺ || Ļ || ļ || Ľ || ľ || Ŀ |- | 304 || 305 || 306 || 307 || '''308''' || '''309''' || 310 || 311 || 312 || 313 || 314 || 315 || 316 || 317 || 318 || 319 |- | ŀ || Ł || ł || Ń || ń || Ņ || ņ || Ň || ň || ʼn || Ŋ || ŋ || Ō || ō || Ŏ || ŏ |- | 320 || 321 || 322 || 323 || 324 || 325 || 326 || 327 || 328 || 329 || 330 || 331 || 332 || 333 || 334 || 335 |- | Ő || ő || Œ || œ || Ŕ || ŕ || Ŗ || ŗ || Ř || ř || Ś || ś || style="background:#e2fee2" | Ŝ || style="background:#e2fee2" | ŝ || Ş || ş |- | 336 || 337 || 338 || 339 || 340 || 341 || 342 || 343 || 344 || 345 || 346 || 347 || '''348''' || '''349''' || 350 || 351 |- | Š || š || Ţ || ţ || Ť || ť || Ŧ || ŧ || Ũ || ũ || Ū || ū || style="background:#e2fee2" | Ŭ || style="background:#e2fee2" | ŭ || Ů || ů |- | 352 || 353 || 354 || 355 || 356 || 357 || 358 || 359 || 360 || 361 || 362 || 363 || '''364''' || '''365''' || 366 || 367 |- | Ű || ű || Ų || ų || Ŵ || ŵ || Ŷ || ŷ || Ÿ || Ź || ź || Ż || ż || Ž || ž || ſ |- | 368 || 369 || 370 || 371 || 372 || 373 || 374 || 375 || 376 || 377 || 378 || 379 || 380 || 381 || 382 || 383 |} === Deziroj restas === Restas problemoj: se oni sendas mesaĝojn tra la reto, iam la originala kodo estas ne bone transigita. Tio okazas ĉe multaj retumiloj, en Yahoo parte kaj en aliaj. Deziro estas, ke ĉiu mesaĝo havu aŭtomate antaŭmetitan kodo-indikon indikantan la uzatan kodoprezenton. Ĉiuj stacioj sur la vojo ĝis la ricevanto legu tiun kodo-indikon kaj apliku ĝin. Rezulto estu, ke la ricevanto havu ekzakte la saman tekston, kiun la sendinto enmetis. Tio funkciu tute aŭtomate, sen homa helpo. == Vidu ankaŭ == * [[Unikodkapablaj programoj]] * Vi povas uzi la antaŭrigardon de la '''[[Vikipedio:Testejo|testejo]]''' por konverti tekston skribitan en [[X-sistemo]] al unikodaj esperantaj literoj, kiujn vi povas kopii kaj alglui en vikipedian artikolon. * [[Deksesuma]] sistemo kaj Esperantaj literoj en Unikodo. * [[Dudirekta teksto]] * [[Komputila klavaro]] * [[Unikoda alfabeto]] * [[Unikoda enigo]] * [[Cirila kodo de Macintosh]] * [[WGL4]] (subsignaro de Unikodo, entenanta la literojn de Esperanto, disponebla en ĉiu deca moderna tiparo kaj komprenata de ĉiu deca moderna programo) {{-}} {{Listo de signoj de Unikodo}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Blahuš, Marek. ''Unikodo – Esperanto de Interreto'' In ''Lingvo kaj Interreto kaj aliaj studoj''. Prelegkolekto el [[KAEST]] 2006. [[Dobřichovice]] : [[KAVA-PECH]], [[2006]]. Teksto en [[esperanto]]. ISBN 978-80-85853-93-3. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=unikod}} * [http://unicode.org/standard/translations/esperanto.html Kio estas Unikodo?] (Klarigo fare de la Unikodo Konsorcio, en Esperanto.) * [http://www.esperanto.lt/unikodo.html Konvertilo de x-formo al unikodo] * [http://www.unicode.org/charts/PDF/U0100.pdf Unikodaj esperantaj literoj] * [http://www.unicode.org/help/display_problems.html Konsiloj pri unikodaj tiparoj]. * [http://www.decodeunicode.org/ DecodeUnicode - Unicode WIKI], bildoj de unikodaj signoj * [http://www.steve-and-pattie.com/esperantujo/unicode/index.html Unikodaj prov-paĝoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040411015630/http://www.steve-and-pattie.com/esperantujo/unicode/index.html |date=2004-04-11 }} * [http://lingvo.org/abctajpu/ Krozila Unikoda klavaro por Esperanto kaj pluraj aliaj lingvoj, kun 10.000-oj da uzantoj] * [https://bertilow.com/komputo/ Klara manlibro por tajpi Unikodo] en la [[GNU]] sistemo (specife la GNU/[[Linukso]] mastruma sistemo) kaj [[Vindozo]]. {{Specialaj signoj}} [[Kategorio:Signokodoj]] [[Kategorio:Unikodo]] 6otgk3olcg44d59qw8a3mdzudbtbkee 0 4341 9392530 9326256 2026-06-05T07:41:24Z Crosstor 3176 /* Unuopaj diplomiĝintoj */ 9392530 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = "Let whoever earns the palm<br> bear it"<br>(Kiu gajnas la palmon,<br> tiu portu ĝin) |lando = |situo = |establita = |speco = privata [[esploruniversitato]] |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = US-CA |situo sur mapo2=Usono |zomo = 13 |retejo = }} La '''Universitato de Suda Kalifornio''' ({{lang-en|University of Southern California}}, ''USC'') estas private fundita [[universitato]] en [[Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]], [[Usono]]. La universitato fondiĝis en [[1880]], kaj nun instruas ĉirkaŭ 28 000 studantojn, kun diplomprogramoj laŭ la Kolegio de Belarto kaj Scienco, la Kolegio de Diplomiĝintoj, kaj 16 kolegioj profesiaj. Krom la ĉefa tereno ("Parktereno de la Universitato", ĉirkaŭ 3&nbsp;km sudokcidente de la urbocentro), al la universitato apartenas la Tereno de Sanscienco ĉirkaŭ 3&nbsp;km nordoriente de la urbocentro, kaj la Instituto de Informatiko en Marina del Rey, [[kantono Los-Anĝeleso]]. Interalie, USC estas mondfama por sia Kolegio de Kino kaj Televido, fondita en [[1929]], unu el la plej fruaj kinokursaroj ĉe la universitata nivelo. Inter la studintaro troviĝas tiaj direktoroj kiaj [[George Lucas]] (''[[Star Wars]]'' ka) kaj [[Robert Zemeckis]]. == Kelkaj instruistoj == * [[António Damásio]] * [[William Pereira]] * [[Gábor Rejtő]] == Unuopaj diplomiĝintoj == <small>[Sencas tiu listigo, ne nur por superrigardo ĉi tie, sed ankaŭ por pli enplekti unuopajn biografiojn en la vikipedian paĝaron]</small> * [[Robert Zemeckis]], (1951, reĝisoro kaj filmproduktisto) * [[George Lucas]], (1944, reĝisoro kaj filmproduktisto) * [[Sándor András (poeto)]] * [[András Becsei]] (1977-, gitaristo, muziklerneja kaj altlerneja instruisto) * [[András Csáki]] (1981-, bankisto) * [[Katinka Hosszú]] (1989-, naĝistino, de 2008 ĝis 2012 tie studis psikologion) * [[Balázs Kiss (martelĵetisto)|Balázs Kiss]], (1977-, martelĵetisto) * [[Miklós Martin]] (1931-2019, akvopilkisto) * [[Béla Szabados (naĝisto)|Béla Szabados]] (1974-, naĝisto) * [[Ferenc Hepp (altlerneja instruisto)|Ferenc Hepp]] (1909-1980) * [[Natalia Bryant]] (2003-, manekeno) == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://usc.edu}} ({{en}}) [[Dosiero:USC VKC building.jpg|eta|maldekstre|280ra|{{centre|la ''Von Kleinsmid''-centro (VKC)}}]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Kalifornio]] [[Kategorio:Universitatoj en Los-Anĝeleso]] 3p3342ra4ikl7kasivneeqk6v1bwc8p 0 4366 9392531 9307290 2026-06-05T07:42:06Z Crosstor 3176 /* Elektitaj famuloj */ 9392531 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = Fiat Lux<br />(Lasu estu lumo) |lando = |situo = |establita = 1868 |gviadanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = US-CA |mapo lokumilo = iso |zomo = 12 |retejo = }} La '''Universitato de Kalifornio en [[Berkeley (Kalifornio)|Berklio]]''' ({{lang-en|Berkeley}} [Berkli]) aŭ '''UCB''' (la angla mallongigo), [[Usono|usona]] [[universitato]], estis la unua kaj la plej granda el la terenoj de la [[Universitato de Kalifornio]]. Berklio eble estas la plej bona [[publika universitato]] en [[Usono]], sed ĝi estas granda kaj burokrata. Berklio estas en [[Norda Kalifornio]], 20 minutojn oriente de [[Sanfrancisko]] trans la golfeto, kaj unu horo norde de [[Silicia Valo]]. Ĝi grave rolis en [[komputiko]] kaj en la radikala studenta politiko de la [[1960-aj jaroj]]. En [[1964]] tie estis la centro de la usona studenta ribelo "{{langi|en|Free Speech Movement}}". La loka rivalo de Berklio estas la [[privata universitato|privata]] [[universitato Stanford]], kiu estas sude de Sanfrancisko en la urbo [[Palo Alto]]. La ĉefa strato de Berkeley estas ''Telegraph Avenue'', la ĉefa placo estas ''Sproul Plaza''. En la universitato de Berkeley, la komputilaj programigaj lingvoj [[BSD]] kaj [[Tcl]] estis inventitaj. La [[kemio|kemiaj]] [[elemento]]j [[Berkelio]] kaj [[Kaliforniumo]], kiuj estis eltrovitaj ĉi tie, estis nomitaj honore al la universitato. La urbo [[Berkeley (Kalifornio)]] ricevis sian nomon laŭ la filozofo [[George Berkeley]], en kies honoro estis nomita la universitato ĉirkaŭ kiu disvolviĝis la urbo mem. == Elektitaj famuloj == '''Diplomitoj:''' [[Andrea Bodó]], [[Imre Galambos]], [[Bill Joy]], [[Ágnes Kovács (naĝisto)]], [[Gregory Peck]], [[Botond Roska]], [[Ervin Somogyi]], [[Ken Thompson]]<br /> '''Ne-diplomitoj:''' [[Jack London]]<br /> '''Instruistoj:''' [[Sándor András (poeto)]], [[László Baránszky]], [[Lóránt Czigány]], [[Vilmos Fellner]], [[Eric Hoffer]], [[Alexander Kaun]], [[Botond Kőszegi]], [[Magda Salacz]], [[John Searle]], [[Richard Taruskin]]. == Vidu ankaŭ == * [[LSD]] * [[BSD]] * [[hipioj]] * [[Mario Savio]] * [[Ted Kaczynski]] * [[Bassam Tibi]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.berkeley.edu La TTT-ejo de Berkeley] ''(angle)'' * [http://vladimir-okc.narod.ru/UU-html/truu34.htm] [[Unuetaĝa Usono]] ĉ.34 "Kapitano Ikso" [[Dosiero:UCB-University Doe Library north.jpg|eta|maldekstra|<center>La librejo ''Doe'' de UCB]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Usono|Berkeley, Universitato de Kalifornio]] [[Kategorio:Berkeley (Kalifornio)]] 7519bofsm1fk8gb3pe6rweo7wou9ioj 0 4662 9392093 9335899 2026-06-04T16:25:39Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392093 wikitext text/x-wiki {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=1945}} '''1945''' estis [[normala jaro komenciĝanta lunde]] (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1945 post Kristo okazis, interalie: == Eventoj == * [[Miroslav Smyčka]] eklernis [[Esperanto]]n * [[Sovetunio]] kaptas orientan [[Berlino]]n. [[Usono]], [[Britio]] kaj [[Francio]] Okcidentan. * [[Usono]] inventintas la [[atombombo]]n. Ludprovas la novan armilon kontraŭ [[Japanio|Japanaj]] urboj [[Hiroshima]] kaj [[Nagasaki]]. Fino de la [[Dua Mondmilito]]. Eko de la [[Fridmilito]]. * [[Belgio]] ekas kiel centro de Eŭropa kunlaborado. * [[15-a de aŭgusto]] : [[Suda Koreio]] sendependiĝas de [[Japanio]]. * [[17-a de aŭgusto]] : [[Indonezio]] sendependiĝas de [[Nederlando]]. Prezidentiĝas [[Suharto]]. Konstitucio. * [[2-a de septembro]] : [[Vjetnamo]] sendependiĝas de [[Francio]]. * [[24-a de oktobro]] : [[Unuiĝintaj Nacioj]] fondatas fare de [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Barato]], [[Belgio]], [[Belorusio]], [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Britio]], [[Ĉeĥoslovakio]], [[Ĉilio]], [[Tajvano|Ĉinio]], [[Danio]], [[Domingo]], [[Egiptio]], [[Ekvadoro]], [[Etiopio]], [[Filipinoj]], [[Francio]], [[Grekio]], [[Gvatemalo]], [[Haitio]], [[Honduro]], [[Irako]], [[Irano]], [[Jugoslavio]], [[Kanado]], [[Kolombio]], [[Kostariko]], [[Kubo]], [[Libano]], [[Liberio]], [[Luksemburgio]], [[Meksiko]], [[Nederlando]], [[Nikaragvo]], [[Norvegio]], [[Nov-Zelando]], [[Panamo]], [[Paragvajo]], [[Peruo]], [[Pollando]], [[Rusio]], [[Salvadoro]], [[Sauda Arabio]], [[Sirio]], [[Sud-Afriko]], [[Turkio]], [[Ukrainio]], [[Urugvajo]], [[Usono]], [[Venezuelo]]. * [[Jugoslavia Socialisma Federacia Respubliko]] fondatas fare de [[Tito]]. * Londona Konferenco adoptis la [[konstitucio]]n de [[Unesko]]. * Kreita [[Volduo]]. * [[27-a de marto]]: Fondo de la [[Brazilo|brazila]] urbo [[Comercinho]]. == Naskiĝoj == * [[Golam-Ali Hadad-Adel]], irana politikisto kaj sciencisto * [[7-a de januaro]]: [[Raila Odinga]], kenja politikisto (m. [[2025]]) * [[9-a de januaro]]: [[Ibrahim Boubacar Keïta]], prezidento de Malio (m. [[2022]]) * [[10-a de januaro]]: [[Gunther von Hagens]], germana anatomo * [[31-a de januaro]]: [[Augusto Casquero de la Cruz]], hispana esperantisto (m. [[2023]]) * [[6-a de februaro]]: [[Bob Marley]], jamaika regeisto (m. [[1981]]) * [[12-a de februaro]]: [[David Friedman]], usona ekonomikisto * [[20-a de februaro]]: [[George Smoot]], usona astrofizikisto Nobelpremiita (m. [[2025]]) * [[25-a de februaro]]: [[Matsuoka Toshikatsu]], japana politikisto (m. [[2007]]) * [[14-a de majo]]: [[Yochanan Vollach]], israela futbalisto * [[31-a de majo]]: [[Rainer Werner Fassbinder]], germana reĝisoro, aktoro kaj scenaristo (m. [[1982]]) * [[14-a de junio]]: [[Jörg Immendorff]], germana pentristo kaj skulptisto (m. [[2007]]) * [[20-a de junio]]: [[Daniela Hlaváčová]], ĉeĥa aktorino * [[7-a de julio]]: [[Manuel Chaves González]], hispana politikisto * [[8-a de julio]]: [[Micheline Calmy-Rey]], svisa politikistino * [[9-a de julio]]: [[Dean R. Koontz]], usona fantasta verkisto * [[11-a de julio]]: [[Vilmos Benczik]], hungara esperantisto (m. [[2021]]) * [[23-a de julio]]: [[Susan Haack]], usona filozofino (m. [[2026]]) * [[14-a de aŭgusto]]: [[Wim Wenders]], germana reĝisoro, scenaristo, aktoro, produktoro kaj fotartisto * [[27-a de aŭgusto]]: [[Marianne Sägebrecht]], germana aktorino * [[11-a de septembro]]: [[Franz Beckenbauer]], germana futbalisto (m. [[2023]]) * [[15-a de septembro]]: [[Jessye Norman]], usona kantistino (m. [[2019]]) * [[26-a de septembro]]: [[Gal Costa]], brazila kantistino (m. [[2022]]) * [[7-a de oktobro]]: [[Kostas Kiriakos]], greka esperantisto * [[13-a de oktobro]]: [[Dési Bouterse]], surinama armeestro, politikisto kaj [[prezidanto de Surinamo]] (m. [[2024]]) * [[23-a de oktobro]]: [[Claude Nourmont]], franca esperantistino (m. [[2022]]) * [[8-a de novembro]]: [[Abdelaziz Belkhadem]], ĉefministro de Alĝerio * [[15-a de novembro]]: [[Anni-Frid Lyngstad]], sveda kantistino de ABBA == Mortoj == * [[6-a de januaro]]: [[Vladimir Vernadskij]], rusia biologo, geologo kaj kemiisto (n. [[1863]]) * [[17-a de januaro]]: [[István Réti]], hungara pentristo (n. [[1872]]) * [[23-a de februaro]]: [[Aleksej Nikolajeviĉ Tolstoj]], rusia verkisto (n. [[1883]]) * [[marto]]: [[Anne Frank]], la preciza dato ne estas konata. (n. [[1929]]) * [[16-a de marto]]: [[Pierre Drieu La Rochelle]], franca verkisto (n. [[1893]]) * [[26-a de marto]]: [[David Lloyd George]], ĉefministro de Britio 1916–22 (n. [[1863]]) * [[aprilo]]: [[Josef Čapek]], ĉeĥa verkisto (n. [[1887]]) * [[12-a de aprilo]]: [[Franklin D. Roosevelt]], usona prezidento 1933-1945 (n. [[1882]]) * [[22-a de aprilo]]: [[Käthe Kollwitz]], germana grafikistino kaj skulptistino (n. [[1867]]) * [[27-a de aprilo]]: [[Hendrik Bulthuis]], nederlanda esperantisto (n. [[1865]]) * [[28-a de aprilo]]: [[Benito Mussolini]], itala faŝisma diktatoro (n. [[1883]]) * [[30-a de aprilo]]: [[Adolf Hitler]], germana diktatoro (n. [[1889]]) * [[30-a de aprilo]]: [[Eva Braun]], edzino de Adolf Hitler (n. [[1912]]) * [[23-a de majo]]: [[Heinrich Himmler]], germana politikisto kaj estro de la SS (n. [[1900]]) * [[25-a de majo]]: [[Ishii Kikujiro]], japana diplomato (n. [[1866]]) * [[27-a de junio]]: [[Emil Hácha]], ĉeĥoslovaka prezidento 1938–1945 (n. [[1872]]) * [[2-a de aŭgusto]]: [[Pietro Mascagni]], itala komponisto (n. [[1863]]) * [[10-a de aŭgusto]]: [[Robert Goddard]], pionira usona raketfaristo (n. [[1882]]) * [[10-a de septembro]]: [[Josef Gočár]], ĉeĥa arkitekto (n. [[1881]]) * [[15-a de septembro]]: [[André Tardieu]], ĉefministro de Francio (n. [[1867]]) * [[26-a de septembro]]: [[Béla Bartók]], hungara komponisto (n. [[1881]]) * [[13-a de oktobro]]: [[Milton Hershey]], usona ĉokolada komercisto kaj firmaestro (n. [[1857]]) * [[3-a de novembro]]: [[Jan Rambousek (esperantisto)|Jan Rambousek]], ĉeĥa esperantisto (n. [[1867]]) * [[8-a de novembro]]: [[August von Mackensen]], germana marŝalo de la unua mondmilito (n. [[1849]]) * [[19-a de novembro]]: [[Albert Fogarasi]], hungara filologo (n. [[1851]]) * [[21-a de decembro]]: [[George S. Patton]], usona ĉefgeneralo dum la Dua Mondmilito (n. [[1885]]) * [[28-a de decembro]]: [[Theodore Dreiser]], usona verkisto (n. [[1871]]) == Titoloj == * [[1945 (filmo de 2017)]] {{Projektoj}} fkb847i9lh880va4xdy4eprkx86gfyc 0 4940 9392016 9368071 2026-06-04T14:52:30Z ThomasPusch 1869 + Julian Lloyd Webber, n. 1951 9392016 wikitext text/x-wiki {{KalendaroAprilo}} {{aprilo}} La '''14-a de aprilo''' estas la 104-a tago de la jaro (la 105-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 261 tagoj restas. Je la 14-a de aprilo okazis, interalie: == Eventoj == * [[69]]: [[Romia Imperio]]: En [[batalo]] de [[Calvatone|Bedriacum]] uzurpisto [[Vitelo]] venkis armeon de imperiestro [[Oto]], kiu post la batalo [[sinmortigo|sinmortigis]] * [[70]]: [[Romia Imperio]]: [[Tito (imperiestro)|Tito]], filo de [[Vespaziano]], eksieĝis [[Jerusalemo]]n kun kvar [[legio]]j * [[193]]:[[Romia Imperio]]: [[Septimo Severo]] estis kronita kiel [[romia imperiestro]] * [[966]]: [[Kristanigo]] de [[Pollando]]: [[Mjeŝko la 1-a (Pollando)|Mjeŝko la 1-a]] dum [[Sankta Sabato]] [[bapto|baptiĝis]] ene de [[Romkatolika Eklezio]] (en [[Poznań]] aŭ sur laga insulo en [[distrikto Gnieźnieński]]) - la [[dato]] supozebla, la plej verŝajna * [[1028]]: [[Henriko la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 3-a]] kroniĝis kiel reĝo de Germanio * [[1205]]: [[Edirne|Batalo de Adrianopolo]]: [[bulgaroj]] venkis armeojn de Latina Imperio * [[1320]]: En [[Inowrocław]] komenciĝis proceso kontraŭ [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] pri senleĝa anekso de la [[Pomerio]] de [[Gdańsk]] * [[1430]]: [[Pollando]]: grupo de [[kavaliro]]j-[[rabisto]]j devenantaj de [[Moravio]], [[Ĉeĥio]] kaj [[Silezio]] atakis monaĥejon de [[paŭlanoj]] sur [[Jasna Góra]], mortigante kelkajn [[monaĥo]]jn, rabante parton de valoraĵoj kaj difektante la bildon de [[Nigra Madono]] * [[1457]]: [[Stefano la 3-a (Moldavio)]] kroniĝis en [[Moldavujo]] * [[1570]]: Subskribo de la interkonsento de [[Sandomierz]] garantianta al ĉiuj [[protestantismo|protestantismaj]] [[konfesio]]j (escepte de [[arianismo]]) reciprokan [[religio|religian]] [[toleremo]]n * [[1632]]: [[Tridekjara milito]]: komenciĝis batalo apud [[Rain (Lech)|Rain]] * [[1783]]: En [[Berlino]] okazis premiero de la dramo ''[[Natan la saĝulo]]'' de [[Gotthold Ephraim Lessing]] * [[1784]]: [[Frederiko la 6-a (Danio)|Frederiko la 6-a]] ekregis en Danio * [[1845]]: [[Pollando]]: en [[Ostrovo]] fondiĝis Reĝa [[katolikismo|Katolika]] [[Gimnazio]] nomata poste Grandpoluja [[Lernejo]] de Nacia [[Edukado]] * [[1849]]: Gvidanto de [[hungara revolucio de 1848|hungara revolucio]] [[Lajos Kossuth]] proklamis en [[Debrecen]] [[sendependeco|sendependecon]] kaj detronigon de [[Habsburgoj]] - akceptitaj la 19-an de aprilo flanke de la hungara parlamento * [[1865]]: [[Atenco kontraŭ Abraham Lincoln]]: [[John Wilkes Booth]] murdis usonan prezidenton [[Abraham Lincoln]] * [[1880]]: [[Samoo]]: iniciatita de [[Otto von Bismarck]] ŝtata savado de komerca domo, kiu bankrotiĝis - komenco de aktiva [[germanaj kolonioj|germana kolonia politiko]] * [[1896]]: En [[Usono]] oni [[patento|patentigis]] [[maizflokoj]]n * [[1900]]: [[Internacia ekspozicio]] en [[Parizo]] komenciĝis; en Parizo fondiĝis [[Internacia Biciklada Unio]] * [[1912]]: vaporŝipo [[RMS Titanic]] koliziis kun [[glacimonto]] sur norda [[Atlantiko]] * [[1916]]: [[Bulgario]] akceptis [[gregoria kalendaro|gregorian kalendaron]] * [[1918]]: En la revolucia periodo de dureganteco dekrete de la Tutrusia Centra Ekzekutiva Komitato oni elektis la [[Flago de Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko|flagon de Rusia SFSE]] * [[1919]]: "Blua Armeo" de generalo [[Józef Haller]] ekiras de [[Francio]] al [[Dua Pola Respubliko|Pollando]] - partoprenos komenciĝintan [[pola-bolŝevika milito|polan-bolŝevikan militon]] * [[1921]]: [[István Bethlen]] iĝis ĉefministro de Hungario * [[1924]]: [[Dua Pola Respubliko]]: prezidento [[Stanisław Wojciechowski]] disponis pri ŝanĝo de pola [[Marko (monunuo)|marko]] al [[zloto]] * [[1927]]: [[Pollando]]: [[oficiro|oficira]] Lernejo de [[Aviado]] estis translokigita de [[Grudziądz]] al [[Dęblin]] * [[1929]]: Aŭtomobila konkurso [[Grand-Premio de Monako]] komenciĝis * [[1931]]: Proklamo de la [[Dua Hispana Respubliko]] (faligo de la reĝo [[Alfonso la 13-a (Hispanio)|Alfonso la 13-a]]) kaj de [[Katalunio|Respubliko Katalunio]] * [[1935]]: [[Polvosekego]]: granda [[sabloŝtormo]] trapasis usonajn subŝtatojn [[Nov-Meksiko]], [[Koloradio]], [[Oklahomo]] kaj norda [[Teksaso]] forigante laŭtakse 300 milionojn da tunoj de [[humo]] * [[1938]]: [[Moravio]]: [[Kupolo]] de Gigantoj estis malkovrita en unu el la partoj de la [[Kavernoj en Javoříčko]] * [[1939]]: En [[Usono]] aperis romano ''[[La vinberoj de kolero]]'' de [[John Steinbeck]] * [[1940]]: [[Germana okupado de Pollando]]: proksime al [[Łuków]] germanaj taĉmentoj dum traserĉo kaptis 217 [[poloj]]n, kiujn ili pafmortigis en alia vilaĝo - venĝe pro pafmortigo de familio de [[germanaj kolonioj|germanaj koloniistoj]]; en vilaĝo apud [[Kock]] germanoj [[pafekzekutado|pafekzekutis]] pli ol 160 loĝantojn de najbaraj vilaĝoj; [[Bataloj je Narviko]]: apud [[Narvik]] alteriĝis [[Britio|britaj]]-[[Francio|francaj]]-[[Pollando|polaj]] taĉmentoj - sensukcesa atako de germana U-65 al pola [[ŝipo]], norvegaj unuoj, malfruigantaj germanojn nord-oriente de Narvik, retiriĝis apud [[Gratangen]], komenco de germana atako de [[Oslo]]-regiono laŭlonge de [[Gausdal]] kaj aliaj [[valo]]j kontraŭ improvizaj unuoj * [[1941]]: [[Balkana kampanjo]]: direktivo de Ĝenerala [[Stabo]] pri rompo de bataloj kun germanaj kaj italaj [[trupo (armeo)|trupoj]] senigis soldatojn de jugoslava armeo reziston kaj batalon - okcidente de la vojo Zvornik ([[Bosnio kaj Hercegovino]])-[[Sarajevo]] ĉesis ĉia rezisto; komenco de retiriĝo de greka Armeo "Epir" el [[Albanio]] * [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: per [[gaso]] [[germanoj]] murdis en [[ekstermejo Chełmno]] pli ol 2 972 [[judoj]]n de [[Poddębice]]; [[Batalo de Atlantiko]]: usona [[destrojero]] sinkigis ĉe la [[oceanbordo]] de [[Norda Karolino]] germanan [[submarŝipo]]n - pereis la tuta 46-persona skipo; [[Adolf Hitler]] konsentis, ke [[Luftwaffe]] krom detruado de havenaj kaj industriaj instalaĵoj ataku urbojn krom [[Londono]] * [[1943]]: Aviado de Fora Atingo atakis [[Gdańsk]] kaj [[Kenigsbergo]]; en germana [[koncentrejo]] [[Sachsenhausen]] estis murdita soveta [[militkaptito]] [[Jakov Ĝugaŝvili]], unua filo de [[Stalin]]; [[brita aerarmeo]] atakis [[Stuttgart]]; [[Luftwaffe]] atakis [[Chelmsford]] * [[1944]]: [[Ordnungspolizei|germana polico]] [[pafekzekutado|pafekzekutis]] en [[Varsovio]] 154 virojn kaj 9 virinojn; brita komerca ŝipo ''SS Fort Stikine'' kun 800 tunoj da [[municio]] eksplodis en la [[haveno]] en [[Bombajo]] - ĉ. 800 personoj pereis kaj 3000 vundiĝis; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: en [[Podolio]] trupoj de la sovetunia 1-a ukraina fronto finis likvidon de germana [[garnizono]] en [[Ternopilo]] - la urbo estis detruita, kaj la 3-a ukraina fronto finis apud malsupra [[Dnestro]] ĉe [[Bendero]] Odesan operacon; en [[Krimeo]] sovetaj trupoj proksimiĝis al [[Sebastopolo]]; al generalo [[Dwight D. Eisenhower]] oni atribuis operacan kontrolon pri brita kaj usona strategia aviado * [[1945]]: [[Kampanjo de Italio]]: en [[Romanjo]] soldatoj de la [[Dua Pola Korpuso]] de [[Władysław Anders|W. Anders]] konkeris italan urbon [[Imola]] kaj brazila infanterio konkeris [[Montese]]; polaj trupoj eniris unuan etapon de la [[batalo]]j pri [[Berlino]] (ĝis la 19-a de aprilo); [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: en [[Malsupra Aŭstrio]] trupoj de la 3-a ukraina fronto konkeris [[Herzogenburg]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: usona armeo konkeris [[Bamberg]], [[Bayreuth]] kaj [[Zeitz]], kanada armeo [[Zwolle]], pola divizio transiris riveron [[Ems]] apud [[Haren]], kanada armeo ekregis [[Arnhem]] * [[1948]]: Komenciĝis proceso de respondeculoj pri la porvirina [[koncentrejo Ravensbrück]], kiun trairis pli ol 130 000 arestitinoj el kiuj nur 40 000 ĝisvivis finon de la milito; [[Usono]] okazigis unuan teston de [[atombombo]] en [[Marŝala Insularo]] * [[1950]]: [[Stalinismo]]: [[Stefan Wyszyński|Pola Episkoparo]] subskribis altruditan interkonsenton - oni permesis instruadon de religio en lernejoj kaj daŭrigon de la agado de [[Katolika Universitato de Lublin "Johano Paŭlo la 2-a"|Katolika Universitato de Lublin]] kontraŭ kondamno de [[Anatemitaj Soldatoj|porsendependa subtera movado]] kaj [[kolektivigo]] de vilaĝoj * [[1956]]: En [[Ĉikago]] oni publike montris unuan [[magnetoskopo]]n * [[1958]]: Soveta [[kosmoŝipo]] ''Sputnik 2'', kiu transportis hundon ''[[Lajka]]'', dum reveno brulis en la [[tera atmosfero]] — la [[hundo]] mortis post proksimume 10 horoj * [[1962]]: [[Georges Pompidou]] iĝis ĉefministro de Francio * [[1966]]: Komenco de religia celebrado de la Jarmilo de [[Kristanigo]] de Pollando - sub gvido de la [[primaso]] [[Stefan Wyszyński]] * [[1967]]: [[Jenő Fock]] iĝis ĉefministro de Hungario * [[1975]]: [[Himalajo|Himalaja]] princlando [[Sikimo]] voĉdonis por membreco en [[Barato|Barata federacio]] * [[1978]]: Manifestacioj en [[Kartvelio]] por akcepto de la [[kartvela]] [[oficiala lingvo]] * [[1985]]: En [[Krakovo]] estis fondita la [[antikomunismo|kontraŭkomunista]] soci-politika grupiĝo ''Movado Libero kaj Paco'' — defende de membro de la [[Sendependa Asocio de Studentoj]] * [[1986]]: [[Bangladeŝo]]: 92 personoj pereis pro falo de escepte pezaj [[hajlo]]-globoj (1&nbsp;kg) * [[1988]]: [[Italio]]: en [[Napolo]] okazis atako al usona Militara Klubo fare de la terorisma grupo [[Japana Ruĝa Armeo]] - 5 viktimoj * [[1996]]: En [[Pollando]] oni proklamis Tagon de [[Senhejmulo]]j * [[1999]]: Lasta flugo de [[supersona rapido|supersona]] pasaĝera aviadilo [[Tupolev 144]] * [[2002]]: [[Xanana Gusmão]] iĝis unua prezidento de [[Orienta Timoro]]; en [[Barranquilla]] okazis nesukcesa bomba atenco kontraŭ [[Álvaro Uribe Vélez]], posta prezidento de [[Kolumbio]]; 3 personoj pereis, dekkelkaj vundiĝis * [[2003]]: [[Homgenoma Projekto]]: fermo de la projekto pri ekkono de la homa [[genaro]], en kies kadro oni fiksis [[DNA-vicrivelado]]n (99% de la genaro kun 99,99%-a precizo) * [[2006]]: [[Ehud Olmert]] iĝis ĉefministro de Israelo * [[2007]]: [[Respublikaj protestoj en Turkio]] komenciĝis * [[2008]]: En la Nacia Teatro oni enmanigis Polajn [[filmo|Film]]-Premiojn por la jaro 2007; en kategorio de la plej malnova filmo gajnis ''[[Katyń (filmo)|Katyń]]'' de [[Andrzej Wajda]]; [[Italio]]: partio [[La Popolo de Libereco]] de [[Silvio Berlusconi]] venkis en parlamenta baloto * [[2009]]: [[Gordon Bajnai]] iĝis ĉefministro de Hungario * [[2010]]: [[Islando]]: unu el [[erupcioj de Eyjafjallajökull en 2010|erupcioj de Eyjafjallajökull]] haltigis aviadilan komunikadon en [[Eŭropo]] * [[2011]]: [[Adel Safar]] iĝis ĉefministro de Sirio * [[2013]]: En antaŭtempe kunvokitaj balotoj en [[Venezuelo]] venkis ĝisnuna provizora ŝtatestro [[Nicolás Maduro]], supervenkante [[Henrique Capriles Radonski]] * [[2014]]: En [[Niĝerio]] terorisma grupo [[Boko Haram]] [[homforkapto|homforkaptis]] 276 lernantinojn de registara [[mezlernejo]] en [[ŝtato Borno]] * [[2016]]: [[Natalia Vladimirovna Poklonskaja]], prokurorino de [[Respubliko Krimeo]], [[suspendo|suspendis]] [[krime-tataroj|krime-tataran meĝlison]] (socian organizaĵon); [[Japanio]]: en [[tertremo]] en [[Gubernio Kumamoto]] 48 personoj pereis * [[2020]]: [[Pandemio de COVID-19]]: [[Antonov An-225]] transportis de [[Ĉinio]] al [[Pollando]] 250 tunojn da [[utilŝarĝo]], interalie kun [[supertuto]]j por [[kuracisto]]j * [[2022]]: [[invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Rusia-ukraina milito]]: [[Rusio]] konfirmis, ke [[admiralŝipo]] "Moskvo" sinkis en la [[Nigra Maro]], trafita de ukrainaj raketoj; [[Verĥovna Rada]] oficiale agnoskis agadon de Rusia Federacio [[genocido]] de ukraina [[nacio]] ==[[Esperantujo]]== * [[1917]]: En [[Varsovio]] mortis [[L. L. Zamenhof|Ludoviko Lazaro Zamenhof]] * [[2019]]: [[Zamenhof/Esperanto-objekto]]: en [[Bjalistoko]] oni inaŭguris [[Monumento al juna Zamenhof|monumenton al juna Zamenhof]] == Naskiĝoj == * [[216]]: [[Mani (profeto)|Mani]], [[Mezopotamio|mezopotamia]] profeto de [[maniĥeismo]] (m. [[277]]) * [[1126]]: [[Ibn-Ruŝd]] (Averroes), araba filozofo, teologo, kuracisto, juristo, politikisto, matematikisto (m. [[1198]]) * [[1371]]: [[Maria (Hungario)|Maria]], hungara reĝino (m. [[1395]]) * [[1527]]: [[Abraham Ortelius]], flandra geografo, [[kartografio|kartografo]] kaj historiisto (m. [[1598]]) *[[1572]]: [[Adam Tanner]], aŭstra teologo kaj jezuito * [[1578]]: [[Filipo la 3-a (Hispanio)|Filipo la 3-a]], reĝo de Hispanio kaj Portugalio (m. [[1621]]) * [[1629]]: [[Christiaan Huygens]], nederlanda matematikisto, fizikisto, astronomo, inventinto de [[pendolhorloĝo]] (m. [[1695]]) * [[1681]]: [[Christian Friedrich Rolle]], germana orgenisto kaj komponisto (m. [[1751]]) * [[1741]]: [[Momozono]], imperiestro de Japanio (m. [[1762]]) * [[1745]]: [[Denis Fonvizin]], rusa verkisto, [[satiro|satiristo]], tradukisto (m. [[1792]]) * [[1760]]: [[Sigismund Friedrich Hermbstädt]], germana apotekisto, kemiisto kaj akademiano (m. [[1833]]) * [[1780]]: [[Edward Hicks]], usona pentristo (m. [[1849]]) * [[1797]]: [[Ferenc Szilágyi (historiisto)|Ferenc Szilágyi]], hungara historiisto kaj ĵurnalisto (m. [[1876]]) * [[1803]]: [[Friedrich von Amerling]], aŭstra pentristo kaj portretisto (m. [[1887]]) * [[1803]]: [[Ludwig Storch]], germana verkisto (m. [[1881]]) * [[1809]]: [[Friedrich Adolph Roemer]], germana geologo kaj juristo (m. [[1869]]) * [[1831]]: [[Friedrich Gerhard Rohlfs]], germana vojaĝisto, diplomato, verkisto, esploristo de [[Afriko]] (m. [[1896]]) * [[1846]]: [[Antal Edelspacher]], hungara lingvisto, tradukisto kaj orientalisto (m. [[1894]]) * [[1854]]: [[Max Kruse (skulptisto)|Max Kruse]], germana skulptisto, inventisto (m. [[1942]]) * [[1862]]: [[Pjotr Stolipin]], ĉefministro de la Rusia imperio, guberniestro de [[Grodno]] kaj [[Saratov]] (m. [[1911]]) * [[1874]]: [[József Halász]], hungara sociologo, ĵurnalisto, aktivulo de [[Esperanto-movado]] en [[Rumanio]], kunlaboranto de [[Andreo Cseh]] (m. [[1928]]) * [[1878]]: [[Alfred Kenngott]], svis-[[usona esperantisto]], docento de la [[franca lingvo]], [[Esperanto-vortaristo]] kaj verkisto (m. [[1964]]) * [[1878]]: [[Gustav Adolf Gerhard]], germana filologo kaj papirusologo (m. [[1918]]) * [[1879]]: [[James Branch Cabell]], usona verkisto kaj eseisto (m. [[1958]]) * [[1883]]: [[Károly Viski]], hungara etnografo (m. [[1945]]) * [[1886]]: [[Árpád Tóth]], hungara poeto kaj tradukisto (m. [[1928]]) * [[1887]]: [[Gábor Kovásznai]], rumania hungara advokato, redaktoro (m. [[1956]]) * [[1889]]: [[Arnold Toynbee]], brita filozofo-historiisto, diplomato, profesoro pri la [[historio de Grekio]], esploristo kaj teoriisto de [[civilizo]]j (m. [[1975]]) * [[1890]]: [[Stanislaw Karolczyk]], pola oficisto, tradukisto kaj poeto, prezidanto de [[Pola Esperanto-Asocio]] kaj redaktoro de "[[Pola Esperantisto]]", enestanta en ''[[Esperanta Antologio]]'' (m. [[1966]]) * [[1891]]: [[Bhimrao Ramji Ambedkar]], barata politikisto (m. [[1956]]) * [[1892]]: [[Vere Gordon Childe]], aŭstralia arkeologo kaj [[kultura antropologio|kultura antropologo]] (m. [[1957]]) * [[1901]]: [[György Ferenczy]], hungara redaktoro, verkisto (m. [[1967]]) * [[1903]]: [[Henry Corbin]], franca [[orientalisto]], filozofo kaj teologo (m. [[1978]]) * [[1907]]: [[François Duvalier]], prezidento de Haitio (m. [[1971]]) * [[1907]]: [[Ladislav Boháč]], ĉeĥa aktoro (m. [[1978]]) * [[1909]]: [[György Komoróczy (arkivisto)|György Komoróczy]], hungara historiisto kaj [[arkivisto]] (m. [[1981]]) * [[1915]]: [[Jan Zumbach]], pola [[subkolonelo]], [[flug-aso]] (m. [[1986]]) * [[1918]]: [[Cornell Capa]], usona fotisto (m. [[2008]]) * [[1919]]: [[Ján Režňák]], slovaka [[piloto]] kaj nazia [[flug-aso]] (m. [[2007]]) * [[1922]]: [[Stella Zázvorková]], ĉeĥa aktorino (m. [[2005]]) * [[1922]]: [[Ali Akbar Khan]], barata komponisto kaj muzikisto (m. [[2009]]) * [[1922]]: [[Ludwig Steiner]], aŭstra politikisto kaj diplomato (m. [[2015]]) * [[1923]]: [[Jana Cíchová]], ĉeĥa esperantista poetino kaj tradukantino, honora membrino de [[ĈEA]] (m. [[2014]]) * [[1926]]: [[Ernst Willner]], aŭstra ĵurnalisto (m. [[1983]]) * [[1926]]: [[Leopoldo Calvo Sotelo]], [[prezidanto de la Registaro de Hispanio|ĉefministro de Hispanio]] (m. [[2008]]) * [[1926]]: [[József Csire]], hungara komponisto, dirigento, instruisto (m. [[2011]]) * [[1931]]: [[László Tompa (aktoro)|László Tompa]], hungara deklamisto, aktoro * [[1932]]: [[Loretta Lynn]], usona [[kontreo|kontrea]] kantistino (m. [[2022]]) * [[1933]]: [[Tadeusz Michalski]], pola-juda filozofo, publicisto, poligloto, [[Esperanto-vortaristo]], lekciisto de la [[jida lingvo]] en [[Varsovia Universitato]], estrarano de [[Pola Esperanto-Asocio|PEA]], ano de i.a. [[UK 1981]] kaj [[UK 1984]], preleganto (m. [[1997]]) * [[1935]]: [[Andrzej Gwiazda]], pola inĝeniero, [[sindikato|sindikatisto]], kunkreinto de [[Solidareco (Pollando)|''Solidareco'']] * [[1935]]: [[Erich von Däniken]], svisa verkisto pri pra-astronaŭtiko kaj [[eksterterulo]]j (m. [[2026]]) * [[1935]]: [[Éva Hubbes]], rumania hungara kulturhistoriistino, bibliotekistino * [[1945]]: [[György Makara]], rumania hungara pentristo * [[1946]]: [[János Váradi Goia]], rumania hungara psikiatro, psikologo * [[1951]]: [[Julian Lloyd Webber]], brita violonĉelisto kaj komponisto * [[1952]]: [[Krystyna Pawłowicz]], pola profesorino de [[Varsovia Universitato]], spertulino pri [[administracia juro]], juĝistino de Ŝtata [[Tribunalo (juro)|Tribunalo]], parlamentanino * [[1955]]: [[Manfred Kienpointner]], aŭstra lingvikisto * [[1955]]: [[Anna Ozsváth]], rumania hungara edukhistoriistino, lokhistoriistino * [[1950]]: [[Francis Collins]], usona kuracisto kaj [[genetiko|genetikisto]] gvidanta projekton pri la homa [[genaro]] * [[1950]]: [[Péter Esterházy]], hungara verkisto * [[1956]]: [[Christian Lavarenne]], franca esperantisto doktoriĝinta pri [[interna ideo]], kunlaborinto de ''[[Plena Ilustrita Vortaro|PIV]]'', specife pri [[budhismo]], esploranto en [[Biblioteko Hector Hodler]], tradukisto, rolulo en esperantlingva filmo ''[[La Tukoj]]'', komitatano de [[Espéranto-France]], kontaktulo de la [[Asocio de Studado Internacia pri Spiritaj kaj Teologiaj Instruoj|e-lingva teologia asocio]], kies revuon "Asistilo" li plurjare redaktis * [[1965]]: [[Matsumoto Yukihiro]], japana [[komputikisto]] kaj [[programisto]] de [[programlingvo]] [[Ruby (programlingvo)|Ruby]] * [[1972]]: [[Valér Veres]], rumania hungara sociologo * [[1976]]: [[Réka Hegyi]], rumania hungara teatrosciencistino, redaktorino * [[1977]]: [[Sarah Michelle Gellar]], usona aktorino * [[1995]]: [[Flora Coquerel]], franca [[manekeno]] == Mortoj == * [[911]]: [[Serĝo la 3-a]], papo * [[1132]]: [[Mstislav la 1-a de la Kieva Regno]], princo de [[Kieva Regno]] (n. [[1076]]) * [[1258]]: [[Rüdiger von Bergheim]], germana episkopo (n. ĉirkaŭ [[1175]]) * [[1471]]: [[Rikardo Neville (16-a grafo de Warwick)]], angla nobelo (n. [[1428]]) * [[1684]]: [[Johannes Olearius (1611–1684)|Johannes Olearius]], germana protestantisma teologo (n. [[1611]]) * [[1711]]: [[Ludoviko de Francio (1661-1711)|Ludoviko de Francio]], filo de Ludoviko la 14-a (n. [[1661]]) * [[1759]]: [[Georg Friedrich Händel]], angla-germana komponisto (n. [[1685]]) * [[1775]]: [[Joseph Jakob Fürstaller]], aŭstra kartografo kaj pedagogo (n. [[1730]]) * [[1792]]: [[Miksa Hell]], hungara astronomo (n. [[1720]]) * [[1803]]: [[Christoph Anton von Migazzi]], hungara kardinalo, ĉefepiskopo, diplomato (n. [[1714]]) * [[1813]]: [[Caroline Demmer]], germana-aŭstra aktorino kaj kantistino (n. [[1764]]) * [[1843]]: [[Joseph Lanner]], aŭstra komponisto kaj violonisto (n. [[1801]]) * [[1848]]: [[Ĥaĉatur Abovjan]], patro de la [[armena literaturo]], etnografo, pedagogo, socia aganto, [[malaperigo|malaperinto]] (n. [[1809]]) * [[1865]]: [[Abraham Lincoln]], prezidento de Usono (n. [[1809]]) * [[1874]]: [[Josiah Warren]], usona verkisto kaj [[individuisma anarkiisto]] (n. [[1798]]) * [[1885]]: [[Vilmos Győry]], hungara verkisto, teologo, luterana pastro (n. [[1838]]) * [[1888]]: [[Nikolaj Mikluĥo-Maklaj]], rusia etnografo, antropologo, biologo (n. [[1846]]) *[[1894]]: [[Franziska Lechner]], germana beatulino kaj ordenfondinto * [[1910]]: [[Julius Gotthelf Kühn]], germana [[agronomo]] kaj [[fungo]]sciencisto (n. [[1825]]) * [[1910]]: [[Mikaelo Vrubel]], rusa pentristo kaj grafikisto (n. [[1856]]) * [[1917]]: [[L. L. Zamenhof]], [[homaranismo|homarano]] kaj iniciatinto de [[Esperanto]](n. [[1859]]) * [[1925]]: [[John Singer Sargent]], usona pentristo (n. [[1856]]) * [[1930]]: [[Vladimir Majakovskij]], rusia, soveta poeto kaj dramisto (n. [[1893]]) * [[1932]]: [[Edmund Lange]], germana klasika filologo kaj bibliotekisto (n. [[1855]]) * [[1940]]: [[Johann Schroffner]], aŭstra romkatolika pastro kaj martiro (n. [[1891]]) * [[1941]]: [[Armin Tille]], germana historiisto kaj arkivisto (n. [[1870]]) * [[1946]]: [[Antal Horger]], hungara lingvisto (n. [[1872]]) * [[1946]]: [[Julio Mangada Rosenörn]], hispana [[militisto]], [[framasonismo|framasono]] kaj [[esperantisto]], kunfondinto de la gazeto "[[Homaro]]" (n. [[1877]]) * [[1950]]: [[Ramana Maharŝi]], barata [[guruo]] kaj mistikulo, filozofo de [[Tamilnado]], sanktulo de [[hinduismo]] (n. [[1879]]) * [[1950]]: [[Sándor Szolnay]], rumania hungara pentristo (n. [[1893]]) * [[1954]]: [[Zygmunt Rysiewicz]], pola lingvosciencisto kaj [[hindologio|hindologo]] (n. [[1911]]) * [[1962]]: [[Zoltán Zöld]], rumania hungara komponisto, tekstaŭtoro (n. [[1898]]) * [[1967]]: [[György Ferenczy]], hungara redaktoro, verkisto (n. [[1901]]) * [[1970]]: [[Jenő Csinády]], hungara sportkuracisto kaj fiziologo (n. [[1899]]) * [[1973]]: [[Károly Kerényi]], hungara klasika filologo kaj religihistoriisto (n. [[1897]]) * [[1980]]: [[Gianni Rodari]], itala ĵurnalisto kaj verkisto por infanoj (n. [[1920]]) * [[1986]]: [[Simone de Beauvoir]], franca filozofino kaj [[feminismo|feminisma]] verkistino (n. [[1908]]) * [[1997]]: [[Tadeusz Michalski]], pola filozofo, poligloto, publicisto, [[Esperanto-vortaristo]], lekciisto de la [[jida lingvo]] ĉe [[Varsovia Universitato]], estrarano de [[Pola Esperanto-Asocio]] (n. [[1933]]) * [[2007]]: [[René Rémond]], franca historiisto kaj ekonomikisto (n. [[1918]]) * [[2000]]: [[Phil Katz]], usona [[komputilo|komputila]] [[programisto]], kreinto de [[ZIP (densigilo)|ZIP]]-[[dosiero|dosiera]] formato (n. [[1962]]) * [[2009]]: [[Maurice Druon]], franca verkisto kaj politikisto (n. [[1918]]) * [[2010]]: [[Alice Miller]], svisa psikologiistino, batalinta kontraŭ [[mistraktado de infanoj]] (n. [[1923]]) * [[2015]]: [[Franz Kreuzer]], aŭstra ĵurnalisto kaj politikisto (n. [[1929]]) * [[2015]]: [[Csaba Lászlóffy]], rumania hungara poeto, verkisto (n. [[1939]]) * [[2019]]: [[Gene Wolfe]], usona verkisto de [[sciencfikcio]] (n. [[1931]]) * [[2019]]: [[Bibi Andersson]], sveda aktorino (n. [[1935]]) * [[2020]]: [[Friedrich Mayr-Melnhof]], aŭstra politikisto kaj forstisto (n. [[1924]]) * [[2021]]: [[Bernard Madoff]], usona [[financisto]] kaj negocisto, [[fraŭdo|fraŭdulo]] (n. [[1938]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Sikismo]] - fondo de la komunumo en 1699 * [[Kartvelio]]: Tago de la [[kartvela lingvo]] * [[Pollando]]: Tago de [[Senhejmeco|Senhejmuloj]] * [[Okcidenta Afriko]]: Tago de la [[alfabeto]] [[N'Ko]], uzata i.a. en la [[bambara lingvo]] en [[Gvineo]] kaj [[Malio]] * [[Pohela Baiŝaĥ]], unua tago de [[Novjaro]] en [[Bangladeŝo]] kaj inter [[bengaloj]] en kelkaj [[ŝtatoj de Barato]] * La 14-a de aprilo estas la tago de la [[Hispana Respubliko|hispanaj respublikistoj]]. * Festo de [[Bapto]] de [[Pollando]] - proklamita la 9-an de aprilo 2019 de [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''14-a de aprilo''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; {{Projektoj|wikinewscat=14-a de aprilo}} * [[Merkredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]. [[Kategorio:14-a de aprilo| ]] [[Kategorio:Aprilo|14]] [[Kategorio:14-a tago de la monato|#04]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0414]] p3yvr0scw0phgfl1nrdeo1hd9xpo6rv 9392018 9392016 2026-06-04T14:55:28Z ThomasPusch 1869 Eventoj de 1940 kaj 1944 malgraŭ ĉiuj ĝisnunaj mallongigoj ankoraŭ estis tro malkoncizaj. 9392018 wikitext text/x-wiki {{KalendaroAprilo}} {{aprilo}} La '''14-a de aprilo''' estas la 104-a tago de la jaro (la 105-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 261 tagoj restas. Je la 14-a de aprilo okazis, interalie: == Eventoj == * [[69]]: [[Romia Imperio]]: En [[batalo]] de [[Calvatone|Bedriacum]] uzurpisto [[Vitelo]] venkis armeon de imperiestro [[Oto]], kiu post la batalo [[sinmortigo|sinmortigis]] * [[70]]: [[Romia Imperio]]: [[Tito (imperiestro)|Tito]], filo de [[Vespaziano]], eksieĝis [[Jerusalemo]]n kun kvar [[legio]]j * [[193]]:[[Romia Imperio]]: [[Septimo Severo]] estis kronita kiel [[romia imperiestro]] * [[966]]: [[Kristanigo]] de [[Pollando]]: [[Mjeŝko la 1-a (Pollando)|Mjeŝko la 1-a]] dum [[Sankta Sabato]] [[bapto|baptiĝis]] ene de [[Romkatolika Eklezio]] (en [[Poznań]] aŭ sur laga insulo en [[distrikto Gnieźnieński]]) - la [[dato]] supozebla, la plej verŝajna * [[1028]]: [[Henriko la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 3-a]] kroniĝis kiel reĝo de Germanio * [[1205]]: [[Edirne|Batalo de Adrianopolo]]: [[bulgaroj]] venkis armeojn de Latina Imperio * [[1320]]: En [[Inowrocław]] komenciĝis proceso kontraŭ [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] pri senleĝa anekso de la [[Pomerio]] de [[Gdańsk]] * [[1430]]: [[Pollando]]: grupo de [[kavaliro]]j-[[rabisto]]j devenantaj de [[Moravio]], [[Ĉeĥio]] kaj [[Silezio]] atakis monaĥejon de [[paŭlanoj]] sur [[Jasna Góra]], mortigante kelkajn [[monaĥo]]jn, rabante parton de valoraĵoj kaj difektante la bildon de [[Nigra Madono]] * [[1457]]: [[Stefano la 3-a (Moldavio)]] kroniĝis en [[Moldavujo]] * [[1570]]: Subskribo de la interkonsento de [[Sandomierz]] garantianta al ĉiuj [[protestantismo|protestantismaj]] [[konfesio]]j (escepte de [[arianismo]]) reciprokan [[religio|religian]] [[toleremo]]n * [[1632]]: [[Tridekjara milito]]: komenciĝis batalo apud [[Rain (Lech)|Rain]] * [[1783]]: En [[Berlino]] okazis premiero de la dramo ''[[Natan la saĝulo]]'' de [[Gotthold Ephraim Lessing]] * [[1784]]: [[Frederiko la 6-a (Danio)|Frederiko la 6-a]] ekregis en Danio * [[1845]]: [[Pollando]]: en [[Ostrovo]] fondiĝis Reĝa [[katolikismo|Katolika]] [[Gimnazio]] nomata poste Grandpoluja [[Lernejo]] de Nacia [[Edukado]] * [[1849]]: Gvidanto de [[hungara revolucio de 1848|hungara revolucio]] [[Lajos Kossuth]] proklamis en [[Debrecen]] [[sendependeco|sendependecon]] kaj detronigon de [[Habsburgoj]] - akceptitaj la 19-an de aprilo flanke de la hungara parlamento * [[1865]]: [[Atenco kontraŭ Abraham Lincoln]]: [[John Wilkes Booth]] murdis usonan prezidenton [[Abraham Lincoln]] * [[1880]]: [[Samoo]]: iniciatita de [[Otto von Bismarck]] ŝtata savado de komerca domo, kiu bankrotiĝis - komenco de aktiva [[germanaj kolonioj|germana kolonia politiko]] * [[1896]]: En [[Usono]] oni [[patento|patentigis]] [[maizflokoj]]n * [[1900]]: [[Internacia ekspozicio]] en [[Parizo]] komenciĝis; en Parizo fondiĝis [[Internacia Biciklada Unio]] * [[1912]]: vaporŝipo [[RMS Titanic]] koliziis kun [[glacimonto]] sur norda [[Atlantiko]] * [[1916]]: [[Bulgario]] akceptis [[gregoria kalendaro|gregorian kalendaron]] * [[1918]]: En la revolucia periodo de dureganteco dekrete de la Tutrusia Centra Ekzekutiva Komitato oni elektis la [[Flago de Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko|flagon de Rusia SFSE]] * [[1919]]: "Blua Armeo" de generalo [[Józef Haller]] ekiras de [[Francio]] al [[Dua Pola Respubliko|Pollando]] - partoprenos komenciĝintan [[pola-bolŝevika milito|polan-bolŝevikan militon]] * [[1921]]: [[István Bethlen]] iĝis ĉefministro de Hungario * [[1924]]: [[Dua Pola Respubliko]]: prezidento [[Stanisław Wojciechowski]] disponis pri ŝanĝo de pola [[Marko (monunuo)|marko]] al [[zloto]] * [[1927]]: [[Pollando]]: [[oficiro|oficira]] Lernejo de [[Aviado]] estis translokigita de [[Grudziądz]] al [[Dęblin]] * [[1929]]: Aŭtomobila konkurso [[Grand-Premio de Monako]] komenciĝis * [[1931]]: Proklamo de la [[Dua Hispana Respubliko]] (faligo de la reĝo [[Alfonso la 13-a (Hispanio)|Alfonso la 13-a]]) kaj de [[Katalunio|Respubliko Katalunio]] * [[1935]]: [[Polvosekego]]: granda [[sabloŝtormo]] trapasis usonajn subŝtatojn [[Nov-Meksiko]], [[Koloradio]], [[Oklahomo]] kaj norda [[Teksaso]] forigante laŭtakse 300 milionojn da tunoj de [[humo]] * [[1938]]: [[Moravio]]: [[Kupolo]] de Gigantoj estis malkovrita en unu el la partoj de la [[Kavernoj en Javoříčko]] * [[1939]]: En [[Usono]] aperis romano ''[[La vinberoj de kolero]]'' de [[John Steinbeck]] * [[1940]]: [[Germana okupado de Pollando]]: proksime al [[Łuków]] germanaj taĉmentoj dum traserĉo pafmortigis 217 civilulojn, kaj en vilaĝo apud [[Kock]] pli ol 160 loĝantojn de najbaraj vilaĝoj; [[Bataloj je Narviko]]: apud [[Narvik]] alteriĝis [[Britio|britaj]]-[[Francio|francaj]]-[[Pollando|polaj]] taĉmentoj - sensukcesa atako de germana U-65 al pola [[ŝipo]], norvegaj unuoj, malfruigantaj germanojn nord-oriente de Narvik, retiriĝis apud [[Gratangen]], komenco de germana atako de [[Oslo]]-regiono laŭlonge de [[Gausdal]] kaj aliaj [[valo]]j kontraŭ improvizaj unuoj * [[1941]]: [[Balkana kampanjo]]: direktivo de Ĝenerala [[Stabo]] pri rompo de bataloj kun germanaj kaj italaj [[trupo (armeo)|trupoj]] senigis soldatojn de jugoslava armeo reziston kaj batalon - okcidente de la vojo Zvornik ([[Bosnio kaj Hercegovino]])-[[Sarajevo]] ĉesis ĉia rezisto; komenco de retiriĝo de greka Armeo "Epir" el [[Albanio]] * [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: per [[gaso]] [[germanoj]] murdis en [[ekstermejo Chełmno]] pli ol 2 972 [[judoj]]n de [[Poddębice]]; [[Batalo de Atlantiko]]: usona [[destrojero]] sinkigis ĉe la [[oceanbordo]] de [[Norda Karolino]] germanan [[submarŝipo]]n - pereis la tuta 46-persona skipo; [[Adolf Hitler]] konsentis, ke [[Luftwaffe]] krom detruado de havenaj kaj industriaj instalaĵoj ataku urbojn krom [[Londono]] * [[1943]]: Aviado de Fora Atingo atakis [[Gdańsk]] kaj [[Kenigsbergo]]; en germana [[koncentrejo]] [[Sachsenhausen]] estis murdita soveta [[militkaptito]] [[Jakov Ĝugaŝvili]], unua filo de [[Stalin]]; [[brita aerarmeo]] atakis [[Stuttgart]]; [[Luftwaffe]] atakis [[Chelmsford]] * [[1944]]: Brita komerca ŝipo ''SS Fort Stikine'' kun 800 tunoj da [[municio]] eksplodis en la [[haveno]] en [[Bombajo]] - ĉ. 800 personoj pereis kaj 3000 vundiĝis; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: en [[Podolio]] trupoj de la sovetunia 1-a ukraina fronto finis likvidon de germana [[garnizono]] en [[Ternopilo]] - la urbo estis detruita, kaj la 3-a ukraina fronto finis apud malsupra [[Dnestro]] ĉe [[Bendero]] Odesan operacon; en [[Krimeo]] sovetaj trupoj proksimiĝis al [[Sebastopolo]]; al generalo [[Dwight D. Eisenhower]] oni atribuis operacan kontrolon pri brita kaj usona strategia aviado * [[1945]]: [[Kampanjo de Italio]]: en [[Romanjo]] soldatoj de la [[Dua Pola Korpuso]] de [[Władysław Anders|W. Anders]] konkeris italan urbon [[Imola]] kaj brazila infanterio konkeris [[Montese]]; polaj trupoj eniris unuan etapon de la [[batalo]]j pri [[Berlino]] (ĝis la 19-a de aprilo); [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: en [[Malsupra Aŭstrio]] trupoj de la 3-a ukraina fronto konkeris [[Herzogenburg]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: usona armeo konkeris [[Bamberg]], [[Bayreuth]] kaj [[Zeitz]], kanada armeo [[Zwolle]], pola divizio transiris riveron [[Ems]] apud [[Haren]], kanada armeo ekregis [[Arnhem]] * [[1948]]: Komenciĝis proceso de respondeculoj pri la porvirina [[koncentrejo Ravensbrück]], kiun trairis pli ol 130 000 arestitinoj el kiuj nur 40 000 ĝisvivis finon de la milito; [[Usono]] okazigis unuan teston de [[atombombo]] en [[Marŝala Insularo]] * [[1950]]: [[Stalinismo]]: [[Stefan Wyszyński|Pola Episkoparo]] subskribis altruditan interkonsenton - oni permesis instruadon de religio en lernejoj kaj daŭrigon de la agado de [[Katolika Universitato de Lublin "Johano Paŭlo la 2-a"|Katolika Universitato de Lublin]] kontraŭ kondamno de [[Anatemitaj Soldatoj|porsendependa subtera movado]] kaj [[kolektivigo]] de vilaĝoj * [[1956]]: En [[Ĉikago]] oni publike montris unuan [[magnetoskopo]]n * [[1958]]: Soveta [[kosmoŝipo]] ''Sputnik 2'', kiu transportis hundon ''[[Lajka]]'', dum reveno brulis en la [[tera atmosfero]] — la [[hundo]] mortis post proksimume 10 horoj * [[1962]]: [[Georges Pompidou]] iĝis ĉefministro de Francio * [[1966]]: Komenco de religia celebrado de la Jarmilo de [[Kristanigo]] de Pollando - sub gvido de la [[primaso]] [[Stefan Wyszyński]] * [[1967]]: [[Jenő Fock]] iĝis ĉefministro de Hungario * [[1975]]: [[Himalajo|Himalaja]] princlando [[Sikimo]] voĉdonis por membreco en [[Barato|Barata federacio]] * [[1978]]: Manifestacioj en [[Kartvelio]] por akcepto de la [[kartvela]] [[oficiala lingvo]] * [[1985]]: En [[Krakovo]] estis fondita la [[antikomunismo|kontraŭkomunista]] soci-politika grupiĝo ''Movado Libero kaj Paco'' — defende de membro de la [[Sendependa Asocio de Studentoj]] * [[1986]]: [[Bangladeŝo]]: 92 personoj pereis pro falo de escepte pezaj [[hajlo]]-globoj (1&nbsp;kg) * [[1988]]: [[Italio]]: en [[Napolo]] okazis atako al usona Militara Klubo fare de la terorisma grupo [[Japana Ruĝa Armeo]] - 5 viktimoj * [[1996]]: En [[Pollando]] oni proklamis Tagon de [[Senhejmulo]]j * [[1999]]: Lasta flugo de [[supersona rapido|supersona]] pasaĝera aviadilo [[Tupolev 144]] * [[2002]]: [[Xanana Gusmão]] iĝis unua prezidento de [[Orienta Timoro]]; en [[Barranquilla]] okazis nesukcesa bomba atenco kontraŭ [[Álvaro Uribe Vélez]], posta prezidento de [[Kolumbio]]; 3 personoj pereis, dekkelkaj vundiĝis * [[2003]]: [[Homgenoma Projekto]]: fermo de la projekto pri ekkono de la homa [[genaro]], en kies kadro oni fiksis [[DNA-vicrivelado]]n (99% de la genaro kun 99,99%-a precizo) * [[2006]]: [[Ehud Olmert]] iĝis ĉefministro de Israelo * [[2007]]: [[Respublikaj protestoj en Turkio]] komenciĝis * [[2008]]: En la Nacia Teatro oni enmanigis Polajn [[filmo|Film]]-Premiojn por la jaro 2007; en kategorio de la plej malnova filmo gajnis ''[[Katyń (filmo)|Katyń]]'' de [[Andrzej Wajda]]; [[Italio]]: partio [[La Popolo de Libereco]] de [[Silvio Berlusconi]] venkis en parlamenta baloto * [[2009]]: [[Gordon Bajnai]] iĝis ĉefministro de Hungario * [[2010]]: [[Islando]]: unu el [[erupcioj de Eyjafjallajökull en 2010|erupcioj de Eyjafjallajökull]] haltigis aviadilan komunikadon en [[Eŭropo]] * [[2011]]: [[Adel Safar]] iĝis ĉefministro de Sirio * [[2013]]: En antaŭtempe kunvokitaj balotoj en [[Venezuelo]] venkis ĝisnuna provizora ŝtatestro [[Nicolás Maduro]], supervenkante [[Henrique Capriles Radonski]] * [[2014]]: En [[Niĝerio]] terorisma grupo [[Boko Haram]] [[homforkapto|homforkaptis]] 276 lernantinojn de registara [[mezlernejo]] en [[ŝtato Borno]] * [[2016]]: [[Natalia Vladimirovna Poklonskaja]], prokurorino de [[Respubliko Krimeo]], [[suspendo|suspendis]] [[krime-tataroj|krime-tataran meĝlison]] (socian organizaĵon); [[Japanio]]: en [[tertremo]] en [[Gubernio Kumamoto]] 48 personoj pereis * [[2020]]: [[Pandemio de COVID-19]]: [[Antonov An-225]] transportis de [[Ĉinio]] al [[Pollando]] 250 tunojn da [[utilŝarĝo]], interalie kun [[supertuto]]j por [[kuracisto]]j * [[2022]]: [[invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Rusia-ukraina milito]]: [[Rusio]] konfirmis, ke [[admiralŝipo]] "Moskvo" sinkis en la [[Nigra Maro]], trafita de ukrainaj raketoj; [[Verĥovna Rada]] oficiale agnoskis agadon de Rusia Federacio [[genocido]] de ukraina [[nacio]] ==[[Esperantujo]]== * [[1917]]: En [[Varsovio]] mortis [[L. L. Zamenhof|Ludoviko Lazaro Zamenhof]] * [[2019]]: [[Zamenhof/Esperanto-objekto]]: en [[Bjalistoko]] oni inaŭguris [[Monumento al juna Zamenhof|monumenton al juna Zamenhof]] == Naskiĝoj == * [[216]]: [[Mani (profeto)|Mani]], [[Mezopotamio|mezopotamia]] profeto de [[maniĥeismo]] (m. [[277]]) * [[1126]]: [[Ibn-Ruŝd]] (Averroes), araba filozofo, teologo, kuracisto, juristo, politikisto, matematikisto (m. [[1198]]) * [[1371]]: [[Maria (Hungario)|Maria]], hungara reĝino (m. [[1395]]) * [[1527]]: [[Abraham Ortelius]], flandra geografo, [[kartografio|kartografo]] kaj historiisto (m. [[1598]]) *[[1572]]: [[Adam Tanner]], aŭstra teologo kaj jezuito * [[1578]]: [[Filipo la 3-a (Hispanio)|Filipo la 3-a]], reĝo de Hispanio kaj Portugalio (m. [[1621]]) * [[1629]]: [[Christiaan Huygens]], nederlanda matematikisto, fizikisto, astronomo, inventinto de [[pendolhorloĝo]] (m. [[1695]]) * [[1681]]: [[Christian Friedrich Rolle]], germana orgenisto kaj komponisto (m. [[1751]]) * [[1741]]: [[Momozono]], imperiestro de Japanio (m. [[1762]]) * [[1745]]: [[Denis Fonvizin]], rusa verkisto, [[satiro|satiristo]], tradukisto (m. [[1792]]) * [[1760]]: [[Sigismund Friedrich Hermbstädt]], germana apotekisto, kemiisto kaj akademiano (m. [[1833]]) * [[1780]]: [[Edward Hicks]], usona pentristo (m. [[1849]]) * [[1797]]: [[Ferenc Szilágyi (historiisto)|Ferenc Szilágyi]], hungara historiisto kaj ĵurnalisto (m. [[1876]]) * [[1803]]: [[Friedrich von Amerling]], aŭstra pentristo kaj portretisto (m. [[1887]]) * [[1803]]: [[Ludwig Storch]], germana verkisto (m. [[1881]]) * [[1809]]: [[Friedrich Adolph Roemer]], germana geologo kaj juristo (m. [[1869]]) * [[1831]]: [[Friedrich Gerhard Rohlfs]], germana vojaĝisto, diplomato, verkisto, esploristo de [[Afriko]] (m. [[1896]]) * [[1846]]: [[Antal Edelspacher]], hungara lingvisto, tradukisto kaj orientalisto (m. [[1894]]) * [[1854]]: [[Max Kruse (skulptisto)|Max Kruse]], germana skulptisto, inventisto (m. [[1942]]) * [[1862]]: [[Pjotr Stolipin]], ĉefministro de la Rusia imperio, guberniestro de [[Grodno]] kaj [[Saratov]] (m. [[1911]]) * [[1874]]: [[József Halász]], hungara sociologo, ĵurnalisto, aktivulo de [[Esperanto-movado]] en [[Rumanio]], kunlaboranto de [[Andreo Cseh]] (m. [[1928]]) * [[1878]]: [[Alfred Kenngott]], svis-[[usona esperantisto]], docento de la [[franca lingvo]], [[Esperanto-vortaristo]] kaj verkisto (m. [[1964]]) * [[1878]]: [[Gustav Adolf Gerhard]], germana filologo kaj papirusologo (m. [[1918]]) * [[1879]]: [[James Branch Cabell]], usona verkisto kaj eseisto (m. [[1958]]) * [[1883]]: [[Károly Viski]], hungara etnografo (m. [[1945]]) * [[1886]]: [[Árpád Tóth]], hungara poeto kaj tradukisto (m. [[1928]]) * [[1887]]: [[Gábor Kovásznai]], rumania hungara advokato, redaktoro (m. [[1956]]) * [[1889]]: [[Arnold Toynbee]], brita filozofo-historiisto, diplomato, profesoro pri la [[historio de Grekio]], esploristo kaj teoriisto de [[civilizo]]j (m. [[1975]]) * [[1890]]: [[Stanislaw Karolczyk]], pola oficisto, tradukisto kaj poeto, prezidanto de [[Pola Esperanto-Asocio]] kaj redaktoro de "[[Pola Esperantisto]]", enestanta en ''[[Esperanta Antologio]]'' (m. [[1966]]) * [[1891]]: [[Bhimrao Ramji Ambedkar]], barata politikisto (m. [[1956]]) * [[1892]]: [[Vere Gordon Childe]], aŭstralia arkeologo kaj [[kultura antropologio|kultura antropologo]] (m. [[1957]]) * [[1901]]: [[György Ferenczy]], hungara redaktoro, verkisto (m. [[1967]]) * [[1903]]: [[Henry Corbin]], franca [[orientalisto]], filozofo kaj teologo (m. [[1978]]) * [[1907]]: [[François Duvalier]], prezidento de Haitio (m. [[1971]]) * [[1907]]: [[Ladislav Boháč]], ĉeĥa aktoro (m. [[1978]]) * [[1909]]: [[György Komoróczy (arkivisto)|György Komoróczy]], hungara historiisto kaj [[arkivisto]] (m. [[1981]]) * [[1915]]: [[Jan Zumbach]], pola [[subkolonelo]], [[flug-aso]] (m. [[1986]]) * [[1918]]: [[Cornell Capa]], usona fotisto (m. [[2008]]) * [[1919]]: [[Ján Režňák]], slovaka [[piloto]] kaj nazia [[flug-aso]] (m. [[2007]]) * [[1922]]: [[Stella Zázvorková]], ĉeĥa aktorino (m. [[2005]]) * [[1922]]: [[Ali Akbar Khan]], barata komponisto kaj muzikisto (m. [[2009]]) * [[1922]]: [[Ludwig Steiner]], aŭstra politikisto kaj diplomato (m. [[2015]]) * [[1923]]: [[Jana Cíchová]], ĉeĥa esperantista poetino kaj tradukantino, honora membrino de [[ĈEA]] (m. [[2014]]) * [[1926]]: [[Ernst Willner]], aŭstra ĵurnalisto (m. [[1983]]) * [[1926]]: [[Leopoldo Calvo Sotelo]], [[prezidanto de la Registaro de Hispanio|ĉefministro de Hispanio]] (m. [[2008]]) * [[1926]]: [[József Csire]], hungara komponisto, dirigento, instruisto (m. [[2011]]) * [[1931]]: [[László Tompa (aktoro)|László Tompa]], hungara deklamisto, aktoro * [[1932]]: [[Loretta Lynn]], usona [[kontreo|kontrea]] kantistino (m. [[2022]]) * [[1933]]: [[Tadeusz Michalski]], pola-juda filozofo, publicisto, poligloto, [[Esperanto-vortaristo]], lekciisto de la [[jida lingvo]] en [[Varsovia Universitato]], estrarano de [[Pola Esperanto-Asocio|PEA]], ano de i.a. [[UK 1981]] kaj [[UK 1984]], preleganto (m. [[1997]]) * [[1935]]: [[Andrzej Gwiazda]], pola inĝeniero, [[sindikato|sindikatisto]], kunkreinto de [[Solidareco (Pollando)|''Solidareco'']] * [[1935]]: [[Erich von Däniken]], svisa verkisto pri pra-astronaŭtiko kaj [[eksterterulo]]j (m. [[2026]]) * [[1935]]: [[Éva Hubbes]], rumania hungara kulturhistoriistino, bibliotekistino * [[1945]]: [[György Makara]], rumania hungara pentristo * [[1946]]: [[János Váradi Goia]], rumania hungara psikiatro, psikologo * [[1951]]: [[Julian Lloyd Webber]], brita violonĉelisto kaj komponisto * [[1952]]: [[Krystyna Pawłowicz]], pola profesorino de [[Varsovia Universitato]], spertulino pri [[administracia juro]], juĝistino de Ŝtata [[Tribunalo (juro)|Tribunalo]], parlamentanino * [[1955]]: [[Manfred Kienpointner]], aŭstra lingvikisto * [[1955]]: [[Anna Ozsváth]], rumania hungara edukhistoriistino, lokhistoriistino * [[1950]]: [[Francis Collins]], usona kuracisto kaj [[genetiko|genetikisto]] gvidanta projekton pri la homa [[genaro]] * [[1950]]: [[Péter Esterházy]], hungara verkisto * [[1956]]: [[Christian Lavarenne]], franca esperantisto doktoriĝinta pri [[interna ideo]], kunlaborinto de ''[[Plena Ilustrita Vortaro|PIV]]'', specife pri [[budhismo]], esploranto en [[Biblioteko Hector Hodler]], tradukisto, rolulo en esperantlingva filmo ''[[La Tukoj]]'', komitatano de [[Espéranto-France]], kontaktulo de la [[Asocio de Studado Internacia pri Spiritaj kaj Teologiaj Instruoj|e-lingva teologia asocio]], kies revuon "Asistilo" li plurjare redaktis * [[1965]]: [[Matsumoto Yukihiro]], japana [[komputikisto]] kaj [[programisto]] de [[programlingvo]] [[Ruby (programlingvo)|Ruby]] * [[1972]]: [[Valér Veres]], rumania hungara sociologo * [[1976]]: [[Réka Hegyi]], rumania hungara teatrosciencistino, redaktorino * [[1977]]: [[Sarah Michelle Gellar]], usona aktorino * [[1995]]: [[Flora Coquerel]], franca [[manekeno]] == Mortoj == * [[911]]: [[Serĝo la 3-a]], papo * [[1132]]: [[Mstislav la 1-a de la Kieva Regno]], princo de [[Kieva Regno]] (n. [[1076]]) * [[1258]]: [[Rüdiger von Bergheim]], germana episkopo (n. ĉirkaŭ [[1175]]) * [[1471]]: [[Rikardo Neville (16-a grafo de Warwick)]], angla nobelo (n. [[1428]]) * [[1684]]: [[Johannes Olearius (1611–1684)|Johannes Olearius]], germana protestantisma teologo (n. [[1611]]) * [[1711]]: [[Ludoviko de Francio (1661-1711)|Ludoviko de Francio]], filo de Ludoviko la 14-a (n. [[1661]]) * [[1759]]: [[Georg Friedrich Händel]], angla-germana komponisto (n. [[1685]]) * [[1775]]: [[Joseph Jakob Fürstaller]], aŭstra kartografo kaj pedagogo (n. [[1730]]) * [[1792]]: [[Miksa Hell]], hungara astronomo (n. [[1720]]) * [[1803]]: [[Christoph Anton von Migazzi]], hungara kardinalo, ĉefepiskopo, diplomato (n. [[1714]]) * [[1813]]: [[Caroline Demmer]], germana-aŭstra aktorino kaj kantistino (n. [[1764]]) * [[1843]]: [[Joseph Lanner]], aŭstra komponisto kaj violonisto (n. [[1801]]) * [[1848]]: [[Ĥaĉatur Abovjan]], patro de la [[armena literaturo]], etnografo, pedagogo, socia aganto, [[malaperigo|malaperinto]] (n. [[1809]]) * [[1865]]: [[Abraham Lincoln]], prezidento de Usono (n. [[1809]]) * [[1874]]: [[Josiah Warren]], usona verkisto kaj [[individuisma anarkiisto]] (n. [[1798]]) * [[1885]]: [[Vilmos Győry]], hungara verkisto, teologo, luterana pastro (n. [[1838]]) * [[1888]]: [[Nikolaj Mikluĥo-Maklaj]], rusia etnografo, antropologo, biologo (n. [[1846]]) *[[1894]]: [[Franziska Lechner]], germana beatulino kaj ordenfondinto * [[1910]]: [[Julius Gotthelf Kühn]], germana [[agronomo]] kaj [[fungo]]sciencisto (n. [[1825]]) * [[1910]]: [[Mikaelo Vrubel]], rusa pentristo kaj grafikisto (n. [[1856]]) * [[1917]]: [[L. L. Zamenhof]], [[homaranismo|homarano]] kaj iniciatinto de [[Esperanto]](n. [[1859]]) * [[1925]]: [[John Singer Sargent]], usona pentristo (n. [[1856]]) * [[1930]]: [[Vladimir Majakovskij]], rusia, soveta poeto kaj dramisto (n. [[1893]]) * [[1932]]: [[Edmund Lange]], germana klasika filologo kaj bibliotekisto (n. [[1855]]) * [[1940]]: [[Johann Schroffner]], aŭstra romkatolika pastro kaj martiro (n. [[1891]]) * [[1941]]: [[Armin Tille]], germana historiisto kaj arkivisto (n. [[1870]]) * [[1946]]: [[Antal Horger]], hungara lingvisto (n. [[1872]]) * [[1946]]: [[Julio Mangada Rosenörn]], hispana [[militisto]], [[framasonismo|framasono]] kaj [[esperantisto]], kunfondinto de la gazeto "[[Homaro]]" (n. [[1877]]) * [[1950]]: [[Ramana Maharŝi]], barata [[guruo]] kaj mistikulo, filozofo de [[Tamilnado]], sanktulo de [[hinduismo]] (n. [[1879]]) * [[1950]]: [[Sándor Szolnay]], rumania hungara pentristo (n. [[1893]]) * [[1954]]: [[Zygmunt Rysiewicz]], pola lingvosciencisto kaj [[hindologio|hindologo]] (n. [[1911]]) * [[1962]]: [[Zoltán Zöld]], rumania hungara komponisto, tekstaŭtoro (n. [[1898]]) * [[1967]]: [[György Ferenczy]], hungara redaktoro, verkisto (n. [[1901]]) * [[1970]]: [[Jenő Csinády]], hungara sportkuracisto kaj fiziologo (n. [[1899]]) * [[1973]]: [[Károly Kerényi]], hungara klasika filologo kaj religihistoriisto (n. [[1897]]) * [[1980]]: [[Gianni Rodari]], itala ĵurnalisto kaj verkisto por infanoj (n. [[1920]]) * [[1986]]: [[Simone de Beauvoir]], franca filozofino kaj [[feminismo|feminisma]] verkistino (n. [[1908]]) * [[1997]]: [[Tadeusz Michalski]], pola filozofo, poligloto, publicisto, [[Esperanto-vortaristo]], lekciisto de la [[jida lingvo]] ĉe [[Varsovia Universitato]], estrarano de [[Pola Esperanto-Asocio]] (n. [[1933]]) * [[2007]]: [[René Rémond]], franca historiisto kaj ekonomikisto (n. [[1918]]) * [[2000]]: [[Phil Katz]], usona [[komputilo|komputila]] [[programisto]], kreinto de [[ZIP (densigilo)|ZIP]]-[[dosiero|dosiera]] formato (n. [[1962]]) * [[2009]]: [[Maurice Druon]], franca verkisto kaj politikisto (n. [[1918]]) * [[2010]]: [[Alice Miller]], svisa psikologiistino, batalinta kontraŭ [[mistraktado de infanoj]] (n. [[1923]]) * [[2015]]: [[Franz Kreuzer]], aŭstra ĵurnalisto kaj politikisto (n. [[1929]]) * [[2015]]: [[Csaba Lászlóffy]], rumania hungara poeto, verkisto (n. [[1939]]) * [[2019]]: [[Gene Wolfe]], usona verkisto de [[sciencfikcio]] (n. [[1931]]) * [[2019]]: [[Bibi Andersson]], sveda aktorino (n. [[1935]]) * [[2020]]: [[Friedrich Mayr-Melnhof]], aŭstra politikisto kaj forstisto (n. [[1924]]) * [[2021]]: [[Bernard Madoff]], usona [[financisto]] kaj negocisto, [[fraŭdo|fraŭdulo]] (n. [[1938]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Sikismo]] - fondo de la komunumo en 1699 * [[Kartvelio]]: Tago de la [[kartvela lingvo]] * [[Pollando]]: Tago de [[Senhejmeco|Senhejmuloj]] * [[Okcidenta Afriko]]: Tago de la [[alfabeto]] [[N'Ko]], uzata i.a. en la [[bambara lingvo]] en [[Gvineo]] kaj [[Malio]] * [[Pohela Baiŝaĥ]], unua tago de [[Novjaro]] en [[Bangladeŝo]] kaj inter [[bengaloj]] en kelkaj [[ŝtatoj de Barato]] * La 14-a de aprilo estas la tago de la [[Hispana Respubliko|hispanaj respublikistoj]]. * Festo de [[Bapto]] de [[Pollando]] - proklamita la 9-an de aprilo 2019 de [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''14-a de aprilo''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; {{Projektoj|wikinewscat=14-a de aprilo}} * [[Merkredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]. [[Kategorio:14-a de aprilo| ]] [[Kategorio:Aprilo|14]] [[Kategorio:14-a tago de la monato|#04]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0414]] 42zzxm56tx7gl0jictjqxz71h5kbp5x 0 5086 9392082 9261254 2026-06-04T16:19:56Z Tirolischleioans 254019 /* Mortoj */ 9392082 wikitext text/x-wiki {{KalendaroDecembro}} {{Decembro}} La '''28-a de decembro''' estas la 362-a tago de la jaro (la 363-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 3 tagoj restas. Je la 28-a de decembro okazis, interalie: == Eventoj == * [[-169]]: [[Jerusalemo]]: [[menoro]] estis lumigita por [[konsekrado]] de la [[Templo de Jerusalemo]], post du jarcentoj da eksterlanda regado kaj religia subpremo kaj sepjara ribelo de [[Makabea dinastio|makabeoj]] - la menoro flamis dum ok tagoj sen sufiĉa [[brulaĵo]] bezonata por tio, naskante la ferian [[ĥanuka]] * [[418]]: [[Bonifaco la 1-a]] iĝis papo * [[484]]: [[Alariko la 2-a]] iĝis reĝo de [[visigotoj]] * [[856]]: [[Vikingoj]] prirabis [[Parizo]]n * [[893]]: [[Tertremo]] detruis urbon [[Dvin]] en [[Armenio]] - pereis ĉirkaŭ 30 mil personoj * [[1065]]: [[Konsekrado|Konsekro]] de la [[Abatejo Westminster]] en [[Londono]] - konstruita de [[Eduardo la Konfesanto]] kiel unua [[romanika arkitekturo|romanika preĝejo]] en [[Anglio]] * [[1233]]: [[Pollando]]: [[Chełmno]] kaj [[Toruń]] ricevis [[urborajto]]jn * [[1283]]: Princo de Grandpolujo [[Przemysł la 2-a]] fondis [[monaĥino|monaĥinejon]] por [[dominikanoj]] en [[Poznań]] * [[1565]]: [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj|Reĝo de Pollando kaj grandduko de Litovio]], [[Sigismondo la 2-a (Pollando-Litovio)|Sigismondo la 2-a]] donis privilegion fondi distrikton - tiutempe la teritorio de [[Litovio]] estis dividita en 26 [[distrikto]]jn, ene de 13 [[vojevodio]]j * [[1594]]: En [[Londono]] okazis premiero de ''[[La komedio de eraroj]]'' de [[William Shakespeare]] - la plej frue registrita en [[Gray's Inn]] * [[1612]]: [[Galileo]] iĝis la unua, kiu ekvidis [[Neptuno (planedo)|Neptunon]], sed li konsideris ĝis [[fiksita stelo]] - oficiala malkovro de la [[planedo]] sekvis 234 jarojn poste * [[1793]]: [[Hungario]]: [[episkopo]] [[Károly Eszterházy]] malfermis en [[Eger]] [[biblioteko]]n, kiun li fondis * [[1832]]: [[Joachim Lelewel]] kaj Józef Zaliwski fondis sekretan komitaton ''Zemsta Ludu'' ([[Venĝo]] de Popolo) por kaŭzi revolucion en [[Kongresa Pollando]] * [[1836]]: [[Hispanio]] agnoskis sendependecon de [[Meksiko]] * [[1836]]: Brita kolonio [[Suda Aŭstralio]] establiĝis kun la ĉefurbo [[Adelajdo]] * [[1846]]: [[Usono]]: [[Iovao]] fariĝis la 29-a [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato de Usono]] * [[1867]]: [[Usono]]: [[Anekso]] de [[Midvejinsuloj]] * [[1869]]: En [[Ohio]] oni [[patento|patentigis]] [[maĉgumo]]n * [[1885]]: [[Brita Hindio]]: en [[Mumbajo|Bombajo]] fondiĝis [[Barata Nacia Kongreso]], politika partio kiu ludis ŝlosilan rolon en la [[hindia sendependiga movado]] * [[1895]]: La [[fratoj Lumiere]] prezentis sian [[kino|filmeton]] "Alveno de trajno je la stacidomo de La Ciotat" al spektantaro ĉe kafejo en [[Parizo]], kiu onidire estis la unua paginta filmvidantaro; germana fizikisto [[Wilhelm Conrad Röntgen|W. Röntgen]] publikigis artikolon pri [[Ikso-radioj]] * [[1896]]: Franca astronomo [[Auguste Charlois]] malkovris asteroidon [[425 Kornelio|Kornelio]] * [[1897]]: [[Parizo]]: premiero de la teatraĵo de [[Edmond Rostand]] ''[[Cyrano de Bergerac (verko)|Cyrano de Bergerac]]'' * [[1904]]: Malkovro de la [[kometo]] [[19P/Borrelly|Borrelly]] - la plej malluma objekto konata en la [[Sunsistemo]]; En [[Lvovo]] okazis premiero de la [[spektaklo]] ''Pola [[Betleĥemo]]'' laŭ pola poeto Lucjan Rydel, apogita sur [[mezepoko|mezepokaj]] [[franciskanoj|franciskanaj]] misteraĵoj * [[1905]]: En [[Kongresa Pollando]] eksplodis ĝenerala [[striko]] * [[1908]]: [[Tertremo en Italio en 1908|Tertremo en Italio]]: tertremo sur [[Sicilio]] kaŭzis morton de pli ol 100 mil personoj ([[Mesino]], [[Reggio di Calabria]], [[Palmi]]); en [[Vilno]] fondiĝis [[belorusa]] libroeldona societo Nia [[Kabano]] * [[1910]]: [[Novjorko]]: premiero de la [[opero]] ''Königskinder'' de la germana komponisto [[Engelbert Humperdinck]] en [[Metropola Operejo]] * [[1914]]: [[Unua mondmilito]]: Oni fondis britan distingon Military Cross * [[1915]]: Oni fondis Usonan [[ekologio|Ekologian]] Societon * [[1918]]: [[Ribelo de Grandpollando]] kontraŭ [[Vajmara Respubliko]]: [[poloj]] konkeris [[citadelo]]n en [[Poznań]], liberigis [[Gniezno]], [[Szamotuły]] kaj [[Września]] * [[1920]]: [[Sovetunio]]: [[Ordeno de Laborista Ruĝa Standardo]] establita * [[1925]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] enkondukis [[Agrara reformo|agraran reformon]]; fama rusia, sovetia poeto [[Sergej Jesenin]] [[sinmortigo|sin mortigis]] * [[1932]]: [[Brita Hindio]]: [[britoj]] liberigis el malliberejo [[Mahatmo Gandhi|Mahatmon Gandhi]] * [[1939]]: [[Germana okupado de Pollando]]: kadre de [[Intelligenzaktion|Intelektul-kampanjo]] en [[koncentrejo]] [[Oranienburg|Sachsenhausen]] pereis pola profesoro de [[Jagelona Universitato]] Stanisław Estreicher, spertulo pri okcidenta [[juroscienco]]; [[Berlino]]: [[Adolf Hitler]] ordonis al ĝenerala guberniestro [[Hans Frank]] rapidan finon de la "diabla verko" (Teufelswerk) en Pollando * [[1940]]: en [[Usono]] fondiĝis Asocio de Polaj [[Sciencisto]]j * [[1941]]: nokte pere de aviadilo venis de [[Moskvo]] 6-persona Iniciata Grupo por krei en subigita Pollando [[revolucio|revolucian]] partion - ili grundiĝis apud [[Varsovio]]; [[Operaco Anthropoid]]: komenciĝas [[komploto]] por murdi nazian oficiron [[Reinhard Heydrich]]; Malaja Fronto: japana 25-a Armeo konkeris [[Ipoh]] * [[1942]]: [[Adolf Hitler]] ordonis al germana [[armeo]] komenci retiriĝon de [[Kaŭkazio]] * [[1943]]: [[Abruco]] (Italio): venko de kanada armeo kontraŭ germanaj [[paraŝuto|paraŝutistoj]] en semajna batalo de [[Ortona]]; samtempe kun likvidado de [[Kalmukio|Kalmuka]] Aŭtonoma Soveta Socialisma Respubliko komenciĝis [[deportado]] de [[kalmukoj]] al [[Siberio]] * [[1944]]: [[Volinia masakro]]: nokte de la 28-a/29-a de decembro taĉmento de la [[Ukraina Ribela Armeo]] murdis 106-131 loĝantojn de pola vilaĝo Łozowa (proksime al [[Ternopilo|Tarnopol]]); germanaj unuoj, venĝe pro la [[ribelo de Varsovio]] eksplodigis Saski-[[palaco]]n kun [[ĉifro|ĉifrejo]], postrestis nur la [[Tombo de Nekonata Soldato en Varsovio|Tombo de Nekonata Soldato]]; samnokte aviadilistoj de la divizio 301 sukcesis lastan malsuprenĵetaĵon super okupata Pollando; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: en [[Hungario]] trupoj de la sovetia 2-a Ukraina Fronto okupis teritorion de [[Ĉeĥoslovakio]] ĉirkaŭ [[Opava]]; trupoj de la sovetia 3-a Ukraina Fronto konkeris areon norde de [[Szekesfehervar]]; [[Béla Miklós Dálnoki]] nome de [[Hungario]] deklaris militon al [[Nazia Germanio]]; [[Pacifiko]]: usona divizio konkeris okcidentan bordon de la insulo [[Lejteo]]; Radio [[Skopjo]] ekfunkciis sur [[mallongondo]]j en la [[makedona lingvo]] * [[1946]]: Pollando membriĝis al [[UNICEF]] * [[1948]]: 30 polaj [[piloto]]j kun inĝeniero [[Władysław Turowicz]] alvenis al [[Pakistano]], kie ili kreis [[Pakistana Aerarmeo|Pakistanan Aerarmeon]]; [[Arabo-israela milito de 1948|arabo-israela milito]]: batalo de [[Sinajo]] inter Israelo kaj Egiptio komenciĝis; super [[Bermuda triangulo]] pereis sen spuroj usona pasaĝera aviadilo [[DC-3]] kun 32 personoj, fluganta de [[San-Juano (Porto-Riko)|San-Juano]] al [[Miami]] * [[1949]]: [[Hungario]] per dekreto [[ŝtatigo|ŝtatigis]] la tutan [[industrio]]n kaj [[komerco]]n * [[1951]]: [[Finnlando|Finna]] parlamento akceptis aŭtonomecon de la insularo [[Alando]] * [[1956]]: [[Stalinismo]]: pola juĝejo malakuzis episkopon [[Czesław Kaczmarek]], ĝis tiam torturata pro onidira spionado kaj kunlaboro kun germanoj * [[1959]]: Unua [[nuklea reakciujo]] en [[Socialisma federacia respubliko Jugoslavio]] ekfunkciis en Vinca proksime al [[Beogrado]] * [[1965]]: Germana futbalklubo [[Hansa Rostock]] fondiĝis * [[1967]]: Ekvalido de la leĝo kiu permesas [[kontraŭkoncipo]]n en [[Francio]] * [[1972]]: [[Kim Il-sung]] iĝis prezidento de Nord-Koreio * [[1973]]: En [[Parizo]] oni eldonis romanon ''[[La Gulaga Arkipelago]]'' de [[Aleksandr Solĵenicin]]; turka politikisto [[İsmet İnönü]] estis entombigita en [[Maŭzoleo de Atatürk]] kun ŝtata ceremonio * [[1981]]: [[Milita stato en Pollando]]: en [[mino|minejo]] „Piast” en [[Bieruń]] finiĝis la plej longa postmilite subtera [[striko]] - dum 2 semajnoj en profundeco de 650 m, ĉirkaŭ 1000 ministoj protestis kontraŭ enkonduko de [[militjuro]]; [[Usono]]: en [[Norfolko (Virginio)]] naskiĝis Elisabeth Jordan Carr - unua usona infano koncipita [[in vitro]] * [[1989]]: Dum la [[Velura Revolucio]] en Czechoslovakio [[Alexander Dubček]] estis elektita prezidanto de parlamento * [[1993]]: [[Vatikano]] oficiale agnoskis ekziston de [[Israelo]]; nacia [[emblemo de Taĝikio]] estis aprobita * [[1999]]: [[Saparmurat Nijazov]] proklamita ĝisviva prezidento de Turkmenio * [[2004]]: [[Călin Popescu Tăriceanu]] iĝis ĉefministro de Rumanio; Usono: [[nanplanedo]] [[Haŭmeo]] estis malkovrita en la [[Kujper-zono]] * [[2005]]: Prezidento de Pollando [[Lech Kaczyński]] fondis novan Konsilion de [[ŝtato|Ŝtata]] [[Sekureco]] * [[2006]]: [[Pollando]]: oni malfondis la 9-an [[ŝipo|Ŝiparon]] de [[marbordo|Marbord]]-Defendo en [[Hel (urbo)|Hel]] * [[2008]]: [[John Atta-Mills]] gajnis prezidentan balotadon en Ganao * [[2011]]: En [[Pjongjango]] okazis solena enterigo de [[Kim Ĝong-il]] * [[2012]]: Ratan Tata transdonis administradon de la barata [[Tata (firmao)|firmao Tata]] * [[2014]]: 162 personoj pereis super [[Java Maro]] en [[katastrofo]] de indonezia [[aviadilo]] [[Airbus A320]] fluganta de [[Surabajo]] ĝis [[Singapuro]] * [[2018]]: Pola [[Juĝejo]] devigis la germanan publikan televidkanalon [[ZDF]] pardonpeti pro [[falsado]] de historio en la milita serio ''Niaj patroj, niaj patrinoj'', kulpiganta [[poloj]]n pri [[holokaŭsto]] * [[2021]]: Internacia Asocio [[Memorial]] estis likvidita en Rusio == Naskiĝoj == * [[1446]]: [[Karlo Valois de Berry]], duko de [[Berry (Francujo)|Berry]] (m. [[1472]]) * [[1651]]: [[Johann Krieger]], germana baroka komponisto (m. [[1735]]) * [[1727]]: [[Johann Christoph Schmidt]], germana politikisto (m. [[1807]]) * [[1756]]: [[Pál Ányos]], hungara [[paŭlanoj|paŭlana]] monaĥo, poeto, sekretario de [[Hungara Scienca Akademio]] (m. [[1784]]) * [[1781]]: [[Hippolyte Lecomte]], franca pentristo de historiaj bildoj kaj pejzaĝoj (m. [[1857]]) * [[1795]]: [[Gábor Fábián]], hungara verkisto, tradukisto, akademiano (m. [[1877]]) * [[1800]]: [[Jean-Pierre Dantan]], franca skulptisto kaj portretisto (m. [[1869]]) * [[1814]]: [[John Bennet Lawes]], angla [[agrikultura kemio|agrikultura kemiisto]] kaj [[agronomio|agronomo]], patentinto de la produktmetodo de [[superfosfato]] (m. [[1900]]) * [[1818]]: [[Carl Remigius Fresenius]], germana kemiisto, entreprenisto, farmaciisto, akademiano (m. [[1897]]) * [[1838]]: [[Géza Kuun]], hungara historiisto, lingvisto, [[orientalisto]] kaj vojaĝisto, membro de [[Hungara Scienca Akademio]] (m. [[1905]]) * [[1839]]: [[Pál Böhm]], hungara pentristo (m. [[1905]]) * [[1856]]: [[Woodrow Wilson]], usona Nobelpremiita prezidento, rektoro de [[Universitato Princeton]], kunfondinto de la [[Ligo de Nacioj]] (m. [[1924]]) * [[1860]]: [[Lipót Baumhorn]], hungara arkitekto (m. [[1932]]) * [[1865]]: [[Félix Vallotton]], svisa-franca pentristo, skulptisto, lignogravuristo, artkritikisto kaj roman-verkisto (m. [[1925]]) * [[1865]]: [[Albert Edward Styler]], angla lingvoinstruisto kaj [[esperantisto]], poeto, tradukisto (m. [[1928]]) * [[1872]]: [[Pío Baroja]], hispana verkisto apartenanta al la skolo [[Generacio de 1898]] (m. [[1956]]) * [[1879]]: [[József Ürmösi]], rumania hungara unitariisma pastro, eklezia verkisto (m. [[1953]]) * [[1882]]: [[Arthur Eddington]], brita astrofizikisto, [[kvakero]], la unua kiu prezentis anglalingvan artikolon pri la [[teorio de la relativeco]] (m. [[1944]]) * [[1882]]: [[Lili Elbe]], dana artistino, [[transgenrulo]] (m. [[1931]]) * [[1883]]: [[Hermann Pfeiffer]], germana grafikisto (m. [[1964]]) * [[1888]]: [[Tamás Csergő]], hungara ĵurnalisto, redaktoro (m. [[1948]]) * [[1888]]: [[Friedrich Wilhelm Murnau]], germana reĝisoro (m. [[1931]]) * [[1890]]: [[Gösta Ekman]], sveda aktoro (m. [[1938]]) * [[1893]]: [[Orest Kuzma]], ukraina biologo kaj gimnazia instruisto, fondinto de [[Esperanto]]-societo "[[Progreso]]" en [[Kolomeo]], eldonisto de "[[Ukraina Stelo]]", tradukisto por "[[Literatura Mondo]]", [[UEA-delegito]] (m. [[1968]]) * [[1896]]: [[Ángel Corral]], argentina [[fakdelegito|fakdelegitino]] de [[UEA]] pri [[presarto]] kaj [[dumviva membro de UEA]] (m. [[1992]]) * [[1899]]: [[Eugeniusz Bodo]], pola aktoro, reĝisoro, dancisto, kantisto kaj produktoro, viktimo de politikaj reprezalioj (m. [[1943]]) * [[1903]]: [[John von Neumann]], hungara fizikisto kaj [[komputikisto]] (m. [[1957]]) * [[1903]]: [[Earl Hines]], usona ĵaz-pianisto kaj [[bandestro]] (m. [[1983]]) * [[1906]]: [[István Szentkirályi]], rumania hungara pediatro, universitata profesoro (m. [[1972]]) * [[1907]]: [[Erich Mielke]], germana politikisto, estro de [[Stasi]] (m. [[2000]]) * [[1913]]: [[József Fogarasi]], rumania hungara juristo, ekonomikisto (m. ?) * [[1913]]: [[Raymond Gonin]], franca esperantisto k. instruisto de lingvoj por [[blindulo]]j, ano de [[UK 1932]] dum kiu kreiĝis la [[Universala Asocio de Blindul-Organizaĵoj]], kies gvidanto li iĝis, redaktoro de "[[Esperanta Ligilo]]" por blinduloj, komitatano de [[Unuiĝo Franca por Esperanto|UFE]] kaj [[Franca Esperanto-Instituto]], [[honora membro de UEA]] (n. [[2003]]) * [[1916]]: [[Barabás Bajkó]], rumania hungara kuracisto, ginekologo (m. [[1985]]) * [[1919]]: [[Gyula Xantus]], hungara pentristo, universitata profesoro (m. [[1993]]) * [[1925]]: [[Hildegard Knef]], germana aktorino, kantistino kaj verkistino (m. [[2002]]) * [[1925]]: [[Zuzanna Stromenger]], pola [[bestoscienco|bestosciencistino]], specialiĝanta pri [[etologio]] kaj [[hidrologio]], tradukistino, defendantino de [[bestaj rajtoj]], partoprenantino de la [[ribelo de Varsovio]] (m. [[2011]]) * [[1927]]: [[Ferenc Belényi]], hungara aktoro kaj operkantisto (m. [[1988]]) * [[1928]]: [[Kamilló Lendvay]], hungara komponisto, dirigento, profesoro (m. [[2016]]) * [[1931]]: [[Guy Debord]], franca verkisto, filozofo, revoluciulo, kunfondinto de [[Literista Internacio]] kaj [[Situaciista Internacio]], sinmortiginto (m. [[1994]]) * [[1932]]: [[Nichelle Nichols]], usona aktorino (m. [[2022]]) * [[1932]]: [[Manuel Puig]], argentina verkisto (m. [[1990]]) * [[1933]]: [[Árpád Béla Huszty]], hungara pentristo * [[1933]]: [[Erzsébet P. Ütő]], rumania hungara tekstilistino, grafikistino (m. [[2012]]) * [[1934]]: [[Károly Pálffy (inĝeniero)|Károly Pálffy]], rumania hungara inĝeniero, inventisto * [[1934]]: [[Maggie Smith]], brita teatra, kina kaj televida aktorino * [[1945]]: [[Birendra de Nepalo]], reĝo de Nepalo, murdita (m. [[2001]]) * [[1946]]: [[Zoltán Rostás]], rumania hungara socisciencisto, publicisto, redaktoro * [[1954]]: [[Denzel Washington]], [[afrik-usonanoj|afrik-usona]] aktoro, laŭreato de la [[Premio Ora Globo]] * [[1955]]: [[Liu Xiaobo]], ĉina Nobelpremiita verkisto kaj [[disidento]], [[hejmaresto|hejmarestita]] * [[1956]]: [[Nigel Kennedy]], angla [[violonisto]] * [[1956]]: [[Burkhard Spinnen]], germana verkisto kaj eldonisto * [[1962]]: [[Michel Petrucciani]], franca [[ĵazpianisto]] kaj komponisto (m. [[1999]]) * [[1966]]: [[Kaliopi]], makedona kantistino kaj kantaŭtorino * [[1969]]: [[Linus Torvalds]], finna aŭtoro de [[komputila programo|komputilaj programoj]], inventisto de [[Linukso]] kaj de [[git]], enestanta en [[Interreta Halo de Famo]] * [[1972]]: [[Cristina Branco]], portugala [[fado]]-kantistino * [[1981]]: [[Sienna Miller]], usona aktorino, modelo kaj mododizajnistino * [[1989]]: [[Salvador Sobral]], portugala kantisto, venkinto de [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2017]] == Mortoj == * [[1524]]: [[Johann von Staupitz]], germana teologo kaj konfesprenanto de Lutero (n. antaŭ [[1470]]) * [[1547]]: [[Konrad Peutinger]], germana juristo, humanisto, diplomato, ekonomikisto, politikisto kaj libro-antikvaĵisto (n. [[1465]]) * [[1622]]: [[Francisko el Sales]], franca teologo kaj filozofo, [[doktoro de eklezio]], katolika sanktulo (n. [[1567]]) * [[1671]]: [[Johann Friedrich Gronovius]], germana klasika filologo, beletra kritikisto, historiisto, juristo, bibliotekisto kaj profesoro pri la greka en la [[Universitato de Lejdeno]] (n. [[1611]]) * [[1694]]: [[Maria la 2-a (Anglio)|Maria la 2-a]], reĝino de Anglio, Skotlando kaj Irlando (n. [[1662]]) * [[1706]]: [[Pierre Bayle]], franca filozofo kaj verkisto, pioniro de [[klerismo]] (n. [[1647]]) * [[1708]]: [[Joseph Pitton de Tournefort]], franca botanikisto difininta [[genro]]n ĉe [[planto]]j (n. [[1656]]) * [[1734]]: [[Robert Roy MacGregor]] ("Rob Roy"), skota popola heroo (n. [[1671]]) * [[1736]]: [[Antonio Caldara]], itala violonĉelisto kaj komponisto (n. [[1670]]) * [[1814]]: [[József Benkő]], hungara pastro, historiisto, botanikisto (n. [[1740]]) * [[1854]]: [[Christian Paulsen]], dana juristo, fleganto de la [[dana lingvo]] (n. [[1798]]) * [[1889]]: [[Tereza Kristina de Burbono]], princino de la [[Reĝlando de la du Sicilioj]], imperiestrino de Brazilo (n. [[1822]]) *[[1903]]: [[Christian Scherling]], germana instruisto (matematiko) kaj muzikmanaĝero * [[1915]]: [[Sámuel Borbély]], hungara pedagogo, lernejestro, verkisto (n. [[1842]]) * [[1916]]: [[Eduard Strauss]], aŭstra komponisto (n. [[1835]]) * [[1918]]: [[Olavo Bilac]], brazila poeto, apoginto de Esperanto (n. [[1865]]) * [[1919]]: [[Johannes Rydberg]], sveda fizikisto, konata pro la [[konstanto de Rydberg]] (n. [[1854]]) * [[1925]]: [[Sergej Jesenin]], rusia, sovetia poeto, sinmortiginto (n. [[1895]]) * [[1927]]: [[Norbert Pfretzschner]], aŭstra skulptisto kaj verkisto (n. [[1850]]) * [[1937]]: [[Maurice Ravel]], franca komponisto kaj pianisto, reprezentanto de [[Impresionisma muziko|impresionismo]] (n. [[1875]]) * [[1945]]: [[Theodore Dreiser]], usona verkisto (n. [[1871]]) * [[1947]]: [[Viktoro Emanuelo la 3-a (Italio)|Viktoro Emanuelo la 3-a]], reĝo de Italio, [[ekziligo|ekziligita]] (n. [[1869]]) * [[1952]]: [[Fletcher Henderson]], usona muzikisto kaj bandestro (n. [[1897]]) * [[1954]]: [[Wincenty Lutosławski]], pola profesoro pri [[filozofio]], [[pola mesianismo|mesianisto]], ordiginto laŭ [[kronologio|sinsekvo]] de la ''Dialogoj'' de [[Platono]], nacia aganto, poligloto, populariganto de [[abstinado]], fondinto en [[Krakovo]] kaj [[Lvovo]] de organizaĵo Eleusis, kies celo estis nacia renaskiĝo, pioniro de [[jogo]] en Pollando (n. [[1863]]) * [[1954]]: [[Josef Gerö]], aŭstra politikisto kaj sport[[funkciulo]] (n. [[1896]]) * [[1959]]: [[Ante Pavelić]], kroata faŝista politikisto, gvidanto de [[Ustaše]], respondeca pri [[genocido]] de [[serboj]], [[judoj]] kaj [[ciganoj]] (n. [[1889]]) * [[1963]]: [[Paul Hindemith]], germana komponisto kaj dirigento (n. [[1895]]) * [[1964]]: [[Gyula Éhik]], hungara zoologo, gvidanto de besttenejo, profesoro (n. [[1891]]) * [[1965]]: [[Pál Justus]], hungara verkisto, poeto, tradukisto (n. [[1905]]) * [[1972]]: [[Jon Mirande]], eŭska verkisto, poligloto (n. [[1925]]) * [[1974]]: [[László Dévald]], hungara ĵurnalisto, advokato (n. [[1912]]) * [[1982]]: [[Ferenc Bordás]], hungara pentristo, ano de la artakademio de [[Florenco]] (n. [[1911]]) * [[1982]]: [[Áron Gábor (ĵurnalisto)|Áron Gábor]], hungara ĵurnalisto kaj verkisto, militraportisto elmigrinta al [[FRG]] (n. [[1911]]) * [[1986]]: [[Marie-Therese Micard]], franca esperantistino, kunfondintino kun sia edzo [[Henri Micard]] de la Kulturdomo de Franclandaj Esperantistoj ([[kastelo Greziljono]]) * [[1993]]: [[William L. Shirer]], usona ĵurnalisto kaj historiisto, raportisto el [[Berlino]] dum la dua mondmilito (n. [[1904]]) * [[1993]]: [[Péter Ruffy]], hungara verkisto, ĵurnalisto (n. [[1914]]) * [[1993]]: [[Gyula Xantus]], hungara pentristo, universitata profesoro (n. [[1919]]) * [[1997]]: [[Heikki Alikoski]], finna matematikisto kaj astronomo laboranto en [[Observatorio de Iso-Heikkilä]], malkovrinto de 13 [[asteroido]]j, [[esperantisto]] (n. [[1912]]) * [[2004]]: [[Elsa Salovaara]], finna esperantistino, kunverkinta legolibron ''[[Sub la Signo de la Verda Stelo]]'', aŭtorino de ''[[Kie boacoj vagadas]]'' (n. [[1920]]) * [[2004]]: [[Susan Sontag]], usona verkistino kaj socikritikistino, aktivulino pri [[homrajtoj]] (n. [[1933]]) * [[2010]]: [[Billy Taylor]], usona ĵaz-pianisto, altlerneja instruisto kaj komponisto (n. [[1921]]) * [[2015]]: [[Ian Murdok]], usona [[programisto]], kreinto de [[Debiano]] (n. [[1973]]) * [[2018]]: [[Shehu Shagari]], prezidento de la [[Dua Niĝeria Respubliko]] (n. [[1925]]) * [[2018]]: [[Amos Oz]], israela ĵurnalisto kaj verkisto, kunfondinto de la organizaĵo [[Pacon Nun]], [[lekcio|lekciisto]] de [[literaturo]] en la [[Universitato Ben-Gurion de Negevo]], proponanto de du-ŝtata solvo pri la konflikto inter [[Israelo]] kaj [[Palestino]] (n. [[1939]]) * [[2019]]: [[Erzsébet Szőnyi]], hungara dirigentino, komponistino, [[koruso|korusestro]], verkistino kaj profesoro (n. [[1924]]) * [[2020]]: [[Armando Manzanero]], meksika muzikisto, komponisto kaj kantverkisto (n. [[1935]]) * [[2025]]: [[Brigitte Bardot]], franca aktorino (n. [[1934]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: Festo de la senkulpaj infanoj ([[Masakro de la Senpekuloj]]) * [[Hispanio]], [[Meksiko]]: la tago de ''los inocentes'' estas [[ŝercotago]], kiam oni rajtas trompi kaj priŝerci (''inocentadas''). [[Amaskomunikilo]]j ofte publikigas falsan novaĵon kvazaŭ vera por serĉtrompi publikon. En aliaj [[Eŭropo|eŭropaj]] kaj eŭropidaj landoj, la ŝercotago estas la [[1-a de aprilo]]. == Tagoj de [[semajno]] == La '''28-a de decembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; {{Projektoj}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]. [[Kategorio:28-a de decembro| ]] [[Kategorio:Decembro|28]] [[Kategorio:28-a tago de la monato|#12]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1228]] 404kdajzb9dpprnu0tsd1w3uwb5l8c9 0 5094 9392477 9346693 2026-06-05T06:23:20Z Tirolischleioans 254019 /* Mortoj */ 9392477 wikitext text/x-wiki {{KalendaroFebruaro}} {{februaro}} La '''18-a de februaro''' estas la 49-a tago de la jaro laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 316 tagoj restas (317 en superjaroj). Je la 18-a de februaro okazis, interalie: == Eventoj == * [[-3102]]: Komenco de [[Kali Juga]], fera [[erao]], kvara kaj lasta (la plej malbona) erao en historio de la nuna mondo laŭ kredo de [[hinduismo|hinduoj]] - komencita per la [[milito de Kurukŝetro|batalo de Kurukŝetro]], priskribita en [[Mahabharato]] * [[1229]]: [[Krucmilitoj|Kvara krucmilito]]: germana reĝo [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] subskribis dekjaran armisticon kun [[sultano]] Al-Kamil regajnante [[Jerusalemo]]n, [[Bet-Leĥem]]on kaj [[Nazareto]]n * [[1248]]: Venko de defendantoj de [[Parmo]] kontraŭ armeo de romia-germana imperiestro [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] * [[1268]]: Malvenko de germanaj-danaj [[kavaliro]]j en [[batalo]] de [[Rakvere]] * [[1327]]: [[Piastoj]]: [[Listo de teŝinaj princoj|teŝina princo]] Kazimiro la 1-a omaĝis al [[Listo de regnestroj de Bohemio|reĝo de Ĉeĥio]] [[Johano de Luksemburgo]] * [[1386]]: En [[katedralo]] de [[Vavelo]] okazis nupto de grandduko de Litovio [[Ladislao la 2-a]] kun [[Jadviga (Pollando)]] * [[1451]]: [[Sultano]] [[Mehmed la 2-a]] ektroniĝis la duan fojon * [[1495]]: En [[katedralo de Vilno]] okazis [[nupto]] de [[Aleksandro (Pollando-Litovio)|Aleksandro]] kun princino Helena el [[Rurikidoj]] * [[1519]]: [[Konkero de Meksiko]]: [[Hernán Cortés]] forlasis [[Kubo]]n por konkeri [[Meksiko]]n * [[1536]]: En [[Konstantinopolo]] [[Otomana Imperio]] kaj [[Francio]] kontraktis kontraŭhispanan aliancon * [[1574]]: Unua pola [[voĉdono|elekta]] reĝo [[Henriko la 3-a (Francio)|Henriko la 3-a]] alvenis al [[Krakovo]] * [[1634]]: [[Tridekjara milito]]: imperiestro [[Ferdinando la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 2-a]] akuzis estintan ĉefkomandanton de sia armeo, [[princo]]n [[Albrecht von Wallenstein]], pri ŝtatperfido * [[1656]]: [[Sveda diluvo]]: venko de svedaj trupoj en batalo de Gołąb ([[distrikto Puławy]]) * [[1685]]: [[Franca Teksaso]]: franca esploristo [[René Robert Cavelier de La Salle]] establis unuan [[kolonio]]n en [[Teksaso]] * [[1745]]: [[Indonezio]]: urbo Soloo en [[Javo]] fondiĝis - hodiaŭ [[Surakarta]] * [[1762]]: [[Rusia Imperio]]: [[Petro la 3-a (Rusio)|Petro la 3-a]] malfondis la sekretan kancelarion kaj malpermesis apliki [[torturo]]jn dum enketado * [[1766]]: Ribelo de kaptitaj [[malagasa lingvo|malagasoj]] komenciĝis sur [[sklavoŝipo]] de [[Nederlanda Orient-hinda Kompanio]], kondukante al la duona detruo de la ŝipo en [[Kabo Aguljas]] - 30 malagasoj pereis * [[1797]]: Brita armeo invadis hispanan [[kolonio]]n sur insulo [[Trinidado kaj Tobago|Trinidado]] * [[1814]]: [[Napoleonaj militoj]]: en la batalo de [[Montereau-Fault-Yonne]] franca [[ariergardo]] venkis la malantaŭan gardistaron de feldmarŝalo [[Karl Philipp zu Schwarzenberg]] * [[1850]]: Inaŭguro de Muzeo pri Malnova [[Arto]] en [[Krakovo]] * [[1853]]: [[Aŭstro-Hungara imperio]]: sekve de atenco fare de hungara naciisto [[János Libényi]] en Vieno estis vundita imperiestro [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)|Francisko Jozefo la 1-a]] * [[1859]]: Franca armeo konkeris [[Sajgono]]n * [[1861]]: Fine de la [[Unuiĝo de Italio]] reĝo de [[Sardinio]] [[Viktoro Emanuelo la 2-a (Italio)|Viktoro Emanuelo la 2-a]] iĝis unua reĝo de la [[Itala Reĝlando]] * [[1861]]: Konstanta [[parlamento]] de la [[Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko]] establiĝis - [[Jefferson Davis]] iĝis en [[Montgomery (Alabamo)|Montgomery]] ununura prezidento * [[1869]]: [[Rekviemo]] ''[[Ein deutsches Requiem]]'' de [[Johannes Brahms]] unuafoje plenumita en [[Leipzig]] * [[1873]]: En [[Sofio]] estis pendigita de [[turkoj]] la [[bulgaroj|bulgara]] [[nacia heroo]] [[Vasil Levski]] * [[1885]]: Romano de [[Mark Twain]] ''[[La Aventuroj de Huckleberry Finn]]'' estis eldonita en Usono * [[1887]]: [[Benina Imperio]] falis antaŭ la brita armeo * [[1911]]: Inaŭguro de [[aerpoŝto]] en [[Barato]] - piloto Henri Pequet faris unuan oficialan flugon inter [[Allahabado]] kaj Naini ([[duobla urbo]]) * [[1911]]: [[Pamiro]]: en [[Taĝikio]], pro [[terglito]] kaŭzita de [[tertremo]], aperis [[lago]] [[Sarez]] * [[Unua mondmilito]]: ** [[1915]]: Komenciĝis [[batalo]] de [[Przasnysz]] — post semajno [[Rusia imperio|rusa]] armeo sukcesis kontraŭbatali la [[germanoj|germanan]]; ĝi daŭris ĝis la 26-a de marto ** [[1918]]: En [[Moskvo]] ekfunkciis [[Kieva stacidomo (Moskvo)|Kieva stacidomo]], kunkonstruata dum la tuta Unua mondmilito de [[Vladimir Ŝuĥov]]; unua amasa, sange subpremita de aŭstra ĝendarmaro [[manifestacio]] de pola loĝantaro en [[Działoszyce]], kontraŭ decidoj de la [[pactraktato]] de [[Bresto (Belorusio)|Bresto]] el la [[9-a de februaro]] 1918 * [[1923]]: [[Dua Pola Respubliko]]: oni malfermis novan [[sidejo]]n de [[Nacia Muzeo en Lublin]] * [[1929]]: [[Palestino]]: fondo de setlejo [[Netanja]], nun la [[urbo]] * [[1930]]: [[Astronomio]]: usona astronomo [[Clyde Tombaugh]] malkovris [[nanplanedo]]n [[Plutono]] * [[1931]]: Kroata kaj jugoslava politikisto kaj [[Albanio|albanologo]] [[Milan Šufflay]] estas murdita en [[Zagrebo]] * [[1932]]: Komenco de laborista [[striko]] en Zagłębie Dąbrowskie ([[Baseno]]j de [[Dąbrowa Górnicza]] kaj [[Chrzanów]]) - en [[tumulto]] kun [[polico]] 4 personoj pereis * [[1932]]: [[Japanoj]] kreis en [[Manĉurio]] [[Marioneta ŝtato|marionetan ŝtaton]] [[Manĉukuo]] por apartigi ĝin de [[Ĉinio]] * [[1935]]: En malliberejo [[Memorigloko Plötzensee|Plötzensee]] en [[Berlino]] estis senkapigitaj du agentinanoj, varbitaj de pola [[spionado|spion]]agentejo, Benita von Falkenhaym kaj Renate von Natzmer, malkaŝintaj detalojn de la soveta-germana militista kunlaboro * [[1937]]: Sovetia altrangulo [[Sergo Ordĵonikidze]] supozeble mortigis sin sub premo kadre de la [[granda purigo]] * [[Dua mondmilito]]: ** [[1940]]: [[Norda Maro]]: komencita sensukcesa provo de germanaj [[militŝipo]]j (3-taga) kontraŭ la brita [[komunikado]] kun [[Skandinavio]] ** [[1941]]: Nordafrika Fronto: germana armeo en [[Libio]] ricevis la nomon "Deutsches Afrikakorps" ** [[1942]]: [[Japana imperia armeo]] komencis sisteman [[ekstermejo|ekstermadon]] de ĉinaj [[Singapuro|singapuranoj]], rigardataj kiel subhomoj; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: ĉirkaŭitaj 29-a Armeo (okcidente de [[Rĵev]]) kaj 39-a Armeo (okcidente de [[Vjazma (Smolenska provinco)|Vjazma]]) atakis por interligiĝi; okcidente de Vjazma alteriĝis 2 [[brigado]]j kaj atakis por rompi [[fervojlinio]]n Vjazma-[[Smolensk]] kaj ligiĝi kun 11-a Kavaleria Korpuso; Indonezia Fronto: alteriĝo de japana atakgrupo al [[Balio]]; [[Antiloj]]: post kolizio kun usona [[komerca ŝipo]] sinkis [[Libera Francio|franca]] submara krozŝipo ** [[1943]]: [[Operaco Reinhardt]]: taĉmentoj de [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis en Ochotnica 169 judojn; [[Gestapo]] arestis en [[Munkeno]] membrojn de [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|kontraŭnazia]] organizo [[Blanka rozo]]; [[Joseph Goebbels]] dum parolado en [[Berlino|berlina]] Palaco de Sporto anoncis komencon de [[totala milito]]; germanoj komencis elfosi en [[Katin]] amasajn [[tombo]]jn de [[masakro de Katin|ekzekutitaj polaj oficiroj]] [[murditajn de sovetoj]]; trupoj de la Suda Fronto atingis la riveron [[Mius]], kie ili alfrontis organizitan germanan defendon; [[Aliancanoj]]: [[Mediteraneo|Mediteranea]] Aera Komandejo kaj Nord-Okcidentaj Afrikaj Aerfortoj komencis agadon; nokte de 18-a/19-a de februaro [[brita aerarmeo|RAF]] atakis [[Wilhelmshaven]] ** [[1944]]: [[Volinia masakro]]: nokte de la 17-1/18-a de februaro [[Ukraina Ribela Armeo]] masakris ĉ. 200 loĝantojn de pola vilaĝo Ludwikówka; taĉmentoj de [[Pola Enlanda Armeo]] el areoj [[Kozienice]] kaj [[Puławy]] malarmigis germanojn okupinte [[Zwoleń]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: direktivoj al la [[Ruĝa Armeo]] prepari atakon al [[Ĉernivco]] kaj Uman ([[Ĉerkasa provinco]]); germana Armea Grupo "Nordo" komencis retiriĝi direkte al [[Narva]] kaj [[Pskovo]]; nokte de la 18-a/19-a de februaro soveta [[aviado]] atakis [[Pskovo]]n kaj la germana 9-a Aviada Korpuso [[Londono]]n; Itala Fronto: apud [[Cassino]] novzelanda bataliono konkeris kaj perdis la [[stacidomo]]n ** [[1945]]: [[Orienta Fronto (Dua Mondmilito)|Orienta Fronto]]: kirasita batalo pri [[Stargard]] finiĝis (germana Operaco [[Solstico]]); [[Ruĝa Armeo]] konkeris [[Żagań]] kaj denove [[Nowogród Bobrzański]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: en [[Loreno]] 15-a Armea Korpuso de la usona 7-a Armeo alpaŝis [[Forbach (Francio)|Forbach]]; inter [[Mozo]] kaj [[Rejno]] brita 30-a Armea Korpuso komencis [[sturmo]]n al [[Goch]] * [[1946]]: [[Pollando]]: Supera Nacia Tribunalo fondiĝis por prijuĝi germanajn-[[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|naziajn]] [[krimo|krimulojn]] - i. a. estis juĝata [[Rudolf Höß]] kaj skipo de [[Aŭŝvico]] * [[1946]]: Papo [[Pio la 12-a]] nomumis [[ĉefepiskopo]]n de [[Krakovo]] [[Adam Stefan Sapieha]] [[kardinalo]] * [[1947]]: [[Franca Hindoĉinio]]: [[francoj]] tute ekkontrolis [[Hanoi]] forpuŝante [[Việt Minh]] al montaro dum la [[Unua Hindoĉina Milito]] * [[1948]]: [[Hungario]] subskribis kun [[Sovetunio]] Traktaton de Amikeco, Kunlaboro kaj Reciproka Helpo * [[1952]]: [[Grekio]] kaj [[Turkio]] aliĝis al [[NATO]] * [[1954]]: [[Usono]]: unua [[scientologio|scientologia]] preĝejo malfermiĝis en [[Los-Anĝeleso]] * [[1959]]: [[Pola Popola Respubliko]]: Komitato pri Land-Defendo estis fondita * [[1960]]: La 8-a [[Vintra Olimpiko 1960|Vintra Olimpiko]] komenciĝis en [[Olympic Valley|Squaw Valley]] * [[1963]]: Sur indonezia insulo [[Balio]] [[erupcio|erupciis]] vulkano [[Monto Agung|Agung]] * [[1965]]: [[Gambio]] fariĝis sendependa de [[Unuiĝinta Reĝlando]] * [[1978]]: [[Kanzono]] ''[[Hotel California]]'' de la usona [[muzika grupo]] [[Eagles]] ricevis premion "[[Grammy Award]]" kiel muzikaĵo de la jaro * [[1979]]: Sur la [[dezerto]]n [[Saharo]] falis [[neĝo]] (ununura tia evento en la historio) * [[1981]]: [[Solidareco (Pollando)]]: oni subskribis interkonsenton finantan la plej longan en [[Eŭropo]] [[striko]]n (studentoj dum 29 tagoj ne forlasis siajn studejojn) de altlernejoj en [[Lodzo]] por fondi [[Sendependa Asocio de Studentoj|Sendependan Asocion de Studentoj]] - la unuan en [[Orienta Bloko]]; subskribo de la interkonsento [[Rzeszów]]-[[Ustrzyki Dolne]] pri garantio de la [[posedo]] de [[kamparano]]j * [[1981]]: [[Papo]] [[Johano Paŭlo la 2-a]] vizitis [[ladurbo]]n en [[Manilo]] ([[Filipinoj]]) * [[1982]]: [[Beatigo]] de la renesanca pentristo, konata kiel [[Fra Angelico]] - protektanto de [[kristanismo|kristanaj]] [[artisto]]j * [[1984]]: Oni subskribis [[konkordato]]n inter [[Italio]] kaj [[Vatikano]] * [[2003]]: [[Sud-Koreio]]: [[incendio]] en la [[metroo]] de [[Teguo]] * [[2004]]: [[Irano]]: rezulte de eksplodo de [[trajno]] kun [[sulfuro]] kaj [[benzino]] 328 personoj pereis * [[2005]]: [[Natura nombro]]: malkovro de la plej granda konata [[primo]] (7 816 230 [[cifero]]j en [[dekuma sistemo]]) * [[2005]]: En [[Talino]] [[urbestro]]j de tri [[Baltio|baltaj]] ĉefurboj subskribis komunan rezolucion pri la disvolviĝo de la ĉefurbaj [[municipo]]j * [[2005]]: Malpermeso de [[hundoforta ĉasado]] kaj [[vulpoĉasado]] kun [[grego]] da [[ĉevalo]]j ekvalidas en [[Anglio]] kaj [[Kimrio]] * [[2006]]: En konstelacio [[Taŭro (konstelacio)|Taŭro]] oni registris [[Gamo-radia ekbrilo|Gamo-radian ekbrilon]] GRB 060218 * [[2006]]: [[Barato]] kaj [[Pakistano]] post 40 jaroj refunkciigis [[fervojo]]n tra la [[dezerto Tar]] * [[2010]]: [[WikiLeaks]] publikigis unuan parton el centmiloj da dokumentoj klasifikitaj kiel nepublikecaj, kaj diskonigitaj de [[Chelsea Manning]] * [[2010]]: En militista [[puĉo]] estis faligita prezidento de [[Niĝero]] [[Mamadou Tandja]] - [[militreĝimo]] transprenis la regopovon * [[2012]]: 75% de [[voĉdono|voĉdonantaj]] civitanoj de [[Latvio]] dum [[konstitucio|konstitucia]] [[referendumo]] estis kontraŭ atribuo al la [[rusa lingvo]] de statuso de dua [[oficiala lingvo]] * [[2013]]: Oficanta prezidento [[Serĵ Sargsjan]] gajnis prezidentan baloton en [[Armenio]] * [[2014]]: [[Eŭromajdano]]: [[Berkut]] atakis unue [[barikado]]jn kaj poste manifestaciantojn kontraŭ [[Viktor Janukoviĉ]] sur la [[Placo]] de [[Sendependeco]] en [[Kievo]] - 23 pereintoj kaj 200 vunditoj ambaŭflanke; en [[Lviva provinco]] transprenon de la regopovo proklamis opozicia Nacia Konsilio * [[2015]]: [[Ukrainio]]: en [[Donecka provinco]] [[separismo|separistoj]] konkeris [[Debalcevo]]n — 136 ukrainaj soldatoj pereis kaj pli ol 300 estis vunditaj * [[2016]]: [[Belorusio]]: en [[Minsko]] ekfunkciis sporta-spektakla [[halo]] * [[2021]]: [[Protestoj en Belorusio (2020-2021)|Protestoj en Belorusio]]: juĝejo en Minsko kondamnis al du jaroj de mallibero du [[Ĵurnalisto|ĵurnalistinojn]] el [[Televido Belsat]], kiuj filmis protestojn == Naskiĝoj == * [[1201]]: [[Nasir al-Din al-Tusi]], persa [[tutfakulo]], filozofo, astronomo, matematikisto (m. [[1274]]) * [[1374]]: [[Jadviga (Pollando)|Jadviga]], katolika sanktulino, reĝo kaj patronino de Pollando (m. [[1399]]) * [[1404]]: [[Leon Battista Alberti]], itala [[humanismo|humanisto]], poeto, pentristo, arkitekto, lingvisto, filozofo, [[kriptologio|ĉifrosciencisto]] (m. [[1472]]) * [[1515]]: [[Valerius Cordus]], germana kunpatro de [[botaniko]], kuracisto, apotekisto, naturalisto, [[farmakopeo|farmakopeisto]] (m. [[1544]]) * [[1516]]: [[Maria la 1-a (Anglio)|Maria la 1-a]], reĝino de Anglio (m. [[1558]]) * [[1530]]: [[Uesugi Kenshin]], japana [[daimio]] (m. [[1578]]) * [[1552]]: [[Rudolfo la 2-a]], imperiestro de la [[Sankta Romia Imperio]] (m. [[1612]]) * [[1602]]: [[Per Brahe (la juna)]], sveda administranto kaj militestro (m. [[1680]]) * [[1732]]: [[Johann Christian Kittel]], germana orgenisto, komponisto kaj eldonisto de Bach-aĵoj (m. [[1809]]) * [[1745]]: [[Alessandro Volta]], itala fizikisto kaj fiziologo (m. [[1827]]) * [[1788]]: [[Ignaz von Döllinger]], germana teologo, kontribuinta al fondo de [[Prakatolika Eklezio]] (m. [[1890]]) * [[1825]]: [[Mór Jókai]], hungara verkisto (m. [[1904]]) * [[1836]]: [[Ramakriŝna]], bengala mistikulo, [[hinduismo|hinduisma]] sanktulo, guruo de [[Vivekananda]] (m. [[1886]]) * [[1837]]: [[Vasil Levski]], bulgara revoluciulo, politika stratego, [[nacia heroo]] (n. [[1873]]) * [[1838]]: [[Ernst Mach]], aŭstra fizikisto, filozofo kaj [[historio de scienco|historiisto de scienco]] (m. [[1916]]) * [[1849]]: [[Alexander Kielland]], norvega [[realismo|realisma]] verkisto (m. [[1906]]) * [[1857]]: [[Max Klinger]], germana [[simbolismo (literatura skolo)|simbolisto]], skulptisto, pentristo, grafikisto (m. [[1920]]) * [[1859]]: [[Georg Ferdinand Dümmler]], germana filologo klasika kaj arkeologo (m. [[1896]]) * [[1860]]: [[Anders Zorn]], sveda artisto, pentristo, skulptisto kaj gravuristo (m. [[1920]]) * [[1863]]: [[Christian Neff]], germana [[menoanismo|menoanisma]] teologo (m. [[1946]]) * [[1867]]: [[Hedwig Courths-Mahler]], germana verkistino (m. [[1950]]) * [[1882]]: [[Rudolf Novák]], ĉeĥoslovaka ĉefinĝeniero kaj [[esperantisto]] (m. nekonata) * [[1883]]: [[Nikos Kazantzakis]], greka verkisto kaj pensulo (m. [[1957]]) * [[1883]]: [[Nicolae Dărăscu]], rumana pentristo (m. [[1959]]) * [[1888]]: [[Sándor Bechnitz]], rumania hungara ĵurnalisto, kritikisto, novelisto (m. [[1951]]) *[[1889]]: [[Otto Faller]], germana jezuito, lernejstro kaj patrologo * [[1892]]: [[Béla Lám]], rumania hungara inĝeniero, verkisto (m. [[1973]]) * [[1896]]: [[André Breton]], franca poeto, eseisto (m. [[1966]]) * [[1901]]: [[Hugo Haas]], ĉeĥa aktoro kaj reĝisoro (m. [[1968]]) * [[1903]]: [[Béla Varga (politikisto)|Béla Varga]], hungara pastro, parlamentano (m. [[1995]]) * [[1904]]: [[Laura Mándy]], rumania hungara pentristino (m. [[1993]]) * [[1910]]: [[Hans-Georg Beck]], germana filologo, teologo kaj fakulo pri bizanciaj studoj (m. [[1999]]) * [[1912]]: [[Béla Angi]], hungara aktoro (m. [[1975]]) * [[1914]]: [[Endre Szőts]], hungara geologo, paleontologo (m. [[1984]]) * [[1914]]: [[Jaan Ojalo]], sovetia estona [[kooperativo|kooperativulo]], sekretario kaj prezidanto de [[Esperanto-Asocio de Estonio]] kontribuinta al renaskiĝo de [[Esperanto]] en [[Estonio]] kaj en [[Sovetunio]], honora membro de [[UEA]], tradukisto kaj kompilinto de ''[[Esperantaj Sinonimoj]]'' (m. [[2004]]) * [[1915]]: [[Clelia Conterno Guglielminetti]], itala instruistino kaj verkistino, doktorino pri [[beletristiko]], partoprenantino de [[UK 1934]] kaj de [[Belartaj Konkursoj de UEA]], kunlaborantino de "La Pirato" kaj "[[Nica Literatura Revuo]]", redaktorino de "[[L'Esperanto]]" kaj kunredaktorino de "[[Literatura Foiro]]", membro de la [[Akademio de Esperanto]] (m. [[1984]]) * [[1915]]: [[Fuchs Herman]], rumania hungara paleontologo (m. nekonata) * [[1916]]: [[Zija Dizdareviĉ]], bosnia verkistino, murdita en koncentrejo [[Jasenovac]], enestanta en ''[[Antologio de la moderna bosnia-hercegovina novelo]]'' (m. [[1942]]) * [[1919]]: [[Jack Palance]], usona film-aktoro (m. [[2006]]) * [[1920]]: [[Cornelis Johannes van Houten]], nederlanda astronomo (m. [[2002]]) * [[1923]]: [[Róbert Rátonyi]], hungara aktoro, reĝisoro, verkisto (m. [[1992]]) * [[1927]]: [[Rik Battaglia]], itala aktoro (m. [[2015]]) * [[1927]]: [[Zoltán Szabó]], rumania hungara lingvisto (m. [[2007]]) * [[1928]]: [[Lajos Bálint (libroartisto)|Lajos Bálint]], rumania hungara libroartisto (m. [[2015]]) * [[1929]]: [[Len Deighton]], brita verkisto (m. [[2026]]) * [[1931]]: [[Toni Morrison]], [[afro-usonanoj|afrousona]] Nobelpremiita [[feminismo|feministino]], romanistino kaj eseistino (m. [[2019]]) * [[1932]]: [[Gergely Pongrátz]], komandanto dum la [[hungara revolucio de 1956]], politikisto (m. [[2005]]) * [[1932]]: [[Miloš Forman]], usona filmreĝisoro (m. [[2018]]) * [[1932]]: [[László Forró]], rumania hungara ĵurnalisto, verkisto (m. [[2001]]) * [[1933]]: [[Tamás Szabó]], rumania hungara fotisto * [[1933]]: [[Yoko Ono]], japana kantistino, komponistino kaj filmistino * [[1934]]: [[Paco Rabanne]], hispana mododesegnisto (m. [[2023]]) * [[1940]]: [[Fabrizio De André]], itala [[kantaŭtoro]] (m. [[1999]]) * [[1947]]: [[Béla Bíró (publicisto)|Béla Bíró]], rumania hungara ĵurnalisto, eseisto * [[1948]]: [[Annamária Móré-Sághi]], rumania hungara decoraciartistino, pentristino * [[1950]]: [[Cybill Shepherd]], usona aktorino * [[1954]]: [[János Lázok]], rumania hungara literaturhistoriisto * [[1954]]: [[John Travolta]], usona aktoro * [[1957]]: [[Vanna White]], usona aktorino * [[1960]]: [[Gazebo]], itala kantisto * [[1962]]: [[Gyula Both]], rumania hungara fotisto * [[1965]]: [[Dr. Dre]], [[afro-usonanoj|afrousona]] [[rapo|rapisto]] kaj [[produktoro]] * [[1968]]: [[Molly Ringwald]], usona aktorino * [[1969]]: [[Anne Igartiburu]], eŭska prezentistino de [[Telecinco]] kaj [[Televisión Española]] == Mortoj == * [[999]]: [[Gregorio la 5-a]], germana papo (n. [[972]]) * [[1294]]: [[Kublajĥano]], imperiestro de Mongola Imperio (n. [[1215]]) * [[1405]]: [[Timur]], fondinto de la dinastio de [[timuridoj]], centrazia konkeristo (n. [[1336]]) * [[1455]]: [[Fra Angelico]], itala dominikano kaj pentristo (n. [[1387]]) * [[1478]]: [[Georgo Plantaĝeneto (duko de Clarence)]], frato de [[Eduardo la 4-a (Anglio)]] kaj [[Rikardo la 3-a (Anglio)]] (n. [[1449]]) * [[1535]]: [[Agrippa von Nettesheim]], germana [[magio|mago]], [[okultismo|okultisto]], astrologo, alkemiisto kaj filozofo (n. [[1486]]) * [[1546]]: [[Marteno Lutero]], germana [[reformacio|reformaciisto]], aŭgustenana [[monaĥo]], profesoro, fondinto de [[protestantismo]] (n. [[1483]]) * [[1564]]: [[Mikelanĝelo]], itala renesanca pentristo, skulptisto, poeto kaj arkitekto (n. [[1475]]) * [[1660]]: [[Judith Leyster]], nederlanda pentristino (n. [[1609]]) * [[1668]]: [[Miklós Mikó (memuaristo)|Miklós Mikó]], hungara bienulo, memuaristo (n. [[1597]]) * [[1703]]: [[Helena Zrínyi]], kroata-hungara grafino, hungara heroino (n. [[1643]]) * [[1780]]: [[Kristijonas Donelaitis]], litova luterana pastro kaj poeto (n. [[1714]]) * [[1803]]: [[Johann Wilhelm Ludwig Gleim]], germana poeto (n. [[1719]]) * [[1807]]: [[Sophie von La Roche]], germana verkistino (n. [[1730]]) * [[1828]]: [[Leopold Friedrich Günther von Goeckingk]], germana verkisto kaj juristo (n. [[1748]]) * [[1851]]: [[Márton Debreczeni]], hungara inĝeniero, poeto (n. [[1802]]) * [[1873]]: [[Vasil Levski]], bulgara politika [[strategio|stratego]] por liberiĝo de [[Otomana Imperio]], ekzekutita (n. [[1837]]) * [[1875]]: [[Fagundes Varela]], brazila poeto (n. [[1841]]) * [[1884]]: [[Johann Christian Hertzer]], germana arĥitekto kaj politikisto (n. [[1807]]) *[[1886]]: [[Ernst Mende]], germana pedagogo, lernejfondinto kaj protestantisma pastoro * [[1887]]: [[Karl Grün]], germana filozofo kaj ĵurnalisto (n. [[1817]]) * [[1890]]: [[August Hartel]], germana arkitekto (n. [[1844]]) * [[1890]]: [[Gyula Andrássy]], hungara nobelo, ĉefministro de Hungario, politikisto en [[Aŭstrio-Hungario]] (n. [[1823]]) * [[1929]]: [[Karl Muthesius]], germana pedagogo (n. [[1859]]) * [[1931]]: [[Milan Šufflay]], kroata politikisto, historiisto kaj albanologo (n. [[1879]]) * [[1932]]: [[Frederiko Aŭgusto la 3-a (Saksio)]], reĝo (n. [[1865]]) * [[1933]]: [[Arnold Mendelssohn]], germana komponisto kaj [[muzikpedagogio|muzikpedagogo]] (n. [[1855]]) * [[1941]]: [[Karol Wojtyła (patro)|Karol Wojtyła]], pola [[kapitano]], patro de [[Johano Paŭlo la 2-a]] (n. [[1879]]) * [[1957]]: [[Carl Melville]], germana skulptisto kaj medaldezajnisto (n. [[1875]]) * [[1962]]: [[Emil Madarász]], hungara poeto, ĵurnalisto, politikisto (n. [[1884]]) * [[1962]]: [[Marek Wajsblum]], pola-juda historiisto pri [[reformacio]], kontribuinta al "[[Esperantologio (gazeto)|Esperantologio]]" (n. [[1903]]) * [[1967]]: [[Robert Oppenheimer]], usona fizikisto, gvidanto de [[Projekto Manhattan]], evoluiginto de teorioj pri [[tunela efiko]], [[nigra truo]] aŭ [[kosma radiado]] (n. [[1967]]) * [[1975]]: [[Chivu Stoica]], rumana politikisto, ĉefministro kaj prezidento (n. [[1908]]) * [[1981]]: [[Gábor Darvas]], hungara komponisto, muzikhistoriisto (n. [[1911]]) * [[1983]]: [[Louis Beaucaire]], franca verkisto kaj [[Esperanto-verkisto]] (n. [[1925]]) * [[1996]]: [[Josef Meinrad]], aŭstra aktoro (n. [[1913]]) * [[2001]]: [[Balthus]], franca pentristo kaj [[ilustristo]] (n. [[1908]]) * [[2008]]: [[Alain Robbe-Grillet]], franca verkisto, scenaristo, filma reĝisoro (n. [[1922]]) * [[2013]]: [[Otfried Preussler]], germana verkisto (n. [[1923]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** Sankta Konstantina (''Constantia''), imperiestrino de [[Romia Imperio]], filino de [[Konstanteno la Granda]] ** [[Fra Angelico]], itala [[dominikanoj|dominikano]] kaj pentristo, protektanto de la kristanaj artistoj * [[Nacia tago]] en [[Gambio]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''18-a de februaro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1590]] [[1596]] [[1601]] [[1607]] [[1618]] [[1624]] [[1629]] [[1635]] [[1646]] [[1652]] [[1657]] [[1663]] [[1674]] [[1680]] [[1685]] [[1691]] [[1703]] [[1714]] [[1720]] [[1725]] [[1731]] [[1742]] [[1748]] [[1753]] [[1759]] [[1770]] [[1776]] [[1781]] [[1787]] [[1798]] [[1810]] [[1816]] [[1821]] [[1827]] [[1838]] [[1844]] [[1849]] [[1855]] [[1866]] [[1872]] [[1877]] [[1883]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1912]] [[1917]] [[1923]] [[1934]] [[1940]] [[1945]] [[1951]] [[1962]] [[1968]] [[1973]] [[1979]] [[1990]] [[1996]] [[2001]] [[2007]] [[2018]] [[2024]] [[2029]] [[2035]] [[2046]] [[2052]] [[2057]] [[2063]] [[2074]] [[2080]] [[2085]] [[2091]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1602]] [[1608]] [[1613]] [[1619]] [[1630]] [[1636]] [[1641]] [[1647]] [[1658]] [[1664]] [[1669]] [[1675]] [[1686]] [[1692]] [[1697]] [[1704]] [[1709]] [[1715]] [[1726]] [[1732]] [[1737]] [[1743]] [[1754]] [[1760]] [[1765]] [[1771]] [[1782]] [[1788]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1822]] [[1828]] [[1833]] [[1839]] [[1850]] [[1856]] [[1861]] [[1867]] [[1878]] [[1884]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1918]] [[1924]] [[1929]] [[1935]] [[1946]] [[1952]] [[1957]] [[1963]] [[1974]] [[1980]] [[1985]] [[1991]] [[2002]] [[2008]] [[2013]] [[2019]] [[2030]] [[2036]] [[2041]] [[2047]] [[2058]] [[2064]] [[2069]] [[2075]] [[2086]] [[2092]] [[2097]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1586]] [[1592]] [[1597]] [[1603]] [[1614]] [[1620]] [[1625]] [[1631]] [[1642]] [[1648]] [[1653]] [[1659]] [[1670]] [[1676]] [[1681]] [[1687]] [[1698]] [[1710]] [[1716]] [[1721]] [[1727]] [[1738]] [[1744]] [[1749]] [[1755]] [[1766]] [[1772]] [[1777]] [[1783]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1812]] [[1817]] [[1823]] [[1834]] [[1840]] [[1845]] [[1851]] [[1862]] [[1868]] [[1873]] [[1879]] [[1890]] [[1896]] [[1902]] [[1908]] [[1913]] [[1919]] [[1930]] [[1936]] [[1941]] [[1947]] [[1958]] [[1964]] [[1969]] [[1975]] [[1986]] [[1992]] [[1997]] [[2003]] [[2014]] [[2020]] [[2025]] [[2031]] [[2042]] [[2048]] [[2053]] [[2059]] [[2070]] [[2076]] [[2081]] [[2087]] [[2098]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1587]] [[1598]] [[1604]] [[1609]] [[1615]] [[1626]] [[1632]] [[1637]] [[1643]] [[1654]] [[1660]] [[1665]] [[1671]] [[1682]] [[1688]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1722]] [[1728]] [[1733]] [[1739]] [[1750]] [[1756]] [[1761]] [[1767]] [[1778]] [[1784]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1818]] [[1824]] [[1829]] [[1835]] [[1846]] [[1852]] [[1857]] [[1863]] [[1874]] [[1880]] [[1885]] [[1891]] [[1903]] [[1914]] [[1920]] [[1925]] [[1931]] [[1942]] [[1948]] [[1953]] [[1959]] [[1970]] [[1976]] [[1981]] [[1987]] [[1998]] [[2004]] [[2009]] [[2015]] [[2026]] [[2032]] [[2037]] [[2043]] [[2054]] [[2060]] [[2065]] [[2071]] [[2082]] [[2088]] [[2093]] [[2099]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1582]] [[1588]] [[1593]] [[1599]] [[1610]] [[1616]] [[1621]] [[1627]] [[1638]] [[1644]] [[1649]] [[1655]] [[1666]] [[1672]] [[1677]] [[1683]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1712]] [[1717]] [[1723]] [[1734]] [[1740]] [[1745]] [[1751]] [[1762]] [[1768]] [[1773]] [[1779]] [[1790]] [[1796]] [[1802]] [[1808]] [[1813]] [[1819]] [[1830]] [[1836]] [[1841]] [[1847]] [[1858]] [[1864]] [[1869]] [[1875]] [[1886]] [[1892]] [[1897]] [[1904]] [[1909]] [[1915]] [[1926]] [[1932]] [[1937]] [[1943]] [[1954]] [[1960]] [[1965]] [[1971]] [[1982]] [[1988]] [[1993]] [[1999]] [[2010]] [[2016]] [[2021]] [[2027]] [[2038]] [[2044]] [[2049]] [[2055]] [[2066]] [[2072]] [[2077]] [[2083]] [[2094]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1583]] [[1594]] [[1600]] [[1605]] [[1611]] [[1622]] [[1628]] [[1633]] [[1639]] [[1650]] [[1656]] [[1661]] [[1667]] [[1678]] [[1684]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1718]] [[1724]] [[1729]] [[1735]] [[1746]] [[1752]] [[1757]] [[1763]] [[1774]] [[1780]] [[1785]] [[1791]] [[1803]] [[1814]] [[1820]] [[1825]] [[1831]] [[1842]] [[1848]] [[1853]] [[1859]] [[1870]] [[1876]] [[1881]] [[1887]] [[1898]] [[1910]] [[1916]] [[1921]] [[1927]] [[1938]] [[1944]] [[1949]] [[1955]] [[1966]] [[1972]] [[1977]] [[1983]] [[1994]] [[2000]] [[2005]] [[2011]] [[2022]] [[2028]] [[2033]] [[2039]] [[2050]] [[2056]] [[2061]] [[2067]] [[2078]] [[2084]] [[2089]] [[2095]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1584]] [[1589]] [[1595]] [[1606]] [[1612]] [[1617]] [[1623]] [[1634]] [[1640]] [[1645]] [[1651]] [[1662]] [[1668]] [[1673]] [[1679]] [[1690]] [[1696]] [[1702]] [[1708]] [[1713]] [[1719]] [[1730]] [[1736]] [[1741]] [[1747]] [[1758]] [[1764]] [[1769]] [[1775]] [[1786]] [[1792]] [[1797]] [[1804]] [[1809]] [[1815]] [[1826]] [[1832]] [[1837]] [[1843]] [[1854]] [[1860]] [[1865]] [[1871]] [[1882]] [[1888]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1922]] [[1928]] [[1933]] [[1939]] [[1950]] [[1956]] [[1961]] [[1967]] [[1978]] [[1984]] [[1989]] [[1995]] [[2006]] [[2012]] [[2017]] [[2023]] [[2034]] [[2040]] [[2045]] [[2051]] [[2062]] [[2068]] [[2073]] [[2079]] [[2090]] [[2096]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:18-a de februaro| ]] [[Kategorio:Februaro|18]] [[Kategorio:18-a tago de la monato|#02]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0218]] kacub10ccql98kvdkeix59bm4lp71ur 0 5115 9392138 9367259 2026-06-04T16:57:43Z Tirolischleioans 254019 /* Mortoj */ 9392138 wikitext text/x-wiki {{KalendaroMarto}} {{marto}} La '''31-a de marto''' estas la 90-a tago de la jaro (la 91-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 275 tagoj restas. Je la 31-a de marto okazis, interalie: == Eventoj == * [[307]]: Romia imperiestro [[Konstantino la 1-a de la Romia Imperio]] edziĝis al Fausta, filino de estinta imperiestro [[Maksimiano]] * [[1084]]: [[Kontraŭpapo Klemento la 3-a]] kronis [[Henriko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Henrikon la 4-a]] kiel [[Sankta Romia Imperio|germana-romia imperiestro]] * [[1146]]: Laŭ rekomendo de papo [[Eŭgeno la 3-a]] franca filozofo kaj teologo [[Bernardo de Clairvaux]] predikis en [[Vézelay]] alvokante al la 2-a [[krucmilitoj|krucmilito]], kio renkontis grandan eĥon en okcidenta [[Eŭropo]] * [[1241]]: La 1-a [[mongoloj|mongola]] invado al Pollando: retiriĝanta [[Mongola imperio|mongola armeo]] bruligis [[Krakovo]]n - postrestis nur preĝejo al [[Sankta Andreo]] kaj [[Vavelo]], pereis 3 mil personoj * [[1387]]: [[Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Sigismondo la 1-a]] iĝis reĝo de Hungario * [[1492]]: La ''[[katolikaj Gereĝoj]]'' [[Isabel la 1-a de Kastilio]] kaj [[Ferdinando la 2-a (Aragono)|Ferdinando la 2-a]] de [[kronlando de Aragono|Aragano]] subskribis la [[Forpelo de la judoj el Hispanio|edikton de Granado]], kiu devigis ĉiujn enlandajn [[sefardoj|judojn]] aŭ konvertiĝi al [[kristanismo]] aŭ elmigri * [[1495]]: En [[Venecio]] oni fiksis kontraŭfrancan ligon kun partopreno de [[papo]], [[Milano]], [[Venecia respubliko]], [[Maksimiliano la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Maksimiliano la 1-a]] kaj [[Hispanio]] * [[1547]]: [[Henriko la 2-a (Francio)|Henriko la 2-a]] iĝis reĝo de Francio * [[1561]]: [[Venezuelo]]: urbo [[San Cristóbal (Venezuelo)|San Cristóbal]] estis fondita de kapitano de la hispana armeo * [[1621]]: [[Filipo la 4-a (Hispanio)|Filipo la 4-a]] iĝis reĝo de Hispanio kaj Portugalio * [[1807]]: Venko de egipta armeo super la brita en [[Muhammad Ali (paŝao)|batalo de Rosetta]] * [[1814]]: Aŭstra-prusa-rusa-sveda-brita-hispana koalicio (kun multaj germanaj ŝtatetoj) konkeris [[Parizo]]n * [[1821]]: [[Portugalio|Portugala]] [[inkvizicio]] estis abolita * [[1822]]: [[Otomana Imperio|Turkoj]] masakris loĝantojn de la greka insulo [[Ĥio (insulo)|Ĥio]] - mortis 20 mil, [[sklaveco|sklaviĝis]] 50-60 mil * [[1829]]: [[Pio la 8-a]] iĝis papo * [[1831]]: [[Novembra ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]: bataloj de [[Wawer]] kaj de Dębe Wielkie ([[distrikto Miński]]) estis venkaj por [[poloj]] * [[1854]]: La estro de la usonaj „[[nigraj ŝipoj]]“, subskribis kun la [[japanio|japana]] [[ŝoguno]] la [[traktato de Kanagaŭa|traktaton de Kanagaŭa]]. Tiel malfermiĝis la japanaj [[haveno]]j [[Shimoda]] kaj [[Hakodate]] al la negoco kun [[Usono]] - komenciĝis fino de la [[Edo-epoko]], t.e. fino de la 200-jara fermo de Japanio * [[1856]]: Germana astronomo [[Hermann Mayer Salomon Goldschmidt]] malkovris asteroidon [[40 Harmonio|Harmonio]] * [[1866]]: Hispana ŝiparo bombardis ĉilian havenon [[Valparaiso]] * [[1879]]: Nova nacia [[valuto]] [[venezuela bolivaro]] aperis * [[1885]]: Brita [[protektorato]] komenciĝis en [[Beĉuanalando]] * [[1889]]: Kadre de la [[Universala Ekspozicio de Parizo de 1889|Universala Ekspozicio de Parizo]] [[Eiffel-Turo]] estis inaŭgurita - konstruita de [[Gustave Eiffel]], kiu surpinte hisis la [[flago de Francio|flagon de Francio]] * [[1899]]: Franca astronomo [[Jérôme Eugène Coggia]] malkovris asteroidon ''[[444 Gyptis]]'' * [[1901]]: [[Tertremo]] kun grando 7.2 laŭ [[momant-magnituda skalo]] sub la [[Nigra Maro]] - la plej potenca iam ajn registrita en la areo * [[1905]]: [[Unua maroka krizo]] komencita * [[1909]]: En [[Belfasto]] oni komencis konstrui luksan vaporŝipon ''[[RMS Titanic]]''; [[Serbio]] agnoskis anekson de [[Bosnio kaj Hercegovino]] fare de [[Aŭstrio-Hungario]] * [[1913]]: [[Arnold Schönberg]] dirigentis Vienan Koncertan Societon dum [[koncerto]] de [[ekspresionismo|ekspresionisma]] [[muziko]], kio ŝokis la spektantaron, kiu komencis tumulti * [[1916]]: [[Unua mondmilito]]: [[Bulgario]] transiris de [[julia kalendaro]] al la [[gregoria kalendaro|gregoria]] - anstataŭ la [[1-a de aprilo]] estis la [[14-a de aprilo]] * [[1917]]: [[Unua mondmilito]]: [[Usono]] ekposedis aĉetitajn de [[Danio]] [[Usonaj Virgulininsuloj|Virgulinsulojn]]; [[Kievo]]: malfermo de unua [[ukraina]] [[gimnazio]] * [[1918]]: [[Bakuo]]: [[bolŝevikoj]] komencis [[masakro]]n de 12 mil [[azerioj]]; [[somera tempo]] unuafoje enkondukita en Usono * [[1923]]: [[Konstanty Romuald Budkiewicz]], pola [[pastro]] kun soveta civitaneco por servi al polaj [[katolikismo|katolikoj]], estis ekzekutita en [[Lubjanka]], malgraŭ diplomatiaj intervenoj de [[Apostola Seĝo]], [[Italio]] kaj [[Anglio]] * [[1930]]: En [[Usono]] ekvalidis [[Hays-kodo]], mora regularo por filmistoj - por eviti registaran [[cenzuro]]n, [[Holivudo]]-filmstudioj estigis sian propran aron de industriaj cenzuraj gvidlinioj * [[1931]]: [[Tertremo]] detruis [[Managvo]]n, la ĉefurbon de [[Nikaragvo]], mortigante 2000 homojn; [[Dua Pola Respubliko]]: [[Wincenty Witos|W. Witos]] revenis el politika [[migrado|elmigro]] al [[Ĉeĥoslovakio]] * [[1938]]: Registaro de [[Bulgario]] aĉetis 42 polajn [[aviadiloj]]n ''Czajka'' kun skoltad-batala valoro * [[1939]]: Ĉefministro de Britio [[Neville Chamberlain]] garantiis al Pollando militan helpon kaze de germana [[invado en Pollandon]] * [[1940]]: [[Hungario]]: filo de guberniestro [[Miklós Horthy]] estis nomumita prezidanto de [[MÁV]]; [[Germana okupado de Pollando]]: [[Eksterordinara Ekstermiga Agado]] komenciĝis en [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]] por fizike [[ekstermejo|ekstermi]] [[poloj|polajn]] gvidantojn - [[Ordnungspolizei|germana polico]] la unuan tagon arestis ĉirkaŭ 1000 personojn kaj pafekzekutis 43; [[Karelia ASSR]] transformiĝis al [[Karelo-finna SSR]]; [[Raŝid Ali al-Gajlani]] la duan fojon iĝis ĉefministro de Irako; [[Ankaro]]: subskribo de amikeca pakto kun [[Sirio]] * [[1941]]: juda [[geto en Kielce]] fondiĝis; [[Gronlando]]: al [[Nuko (Gronlando)|Nuko]] alvenis usona skoltada grupo; vizito de japana [[ministro pri eksteraj aferoj]] Yosuke Matsuoka en [[Romo]]; [[Nord-Afrika kampanjo]]: germana 5-a Malpeza Divizio konkeris [[Brega|Marsa el-Brega]] - komenco de ĝia alveno al [[Tripolo]] * [[1942]]: [[Japanio]] aneksis [[Kristnaskinsulo]]n sen rezisto, pro la ribelo de [[Barato|barataj]] soldatoj kontraŭ iliaj [[britoj|britaj]] [[oficiro]]j; registaro de [[Liberio]] redonis al [[Usono]] [[aerodromo]]jn * [[1943]]: Bulgara [[caro]] [[Boriso la 3-a]] vizitis [[Hitlero]]n en [[Nazia Germanio]] - paroloj pri modernigo de bulgara armeo (ĝis la 2-a de aprilo); [[Nov-Jorko]]: en [[Broadway (teatro)|Broadway]] okazis premiero de la unua [[muzikalo]] ''[[Oklahoma!]]'' * [[1944]]: dum traflugo de [[Palau]] al [[Mindanao]] pereis komandanto de la japana [[militŝiparo]] [[admiralo]] Mineichi Koga * [[1945]]: la [[Ruĝa Armeo]] konkeris [[Ratibor]] (nun ''Racibórz''); en [[Slovakio]] sovetiaj trupoj trapasis riveron Wag kaj okupis [[Galanta]]; en [[Hungario]] ili konkeris interalie [[Szentgotthárd]], kaj bulgara armeo ekregis [[Csurgó]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: trupoj de franca armeo transiris [[Rejno]]n apud [[Germersheim]], trupoj de brita armeo komencis sturmon al [[Paderborn]] kaj atingis dekstran bordon de rivero [[Ems]] * [[1946]]: [[Bojkoto]] de parlamenta [[voĉdonado]] fare de la [[Komunista Partio de Grekio]] markis novan etapon de la [[Greka Enlanda Milito]] * [[1949]]: [[Novlando kaj Labradoro]] aliĝis al la [[Kanada Konfederacio]] * [[1951]]: Firmao [[Remington]] liveris unuan komputilon UNIVAC al [[Usona Buroo de la Censo]] - ĝi famiĝis per [[prognozo]] de la balota venko de [[Dwight D. Eisenhower]] * [[1953]]: [[Stalinismo]]: politika [[antisemitismo|kontraŭjuda]] provoko [[Kazo de kuracistoj]] estis fermita * [[1959]]: [[Tibeto]]: [[Tenzin Gyatso|Dalai-Lamao]] - devigita fuĝi - transpaŝis landlimon kun [[Barato]], kie li ricevis politikan [[azilo]]n * [[1964]]: [[Brazila milita puĉo de 1964|Brazila milita puĉo]] komenciĝis kontraŭ [[João Belchior Marques Goulart]] - sekvis milita registaro daŭranta 21 jaroj * [[1966]]: Lanĉo de sovetia kosmosondilo [[Projekto Luna|Luna 10]], unua [[artefarita satelito]] de la [[Luno]] * [[1968]]: En [[Prago]] estis fondita Klubo 231, la organizaĵo de [[politika malliberulo|politikaj malliberuloj]] de la [[komunisma reĝimo en Ĉeĥoslovakio]]; [[Afrik-usonanoj]]: la "nigra registaro" postulis kreon de la Respubliko Nova Afriko en la [[sudaj ŝtatoj de Usono]] * [[1969]]: En [[Vaŝingtona Nacia Katedralo]] okazis ŝtata ceremonio por forpasinta [[Dwight D. Eisenhower]], ĉefkomandanto de [[Aliancanoj|Aliancitaj fortoj]] en Eŭropo dum la [[Dua mondmilito]] kaj la 34-a [[prezidanto de Usono]] (1953 ĝis 1961) * [[1970]]: 9 japanaj komunistoj armitaj per [[samurajo|samurajaj]] [[glavo]]j kaj [[tubo|tubaj]] bomboj forkaptis [[flugo]]n 351 de [[Japan Airlines]] survoje de [[Tokio]] al [[Fukuoka]] * [[1971]]: Usona [[oficiro]] William Calley komandanta taĉmenton, kiu murdis loĝantojn de la vjetnama vilaĝo [[Masakro de My Lai|My Lai]] estis kondamnita al [[ĝismorta malliberigo]] - en [[1974]] prezidento [[Richard Nixon]] utiligis [[forpardono]]n * [[1974]]: Brita flugkompanio [[British Airways]] estiĝis * [[1979]]: Lastaj britaj soldatoj forlasis [[Malto (lando)|Malton]]; la 24-a [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1979|Eŭrovido-Kantokonkurso]] okazis en [[Jerusalemo]] * [[1982]]: Komisiono pri [[Homrajtoj]] ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]] rezoluciis por ke [[Ĝenerala Sekretario de UN]] esploru kiomgrade regopovoj de [[Pola Popola Respubliko]] rompas rajtojn de la [[homo]] kaj civitano en [[Pollando]] * [[1990]]: Post la [[Ĉeĥoslovaka revolucio en 1989|Ĉeĥoslovaka revolucio]] [[Miloslav Vlk]] estis [[ordino|nomumita]] [[episkopo]] (junaĝe aktiva esperantisto); [[Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio]] dividiĝis en du [[komunista partio|komunistaj partioj]], tiuj de [[Bohemio]]-[[Moravio]] kaj [[Slovakio]] * [[1991]]: Malfondo de militistaj strukturoj de la [[Varsovia Traktato]], surbaze de protokolo subskribita la 25-an de februaro en [[Budapeŝto]] (la politikaj restis ĝis la 1-a de julio); [[Kartvela SSR]] referendumis pri [[sendependeco]] (90% por); Serboj okupis kroatan direkciejon de la [[Nacia Parko Plitvicaj lagoj]] - komenco de la sanga [[Pasko]], unua viktimo de porsendependa milito estis mortigita en serba [[embusko]] * [[1992]]: [[Moskvo]]: 19 aŭtonomiaj respublikoj, krom [[Ĉeĉenio]] kaj [[Tatarstano]], subskribis federacian kontrakton kun [[Rusio]] * [[1999]]: Premiero de la aŭstrali-usona sciencfikcia filmo [[The Matrix|''La matrico'']], produktita de [[Warner]] * [[2000]]: Enkonduko de novaj [[aŭtokodoj en Pollando]] * [[2005]]: [[Kubevano]] [[Makemako (planedoido)|Makemako]] malkovrita; [[Alberto la 2-a (Monako)|Alberto la 2-a]] ekplenumis, pro malsano de [[Rainier la 3-a (Monako)|Rainier la 3-a]], princodevojn de Monako * [[2010]]: [[Dagestano]]: en duobla bomba [[atenco]] en [[Kizlar]] pereis 12 personoj, 18 vundiĝis * [[2012]]: Prezidento de Maŭricio [[Anerood Jugnauth]] rezignis pri sia posteno favore al vicprezidentino * [[2014]]: [[Manuel Valls]] iĝis [[ĉefministro (Francio)|ĉefministro]] de Francio; en [[Pollando]] oni fermis lastan regulan [[pasaĝero|pasaĝeran]] linion de [[vaporlokomotivo]]j en [[Eŭropo]] ([[Wolsztyn]]-[[Leszno]]) * [[2018]]: [[Armena revolucio de 2018|Armena revolucio]] komencita - rezulte de ĝi [[Nikol Paŝinjan]] iĝis [[ĉefministro de Armenio]] * [[2019]]: En prezidenta [[voĉdonado]] en [[Slovakio]] [[Zuzana Čaputová]] venkis [[Maroš Šefčovič]] * [[2021]]: [[Litovio|Litova]] [[juĝejo]] kondamnis 60 personojn, kulpajn pri la mortigo de protestantoj dum la [[sturmo]] de la televida turo en [[Vilno]] la [[13-an de januaro]] [[1991]] — plimulto de ili estas neatingeblaj kiel loĝantoj de [[Rusio]] kaj [[Belorusio]] == Naskiĝoj == * [[250]]: [[Konstancio Ĥloro]], romia imperiestro (m. [[306]]) * [[1373]]: [[Katerina de Lankastro]], reĝino de Kastilio (m. [[1418]]) * [[1499]]: [[Pio la 4-a]], papo el dinastio [[Mediĉoj]] limiginta agadon de [[inkvizicio]] (m. [[1565]]) * [[1504]]: [[Guru Lehna Angad]], la dua el 11 guruoj de [[sikismo]], [[disĉiplo]] de [[Guru Nanak]] (n. [[1552]]) * [[1519]]: [[Henriko la 2-a (Francio)|Henriko la 2-a]], reĝo de Francio (m. [[1559]]) * [[1526]]: [[Benedikto la Afrikano]], [[sklavo]], [[franciskanoj|franciskano]], itala sanktulo (m. [[1589]]) * [[1596]]: [[Rene Descartes]], franca filozofo kaj [[matematikisto]], kunfondinto de la [[moderna scienco]] (kun [[Galilejo]] kaj [[Francis Bacon]]), konata de la [[frazo (gramatiko)|frazo]] ''[[Cogito ergo sum]]'' (m. [[1650]]) * [[1621]]: [[Andrew Marvell]], angla poeto, verkisto kaj politikisto (m. [[1678]]) * [[1670]]: [[Louis-Auguste de Bourbon]], franca princo kaj grafo (m. [[1736]]) * [[1675]]: [[Benedikto la 14-a]], papo agnoskinta [[Reĝlando Prusio|Reĝlandon Prusio]] kaj kondamninta [[framasonismo]]n kiel sekretan organizaĵon (m. [[1758]]) * [[1684]]: [[Francesco Durante]], itala [[komponisto]] de [[baroko]] (m. [[1755]]) * [[1685]]: [[Johann Sebastian Bach]], klasika germana komponisto, orgena kaj piana virtuozo de la [[baroka muziko]] (m. [[1750]]) * [[1723]]: [[Frederiko la 5-a (Danio)|Frederiko la 5-a]], reĝo de [[Danio-Norvegio]] (m. [[1766]]) * [[1732]]: [[Joseph Haydn]], aŭstra komponisto de la [[Klasika epoko (eŭropa muziko)|klasika epoko]] (m. [[1809]]) * [[1778]]: [[Coenraad Jacob Temminck]], nederlanda zoologo kaj ornitologo (m. [[1858]]) * [[1800]]: [[Józef Sękowski]], pola poeto kaj [[orientalisto]], profesoro (m. [[1858]]) * [[1807]]: [[György Lázár grafo]], hungara honvedgeneralo (m. [[1861]]) * [[1809]]: [[Otto Lindblad]], sveda komponisto muzikiginta la svedan [[nacia himno|nacian himnon]] (m. [[1864]]) * [[1811]]: [[Robert Bunsen]], germana kemiisto kaj fizikisto, esplorinta [[elektrolizo]]n, konstruisto de la [[brulilo de Bunsen]] (m. [[1899]]) * [[1819]]: [[Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürst]], kanceliero de [[Germana Imperiestra Regno]], ĉefministro de [[Prusio]] (m. [[1901]]) * [[1822]]: [[Dmitri Grigoroviĉ]], rusa verkisto kondamninta [[servuteco]]n, tradukisto (m. [[1900]]) * [[1822]]: [[Johann Friedrich Theodor Müller]], germana biologo, unu el la plej fruaj [[Charles Darwin|darvinisto]]j, vivanta en [[Ameriko]] (m. [[1897]]) * [[1831]]: [[Archibald Scott Couper]], skota kemiisto proponinta la koncepton pri kemia [[strukturo]] kaj [[kemia ligo]], kaj pri la kvarvalenteco de [[karbono]] (m. [[1892]]) * [[1842]]: [[Ludwig Pfeiffer]], germana kuracisto, prahistoriisto kaj numismatikisto (m. [[1921]]) * [[1855]]: [[Théophile Cart]], franca licea instruisto, lingvisto, [[poligloto]], prezidanto de [[Espéranto-France]] kaj de la [[Akademio de Esperanto]], [[Fundamento de Esperanto|fundamentisto]] konata de la [[devizo]] ''[[Ni fosu nian sulkon!]]'', (m. [[1931]]) * [[1859]]: [[Emil Fenyvesi]], hungara teatra kaj filma aktoro, bonvivanto (m. [[1924]]) * [[1872]]: [[Arthur Griffith]], irlanda nacia gvidanto kaj politikisto, kunfondinto de la partio [[Sinn Féin]] (m. [[1922]]) * [[1872]]: [[Michele Arabeno]], itala [[esperantisto]] kaj tradukisto de la verko ''[[Devoj de la Homo]]'' de [[Giuseppe Mazzini]], partoprenanto de la [[UK 1911]] kaj ĉiuj sekvaj [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalaj Kongresoj de Esperanto]] (m. nekonata) * [[1882]]: [[Kornej Ĉukovskij]], rusia, soveta poeto, verkisto, [[publicisto]], [[literatura kritiko|literatura kritikisto]] kaj [[tradukisto]], konata pro porinfanaj fabeloj, kies verkaro estas filmigata (m. [[1969]]) * [[1886]]: [[Tadeusz Kotarbiński]], pola filozofo, logikisto, poeto kaj [[etiko|etikisto]], kreinto de [[reismo]] kaj kunkreinto de [[prakseologio]], reprezentanto de [[Lvova-Varsovia skolo]], disĉiplo de [[Kazimierz Twardowski]], prezidanto de [[Pola Scienca Akademio]], favora al [[Esperanto]] (m. [[1981]]) * [[1888]]: [[József Fitz]], hungara bibliotekisto kaj presejhistoriisto (m. [[1964]]) * [[1890]]: [[William Lawrence Bragg]], aŭstrala Nobelpremiita fizikisto, [[kristalografio|kristalografo]] esplorinta [[kristala strukturo|kristalan strukturon]] (m. [[1971]]) * [[1891]]: [[Mihály Várkonyi]], hungara-usona aktoro rolinta en la filmo [[Ombrelo de Sankta Petro (filmo de 1917)|''Ombrelo de Sankta Petro'']] (m. [[1976]]) * [[1892]]: [[Stanisław Maczek]], pola generalo, komandanto de [[divizio]] de [[Polaj Armitaj Fortoj en Okcidento]] (m. [[1994]]) * [[1896]]: [[Erik Emanuel Andersson]], sveda pentrist-mastro de fervojaj kompanioj, gvidanto de [[Esperanto-klubo]] en [[Malmö]] kaj de pli ol 25 kursoj, tradukisto * [[1900]]: [[Lőrinc Szabó]], hungara poeto kaj tradukito, membro de t.n. [[Nyugat]]-generacio (m. [[1957]]) * [[1908]]: [[Red Norvo]], usona ĵaz-[[vibrafonisto]] (m. [[1999]]) * [[1914]]: [[Octavio Paz]], meksika Nobelpremiita poeto kaj diplomato, laŭreato de la [[premio Cervantes]] (m. [[1998]]) * [[1920]]: [[György Sebestyén]], rumania hungara arkitekto, universitata profesoro (m. [[1993]]) *[[1925]]: [[Bernhard Heisig]], germana pentristo * [[1928]]: [[Josef Hörl]], aŭstra politikisto kaj kamparano * [[1929]]: [[Zoltán Kisgyörgy]], rumania hungara botanikisto, scienca esploristo * [[1930]]: [[András Gáll]], rumania hungara, israela ĵurnalisto, verkisto kunlaboranta kun juda semajngazeto "[[Új Út|Nova Vojo]]" * [[1932]]: [[László Bura]], rumania hungara lokhistoriisto, universitata profesoro (m. [[2014]]) * [[1934]]: [[Richard Chamberlain]], usona aktoro (m. [[2025]]) * [[1937]]: [[Hartmut Lange]], germana verkisto kaj dramaturgo * [[1939]]: [[Zviad Gamsaĥurdja]], [[filologo]], [[disidento]], unua prezidento de Kartvelio, [[nacia heroo]] (m. [[1993]]) * [[1939]]: [[Volker Schlöndorff]], germana reĝisoro kaj scenaristo * [[1942]]: [[Irén Bányai]], rumania hungara aktorino ludanta en [[Oradea]] * [[1942]]: [[Dan Graham]], usona artisto (m. [[2022]]) * [[1943]]: [[Ágnes Kerekes]], rumania hungara ĵurnalistino, universitata adjunktino * [[1943]]: [[Christopher Walken]], usona aktoro * [[1947]]: [[Teodor Sugár]], rumania hungara, rumana ĵurnalisto (m. [[2000]]) * [[1948]]: [[Al Gore]], vicprezidento de Usono, Nobelpremiito * [[1949]]: [[György Nagy Baka]], rumania hungara [[informadiko|informadikisto]] * [[1951]]: [[Stefan Hertmans]], flandra verkisto * [[1954]]: [[Tibor Kálmán Dáné]], rumanihungara instruisto, redaktoro, prezidanto de [[EMKE]] * [[1955]]: [[Angus Young]], aŭstralia [[rok-muziko|roka]] gitaristo, kunfondinto de la rokmuzika grupo [[AC/DC]] * [[1962]]: [[Vilmos Molnár]], rumania hungara verkisto kaj redaktoro, membro de la [[Ligo de Transilvaniaj Hungaraj Verkistoj]] * [[1971]]: [[Ewan McGregor]], skota aktoro, konata de la rolo de [[Ĵedajo]] en ''[[Stelaj Militoj]]'' * [[1970]]: [[Alenka Bratušek]], ĉefministrino de [[Slovenio]], prezidantino de [[Pozitiva Slovenio]] * [[1972]]: [[Žaneta Tomášková]], ĉeĥa aktorino rolinta en porinfana televidserio ''[[Luci, hororo de la strato]]'' * [[1972]]: [[Alejandro Amenábar]], hispana filma reĝisoro kaj komponisto * [[1977]]: [[Boglár Tamás]], rumania hungara aktorino laboranta en [[Teatro Figura Stúdió]] * [[1988]]: [[Edit Miklós]], rumania hungara/hungara alpa skiistino == Mortoj == * [[1340]]: [[Ivano la 1-a (Rusio)|Ivano la 1-a]], unua [[Granda Duklando de Moskvo|granda princo]] de Moskva kaj Vladimira princlandoj (n. [[1288]]) * [[1525]]: [[Renato la Granda Bastardo de Savojo]], [[nelegitima filo]] de la 7-a duko Filipo la 2-a de Savojo (n. [[1468]]) * [[1547]]: [[Francisko la 1-a (Francio)|Francisko la 1-a]], reĝo de Francio deklarinta la [[franca]]n oficiala lingvo (n. [[1494]]) * [[1567]]: [[Filipo la 1-a (Hesio)|Filipo la 1-a]], [[Landgraflando Hesio|hesia landgrafo]], reprezentanto de [[reformacio]] en Sankta Romia Imperio (n. [[1504]]) *[[1593]]: [[Johannes von Schröter]], germana lernejestro, medicinisto kaj unua rektoro de la universitato de Jena * [[1621]]: [[Filipo la 3-a (Hispanio)|Filipo la 3-a]], reĝo de Hispanio kaj Portugalio (n. [[1578]]) * [[1631]]: [[John Donne]], angla poeto kaj predikisto (n. [[1572]]) * [[1703]]: [[Johann Christoph Bach I]], germana orgenisto kaj komponisto (n. [[1642]]) * [[1727]]: [[Isaac Newton]], angla fizikisto, matematikisto, astronomo kaj filozofo (n. [[1643]]) * [[1815]]: [[Ludwig Heinrich Ferdinand Olivier]], svisa pedagogo (n. [[1759]]) * [[1837]]: [[John Constable]], brita pentristo (n. [[1776]]) * [[1854]]: [[Ferenc Szőllősy]], hungara lingvisto, verkisto, prezidantsekretario de [[Lajos Kossuth]] (n. [[1796]] aŭ [[1806]]) * [[1855]]: [[Charlotte Brontë]], angla verkistino (n. [[1816]]) * [[1869]]: [[Allan Kardec]], franca [[edukado|edukisto]] kaj respondeculo pri bazaj [[spiritismo|spiritismaj]] libroj (n. [[1804]]) * [[1880]]: [[Henryk Wieniawski]], pola komponisto, [[violonisto]] kaj pedagogo (n. [[1835]]) * [[1898]]: [[György Bánffy (politikisto)|György Bánffy]], hungara verkisto kaj komponisto (n. [[1853]]) * [[1898]]: [[Eleanor Marx]], plej juna filino de Karlo Markso (n. [[1855]]) * [[1913]]: [[J. P. Morgan]], usona banka kaj fervoja magnato (n. [[1837]]) * [[1914]]: [[Christian Morgenstern]], germana poeto kaj verkisto (n. [[1871]]) * [[1917]]: [[Emil Adolf von Behring]], germana fiziologo kaj [[bakteriologo]] esplorinta [[difterio]]n, unua [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino|Nobel-premiito pri medicino]] (n. [[1854]]) * [[1920]]: [[Hector Hodler]], svisa esperantisto kunfondinta kun [[Edmond Privat]] junularan [[Esperanto-klubo]]n kaj la gazeton "[[Juna Esperantisto]]", redaktoro de "[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]", fondinto de [[UEA]] kaj ties direktoro (n. [[1887]]) * [[1925]]: [[Carlos Gagini]], kostarika verkisto, filologo, lingvisto, [[Esperanto-verkisto]] kaj instruisto (n. [[1865]]) * [[1928]]: [[Medardo Rosso]], itala skulptisto (n. [[1858]]) * [[1930]]: [[Emil Krebs]], germana [[sinologo]] (n. [[1867]]) * [[1941]]: [[Witold Wilkosz]], pola [[matematikisto]], fizikisto, filozofo, orientalisto kaj [[scienca popularigo|populariganto de scienco]] (n. [[1891]]) * [[1945]]: [[Hans Fischer]], germana Nobelpremiita kemiisto esplorinta [[hemoglobino]]-sintezon kaj [[klorofilo]]-strukturon (n. [[1881]]) * [[1947]]: [[Erwin Magnus]], germana verkisto kaj tradukisto (n. [[1881]]) * [[1948]]: [[Egon Erwin Kisch]], ĉeĥa ĵurnalisto kaj raportisto germanlingva (n. [[1885]]) * [[1948]]: [[Miklós Rácz]], hungara historiisto, bibliotekisto, muzeologo kaj tradukisto (n. [[1877]]) * [[1961]]: [[Paul Landowski]], franca [[skulptisto]] (n. [[1875]]) * [[1967]]: [[Rodion Malinovskij]], ministro pri defendo de Sovetunio (n. [[1898]]) * [[1970]]: [[Semjon Konstantinoviĉ Timoŝenko]], [[marŝalo]] de Sovetunio (n. [[1895]]) * [[1971]]: [[Gyula Tóth]], rumania hungara pentristo (n. [[1891]]) * [[1972]]: [[Béla Zala]], rumania hungara redaktoro, deklamisto (n. [[1898]]) * [[1973]]: [[Ota Pavel]], ĉeĥa verkisto kaj ĵurnalisto (n. [[1930]]) * [[1980]]: [[Jesse Owens]], [[afrikusonanoj|afrikusona]] [[atletiko|atletikisto]], kvarfoja [[Olimpiko|olimpika]] ĉampiono dum [[Somera Olimpiko 1936]] en [[Berlino]] (n. [[1913]]) * [[1984]]: [[Zoltán Vécsey]], hungara verkisto, ĵurnalisto, populariganto de [[geografio]] (m. [[1892]]) * [[1986]]: [[Paulus Rusch]], aŭstra teologo, unua [[Episkopujo Innsbruck|episkopo de Innsbruck]] (n. [[1903]]) * [[1995]]: [[Selena Quintanill Pérez]], meksika-usona kantistino (n. [[1971]]) * [[1998]]: [[Viola Tomori]], hungara psikologino (n. [[1911]]) * [[2005]]: [[Stanley Sadie]], brita [[muzikscienco|muziksciencisto]] kaj muzikkritikisto (n. [[1930]]) * [[2005]]: [[Terri Schiavo]], usona virino kun severa [[cerbo]]-damaĝo, vivinta en [[komato]] (n. [[1963]]) * [[2006]]: [[Jackie McLean]], usona [[aldosaksofonisto]] (n. [[1931]]) * [[2009]]: [[Raúl Alfonsín]], [[prezidento de Argentino]] (n. [[1927]]) * [[2016]]: [[Hans-Dietrich Genscher]], germana juristo, politikisto, diplomato (n. [[1927]]) * [[2016]]: [[Imre Kertész]], hungara Nobelpremiita verkisto (n. [[1929]]) * [[2016]]: [[Nil Gileviĉ]], belorusa poeto, tradukisto kaj socia aganto (n. [[1931]]) * [[2016]]: [[Zaha Hadid]], brita [[arkitekturistoj|arkitekturistino]], unua ina laŭreato de la [[Pritzker-premio]] (n. [[1950]]) * [[2020]]: [[Zoltán Peskó]], hungara komponisto, dirigento, altlerneja instruisto (n. [[1937]]) * [[2020]]: [[Donna Caroll]], argentina aktorino kaj kantistino (n. [[1939]]) * [[2022]]: [[Georgi Atanasov (politikisto)|Georgi Atanasov]], ĉefministro de Bulgario (n. [[1933]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Nacia tago]] en [[Malto (lando)|Malto]], foriro de la lastaj britaj soldatoj ([[1979]]); pliaj tagoj estas la [[7-a de junio]], la [[8-a de septembro]], la [[21-a de septembro]] kaj la [[13-a de decembro]]. * [[Palestina aŭtonomio]]: festo de la [[Tero]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''31-a de marto''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; {{Projektoj|wikinewscat=31-a de marto}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]. [[Kategorio:31-a de marto| ]] [[Kategorio:Marto|31]] [[Kategorio:31-a tago de la monato|#03]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0331]] npnje8s71nc3nfr2nltw7y1kzzspxw5 0 5229 9392372 9232222 2026-06-04T23:12:13Z ThomasPusch 1869 /* Eventoj */ 9392372 wikitext text/x-wiki {{KalendaroMajo}} {{majo}} La '''20-a de majo''' estas la 140-a tago de la jaro (la 141-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 225 tagoj restas. Je la 20-a de majo okazis, interalie: == Eventoj == * [[325]]: Malfermo de la [[Unua koncilio de Niceo]] * [[526]]: Siria [[Antioĥio]] ruiniĝis pro [[tertremo]] - pereis ĉirkaŭ 250 mil homoj * [[685]]: [[Skotlando]]: venko de [[piktoj]] super [[Northumbria]] en la batalo de [[Forfar]]-regiono * [[794]]: Laŭ [[Anglosaksa kroniko]] reĝo [[Aethelberht la 2-a (East Anglia)|Aethelberht la 2-a]] estis senkapigita ordone de la reĝo [[Offa (Mercia)|Offa]] * [[885]]: [[Karlo la 3-a la Dika]] kroniĝis kiel [[frankoj|okcidentfranka]] reĝo * [[1184]]: [[Danoj]] detruis okcident[[Pomerio|pomerian]] ŝiparon, konkeris [[Wolin]] detruante marbordon, venkis slavajn [[vendoj]]n - pola [[ĉefepiskopo|episkopejo]] en [[Kamień Pomorski|Kamień]] transiris sub danaj influoj * [[1293]]: [[Sanĉo la 4-a (Kastilio)|Sanĉo la 4-a]] fondis [[Komplutensa Universitato de Madrido|Komplutensan Universitaton de Madrido]] * [[1350]]: En batalo de Żuków (apud [[Sochaczew]]) pola reĝo [[Kazimiro la 3-a (Pollando)|Kazimiro la Granda]] venkis [[Litovio|litovan]] armeon reakirante i.a. [[Bresto (Belorusio)|Breston]], [[Lvovo]]n kaj [[Volina Provinco|Volodimiron Volinan]] * [[1420]]: [[Husanoj|Husana]] armeo gvidata de [[Jan Žižka]] invadis [[Prago]]n * [[1498]]: [[Epoko de Malkovroj]]: [[Vasco da Gama]] atingis Kozhikode ([[Kalikuto]]n) malfermante senperan [[oceano|mar]]-vojon inter [[Eŭropo]] kaj [[Barato]] * [[1501]]: [[Portugaloj]] malkovris [[Ascension|Ĉieliran Insulon]] (''Ascension'') * [[1515]]: [[Hindia rinocero]] estis transportita al [[Lisbono]], kaj samjare projektita de [[Albrecht Dürer]] kiel [[rinocero de Dürer]] * [[1570]]: [[Abraham Ortelius]] eldonis la unuan [[atlaso (maparo)|atlason]] - ''[[Theatrum Orbis Terrarum]]'' * [[1595]]: [[Bojaro]]j de [[Valakio]] ĵuris fidelecon al [[Sigmundo Báthori]], princo de [[Transilvanio]], nome de sia princo [[Mikaelo de Valaĥio]] * [[1631]]: [[Tridekjara milito]]: armeo de la [[Sankta Romia Imperio]] [[masakro|masakris]] 25 mil loĝantojn de [[Magdeburgo]] * [[1741]]: [[Kolombio]]: perdinte pli ol 9500 soldatojn, plejparte pro [[flava febro]], britaj fortoj estis devigitaj retiriĝi, finante dumonatan batalon de [[Kartageno (Kolombio)|Kartageno]] kontraŭ Hispanio * [[1792]]: Malfermo kaj [[konsekrado|konsekro]] de la [[Tombejo Powązki en Varsovio]], nun la plej granda [[nekropolo]] en Eŭropo * [[1794]]: [[Pollando]]: la plej granda en historio [[incendio]] de [[Mikołów]] * [[1809]]: [[Napoleonaj militoj]]: Pola armeo konkeris okupitan de [[aŭstroj]] fortreson [[Zamość]] * [[1813]]: [[Napoleonaj militoj]]: Venka por [[Napoleono]] batalo de [[Bautzen]] (sorabe ''Budyšin'') komenciĝis — ĝin partoprenis la [[Unua Imperio (Francio)|Unua Imperio]] kontraŭ [[Reĝlando Prusio]] kun la [[Rusia Imperio]] * [[1815]]: Aŭstra-napola [[traktato]] subskribita en [[Pastorano]] finis 10-jaran regadon de [[Napoleono Bonaparte]] en regiono de [[Napolo]] * [[1857]]: [[Allan Kardec]] sendis ekzempleron de ''[[La libro de la spiritoj]]'' kun letero al [[George Sand]] * [[1859]]: Ekkonstruo de la [[Nova sinagogo de Berlino]] * [[1862]]: Fondo de [[Nacia Muzeo en Varsovio]] kiel Muzeo de [[Belartoj]] * [[1873]]: Usonaj tajloro [[Jacob Davis]] kaj entreprenisto [[Levi Strauss]] akiris [[patento]]n por [[ĝinzo]]j kun plifortigitaj - pere de [[nito]]j - [[poŝo]]j * [[1875]]: [[Konvencio pri la Metro]] estas subskribita * [[1882]]: [[Germana Imperiestra Regno]], [[Itala Reĝlando]] kaj [[Aŭstrio-Hungario]] ligis [[Triopa Alianco (1882)|Triopan Aliancon]] * [[1891]]: Unua [[turismo|turisma]] gastejo ''Krčma'' ekkonstruiĝis en [[Radhošť (monto)|Radhošť]] ([[Moraviasileziaj Beskidoj]]) * [[1901]]: [[Dispartigoj de Pollando]]: plurmonata [[Infana striko en Września]] kontraŭ [[germanigo]] komenciĝis ([[infano]]j rifuzis akcepti [[Biblio]]n en la germana lingvo) - peticion al [[papo]] subskribis 175 mil loĝantoj de Grandpolujo * [[1902]]: [[Kubo]] akiris [[sendependeco]]n de [[Usono]] - [[Tomás Estrada Palma]] iĝis unua prezidento * [[1905]]: [[Funikularo de Kievo]] ekfunkciis * [[1913]]: En [[Vroclavo]] oni malfermis [[spektaklo|spektaklan]]-[[sporto|sportan]] konstruaĵon [[Hala Ludowa]] - objekto de la [[Monda heredaĵo de Unesko]] * [[1916]]: [[Unua mondmilito]]: Loĝantoj de la kanada urbo Berlino ([[Ontario]]) decidis alinomi sian urbon al [[Kiĉenero]] * [[1917]]: [[Unua mondmilito]]: Papo [[Benedikto la 15-a]] deklaris ĉi tiun tagon litova tago instigante katolikojn en la mondo por donacoj al [[litovoj]] * [[1921]]: Usona prezidento [[Warren G. Harding]] transdonis al [[Maria Skłodowska-Curie]] ujeton da [[radiumo]] valoran 100 milojn da dolaroj * [[1927]]: [[Sauda Arabio]] sendependiĝis ([[Traktato]] de Jedda) * [[1929]]: En [[Prago]] fondiĝis internacia organizaĵo de [[pupteatro|pupteatristoj]] [[UNIMA]] * [[1932]]: Usona aviadistino [[Amelia Earhart]] transflugis [[Atlantika Oceano|Atlantikan Oceanon]] kiel la unua virino; [[Engelbert Dollfuss]] iĝis [[Kanceliero (Aŭstrio)|kanceliero de Aŭstrio]] * [[1933]]: Engelbert Dollfuss fondis [[aŭstrofaŝismo|aŭstrofaŝistan]] Patrujlandan Fronton * [[1935]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[Universitato de Varsovio]] akceptis nomon "[[Józef Piłsudski]]" * [[1939]]: Germana kvazaŭarmea taĉmento atakis polan [[dogano|doganejon]] en Kałdowo apud [[Marienburg]] (ekde 1945 renomita [[Malbork]]) * [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: germanaj kirasitaj grupiĝoj atingis [[Arras]] (7-a Kirasita Divizio), [[Hesdin]] ([[Pas-de-Calais]]) (8-a KD) kaj Le Boisle ([[Somme]]) (19-a KD) - 2-a KD okupis [[Abbeville]], 1-a KD [[Amiens]] kaj [[Peronne]]; sur sia maldekstra alo germanoj okupis [[Laon]] kaj [[Rethel]], sur la dekstra - en [[Belgio]] - eliris al la linio [[Terneuzen]]-[[Oudenaarde]]-[[Tournai]]; [[Angers]]: aperis lasta numero de "Monitor Polski" * [[1941]]: [[Batalo de Kreto]] komenciĝis; Aliancanoj, kune kun [[ANZAC]] evakuiĝis aŭ subiĝis; fino de la tria fazo de la preparoj al la [[operaco Barbaroso]] - oriente estis jam 120 germanaj [[divizio]]j * [[1942]]: Venĝe pro mortigo de du germanaj oficistoj kaj komandanto de [[militkaptito|militkaptitejo]] fare de sovetaj [[partizano]]j germana kaj litova polico [[pafekzekutado|pafekzekutis]] nokte de la 19-a/20-a de majo ĉirkaŭ 400 loĝantojn de la urbo [[Švenčionys]] kaj apudaj vilaĝoj; [[SS (organizaĵo)|SS]]-anoj pafmortigis en [[Rabka-Zdrój|Rabka]] 45 malsanajn, kriplajn kaj mallertajn [[judo]]jn; [[japanoj]] aneksis la tutan [[Birmo]]n atingante [[Barato|baratan]] [[landlimo]]n - japana 15-a Armeo transiris al defendo * [[1943]]: Germana polico vivbruligis en [[Brodi]] en trajna [[vagono]] ĉirkaŭ 50 judajn virinojn kun infanoj kaj [[poloj|polon]] pro provo doni al ili [[pano]]n * [[1944]]: [[Podlasio]]: patrolo de [[Pola Enlanda Armeo]] trovis en [[Okcidenta Bugo]] neeksplodintan pafaĵon de germana raketo [[V-2]], pafitan de [[armea spaco]] Blizna ([[Distrikto Ropczyce-Sędziszów]]), kies plej gravajn pecojn oni transdonis al [[Britio]] kun esplorrezultoj de [[Janusz Groszkowski]]; spionagentejo de la Landa Armeo akiris planon de la armea spaco en Blizna; [[deportado de krime-tataroj]]: Sovetunio finis [[deportado]]n de preskaŭ 200 mil [[krime-tataroj]] en [[Mezazio]]n; soveta Ĝenerala [[Stabo]] prezentis al Ĉefkomandanto [[Stalin]] planon de [[Operaco Bagration]]; [[Kampanjo de Italio|Itala Fronto]]: [[Dua Pola Korpuso]] komencis batalon pri [[Piedimonte San Germano]] * [[1945]]: [[Nederlando]]: kiam kanadaj soldatoj surteriĝis sur [[Texel]], la [[kartvela ribelo de Teselo]] finiĝas; [[Libano]]: kontraŭfranca [[tumulto]] eksplodis en [[Bejruto]]; ĉeĥa diplomato kaj [[NKVD]]-agento Zdeněk Fierlinger raportis pri intertraktado kun soveta diplomato Valerian Zorin pri "[[repatrujigo]]" de ĉeĥoslovakaj civitanoj el teritorioj [[okupado|okupataj]] de la [[Ruĝa Armeo]] * [[1946]]: [[Britio]] [[ŝtatigo|ŝtatigis]] [[mino|minejojn]] * [[1949]]: La restaĵoj de Victor Schœlcher, mortinta en 1893 kiel kontraŭulo de [[sklaveco]] en [[francaj kolonioj]], kaj [[Félix Éboué]], guberniestro afrikdevena, mortinta en 1944, estis enterigitaj en [[Panteono de Parizo]] * [[1954]]: [[Ĉiang Kai-ŝek]] fariĝis prezidento de la [[Respubliko Ĉinio]] en [[Tajvano]]; [[Ĝenevo]]: subskribo de interkonsento pri disdivido de [[Vjetnamio]] laŭ la 17-a [[latitudo]] * [[1960]]: Itala filmo ''[[La Dolce Vita]]'' de [[Federico Fellini]] estis premiita per [[Ora Palmo]] ĉe Internacia [[Festivalo de Cannes]] * [[1961]]: [[Ukrainio]]: [[Ŝevĉenka ŝtata premio]] fondiĝis * [[1964]]: Malkovro de la [[kosma fona radiado]] fare de usonaj astronomoj * [[1970]]: [[Flago de Sudano]] oficialiĝis * [[1975]]: [[Flago de Kameruno]] oficialiĝis * [[1982]]: Unua [[atomŝipo|atomenergia]] usona [[submarŝipo]] [[USS Nautilus (SSN-571)|''USS Nautilus'']] iĝis ŝipo-[[muzeo]]; papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] starigis [[Papa Konsilio por la Kulturo|Papan Konsilion por la Kulturo]] * [[1983]]: En la scienca revuo "[[Science]]" aperis artikolo de franca [[virusoscienco|virusosciencisto]] [[Luc Montagnier]] indikanta, ke pro [[infekto]] de [[aidoso]] povas respondeci antaŭe nekonata [[viruso (biologio)|retroviruso]] - oni nomis ĝin poste [[HIV]] * [[1985]]: [[Miamo]]: financata de usona registaro [[Radio Martí]] komencis disaŭdigi por la loĝantaro de [[Kubo]] * [[1986]]: [[Arlingtona nacia tombejo]]: enterigo en unu komuna [[tombo]] de 5 el 7 viktimoj de la katastrofo de [[Kosmopramo Challenger]] * [[1989]]: [[Pekino]]: enkonduko de [[krizostato]] pro la [[protestoj sur placo Tian An Men]] * [[1990]]: [[Riŝon-Le-Ciono]]: ĉe [[bushaltejo]] israela soldato mortpafis 7 [[palestinanoj]]n * [[1992]]: [[Londono]]: [[Futbala Klubo de Barcelono]] gajnis unuafoje la [[Ligo de Ĉampionoj de UEFA|pokalon de Eŭropo]] * [[1995]]: Pola skoria [[motorciklado|motorciklisto]] [[Tomasz Gollob]] gajnis en [[Vroclavo]] unuan [[konkuro]]n por individua mondĉampioneco; [[Litovio]]: en [[Vilno]] estis konsekrita monumento al la Nekonata [[Partizano]] * [[1996]]: Komenco de pli ol unu kaj duonjara periodo de nudokula videbleco de la [[kometo Hale-Bopp]], unu el la plej brilaj * [[2001]]: Oficanta prezidento de [[Ĉado]] [[Idriss Déby]] elektiĝis por laŭvica periodo * [[2002]]: Sendependiĝo kaj [[UNO]]-membriĝo de [[Orienta Timoro]] * [[2006]]: [[Ĉinio]]: konstruado de la akvoenergia [[Baraĵo Tri Gorĝoj]] finiĝis; [[Nuri al-Maliki]] iĝis ĉefministro de Irako; [[Ateno]]: finna [[metalroko|metalroka]] grupo [[Lordi]] gajnis [[Eŭrovido-Kantokonkurso]]n * [[2008]]: [[Dubajo]]: [[nubskrapulo]] [[Burĝ Ĥalifa]] atingis preskaŭ 650 m kaj iĝis la plej alta konstruaĵo; [[Ma Ying-jeou]] oficiale iĝis prezidento de Tajvano * [[2009]]: Premiero de la militfilmo ''[[Inglourious Basterds]]'' de [[Quentin Tarantino]]; [[Ŝaĥtar Doneck]] venkis [[Werder Bremen]] en lasta finalo de [[UEFA-pokalo]], iĝante unua ukraina [[futbalklubo]], kiu gajnis trofeon ekde sendependeco * [[2010]]: [[Tanegaŝima-Kosmocentro]]: lanĉo de la japana [[kosmosondilo]] [[Akacuki (Planedo C)|Akacuki]] direkte al [[Venuso]] * [[2012]]: En prezidenta baloto en [[Serbio]] [[Tomislav Nikolić]] venkis oficantan prezidenton [[Boris Tadić]] * [[2016]]: [[Pollando]]: prezidento [[Andrzej Duda]] subskribis leĝon pri malpermeso [[propagando|propagandi]] [[komunismo]]n kaj aliajn [[totalismo|totalismajn]] reĝimojn * [[2017]]: [[Antoni Krauze]] iĝis laŭreato de la premio [[Lech Kaczyński]] dum la 7-a konferenco kadre de ''Pollando Granda Projekto'' * [[2018]]: [[STS ''Dar Młodzieży'']], pola lerneja tri[[masto|masta]] [[velŝipo]] kun preskaŭ 1000 [[junulo]]j [[navigado|elnavigis]] ĉirkaŭ la mondo el [[Gdynia]] — okaze de la 100-jariĝo de la [[Dua Pola Respubliko|pola sendependeco]] * [[2023]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]] publikigis liston de [[firmao]]j ampleksigitaj per novaj [[sankcio]]j — 69 el ili koncernas Rusion kaj po unu [[Armenio]]n kaj [[Kirgizio]]n, kiuj ligitaj kun Rusio ebligas preteriron de la sankcioj == Naskiĝoj == * [[1364]]: [[George-Étienne Cartier]], angla [[kavaliro]] (m. [[1403]]) * [[1470]]: [[Pietro Bembo]], itala kardinalo, humanisto, filologo, poeto kaj historiisto (m. [[1547]]) * [[1537]]: [[Girolamo Fabrizio]], itala anatomo, fiziologo, kirurgo (m. [[1619]]) * [[1547]]: [[Melchior Bischoff]], germana protestantisma animzorganto kaj verkanto de eklezikantaj tekstoj (m. [[1614]]) * [[1554]]: [[Paolo Bellasio]], itala komponisto kaj orgenisto (m. [[1594]]) * [[1743]]: [[Toussaint Louverture]], heroo de [[Haitia revolucio]] dum la franca okupado (m. [[1803]]) * [[1764]]: [[Johann Gottfried Schadow]], germana skulptisto, pentristo kaj grafikisto (m. [[1850]]) * [[1772]]: [[William Congreve]], brita rakeda pioniro (m. [[1828]]) * [[1780]]: [[Bernardino Rivadavia]], prezidento de Argentino (m. [[1845]]) * [[1799]]: [[Honoré de Balzac]], franca verkisto (m. [[1850]]) * [[1806]]: [[John Stuart Mill]], brita filozofo, [[politika scienco|politikologo]] kaj [[ekonomikisto]] (m. [[1873]]) * [[1830]]: [[Iwan von Müller]], germana klasika filologo, pedagogo, profesoro (m. [[1917]]) * [[1838]]: [[Jules Méline]], ĉefministro de Francio (m. [[1925]]) * [[1849]]: [[Georg Bötticher]], germana verkisto kaj grafikisto (m. [[1918]]) * [[1851]]: [[Emil Berliner]], usona [[inventisto]] eltrovinta [[gramofono]]n (m. [[1929]]) * [[1860]]: [[Benedek Bálint]], hungara ksilografo, grafikisto, industriartisto (m. [[1920]]) * [[1860]]: [[Eduard Buchner]], germana kemiisto Nobelpremiita (m. [[1917]]) * [[1868]]: [[Jonas Staugaitis]], prezidento de [[Litovio]] (m. [[1952]]) * [[1871]]: [[György Tóth]], hungara juristo, ĵurnalisto (m. [[1942]]) * [[1876]]: [[Karl Borchert]], germana politikisto kaj kontraŭfaŝisto (m. [[1937]]) * [[1880]]: [[Cornelis Jacob Baart de la Faille]], nederlanda biologo, [[pioniro de Esperanto]], elektita al la [[Estraro de UEA 1939-1947]] (m. [[1939]]) * [[1881]]: [[Władysław Sikorski]], [[Listo de ĉefministroj de Pollando|ĉefministro de Pollando en ekzilo]] (m. [[1943]]) * [[1882]]: [[Sigrid Undset]], norvega verkisto Nobelpremiita (m. [[1939]]) * [[1893]]: [[Alajos Mécs]], hungara verkisto, ĵurnalisto (m. [[1978]]) * [[1901]]: [[Max Euwe]], nederlanda mondĉampiono pri [[ŝakludo]] (m. [[1981]]) * [[1902]]: [[Jazep Puŝĉa]], belorusa sovetia poeto, literatura kritikisto kaj tradukisto (m. [[1964]]) * [[1906]]: [[Ellen Auerbach]], germana fotistino kaj [[pedagogio|pedagogino]] (m. [[2004]]) * [[1907]]: [[Franz Jägerstätter]], aŭstra kamparano kaj martiro de [[konscienco]] (m. [[1943]]) * [[1908]]: [[James Stewart]], usona aktoro (m. [[1997]]) * [[1915]]: [[Moŝe Dajan]], israela generalo kaj ministro (m. [[1981]]) * [[1919]]: [[Gustaw Herling-Grudziński]], pola verkisto (m. [[2000]]) * [[1921]]: [[Wolfgang Borchert]], germana verkisto (m. [[1947]]) * [[1921]]: [[Karl Dedecius]], germana [[tradukisto]] de la [[pola literaturo]] (m. [[2016]]) * [[1928]]: [[Mátyás Furdek]], rumania hungara ekonomikisto (m. [[2000]]) * [[1935]]: [[José Mujica]], prezidanto de Urugvajo 2010-2015 (m. [[2025]]) * [[1940]]: [[Ferenc Valkay]], hungara baletdancisto kaj [[koreografio|koreografo]] * [[1941]]: [[Csaba Béla Fábián]], rumania hungara matematikisto, ekonomikisto (m. [[2019]]) * [[1943]]: [[Al Bano]], itala muzikisto, kantisto kaj aktoro * [[1944]]: [[Dietrich Mateschitz]], aŭstra entreprenisto * [[1944]]: [[Joe Cocker]], angla kantisto (m. [[2014]]) * [[1944]]: [[Boudewijn de Groot]], nederlanda artisto kaj kantisto * [[1944]]: [[Hugó Ágoston]], rumania hungara ĵurnalisto * [[1945]]: [[István Petrovits]], rumania hungara skulptisto * [[1946]]: [[Cher (kantistino)|Cher]], usona kantistino kaj aktorino * [[1948]]: [[József Hevesi]], rumania hungara kuracisto, poeto, publicisto * [[1950]]: [[Wei Jingsheng]], ĉina politika [[disidento]], laŭreato de la [[Saĥarov-Premio]] * [[1950]]: [[Waldemar Mattis Teutsch]], rumania hungara pentristo * [[1951]]: [[Wolfgang Büscher]], germana vojaĝliteraturisto * [[1954]]: [[Esko Aho]], [[ĉefministro de Finnlando]] * [[1955]]: [[Zbigniew Preisner]], pola komponisto de [[filmomuziko]] * [[1957]]: [[Joŝihiko Noda]], ĉefministro de Japanio * [[1957]]: [[Vladimír Palko]], slovaka politikisto kaj matematikisto * [[1961]]: [[Maurizio Milani]], itala aktoro, humuristo kaj verkisto * [[1970]]: [[Omurbek Babanov]], kirgiza entreprenisto kaj politikisto * [[1974]]: [[Stanislav Markelov]], rusia juristo kaj ĵurnalisto, defendanto de [[homaj rajtoj]] (m. [[2009]]) * [[1981]]: [[Iker Casillas]], hispana futbalisto * [[1983]]: [[Szabolcs Balla]], hungara aktoro == Mortoj == * [[685]]: [[Ecgfrith]], reganto de [[Deira]], reĝo de [[Northumbria]] * [[794]]: [[Aethelberht la 2-a (East Anglia)|Aethelberht la 2-a]], [[anglosaksoj|anglosaksa reĝo]] de [[East Anglia]] * [[1277]]: [[Johano la 21-a]], papo (n. ĉirkaŭ [[1210]]) * [[1506]]: [[Kristoforo Kolumbo]], itala esploristo [[Malkovro de Ameriko|malkovrinta Ameriko]]n (n. [[1451]]) * [[1527]]: [[Michael Sattler]], germana monaĥo, kristana [[reformacio|reformaciisto]] (n. ĉirkaŭ [[1495]]) * [[1648]]: [[Ladislao la 4-a (Pollando-Litovio)|Ladislao la 4-a]], reĝo de Pollando kaj Granda Duko de Litovio (n. [[1595]]) * [[1658]]: [[Bartholomäus Holzhauser]], germana teologo kaj ordenfondinto (n. [[1613]]) * [[1722]]: [[Sébastien Vaillant]], franca kuracisto kaj botanikisto (n. [[1669]]) * [[1755]]: [[Johann Georg Gmelin]], germana vojaĝisto kaj esploristo de [[Siberio]] (n. [[1709]]) * [[1793]]: [[Charles Bonnet]], svisa naturisto, juristo kaj filozofo (n. [[1720]]) * [[1812]]: [[Hieronymus von Colloredo]], lasta [[Princĉefepiskoplando Salcburgo|salcburga princĉefepiskopo]] (n. [[1732]]) * [[1820]]: [[Karl Ludwig Sand]], germana studento kaj atencanto (n. [[1795]]) * [[1832]]: [[Johann Michael von Sailer]], germana teologo kaj tradukisto (n. [[1751]]) * [[1834]]: [[Markizo de la Fayette]], franca nobelo kaj revoluciulo (n. [[1757]]) * [[1837]]: [[Johan Afzelius]], sveda profesoro pri kemio kaj esploristo de [[mineralo]]j (n. [[1753]]) * [[1841]]: [[Blanco White]], hispana verkisto, pensisto, teologo, ĵurnalisto (n. [[1775]]) * [[1859]]: [[Josip Jelačić]], kroata grafo kaj militisto, subpreminto de la [[hungara revolucio de 1848]] (n. [[1801]]) * [[1873]]: [[George-Étienne Cartier]], kanada politikisto, unu el la [[Patroj de la Konfederacio]] (n. [[1814]]) * [[1876]]: [[Ferenc Szilágyi (historiisto)|Ferenc Szilágyi]], hungara historiisto kaj ĵurnalisto (n. [[1797]]) * [[1896]]: [[Clara Schumann]], germana komponistino (n. [[1819]]) * [[1913]]: [[Henry Morrison Flagler]], usona industriisto (n. [[1830]]) * [[1917]]: [[Philippe de Ferrari]], franca kaj aŭstra filatelisto (n. [[1850]]) * [[1926]]: [[Gerhard Maier (abato)|Gerhard Maier]], germana teologo kaj cistercia abato (n. [[1855]]) * [[1935]]: [[Árpád L. Bitay]], rumania hungara pentristo (n. [[1900]]) * [[1940]]: [[Verner von Heidenstam]], sveda poeto Nobelpremiita (n. [[1859]]) * [[1947]]: [[Philipp Lenard]], germana fizikisto Nobelpremiita (n. [[1862]]) * [[1952]]: [[József Gelei]], hungara zoologo, profesoro (n. [[1885]]) * [[1958]]: [[Árpád Kiss (matematikisto)|Árpád Kiss]], rumania hungara matematikisto (n. [[1916]]) * [[1964]]: [[Sándor Farkas (bibliotekisto)|Sándor Farkas]], hungara bibliotekisto kaj [[orientalisto]] (n. [[1887]]) * [[1973]]: [[Włodzimierz Antoniewicz]], pola arkeologo (n. [[1893]]) * [[1976]]: [[Irma Brósz]], rumania hungara pentristino (n. [[1911]]) * [[1986]]: [[József Bene]], hungara pentristo (n. [[1903]]) * [[1989]]: [[Erzsébet Galgóczi]], hungara verkistino (n. [[1930]]) * [[1989]]: [[John Richard Hicks]], angla ekonomikisto Nobelpremiita (n. [[1904]]) * [[1989]]: [[Péter Marosi]], rumania hungara kritikisto kaj redaktoro (n. [[1920]]) * [[1991]]: [[Michel Gauquelin]], franca psikologo kaj [[statistiko|statistikisto]]-astrologo (n. [[1928]]) * [[1998]]: [[Gerzson Veress]], rumania hungara poeto (n. [[1956]]) * [[1999]]: [[Kjell Gustavsen]], [[norvega esperantisto]], prezidanto de [[Norvega Esperantista Ligo]], [[delegito de UEA]] (n. [[1915]]) * [[2005]]: [[Paul Ricoeur]], franca filozofo (n. [[1913]]) * [[2012]]: [[Robin Gibb]], brita muzikisto, membro de la muzika grupo [[Bee Gees]] (n. [[1949]]) * [[2013]]: [[Mihály Guttman]] rumania hungara muzikinstruisto, kapelestro (n. [[1926]]) * [[2013]]: [[Ray Manzarek]], usona muzikisto, [[klavarinstrumento|klavarinstrumentisto]] de rokmuzika grupo [[The Doors]] (n. [[1939]]) * [[2019]]: [[Niki Lauda]], aŭstra entreprenisto, piloto de [[Formulo 1]], triobla mondĉampiono (n. [[1949]]) * [[2025]]: [[Trần Đức Lương]], [[Prezidanto de Vjetnamio]] (n. [[1937]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** Sankta [[Bernardino de Siena]], itala [[franciskanoj|franciskano]], [[sacerdoto]] * [[Nacia tago]] en [[Kameruno]], tago de la voĉdono pri la unuiĝonta respubliko ([[1972]]) * [[Orienta Timoro]]: festo de sendependeco * [[Monda Tago de Abeloj]] - proponita de [[Slovenio]] decembre 2017 * Monda Tago de [[Metrologio]] - celebrado de [[Internacia Sistemo de Unuoj]], datrevene de la subskribo de [[Konvencio pri la Metro]] en [[1875]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''20-a de majo''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:20-a de majo| ]] [[Kategorio:Majo|20]] [[Kategorio:20-a tago de la monato|#05]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0520]] 3szbav5pq533t7jn7zp3lfbstbflpj6 0 5272 9392081 9378507 2026-06-04T16:19:30Z Tirolischleioans 254019 /* Naskiĝoj */ 9392081 wikitext text/x-wiki {{KalendaroDecembro}} {{Decembro}} La '''13-a de decembro''' estas la 347-a tago de la jaro (la 348-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 18 tagoj restas. Je la 13-a de decembro okazis, interalie: == Eventoj == * [[-522]]: Armeo de la [[Persa imperio|persa]] reganto [[Dario la 1-a]] venkis en batalo apud [[Tigriso]] ribelantojn de uzurpa reĝo de [[Babilono]] Nebukadnezar la 3-a * [[115]]: [[Antioĥio]] estis detruita de [[tertremo]] - romia imperiestro [[Trajano]] saviĝis * [[1253]]: [[Pollando]]: princo Konrad situis [[Głogów]] apud [[Odro]] kaj donis al ĝi [[urborajto]]n * [[1287]]: [[Inundo]] de [[Sankta Lucia]]: nokte de la 13-a/14-a de decembro, ŝtorma ondo trafis marbordon de [[Frislando]] - laŭtakse 50 ĝis 80 mil mortoj, ĉi tiu inundo kaŭzis parte kreon de la [[Vadmaro en Germana Golfo]] kaj [[Zuiderzee]] * [[1294]]: [[Celesteno la 5-a]] kiel sola ĝis tiam [[papo]] abdikis * [[1363]]: Pola reĝo [[Kazimiro la 3-a (Pollando)|Kazimiro la Granda]] aliancis kun [[listo de danaj reĝoj|dana reĝo]] Valdemaro la 4-a kontraŭ la [[ordeno de germanaj kavaliroj]] kaj [[Luksemburga dinastio]] * [[1474]]: [[Isabel la 1-a (Kastilio)|Isabel la 1-a]] kroniĝis kiel reĝino de [[Kastilio kaj Leono]] * [[1521]]: [[Johano la 3-a (Portugalio)|Johano la 3-a]] iĝis reĝo de Portugalio * [[1545]]: [[Koncilio de Trento]] komenciĝis - komenco de [[kontraŭreformacio]] * [[1575]]: En [[Varsovio]] princino [[Anna Jogajlido]] iĝis en ''libera elekto'' reĝo de Pollando kaj [[Grandprinclando Litovio|grandprinco de Litovio]] - unu tagon poste partio de [[nobelo]]j sub gvido de Jan Zamoyski agnoskis la fakton atribuante al ŝi edzon [[Stefano Báthori]], regnestro de [[Transilvanio]] * [[1577]]: Angla maristo [[Francis Drake]] elnavigis el [[Plymouth]] por ĉirkaŭiri la [[mondo]]n * [[1595]]: [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]]: [[zaporogoj]] konkeris [[Mahiljoŭ]] * [[1620]]: [[Brno]]: dum la [[ribelo]] [[Moravio|Moravia]] Asembleo kapitulacis al imperia armeo * [[1642]]: [[Historio de Nov-Zelando]]: nederlanda esploristo [[Abel Tasman]] alnavigis al [[Nov-Zelando]] kaj malkovris [[Suda Insulo (Nov-Zelando)|Sudan Insulon]] * [[1655]]: [[Sveda diluvo]]: [[kolonelo]] Gabriel Wojniłłowicz rekonkeris [[Nowy Sącz]] (Pollando) * [[1793]]: Granda Katolika kaj Reĝa Armeo estis venkita de la [[Unua Respubliko de Francio]] ĉe la batalo de [[Le Mans]] ([[Milito de Vendée]]) * [[1830]]: [[Sejmo (Pollando)|Pola parlamento]] proklamis la [[Novembra ribelo|Novembran ribelon]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]], kiu iĝis [[nacio|nacia]] [[insurekcio]] * [[1836]]: [[Venecio]]: [[Teatro La Fenice]] bruliĝis * [[1864]]: [[Milito de la Trilanda Alianco]]: [[Paragvajo]] deklaris militon kontraŭ [[Brazilo]] - ĝi perdis 90% de la [[viro|viraro]] * [[1904]]: [[Rusa-japana milito]]: post eksplodo de rusa [[mara mino]] sinkis japana [[Krozoŝipo (armea)|krozŝipo]] ''Takasago'' — 280 [[maristo]]j pereis * [[1915]]: [[Orienta Fronto (Unua mondmilito)|Orienta Fronto]]: trupoj de [[Aŭstrio-Hungario]] kaj [[Germana Regno]] okupis fortikaĵon [[Grodno]] * [[1917]]: [[Krime-tataroj]] proklamis Krimean Popolan Respublikon, unuan en la [[islamo|islama]] mondo - pli frue, la 25-an de novembro [[Noman Çelebicihan]] iĝis ĉefministro de [[Krimeo]] * [[1919]]: La Konsilio de [[Belorusa Popola Respubliko]] dividiĝis en la Supera Konsilio kaj la Popola Konsilio * [[1920]]: [[Germanio]]: sukeraĵisto Hans Riegel ekkomercante enkondukis dolĉaĵfirmaon [[Haribo]] en la registron en [[Bonn]] * [[1922]]: [[Transkaŭkaza Federacia Soveta Socialisma Respubliko]] estas fondita * [[1923]]: [[Dua Pola Respubliko]] agnoskis [[Sovetunio]]n * [[1925]]: Malfermo en [[Kaŭno]] de la Pentro-Galerio de [[litovoj|litova]] artisto kaj komponisto [[Mikalojus Konstantinas Čiurlionis]] * [[1930]]: [[Silezio|Silezia]] [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] akceptis rezolucion postulantan liberigon de parlamentano [[Wojciech Korfanty]] * [[1937]]: [[Dua japana-ĉina milito]]: [[Japana imperia armeo]] konkeris ĉinan urbon [[Nankino]] — komenco de la [[masakro de Nankino]] kun ekstermo de 200 000 [[ĉinoj]] * [[1938]]: Konstruado de la [[koncentrejo Neuengamme]] fare de [[NSDAP|nazia]] skipo el [[Sachsenhausen]] * [[1939]]: [[Germana okupado de Pollando|Okupado de Pollando]]: Nazioj [[deportado|deportis]] de [[distrikto Śrem]] ĉirkaŭ 800 polojn; [[Batalo de Plata-Rivero]] inter britaj kaj germanaj ŝipoj * [[1940]]: [[Reĝimo de Vichy]]: [[Philippe Pétain]] forigis [[Pierre Laval]] de okupataj postenoj * [[1941]]: japana armeo invadis sudan [[Birmo]]n; en [[batalo]] apud [[kabo Bon]] ([[Tunizio]]) [[Aliancanoj|aliancaj]] [[destrojero]]j sinkigis du italajn [[Krozoŝipo (armea)|krozoŝipo]]jn - pli ol 900 personoj pereis; [[Bulgario]] deklaris militon kontraŭ [[Britio]] kaj [[Usono]] * [[1942]]: Kadre de [[Generalplan Ost]] al [[koncentrejo]] en [[Aŭŝvico]] alvenis de [[Zamość]] la unua transporto kun 314 poloj * [[1943]]: [[Batalo de Atlantiko]]: usonaj aviadiloj kaj [[destrojero]]j sinkigis germanan [[submarŝipo]]n ''U-172'' - 13 maristoj pereis kaj 46 saviĝis * [[1944]]: venko de usona armeo en batalo de [[Metz]] (de la 27-a de aŭgusto ĝis la 13-a de decembro) * [[1949]]: [[Kneset]] voĉdonis pri transmovo de la ĉefurbo de [[Israelo]] al [[Jerusalemo]] * [[1951]]: [[Ĉarto]] de la [[Organizaĵo de Amerikaj Ŝtatoj]] validiĝis * [[1954]]: [[Stalinismo]]: [[Władysław Gomułka]] forlasis [[malliberejo]]n, arestita aŭguste 1951 kadre de internaj purigoj ene de [[Pola Unuiĝinta Laborista Partio]] * [[1956]]: Brita [[Togolando]] aliĝis al [[Ora Marbordo (kronkolonio)]] (nun [[Ganao]]) * [[1959]]: Ĉefepiskopo [[Makarios la 3-a (Kipro)|Makarios la 3-a]] venkis unuan prezidentan baloton en [[Kipro]] * [[1967]]: [[Grekio]]: reĝo Konstanteno la 2-a post kelkaj monatoj provis kontraŭstari al la [[diktaturo de la koloneloj]], sed ne sukcesis * [[1968]]: [[Prezidanto de Brazilo]] [[Costa e Silva]] proklamis Institucian Leĝon n-ro [[AI-5]] * [[1974]]: [[Malto (lando)|Malto]] proklamis sin respubliko - [[Anthony Mamo]] iĝis prezidento * [[1976]]: Malfermo de la plej longa senhalta aerlinio inter [[Sidnejo]] kaj [[San Francisco]] * [[1980]]: [[Prago]]: oni ĉesigis [[tramo|traman]] [[tramtransporto|trafiko]]n sur [[Venceslaa Placo]] * [[1981]]: Enkonduko de la [[milita stato en Pollando]]: noktomeze la povon transprenis armeo kaj [[milico]], kiu internigis 10 mil membrojn de [[Solidareco (Pollando)|Solidareco]], enkondukis [[elirblokado]]n, interrompis telefonadon, fermis lernejojn kaj universitatojn, [[cenzuro|cenzuris]] korespondadon kaj mortigis dum ĝia daŭro kaj poste pli ol 100 personojn; frumatene je la 6:00 [[Pola Radio]] disaŭdigadis paroladon de generalo [[Wojciech Jaruzelski]], pri establo de la [[Czesław Kiszczak|Armea Konsilio de Nacia Savo]] kaj enkonduko de [[krizostato]] * [[1984]]: En [[Aŭstralio]] ekfunkciis la dua kabineto de [[Bob Hawke]] * [[1989]]: [[Senkomunismigo]]: premiero de la filmo "Esplora enketado" reĝisorita de Ryszard Bugajski el 1982, [[cenzuro|cenzurata]] en [[Pola Popola Respubliko]] * [[1991]]: Premiero de la filma [[komedio]] "Interparoloj kontrolataj" de reĝisoro [[Sylwester Chęciński]] el la periodo de la [[milita stato en Pollando]] * [[1992]]: Tri novaj limtransirejoj estas malfermitaj ĉe la [[landlimo]] inter [[Respubliko Makedonio]] kaj [[Albanio]] * [[1994]]: [[Kazablanko]]: la 7-a kunveno de [[Organizaĵo de la Islama konferenco]] komenciĝis; [[Usono]]: en [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio]] okazis unua organiza kunveno de la [[konsorcio]] [[TTT]], internacia asocio por disvolvi kaj vastigi unuigitajn datumtranssendajn protokolojn en la [[Interreto]] - unua direktoro iĝis ties angla pioniro [[Tim Berners-Lee]] * [[2001]]: Premiero de la usona biografia filmo [[A Beautiful Mind (filmo)|''Bela Menso'']]; armita grupo de [[islamo|islamanoj]] atakis [[parlamento]]n en [[Delhio]] - [[Barato]] akuzis pri la [[atenco]] [[Pakistano]]n * [[2003]]: Kaŝiĝanta, demisiita diktatoro de Irako [[Saddam Hussein]] estis kaptita en [[Tikrit]] de usona armeo; per fiasko finiĝis pinta [[negoco]] en [[Bruselo]] pri la unua projekto de [[Eŭropa Konstitucio]] * [[2006]]: [[Blanknaĝila delfeno]] iĝis probable formorta [[specio]] - [[formortintaj bestoj|formortinta besto]] laŭ [[ekspedicio]] en la ĉina rivero [[Jangzio]]; [[Konvencio pri la rajtoj de handikapitoj]] estis akceptita * [[2007]]: Gvidantoj de membroŝtatoj de [[Eŭropa Unio]] subskribis [[Traktato de Lisbono|Traktaton de Lisbono]] * [[2009]]: Dum sia vizito en [[Milano]] ĉefministro de Italio [[Silvio Berlusconi]] estis trafita en vizaĝon per [[miniaturo (pentraĵo)|miniaturo]] de la [[katedralo de Milano|loka katedralo]] suferante rompon de la [[nazo]] kaj de kelkaj [[dento]]j * [[2014]]: Pola filmo [[Ida (filmo)|''Ida'']] dum ceremonio de [[Eŭropa Filmpremio]] gajnis premiojn en kategorioj plej bona eŭropa filmo, reĝisorado, scenaro kaj [[publiko|publika]] pritakso * [[2016]]: [[Saulius Skvernelis]] iĝis ĉefministro de Litovio * [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: nokte ĉiuj [[termoelektra centralo|termoelektraj centraloj]] estis trafitaj per rusiaj raketoj, 44 linioj de [[alta tensio]] restis sen [[elektra tensio]]; Ukrainio ricevis 100 mln da eŭroj kiel [[prunto]] de [[Francio]]; en [[Kramatorsk]] rusia raketo trafis Instituton de Teknologio kaj Estrado; [[Britio]] sankciigis 12 rusajn [[militisto]]jn; [[Litovio]]: [[Seimas]] akceptis [[leĝo (jura)|leĝon]] pri [[senkomunismigo]] (krom [[muzeo]]j, [[arkivo]]j kaj [[biblioteko]]j) — validos de la 1-a de majo [[2023]] == Naskiĝoj == * [[1272]]: [[Frederiko la 2-a (Sicilio)|Frederiko la 2-a]], reĝo de Sicilio (m. [[1337]]) * [[1363]]: [[Jean de Gerson]], franca teologo kaj filozofo (m. [[1429]]) * [[1484]]: [[Paul Speratus]], germana katolika sacerdoto, episkopo, evangelia predikisto kaj reformisto (m. [[1551]]) * [[1521]]: [[Siksto la 5-a]], papo-reformisto (m. [[1590]]) * [[1533]]: [[Eriko la 14-a (Svedio)|Eriko la 14-a]], reĝo de Svedio kaj Estonio (m. [[1577]]) * [[1553]]: [[Henriko la 4-a (Francio)|Henriko la 4-a]], reĝo de Francio (m. [[1610]]) * [[1560]]: [[Maximilien de Béthune]], ministro de la franca reĝo Henriko la 4-a (m. [[1641]]) * [[1634]]: [[Martin von Cochem]], germana edifa verkisto de religiaĵoj (m. [[1712]]) * [[1684]]: [[Ludvig Holberg]], dana verkisto, kreinto de la [[dana]] [[literatura lingvo]] (m. [[1754]]) * [[1720]]: [[Carlo Gozzi]], itala [[dramaturgo]] (m. [[1806]]) * [[1778]]: [[Karl Friedrich Anton von Conta]], germana diplomato kaj politikisto (m. [[1850]]) * [[1780]]: [[Johann Wolfgang Döbereiner]], germana kemiisto kaj apotekisto (m. [[1849]]) * [[1797]]: [[Heinrich Heine]], germana poeto kaj ĵurnalisto (m. [[1856]]) * [[1806]]: [[Karl Werder]], germana filozofo kaj verkisto (m. [[1893]]) *[[1812]]: [[Christian Scherling]], germana instruisto (matematiko) kaj muzikmanaĝero * [[1816]]: [[Werner von Siemens]], germana inventisto kaj [[industrio|industriulo]] (m. [[1892]]) * [[1818]]: [[Mary Todd Lincoln]], edzino de usona prezidento [[Abraham Lincoln]] (m. [[1882]]) * [[1821]]: [[Carl Höland]], germana juristo kaj politikisto (m. [[1881]]) * [[1836]]: [[Franz von Lenbach]], germana pentristo (m. [[1904]]) * [[1848]]: [[Domokos Barcsay]], hungara politikisto, parlamentano (m. [[1913]]) * [[1857]]: [[Francis Beaufort]], kontradmiralo de la brita maristaro (m. [[1857]]) * [[1859]]: [[Gustav Burchard]], germana aktoro kaj intendanto (m. [[1937]]) * [[1873]]: [[Valerij Brjusov]], rusa verkisto kaj poeto, tradukisto (m. [[1924]]) * [[1875]]: [[Béla Reinbold]], hungara [[biokemiisto]], profesoro (m. [[1927]]) * [[1875]]: [[Sándor Révai]], hungara literaturhistoriisto, poeto (m. [[1963]] * [[1888]]: [[Endre Vuchetich]], rumania hungara gazeteldonisto, redaktoro (m. [[1964]]) * [[1889]]: [[Zofia Zamenhof]], pola-juda infankuracistino, filino de [[L.L. Zamenhof]] zorganta pri lia [[Esperanto-biblioteko]], pereinta en [[Treblinka]] (m. [[1942]]) * [[1892]]: [[Jenő Nádor]], hungara ĵurnalisto (m. [[1970]]) * [[1893]]: [[Mikola Ĥvilovij]], ukraina verkisto kaj [[literatura kritiko|literatura kritikisto]], reprezentanto de [[pafita renesanco]], sinmortiginto (m. [[1933]]) * [[1902]]: [[Talcott Parsons]], usona sociologo (m. [[1979]]) * [[1903]]: [[Eŭgeno Petroviĉ Petrov]], rusia, soveta verkisto (m. [[1942]]) * [[1907]]: [[Jerzy Zagórski]], pola poeto, [[eseo|eseisto]], diplomato, tradukisto, [[justuloj inter la popoloj|justulo inter la popoloj]] (m. [[1984]]) * [[1907]]: [[Artúr Kárász]], hungara-usona [[ekonomikisto]] (m. [[1992]]) * [[1908]]: [[Rostislav Platt]], rusia aktoro, ''[[Popola artisto de Sovetunio]]'' (m. [[1989]]) * [[1911]]: [[Trygve Haavelmo]], norvega Nobelpremiita ekonomikisto kaj [[ekonometrio|ekonometro]] (m. [[1999]]) * [[1912]]: [[Luiz Gonzaga]], brazila kantisto, akordionisto kaj komponisto (m. [[1989]]) * [[1912]]: [[Władysław Jeliński]], pola [[abelisto]], soldato de la [[invado en Pollandon|defenda milito de 1939]], travivinto de la [[Marŝo de morto|mortomarŝo]] de koncentrejo [[Sachsenhausen]] ĝis [[Schwerin]] (m. [[1997]]) * [[1914]]: [[Alan Bullock]], brita historiisto (m. [[2004]]) * [[1915]]: [[Curd Jürgens]], aŭstra aktoro (m. [[1982]]) * [[1916]]: [[Nicolai Liventhal]], eston-dana ekonomikisto, estrarano de la [[Esperanto-Asocio de Estonio]], [[fakdelegito]] de [[UEA]] pri [[ekonomiko]], lingvoj kaj [[kriptologio]], post [[UK 1974]] apoganto de [[Neŭtrala Esperanto-Movado]] (m. [[2004]]) * [[1918]]: [[Rosalia Lombardo]], itala infano, [[mumio|mumiigita]] viktimo de la [[hispana gripo]] (m. [[1920]]) * [[1920]]: [[Kaysone Phomvihane]], prezidento de [[Laoso]] (m. [[1992]]) * [[1922]]: [[Károly Virág]], rumania hungara eklezia verkisto (m. [[2011]]) * [[1923]]: [[Antoni Tàpies]], hispana pentristo, skulptisto kaj artoteoriisto (m. [[2012]]) *[[1923]]: [[Götz Schregle]], germana arabisto * [[1928]]: [[Károly Palczer]], rumania hungara instruisto, memuaristo (m. [[2013]]) * [[1929]]: Jarmila Rýznarová, ĉeĥa oficistino, prezidantino de la [[Klubo de Esperantistoj D-ro Schulhof Pardubice]] kaj de la [[Asocio de Esperantistoj Handikapuloj]], delegitino de [[UEA]], honora membrino de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] (m. [[2020]]) * [[1929]]: [[Christopher Plummer]], kanada aktoro (m. [[2021]]) * [[1943]]: [[István Sztojánov]], rumania hungara inĝeniero pri elektro * [[1944]]: [[Albert Márkos (filo)|Albert Márkos]], rumania hungara violonisto * [[1951]]: [[Marie Dolistová]], ĉeĥa poetino, [[liriko|lirikistino]] * [[1951]]: [[Grażyna Gęsicka]], pola politikistino, pereinta dum la [[kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010]] (m. [[2010]]) * [[1958]]: [[Detlef Macha]], germana [[biciklado|biciklisto]], plurfoja mondĉampiono (m. [[1994]]) * [[1965]]: [[María Dolores de Cospedal García]], hispana politikistino * [[1973]]: [[Zoltán Gegely]], rumania hungara skulptisto * [[1986]]: [[Ewelina Wojnarowska]], pola [[kanuado|kanuadistino]], mondĉampionino * [[1989]]: [[Taylor Swift]], usona kantistino * [[1993]]: [[Ítalo Anderson]], brazila [[Poezio|poeto]] * [[1994]]: [[Leo Ieiri]], japana kantistino kaj [[kantaŭtoro]] == Mortoj == * [[558]]: [[Ĉildeberto la 1-a]], franka reĝo (n. [[497]]) * [[720]]: [[Odilia]], franca sanktulino, patronino de [[Alzaco]] (n. ĉirkaŭ [[660]]) * [[1048]]: [[Al-Biruni]], persa matematikisto, astronomo, fizikisto, enciklopediisto, poligloto (n. [[973]]) * [[1124]]: [[Kalisto la 2-a]], papo (n. ĉirkaŭ [[1060]]) * [[1204]]: [[Maimonido]], juda filozofo kaj kuracisto (n. [[1138]]) * [[1250]]: [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]], germana-romia imperiestro de [[Sankta Romia Imperio]] (n. [[1194]]) *[[1313]]: [[Johano el Ŝvabio]], germana duko kaj murdisto * [[1466]]: [[Donatello]], itala skulptisto (n. [[1386]]) * [[1516]]: [[Johannes Trithemius]], germana humanisto, teologo, leksikografo, historiisto, kronikisto, [[kriptologio|ĉifrosciencisto]] kaj [[okultismo|okultisto]] (n. [[1462]]) * [[1521]]: [[Emanuelo la 1-a (Portugalio)|Emanuelo la 1-a]], reĝo de Portugalio (n. [[1469]]) * [[1562]]: [[Giovanni Marinoni]], itala teologo (n. [[1490]]) * [[1565]]: [[Conrad Gesner]], svisa kuracisto kaj natursciencisto (n. [[1516]]) * [[1603]]: [[François Viète]], franca matematikisto (n. [[1540]]) * [[1721]]: [[Alexander Selkirk]], skota maristo (inspirfonto por ''[[Robinsono Kruso]]'') (n. [[1676]]) *[[1768]]: [[Johann Christoph von Dreyhaupt]], germana juristo kaj historiisto * [[1769]]: [[Christian Fürchtegott Gellert]], germana verkisto (n. [[1715]]) * [[1774]]: [[Susanne von Klettenberg]], germana verkistino kaj [[diakono]] de [[luteranismo]] (n. [[1723]]) * [[1784]]: [[Samuel Johnson]], angla verkisto, poeto, eseisto, leksikografo (n. [[1709]]) * [[1793]]: [[Johann Joachim Christoph Bode]], germana eldonisto kaj tradukisto (n. [[1731]]) * [[1812]]: [[Marianna Martines]], aŭstra komponistino, [[klavicenisto|klavicenistino]] kaj kantistino (n. [[1744]]) * [[1813]]: [[Antoine-Augustin Parmentier]], franca [[agronomo]] kaj [[farmacio|farmaciisto]] (n. [[1737]]) * [[1817]]: [[Pál Kitaibel]], hungara botanikisto kaj kemiisto (n. [[1757]]) * [[1832]]: [[Christian Daniel Beck]], germana filologo, historiisto, akademiano (n. [[1757]]) * [[1863]]: [[Friedrich Hebbel]], germana [[dramisto]] (n. [[1813]]) * [[1880]]: [[Martin Gropius]], germana arkitekto (n. [[1824]]) * [[1881]]: [[August Šenoa]], kroata verkisto (n. [[1838]]) * [[1895]]: [[Ányos Jedlik]], hungara natursciencisto kaj inventisto (n. [[1800]]) * [[1904]]: [[Nikolaj Sklifosovskij]], rusa kuracisto, profesoro pri [[kirurgio]] (n. [[1836]]) *[[1917]]: [[Emma Pollmer]], germanino kaj unua edzino de la furorverkisto Karl May * [[1922]]: [[Hannes Hafstein]], islanda poeto, politikisto kaj estro de [[Hejmrega partio (Islando)|Hejmrega partio]] (n. [[1861]]) * [[1931]]: [[Mátyás Eisler]], hungara [[orientalisto]] pri [[ŝemida lingvaro]] (n. [[1865]]) * [[1935]]: [[Francois Auguste Victor Grignard]], franca kemiisto Nobelpremiita (n. [[1871]]) * [[1944]]: [[Vasilij Kandinskij]], rusa pentristo, desegnisto, artteoriisto, kunkreinto de [[abstraktismo]] (n. [[1866]]) * [[1944]]: [[Paul Friedrich Wilhelm Tarnow]], germana inĝeniero, [[pioniro de Esperanto]], kunfondinto de [[UEA]], prilaborinto de [[Katalogo de la Esperanto-Gazetaro]], ĉefkunlaboranto de la ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' (n. [[1881]]) * [[1944]]: [[Lupe Vélez]], meksika aktorino (n. [[1908]]) * [[1947]]: [[Ferenc Márki]], hungara pastro, historiisto, publicisto (n. [[1873]]) * [[1947]]: [[Nikolao Roerich]], rusa pentristo, verkisto, vojaĝisto, esploristo kaj [[teozofio|teozofo]], promociinta protekton de [[historia monumento|historiaj monumentoj]] dum [[milito]]j (n. [[1874]]) * [[1955]]: [[Léon Werth]], franca verkisto kaj artkritikisto (n. [[1878]]) * [[1958]]: [[Karl Konrad]], germana pedagogo kaj historiisto (n. [[1881]]) * [[1958]]: [[Harald Thilander]], sveda presisto de porblindulaj libroj, redaktoro de "[[Esperanta Ligilo]]", kunfondinto de la [[Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj]], edzo de [[Karin Thilander|Karin Höjer]] kaj poste [[Helen Keller]] (n. [[1877]]) * [[1963]]: [[Vasil Simonenko]], ukraina poeto kaj ĵurnalisto, reprezentanto de [[rezistomovado]], viktimo de [[persekuto]]j (n. [[1935]]) * [[1968]]: [[Siegfried Reda]], germana komponisto kaj orgenisto (n. [[1916]]) * [[1978]]: [[Gáspár Tamás]], hungara verkisto, poeto, tradukisto (n. [[1914]]) * [[1979]]: [[Lajos Sándor Ördögh]], rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro (n. [[1907]]) * [[1982]]: [[István Borghida]], hungara arthistoriisto kaj artkritikisto (n. [[1918]]) * [[1983]]: [[Nichita Stănescu]], rumana poeto kaj eseisto (n. [[1933]]) * [[1987]]: [[Stanisław Radkiewicz]], pola generalo, [[komunismo|komunista]] aktivulo, politikisto, [[stalinismo|stalinista]] [[krimulo]] (n. [[1903]]) * [[1987]]: [[Paul Neergaard]], dana [[botanikisto]], [[agronomo]], [[esperantologo]], kunfondinto de [[AIS]] (n. [[1907]]) * [[1988]]: [[María Teresa León]], hispana verkistino (n. [[1903]]) * [[1995]]: [[Corrado Tavanti]], [[svisa esperantisto]] (n. [[1919]]) * [[1996]]: [[Cao Yu]], ĉina [[dramisto]], kies verkoj estis kondamnitaj dum la [[Kultura Revolucio]], tradukinto de ''[[Romeo kaj Julieto]]'', "la ĉina [[Ŝekspiro]]" (n. [[1910]]) * [[2001]]: [[Chuck Schuldiner]], usona gitaristo kaj kantisto (n. [[1967]]) * [[2005]]: [[Sándor Huszár]], rumania hungara verkisto, redaktoro (n. [[1929]]) * [[2005]]: [[Stanley Williams]], usona bandofondinto, murdisto, infanlibra verkisto (n. [[1953]]) * [[2008]]: [[Horst Tappert]], germana aktoro (n. [[1923]]) * [[2008]]: [[Stephan Lang]], transilvania verkisto nederlandlingva (n. [[1945]]) * [[2009]]: [[Paul Samuelson]], usona Nobelpremiita ekonomikisto, statistikisto kaj [[ekonometrio|ekonometro]], esplorinta interalie [[ekonomia kresko|ekonomian kreskon]] kaj [[konjunkturo]]n (n. [[1915]]) * [[2015]]: [[Benedict Anderson]], usona historiisto kaj politologo (n. [[1936]]) * [[2016]]: [[Harry Glück]], aŭstra arkitekto kaj scenejfaranto (n. [[1925]]) *[[2018]]: [[Hans Schmeja]], aŭstra filologo == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** Sankta [[Lucia el Sirakuzo]], [[virgulino]] kaj [[martirino]] ** Sankta [[Odilia de Alzaco]], [[patroneco|patronino]] de [[blindulo]]j * [[Ĉinio]]: Tago de [[Amasbuĉo de Nankino]] * [[Nacia tago]] en [[Malto (lando)|Malto]], ''Republic Day'', maltano fariĝas ŝtatestro ([[1974]]); pliaj tagoj estas la [[31-a de marto]], la [[7-a de junio]], la [[8-a de septembro]] kaj la [[21-a de septembro]]. * [[Pollando]]: Memor-Tago pri Viktimoj de [[Milita stato en Pollando|Milita Stato]] - ekde 2002 == Tagoj de [[semajno]] == La '''13-a de decembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:13-a de decembro| ]] [[Kategorio:Decembro|13]] [[Kategorio:13-a tago de la monato|#12]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1213]] kn2blplmbptcc2nk90zph9namseryhn 0 5386 9392454 6759848 2026-06-05T06:01:32Z Sj1mor 12103 9392454 wikitext text/x-wiki {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=1799}} '''1799''' estis [[normala jaro komenciĝanta marde]] (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1799 post Kristo okazis, interalie: == Eventoj == * [[2-a Koalicia milito]] ekis. * [[Papaj ŝtatoj]] forprenitaj. == Naskiĝoj == * [[1-a de januaro]]: [[Andrzej Towiański]], pola filozofo (m. [[1878]]) * [[19-a de februaro]]: [[Ferdinand Reich]], germana fizikisto kaj kemiisto (m. [[1882]]) * [[27-a de februaro]]: [[Frederick Catherwood]], brita arkeologo (m. [[1854]]) * [[7-a de marto]]: [[František Ladislav Čelakovský]], ĉeĥa poeto (m. [[1852]]) * [[20-a de marto]]: [[Honoré de Balzac]], franca verkisto (m. [[1850]]) * [[21-a de aprilo]]: [[Mihály Táncsics]], hungara verkisto (m. [[1884]]) * [[6-a de junio]]: [[Aleksandr Puŝkin]], rusa verkisto (m. [[1837]]) * [[13-a de junio]]: [[Ernő Kiss]], hungara general-leŭtenanto (m. [[1849]]) * [[4-a de julio]]: [[Oskaro la 1-a (Svedio)|Oskaro la 1-a]], reĝo de Svedio (m. [[1859]]) * [[4-a de oktobro]]: [[Vincenz Priessnitz]], alternativa medicinisto kaj fondinto de [[hidroterapio]] (m. [[1851]]) * [[8-a de oktobro]]: [[Evaristo da Veiga]], brazila poeto, politikisto, filologo, libroeldonisto, himnisto kaj ĵurnalisto (m. [[1837]]) * [[19-a de novembro]]: [[René Caillié]], franca esploristo (m. [[1838]]) == Mortoj == * [[24-a de februaro]]: [[Georg Christoph Lichtenberg]], germana verkisto kaj sciencisto (n. [[1742]]) * [[15-a de aŭgusto]]: [[Giuseppe Parini]], itala poeto (n. [[1729]]) * [[29-a de aŭgusto]]: Papo [[Pio la 6-a]] (n. [[1717]]) * [[14-a de decembro]]: [[George Washington]], 1-a prezidento de Usono (n. [[1732]]) * [[31-a de decembro]]: [[Jean-François Marmontel]], franca verkisto (n. [[1723]]) {{Projektoj}} cbn2diatzynv8umsr9keo1o35qjuiu6 0 5531 9392476 9383257 2026-06-05T06:22:52Z Tirolischleioans 254019 /* Naskiĝoj */ 9392476 wikitext text/x-wiki {{KalendaroNovembro}} {{Novembro}} La '''6-a de novembro''' estas la 310-a tago de la jaro (la 311-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 55 tagoj restas. Je la 6-a de novembro okazis, interalie: == Eventoj == * [[355]]: [[Romia imperiestro]] [[Konstancio la 2-a]] atribuis al [[Juliano la Apostato]] la titolon de [[cezaro (titolo)|cezaro]] * [[447]]: [[Bizanca imperio]]: potenca [[tertremo]] detruis grandajn partojn de la muroj de [[Konstantinopolo]] * [[1429]]: [[Henriko la 6-a (Anglio)|Henriko la 6-a]] kroniĝis kiel reĝo de Anglio * [[1500]]: En [[Romo]] pola astronomo [[Koperniko]] observis [[luna eklipso|lunan eklipson]] * [[1528]]: Hispana [[konkistadoro]] [[Álvar Núñez Cabeza de Vaca]] kiel unua eŭropano ektroviĝis en la hodiaŭa [[Teksaso]] * [[1611]]: Formortis malnova ĉeĥa nobela familio [[Rožmberk (familio)|Rožmberk]] ([[Petr Vok z Rožmberka]]) * [[1717]]: [[Johann Sebastian Bach]] estis enkarcerigita en [[Vajmaro]] pro la [[ŝtatperfido|krimo je la majesto]] farita kontraŭ la duko [[Vilhelmo Ernesto (Saksio-Vajmaro)|Vilhelmo Ernesto]] - liberigita la 2-an de decembro * [[1736]]: [[Miĥail Lomonosov]] enskribiĝis al [[Universitato de Marburg]] * [[1772]]: [[Rusa-turka milito (1768-1774)|Rusa turka-milito]]: [[marbatalo]] apud [[Patraso]] komenciĝis * [[1789]]: Papo [[Pio la 6-a]] nomumis [[John Carroll]] unua [[katolikismo|katolika]] [[episkopo]] en [[Usono]] * [[1792]]: Franca [[okupado]] de la hodiaŭa [[Belgio]] komenciĝis * [[1806]]: Armeo de [[Napoleono]] konkeris [[Lubeko]]n * [[1844]]: [[Domingo]] sendependiĝis de [[Hispanio]] kaj akceptis unuan [[konstitucio]]n * [[1846]]: [[Aŭstrio]] aneksis [[Respubliko Krakovo|Respublikon Krakovo]] * [[1848]]: En [[Svislando]] [[Federacia Asembleo]] elektis [[Federacia Konsilio (Svislando)|Federacian Konsilion]] * [[1860]]: [[Abraham Lincoln]] iĝis prezidento de Usono * [[1861]]: [[Jefferson Davis]] iĝis prezidento de la [[Konfederaciitaj ŝtatoj de Ameriko]] * [[1869]]: [[Nov-Ĵerzejo]]: en New Brunswick okazis unua matĉo de [[usona piedpilko]] * [[1880]]: Franca militkuracisto Charles Laveran malkovris ke [[parazito]] kaŭzas [[malario]]n, pro kio li ricevis en 1907 [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino|Nobel-premion pri medicino]] * [[1884]]: En [[Katowice]] komenciĝis [[konferenco]] dum kiu delegitoj de la [[Ĥibat Cion|Amantoj de Ciono]] decidis pri fondo de novaj judaj [[setlejo]]j en [[Palestino]] * [[1888]]: [[Benjamin Harrison]] gajnis prezidentan balotadon en Usono * [[1900]]: [[William McKinley]] la duan fojon gajnis prezidentan balotadon en Usono * [[1906]]: [[Rusia Imperio]]: [[Agrara reformo de Stolipin]] komenciĝis — imperiestro [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]] subskribas dekreton pri disdivido de [[kamparano]]j laŭ [[bieno]]j * [[1911]]: [[Francisco I. Madero]] iĝis prezidento de Meksiko * [[1913]]: [[Mahatmo Gandhi]] estis arestita dum marŝo de barataj ministoj en la [[Unio de Sud-Afriko]] * [[1914]]: [[Unua mondmilito]]: Aŭstralia armeo aneksis la insulon [[Nauro]] en [[Pacifiko]], ĝis tiam kontrolatan de germanoj * [[1917]]: [[Unua mondmilito]]: [[Belgio]]: tria kvarmonata [[batalo]] de [[Ipro]] finiĝis senrezulte - [[Germana Regno]] perdis pli ol kvaronmilionon da soldatoj (mortigitaj, vunditaj, pereintaj) kaj armeoj de [[Britio]], [[Kanado]], [[Unio de Sud-Afriko|Sud-Afriko]], [[ANZAC]] kaj [[Francio]] preskaŭ duonmilionon * [[1918]]: Dum studenta [[manifestacio]] de varsoviaj [[altlernejo]]j oni kreis la volontulan Akademian Legion; [[Galicio]]: dum 30-milpersona [[kamparano|kamparana]] manifestacio pola pastro kun parlamentano kreis komunistan [[Respubliko]]n de [[Tarnobrzeg]] * [[1919]]: Germana Partio de [[Rumanio]] estis fondita en [[Sighișoara]] * [[1921]]: [[Finnlando|Finna]] armeo helpata de kareliaj taĉmentoj eniris orientan [[Karelio (respubliko)|Karelion]] * [[1922]]: [[Pollando]]: en [[Toruń]] fondiĝis oficira Akademio de [[Mararmeo]] * [[1923]]: Rusa astronomo [[Vladimir Aleksandroviĉ Albickij]] malkovris asteroidon [[1028 Lidino|Lidino]] * [[1928]]: [[Herbert C. Hoover]] gajnis prezidentan balotadon en Usono * [[1932]]: [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] gajnis parlamentan baloton * [[1933]]: Stratbataloj eksplodis en [[Helsinko]] inter [[Finnoj|finnlingvaj]] kaj [[svedoj|svedlingvaj]] lernejanoj * [[1935]]: Testoflugo de la brita [[ĉasaviadilo]] [[Hurricane]] * [[1937]]: [[Faŝisma Italio]] aliĝis al [[Antikominterna pakto]] kun [[Tria Regno]] kaj [[Japana Imperio]] * [[1938]]: En [[Dua Pola Respubliko]] komenciĝis [[Sejmo (Pollando)|parlamenta]] [[voĉdonado]] * [[1939]]: Belga astronomo [[Fernand Rigaux]] malkovris asteroidon [[7000 Curie|Curie]]; [[Germana okupado de Pollando]]: kadre de [[Intelligenzaktion|Intelektul-kampanjo]] komenciĝis [[Intelektulkampanjo de Krakovo|operaco kontraŭ]] [[poloj|polaj]] [[profesoro]]j de [[Krakovo|Krakovaj]] altlernejoj; de rumana haveno [[Konstanco (Rumanio)|Konstanco]] elnavigis ĉ. 1200 polaj [[piloto|aviadilisto]]j, kiuj iris tra [[Pireo]] kaj [[Napolo]] al [[Marsejlo]] * [[1940]]: [[Druskininkai]], [[Šalčininkai]] kaj terenoj orienten de [[Švenčionys]] estis transdonitaj de Pollando al [[Litova SSR]]; [[Mediteraneo]]: komenco de operacoj por plifortigi [[konvojo]]jn al [[Malto]] kaj [[Grekio]], kun ekplanita atako al itala ŝiparo en [[Taranto]] * [[1941]]: [[Holokaŭsto]]: operaca grupo de [[SS (organizo)|SS]] komencis en arbaro Sosenki [[murdo|murdi]] [[judoj]]n el [[Rivno]] - dum du tagoj [[genocido|ekstermis]] 17 000, kaj la ceterajn 10 000 fermis en [[geto]]; germanoj [[deportado|deportis]] de 6 vilaĝoj en [[Zamość]]-regiono pli ol 2000 polojn; [[Porajmos]]: [[Ordnungspolizei|germana polico]] alveturigis al [[Lodzo]] laŭvican transporton de 1000 [[ciganoj]] de [[Distrikto Fürstenfeld|Fürstenfeld]]; en [[Vilno]] [[germanoj]] murdis 1341 judojn; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: finna marŝalo [[Carl Gustaf Emil Mannerheim|C. Mannerheim]] ordonis al [[Karelio|Karelia]] Armeo transiri al defendo * [[1943]]: trupoj de la 1-a Ukraina Fronto liberigis [[Kievo]]n; brita-usona [[aviado]] bombis [[Plovdiv]]; registaro de [[Barato]] akceptis usonan proponon direkti [[trupo (armeo)|trupojn]] al [[Bengalio]] kaj [[Asamo]] * [[1944]]: Ruĝa Armeo konkeris [[Ostrołęka]]; 439 estintaj soldatoj de [[Pola Enlanda Armeo]] internigitaj; [[Brita aerarmeo]] bombadis [[Koblenco]]n kaj [[Gelsenkirchen]]; en [[Makedonio]] jugoslava liberiga armeo okupis [[Ohrid]] kaj 4 urbojn en [[Nord-Makedonio]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: kanada armeo ekregis [[Middelburg]]; en norda [[Birmo]] ĉina infanterio post transiro de la rivero [[Iravadio]] okupis Shwegu ([[Kaĉino]]); [[Bulgario]] rompis diplomatiajn rilatojn kun [[Japanio]]; en [[Kairo]] estis murdita de juda [[Stern-grupo]] brita ŝtatministro en [[Mezoriento]] [[Walter Guinness]], kiu rifuzis al hungaraj judoj alveni al [[Palestino]]; [[Hungario]]: laŭ rekomendo de [[Ferenc Szálasi]], dekmiloj da [[judoj]] estas pelataj piede de [[Budapeŝto]] al [[trudlaboro|deviga laboro]] sur la okcidenta [[landlimo]]; en [[Usono]] komenciĝis produktado de [[plutonio]], poste uzita en konstruado de la atombombo ''[[Fat Man]]'' * [[1949]]: Sovetia historiisto [[Lev Gumiljov]] estis arestita kaj akuzita pri kontraŭrevolucia agado; soveta [[marŝalo]] [[Konstantin Rokosovski]] estis nomumita marŝalo de [[Pollando]] kaj ministro pri defendo; [[Papuo-Nov-Gvineo]] fondiĝis * [[1954]]: [[Latvio]]: regulaj [[televido|televidaj]] elsendoj komenciĝis en [[Rigo]] * [[1956]]: [[Dwight D. Eisenhower]] la duan fojon gajnis prezidentan balotadon en Usono; [[Sueza krizo]]: pro internacia premo oni ĉesigis ĉiujn militistajn operacojn en [[Egiptio]]; [[Hungara revolucio de 1956]]: [[István Bibó]] formulis la Projekton de Rezolucio pri la Hungara Demando en la Parlamento, kaj forlasis [[Parlamentejo (Budapeŝto)|Parlamentejon]] kiel lasta membro de la registaro de [[Imre Nagy]]; [[Nederlandanoj]] kaj [[hispanoj]] rezignis pri sia partopreno en [[Olimpikoj]] pro protesto kontraŭ sovetia interveno en Hungario * [[1960]]: [[Ukrainio]]: malfermo de la [[Metroo de Kievo]] * [[1962]]: [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] kondamnis en rezolucio la [[apartismo]]n en [[Sud-Afriko]] * [[1975]]: En [[Londono]] okazis unua koncerto de [[Sex Pistols]]; [[Verda marŝo]] lanĉita de la reĝo de Maroko [[Hasano la 2-a (Maroko)|Hasano la 2-a]]: 300 mil [[Maroko|marokanoj]] transpaŝis en paca [[manifestacio]] la limon kun [[Hispana Saharo]] (nun [[Okcidenta Saharo]]) postulante ĉesigon de la hispana [[okupado]] * [[1982]]: [[Paul Biya]] iĝis prezidento de Kameruno * [[1984]]: [[Ronald Reagan]] refoje iĝis [[prezidanto de Usono|prezidento de Usono]] * [[1985]]: generalo [[Wojciech Jaruzelski]] iĝis [[ŝtatestro]] de Pollando; [[Aníbal Cavaco Silva]] iĝis ĉefministro de Portugalio * [[1987]]: [[Pollando]]: antaŭtage de la datreveno de la [[Oktobra Revolucio]] okazis [[antikomunismo|kontraŭkomunista]] evento de [[Waldemar Fydrych|Oranĝa Alternativo]] * [[1991]]: [[Jugoslava Popola Armeo]] atakis [[Malnova Urbo|malnovan urbon]] de [[Dubrovnik]] * [[1992]]: [[Belorusia rublo]] estis enkondukita * [[1994]]: [[Emomalii Raĥmon]] gajnis prezidentan balotadon en Taĝikio * [[1996]]: Premiero de la usona filmo [[The English Patient (filmo)|''La angla paciento'']] * [[1998]]: [[Hugo Chávez]] iĝis prezidento de Venezuelo * [[1999]]: civitanoj de [[Aŭstralio]] referendumis pri daŭrigo de la regado de brita reĝino [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] kiel [[ŝtatestro|ŝtatestrino]] - 54,5% de aŭstralianoj voĉdonis kontraŭ transformo de sia ŝtato en respublikon * [[2001]]: [[Usono]]: [[televida serio]] [[24 (televida serio)|''24'']] komenciĝis * [[2005]]: Militistoj en [[Birmo]] translokigis ĉefurbon de la lando de [[Jangono|Ranguno]] al planita urbo [[Nepjido]], ĉirkaŭ 300 kilometrojn norde * [[2008]]: [[Jigme Khesar Namgyel Wangchuck]] kronita kiel reĝo de Butano; [[Nord-Osetio]]: dum bombatenco en [[Vladikavkaz]] pereis 12 personoj, 41 vundiĝis * [[2012]]: [[Barack Obama]] la duan fojon gajnis [[Usona prezidanta elekto de 2012|prezidentan baloton en Usono]] * [[2013]]: [[Emomalii Raĥmon]] denove gajnis prezidentan baloton en [[Taĝikio]]; En [[Parizo]] oni vendis dum [[aŭkcio]] kontraŭ 357 mil [[eŭro]]j solan [[kopio]]n de [[testamento]] de [[Napoleono Bonaparte]], transskribitan laŭ originalo de lia sekretario; [[Tajuano]]: antaŭ oficejo de la [[Komunista Partio de Ĉinio]] eksplodis kelkaj etaj bomboj mortigante unu personon kaj vundante 8 aliajn * [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: [[UNICEF]] aĉetis 5 mil [[tekokomputilo]]jn por fakuloj pri socia helpo kaj infana prizorgo == Naskiĝoj == * [[1479]]: [[Johana de Kastilio]], reĝino el [[dinastio de Trastamaro]] (m. [[1555]]) * [[1494]]: [[Sulejmano la 1-a]], imperiestro de la [[Osmanida Imperio]] (m. [[1566]]) * [[1562]]: [[Francisko Sforza (kardinalo)|Francisko Sforza]], itala [[kardinalo]] (m. [[1624]]) * [[1661]]: [[Karlo la 2-a (Hispanio)|Karlo la 2-a]], reĝo de Hispanio, Napolo kaj Sicilio (m. [[1700]]) * [[1692]]: [[Louis Racine]], franca poeto (m. [[1763]]) *[[1747]]: [[Christian Hohnbaum]], germana poeto kaj teologo * [[1755]]: [[Stanisław Staszic]], pola pastro, verkisto, filozofo, geografo, geologo, pioniro de [[kooperativo]] (m. [[1826]]) * [[1793]]: [[Frederiko Guntero (Schwarzburg-Rudolstadt)]], germana princo (m. [[1867]]) * [[1794]]: [[Konstantin Thon]], rusia arkitekto (m. [[1881]]) * [[1800]]: [[Leonard Chodźko]], pola historiisto, geografo, kartografo, arkivisto, eldonisto kaj elmigrinta aktivulo (m. [[1871]]) * [[1802]]: [[Theodor von Bernhardi]], germana diplomato kaj historiisto (m. [[1887]]) *[[1805]]: [[Ernst Mende]], germana pedagogo, lernejfondinto kaj protestantisma pastoro * [[1811]]: [[Markijan Ŝaŝkeviĉ]], ukraina [[Ukraina Grek-Katolika Eklezio|kleriko]], poeto, verkisto (m. [[1843]]) * [[1814]]: [[Ábrahám Ganz]], hungara [[entreprenisto]] pri [[mekanika inĝenierarto]] (m. [[1867]]) * [[1814]]: [[Adolphe Sax]], belga konstruisto de [[muzika instrumento|muzikaj instrumentoj]], inventinto de [[saksofono]] (m. [[1894]]) * [[1825]]: [[Charles Garnier]], franca [[arkitekto]] (m. [[1893]]) * [[1835]]: [[Cesare Lombroso]], itala psikiatro kaj antropologo, kreinto de la itala [[skolo]] en [[kriminologio]] (m. [[1909]]) * [[1841]]: [[František Vymazal]], ĉeĥa [[interlingvisto]], poligloto, filologo, eldonisto de lingvaj, historiaj kaj sociologiaj lernolibroj, konversaciaj manlibroj, tradukanto, aŭtoro de [[lernolibro]]j pri [[volapuko]] kaj [[Esperanto]] por ĉeĥoj (m. [[1917]]) * [[1852]]: [[Béni Grosschmid]], hungara juristo, profesoro (m. [[1938]]) * [[1854]]: [[John Philip Sousa]], usona komponisto (m. [[1932]]) * [[1858]]: [[József Vészi]], hungara ĵurnalisto, redaktoro, verkisto (m. [[1940]]) * [[1861]]: [[James Naismith]], kanada kuracisto, kreinto de [[korbopilkado]] (m. [[1939]]) * [[1865]]: [[Alexander von Gleichen-Rußwurm]], germana verkisto kaj kulturfilozofo (m. [[1947]]) * [[1868]]: [[Felikso Zamenhof]], pola [[farmacio|farmaciisto]], frato de [[L. L. Zamenhof]], [[pioniro de Esperanto]] kontribuinta al disvastigo de la ''[[Unua Libro]]'' (m. [[1933]]) * [[1872]]: [[František Bílek]], ĉeĥa skulptisto, grafikisto, mistikulo, membro de la [[Eklezio ĉeĥoslovaka husana]] (m. [[1941]]) * [[1874]]: [[Vilmos Csutak]], rumania hungara historiisto (m. [[1971]]) * [[1880]]: [[Robert Musil]], aŭstria romanverkisto, dramisto, eseisto (m. [[1942]]) * [[1884]]: [[Richard Weiner]], ĉeĥa poeto, verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1937]]) * [[1886]]: [[János Bányai]], rumania hungara geologo (m. [[1971]]) *[[1886]]: [[Franz Kandolf]], germana animzorganto kaj verkisto * [[1893]]: [[Loránd Daday]], rumania hungara verkisto (m. [[1954]]) * [[1901]]: [[Eugeniusz Słuszkiewicz]], pola lingvisto, [[poligloto]], [[hindeŭropaj studoj|hindeŭropisto]] kaj [[orientalisto]] specialiĝinta pri la [[armena lingvo]] kaj [[sanskrito]] (m. [[1981]]) * [[1903]]: [[György Kapussy]], hungara pentristo (m. [[1986]]) * [[1906]]: [[György Kese]], rumania hungara kuracisto (m. [[1977]]) * [[1910]]: [[Frigyes König]], rumania hungara [[entomologo]], muzeologo (m. [[2002]]) * [[1919]]: [[Sophia de Mello Breyner Andresen]], portugala verkistino (m. [[2004]]) * [[1919]]: [[Teréz Mózes]], rumania hungara arthistoriistino, etnografino (m. [[2023]]) * [[1924]]: [[William Auld]], skota instruisto de anglalingva literaturo, poeto de [[Esperantlingva literaturo]], prezidanto de la [[Akademio de Esperanto]] kaj de [[Esperanta PEN-Centro]], redaktoro de ''[[Esperanta antologio]]'' kaj kompilinto de ''[[Nova Esperanta krestomatio]]'', aŭtoro de la poemego ''[[La infana raso]]'' (m. [[2006]]) * [[1932]]: [[Piroska B. Gergely]], rumania hungara lingvistino (m. [[2019]]) * [[1932]]: [[François Englert]], belga Nobelpremiita fizikisto okupiĝanta pri la [[bosono de Higgs]] * [[1933]]: [[Ilona Varró]], rumania hungara verkistino (m. [[1993]]) * [[1935]]: [[Dezső Kozma]], rumania hungara literaturhistoriisto (m. [[2023]]) * [[1946]]: [[László Káli]], rumania hungara geografo, priturisma verkisto * [[1949]]: [[Arturo Sandoval]], kuba trumpetisto kaj ĵaza pianisto * [[1953]]: [[Reinhard Hauke]], germana teologo, [[helpa episkopo]] en la [[Episkopujo de Erfurto]] * [[1955]]: [[Erich Karkoschka]], germana astronomo kaj matematikisto, esploristo pri [[planedoscienco]] * [[1957]]: [[Ciro Gomes]], brazila politikisto, advokato, guberniestro *[[1957]]: [[Helmut Frodl]], aŭstra filmisto kaj krimulo * [[1959]]: [[Halina Gorecka]], rusia inĝenierino pri komputado, prezidantino de [[Sverdlovsk]]a [[Esperanto-klubo]], vicprezidantino de [[Rusia Esperantista Unio]], ĵuriano en [[Belartaj Konkursoj de UEA]], eldonistino de "[[Ruslanda Esperantisto]]" kaj de "[[La Ondo de Esperanto]]", edzino de [[Aleksander Korĵenkov]] * [[1965]]: [[Valérie Benguigui]], franca aktorino kaj teatro-reĝisoro (m. [[2013]]) * [[1966]]: [[Laurent Lafforgue]], franca matematikisto * [[1972]]: [[Rebecca Romijn]], usona aktorino kaj fotomodelino * [[1972]]: [[Thandie Newton]], brita aktorino * [[1973]]: [[Simon Mol]], kameruna verkisto, ĵurnalisto (m. [[2008]]) * [[1973]]: [[Irakli Okruaŝvili]], kartvela juristo, advokato kaj politikisto * [[1974]]: [[Krisztián Sárneczky]], hungara instruisto kaj [[amatora astronomio|amatora astronomo]] *[[1976]]: [[Aleksej Barŝeviĉ]], rusa kaj germana violonisto kaj koncertmajstro * [[1980]]: [[Anri Ĝoĥadze]], kartvela [[popmuziko|popmuzika]] kantisto * [[1988]]: [[Tom Neuwirth]], aŭstra kantisto kaj [[transvestismo|transvestisma]] artisto * [[1990]]: [[André Schürrle]], germana [[futbalisto]] == Mortoj == * [[1406]]: [[Inocento la 7-a]], papo (n. [[1339]]) * [[1492]]: [[Antoine Busnois]], franca [[kleriko]], komponisto, [[kantado|kantisto]] kaj poeto (n. ĉirkaŭ [[1433]]) * [[1600]]: [[Ishida Mitsunari]], japana [[samurajo]] (n. [[1559]]) * [[1611]]: [[Petr Vok z Rožmberka]], ĉeĥa nobelo (n. [[1539]]) * [[1612]]: [[Henry Frederick Stuart]], [[princo de Kimrujo]] kaj de Rothesay (n. [[1594]]) * [[1632]]: [[Gustavo la 2-a Adolfo (Svedio)|Gustavo la 2-a Adolfo]], reĝo de Svedio (n. [[1594]]) * [[1672]]: [[Heinrich Schütz]], germana komponisto (n. [[1585]]) * [[1725]]: [[Nikolao Bercsényi]], hungara militestro (n. [[1665]]) * [[1795]]: [[Jiří Antonín Benda]], ĉeĥa komponisto (n. [[1722]]) * [[1822]]: [[Claude Louis Berthollet]], franca kuracisto kaj kemiisto (n. [[1748]]) * [[1836]]: [[Karlo la 10-a (Francio)|Karlo la 10-a]], reĝo de Francio (n. [[1757]]) * [[1836]]: [[Karel Hynek Mácha]], ĉeĥa poeto (n. [[1810]]) * [[1876]]: [[Johann Emanuel Veith]], aŭstra bestokuracisto, pastro kaj verkisto (n. [[1787]]) * [[1887]]: [[Eugène Pottier]], franca poeto kaj revoluciulo, aŭtoro de ''[[La Internacio (himno)|La Internacio]]'' (n. [[1816]]) * [[1893]]: [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij]], rusa [[komponisto]] (n. [[1840]]) * [[1929]]: [[Max von Baden]], regna kanceliero de la Germana Imperiestra Regno (n. [[1867]]) * [[1944]]: [[Walter Guinness]], brita nobelo kaj politikisto, murdita de juda terorista grupo [[Leĥi]] (n. [[1880]]) * [[1944]]: [[Arthur Weisbrodt]], germana optikisto kaj komunista rezistadano (n. [[1909]]) * [[1949]]: [[Dénes Bogáts]], rumania hungara historiisto (m. [[1882]]) * [[1951]]: [[Jindřich Plachta]], ĉeĥa aktoro kaj verkisto (n. [[1899]]) * [[1959]]: [[José P. Laurel]], filipina juristo, verkisto, prezidento de [[marioneta ŝtato]] dum la japana [[okupado]] (n. [[1891]]) * [[1960]]: [[Erich Raeder]], germana granda admiralo (n. [[1876]]) * [[1965]]: [[Edgar Varese]], usona komponisto (n. [[1883]]) * [[1972]]: [[Erna Kabdebó]], hungara dramistino, deklamistino (n. [[1886]]) * [[1976]]: [[Václav Čtvrtek]], ĉeĥa verkisto (n. [[1911]]) * [[1977]]: [[Josef Gorbach]], aŭstra romkatolika pastro kaj publicisto (n. [[1899]]) * [[1989]]: [[Margit Makay]], hungara aktorino (n. [[1891]]) * [[1997]]: [[Josef Pieper]], germana katolika filozofo (n. [[1904]]) * [[1998]]: [[István Szőts]], hungara filmreĝisoro (n. [[1912]]) * [[2000]]: [[Lyon Sprague de Camp]], usona verkisto (n. [[1907]]) * [[2000]]: [[Stanisław Janusz Sosabowski]], pola kuracisto, [[justuloj inter la popoloj|justulo inter la popoloj]] (n. [[1917]]) * [[2011]]: [[Géza Alföldy]], hungara-germana profesoro kaj historiisto (n. [[1935]]) * [[2012]]: [[Vladimír Jiránek]], ĉeĥa desegnisto kaj reĝisoro (n. [[1938]]) * [[2016]]: [[Bolesław Szafirski]], pola [[matematikisto]] (n. [[1935]]) * [[2016]]: [[Zoltán Kocsis]], hungara pianisto, komponisto kaj dirigento (n. [[1952]]) * [[2022]]: [[Hans Welling]], germana esperantisto, [[Amatora radio|radioamatoro]] (n. [[1937]]) * [[2023]]: [[Antoni Martí]], ĉefministro de [[Andoro]] (n. [[1963]]) * [[2024]]: [[Daniel Spoerri]], svisa dancisto kaj artisto (n. [[1930]]) * [[2025]]: [[James Watson]], usona molekulbiologo Nobelpremiita (n. [[1928]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** [[Meleno]], [[bretona]] [[abato]] kaj episkopo, nomata kelkiam [[apostolo]] de [[Francio]] ** [[Sankta Leonardo]], [[frankoj|franka]] [[ermito]] ** 498 [[beatigo|beatigitaj]] [[martiro]]j de [[katolikismo|katolika]] [[eklezio]] en [[Hispanio]] (1934-1938), ekde 2007 * Internacia [[Prevento]]-Tago de [[Medio]]-Ekspluato dum [[Milito]]j kaj [[Armitaj fortoj|Armitaj]] [[Konflikto]]j - proklamita de [[Ĝenerala Asembleo de la Unuiĝintaj Nacioj]] en 2001 == Tagoj de [[semajno]] == La '''6-a de novembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:6-a de novembro| ]] [[Kategorio:Novembro|06]] [[Kategorio:6-a tago de la monato|#11]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1106]] 5gviuj6zx6nnjmyjgysg6da8ezwuk5d 0 6817 9392432 9326181 2026-06-05T05:18:27Z Sj1mor 12103 9392432 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Georges Lagrange | dosiero = [[Dosiero:GeorgesLagrange.jpg|220ra]] | priskribo = Georges Lagrange | pseŭdonomo = '''Serĝo Elgo''' | loko de naskiĝo = {{Flago|Francio}} [[Gagny]], [[Francio]] | nacieco = [[francoj|franco]] | tradukis = [[Georges Lagrange#Tradukitaj verkoj|listo de tradukaĵoj]] | loko de morto = | verkis = [[Georges Lagrange#Originalaj verkoj|listo de originalaj verkoj]] | aliaj aktivaĵoj = membro de [[Franca Esperanto Instituto|FEI]], kunlaboranto de [[PIV]] 2002<br />[[Esperanto-Teatro]] | akademiano = membro de [[Akademio de Esperanto|AE]] | denaska esperantisto = }} '''Georges LAGRANGE''' (en Esperanto '''Georgo Lagranĝo''', ankaŭ konata kiel ''Serĝo Elgo''); naskiĝis la {{daton|31|aŭgusto|1928}} en [[Gagny]], [[Francilio]], mortis la [[30-a de aprilo|30-an de aprilo]] [[2004]] en [[Poitiers|Puatjero]]) estis metiisto kaj franca Esperanta tradukisto kaj verkisto de teatraĵoj de kanzonoj kaj de aliaj verkoj. Li Esperantiĝis en [[1947]]. Li estis membro de [[Franca Esperanto Instituto|FEI]], [[Akademio de Esperanto|akademiano]], kunlaboranto de [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto#Nova Plena Ilustrita Vortaro 2002|PIV 2002]], kunrespondeculo de [[Kvinpetalo]]. Li verkis, sub pseŭdonimo '''Serĝo Elgo''', poeziojn, teatraĵojn, novelojn kaj (krim-)romanojn. == Biografio == === Infaneco === Georges Lagrange naskiĝis en [[Gagny]] (antaŭurbo de Parizo) kiel filo de [[René Lagrange]], tajloro (1891 - 1946) kaj de Madeleine Ducharne, vestpurigistino (1892 - 1968). La patro venis el [[Irancy]] en vinprodukta regiono [[Yonne]] kaj pro malbonaj ekonomiaj kondiĉoj foriĝis el sia vilaĝo kiam junulo. Li tiam ekmetilernis pan- kaj kuk-faradon. Dum sia metilernado li falis en kellukon kaj de tiam havis kriplan kruron kiu malhelpis lin dum sia tuta vivo. Li sentis sin malbela ne aminda viro kaj restis longe fraŭlo. Dum la Unua mondmilito li estis mobilizita kaj kudradis militistajn vestojn, ĉar tiu laboro estis farebla malgraŭ lia kripleco. La patrino naskiĝis en Parizo en metiista medio (praavo estis bindisto) en ateista familio, kie klerigo estis gravega valoro. Ŝia fratino, la onklino de Georgo, kiu kunedukis lin, estis instruistino kaj neniam edziniĝis. Ŝi mem edziniĝis malfrue kun sento, ke geedzeco povas malfacile esti tiel sukcesa kiel tiu de ŝiaj gepatroj. René kaj Madeleine renkontiĝis do tiam, kiam ili estis preskaŭ kvardek-jaraj, dum sindikata mitingo, kie ili sinsekve prelegis nome de la sekcio de siaj respektivaj profesioj. Ili geedziĝis, ĉar Madeleine volis fondi familion. La paro ŝajne neniam bone funkciis. Georgo do kreskis kiel sola filo de kverelemaj gepatroj, kiuj vivadis en malfacilaj ekonomikaj kondiĉoj. La patro plej ofte estis senlabora, kaj la patrino klopodis krei propran personan entreprenon, sed tiu preskaŭ ĉiam estis bankrotonta. Dum la Dua mondmilito, la patro ektrovis klientaron, homoj kiuj petis de li, ke li riparu iliajn kostumojn. Je la fino de la milito, la patro ekesperis prosperon dank'al kreskanta klientaro, sed tiam lia malsana kruro infektiĝis, kaj li mortis pro [[gangreno]]. René Lagrange estis klera [[memeduko|memedukito]], kiu studegis la historion de la socia movado. En la gazetoj legitaj de sia patro Georgo ekscios pri Esperanto, pri kiu li ege interesiĝos poste. Georgo estis ankoraŭ junulo, kiam lia patro forpasis, kaj li ĉiam bedaŭris ke ili ne pli bone interkonatiĝis. === Profesia vivo === Georgo, kiu estis sukcesa lernejano, ekmetilernis kiel lignaĵisto, sed lin trafis okulmalsano, pro kiu li perdis la vidkapablon de unu okulo kaj la duonon de la vidkapablo de la alia. Timante ke li fariĝos tute blinda li hezitis inter du metioj kiujn oni povas plufari eĉ senvida : masaĝisto kaj pianagordisto, kaj sufiĉe rapide elektis : {{citaĵo|Mi iom vizitis masaĝistojn por vidi kiel ili laboras, sed tio ne allogis min. Multaj homoj fantazias pri tiu metio, kredante, ke oni karesas belajn virinajn korpojn dum la tuta tago, sed fakte la averaĝa aĝo kaj stato de la klientinoj estas iom seniluziiga . Krome la piano-riparado postulas laboradon pri ligno, kaj tio ebligis al mi konservi ligon kun mia antaŭa metio.}} Li do estis piano-agordisto kaj -riparisto ĝis emeritiĝo konstante en la pariza regiono, sinsekve dungita salajrulo (en Saint-Germain-en-Laye), memstara laboristo (en Parizo kaj poste en Saint-Brice kaj Groslay), ano de [[laborista kooperativo]] kiun li provis lanĉi sed kiu rapide fiaskis, mastro de persona entrepreneto kun ĝis dek gedungitoj, fine asociano en kolektiva entrepreno (la lastaj en Groslay sub nomo "''Pianos 95''"). En la lastaj jaroj de sia profesia vivo li ankaŭ instruis pianoagordadon en metilernejo en [[Le Mans|Manso]] ([[Sarthe]]). === Esperantisto === [[Dosiero:Georges Lagrange 1994.jpg|eta|300ra|dekstra|Georges Lagrange preleganta]] Georgo same kiel liaj gepatroj manlaboradis dum sia tuta vivo kvankam li sentis sin intelektulo kiu strebis al intelekta aktivado. Tion li trovis kun Esperanto por kiu li laboregis kiel ŝatokupo krom sia laboro, kaj plentempe post emeritiĝo. Li jam ekkonis iom da Esperanto de sia patro kiu legadis progresemajn gazetojn socialismajn, anarkiismajn kaj pacismajn. Li eklernis ĝin sola per libroj kaj miregis ke la unuaj parolantoj kiujn li aŭdis en la pariza Esperanto-medio tute ne prononcas kiel estis klarigite en la libroj. Li frue ektradukadis gravajn verkojn de la franca al Esperanto kiel ekzemple tragediojn de [[Jean Racine]] (Andromaka, Fedra). En la kabaredo [[Tri koboldoj]] gvidita de [[Raymond Schwartz]] li konatiĝis kun [[Erika Lagrange|Erika Frieß]], filino de germana esperantisto [[Heinrich Frieß]] (1901 - 1971, Heinrich Frieß partoprenis la ata-ita kverelon kaj verkis eseon pri ĝi). Li edziĝis al Erika en 1953 kaj la paro naskis tri filojn : [[Patrick Lagrange|Patrick]] en 1954, [[Bernard Lagrange|Bernard]] en 1955, [[Arno Lagrange|Arno]] en 1956. La filoj estis edukitaj kiel denaskaj Esperanto-parolantoj : Georgo iniciatis ke hejme unu semajnon el du Esperanto estu parolata kaj la alian la franca. La familio instaliĝis en [[Saint-Brice-sous-Forêt]] ([[Val-d'Oise]]) en 1956 en domo konstruita de la geavoj Ducharne de Georgo. En la jaroj 60-aj Georgo tre aktivis por [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]] kaj [[SAT-Amikaro]] estante ekzemple dum jaroj ĉefredaktoro de la SAT-Amikara gazeto. Ĉirkaŭ la jaro 1975 la geedza paro eksinkis, Georgo disiĝis de Erika kaj li ektravivis iom kaosajn jarojn dum kiuj li montriĝis tre pesimisma. Tion oni povas konstati en la verkoj de tiuj jaroj, precipe pesimismaj poemoj subskribitaj S. Elgo. En la sama epoko, de 1976 ĝis la jaroj 80-aj li partoprenis la vivon de [[TESPA]] , tradukante, kunrolante. TESPA fakte naskiĝis ĉirkaŭ la projekto surscenigi la tragedion ''Andromaka'', kion ebligis la dinamismo de [[Solen']]. En la samaj jaroj li grande kunlaboris kun [[Ĵak Lepŭil']], [[Jo-Petro Danvy]] kaj [[Serge Sire]] kaj en [[La Kancerkliniko]], kaj en [[La ruza kruĉo]] kaj tradukante kanzonojn kiujn Ĵak kantis. Li konstante zorgis kaj redoni la signifon -tamen ne tro sin devigante respekti ĝin laŭvorte- kaj respekti la melodion de la kanzonoj -precipe atentante ke la fortaj tempoj de la muziko kongruu kun emfazendaj silaboj- kaj verkis plurfoje artikolojn pri la temo "Kiel traduki kanzonojn".<ref> * Pri tradukarto, Sennacieca Revuo, 1994 * Pri teatro-lingvo, Literatura Foiro, n°23, jun 1987 * Tradukarto, Literatura Foiro, n°71, feb 1982 * Pri la teatra lingvo, Hungara Vivo n°6, 1978 </ref> === Kvinpetalo kaj klerigaj planoj === Li poste renkontis [[Suzanne Bourot]] kaj partoprenis en 1985 en la fondo de [[Kvinpetalo]] estrata de [[Societo Yvonne Martinot|SYM]] (Societo Yvonne Martinot). Post emeritiĝo (en 1993) ĝis la fino de sia vivo, li povis dediĉi multe da tempo al Esperanto gvidante la Esperanto-centron Kvinpetalo, gvidante lingvajn kursojn, verkante romanojn, tradukante, partoprenante en multaj lingvaj taskoj (kiaj ekzemple revizio de [[PIV2]]). Unu el liaj precipaj celoj estis plialtigi la lingvonivelon de la Esperanto-parolantaro. Dum jardekoj da Esperantisteco li konstatis ke multaj lernintoj de la lingvo stagnas je malalta nivelo kaj balbute konstante ripetadas la samajn erarojn: por tion kontraŭbatali li gvidis laborgrupojn, prelegis kaj verkis pedagogiajn dokumentojn por konsili al lingvoinstruistoj kiel helpi al lernantoj regi la punktojn sentitajn kiel malfacilaĵoj -precipe por franclingvanoj- por kiel eble plej senerara uzo de la lingvo. Cetere lia analizo de plej oftaj eraroj kondukis lin proponi gramatikan teorion laŭ kiu en Esperanto, morfemoj ne estu klasendaj laŭ tri gramatikaj kategorioj (-o -a -i vortoj kiel prezentite ekzemple en [[Plena Gramatiko]] de [[Kalocsay]]-[[Waringhien]]) sed laŭ pli ampleksa semantika klasifikado (agoj, statoj, objektoj, uloj, ejoj, ecoj, ...). Tiu teorio estas bazo por ĝusta vortfarado kaj senerara vortderivado.<ref>Broŝuro kolektanta tiujn konsilojn aperos en 2011 sub titolo '"Mia Gramatiko" de Georgo Lagranĝo''</ref> == Verkaro == === Tradukitaj verkoj === ==== Teatraĵoj ==== * '''[[Andromaka (Racine)|Andromaka]]''' [[Jean Racine]] Trad. G. Lagrange. Parizo, 1988. 72p. 21&nbsp;cm. Klasika dramo inspirita de la helena mitologio. * '''[[Fedra]]''' [[Jean Racine]] Trad. G. Lagrange. Paris, 1991. 76p. 21&nbsp;cm. Klasika versa dramo, pri helena temo. * '''[[La Forpasinto]]''', '''[[Edvardo kaj Agripina]]''' [[René de Obaldia]] Trad. G. Lagrange. Parizo, 1984. 23p. 21&nbsp;cm. * '''[[Hernani (Victor Hugo)|Hernani]]''' [[Victor Hugo]]. Trad. G. Lagrange. Paris, 1997. 104p. 21&nbsp;cm. La plej fama, epok-fara dramo de la aŭtoro, inaŭguro de la romantikismo en teatro. * [[La Justuloj]] de [[Albert Camus]] * [[La Kalva Kantistino]] de [[Eugène Ionesco]] * [[Fatomaŝino]] de [[Ĵan Kokto'/Jean Cocteau]]. Trad. Georgo Lagranĝ'. Pizo (Italujo), 1979. 128p. 21&nbsp;cm. Originala titolo: "La machine infernale". * [[Ĉu Dio Bojas ?]] de [[François Boyer]] * [[La Evento]] de [[Guy Foissy]] * [[La Vespera Vartantino]] de [[René de Obaldia]] ==== Kanzonoj ==== Georges Lagrange tradukadis kanzonojn dum sia tuta Esperantista vivo. En 1954 en la [[Tri koboldoj/Enhavo de la Ora Libro|Ora Libro]] de Tri Koboldoj aperas "[[s:Estis Majfloret'|Estis Majfloret']]" traduko de la kanzono ''"Tout ça parce qu'au bois de Chaville""''. Lia traduko en 1956 de "La dizertonto" laŭ ''"Le Déserteur"'' de [[Boris Vian]] estus la unua iam ekzistanta traduko de tiu teksto alilingven<ref>laŭ ''[http://www.antiwarsongs.org/canzone.php?lang=it&id=1#agg753 Canzoni contra la guerra - Le Déserteur]''</ref>. En la 70aj kaj 80aj jaroj li multe kunlaboris kun Ĵak Le Puil kaj Jo-Petro Danvy tradukante kanzonojn de multaj francaj aŭtoroj. Kelkaj el tiuj kanzonoj aperas en la eldonitaj kasedoj kaj KD-oj registritaj de Ĵak Le Puil. En 1992 dum staĝo la gvidantino, [[Jeanine Dumoulin]], anoncis ke ŝi prezentos komparcele tri tradukojn de la poemo ''"Ma bohème"'' ([[s:Mia bohemo|Mia bohemo]]) de [[Arthur Rimbaud]] fare de tri eminentuloj ([[Roger Bernard (esperantisto)|Roger Bernard]], [[Gaston Waringhien]], [[Kolomano Kalocsay]]). Dum la manĝopaŭzo Georgo siavice malnete tradukis la poemon sur "paperaĉo". La partoprenantoj de la staĝo voĉdone elektis la plej bonan: tiu de Georgo ricevis plej multajn voĉojn. Tio sugestas ke li aparte lerte majstris tradukarton de poemoj. Kelkajn tempojn antaŭ sia forpaso li liveris "[[s:Envenas mi en fremdecon|Envenas mi en fremdecon]]" tradukon de ''"J'arrive où je suis étranger"'' de [[Louis Aragon]]. * '''[[Ĵak Lepŭil']]''': "Danĝera ul'", en 1977, "Revenas mi" en 1980, "De Pont-Aven al Varsovi'" en 1985, "Ne donu tro" en 1993, "Mi Estas" en 2004, entenas plurajn tekstojn tradukitajn de GL, interalie: "La dizertonto" laŭ Boris Vian, " "Danĝera ul'" kaj "la rekruto" laŭ [[Maxime Le Forestier]], "Ekkiam venos am' sur ter'" laŭ [[Raymond Lévesque]], "Por vi, por vi" laŭ [[Christian Sedant]], "Tion neniam vidis mi" laŭ [[Graeme Allwright]] * '''[[Jacques Yvart]] kantas Georges Brassens''' Tradukis al Esperanto Marcel Redoulez, Bernard Legeay, [[Claude Piron]], Georges Lagrange, [[Roger Bernard (esperantisto)|Roger Bernard]]. [[Donneville]], 1998. Ses kanzonoj de fama franca poeto-kantisto. 20 min. Kolekto 2000. * '''[[In-spir']]''' Morice Benin en Esperanto. [[Morice Benin]]. Tradukis al Esperanto Georges Lagrange, [[Roel Haveman]], Bernard Legeay k.a. [[Donneville]], 2001. Antologio el la verkaro de franca kanzonisto konata pro dudeko da diskoj kun progresemaj tekstoj. En 2010, do postmorte, aperis la libreto "[http://www.satesperanto.org/eldonkooperativo/spip.php?article74 Kanto Ĝenerala]" eldonita de [[SAT-EFK]], en kiu legeblas liaj tradukoj el naŭ poemoj de la verko de [[Neruda|Nerudo]], kiun li faris laŭ peto de [[Franjo Lévêque]] (Franjo Leveko) en 1999. Dek jarojn poste interregiona ĥoro "Interkant'" gvidite de Franjo konkretigis la tuton okazigante publikajn koncertojn en pluraj lokoj (ĝis en [[Kubo]] por la UK 2010), interalie premieran fojon en la centro [[Kvinpetalo]] kadre de omaĝo al Georgo okaze de 5-jariĝo de lia morto, kaj en [[Le Mans|Manso]], urbo kie Georgo profesie instruis pianoagordadon. ==== Aliaj tradukoj ==== * '''[[La Homo kiu defiis Babelon. Ludoviko Lazaro Zamenhof.]]''' René Centassi, [[Henri Masson]] Trad. Georges Lagrange kaj Philippe Combot. Antaŭparolo de L.Ch. Zaleski-Zamenhof. Paris, 2001. 293p. 22&nbsp;cm. Biografio de Zamenhof, kun multaj informoj pri la frua evoluo de la E-movado. * '''[[Alilingvaj erotikaj poeziaĵoj]]''' verkitaj de [[Gaston Waringhien|G. Waringhien]] en aliaj lingvoj (ol Esperanto), inter kiuj, kelkaj en la franca, ne jam eldonitaj, tradukitaj en Eo de [[Michel Duc-Goninaz|M. DucGoninaz]] kaj Georges Lagrange. Bildoj de [[Serge Sire|S. Sire]]. Eldonis [[La Kancerkliniko]], 2003. === Originalaj verkoj === [[Dosiero:Verkistoj-eo.jpg|eta|Verkistoj en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] dum la [[UK 1982]]: Georges Lagrange, [[Tibor Sekelj]], [[Aldo de' Giorgi]], [[William Auld]] kaj eldonisto [[Brunetto Casini|Bruĉjo Casini]].]] ==== Krimromanoj kaj noveloj ==== * '''[[Ŝia lasta poŝtkarto]]''' Romano. Serĝo Elgo. Vieno, 1988, 2002 (2a eld). 200p. 23&nbsp;cm. Subita kaj mistera malapero de junulino naskas tradician krimromanon. ''[http://Esperanto.net/literaturo/roman/libr/lastpost.html Recenzo]'' * '''[[La Nokto de la ezoko]]''' Serĝo Elgo. Prilly, 1992. 171p. 20&nbsp;cm. Krimromano. Kio okazis tiun nokton de 1944? Ĉu dramo? Ĉu amromano? ''[http://Esperanto.net/literaturo/roman/libr/ezok.html Recenzo]'' * '''[[La Floroj de l' krepusko]]''' Serĝo Elgo. Prilly, 1995. 168p. 21&nbsp;cm. Krimromano: inspektoro Kramer enketas pri junaj teroristoj. ''[http://Esperanto.net/literaturo/roman/libr/florojdelkrepusko.html Recenzo]'' * '''[[La Paneo kaj aliaj noveloj]]''' Serĝo Elgo. Vieno, 1998. 159p. 23&nbsp;cm. Dek du rakontoj de la konata aŭtoro krimromana. ''[http://Esperanto.net/literaturo/novel/pane.html Recenzo]'' * '''[[Surklifa]]''' Serĝo Elgo. Vieno, 2000. 214p. 23&nbsp;cm. Misteraj okazaĵoj en eksterurba izolita vilao. ''[http://Esperanto.net/literaturo/roman/libr/surklifa.html Recenzo]'' * '''[http://www.satesperanto.org/eldonkooperativo/spip.php?article76 La aliulo]''', SAT-EFK. Aperinta en aprilo 2011. Verkita en 2002. Krimromano: inĝeniero estas akuzita de misfaroj de sozio. ISBN 978-2-918053-06-4 ==== Teatraĵoj ==== * [[La skolto]] ''(publike ludita)'' * [[La forfuĝo]] ''(publike ludita)'' * [[La ruĝaj formikoj]] * [[La Ursino]] * [[Inna]] * [[Anton']] * [[La Nigra Pudelo]] === Poezioj === Georges Lagrange aperigis multajn poeziojn sub pseudonimo S. Elgo en diversaj gazetoj (Kulisoj internaciaj, La Kancerkliniko, Literatura Foiro, La Nica literatura vivo, ktp. ) * Kelkaj estas jam legeblaj en [http://wikisource.org/wiki/S._Elgo Vikicitaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041217105843/http://wikisource.org/wiki/S._Elgo |date=2004-12-17 }} === Aliaj verkoj === * '''[[Proverbaro Franca-Esperanta]]''' L. Bourgois, G. Lagrange. Beauville, 1991. 76p. 21&nbsp;cm. Alfabetigitaj proverboj kaj esprimoj. Ilus.. * '''[[La Rejnoro]]''' bildrakonto de [[Serge Sire|S.Sire]], kun tekstoj de G. Lagrange, adaptita de la Vagner-opero. Aperis felietone en [[La Kancerkliniko]] (n-oj: 12-17), rebakita albume en aprilo 2016. === Artikoloj === * Georgo Lagranĝ', ''La laborista komponanto de la esperantismo'', [[Sennacieca Revuo]], (1385-1386), 2020, pp. 54-62. === Partopreno en spektakloj === ==== Teatraĵoj (kun [[Teatro Esperanto de Parizo|TESPA]]) ==== * [[Andromaka (Racine)|Andromaka]] de [[Jean Racine]] * [[La Justuloj]] de [[Albert Camus]] * [[La Kalva Kantistino]] de [[Eugène Ionesco]] * [[Fatomaŝino]] de [[Jean Cocteau]] * [[La ŝtona gasto]] de [[Michel Duc-Goninaz]], laŭ [[Aleksandro Puŝkin]] ==== Filmo ==== * '''[[La Verda Stelulo]]''' Sciencfikcia filmo. Reĝisoris Francisko Randin. Dialogoj de Johán Valano; kun Rolfo, G. Lagrange, L. Dovat. Scenaro de Dan Nir. Lausanne, 1996. Eksterteranoj lernas Esperanton por komuniki kun homoj. 30 min. PAL, NTSC. === Recenzoj === Pri ''La Floroj de l' krepusko '' {{Citaĵo|Sur la verda kamparo de la esperantista beletro aperis romano originale verkita en Esperanto, kies titolo estas ''La floroj de l' krepusko''. Se iu pensas, ke ĝi temas pri Botaniko, tiu eraris la vojon. Persone, mia unua ekvido sugestis al mi alian perspektivon: la titolo memorigis min pri la elstare f(l)ama verko de [[Charles Baudelaire]] [[Les Fleurs du Mal]], kies tradukon 'en Esperanton ([[La Floroj de l' Malbono]] ni povas ĝui danke al la bonvolo de [[Kalman Kalocsay]] kaj [[Gaston Waringhien]]. Sed ĉu la Krepuskaj Floroj rilatas al la malbonaj floroj? Ne speciale, kvankam dufoje aperas la libro de Baudelaire en la libro de Elgo. Tamen mi agnoskas, ke mi trovis alloga la titolon. Vane, ĝi sonoras kiel paradokso inter vivo kaj morto, bunto kaj grizo, lumo kaj [[mallumo]]. Kaj poste mi pensis, ke foje ni forgesas, ke krepusko estas dusenca vorto. Ne ekzistas nur vespera aŭ ekmallumiĝa krepusko, ankaŭ ekzistas matena aŭ renaskiĝa krepusko. Do, ni estas antaŭ interesa vorto duflanka, kiu enhavas ideon de transiro. Ankaŭ la realaĵo ne estas simpla. Ĝi estas plurflanke rigardebla. Sur la 14a paĝo ni povas legi tiusence: la sola hoko en la ezoko estas, ke la blanko kaj la nigro povas inversiĝi, kiel la negativo de fotobildo. Kaj tion ni povas prediki pri diversaj (aferoj. Ekzemple, kvankam ne multaj, kelkaj preseraroj troveblas en ĉi tiu libro. Sed la eraroj ne ĉiam estas forigendaj. Ĉi tie, almenaŭ unu estas konservinda: Sur la 17a paĝo, troviĝas simpatia eltrovo: "[...] kaj eniris juniulino [''tiel''] nigrahara, iom brunhaŭta [...] La enveno de la junulino estis kvazaŭ aprila venteto post vintra frosto". Ĉi tiu juniulino montriĝas al ni kiel viviga anonco de bona vetero (kvankam poste ni scios, ke ŝi naskiĝis iun 23an de januaro). La lego de la libro de Elgo (pseŭdonimo, ŝajne) estas sufiĉe facila kaj agrabla. Fakte en ĝi enestas bonaj ingrediencoj. Oni rakontas historion de mistero, de urbaj aventuroj, de teroristoj, de policistoj, de profesoroj... Ni ne troviĝas antaŭ ĉefverko, ĉar ĝi ne atingas sferan perfektecon, sed ĝi proponas al ni okazon por legi amuzan tempopasigilon kaj por pripensi diversajn temojn. Efektive, multfoje aperas dialógoj pritraktantaj politikajn kaj filozofiajn temojn. Sed ĉi tiuj filozofiaĵoj ne estas plumbaj (ankaŭ ne tro profundaj), ili restas je nivelo sufiĉe leĝera. Laŭ ni, resume, oni pritraktas du ĉefajn temojn: -La nuntempa krepusko de la ideologioj, ĉefe politikaj, nome liberalismo kaj socialismo. En iu ĉapitro prezentiĝas ĉi tiuj du tezoj defendataj far du homoj kies nomoj estas tiel klare metaforaj kiel Liberto kaj Sovio. -La (mal)pravigoj de la terorismo. Kurioze, la pseŭdonimoj de la teroristoj, kiuj aperas en la libro estas floro-nomoj. Eble ĉi tiaj sangaj floroj povas esti ankaŭ veraj floroj de 1' malbono. La aŭtoro ne klarigas, ĉu ni estas antaŭ pozitiva aŭ negativa krepusko. Probable, ĉar ne eblas. Sed ekzistas menciindaj detaloj, kiuj ŝajnas blovi optimisarajn ventetojn: Oni aŭdas nur la eksplodojn de la grenadoj, la pafojn de la revolveroj, sed la silentan kaj profundan antaŭeniron de la homaro oni apenaŭ rimarkas (pĝ. 145). Por fini mi ne rezistas la tenton mencii estimindan proponon pedagogian: Jen mi revas, kiel historiisto, pri manlibro disdonota en la lernejon, en kiu oni rakontus nur pri la veraj progresoj de la homo 1...] Oni forlasus kaj eĉ forgesus tiujn «grandulojn», kiuj staras statue sur la placoj, meze de niaj urboj, kaj kiuj plej ofte nur vane fluigis sangon. Oni zorge distingus inter tiuj, kiuj havis pozitivan rolon en la antaŭeniro, en la nepre necesa unuiĝo, kaj kiuj havis negativan, kiuj nur bremsis la evoluon (pg. 146). Mi samopinias: la vera Historio estas historio ne de bruoj sed de voĉoj. |[[Lorenzo Noguero|Lorenzo NOGUERO]]. [[Boletín]] n324 (jan 1996)}} == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Libera penso (filozofio)|Liberpensuloj]] == Eksteraj ligiloj == {| style="float:right;" |- | {{Projekto vizaĝoj}} | {{Projektoj|wikisource=Aŭtoro:Serĝo Elgo|wikisource_title = Serĝo Elgo}} |} * [http://Esperanto.net/literaturo/autor/lagrange.html Originala literaturo en Esperanto] * [http://arnolag.free.fr/Famili/GeorgesLagrange.php Paĝoj pri Georges Lagrange] * [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=georges+lagrange&vid=ONB&fn=search Libroj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de kaj pri Georges Lagrange en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperanto-Muzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} * [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Georges Lagrange en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA) * [http://www.cinquantini.it/esperant/kantoj/francaj.html Tradukoj de kanzonoj el la franca] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080512121358/http://www.cinquantini.it/esperant/kantoj/francaj.html |date=2008-05-12 }}, el kiuj multaj de Georgo Lagranĝo * [http://satesperanto.org/Filozofi-politikaj-vivkonceptoj-de.html Filozofi-politikaj vivkonceptoj de Georgo Lagranĝ’ en lia verkaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170704132026/http://satesperanto.org/Filozofi-politikaj-vivkonceptoj-de.html |date=2017-07-04 }}, artikolo de Vinko Markovo aperinta en [[Sennacieca Revuo]], 2005. * [http://esperanto-ondo.ru/H-privat.htm Privat kaj Lanti], eseo de Georgo Lagranĝo (''La Ondo de Esperanto''. 1992. N-ro 2,3 (3,4)). * [http://satesperanto.org/Festparolado-por-la-Floraj-Ludoj.html Festparolado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131202222314/http://satesperanto.org/Festparolado-por-la-Floraj-Ludoj.html |date=2013-12-02 }} por la [[Internaciaj Floraj Ludoj]] de 1987 en [[Barcelono]] {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Lagrange, Georges}} [[Kategorio:Esperanto-kulturo]] [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] [[Kategorio:Esperantaj dramverkistoj]] [[Kategorio:Esperanto-aktoroj]] [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] [[Kategorio:Tradukistoj al Esperanto]] 72kdwqnbf8d3mi7ospirbv9kmdksdim 0 6943 9392309 9319132 2026-06-04T21:47:08Z ThomasPusch 1869 9392309 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Teatra Trupo de Tuluzo''' ('''TTT''') : teatra fako de [[Esperanto-Kultur-Centro]] en [[Tuluzo]] sub la gvido de [[Arno Lagrange]]. Ekde oktobro 2004 la trupo prezentas ''[[Familia Etoso]]'' laŭ ''Un Air de Famille'' de [[Agnès Jaoui]] kaj [[Jean-Pierre Bacri]], interalie en [[Kultura Esperanto-Festivalo|KEF]] en Helsinki kaj en la [[90-a UK 2005|90-a UK]] en Vilno . == Prezentis == *[[La Rekta Metodo]] laŭ [[Tristan Bernard]], 2001 *[[La Krimo de la Strato L'Ursin']] laŭ [[Eugène Labiche]] , 2002 *[[Forlasita]] laŭ [[Max Maurey]], 2003 kaj denove en 2007. *[[Familia etoso]] de [[Agnès Jaoui]] kaj [[Jean-Pierre Bacri]], 2004-2005 == Vidu ankaŭ == * [[Esperanta Teatro]] == Eksteraj ligiloj == * [http://teatrotrupotuluzo.free.fr/ Teatra Trupo de Tuluzo] * [https://toulouse.occeo.net/ Esperanto-Kultur-Centro] (en [[Tuluzo]]) {{Ĝermo}} [[Kategorio:Esperanto-teatro]] 8qqpx0aey3gh4ytdvazt0nkgmyzwjzg 1 7777 9392028 8796422 2026-06-04T15:06:32Z Arbarulo 135469 9392028 wikitext text/x-wiki Mi kontrolis en [[Eŭska Kverko]], ke ili uzas [[Biskajo]], [[Gipusko]], [[Alavo]], [[Lapurdo]], "Behenafaro", "Nafaro" (por [[Navaro]]) kaj [[Zubero]]. [[Vikipediisto:Davidme|Davidme]] 2005 ---- Behenafarroa kaj Basse Navarre signifas Malalta Navaro. Tial "Basnavaro" aŭ eble "Bas-Navaro". Neniam monstra "Behenavaro". [[Vikipediisto:Davidme|Davidme]] 2005 :Do, ekde kiam "Basa" signifis "malalta"? Laŭ mi, tiu estas '''''monstra''''' neologismo, multe pli monstra ol ekz-e "Malalta Navaro". --[[Vikipediisto:Bab]] 2005 ::Mi pensis ĝin pli diskonita kaj pli akceptata. Laŭ [[Google]], "basa" aperas kiel adjektivo de [[baso]] aŭ metae kiel neologismo, sed ne uzata malmetae. Pri ekde kiam, mi ne scias. Ĝi aperas en [[PIV2]] (2002) kaj [[Bertilo]] en sia kritiko al PIV2 komentas pri tio. -- [[Vikipediisto:Davidme|Davidme]] 2005 :::Noto: Evidente, ankaŭ en [https://vortaro.net/#basa_kdc la PIV de 2020, jen en la reta eldono, klare difiniĝas la adjektivo "basa". Kaj ĝi ankaŭ jam dokumentiĝis en la unua [[PIV]] (de 1970), papera eldono, paĝo 97. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 7 jul. 2024 (UTC) Kian ajn politikan opinion oni havas - oni ne povas nei ke tio kio kunligas la sep menciitajn provincojn, eĉ transe de ŝtatlimo, estas la komuna heredaĵo, supre ĉio la lingvo.* Tial mi volas unuaigi la eŭskajn nomojn en la krampoj - ne ĉar ili estas la hodiaŭe plej uzataj, sed ĉar ili estas la plej '''eŭskaj''' (en la senco: ''eŭsklingvaj''), kaj jena artikolo ja prias Eŭskion aŭ la Eŭskan Landon. --[[Vikipediisto:Bab]] 2005 (*Kaj kiam plimalgrandiĝas la eŭsk-parolantaro, ankaŭ plietiĝas la sento de esti unu popolo flanke al francoj kaj hispanoj.) --- Mi akceptas, ke en artikolo pri eŭska temo, kongruas meti la eŭskajn nomojn antaŭ la ne-eŭskaj. Pri la "plimalgrandiĝo", neniam en historio estis pli da parolantoj kaj legantoj de eŭska lingvo ol nun. -- [[Vikipediisto:Davidme|Davidme]] En la artikolo Germanio oni parolas pri Malsupra Saksio, ne pri ia monstra Niderasaksio. --sen subskribo == Konfuziga artikolo == Temas pri Eŭskio, la eŭskoj, pri sendependeco ...? Kial mencii la kurdojn en la dua frazo?! "Multaj naciistoj" alstrebas la sendependecon, ĉi tie mankas fonto, kaj se eble konkretigo kiom da estas "multaj", ĉar temas pri nura postulo. Kaj bonvolu subskribi viajn kontribuojn ĉi tie en la diskuto per la signoj <nowiki>--~~~~</nowiki>, ne simple per mencio de uzantonomo! --[[Uzanto:Doesle|Doesle]] ([[Uzanto-Diskuto:Doesle|diskuto]]) 12:44, 11 Jan. 2015 (UTC) == Du artikoloj pri Eŭskio bezonataj == Mi rimarkas tute praktikan mankon: Momente, la plej bezonataj artikoloj pri la socia vivo de Eŭskio probable estas tiuj pri la futbalaj kluboj ''[[Real Sociedad]]'' de [[Donostio]] kaj ''[[Deportivo Alavés]]'' de [[Gasteiz]]-Vitoria, kiuj dum la pasintaj 10 jaroj tre plisukcesiĝis kaj tial menciatas en multaj aliaj sportaj artikoloj en la esperanta vikipedio. Se hazarde iu sentas emon krei tiujn du tekstojn, kun la pro la kompliketaj kodoj de vestaĵoj kree iom ambicia {{ŝ|informkesto futbalteamo}}, kiu tamen poste aspektas tre konvinke (eblas kopii la modelon de [[Real Madrid]] aŭ de [[Barça]]), tiu bonvenas ĵeti sin al tiuj du temoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:48, 7 jul. 2024 (UTC) ==Vask-== {{re|Sj1mor}} Kion vi celas per la aldono "ankaŭ konata kiel Vaskio [fonto bezonata])"? Se vi trovis tiun formon en fidinda fonto, vi prefere citu ĝin, aŭ se ne estas fonto, ni entute ne menciu ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 4 jun. 2026 (UTC) niyp5ba4pmbu6hj1541tm6l8vn7ma6e 9392037 9392028 2026-06-04T15:11:02Z Sj1mor 12103 /* Vask- */ Respondo 9392037 wikitext text/x-wiki Mi kontrolis en [[Eŭska Kverko]], ke ili uzas [[Biskajo]], [[Gipusko]], [[Alavo]], [[Lapurdo]], "Behenafaro", "Nafaro" (por [[Navaro]]) kaj [[Zubero]]. [[Vikipediisto:Davidme|Davidme]] 2005 ---- Behenafarroa kaj Basse Navarre signifas Malalta Navaro. Tial "Basnavaro" aŭ eble "Bas-Navaro". Neniam monstra "Behenavaro". [[Vikipediisto:Davidme|Davidme]] 2005 :Do, ekde kiam "Basa" signifis "malalta"? Laŭ mi, tiu estas '''''monstra''''' neologismo, multe pli monstra ol ekz-e "Malalta Navaro". --[[Vikipediisto:Bab]] 2005 ::Mi pensis ĝin pli diskonita kaj pli akceptata. Laŭ [[Google]], "basa" aperas kiel adjektivo de [[baso]] aŭ metae kiel neologismo, sed ne uzata malmetae. Pri ekde kiam, mi ne scias. Ĝi aperas en [[PIV2]] (2002) kaj [[Bertilo]] en sia kritiko al PIV2 komentas pri tio. -- [[Vikipediisto:Davidme|Davidme]] 2005 :::Noto: Evidente, ankaŭ en [https://vortaro.net/#basa_kdc la PIV de 2020, jen en la reta eldono, klare difiniĝas la adjektivo "basa". Kaj ĝi ankaŭ jam dokumentiĝis en la unua [[PIV]] (de 1970), papera eldono, paĝo 97. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 7 jul. 2024 (UTC) Kian ajn politikan opinion oni havas - oni ne povas nei ke tio kio kunligas la sep menciitajn provincojn, eĉ transe de ŝtatlimo, estas la komuna heredaĵo, supre ĉio la lingvo.* Tial mi volas unuaigi la eŭskajn nomojn en la krampoj - ne ĉar ili estas la hodiaŭe plej uzataj, sed ĉar ili estas la plej '''eŭskaj''' (en la senco: ''eŭsklingvaj''), kaj jena artikolo ja prias Eŭskion aŭ la Eŭskan Landon. --[[Vikipediisto:Bab]] 2005 (*Kaj kiam plimalgrandiĝas la eŭsk-parolantaro, ankaŭ plietiĝas la sento de esti unu popolo flanke al francoj kaj hispanoj.) --- Mi akceptas, ke en artikolo pri eŭska temo, kongruas meti la eŭskajn nomojn antaŭ la ne-eŭskaj. Pri la "plimalgrandiĝo", neniam en historio estis pli da parolantoj kaj legantoj de eŭska lingvo ol nun. -- [[Vikipediisto:Davidme|Davidme]] En la artikolo Germanio oni parolas pri Malsupra Saksio, ne pri ia monstra Niderasaksio. --sen subskribo == Konfuziga artikolo == Temas pri Eŭskio, la eŭskoj, pri sendependeco ...? Kial mencii la kurdojn en la dua frazo?! "Multaj naciistoj" alstrebas la sendependecon, ĉi tie mankas fonto, kaj se eble konkretigo kiom da estas "multaj", ĉar temas pri nura postulo. Kaj bonvolu subskribi viajn kontribuojn ĉi tie en la diskuto per la signoj <nowiki>--~~~~</nowiki>, ne simple per mencio de uzantonomo! --[[Uzanto:Doesle|Doesle]] ([[Uzanto-Diskuto:Doesle|diskuto]]) 12:44, 11 Jan. 2015 (UTC) == Du artikoloj pri Eŭskio bezonataj == Mi rimarkas tute praktikan mankon: Momente, la plej bezonataj artikoloj pri la socia vivo de Eŭskio probable estas tiuj pri la futbalaj kluboj ''[[Real Sociedad]]'' de [[Donostio]] kaj ''[[Deportivo Alavés]]'' de [[Gasteiz]]-Vitoria, kiuj dum la pasintaj 10 jaroj tre plisukcesiĝis kaj tial menciatas en multaj aliaj sportaj artikoloj en la esperanta vikipedio. Se hazarde iu sentas emon krei tiujn du tekstojn, kun la pro la kompliketaj kodoj de vestaĵoj kree iom ambicia {{ŝ|informkesto futbalteamo}}, kiu tamen poste aspektas tre konvinke (eblas kopii la modelon de [[Real Madrid]] aŭ de [[Barça]]), tiu bonvenas ĵeti sin al tiuj du temoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:48, 7 jul. 2024 (UTC) ==Vask-== {{re|Sj1mor}} Kion vi celas per la aldono "ankaŭ konata kiel Vaskio [fonto bezonata])"? Se vi trovis tiun formon en fidinda fonto, vi prefere citu ĝin, aŭ se ne estas fonto, ni entute ne menciu ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 4 jun. 2026 (UTC) :Krom la jam ekzistantaj alidirektiloj [[Vaskio]] kaj [[Vaska lingvo]], mi ja trovis kelkajn pliajn instancojn, ekzemple kontrolu "Vaskaj". [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:11, 4 jun. 2026 (UTC) t2v71kncf88s5pf2w3x8mf7ypvlbfvs 9392064 9392037 2026-06-04T15:46:59Z Arbarulo 135469 /* Vask- */ 9392064 wikitext text/x-wiki Mi kontrolis en [[Eŭska Kverko]], ke ili uzas [[Biskajo]], [[Gipusko]], [[Alavo]], [[Lapurdo]], "Behenafaro", "Nafaro" (por [[Navaro]]) kaj [[Zubero]]. [[Vikipediisto:Davidme|Davidme]] 2005 ---- Behenafarroa kaj Basse Navarre signifas Malalta Navaro. Tial "Basnavaro" aŭ eble "Bas-Navaro". Neniam monstra "Behenavaro". [[Vikipediisto:Davidme|Davidme]] 2005 :Do, ekde kiam "Basa" signifis "malalta"? Laŭ mi, tiu estas '''''monstra''''' neologismo, multe pli monstra ol ekz-e "Malalta Navaro". --[[Vikipediisto:Bab]] 2005 ::Mi pensis ĝin pli diskonita kaj pli akceptata. Laŭ [[Google]], "basa" aperas kiel adjektivo de [[baso]] aŭ metae kiel neologismo, sed ne uzata malmetae. Pri ekde kiam, mi ne scias. Ĝi aperas en [[PIV2]] (2002) kaj [[Bertilo]] en sia kritiko al PIV2 komentas pri tio. -- [[Vikipediisto:Davidme|Davidme]] 2005 :::Noto: Evidente, ankaŭ en [https://vortaro.net/#basa_kdc la PIV de 2020, jen en la reta eldono, klare difiniĝas la adjektivo "basa". Kaj ĝi ankaŭ jam dokumentiĝis en la unua [[PIV]] (de 1970), papera eldono, paĝo 97. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 7 jul. 2024 (UTC) Kian ajn politikan opinion oni havas - oni ne povas nei ke tio kio kunligas la sep menciitajn provincojn, eĉ transe de ŝtatlimo, estas la komuna heredaĵo, supre ĉio la lingvo.* Tial mi volas unuaigi la eŭskajn nomojn en la krampoj - ne ĉar ili estas la hodiaŭe plej uzataj, sed ĉar ili estas la plej '''eŭskaj''' (en la senco: ''eŭsklingvaj''), kaj jena artikolo ja prias Eŭskion aŭ la Eŭskan Landon. --[[Vikipediisto:Bab]] 2005 (*Kaj kiam plimalgrandiĝas la eŭsk-parolantaro, ankaŭ plietiĝas la sento de esti unu popolo flanke al francoj kaj hispanoj.) --- Mi akceptas, ke en artikolo pri eŭska temo, kongruas meti la eŭskajn nomojn antaŭ la ne-eŭskaj. Pri la "plimalgrandiĝo", neniam en historio estis pli da parolantoj kaj legantoj de eŭska lingvo ol nun. -- [[Vikipediisto:Davidme|Davidme]] En la artikolo Germanio oni parolas pri Malsupra Saksio, ne pri ia monstra Niderasaksio. --sen subskribo == Konfuziga artikolo == Temas pri Eŭskio, la eŭskoj, pri sendependeco ...? Kial mencii la kurdojn en la dua frazo?! "Multaj naciistoj" alstrebas la sendependecon, ĉi tie mankas fonto, kaj se eble konkretigo kiom da estas "multaj", ĉar temas pri nura postulo. Kaj bonvolu subskribi viajn kontribuojn ĉi tie en la diskuto per la signoj <nowiki>--~~~~</nowiki>, ne simple per mencio de uzantonomo! --[[Uzanto:Doesle|Doesle]] ([[Uzanto-Diskuto:Doesle|diskuto]]) 12:44, 11 Jan. 2015 (UTC) == Du artikoloj pri Eŭskio bezonataj == Mi rimarkas tute praktikan mankon: Momente, la plej bezonataj artikoloj pri la socia vivo de Eŭskio probable estas tiuj pri la futbalaj kluboj ''[[Real Sociedad]]'' de [[Donostio]] kaj ''[[Deportivo Alavés]]'' de [[Gasteiz]]-Vitoria, kiuj dum la pasintaj 10 jaroj tre plisukcesiĝis kaj tial menciatas en multaj aliaj sportaj artikoloj en la esperanta vikipedio. Se hazarde iu sentas emon krei tiujn du tekstojn, kun la pro la kompliketaj kodoj de vestaĵoj kree iom ambicia {{ŝ|informkesto futbalteamo}}, kiu tamen poste aspektas tre konvinke (eblas kopii la modelon de [[Real Madrid]] aŭ de [[Barça]]), tiu bonvenas ĵeti sin al tiuj du temoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:48, 7 jul. 2024 (UTC) ==Vask-== {{re|Sj1mor}} Kion vi celas per la aldono "ankaŭ konata kiel Vaskio [fonto bezonata])"? Se vi trovis tiun formon en fidinda fonto, vi prefere citu ĝin, aŭ se ne estas fonto, ni entute ne menciu ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 4 jun. 2026 (UTC) :Krom la jam ekzistantaj alidirektiloj [[Vaskio]] kaj [[Vaska lingvo]], mi ja trovis kelkajn pliajn instancojn, ekzemple kontrolu "Vaskaj". [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:11, 4 jun. 2026 (UTC) ::Ĉu vi volas diri, ke vi trovis ĝin en Vikipedio? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:46, 4 jun. 2026 (UTC) kbobwnon7icamh1lybu6mcx4esaoct9 9392068 9392064 2026-06-04T15:57:54Z Sj1mor 12103 /* Vask- */ Respondo 9392068 wikitext text/x-wiki Mi kontrolis en [[Eŭska Kverko]], ke ili uzas [[Biskajo]], [[Gipusko]], [[Alavo]], [[Lapurdo]], "Behenafaro", "Nafaro" (por [[Navaro]]) kaj [[Zubero]]. [[Vikipediisto:Davidme|Davidme]] 2005 ---- Behenafarroa kaj Basse Navarre signifas Malalta Navaro. Tial "Basnavaro" aŭ eble "Bas-Navaro". Neniam monstra "Behenavaro". [[Vikipediisto:Davidme|Davidme]] 2005 :Do, ekde kiam "Basa" signifis "malalta"? Laŭ mi, tiu estas '''''monstra''''' neologismo, multe pli monstra ol ekz-e "Malalta Navaro". --[[Vikipediisto:Bab]] 2005 ::Mi pensis ĝin pli diskonita kaj pli akceptata. Laŭ [[Google]], "basa" aperas kiel adjektivo de [[baso]] aŭ metae kiel neologismo, sed ne uzata malmetae. Pri ekde kiam, mi ne scias. Ĝi aperas en [[PIV2]] (2002) kaj [[Bertilo]] en sia kritiko al PIV2 komentas pri tio. -- [[Vikipediisto:Davidme|Davidme]] 2005 :::Noto: Evidente, ankaŭ en [https://vortaro.net/#basa_kdc la PIV de 2020, jen en la reta eldono, klare difiniĝas la adjektivo "basa". Kaj ĝi ankaŭ jam dokumentiĝis en la unua [[PIV]] (de 1970), papera eldono, paĝo 97. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 7 jul. 2024 (UTC) Kian ajn politikan opinion oni havas - oni ne povas nei ke tio kio kunligas la sep menciitajn provincojn, eĉ transe de ŝtatlimo, estas la komuna heredaĵo, supre ĉio la lingvo.* Tial mi volas unuaigi la eŭskajn nomojn en la krampoj - ne ĉar ili estas la hodiaŭe plej uzataj, sed ĉar ili estas la plej '''eŭskaj''' (en la senco: ''eŭsklingvaj''), kaj jena artikolo ja prias Eŭskion aŭ la Eŭskan Landon. --[[Vikipediisto:Bab]] 2005 (*Kaj kiam plimalgrandiĝas la eŭsk-parolantaro, ankaŭ plietiĝas la sento de esti unu popolo flanke al francoj kaj hispanoj.) --- Mi akceptas, ke en artikolo pri eŭska temo, kongruas meti la eŭskajn nomojn antaŭ la ne-eŭskaj. Pri la "plimalgrandiĝo", neniam en historio estis pli da parolantoj kaj legantoj de eŭska lingvo ol nun. -- [[Vikipediisto:Davidme|Davidme]] En la artikolo Germanio oni parolas pri Malsupra Saksio, ne pri ia monstra Niderasaksio. --sen subskribo == Konfuziga artikolo == Temas pri Eŭskio, la eŭskoj, pri sendependeco ...? Kial mencii la kurdojn en la dua frazo?! "Multaj naciistoj" alstrebas la sendependecon, ĉi tie mankas fonto, kaj se eble konkretigo kiom da estas "multaj", ĉar temas pri nura postulo. Kaj bonvolu subskribi viajn kontribuojn ĉi tie en la diskuto per la signoj <nowiki>--~~~~</nowiki>, ne simple per mencio de uzantonomo! --[[Uzanto:Doesle|Doesle]] ([[Uzanto-Diskuto:Doesle|diskuto]]) 12:44, 11 Jan. 2015 (UTC) == Du artikoloj pri Eŭskio bezonataj == Mi rimarkas tute praktikan mankon: Momente, la plej bezonataj artikoloj pri la socia vivo de Eŭskio probable estas tiuj pri la futbalaj kluboj ''[[Real Sociedad]]'' de [[Donostio]] kaj ''[[Deportivo Alavés]]'' de [[Gasteiz]]-Vitoria, kiuj dum la pasintaj 10 jaroj tre plisukcesiĝis kaj tial menciatas en multaj aliaj sportaj artikoloj en la esperanta vikipedio. Se hazarde iu sentas emon krei tiujn du tekstojn, kun la pro la kompliketaj kodoj de vestaĵoj kree iom ambicia {{ŝ|informkesto futbalteamo}}, kiu tamen poste aspektas tre konvinke (eblas kopii la modelon de [[Real Madrid]] aŭ de [[Barça]]), tiu bonvenas ĵeti sin al tiuj du temoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:48, 7 jul. 2024 (UTC) ==Vask-== {{re|Sj1mor}} Kion vi celas per la aldono "ankaŭ konata kiel Vaskio [fonto bezonata])"? Se vi trovis tiun formon en fidinda fonto, vi prefere citu ĝin, aŭ se ne estas fonto, ni entute ne menciu ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 4 jun. 2026 (UTC) :Krom la jam ekzistantaj alidirektiloj [[Vaskio]] kaj [[Vaska lingvo]], mi ja trovis kelkajn pliajn instancojn, ekzemple kontrolu "Vaskaj". [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:11, 4 jun. 2026 (UTC) ::Ĉu vi volas diri, ke vi trovis ĝin en Vikipedio? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:46, 4 jun. 2026 (UTC) :::Ankaŭ en PIV "'''vask/o''' (<abbr>ark.</abbr>) Eŭsko. '''vaska'''. Rilata al vaskoj: ''vaska ĉapo''." [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:57, 4 jun. 2026 (UTC) 71v860uybkksk4wcq9kx48tj7t76ruf 9392122 9392068 2026-06-04T16:46:51Z Arbarulo 135469 /* Vask- */ 9392122 wikitext text/x-wiki Mi kontrolis en [[Eŭska Kverko]], ke ili uzas [[Biskajo]], [[Gipusko]], [[Alavo]], [[Lapurdo]], "Behenafaro", "Nafaro" (por [[Navaro]]) kaj [[Zubero]]. [[Vikipediisto:Davidme|Davidme]] 2005 ---- Behenafarroa kaj Basse Navarre signifas Malalta Navaro. Tial "Basnavaro" aŭ eble "Bas-Navaro". Neniam monstra "Behenavaro". [[Vikipediisto:Davidme|Davidme]] 2005 :Do, ekde kiam "Basa" signifis "malalta"? Laŭ mi, tiu estas '''''monstra''''' neologismo, multe pli monstra ol ekz-e "Malalta Navaro". --[[Vikipediisto:Bab]] 2005 ::Mi pensis ĝin pli diskonita kaj pli akceptata. Laŭ [[Google]], "basa" aperas kiel adjektivo de [[baso]] aŭ metae kiel neologismo, sed ne uzata malmetae. Pri ekde kiam, mi ne scias. Ĝi aperas en [[PIV2]] (2002) kaj [[Bertilo]] en sia kritiko al PIV2 komentas pri tio. -- [[Vikipediisto:Davidme|Davidme]] 2005 :::Noto: Evidente, ankaŭ en [https://vortaro.net/#basa_kdc la PIV de 2020, jen en la reta eldono, klare difiniĝas la adjektivo "basa". Kaj ĝi ankaŭ jam dokumentiĝis en la unua [[PIV]] (de 1970), papera eldono, paĝo 97. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 7 jul. 2024 (UTC) Kian ajn politikan opinion oni havas - oni ne povas nei ke tio kio kunligas la sep menciitajn provincojn, eĉ transe de ŝtatlimo, estas la komuna heredaĵo, supre ĉio la lingvo.* Tial mi volas unuaigi la eŭskajn nomojn en la krampoj - ne ĉar ili estas la hodiaŭe plej uzataj, sed ĉar ili estas la plej '''eŭskaj''' (en la senco: ''eŭsklingvaj''), kaj jena artikolo ja prias Eŭskion aŭ la Eŭskan Landon. --[[Vikipediisto:Bab]] 2005 (*Kaj kiam plimalgrandiĝas la eŭsk-parolantaro, ankaŭ plietiĝas la sento de esti unu popolo flanke al francoj kaj hispanoj.) --- Mi akceptas, ke en artikolo pri eŭska temo, kongruas meti la eŭskajn nomojn antaŭ la ne-eŭskaj. Pri la "plimalgrandiĝo", neniam en historio estis pli da parolantoj kaj legantoj de eŭska lingvo ol nun. -- [[Vikipediisto:Davidme|Davidme]] En la artikolo Germanio oni parolas pri Malsupra Saksio, ne pri ia monstra Niderasaksio. --sen subskribo == Konfuziga artikolo == Temas pri Eŭskio, la eŭskoj, pri sendependeco ...? Kial mencii la kurdojn en la dua frazo?! "Multaj naciistoj" alstrebas la sendependecon, ĉi tie mankas fonto, kaj se eble konkretigo kiom da estas "multaj", ĉar temas pri nura postulo. Kaj bonvolu subskribi viajn kontribuojn ĉi tie en la diskuto per la signoj <nowiki>--~~~~</nowiki>, ne simple per mencio de uzantonomo! --[[Uzanto:Doesle|Doesle]] ([[Uzanto-Diskuto:Doesle|diskuto]]) 12:44, 11 Jan. 2015 (UTC) == Du artikoloj pri Eŭskio bezonataj == Mi rimarkas tute praktikan mankon: Momente, la plej bezonataj artikoloj pri la socia vivo de Eŭskio probable estas tiuj pri la futbalaj kluboj ''[[Real Sociedad]]'' de [[Donostio]] kaj ''[[Deportivo Alavés]]'' de [[Gasteiz]]-Vitoria, kiuj dum la pasintaj 10 jaroj tre plisukcesiĝis kaj tial menciatas en multaj aliaj sportaj artikoloj en la esperanta vikipedio. Se hazarde iu sentas emon krei tiujn du tekstojn, kun la pro la kompliketaj kodoj de vestaĵoj kree iom ambicia {{ŝ|informkesto futbalteamo}}, kiu tamen poste aspektas tre konvinke (eblas kopii la modelon de [[Real Madrid]] aŭ de [[Barça]]), tiu bonvenas ĵeti sin al tiuj du temoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:48, 7 jul. 2024 (UTC) ==Vask-== {{re|Sj1mor}} Kion vi celas per la aldono "ankaŭ konata kiel Vaskio [fonto bezonata])"? Se vi trovis tiun formon en fidinda fonto, vi prefere citu ĝin, aŭ se ne estas fonto, ni entute ne menciu ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 4 jun. 2026 (UTC) :Krom la jam ekzistantaj alidirektiloj [[Vaskio]] kaj [[Vaska lingvo]], mi ja trovis kelkajn pliajn instancojn, ekzemple kontrolu "Vaskaj". [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:11, 4 jun. 2026 (UTC) ::Ĉu vi volas diri, ke vi trovis ĝin en Vikipedio? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:46, 4 jun. 2026 (UTC) :::Ankaŭ en PIV "'''vask/o''' (<abbr>ark.</abbr>) Eŭsko. '''vaska'''. Rilata al vaskoj: ''vaska ĉapo''." [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:57, 4 jun. 2026 (UTC) ::::Jen fonto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:46, 4 jun. 2026 (UTC) jvptdsurbubgcw9cql01r1hw6wwaqif 0 9058 9391974 9388734 2026-06-04T14:06:37Z Alifono 114488 Neŭtrala Moresneto, projekto de esperanto-ŝtato 9391974 wikitext text/x-wiki <!--La uzo de antaŭa ŝablono "informkesto Ŝtato" donis multajn teknikajn problemojn. Ĉi tie fakte "informkesto pereinta ŝtato" por praktikas kaj pli ĝustas. Se iuj indikitaj parametroj ankoraŭ ne montriĝas, tiam pro tio ke ilia parametro-nomoj ankoraŭ ne plene adaptiĝis... --> {{informkesto pereinta ŝtato | origina nomo = [[Esperanto|eo]] Neŭtrala Moresneto <br /> [[Franca lingvo|fr]] Moresnet Neutre <br /> [[Germana lingvo|de]] Neutral-Moresnet <br /> [[Limburga lingvo|li]] Neutraal Moresent <!-- "Moresent" ne estas tajperaro --> <br /> [[Nederlanda lingvo|nl]] Neutraal Moresnet | nomo = Neŭtrala Moresneto | flago = [[Dosiero:Flag of Moresnet.svg|180px]] | himno = La Amikeja Marŝo | mapo noto={{legendo|#F4BE4A|[[Nederlando]]}}{{legendo|flava|[[Belgio]], [[Lieĝo (provinco)|provinco Lieĝo]]}}{{legendo|#70BDF0|[[Neŭtrala Moresnet]]}}{{legendo|#97DAB7|[[Reĝlando Prusio|Prusio]], [[Rejnlando]]}} | lingvoj = [[Germana lingvo|la germana]] <br /> [[Franca lingvo|la franca]] <br /> [[Limburga lingvo|la limburga]] ([[kelmis]]a plata dialekto)<ref>{{citaĵo el libro|titolo=Zink|familia nomo=Van Reybrouck|persona nomo=David|jaro=2018|eldoninto=De Bezige Bij|isbn=9789403105604}}</ref> <br /> [[Esperanto]] (ekde 1908) | ĉefurbo = [[Kelmis]] | areo = 3.6 | nombro de loĝantoj = 3000 | nombro de loĝantoj noto = ([[1900]]) <br/> 3 500 ([[1914]]),<br/>rezultis: loĝdenso,<br/>857.1 /km² ([[1900]]) <br/> 972.2 /km² ([[1914]]) | monunuo = [[Franca franko]] kaj aliaj | horzono = +1 (+2 de aprilo ĝis oktobro) | antaŭ 1 = Napoleona Imperio | post 1 = Reĝlando Belgio | estroA titolo = ŝtatestro | estroA1 = Arnold Timothée de Lasaulx | estroA1 dato = 1817–1859 | estroA2 = Pierre Grignard | estroA2 dato = 1918–1920 | rimarko = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} <!--[[Dosiero:Moresnet.png|eta|240px|{{legendo|#F4BE4A|[[Nederlando]]}}{{legendo|flava|[[Belgio]], [[Liège|provinco Lieĝo]]}}{{legendo|#70BDF0|[[Neŭtrala Moresnet]]}}{{legendo|#97DAB7|[[Reĝlando Prusio|Prusio]], [[Rejnlando]]}}|alternative=|maldekstra]]--> [[Dosiero:Moresnet - Gustave ROY.jpg|alternative=Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|eta|Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|maldekstra]] '''Moresneto neŭtrala''', '''Neŭtrala Moresneto''' aŭ "'''Neŭtra Moresneto'''" (en Esperantio ankaŭ foje '''Amikejo'''<ref>(de) ''[https://brf.be/regional/1824961/ Amikejo Turo erzählt die Geschichte von Neutral-Moresnet]'' (Amikejo Turo rakontas la historion de Neŭtrala Moresneto), BRF Nachrichten, la 26-an de aprilo 2024.</ref>) estis, de [[1816]] ĝis [[1919]], malgranda kvazaŭ-"lando" (ĉefurbo: Moresnet), kun teritorio de ĉirkaŭ 3,5&nbsp;km² (333 ha), inter la nuna [[Belgio]] kaj [[Germanio]] kun kontaktopunkto en Nederlando (iam la kvarlanda landlimo). Ĝi ekzistis entute 104 jarojn (de 1816 ĝis 1920) nur ĉar ĝiaj du grandaj najbaraj landoj ne konsentis pri kiu posedu ĝin. Tiel, ili decidis igi ĝin neŭtrala teritorio dividante la regadon egale. Ĝi situas proksimume 7&nbsp;km sudokcidenten el [[Aĥeno]] (Germanio) rekte sude de la intersekco de la [[Germanio|germanaj]], [[Belgio|belgaj]] kaj [[Nederlando|nederlandaj]] landlimoj sur [[Vaalserberg]]. == Neŭtrala Moresneto, projekto de esperanto-ŝtato == Inter januaro kaj marto 1908 pli ol cent kvindek internaciaj gazetoj raportis, ke la disputita areo fariĝus Esperantoŝtateto<ref name=":0">(nederlanda) Wim Meulenkamp, [http://www.dbnl.org/tekst/_maa003198601_01/_maa003198601_01_0017.php Het vierde land. Neutraal-Moresnet, vondeling van Europa] (La kvara lando Neŭtrala-Moresneto, trovito de Eŭropo), Diĝita biblioteko por la nederlandaj literaturoj (DBNL).</ref>. Tio ne vere realiĝis, sed iel ĝi fariĝis la [[Monako]] de la Nordo<ref name=":1" />. === Amikejo === [[Dosiero:Wilhelm Molly.jpg|alternative=Wilhelm Molly, loka kuracisto, esperantisto kaj framasono kiu proklamis la sendependiĝon de Moresnet.|eta|[[Wilhelm Molly]], loka kuracisto, [[esperantisto]] kaj [[framasono]] kiu proklamis la sendependiĝon de Moresnet.]] [[Dosiero:TMK vierlandenpunt.jpg|eta|[http://www.trois-frontieres.be/N/3xmoresnet.php Situo de neŭtrala Moresnet]|maldekstra]][[Dosiero:Drilandenpunt.jpg|eta|[[Vaalserberg]] (la monteto de [[Vaals]]), hodiaŭ [[trilanda punkto|trilanda limpunkto]] inter [[Germanio]], [[Belgio]] kaj [[Nederlando]], estis [[Kvarlanda punkto|kvarlanda limpunkto]] inter 1830, la sendependiĝo de [[Belgio]], ĝis 1919, la fino de la ekzisto de la [[Neŭtrala Moresnet]], kiu sub la nomo "Amikejo" preskaŭ fariĝis la unua teritorio kiu alprenis revolucian decidon oficialigi la lingvon Esperanton<ref>(germana) David Eagleman & Anthony Brandt, ''Kreativität'', eld. [https://www.randomhouse.de/Buch/Kreativitaet/David-Eagleman/Siedler/e411695.rhd Siedler], 2018, p. 116-117, ISBN 978-3-8275-0018-2</ref>|alternative=]] [[Dosiero:Moresnet.jpg|eta|La falsa poŝtmarko publikigita fare de Jean-Baptiste Moens la 1-an de aprilo 1867]] [[Wilhelm Molly]], la ĉefa kuracisto de la zinkminejo, provis sur la teritorio Neŭtrala Moresnet krei la unuan Esperanto-ŝtaton. Wilhelm Molly estis inspirita de franca esperantisto [[Ĝermolisto de francaj esperantistoj|Gustave Roy]], ambaŭ [[framasonoj]]: ili celis igi Moresneton la unua [[Esperanta regno]], nomata "''Amikejo''"<ref>(en) ''[https://www.youtube.com/watch?v=uhfUu1WmiTo&t=396s The Secret International Language: Esperanto Explained]'' - TLDR News, video, 2:34 min</ref>. La proponita himno estis samnoma [[marŝo]] en Esperanto, sed kun adaptita ortografio: "''Amikayo"''. Amikejo estis proklamita en aŭgusto 1908, sed daŭris nur kelkajn tagojn, ĉar nek [[Belgio]] nek [[Prusio]] rezignis siajn rajtojn. Tiam la estro de la teritorio (regiono) estis urbestro. Dum la [[Unua Mondmilito]] tiun teritorion ekokupis [[Germanio]] kaj nur la postmilita [[Traktato de Versajlo]] de la 28a de junio [[1919]] finis la "provizoran neŭtralecon" centjaran, decidante ke Neŭtrala Moresnet apartenos al Belgio. Germanio reaneksis la lokon dum la [[Dua Mondmilito]], sed ĝi reapartenis al Belgio ekde [[1944]]. Nuntempe, ĝi estas parto de la [[municipo]] [[Kelmis]]/La Calamine en la [[Germanlingva komunumo de Belgio|Germanlingva Komunumo de Belgio]]. == Ekapero == Dum [[Viena kongreso|Kongreso de Vieno]] de [[1815]], la eŭropa landodivido estis ja redesegnita por kongrui la novan politikan potenco-distribuon. Unu el tiuj limoj ŝanĝindaj estis inter la nova [[Reĝlando de la Unuiĝintaj Nederlandoj]] kaj [[Prusio]]. Ambaŭ konsentis plejparte ĉar la landlimo sekvis malnovajn liniojn, sed ĉirkaŭ Moresnet estis problemo. Inter la vilaĝoj Moresnet kaj ''Neu-Moresnet'' (poste alinomate ''Kelmis/La Calamine''), aperis la valora [[zinko]]minejo ''Altenberg'' ([[Germana lingvo|germane]]) / ''Vieille Montagne'' ([[Franca lingvo|france]]). Ambaŭ regnoj emis inkluzivi ĝin en siajn respektivajn teritoriojn, kaj interkonsentis en [[1816]]: vilaĝo Moresnet mem estu nederlanda, Neu-Moresnet estu parto de Prusio kaj la minejo kaj vilaĝo ''[[Kelmis]]'' (france ''La Calamine'') ĉirkaŭ ĝi iĝu, provizore, neŭtrala teritorio administrata kune de ambaŭ regnoj. La nova teritorio havis pli-malpli triangulan formon. La bazo estis la ĉefa ŝoseo de [[Aĥeno]] al [[Lieĝo]]. La minejo estis tuj norde el la ŝoseo. Apude du rektaj linioj iris norden konverĝee ĝis sekco sur Vaalserberg. Kiam [[Belgio]] akiris sendependecon el [[Nederlando]] en [[1830]], la lando en la nederlanda flanko ŝanĝis al belga rego, kaj tiel Belgio transprenis kunadministron, kvankam Nederlando neniam cedis formale la regon pri Moresnet. Komence, la teritorio estis regata de du respektivaj reĝaj komisaroj, sed poste oni koncedis al Moresnet pli da aŭtonomio, establante urbestron kaj dekopan konsilion. La urbestro (kaj [[ŝtatestro]]) estis nomumita de la du komisaroj.[[Dosiero:Viergrenzen.jpg|eta|[[Kvarlanda punkto]]: 1. [[Germanio]] 2. [[Nederlando]] 3. [[Belgio]] 4. [[Neŭtrala Moresnet]] - preskaŭ fariĝis la unua [[Esperanta regno]] (Esperanto-ŝtato), nomata "Amikejo" (nun en Kelmis/La Calamine, ene de la limoj de [[Belgio]]).|alternative=]]La vivo en Neŭtrala Moresneto estis regata de la zinkominejo, la ĉefa dungejo, loganta multajn laboristojn el la najbaraj landoj aldone al la "indiĝenoj", kvankam la tuta loĝantaro de Moresneto neniam atingis kvin milojn. Esti "neŭtrala" teritorio havis plurajn bonajn efikojn. Inter ili malgrandaj impostoj, la neekzisto de [[tarifo]]j pri importo el la najbaraj landoj kaj malaltaj prezoj kompare al eksterlandaj. Pluraj servoj kiel poŝto estis dividitaj inter Belgio kaj Prusio (komparu kun [[Andoro]]). La indiĝenoj rajtis elekti kies [[militservo]]n kaj [[Justica povo|jurisdikcion]] (ref ?). Krome, la moresnetanoj, foje nomataj ''neŭtralanoj''<ref name=":1" />, estis konsiderataj senregnanoj kaj ne rajtis havi propran armeon. == Turismo kaj Esperanto == El lingvoturisma vidpunkto ne ankoraŭ ekzistas infrastrukturo<ref>En 1978 je la rememoro de D-ro [[Wilhelm Molly]] okazis honoriga renkontiĝo kun monumenta ŝtono ĉe la protestanta tombejo de Neu-Moresnet. Ĉeestis ne nur esperantistoj sed ankaŭ eminentuloj de [[Kelmis]] kaj la pranevo de d-ro Molly.</ref> en Kelmis, kvankam jam tie estas [[verda vojo]] por promenantoj kaj biciklantoj inter la stratoj ''Bambuschstrasse'' (Moresnet) kaj la vojeto proksime de la ''Hagenfeuerstrasse'' ambau alireblaj ekde la Lütticher Strasse<ref>Noto : [https://www.google.com/maps/d/viewer?mid=1yc7g6oV7ZdB8fDeclm-DoPW-CO8&ll=50.70867027943095%2C6.00209316847895&z=20 Mapo], [http://www.velo-ravel.net/2012/2012-01-29_Pre-RAVeL_L39B_Moresnet_-_La_Calamine.htm Pré-RAVeL L39B] Moresnet – La Calamine/Kelmis</ref>. En 1908, periodo de la UK en [[Dresdeno|Dresden]], ĉirkaŭ 3,5% (140 personoj) parolintus la lingvon Esperanto en la teritorio Moresnet neŭtrala<ref name=":1">Recenzo, N. Rasic, Iom rusta zinko, p. 210, Revuo Esperanto, UEA, n-ro 1328 (10) oktobro 2018.</ref>. Ekzistas [[Youtube]]-filmeto en Esperanto : "Vizito de Kelmis (Amikejo)" - la urbeto en [[Neŭtrala Moresnet]]<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=YXskCWv0c4M]</ref>. En la regiono de Moresnet troviĝas turismejo nomata (antaŭ la [[Unua Mondmilito]]) la [[kvarlanda punkto]] (germane : Vierländerblick), sed nuntempe nomata 'trilanda punkto'<ref name=":0" /> (germane : ''Dreiländereck'')<ref name=":0" /><ref>Turismaj informoj de la municipo Gemmenich</ref> La granda ŝoseo (Lütticher Strasse) inter [[Aachen]] ([[Akeno]]) kaj [[Liège]] ([[Lieĝo]]), estis konsiderata kiel la suda limo de la iama [[Neŭtrala Moresnet]], nun sur la teritorio de la [[municipo]] [[Kelmis]] (fr : La Calamine<ref>[http://www.trois-frontieres.be]</ref>). En 2013, okazis en Moresnet [[FESTO]] (Franca Esperanto-Semajno Terure Organizita), junulara [[Esperanto-renkontiĝo]] organizata de la [[Junulara Esperantista Franca Organizo]] (JEFO). En 2025 esperantistoj komencis iniciaton renomi la Vaalserberg ĉe la iama [[kvarlanda punkto]] al ''<nowiki/>'Monto Zamenhof''', por atentigi pri la historion de la proponita Esperanto-ŝtato Amikejo kaj por honori la fondinton de la lingvo, [[L. L. Zamenhof]]<ref><sup>“Monto Zamenhof”: iama kvarlanda punkto en Eŭropo ricevu novan nomon. ''Revuo Esperanto'', 119-a jaro, n-ro 1410 (3), marto 2026, p. 54. [https://revuoesperanto.org/revuo_marta_2026]</sup></ref>. Moresnet neŭtrala estis tiutempe speciala subjekto de [[internacia juro]]. En [[1908]] Zamenhof favoris la kreon de Esperanto-ŝtato en neŭtrala Moresnet, sed la belgaj esperantistoj forte kontraŭis<ref>(eo) ''Vaalserberg - Monto Zamenhof'', [[Heroldo de Esperanto]], n-ro 2373 (1:2026)</ref>. . En la tempo de Neŭtrala-Moresnet oni povis aŭskulti en la stratoj, en la kafejoj kaj en la [[Kazino|vetludejo]] la francan, la nederlandan, la germanan, la ripuaran (lokan dialekton), la Kelmisan "''Platt''" proksime al kelkaj limburgaj nederlandaj dialektoj, kiun eblas klasifiki nek kiel germanan nek kiel nederlandan, la usonanglan<ref name=":1" />, la rusan (fare de militkaptitoj dum la unua mondmilito), la italan kaj laste sed ne balaste ankaŭ Esperanton<ref name=":0" />.[[Dosiero:Göhltalmuseum - Neu-Moresnet - Belgium.jpg|eta|Geultalmuzeo<ref>Noto : Göhltalmuseum: Maxstrasse 9, Kelmis, fermita ĝis majo 2018 kun nova ekspoziciejo en Lütticher Strasse 208-288, Kelmis.</ref> (de:''Göhltalmuseum),'' (nun fermita) estis muzeo en la iama domo de la direktoro de la zinkminejo kun kolekto de objektoj pri [[Neŭtrala Moresnet]] kiuj nun troviĝas en la [[muzeo Vieille Montagne]].]] == [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|border|40px]] Malapero de [[Neŭtrala Moresnet]] == [[Dosiero:La Calamine - Plaque commémorative dans l'église Notre-Dame-de-l'Assomption 1914-1918 - 01.jpg|eta|maldekstra|Memoraĵo al la filoj de Neŭtrala Moresnet falintaj en ambaŭ armeoj dum la Unua Mondmilito, en la dekstra pordaĵo de la preĝejo Nia-Sinjorino-de-Ties-Ĉielenpreno. Sube en la germana: "Unuiĝintaj en mortoj, R. I. P. [Ripozu en paco].]] Kiam la minejo elĉerpiĝis en [[1885]], aperis duboj pri la pretervivo de [[Neŭtrala Moresneto]]. Pluraj ideoj estis proponitaj por pli aŭtonomigi ĝin: inter ili, [[kazino]], kaj poŝtoservo kun propraj poŝtmarkoj, ideo malakceptita de la loka registaro. La plej rimarkinda iniciato venis de d-ro [[Wilhelm Molly]] (la mineja kuracisto), inspirita de [[Gustave Roy]], ambaŭ framasonoj: ili celis igi Moresneton la unua [[Esperanta regno]], nomata "Amikejo". La proponita himno estis samnoma [[marŝo]] en Esperanto, kun adaptita ortografio: ''Amikayo''. Amikejo estis proklamita en aŭgusto 1908, sed daŭris nur kelkajn tagojn, ĉar nek Belgio nek Prusio rezignis siajn rajtojn. En [[1914]] dum [[unua mondmilito]], [[Germanio]] (heredanto de Prusio) invadis Belgion kaj [[anekso|aneksis]] Moresneton en [[1915]]. === Traktato de Versailles === La postmilita [[Traktato de Versajlo]] ([[28-a de junio]] [[1919]]) finigis la "provizoran neŭtralecon" centjaran, decidante ke la ŝtateto Neŭtrala Moresnet, kiun oni ofte komparas kun ia [[Monako]] aŭ [[Liĥtenŝtejno]], apartenos al Belgio ekde la {{dato|20|01|1920}}, dato de validiĝo de la Traktato<ref>(de, fr, nl, en) [https://www.arch.be/index.php?l=de&m=neuigkeiten&e=neutral-moresnet.-eine-territoriale-eigenheit-in-belgien-von-1816-bis-1919 Neŭtrala Moresnet: speciala parto de Belgio (1816-1919)], Belgisches Staatsarchiv</ref>. Germanio reaneksis la lokon dum la [[dua mondmilito]], sed ĝi reapartenis al Belgio ekde [[1944]]. Nuntempe, ĝi estas parto de la [[municipo]] [[Kelmis]]/La Calamine en la belgaj germanlingvaj [[Germanlingva Komunumo de Belgio|Orientaj Kantonoj]]. == Ekspozicio == De la 4-a ĝis la 12-a de decembro 2021 estis en [[Mastriĥto|Maastricht]], Nederlando, ekspozicio "''Macht, Wellust en Zink''" (Povo, volupto kaj zinko) kiu per historiaj dokumentoj kaj modernaj instalaĵoj (scenografio, dezajno, fotografiaĵoj, artaĵoj) rakontas la historion de la industria pejzaĝo kaj de Neŭtrala Moresnet. Okaze de tiu ekspozicio aperis samtitola libro en kiu estas kvinpaĝa ĉapitro pri Neŭtrala Moresnet aŭ Amikejo kaj la rolo de Esperanto en ĝi. La libro estas [https://www.bureau-europa.nl/macht-wellust-en-zink/download/7860/ZINK-NL-3mmafloop-40p-fogra39-DEF.pdf senpage elŝutebla ĉi tie] (PDF). La direktoro de Bureau Europa kiu organizis la ekspozicion enkondukis la ekspozicion per jenaj vortoj: "''Ĉi tiu ekspozicio rigardas al la evoluo de la unuaj industrioj en Eŭropo en kombinaĵo kun terpolitiko, la ambicio de eŭropa unuiĝo kiu tradukiĝas en [[Esperanto]], la produktomerkatigo sekrete nutrite pere de la parizaj salonoj kaj la senfina instigo al novigo kiu kondukis al la zinkindustrio''"<ref>(nl) [https://www.bureau-europa.nl/macht-wellust-en-zink/ ''Macht, Wellust en Zink'' - ''Het industriële landschap en de mythe van Moresnet'']'','' Bureau Europa, Platform voor architectuur en design, decembro 2022</ref>. == Bibliografio == * ''(nederlanda)'' David van Reybrouck, ''Zink'', De Bezige Bij, 2016, ISBN 978-90-596-5358-0.. *(germana) David van Reybrouck, ''Zink''. Suhrkamp, Berlino 2017, ISBN 978-3-518-75176-3. * (nederlanda) ''Moresnet'', ''opkomst en ondergang van een vergeten buurlandje'' (Moresnet, leviĝo kaj subiro de forgesita najbara landeto, ''traduko al Esperanto bezonata''<ref name=":1" />), Philip Dröge, Het Spectrum, 272 paĝoj, 2016, ISBN 9789000349609 * (nederlanda) ''De laatste Belgen. Een geschiedenis van de Oostkantons'', Selm Wenselaers, Meulenhoff/Manteau (2008) * Grüner Engel, ''Blaues Land'' (Blua lando)'','' München: C.H. Beck, 2007. 204p. ISBN 9783406556173 Germanlingva romano en kiu [[Esperanto]] kaj la neŭtrala Moresnet ludas gravan rolon. * (itala) Camilla Peruch, ''La lingua neutrale. Una voce fuori dal coro per ricostruire l'Europa'', Vittorio Veneto, Kellermann, 2020, ISBN 8867670948. === En Esperanto === * IEI en 2017 eldonis la libron "''Zinko''", verkita de [[David Van Reybrouck|David van Reybrouck]] kaj tradukita al Esperanto de Piet Buijnsters. * David van Reybrouck, "''Zinko''", Esperanto-traduko de Piet Buijnsters, 2017 (reviziita eldono<ref name=":1" />), eld. [[Internacia Esperanto-Instituto]], 55 paĝoj, ISBN 978-90-805651-5-9). En la novelo "Zinko" David van Reybrouck per la nekredeblaj travivaĵoj de unu loĝanto, rakontas la rimarkindan historion de ĉi tiu landeto. Estante pli ol nura historia evento ĝi demandigas kion la grandskala historio faras al ordinaraj homoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.iei.nl/ieieo74.htm|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-12-30|arkivurl=https://web.archive.org/web/20171230173827/http://www.iei.nl/ieieo74.htm|arkivdato=2017-12-30}}</ref> * Ludoviko Karuzo: ''Amikejo, amuza dramo pri lingvaj problemoj en plurlingva urbo''<ref>(eo, it, de) [https://esperantosudtirolo.wordpress.com/tag/plurlingveco/ Projekto Amikejo] kie elŝauteblas la dramo, Esperanto-klubo Sudtirolo, la 12-a de februaro 2011, alirita la 27-an de januaro 2017.</ref> * Henk: ''Apud Slenaken iam estis Esperantoŝtato'', revuo ''[[Sennaciulo]]'', 56-a jarkolekto, n-ro 4(959), paĝo 29. {{-}} <gallery mode="slideshow"> Dosiero:Neutraal Moresnet.jpg|Neŭtrala Moresnet - iama Amikejo Dosiero:WilhelmMolly.jpg|D-ro Wilhelm Molly, esperantisto Dosiero:Moresnet Karte.jpg|[[Neŭtrala Moresnet]] sur [[poŝtkarto]] el la jaro 1900 Dosiero:Vierlandenpunt1.jpg|Poŝtkarto el la jaro 1905 kun la [[Kvarlanda punkto]] kaj [[Neŭtrala Moresnet]] Dosiero:Vierlandenpunt.jpg|[[Kvarlanda punkto]] [[Vaalserberg]] Dosiero:Grenzstein Neutral Moresnet Nr. 53.jpg|Landlima ŝtono en la Geultalmuzeo estas unu el la objektoj pri la historio de [[Neŭtrala Moresnet]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de regnestroj de Moresnet]] * [[Wilhelm Molly]] * [[Muzeo Vieille Montagne]] (parte kun Esperanto-heredaĵo) * [[Kvarlanda punkto]] * [[Ulrike Guérot]] * [[David Van Reybrouck#Neŭtrala Moresnet|David van Reybrouck]] * [[Insulo de la Rozoj|Insulo de la rozoj]] (iama mikronacio esperantista) * [[Romkerhall]] (en la [[Harco]], [[Germanio]]) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=moresnet}} * (germana) [https://lisa.gerda-henkel-stiftung.de/amikejo Filmita debato pri Amikejo kiel modelo de Eŭropa Respubliko aŭ Eŭropo de civitanoj] (kun {{iwiki|Valeska Peschke|Valeska Peschke|d|Q23824512}} [[Ulrike Guérot]] kaj [[Robert Menasse]] kaj aliaj), 2014 *(de) [http://amikejo.net/onewebmedia/AMIKEJO2016-17_Magazin1-170_mail.pdf ''Die Botschaft von Amikejo''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210728210502/http://amikejo.net/onewebmedia/AMIKEJO2016-17_Magazin1-170_mail.pdf |date=2021-07-28 }} (tuta dosiero en PDF-formato) * Ruben Mantels, ''[https://www.de-lage-landen.com/article/staatsvorming-op-postzegelformaat.-twee-boeken-over-het-miniland-moresnet Staatsvorming op postzegelformaat: miniland Moresnet]'', De Lage Landen, la 6-an de novembro 2016. * [https://uea.facila.org/artikoloj/%C4%9Denerale/moresnet-r246/ Moresnet], artikolo en [[UEA Facila]] aperinta 2021-07. * [https://youtube.com/watch?v=YXskCWv0c4M&feature=youtu.be Kelmis - Amikejo], ''Mathieu Schrymecker'',<!-- 22.02.1940-30.10.2021 fonto: https://www.grenzecho.net/64602/familienanzeigen/herr-schrymecker-mathieu--> esperantista historiisto, gvidas nin tra Kelmis serĉe al iamaj konstruaĵoj pri Esperanto kaj Amikejo (Neŭtrala Moresneto). La filmon produktis la loka klubo [[Senlime]]. Alŝutita en 2013. * (eo, nl) [https://libro.ee/file.php?id=922 Moresnet kaj la Esperanta revo]. Mallonga historio de Amikejo, la Neŭtrala Moresnet, surbaze de la esplorado de Philip Dröge. Kreita de Ivo Senden en 2021 * (eo) [https://www.youtube.com/watch?v=MMIOLQxnX0k Klariga filmeto pri la diferenco inter mikronacio kaj mikrostato] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Neŭtra Moresneto| ]] [[Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Esperantaj regnoj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1816]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1919]] 7wlhe8k8tq97j99r0smm9okt8bep3oi 9391978 9391974 2026-06-04T14:10:34Z Alifono 114488 /* En Esperanto */ Kiel Neŭtra Moresneto fariĝis Amikejo. Parizo, Librairie de l’Esperanto, 1908 9391978 wikitext text/x-wiki <!--La uzo de antaŭa ŝablono "informkesto Ŝtato" donis multajn teknikajn problemojn. Ĉi tie fakte "informkesto pereinta ŝtato" por praktikas kaj pli ĝustas. Se iuj indikitaj parametroj ankoraŭ ne montriĝas, tiam pro tio ke ilia parametro-nomoj ankoraŭ ne plene adaptiĝis... --> {{informkesto pereinta ŝtato | origina nomo = [[Esperanto|eo]] Neŭtrala Moresneto <br /> [[Franca lingvo|fr]] Moresnet Neutre <br /> [[Germana lingvo|de]] Neutral-Moresnet <br /> [[Limburga lingvo|li]] Neutraal Moresent <!-- "Moresent" ne estas tajperaro --> <br /> [[Nederlanda lingvo|nl]] Neutraal Moresnet | nomo = Neŭtrala Moresneto | flago = [[Dosiero:Flag of Moresnet.svg|180px]] | himno = La Amikeja Marŝo | mapo noto={{legendo|#F4BE4A|[[Nederlando]]}}{{legendo|flava|[[Belgio]], [[Lieĝo (provinco)|provinco Lieĝo]]}}{{legendo|#70BDF0|[[Neŭtrala Moresnet]]}}{{legendo|#97DAB7|[[Reĝlando Prusio|Prusio]], [[Rejnlando]]}} | lingvoj = [[Germana lingvo|la germana]] <br /> [[Franca lingvo|la franca]] <br /> [[Limburga lingvo|la limburga]] ([[kelmis]]a plata dialekto)<ref>{{citaĵo el libro|titolo=Zink|familia nomo=Van Reybrouck|persona nomo=David|jaro=2018|eldoninto=De Bezige Bij|isbn=9789403105604}}</ref> <br /> [[Esperanto]] (ekde 1908) | ĉefurbo = [[Kelmis]] | areo = 3.6 | nombro de loĝantoj = 3000 | nombro de loĝantoj noto = ([[1900]]) <br/> 3 500 ([[1914]]),<br/>rezultis: loĝdenso,<br/>857.1 /km² ([[1900]]) <br/> 972.2 /km² ([[1914]]) | monunuo = [[Franca franko]] kaj aliaj | horzono = +1 (+2 de aprilo ĝis oktobro) | antaŭ 1 = Napoleona Imperio | post 1 = Reĝlando Belgio | estroA titolo = ŝtatestro | estroA1 = Arnold Timothée de Lasaulx | estroA1 dato = 1817–1859 | estroA2 = Pierre Grignard | estroA2 dato = 1918–1920 | rimarko = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} <!--[[Dosiero:Moresnet.png|eta|240px|{{legendo|#F4BE4A|[[Nederlando]]}}{{legendo|flava|[[Belgio]], [[Liège|provinco Lieĝo]]}}{{legendo|#70BDF0|[[Neŭtrala Moresnet]]}}{{legendo|#97DAB7|[[Reĝlando Prusio|Prusio]], [[Rejnlando]]}}|alternative=|maldekstra]]--> [[Dosiero:Moresnet - Gustave ROY.jpg|alternative=Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|eta|Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|maldekstra]] '''Moresneto neŭtrala''', '''Neŭtrala Moresneto''' aŭ "'''Neŭtra Moresneto'''" (en Esperantio ankaŭ foje '''Amikejo'''<ref>(de) ''[https://brf.be/regional/1824961/ Amikejo Turo erzählt die Geschichte von Neutral-Moresnet]'' (Amikejo Turo rakontas la historion de Neŭtrala Moresneto), BRF Nachrichten, la 26-an de aprilo 2024.</ref>) estis, de [[1816]] ĝis [[1919]], malgranda kvazaŭ-"lando" (ĉefurbo: Moresnet), kun teritorio de ĉirkaŭ 3,5&nbsp;km² (333 ha), inter la nuna [[Belgio]] kaj [[Germanio]] kun kontaktopunkto en Nederlando (iam la kvarlanda landlimo). Ĝi ekzistis entute 104 jarojn (de 1816 ĝis 1920) nur ĉar ĝiaj du grandaj najbaraj landoj ne konsentis pri kiu posedu ĝin. Tiel, ili decidis igi ĝin neŭtrala teritorio dividante la regadon egale. Ĝi situas proksimume 7&nbsp;km sudokcidenten el [[Aĥeno]] (Germanio) rekte sude de la intersekco de la [[Germanio|germanaj]], [[Belgio|belgaj]] kaj [[Nederlando|nederlandaj]] landlimoj sur [[Vaalserberg]]. == Neŭtrala Moresneto, projekto de esperanto-ŝtato == Inter januaro kaj marto 1908 pli ol cent kvindek internaciaj gazetoj raportis, ke la disputita areo fariĝus Esperantoŝtateto<ref name=":0">(nederlanda) Wim Meulenkamp, [http://www.dbnl.org/tekst/_maa003198601_01/_maa003198601_01_0017.php Het vierde land. Neutraal-Moresnet, vondeling van Europa] (La kvara lando Neŭtrala-Moresneto, trovito de Eŭropo), Diĝita biblioteko por la nederlandaj literaturoj (DBNL).</ref>. Tio ne vere realiĝis, sed iel ĝi fariĝis la [[Monako]] de la Nordo<ref name=":1" />. === Amikejo === [[Dosiero:Wilhelm Molly.jpg|alternative=Wilhelm Molly, loka kuracisto, esperantisto kaj framasono kiu proklamis la sendependiĝon de Moresnet.|eta|[[Wilhelm Molly]], loka kuracisto, [[esperantisto]] kaj [[framasono]] kiu proklamis la sendependiĝon de Moresnet.]] [[Dosiero:TMK vierlandenpunt.jpg|eta|[http://www.trois-frontieres.be/N/3xmoresnet.php Situo de neŭtrala Moresnet]|maldekstra]][[Dosiero:Drilandenpunt.jpg|eta|[[Vaalserberg]] (la monteto de [[Vaals]]), hodiaŭ [[trilanda punkto|trilanda limpunkto]] inter [[Germanio]], [[Belgio]] kaj [[Nederlando]], estis [[Kvarlanda punkto|kvarlanda limpunkto]] inter 1830, la sendependiĝo de [[Belgio]], ĝis 1919, la fino de la ekzisto de la [[Neŭtrala Moresnet]], kiu sub la nomo "Amikejo" preskaŭ fariĝis la unua teritorio kiu alprenis revolucian decidon oficialigi la lingvon Esperanton<ref>(germana) David Eagleman & Anthony Brandt, ''Kreativität'', eld. [https://www.randomhouse.de/Buch/Kreativitaet/David-Eagleman/Siedler/e411695.rhd Siedler], 2018, p. 116-117, ISBN 978-3-8275-0018-2</ref>|alternative=]] [[Dosiero:Moresnet.jpg|eta|La falsa poŝtmarko publikigita fare de Jean-Baptiste Moens la 1-an de aprilo 1867]] [[Wilhelm Molly]], la ĉefa kuracisto de la zinkminejo, provis sur la teritorio Neŭtrala Moresnet krei la unuan Esperanto-ŝtaton. Wilhelm Molly estis inspirita de franca esperantisto [[Ĝermolisto de francaj esperantistoj|Gustave Roy]], ambaŭ [[framasonoj]]: ili celis igi Moresneton la unua [[Esperanta regno]], nomata "''Amikejo''"<ref>(en) ''[https://www.youtube.com/watch?v=uhfUu1WmiTo&t=396s The Secret International Language: Esperanto Explained]'' - TLDR News, video, 2:34 min</ref>. La proponita himno estis samnoma [[marŝo]] en Esperanto, sed kun adaptita ortografio: "''Amikayo"''. Amikejo estis proklamita en aŭgusto 1908, sed daŭris nur kelkajn tagojn, ĉar nek [[Belgio]] nek [[Prusio]] rezignis siajn rajtojn. Tiam la estro de la teritorio (regiono) estis urbestro. Dum la [[Unua Mondmilito]] tiun teritorion ekokupis [[Germanio]] kaj nur la postmilita [[Traktato de Versajlo]] de la 28a de junio [[1919]] finis la "provizoran neŭtralecon" centjaran, decidante ke Neŭtrala Moresnet apartenos al Belgio. Germanio reaneksis la lokon dum la [[Dua Mondmilito]], sed ĝi reapartenis al Belgio ekde [[1944]]. Nuntempe, ĝi estas parto de la [[municipo]] [[Kelmis]]/La Calamine en la [[Germanlingva komunumo de Belgio|Germanlingva Komunumo de Belgio]]. == Ekapero == Dum [[Viena kongreso|Kongreso de Vieno]] de [[1815]], la eŭropa landodivido estis ja redesegnita por kongrui la novan politikan potenco-distribuon. Unu el tiuj limoj ŝanĝindaj estis inter la nova [[Reĝlando de la Unuiĝintaj Nederlandoj]] kaj [[Prusio]]. Ambaŭ konsentis plejparte ĉar la landlimo sekvis malnovajn liniojn, sed ĉirkaŭ Moresnet estis problemo. Inter la vilaĝoj Moresnet kaj ''Neu-Moresnet'' (poste alinomate ''Kelmis/La Calamine''), aperis la valora [[zinko]]minejo ''Altenberg'' ([[Germana lingvo|germane]]) / ''Vieille Montagne'' ([[Franca lingvo|france]]). Ambaŭ regnoj emis inkluzivi ĝin en siajn respektivajn teritoriojn, kaj interkonsentis en [[1816]]: vilaĝo Moresnet mem estu nederlanda, Neu-Moresnet estu parto de Prusio kaj la minejo kaj vilaĝo ''[[Kelmis]]'' (france ''La Calamine'') ĉirkaŭ ĝi iĝu, provizore, neŭtrala teritorio administrata kune de ambaŭ regnoj. La nova teritorio havis pli-malpli triangulan formon. La bazo estis la ĉefa ŝoseo de [[Aĥeno]] al [[Lieĝo]]. La minejo estis tuj norde el la ŝoseo. Apude du rektaj linioj iris norden konverĝee ĝis sekco sur Vaalserberg. Kiam [[Belgio]] akiris sendependecon el [[Nederlando]] en [[1830]], la lando en la nederlanda flanko ŝanĝis al belga rego, kaj tiel Belgio transprenis kunadministron, kvankam Nederlando neniam cedis formale la regon pri Moresnet. Komence, la teritorio estis regata de du respektivaj reĝaj komisaroj, sed poste oni koncedis al Moresnet pli da aŭtonomio, establante urbestron kaj dekopan konsilion. La urbestro (kaj [[ŝtatestro]]) estis nomumita de la du komisaroj.[[Dosiero:Viergrenzen.jpg|eta|[[Kvarlanda punkto]]: 1. [[Germanio]] 2. [[Nederlando]] 3. [[Belgio]] 4. [[Neŭtrala Moresnet]] - preskaŭ fariĝis la unua [[Esperanta regno]] (Esperanto-ŝtato), nomata "Amikejo" (nun en Kelmis/La Calamine, ene de la limoj de [[Belgio]]).|alternative=]]La vivo en Neŭtrala Moresneto estis regata de la zinkominejo, la ĉefa dungejo, loganta multajn laboristojn el la najbaraj landoj aldone al la "indiĝenoj", kvankam la tuta loĝantaro de Moresneto neniam atingis kvin milojn. Esti "neŭtrala" teritorio havis plurajn bonajn efikojn. Inter ili malgrandaj impostoj, la neekzisto de [[tarifo]]j pri importo el la najbaraj landoj kaj malaltaj prezoj kompare al eksterlandaj. Pluraj servoj kiel poŝto estis dividitaj inter Belgio kaj Prusio (komparu kun [[Andoro]]). La indiĝenoj rajtis elekti kies [[militservo]]n kaj [[Justica povo|jurisdikcion]] (ref ?). Krome, la moresnetanoj, foje nomataj ''neŭtralanoj''<ref name=":1" />, estis konsiderataj senregnanoj kaj ne rajtis havi propran armeon. == Turismo kaj Esperanto == El lingvoturisma vidpunkto ne ankoraŭ ekzistas infrastrukturo<ref>En 1978 je la rememoro de D-ro [[Wilhelm Molly]] okazis honoriga renkontiĝo kun monumenta ŝtono ĉe la protestanta tombejo de Neu-Moresnet. Ĉeestis ne nur esperantistoj sed ankaŭ eminentuloj de [[Kelmis]] kaj la pranevo de d-ro Molly.</ref> en Kelmis, kvankam jam tie estas [[verda vojo]] por promenantoj kaj biciklantoj inter la stratoj ''Bambuschstrasse'' (Moresnet) kaj la vojeto proksime de la ''Hagenfeuerstrasse'' ambau alireblaj ekde la Lütticher Strasse<ref>Noto : [https://www.google.com/maps/d/viewer?mid=1yc7g6oV7ZdB8fDeclm-DoPW-CO8&ll=50.70867027943095%2C6.00209316847895&z=20 Mapo], [http://www.velo-ravel.net/2012/2012-01-29_Pre-RAVeL_L39B_Moresnet_-_La_Calamine.htm Pré-RAVeL L39B] Moresnet – La Calamine/Kelmis</ref>. En 1908, periodo de la UK en [[Dresdeno|Dresden]], ĉirkaŭ 3,5% (140 personoj) parolintus la lingvon Esperanto en la teritorio Moresnet neŭtrala<ref name=":1">Recenzo, N. Rasic, Iom rusta zinko, p. 210, Revuo Esperanto, UEA, n-ro 1328 (10) oktobro 2018.</ref>. Ekzistas [[Youtube]]-filmeto en Esperanto : "Vizito de Kelmis (Amikejo)" - la urbeto en [[Neŭtrala Moresnet]]<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=YXskCWv0c4M]</ref>. En la regiono de Moresnet troviĝas turismejo nomata (antaŭ la [[Unua Mondmilito]]) la [[kvarlanda punkto]] (germane : Vierländerblick), sed nuntempe nomata 'trilanda punkto'<ref name=":0" /> (germane : ''Dreiländereck'')<ref name=":0" /><ref>Turismaj informoj de la municipo Gemmenich</ref> La granda ŝoseo (Lütticher Strasse) inter [[Aachen]] ([[Akeno]]) kaj [[Liège]] ([[Lieĝo]]), estis konsiderata kiel la suda limo de la iama [[Neŭtrala Moresnet]], nun sur la teritorio de la [[municipo]] [[Kelmis]] (fr : La Calamine<ref>[http://www.trois-frontieres.be]</ref>). En 2013, okazis en Moresnet [[FESTO]] (Franca Esperanto-Semajno Terure Organizita), junulara [[Esperanto-renkontiĝo]] organizata de la [[Junulara Esperantista Franca Organizo]] (JEFO). En 2025 esperantistoj komencis iniciaton renomi la Vaalserberg ĉe la iama [[kvarlanda punkto]] al ''<nowiki/>'Monto Zamenhof''', por atentigi pri la historion de la proponita Esperanto-ŝtato Amikejo kaj por honori la fondinton de la lingvo, [[L. L. Zamenhof]]<ref><sup>“Monto Zamenhof”: iama kvarlanda punkto en Eŭropo ricevu novan nomon. ''Revuo Esperanto'', 119-a jaro, n-ro 1410 (3), marto 2026, p. 54. [https://revuoesperanto.org/revuo_marta_2026]</sup></ref>. Moresnet neŭtrala estis tiutempe speciala subjekto de [[internacia juro]]. En [[1908]] Zamenhof favoris la kreon de Esperanto-ŝtato en neŭtrala Moresnet, sed la belgaj esperantistoj forte kontraŭis<ref>(eo) ''Vaalserberg - Monto Zamenhof'', [[Heroldo de Esperanto]], n-ro 2373 (1:2026)</ref>. . En la tempo de Neŭtrala-Moresnet oni povis aŭskulti en la stratoj, en la kafejoj kaj en la [[Kazino|vetludejo]] la francan, la nederlandan, la germanan, la ripuaran (lokan dialekton), la Kelmisan "''Platt''" proksime al kelkaj limburgaj nederlandaj dialektoj, kiun eblas klasifiki nek kiel germanan nek kiel nederlandan, la usonanglan<ref name=":1" />, la rusan (fare de militkaptitoj dum la unua mondmilito), la italan kaj laste sed ne balaste ankaŭ Esperanton<ref name=":0" />.[[Dosiero:Göhltalmuseum - Neu-Moresnet - Belgium.jpg|eta|Geultalmuzeo<ref>Noto : Göhltalmuseum: Maxstrasse 9, Kelmis, fermita ĝis majo 2018 kun nova ekspoziciejo en Lütticher Strasse 208-288, Kelmis.</ref> (de:''Göhltalmuseum),'' (nun fermita) estis muzeo en la iama domo de la direktoro de la zinkminejo kun kolekto de objektoj pri [[Neŭtrala Moresnet]] kiuj nun troviĝas en la [[muzeo Vieille Montagne]].]] == [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|border|40px]] Malapero de [[Neŭtrala Moresnet]] == [[Dosiero:La Calamine - Plaque commémorative dans l'église Notre-Dame-de-l'Assomption 1914-1918 - 01.jpg|eta|maldekstra|Memoraĵo al la filoj de Neŭtrala Moresnet falintaj en ambaŭ armeoj dum la Unua Mondmilito, en la dekstra pordaĵo de la preĝejo Nia-Sinjorino-de-Ties-Ĉielenpreno. Sube en la germana: "Unuiĝintaj en mortoj, R. I. P. [Ripozu en paco].]] Kiam la minejo elĉerpiĝis en [[1885]], aperis duboj pri la pretervivo de [[Neŭtrala Moresneto]]. Pluraj ideoj estis proponitaj por pli aŭtonomigi ĝin: inter ili, [[kazino]], kaj poŝtoservo kun propraj poŝtmarkoj, ideo malakceptita de la loka registaro. La plej rimarkinda iniciato venis de d-ro [[Wilhelm Molly]] (la mineja kuracisto), inspirita de [[Gustave Roy]], ambaŭ framasonoj: ili celis igi Moresneton la unua [[Esperanta regno]], nomata "Amikejo". La proponita himno estis samnoma [[marŝo]] en Esperanto, kun adaptita ortografio: ''Amikayo''. Amikejo estis proklamita en aŭgusto 1908, sed daŭris nur kelkajn tagojn, ĉar nek Belgio nek Prusio rezignis siajn rajtojn. En [[1914]] dum [[unua mondmilito]], [[Germanio]] (heredanto de Prusio) invadis Belgion kaj [[anekso|aneksis]] Moresneton en [[1915]]. === Traktato de Versailles === La postmilita [[Traktato de Versajlo]] ([[28-a de junio]] [[1919]]) finigis la "provizoran neŭtralecon" centjaran, decidante ke la ŝtateto Neŭtrala Moresnet, kiun oni ofte komparas kun ia [[Monako]] aŭ [[Liĥtenŝtejno]], apartenos al Belgio ekde la {{dato|20|01|1920}}, dato de validiĝo de la Traktato<ref>(de, fr, nl, en) [https://www.arch.be/index.php?l=de&m=neuigkeiten&e=neutral-moresnet.-eine-territoriale-eigenheit-in-belgien-von-1816-bis-1919 Neŭtrala Moresnet: speciala parto de Belgio (1816-1919)], Belgisches Staatsarchiv</ref>. Germanio reaneksis la lokon dum la [[dua mondmilito]], sed ĝi reapartenis al Belgio ekde [[1944]]. Nuntempe, ĝi estas parto de la [[municipo]] [[Kelmis]]/La Calamine en la belgaj germanlingvaj [[Germanlingva Komunumo de Belgio|Orientaj Kantonoj]]. == Ekspozicio == De la 4-a ĝis la 12-a de decembro 2021 estis en [[Mastriĥto|Maastricht]], Nederlando, ekspozicio "''Macht, Wellust en Zink''" (Povo, volupto kaj zinko) kiu per historiaj dokumentoj kaj modernaj instalaĵoj (scenografio, dezajno, fotografiaĵoj, artaĵoj) rakontas la historion de la industria pejzaĝo kaj de Neŭtrala Moresnet. Okaze de tiu ekspozicio aperis samtitola libro en kiu estas kvinpaĝa ĉapitro pri Neŭtrala Moresnet aŭ Amikejo kaj la rolo de Esperanto en ĝi. La libro estas [https://www.bureau-europa.nl/macht-wellust-en-zink/download/7860/ZINK-NL-3mmafloop-40p-fogra39-DEF.pdf senpage elŝutebla ĉi tie] (PDF). La direktoro de Bureau Europa kiu organizis la ekspozicion enkondukis la ekspozicion per jenaj vortoj: "''Ĉi tiu ekspozicio rigardas al la evoluo de la unuaj industrioj en Eŭropo en kombinaĵo kun terpolitiko, la ambicio de eŭropa unuiĝo kiu tradukiĝas en [[Esperanto]], la produktomerkatigo sekrete nutrite pere de la parizaj salonoj kaj la senfina instigo al novigo kiu kondukis al la zinkindustrio''"<ref>(nl) [https://www.bureau-europa.nl/macht-wellust-en-zink/ ''Macht, Wellust en Zink'' - ''Het industriële landschap en de mythe van Moresnet'']'','' Bureau Europa, Platform voor architectuur en design, decembro 2022</ref>. == Bibliografio == * ''(nederlanda)'' David van Reybrouck, ''Zink'', De Bezige Bij, 2016, ISBN 978-90-596-5358-0.. *(germana) David van Reybrouck, ''Zink''. Suhrkamp, Berlino 2017, ISBN 978-3-518-75176-3. * (nederlanda) ''Moresnet'', ''opkomst en ondergang van een vergeten buurlandje'' (Moresnet, leviĝo kaj subiro de forgesita najbara landeto, ''traduko al Esperanto bezonata''<ref name=":1" />), Philip Dröge, Het Spectrum, 272 paĝoj, 2016, ISBN 9789000349609 * (nederlanda) ''De laatste Belgen. Een geschiedenis van de Oostkantons'', Selm Wenselaers, Meulenhoff/Manteau (2008) * Grüner Engel, ''Blaues Land'' (Blua lando)'','' München: C.H. Beck, 2007. 204p. ISBN 9783406556173 Germanlingva romano en kiu [[Esperanto]] kaj la neŭtrala Moresnet ludas gravan rolon. * (itala) Camilla Peruch, ''La lingua neutrale. Una voce fuori dal coro per ricostruire l'Europa'', Vittorio Veneto, Kellermann, 2020, ISBN 8867670948. === En Esperanto === * ''Kiel Neŭtra Moresneto fariĝis Amikejo''. Parizo, ''Librairie de l’Esperanto'', 1908 * David van Reybrouck, "''Zinko''", Esperanto-traduko de Piet Buijnsters, 2017 (reviziita eldono<ref name=":1" />), eld. [[Internacia Esperanto-Instituto]], 55 paĝoj, ISBN 978-90-805651-5-9). En la novelo "Zinko" David van Reybrouck per la nekredeblaj travivaĵoj de unu loĝanto, rakontas la rimarkindan historion de ĉi tiu landeto. Estante pli ol nura historia evento ĝi demandigas kion la grandskala historio faras al ordinaraj homoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.iei.nl/ieieo74.htm|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-12-30|arkivurl=https://web.archive.org/web/20171230173827/http://www.iei.nl/ieieo74.htm|arkivdato=2017-12-30}}</ref> En 2017 [[Internacia Esperanto-Instituto|IEI]] eldonis la libron "''Zinko''", verkita de [[David Van Reybrouck|David van Reybrouck]] kaj tradukita al Esperanto de Piet Buijnsters. * Ludoviko Karuzo: ''Amikejo, amuza dramo pri lingvaj problemoj en plurlingva urbo''<ref>(eo, it, de) [https://esperantosudtirolo.wordpress.com/tag/plurlingveco/ Projekto Amikejo] kie elŝauteblas la dramo, Esperanto-klubo Sudtirolo, la 12-a de februaro 2011, alirita la 27-an de januaro 2017.</ref> * Henk: ''Apud Slenaken iam estis Esperantoŝtato'', revuo ''[[Sennaciulo]]'', 56-a jarkolekto, n-ro 4(959), paĝo 29. {{-}} <gallery mode="slideshow"> Dosiero:Neutraal Moresnet.jpg|Neŭtrala Moresnet - iama Amikejo Dosiero:WilhelmMolly.jpg|D-ro Wilhelm Molly, esperantisto Dosiero:Moresnet Karte.jpg|[[Neŭtrala Moresnet]] sur [[poŝtkarto]] el la jaro 1900 Dosiero:Vierlandenpunt1.jpg|Poŝtkarto el la jaro 1905 kun la [[Kvarlanda punkto]] kaj [[Neŭtrala Moresnet]] Dosiero:Vierlandenpunt.jpg|[[Kvarlanda punkto]] [[Vaalserberg]] Dosiero:Grenzstein Neutral Moresnet Nr. 53.jpg|Landlima ŝtono en la Geultalmuzeo estas unu el la objektoj pri la historio de [[Neŭtrala Moresnet]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de regnestroj de Moresnet]] * [[Wilhelm Molly]] * [[Muzeo Vieille Montagne]] (parte kun Esperanto-heredaĵo) * [[Kvarlanda punkto]] * [[Ulrike Guérot]] * [[David Van Reybrouck#Neŭtrala Moresnet|David van Reybrouck]] * [[Insulo de la Rozoj|Insulo de la rozoj]] (iama mikronacio esperantista) * [[Romkerhall]] (en la [[Harco]], [[Germanio]]) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=moresnet}} * (germana) [https://lisa.gerda-henkel-stiftung.de/amikejo Filmita debato pri Amikejo kiel modelo de Eŭropa Respubliko aŭ Eŭropo de civitanoj] (kun {{iwiki|Valeska Peschke|Valeska Peschke|d|Q23824512}} [[Ulrike Guérot]] kaj [[Robert Menasse]] kaj aliaj), 2014 *(de) [http://amikejo.net/onewebmedia/AMIKEJO2016-17_Magazin1-170_mail.pdf ''Die Botschaft von Amikejo''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210728210502/http://amikejo.net/onewebmedia/AMIKEJO2016-17_Magazin1-170_mail.pdf |date=2021-07-28 }} (tuta dosiero en PDF-formato) * Ruben Mantels, ''[https://www.de-lage-landen.com/article/staatsvorming-op-postzegelformaat.-twee-boeken-over-het-miniland-moresnet Staatsvorming op postzegelformaat: miniland Moresnet]'', De Lage Landen, la 6-an de novembro 2016. * [https://uea.facila.org/artikoloj/%C4%9Denerale/moresnet-r246/ Moresnet], artikolo en [[UEA Facila]] aperinta 2021-07. * [https://youtube.com/watch?v=YXskCWv0c4M&feature=youtu.be Kelmis - Amikejo], ''Mathieu Schrymecker'',<!-- 22.02.1940-30.10.2021 fonto: https://www.grenzecho.net/64602/familienanzeigen/herr-schrymecker-mathieu--> esperantista historiisto, gvidas nin tra Kelmis serĉe al iamaj konstruaĵoj pri Esperanto kaj Amikejo (Neŭtrala Moresneto). La filmon produktis la loka klubo [[Senlime]]. Alŝutita en 2013. * (eo, nl) [https://libro.ee/file.php?id=922 Moresnet kaj la Esperanta revo]. Mallonga historio de Amikejo, la Neŭtrala Moresnet, surbaze de la esplorado de Philip Dröge. Kreita de Ivo Senden en 2021 * (eo) [https://www.youtube.com/watch?v=MMIOLQxnX0k Klariga filmeto pri la diferenco inter mikronacio kaj mikrostato] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Neŭtra Moresneto| ]] [[Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Esperantaj regnoj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1816]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1919]] 2fvw275txv1ftend6a1lq6xp92khcr6 0 9201 9392505 8824305 2026-06-05T07:21:19Z Sj1mor 12103 9392505 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Alfred de MUSSET''' (naskiĝis la [[11-a de decembro|11-an de decembro]] [[1810]] en [[Parizo]], mortis la [[2-a de majo|2-an de majo]] [[1857]] en [[Parizo]]) estis franca aŭtoro. Li havis {{N|intima rilato}} kun [[George Sand]]. ''[[Les enfants du siècle]]'' (La filoj de la jarcento) estas franca biografia drama filmo de 1999 kunverkita kaj reĝisorita de Diane Kurys. Ĝi estas bazita sur la tumulta amafero inter du francaj literaturaj ikonoj de la 19-a jarcento, nome romanisto George Sand ([[Juliette Binoche]]) kaj poeto Alfred de Musset ([[Benoît Magimel]]). == Famaj verkoj == * Contes d’Espagne et d’Italie (poemoj, 1830) * Un spectacle dans un fauteuil (dramo, 1832) * Les caprices de Marianne (komedio, 1833) * Lorenzaccio (dramo, 1834) * La confession d’un enfant du siècle ([[romano]], 1836) * Les nuits (poemciklo, 1835-1837) * Mimi Pinson ([[novelo]], 1845) == En Esperanto aperis == * ''[[La du Amatinoj. La Kapricoj de Mariano]]''. Trad. [[Jan Van Schoor]]. – Antwerpen: La Verda Velo, Antverpeno, 1929 * ''Mimi Pinson''. Trad. M. Rethel. – Venlo: Esperanto-Instituto, 1934 * ''La poeto''. – En: [[Tutmonda sonoro]]. Vol. 2. – p.&nbsp;453 ===Recenzoj=== Pri ''Mimi Pinson'' {{citaĵo|Karakteriza rakonto pri Pariza [[studenta vivo]]. La traduko estas klara kaj bonstila, kun escepto de kelkaj modaj [[strangaĵo]]j: ''kelkiu (iu), ili faris nenion escepte (krom) fumi; depos (de) ; [[konatulo]] (konato)''. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 353, Septembro (1934)}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Alfred de Musset}} * http://r.platteau.free.fr/TradukitajPoemoj.htm#Vespera_stel_Musset esperantigo de unu poemo "vesperstelo" * http://32.1911encyclopedia.org/M/MU/MUSSET_LOUIS_CHARLES_ALFRED_DE.htm <!-- nl:De Musset in de 1911 Encyclopaedia Brittanica nl->eo:_De_ _Musset_ _in_ _de_ 1911 _Encyclopaedia_ _Brittanica_ --> * http://www.poetes.com/musset/index.php <!-- nl:Site gewijd aan de Musset (in het Frans) nl->eo:_Site_ _gewijd_ _aan_ _de_ _Musset_ (_in_ _het_ Franca lingvo) --> * http://poesie.webnet.fr/auteurs/musset.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050909082927/http://poesie.webnet.fr/auteurs/musset.html |date=2005-09-09 }} <!-- nl:Uitgebreide lijst van werken van de Musset --> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Musset, Alfred de}} [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj dramistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Franca Akademio]] 0yoqd85yt285itw387w0ib1xovgqt6l 1 12099 9392042 9391532 2026-06-04T15:16:50Z Arbarulo 135469 9392042 wikitext text/x-wiki == ''Naciisto'' kompare al ''naciano'' == Mi pardonpetas al [[Vikipediisto:)|:)]] ke mi reŝanĝis naciano al naciisto : ''isto'' montras ano de partio dum ''ano'' montras loĝanton de la nomata regno (nacio). -- [[Vikipediisto:ArnoLagrange|ArnoLagrange]] 10:49 31. Jul 2003 (UTC) Mi konsentas (kompreneble), kaj oni faru la samon pri la ''respublikistoj''. Vidu [[naciismo]] kaj [[respublikismo]]. -- [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] : Mi forgesis klarigi la kialon. Estas grave ne konfuzi la aferon. La flanko de Franco estis konitaj kiel ''nacionales'' ("naciaj") au ''nacionalistas'' ("naciismaj"). Sed en la respublika flanko, krom maldekstranoj, ankaŭ gravis eŭskaj naciismanoj kaj katalunaj naciismanoj (ankaŭ ''nacionalistas''). Tial nuntempe oni (miakalkule) preferas nomi frankanojn ''nacionales'' (laŭ neŭtrala vidpunkto, estas aliaj nomoj ne neŭtralaj: ''franquistas'', "frankanoj"; ''cruzados'': krucmilitistoj"; ''rebeldes'': "ribeluloj"; ''fascistas'': "faŝismanoj") kaj rezervi ''nacionalistas'' al la respublikemaj regionaj naciismanoj (plurfoje sendependiĝanoj). Mi intencis respeguli tiun hispanan uzon en Esperanto. Sed mi ne rimarkis, ke "ano" ankaŭ oni povas kompreni "loĝanto". Cetere, mi ne ŝatas "isto" kun signifo "ismano". Ĉu mi klarigis la aferon? :"respublikano" respegulas ''republicano''. :Ĉu oni pensas klarigan solvon? Kion uzis tiamaj esperantistoj? :-- [[Vikipediisto:)|:)]] 02:09 1. Aŭg 2003 (UTC) :: Eble vi pravas pri ''naciano''/''naciisto'', ĉar ŝajne vere estas tia distingo en la hispana. Tamen la vorto ''naciano'' ŝajnas al mi pli neŭtrala, signifante nur anon de la nacio, sen ideologiaj nuancoj, kio eble ne estas vera pri hispana ''nacional''. Sed pri ''respublikisto/ano'', se mi ne eraras, ne ekzistas en la hispana ia ''ista'' vorto kontrasta al ''republicano'' (republiquista?), do oni ne povas decidi laŭ tiu sufikso. Ŝajnas al mi, ke ''respublikisto'' pli bone spegulas la ideologiecon de membreco en la respublikistoj. [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] :::Kaze, ke ne klaras: ''nacional'' signifas "faŝisma" nur en kunteksto de Hispana Enlanda Milito. Oni ne uzas ĝin por aktualaĵoj krom en normala "nacia" (aŭ "regna") senco. :::En la hispana, "respublikano" kaj "respublikismano" estas kaj ''republicano''. Sed respublikanaj trupoj ("respublikemaj") estis respublikanaj ("respublikloĝantaj"). Do, eĉ se estas du sencoj, ambaŭ validas. :::-- [[Vikipediisto:)|:)]] 00:34 2. Aŭg 2003 (UTC) :: ''isto'' en la senco de ''ismano'' estas treege ofta en Esperanto, kaj tute akceptebla signifo por tiu vortero. ''Ismano'' estas apenaŭ uzata, krom en klarigoj pri ''isto''. Miaopinie, oni tre malofte provu ŝanĝi vivantan lingvon. -- [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] ::: Mi preferus ke en la artikolo estu uzataj "naciisto" kaj "respublikisto" kaj estu la klarigo pri distingo inter la faŝistaj kaj la katalunaj aŭ eŭskaj naciistoj. Se vere vi ne volas uzi la ĝustan esperantan "naciisto", mi sugestas "naciuloj". Sed nepre ne "naciano" kiu simple havas alian signifon. Oni ne povas speguli nacilingvajn kontrastojn spite la regulojn de esperanto. -- [[Vikipediisto:ArnoLagrange|ArnoLagrange]] 09:31 1. Aŭg 2003 (UTC) ::::Anekdote, laŭ PIV, "naciano" kajsignifas "ne-hebreo". "Naciulo" ne aperas, "sennaciulo" jes. ::::Kiel vi sentas "naciflankano"? ::::-- [[Vikipediisto:)|:)]] 00:34 2. Aŭg 2003 (UTC) ----- === Pri kelkaj vortoj nenaivaj === Mi trovas pli oportuna la vorton '''naciulo'''. Oni memoru, ke tiutempe la diversaj politikaj emoj kaj partioj en Hispanio emis rompi la landon, kaj la puĉintoj malebligis tion. La vorto ''respublika'' aŭ ''respublikana'' por la alia flanko en la milito estas, laŭ mi, eĉ malpli taŭga, ĉar neniu el la koncernaj partioj defendis vere la Respublikon, sed siajn koncernajn version de la Ŝtato. Anarĥiistoj, ekzemple, proklamis la anarĥiisman ŝtaton en Aragono kaj la fino de la Milito. Sed baldaŭ la maŭraj trupoj de Generalo Franko invadis la regionon, kaj finigis tiun eksperimenton. Aliflanke, la vorto '''ruĝuloj''' por la nome partianoj de la Respubliko ne estas fia aŭ troiga, ĉar la plej granda parto el ili konfesis sin kiel ruĝuloj, ekzemple socialistoj kaj komunistoj, kaj ankaŭ anarĥiistoj. Ili fiere diris, ke ili estas ''ruĝuloj''. Sed la homoj, kiuj batalis en la flanko de la puĉintoj neniam diris, ke ili estis faŝistoj. En Hispanio homoj emas konfuzi '''aŭtoritatismo''' kaj '''faŝismo''', kaj tio ja estas grava eraro. Nek Franko nek siaj partianoj iam diris, ke ili kongruas kun la postuloj de Benito Mussolini aŭ sia Faŝisma Partio. Kaj, fakte, se oni analizas la agojn de la italaj faŝistoj kaj de la hispanaj puĉintoj, oni ne trovas similaĵojn. La fakto, ke Nazia Germanio kaj Faŝisma Italio helpis la puĉintojn ankaŭ ne igas ilin faŝismajn. Same kiel la helpo de Sovetunio al respublika flanko ne igis ĝin soveta..., kvankam modernaj teorioj historiaj diras, ke tio estis malebligata nur pro tio, ke ili malvenkis la militon. Kaj mi demandas, kial la artikolo nomiĝas '''enlanda''' kaj ne '''intercivitana''' milito? Tiu lasta estas internacie adoptita pri nia milito de 1936 al 1939. === ''Guernica'' kompare al ''Gernika'' === Se oni jam esperantigas la nomon, kial oni ne tute esperantigas ĝin al ''Gerniko''? -- [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] :Mi intencis uzi [[Gernika]] por la urbo kaj [[Guernica]] por la pikasa pentraĵo. :La urbo http://www.gernika-lumo.net/ estas nun oficiale ''Gernika-Lumo'' laŭ la eŭska. La hispana nomo (jam ne oficiala) estas ''Guernica y Luno'', sed mi ne certas, ke tiam ''Lumo/Luno'' estis kunigita al Gernika. Popole, oni nomas ĝin Gernika aŭ Guernica [gernika]. :Pravigante la distingo inter urbo kaj pentraĵo estas tiu ĉi ( http://www.gernika-lumo.net/irudiak/fotos/r_gernika.jpg en http://www.gernika-lumo.net/informazio_turistikoa/datos/ca_gernika.htm ) strata murmozaiko, kun skribaĵo ''"Guernica" Gernikara'' ([pentraĵo] "Guernica" al [urbo] Gernika), postulante ke la pentraĵo estu en Gernika anstataŭ Madrido. :Se vi preferas uzi [[Gerniko]] por la urbo, laŭ via plaĉo. :-- [[Vikipediisto:)|:)]] 02:09 1. Aŭg 2003 (UTC) == Tendenco == Mi trovas la artikolon tro partia je maldekstro. La kaŭzoj de la milito ne estas en Franko mem, kiu fakte estis kontraŭ la puĉo de [[Kejpo de Ljano]] je 1932, sed en la Ribelo de Asturio je 1934, kiun la Prezidanto de la Respubliko, S-ro [[Manuel Azaña]] mendis Generalon Frankon subpremi favore al la Respubliko. Du jaroj poste, revoluciuloj provis abolicii la ŝtaton, kaj pro tio Generalo Franko puĉis, provante restori publikan ordon. La interpreto de la Historio, en ĉi tiu mesaĝo, ŝajnas al mi tro naiva kaj erariga, eme al maldekstro. Dum kvardek jaroj tia estis la interpreto de la milito de la klandestinaj politikaj partioj de Hispanio. Sed nun la arĥivoj de la koncernaj nacioj jam estas nesekretaj, kaj tiuj de eks-Sovetunio estas aparte rivelemaj pri la rolo de sovetoj kaj komunistoj en la milito. Bonvolu esti pli respektemaj al vero. :RESPONDO: :Tiu estas la tezo de la hispana ekstrema dekstro, kiu lastatempe volas malkulpigi la puĉistojn pri la puĉo kiun ili provis kontraŭ la Respubliko. La malsukceso de tiu puĉo estis la origino de la milito. Franco estis kiu komencis la militon, li estis kiu ribelis kontraŭ la respublikana registaro kaj li estis kiu altrudis 40 jarojn da diktaturo. :La revolucia striko de 1934 okazis ĉefe en Asturio, kaj estis finita de Franco mem laŭ ordonoj de la tiama dekstra registaro. La puĉo-provo okazis en 1936, do, tute ne temis pri ia respondo al revolucia provo. Kaj tion diras ne nur mi, sed la seriozaj hispanaj historiistoj, konservemaj kaj malkonservemaj. Nur kelkaj ekstremdekstraj stultuloj kies sola celo estas vendi polemikajn librojn diras alion, kaj verŝajne ankau tiuj kiuj akceptas iliajn asertojn kiel verojn. :: Bonvolu nur afable diskuti kaj subskribi viajn kontribuojn. Nomi iun kiu ne havas saman opinion "stultulo" ne helpas klarigi la debaton. --[[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange]]</font>&nbsp;[[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] 08:04, 9. Aŭg 2005 (UTC) ::: Oni ne insultis al la aŭtoro de la respondo sed al la ekstrem-dekstrula hispana verkisto kiu nuntempe provas ŝanĝi la historion kaj igi la kulpantojn senkulpuloj. Ĉu vi reagus per tia komprenemo se iu ĉi tie verkus ke la naziaj amasmortigoj estas mensogoj aŭ ke oni atakis la judojn ĉar ili estis danĝeraj por la pluekzisto de Germanio kaj ke do la naziaj faroj estis memdefendaj?. == Enlanda aŭ Civila milito == Vere ŝajnas al mi ke hispanaj amikoj ne ŝatas "Civila Milito" ĉar estas milito de armeoj, ne de civiloj, sed neniam kaj nenie estis milito inter civiluloj! Pensi civilulon kun pano sub brako pafante siajn vicinojn estas ne eble! Kiel diris Brazila verkisto, neniu vidis ebrio de unu lando pafante ebrion de alia lando. Ĉio kion oni nomas "civilan militon" estas internaj militoj inter armeojn. Kiam okazis milito inter armeo kaj popolo, estas revolucio, ribelo, ktp. Popolo kontraŭ popolo ne eblas! :uhmmm... ni, hispanoj, plejmulte nomas tiun damnan militon "''guerra civil''", tio estas "civila milito". Eble teorie militoj nur povas okazi inter armeojn, sed dum ĉi tiu konkreta batalado spruĉis diversaj "popolaj" malamoj, ribelemoj, venĝoj, ktp. (religiaj, interklasaj, naciistaj, politikemaj, kaj eĉ personaj) kiuj aldonis al la teorie nur armea afero veran popolan nuancon. Normalaj laboristoj aliĝis al neprofesiaj "armeoj" kaj la plejmulto de la loĝantaro suferis kaj luktis siamaniere en ambaŭ flankoj, ĉar tiu ne estis nur armea milito. Samokazis komunismaj kaj anarĥismaj revolucioj, sendependismaj kaj religiemaj movadoj, aŭ la situacio simple igis normalajn homojn batali nur por defendi siajn familiojn aŭ ĉar la batalantoj devigis ilin tion fari, pro loĝi en lando kontrolita de unu el la flankoj. Almenaŭ, mi tiel komprenas la aferon.--[[Vikipediisto:Fimako|Fimako]] 23:08, 7. Jul 2010 (UTC) == "Antecedentoj"? == Mi ne dubas, ke la troneologismemaj esperantistoj jam firme envortarigis la vorton "antecedento." Tamen, mi trovas ĝin nenecesa kaj eĉ malutila. Kial oni uzus tiun ĉi vorton, se oni anstataŭe povas paroli pri "antaŭokazoj"? Ambaŭ vortoj enhavas kvin silabojn, do mi ne komprenas la valoron de "antecedento." Fakte, aspektas al mi kiel "ant-ece-dento"... Eble la eŭropanaj esperantistoj bone kapablas kompreni la vorton, sed parolanto de neeŭropa lingvo neniam divenus ĝian signifon senhelpe de vortaro. Mi trovas ĉi tiun fakton kontraŭa al la internacia spirito de nia lingvo, kiel Zamenhof ĝin intencis. Pro tio mi ŝanĝos la vorton. Se iu volas pludebati la temon, ek al la diskutado! Sed mi trovas ĝin tute freneza. --[[Vikipediisto:Nick|Nick]], 14 apr 2008, 22:51 (UTC) Kvankam mi vidas la supran noton nur nun, mi esprimas mian plenan konsenton kun Nick. Ŝajne tiel pensis ankaŭ aliaj homoj, ĉar ekestis nenia ajn disputo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:20, 5 Aŭg. 2013 (UTC) {{re|Kani|Arbarulo}} Vi vidas, ke mi hodiaŭ kunskrapis bazajn informerojn el la hispana teksto por krei tute bazan tekston pri [[Alardo Prats Beltrán]], ĉar mi pensas ke lia historia verkaĵo "Fronto kaj postfronto de Aragonio"" de 1938 estas esenca esperantlingva fonto pri la Hispana Enlanda Milito. La traduko ne tre facilis, ĉar la hispana fontoteksto preskaŭ tute ne uzas internajn ligilojn kaj subkomprenis multajn informojn. Eble vi volas rigardeti la e-lingvan tekston pri [[Alardo Prats Beltrán]] kaj eventuale proponi adaptojn. Ĉiukaze mi havas demandon pri la informero "elhispanigis Pario" el la bibliografia priskribo. Tia pseŭdonimo diras preskaŭ nenion kaj sen iu ajn klarigo eĉ aspektas neserioza. Ĉu vi havas iun ideon pri la identeco de la tradukinto? Ĉar la Frankismo longe pasis kaj certe ankaŭ la tradukinto intertempe longe ne plu vivas, eblus jam sendanĝere levi la anonimecon... se eblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:05, 4 jun. 2026 (UTC) :Mi dediĉis tempon al la ĉefa artikolo pri la milito. Mi nun aranĝas la artikolon pri Largo Caballero. Mi ne dediĉos miajn tutajn energiojn al elstarigo de la cent artikolojn rilatajn al la milito. Se vi volas elekti ĝin por la monato, bone; se ne, ankaŭ bone. Ĉu vi scias, ke estas 40 000 libroj pri la milito? Pri la 86-paĝa libreto de Alardo Prats mi povas diri, ke mi havas ĝin kaj pri la tradukisto diras nur "Elhispanigis Pario". Mi ne povas esti plenplena esploristo pri la temo. Eble iam aperos la solvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:20, 4 jun. 2026 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Ĉu vi jam serĉis en ''La danĝera lingvo''? Ŝajnas al mi ke tio devus esti la unua rimedo en demandoj pri interrilatado de Esperanto kaj persekutemaj registaroj. Krome, la mencio "elhispanigis Pario" ŝajnas al mi tute normala. La celo de cito estas identigi la citatan verkon, do ĝi reproduktu la informojn tiel, kiel ili estas donitaj en la verko. Kompreneble aldona klarigo estus bonvena. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:16, 4 jun. 2026 (UTC) 54sivzzfcwpso778jyme7d6z09ltmne 9392125 9392042 2026-06-04T16:50:57Z ThomasPusch 1869 /* "Antecedentoj"? */ 9392125 wikitext text/x-wiki == ''Naciisto'' kompare al ''naciano'' == Mi pardonpetas al [[Vikipediisto:)|:)]] ke mi reŝanĝis naciano al naciisto : ''isto'' montras ano de partio dum ''ano'' montras loĝanton de la nomata regno (nacio). -- [[Vikipediisto:ArnoLagrange|ArnoLagrange]] 10:49 31. Jul 2003 (UTC) Mi konsentas (kompreneble), kaj oni faru la samon pri la ''respublikistoj''. Vidu [[naciismo]] kaj [[respublikismo]]. -- [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] : Mi forgesis klarigi la kialon. Estas grave ne konfuzi la aferon. La flanko de Franco estis konitaj kiel ''nacionales'' ("naciaj") au ''nacionalistas'' ("naciismaj"). Sed en la respublika flanko, krom maldekstranoj, ankaŭ gravis eŭskaj naciismanoj kaj katalunaj naciismanoj (ankaŭ ''nacionalistas''). Tial nuntempe oni (miakalkule) preferas nomi frankanojn ''nacionales'' (laŭ neŭtrala vidpunkto, estas aliaj nomoj ne neŭtralaj: ''franquistas'', "frankanoj"; ''cruzados'': krucmilitistoj"; ''rebeldes'': "ribeluloj"; ''fascistas'': "faŝismanoj") kaj rezervi ''nacionalistas'' al la respublikemaj regionaj naciismanoj (plurfoje sendependiĝanoj). Mi intencis respeguli tiun hispanan uzon en Esperanto. Sed mi ne rimarkis, ke "ano" ankaŭ oni povas kompreni "loĝanto". Cetere, mi ne ŝatas "isto" kun signifo "ismano". Ĉu mi klarigis la aferon? :"respublikano" respegulas ''republicano''. :Ĉu oni pensas klarigan solvon? Kion uzis tiamaj esperantistoj? :-- [[Vikipediisto:)|:)]] 02:09 1. Aŭg 2003 (UTC) :: Eble vi pravas pri ''naciano''/''naciisto'', ĉar ŝajne vere estas tia distingo en la hispana. Tamen la vorto ''naciano'' ŝajnas al mi pli neŭtrala, signifante nur anon de la nacio, sen ideologiaj nuancoj, kio eble ne estas vera pri hispana ''nacional''. Sed pri ''respublikisto/ano'', se mi ne eraras, ne ekzistas en la hispana ia ''ista'' vorto kontrasta al ''republicano'' (republiquista?), do oni ne povas decidi laŭ tiu sufikso. Ŝajnas al mi, ke ''respublikisto'' pli bone spegulas la ideologiecon de membreco en la respublikistoj. [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] :::Kaze, ke ne klaras: ''nacional'' signifas "faŝisma" nur en kunteksto de Hispana Enlanda Milito. Oni ne uzas ĝin por aktualaĵoj krom en normala "nacia" (aŭ "regna") senco. :::En la hispana, "respublikano" kaj "respublikismano" estas kaj ''republicano''. Sed respublikanaj trupoj ("respublikemaj") estis respublikanaj ("respublikloĝantaj"). Do, eĉ se estas du sencoj, ambaŭ validas. :::-- [[Vikipediisto:)|:)]] 00:34 2. Aŭg 2003 (UTC) :: ''isto'' en la senco de ''ismano'' estas treege ofta en Esperanto, kaj tute akceptebla signifo por tiu vortero. ''Ismano'' estas apenaŭ uzata, krom en klarigoj pri ''isto''. Miaopinie, oni tre malofte provu ŝanĝi vivantan lingvon. -- [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] ::: Mi preferus ke en la artikolo estu uzataj "naciisto" kaj "respublikisto" kaj estu la klarigo pri distingo inter la faŝistaj kaj la katalunaj aŭ eŭskaj naciistoj. Se vere vi ne volas uzi la ĝustan esperantan "naciisto", mi sugestas "naciuloj". Sed nepre ne "naciano" kiu simple havas alian signifon. Oni ne povas speguli nacilingvajn kontrastojn spite la regulojn de esperanto. -- [[Vikipediisto:ArnoLagrange|ArnoLagrange]] 09:31 1. Aŭg 2003 (UTC) ::::Anekdote, laŭ PIV, "naciano" kajsignifas "ne-hebreo". "Naciulo" ne aperas, "sennaciulo" jes. ::::Kiel vi sentas "naciflankano"? ::::-- [[Vikipediisto:)|:)]] 00:34 2. Aŭg 2003 (UTC) ----- === Pri kelkaj vortoj nenaivaj === Mi trovas pli oportuna la vorton '''naciulo'''. Oni memoru, ke tiutempe la diversaj politikaj emoj kaj partioj en Hispanio emis rompi la landon, kaj la puĉintoj malebligis tion. La vorto ''respublika'' aŭ ''respublikana'' por la alia flanko en la milito estas, laŭ mi, eĉ malpli taŭga, ĉar neniu el la koncernaj partioj defendis vere la Respublikon, sed siajn koncernajn version de la Ŝtato. Anarĥiistoj, ekzemple, proklamis la anarĥiisman ŝtaton en Aragono kaj la fino de la Milito. Sed baldaŭ la maŭraj trupoj de Generalo Franko invadis la regionon, kaj finigis tiun eksperimenton. Aliflanke, la vorto '''ruĝuloj''' por la nome partianoj de la Respubliko ne estas fia aŭ troiga, ĉar la plej granda parto el ili konfesis sin kiel ruĝuloj, ekzemple socialistoj kaj komunistoj, kaj ankaŭ anarĥiistoj. Ili fiere diris, ke ili estas ''ruĝuloj''. Sed la homoj, kiuj batalis en la flanko de la puĉintoj neniam diris, ke ili estis faŝistoj. En Hispanio homoj emas konfuzi '''aŭtoritatismo''' kaj '''faŝismo''', kaj tio ja estas grava eraro. Nek Franko nek siaj partianoj iam diris, ke ili kongruas kun la postuloj de Benito Mussolini aŭ sia Faŝisma Partio. Kaj, fakte, se oni analizas la agojn de la italaj faŝistoj kaj de la hispanaj puĉintoj, oni ne trovas similaĵojn. La fakto, ke Nazia Germanio kaj Faŝisma Italio helpis la puĉintojn ankaŭ ne igas ilin faŝismajn. Same kiel la helpo de Sovetunio al respublika flanko ne igis ĝin soveta..., kvankam modernaj teorioj historiaj diras, ke tio estis malebligata nur pro tio, ke ili malvenkis la militon. Kaj mi demandas, kial la artikolo nomiĝas '''enlanda''' kaj ne '''intercivitana''' milito? Tiu lasta estas internacie adoptita pri nia milito de 1936 al 1939. === ''Guernica'' kompare al ''Gernika'' === Se oni jam esperantigas la nomon, kial oni ne tute esperantigas ĝin al ''Gerniko''? -- [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] :Mi intencis uzi [[Gernika]] por la urbo kaj [[Guernica]] por la pikasa pentraĵo. :La urbo http://www.gernika-lumo.net/ estas nun oficiale ''Gernika-Lumo'' laŭ la eŭska. La hispana nomo (jam ne oficiala) estas ''Guernica y Luno'', sed mi ne certas, ke tiam ''Lumo/Luno'' estis kunigita al Gernika. Popole, oni nomas ĝin Gernika aŭ Guernica [gernika]. :Pravigante la distingo inter urbo kaj pentraĵo estas tiu ĉi ( http://www.gernika-lumo.net/irudiak/fotos/r_gernika.jpg en http://www.gernika-lumo.net/informazio_turistikoa/datos/ca_gernika.htm ) strata murmozaiko, kun skribaĵo ''"Guernica" Gernikara'' ([pentraĵo] "Guernica" al [urbo] Gernika), postulante ke la pentraĵo estu en Gernika anstataŭ Madrido. :Se vi preferas uzi [[Gerniko]] por la urbo, laŭ via plaĉo. :-- [[Vikipediisto:)|:)]] 02:09 1. Aŭg 2003 (UTC) == Tendenco == Mi trovas la artikolon tro partia je maldekstro. La kaŭzoj de la milito ne estas en Franko mem, kiu fakte estis kontraŭ la puĉo de [[Kejpo de Ljano]] je 1932, sed en la Ribelo de Asturio je 1934, kiun la Prezidanto de la Respubliko, S-ro [[Manuel Azaña]] mendis Generalon Frankon subpremi favore al la Respubliko. Du jaroj poste, revoluciuloj provis abolicii la ŝtaton, kaj pro tio Generalo Franko puĉis, provante restori publikan ordon. La interpreto de la Historio, en ĉi tiu mesaĝo, ŝajnas al mi tro naiva kaj erariga, eme al maldekstro. Dum kvardek jaroj tia estis la interpreto de la milito de la klandestinaj politikaj partioj de Hispanio. Sed nun la arĥivoj de la koncernaj nacioj jam estas nesekretaj, kaj tiuj de eks-Sovetunio estas aparte rivelemaj pri la rolo de sovetoj kaj komunistoj en la milito. Bonvolu esti pli respektemaj al vero. :RESPONDO: :Tiu estas la tezo de la hispana ekstrema dekstro, kiu lastatempe volas malkulpigi la puĉistojn pri la puĉo kiun ili provis kontraŭ la Respubliko. La malsukceso de tiu puĉo estis la origino de la milito. Franco estis kiu komencis la militon, li estis kiu ribelis kontraŭ la respublikana registaro kaj li estis kiu altrudis 40 jarojn da diktaturo. :La revolucia striko de 1934 okazis ĉefe en Asturio, kaj estis finita de Franco mem laŭ ordonoj de la tiama dekstra registaro. La puĉo-provo okazis en 1936, do, tute ne temis pri ia respondo al revolucia provo. Kaj tion diras ne nur mi, sed la seriozaj hispanaj historiistoj, konservemaj kaj malkonservemaj. Nur kelkaj ekstremdekstraj stultuloj kies sola celo estas vendi polemikajn librojn diras alion, kaj verŝajne ankau tiuj kiuj akceptas iliajn asertojn kiel verojn. :: Bonvolu nur afable diskuti kaj subskribi viajn kontribuojn. Nomi iun kiu ne havas saman opinion "stultulo" ne helpas klarigi la debaton. --[[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange]]</font>&nbsp;[[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] 08:04, 9. Aŭg 2005 (UTC) ::: Oni ne insultis al la aŭtoro de la respondo sed al la ekstrem-dekstrula hispana verkisto kiu nuntempe provas ŝanĝi la historion kaj igi la kulpantojn senkulpuloj. Ĉu vi reagus per tia komprenemo se iu ĉi tie verkus ke la naziaj amasmortigoj estas mensogoj aŭ ke oni atakis la judojn ĉar ili estis danĝeraj por la pluekzisto de Germanio kaj ke do la naziaj faroj estis memdefendaj?. == Enlanda aŭ Civila milito == Vere ŝajnas al mi ke hispanaj amikoj ne ŝatas "Civila Milito" ĉar estas milito de armeoj, ne de civiloj, sed neniam kaj nenie estis milito inter civiluloj! Pensi civilulon kun pano sub brako pafante siajn vicinojn estas ne eble! Kiel diris Brazila verkisto, neniu vidis ebrio de unu lando pafante ebrion de alia lando. Ĉio kion oni nomas "civilan militon" estas internaj militoj inter armeojn. Kiam okazis milito inter armeo kaj popolo, estas revolucio, ribelo, ktp. Popolo kontraŭ popolo ne eblas! :uhmmm... ni, hispanoj, plejmulte nomas tiun damnan militon "''guerra civil''", tio estas "civila milito". Eble teorie militoj nur povas okazi inter armeojn, sed dum ĉi tiu konkreta batalado spruĉis diversaj "popolaj" malamoj, ribelemoj, venĝoj, ktp. (religiaj, interklasaj, naciistaj, politikemaj, kaj eĉ personaj) kiuj aldonis al la teorie nur armea afero veran popolan nuancon. Normalaj laboristoj aliĝis al neprofesiaj "armeoj" kaj la plejmulto de la loĝantaro suferis kaj luktis siamaniere en ambaŭ flankoj, ĉar tiu ne estis nur armea milito. Samokazis komunismaj kaj anarĥismaj revolucioj, sendependismaj kaj religiemaj movadoj, aŭ la situacio simple igis normalajn homojn batali nur por defendi siajn familiojn aŭ ĉar la batalantoj devigis ilin tion fari, pro loĝi en lando kontrolita de unu el la flankoj. Almenaŭ, mi tiel komprenas la aferon.--[[Vikipediisto:Fimako|Fimako]] 23:08, 7. Jul 2010 (UTC) == "Antecedentoj"? == Mi ne dubas, ke la troneologismemaj esperantistoj jam firme envortarigis la vorton "antecedento." Tamen, mi trovas ĝin nenecesa kaj eĉ malutila. Kial oni uzus tiun ĉi vorton, se oni anstataŭe povas paroli pri "antaŭokazoj"? Ambaŭ vortoj enhavas kvin silabojn, do mi ne komprenas la valoron de "antecedento." Fakte, aspektas al mi kiel "ant-ece-dento"... Eble la eŭropanaj esperantistoj bone kapablas kompreni la vorton, sed parolanto de neeŭropa lingvo neniam divenus ĝian signifon senhelpe de vortaro. Mi trovas ĉi tiun fakton kontraŭa al la internacia spirito de nia lingvo, kiel Zamenhof ĝin intencis. Pro tio mi ŝanĝos la vorton. Se iu volas pludebati la temon, ek al la diskutado! Sed mi trovas ĝin tute freneza. --[[Vikipediisto:Nick|Nick]], 14 apr 2008, 22:51 (UTC) Kvankam mi vidas la supran noton nur nun, mi esprimas mian plenan konsenton kun Nick. Ŝajne tiel pensis ankaŭ aliaj homoj, ĉar ekestis nenia ajn disputo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:20, 5 Aŭg. 2013 (UTC) {{re|Kani|Arbarulo}} Vi vidas, ke mi hodiaŭ kunskrapis bazajn informerojn el la hispana teksto por krei tute bazan tekston pri [[Alardo Prats Beltrán]], ĉar mi pensas ke lia historia verkaĵo "Fronto kaj postfronto de Aragonio"" de 1938 estas esenca esperantlingva fonto pri la Hispana Enlanda Milito. La traduko ne tre facilis, ĉar la hispana fontoteksto preskaŭ tute ne uzas internajn ligilojn kaj subkomprenis multajn informojn. Eble vi volas rigardeti la e-lingvan tekston pri [[Alardo Prats Beltrán]] kaj eventuale proponi adaptojn. Ĉiukaze mi havas demandon pri la informero "elhispanigis Pario" el la bibliografia priskribo. Tia pseŭdonimo diras preskaŭ nenion kaj sen iu ajn klarigo eĉ aspektas neserioza. Ĉu vi havas iun ideon pri la identeco de la tradukinto? Ĉar la Frankismo longe pasis kaj certe ankaŭ la tradukinto intertempe longe ne plu vivas, eblus jam sendanĝere levi la anonimecon... se eblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:05, 4 jun. 2026 (UTC) :Mi dediĉis tempon al la ĉefa artikolo pri la milito. Mi nun aranĝas la artikolon pri Largo Caballero. Mi ne dediĉos miajn tutajn energiojn al elstarigo de la cent artikolojn rilatajn al la milito. Se vi volas elekti ĝin por la monato, bone; se ne, ankaŭ bone. Ĉu vi scias, ke estas 40 000 libroj pri la milito? Pri la 86-paĝa libreto de Alardo Prats mi povas diri, ke mi havas ĝin kaj pri la tradukisto diras nur "Elhispanigis Pario". Mi ne povas esti plenplena esploristo pri la temo. Eble iam aperos la solvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:20, 4 jun. 2026 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Ĉu vi jam serĉis en ''La danĝera lingvo''? Ŝajnas al mi ke tio devus esti la unua rimedo en demandoj pri interrilatado de Esperanto kaj persekutemaj registaroj. Krome, la mencio "elhispanigis Pario" ŝajnas al mi tute normala. La celo de cito estas identigi la citatan verkon, do ĝi reproduktu la informojn tiel, kiel ili estas donitaj en la verko. Kompreneble aldona klarigo estus bonvena. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:16, 4 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani|Arbarulo}} Nu, mi volas neniun stresigi per mia demando - mi simple demandis ĉar mi ĝis nun ne havas respondon, kaj pensis ke aparte Kani bone orientiĝas en SAT-medioj, do povas scii ke li ion iam kaptis. Kompreneble ne estas katastrofo ne havi la identecon de la klare pseŭdonima nomo "Pario". Ne, en mia eldono de "La danĝera lingvo" (1988) ne aperas la nomo en la nomindekso, nun tralegi la tutajn 546 paĝojn nur serĉe de spuro pri la nekonato mi kompreneble ne sukcesos, sed se Kani diras ke li fizike havas la libron kaj en ĝi ne estas ajna plia indiko, tio jam estas signo ke de tie ne estos respondo. Kani, ĉiukaze mi scias ke en Esperanto ne estas 40 000 libroj pri la milito - tial ekfaro de paĝo pri li en Esperanto ja estis senca, kaj ne estas problemo ke en la angla, franca, germana aŭ litova ne estas kaj nun ne ekestas teksto... Ĉiukaze tiu "Pario" estis iu historia SAT-media movadano - povas esti ke iu iam vidos iun indikon en malnovaj revuoj aŭ bultenoj, aŭ ke iam eblos paroli kun esperantista SAT-veterano... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:50, 4 jun. 2026 (UTC) 400d81wqsxnrq6uh2u22xpiht6ldia6 9392128 9392125 2026-06-04T16:51:47Z ThomasPusch 1869 /* "Antecedentoj"? */ 9392128 wikitext text/x-wiki == ''Naciisto'' kompare al ''naciano'' == Mi pardonpetas al [[Vikipediisto:)|:)]] ke mi reŝanĝis naciano al naciisto : ''isto'' montras ano de partio dum ''ano'' montras loĝanton de la nomata regno (nacio). -- [[Vikipediisto:ArnoLagrange|ArnoLagrange]] 10:49 31. Jul 2003 (UTC) Mi konsentas (kompreneble), kaj oni faru la samon pri la ''respublikistoj''. Vidu [[naciismo]] kaj [[respublikismo]]. -- [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] : Mi forgesis klarigi la kialon. Estas grave ne konfuzi la aferon. La flanko de Franco estis konitaj kiel ''nacionales'' ("naciaj") au ''nacionalistas'' ("naciismaj"). Sed en la respublika flanko, krom maldekstranoj, ankaŭ gravis eŭskaj naciismanoj kaj katalunaj naciismanoj (ankaŭ ''nacionalistas''). Tial nuntempe oni (miakalkule) preferas nomi frankanojn ''nacionales'' (laŭ neŭtrala vidpunkto, estas aliaj nomoj ne neŭtralaj: ''franquistas'', "frankanoj"; ''cruzados'': krucmilitistoj"; ''rebeldes'': "ribeluloj"; ''fascistas'': "faŝismanoj") kaj rezervi ''nacionalistas'' al la respublikemaj regionaj naciismanoj (plurfoje sendependiĝanoj). Mi intencis respeguli tiun hispanan uzon en Esperanto. Sed mi ne rimarkis, ke "ano" ankaŭ oni povas kompreni "loĝanto". Cetere, mi ne ŝatas "isto" kun signifo "ismano". Ĉu mi klarigis la aferon? :"respublikano" respegulas ''republicano''. :Ĉu oni pensas klarigan solvon? Kion uzis tiamaj esperantistoj? :-- [[Vikipediisto:)|:)]] 02:09 1. Aŭg 2003 (UTC) :: Eble vi pravas pri ''naciano''/''naciisto'', ĉar ŝajne vere estas tia distingo en la hispana. Tamen la vorto ''naciano'' ŝajnas al mi pli neŭtrala, signifante nur anon de la nacio, sen ideologiaj nuancoj, kio eble ne estas vera pri hispana ''nacional''. Sed pri ''respublikisto/ano'', se mi ne eraras, ne ekzistas en la hispana ia ''ista'' vorto kontrasta al ''republicano'' (republiquista?), do oni ne povas decidi laŭ tiu sufikso. Ŝajnas al mi, ke ''respublikisto'' pli bone spegulas la ideologiecon de membreco en la respublikistoj. [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] :::Kaze, ke ne klaras: ''nacional'' signifas "faŝisma" nur en kunteksto de Hispana Enlanda Milito. Oni ne uzas ĝin por aktualaĵoj krom en normala "nacia" (aŭ "regna") senco. :::En la hispana, "respublikano" kaj "respublikismano" estas kaj ''republicano''. Sed respublikanaj trupoj ("respublikemaj") estis respublikanaj ("respublikloĝantaj"). Do, eĉ se estas du sencoj, ambaŭ validas. :::-- [[Vikipediisto:)|:)]] 00:34 2. Aŭg 2003 (UTC) :: ''isto'' en la senco de ''ismano'' estas treege ofta en Esperanto, kaj tute akceptebla signifo por tiu vortero. ''Ismano'' estas apenaŭ uzata, krom en klarigoj pri ''isto''. Miaopinie, oni tre malofte provu ŝanĝi vivantan lingvon. -- [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] ::: Mi preferus ke en la artikolo estu uzataj "naciisto" kaj "respublikisto" kaj estu la klarigo pri distingo inter la faŝistaj kaj la katalunaj aŭ eŭskaj naciistoj. Se vere vi ne volas uzi la ĝustan esperantan "naciisto", mi sugestas "naciuloj". Sed nepre ne "naciano" kiu simple havas alian signifon. Oni ne povas speguli nacilingvajn kontrastojn spite la regulojn de esperanto. -- [[Vikipediisto:ArnoLagrange|ArnoLagrange]] 09:31 1. Aŭg 2003 (UTC) ::::Anekdote, laŭ PIV, "naciano" kajsignifas "ne-hebreo". "Naciulo" ne aperas, "sennaciulo" jes. ::::Kiel vi sentas "naciflankano"? ::::-- [[Vikipediisto:)|:)]] 00:34 2. Aŭg 2003 (UTC) ----- === Pri kelkaj vortoj nenaivaj === Mi trovas pli oportuna la vorton '''naciulo'''. Oni memoru, ke tiutempe la diversaj politikaj emoj kaj partioj en Hispanio emis rompi la landon, kaj la puĉintoj malebligis tion. La vorto ''respublika'' aŭ ''respublikana'' por la alia flanko en la milito estas, laŭ mi, eĉ malpli taŭga, ĉar neniu el la koncernaj partioj defendis vere la Respublikon, sed siajn koncernajn version de la Ŝtato. Anarĥiistoj, ekzemple, proklamis la anarĥiisman ŝtaton en Aragono kaj la fino de la Milito. Sed baldaŭ la maŭraj trupoj de Generalo Franko invadis la regionon, kaj finigis tiun eksperimenton. Aliflanke, la vorto '''ruĝuloj''' por la nome partianoj de la Respubliko ne estas fia aŭ troiga, ĉar la plej granda parto el ili konfesis sin kiel ruĝuloj, ekzemple socialistoj kaj komunistoj, kaj ankaŭ anarĥiistoj. Ili fiere diris, ke ili estas ''ruĝuloj''. Sed la homoj, kiuj batalis en la flanko de la puĉintoj neniam diris, ke ili estis faŝistoj. En Hispanio homoj emas konfuzi '''aŭtoritatismo''' kaj '''faŝismo''', kaj tio ja estas grava eraro. Nek Franko nek siaj partianoj iam diris, ke ili kongruas kun la postuloj de Benito Mussolini aŭ sia Faŝisma Partio. Kaj, fakte, se oni analizas la agojn de la italaj faŝistoj kaj de la hispanaj puĉintoj, oni ne trovas similaĵojn. La fakto, ke Nazia Germanio kaj Faŝisma Italio helpis la puĉintojn ankaŭ ne igas ilin faŝismajn. Same kiel la helpo de Sovetunio al respublika flanko ne igis ĝin soveta..., kvankam modernaj teorioj historiaj diras, ke tio estis malebligata nur pro tio, ke ili malvenkis la militon. Kaj mi demandas, kial la artikolo nomiĝas '''enlanda''' kaj ne '''intercivitana''' milito? Tiu lasta estas internacie adoptita pri nia milito de 1936 al 1939. === ''Guernica'' kompare al ''Gernika'' === Se oni jam esperantigas la nomon, kial oni ne tute esperantigas ĝin al ''Gerniko''? -- [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] :Mi intencis uzi [[Gernika]] por la urbo kaj [[Guernica]] por la pikasa pentraĵo. :La urbo http://www.gernika-lumo.net/ estas nun oficiale ''Gernika-Lumo'' laŭ la eŭska. La hispana nomo (jam ne oficiala) estas ''Guernica y Luno'', sed mi ne certas, ke tiam ''Lumo/Luno'' estis kunigita al Gernika. Popole, oni nomas ĝin Gernika aŭ Guernica [gernika]. :Pravigante la distingo inter urbo kaj pentraĵo estas tiu ĉi ( http://www.gernika-lumo.net/irudiak/fotos/r_gernika.jpg en http://www.gernika-lumo.net/informazio_turistikoa/datos/ca_gernika.htm ) strata murmozaiko, kun skribaĵo ''"Guernica" Gernikara'' ([pentraĵo] "Guernica" al [urbo] Gernika), postulante ke la pentraĵo estu en Gernika anstataŭ Madrido. :Se vi preferas uzi [[Gerniko]] por la urbo, laŭ via plaĉo. :-- [[Vikipediisto:)|:)]] 02:09 1. Aŭg 2003 (UTC) == Tendenco == Mi trovas la artikolon tro partia je maldekstro. La kaŭzoj de la milito ne estas en Franko mem, kiu fakte estis kontraŭ la puĉo de [[Kejpo de Ljano]] je 1932, sed en la Ribelo de Asturio je 1934, kiun la Prezidanto de la Respubliko, S-ro [[Manuel Azaña]] mendis Generalon Frankon subpremi favore al la Respubliko. Du jaroj poste, revoluciuloj provis abolicii la ŝtaton, kaj pro tio Generalo Franko puĉis, provante restori publikan ordon. La interpreto de la Historio, en ĉi tiu mesaĝo, ŝajnas al mi tro naiva kaj erariga, eme al maldekstro. Dum kvardek jaroj tia estis la interpreto de la milito de la klandestinaj politikaj partioj de Hispanio. Sed nun la arĥivoj de la koncernaj nacioj jam estas nesekretaj, kaj tiuj de eks-Sovetunio estas aparte rivelemaj pri la rolo de sovetoj kaj komunistoj en la milito. Bonvolu esti pli respektemaj al vero. :RESPONDO: :Tiu estas la tezo de la hispana ekstrema dekstro, kiu lastatempe volas malkulpigi la puĉistojn pri la puĉo kiun ili provis kontraŭ la Respubliko. La malsukceso de tiu puĉo estis la origino de la milito. Franco estis kiu komencis la militon, li estis kiu ribelis kontraŭ la respublikana registaro kaj li estis kiu altrudis 40 jarojn da diktaturo. :La revolucia striko de 1934 okazis ĉefe en Asturio, kaj estis finita de Franco mem laŭ ordonoj de la tiama dekstra registaro. La puĉo-provo okazis en 1936, do, tute ne temis pri ia respondo al revolucia provo. Kaj tion diras ne nur mi, sed la seriozaj hispanaj historiistoj, konservemaj kaj malkonservemaj. Nur kelkaj ekstremdekstraj stultuloj kies sola celo estas vendi polemikajn librojn diras alion, kaj verŝajne ankau tiuj kiuj akceptas iliajn asertojn kiel verojn. :: Bonvolu nur afable diskuti kaj subskribi viajn kontribuojn. Nomi iun kiu ne havas saman opinion "stultulo" ne helpas klarigi la debaton. --[[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange]]</font>&nbsp;[[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] 08:04, 9. Aŭg 2005 (UTC) ::: Oni ne insultis al la aŭtoro de la respondo sed al la ekstrem-dekstrula hispana verkisto kiu nuntempe provas ŝanĝi la historion kaj igi la kulpantojn senkulpuloj. Ĉu vi reagus per tia komprenemo se iu ĉi tie verkus ke la naziaj amasmortigoj estas mensogoj aŭ ke oni atakis la judojn ĉar ili estis danĝeraj por la pluekzisto de Germanio kaj ke do la naziaj faroj estis memdefendaj?. == Enlanda aŭ Civila milito == Vere ŝajnas al mi ke hispanaj amikoj ne ŝatas "Civila Milito" ĉar estas milito de armeoj, ne de civiloj, sed neniam kaj nenie estis milito inter civiluloj! Pensi civilulon kun pano sub brako pafante siajn vicinojn estas ne eble! Kiel diris Brazila verkisto, neniu vidis ebrio de unu lando pafante ebrion de alia lando. Ĉio kion oni nomas "civilan militon" estas internaj militoj inter armeojn. Kiam okazis milito inter armeo kaj popolo, estas revolucio, ribelo, ktp. Popolo kontraŭ popolo ne eblas! :uhmmm... ni, hispanoj, plejmulte nomas tiun damnan militon "''guerra civil''", tio estas "civila milito". Eble teorie militoj nur povas okazi inter armeojn, sed dum ĉi tiu konkreta batalado spruĉis diversaj "popolaj" malamoj, ribelemoj, venĝoj, ktp. (religiaj, interklasaj, naciistaj, politikemaj, kaj eĉ personaj) kiuj aldonis al la teorie nur armea afero veran popolan nuancon. Normalaj laboristoj aliĝis al neprofesiaj "armeoj" kaj la plejmulto de la loĝantaro suferis kaj luktis siamaniere en ambaŭ flankoj, ĉar tiu ne estis nur armea milito. Samokazis komunismaj kaj anarĥismaj revolucioj, sendependismaj kaj religiemaj movadoj, aŭ la situacio simple igis normalajn homojn batali nur por defendi siajn familiojn aŭ ĉar la batalantoj devigis ilin tion fari, pro loĝi en lando kontrolita de unu el la flankoj. Almenaŭ, mi tiel komprenas la aferon.--[[Vikipediisto:Fimako|Fimako]] 23:08, 7. Jul 2010 (UTC) == "Antecedentoj"? == Mi ne dubas, ke la troneologismemaj esperantistoj jam firme envortarigis la vorton "antecedento." Tamen, mi trovas ĝin nenecesa kaj eĉ malutila. Kial oni uzus tiun ĉi vorton, se oni anstataŭe povas paroli pri "antaŭokazoj"? Ambaŭ vortoj enhavas kvin silabojn, do mi ne komprenas la valoron de "antecedento." Fakte, aspektas al mi kiel "ant-ece-dento"... Eble la eŭropanaj esperantistoj bone kapablas kompreni la vorton, sed parolanto de neeŭropa lingvo neniam divenus ĝian signifon senhelpe de vortaro. Mi trovas ĉi tiun fakton kontraŭa al la internacia spirito de nia lingvo, kiel Zamenhof ĝin intencis. Pro tio mi ŝanĝos la vorton. Se iu volas pludebati la temon, ek al la diskutado! Sed mi trovas ĝin tute freneza. --[[Vikipediisto:Nick|Nick]], 14 apr 2008, 22:51 (UTC) Kvankam mi vidas la supran noton nur nun, mi esprimas mian plenan konsenton kun Nick. Ŝajne tiel pensis ankaŭ aliaj homoj, ĉar ekestis nenia ajn disputo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:20, 5 Aŭg. 2013 (UTC) {{re|Kani|Arbarulo}} Vi vidas, ke mi hodiaŭ kunskrapis bazajn informerojn el la hispana teksto por krei tute bazan tekston pri [[Alardo Prats Beltrán]], ĉar mi pensas ke lia historia verkaĵo "Fronto kaj postfronto de Aragonio"" de 1938 estas esenca esperantlingva fonto pri la Hispana Enlanda Milito. La traduko ne tre facilis, ĉar la hispana fontoteksto preskaŭ tute ne uzas internajn ligilojn kaj subkomprenis multajn informojn. Eble vi volas rigardeti la e-lingvan tekston pri [[Alardo Prats Beltrán]] kaj eventuale proponi adaptojn. Ĉiukaze mi havas demandon pri la informero "elhispanigis Pario" el la bibliografia priskribo. Tia pseŭdonimo diras preskaŭ nenion kaj sen iu ajn klarigo eĉ aspektas neserioza. Ĉu vi havas iun ideon pri la identeco de la tradukinto? Ĉar la Frankismo longe pasis kaj certe ankaŭ la tradukinto intertempe longe ne plu vivas, eblus jam sendanĝere levi la anonimecon... se eblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:05, 4 jun. 2026 (UTC) :Mi dediĉis tempon al la ĉefa artikolo pri la milito. Mi nun aranĝas la artikolon pri Largo Caballero. Mi ne dediĉos miajn tutajn energiojn al elstarigo de la cent artikolojn rilatajn al la milito. Se vi volas elekti ĝin por la monato, bone; se ne, ankaŭ bone. Ĉu vi scias, ke estas 40 000 libroj pri la milito? Pri la 86-paĝa libreto de Alardo Prats mi povas diri, ke mi havas ĝin kaj pri la tradukisto diras nur "Elhispanigis Pario". Mi ne povas esti plenplena esploristo pri la temo. Eble iam aperos la solvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:20, 4 jun. 2026 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Ĉu vi jam serĉis en ''La danĝera lingvo''? Ŝajnas al mi ke tio devus esti la unua rimedo en demandoj pri interrilatado de Esperanto kaj persekutemaj registaroj. Krome, la mencio "elhispanigis Pario" ŝajnas al mi tute normala. La celo de cito estas identigi la citatan verkon, do ĝi reproduktu la informojn tiel, kiel ili estas donitaj en la verko. Kompreneble aldona klarigo estus bonvena. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:16, 4 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani|Arbarulo}} Nu, mi volas neniun stresigi per mia demando - mi simple demandis ĉar mi ĝis nun ne havas respondon, kaj pensis ke aparte Kani bone orientiĝas en SAT-medioj, do povas scii ke li ion iam kaptis. Kompreneble ne estas katastrofo ne havi la identecon de la klare pseŭdonima nomo "Pario". Ne, en mia eldono de "La danĝera lingvo" (1988) ne aperas la nomo en la nomindekso, nun tralegi la tutajn 546 paĝojn nur serĉe de spuro pri la nekonato mi kompreneble ne sukcesos, sed se Kani diras ke li fizike havas la libron kaj en ĝi ne estas ajna plia indiko, tio jam estas signo ke de tie ne estos respondo. Kani, ĉiukaze mi scias ke en Esperanto '''ne''' estas 40 000 libroj pri la milito - tial ekfaro de paĝo pri li en Esperanto ja estis senca, kaj ne estas problemo ke en la angla, franca, germana aŭ litova ne estas kaj nun ne ekestas teksto... Ĉiukaze tiu "Pario" estis iu historia SAT-media movadano - povas esti ke iu iam vidos iun indikon en malnovaj revuoj aŭ bultenoj, aŭ ke iam eblos paroli kun esperantista SAT-veterano... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:50, 4 jun. 2026 (UTC) mrwv3wnuzui577wm5vqjfp42pgfnhyf 9392147 9392128 2026-06-04T17:22:13Z ThomasPusch 1869 /* "Antecedentoj"? */ 9392147 wikitext text/x-wiki == ''Naciisto'' kompare al ''naciano'' == Mi pardonpetas al [[Vikipediisto:)|:)]] ke mi reŝanĝis naciano al naciisto : ''isto'' montras ano de partio dum ''ano'' montras loĝanton de la nomata regno (nacio). -- [[Vikipediisto:ArnoLagrange|ArnoLagrange]] 10:49 31. Jul 2003 (UTC) Mi konsentas (kompreneble), kaj oni faru la samon pri la ''respublikistoj''. Vidu [[naciismo]] kaj [[respublikismo]]. -- [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] : Mi forgesis klarigi la kialon. Estas grave ne konfuzi la aferon. La flanko de Franco estis konitaj kiel ''nacionales'' ("naciaj") au ''nacionalistas'' ("naciismaj"). Sed en la respublika flanko, krom maldekstranoj, ankaŭ gravis eŭskaj naciismanoj kaj katalunaj naciismanoj (ankaŭ ''nacionalistas''). Tial nuntempe oni (miakalkule) preferas nomi frankanojn ''nacionales'' (laŭ neŭtrala vidpunkto, estas aliaj nomoj ne neŭtralaj: ''franquistas'', "frankanoj"; ''cruzados'': krucmilitistoj"; ''rebeldes'': "ribeluloj"; ''fascistas'': "faŝismanoj") kaj rezervi ''nacionalistas'' al la respublikemaj regionaj naciismanoj (plurfoje sendependiĝanoj). Mi intencis respeguli tiun hispanan uzon en Esperanto. Sed mi ne rimarkis, ke "ano" ankaŭ oni povas kompreni "loĝanto". Cetere, mi ne ŝatas "isto" kun signifo "ismano". Ĉu mi klarigis la aferon? :"respublikano" respegulas ''republicano''. :Ĉu oni pensas klarigan solvon? Kion uzis tiamaj esperantistoj? :-- [[Vikipediisto:)|:)]] 02:09 1. Aŭg 2003 (UTC) :: Eble vi pravas pri ''naciano''/''naciisto'', ĉar ŝajne vere estas tia distingo en la hispana. Tamen la vorto ''naciano'' ŝajnas al mi pli neŭtrala, signifante nur anon de la nacio, sen ideologiaj nuancoj, kio eble ne estas vera pri hispana ''nacional''. Sed pri ''respublikisto/ano'', se mi ne eraras, ne ekzistas en la hispana ia ''ista'' vorto kontrasta al ''republicano'' (republiquista?), do oni ne povas decidi laŭ tiu sufikso. Ŝajnas al mi, ke ''respublikisto'' pli bone spegulas la ideologiecon de membreco en la respublikistoj. [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] :::Kaze, ke ne klaras: ''nacional'' signifas "faŝisma" nur en kunteksto de Hispana Enlanda Milito. Oni ne uzas ĝin por aktualaĵoj krom en normala "nacia" (aŭ "regna") senco. :::En la hispana, "respublikano" kaj "respublikismano" estas kaj ''republicano''. Sed respublikanaj trupoj ("respublikemaj") estis respublikanaj ("respublikloĝantaj"). Do, eĉ se estas du sencoj, ambaŭ validas. :::-- [[Vikipediisto:)|:)]] 00:34 2. Aŭg 2003 (UTC) :: ''isto'' en la senco de ''ismano'' estas treege ofta en Esperanto, kaj tute akceptebla signifo por tiu vortero. ''Ismano'' estas apenaŭ uzata, krom en klarigoj pri ''isto''. Miaopinie, oni tre malofte provu ŝanĝi vivantan lingvon. -- [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] ::: Mi preferus ke en la artikolo estu uzataj "naciisto" kaj "respublikisto" kaj estu la klarigo pri distingo inter la faŝistaj kaj la katalunaj aŭ eŭskaj naciistoj. Se vere vi ne volas uzi la ĝustan esperantan "naciisto", mi sugestas "naciuloj". Sed nepre ne "naciano" kiu simple havas alian signifon. Oni ne povas speguli nacilingvajn kontrastojn spite la regulojn de esperanto. -- [[Vikipediisto:ArnoLagrange|ArnoLagrange]] 09:31 1. Aŭg 2003 (UTC) ::::Anekdote, laŭ PIV, "naciano" kajsignifas "ne-hebreo". "Naciulo" ne aperas, "sennaciulo" jes. ::::Kiel vi sentas "naciflankano"? ::::-- [[Vikipediisto:)|:)]] 00:34 2. Aŭg 2003 (UTC) ----- === Pri kelkaj vortoj nenaivaj === Mi trovas pli oportuna la vorton '''naciulo'''. Oni memoru, ke tiutempe la diversaj politikaj emoj kaj partioj en Hispanio emis rompi la landon, kaj la puĉintoj malebligis tion. La vorto ''respublika'' aŭ ''respublikana'' por la alia flanko en la milito estas, laŭ mi, eĉ malpli taŭga, ĉar neniu el la koncernaj partioj defendis vere la Respublikon, sed siajn koncernajn version de la Ŝtato. Anarĥiistoj, ekzemple, proklamis la anarĥiisman ŝtaton en Aragono kaj la fino de la Milito. Sed baldaŭ la maŭraj trupoj de Generalo Franko invadis la regionon, kaj finigis tiun eksperimenton. Aliflanke, la vorto '''ruĝuloj''' por la nome partianoj de la Respubliko ne estas fia aŭ troiga, ĉar la plej granda parto el ili konfesis sin kiel ruĝuloj, ekzemple socialistoj kaj komunistoj, kaj ankaŭ anarĥiistoj. Ili fiere diris, ke ili estas ''ruĝuloj''. Sed la homoj, kiuj batalis en la flanko de la puĉintoj neniam diris, ke ili estis faŝistoj. En Hispanio homoj emas konfuzi '''aŭtoritatismo''' kaj '''faŝismo''', kaj tio ja estas grava eraro. Nek Franko nek siaj partianoj iam diris, ke ili kongruas kun la postuloj de Benito Mussolini aŭ sia Faŝisma Partio. Kaj, fakte, se oni analizas la agojn de la italaj faŝistoj kaj de la hispanaj puĉintoj, oni ne trovas similaĵojn. La fakto, ke Nazia Germanio kaj Faŝisma Italio helpis la puĉintojn ankaŭ ne igas ilin faŝismajn. Same kiel la helpo de Sovetunio al respublika flanko ne igis ĝin soveta..., kvankam modernaj teorioj historiaj diras, ke tio estis malebligata nur pro tio, ke ili malvenkis la militon. Kaj mi demandas, kial la artikolo nomiĝas '''enlanda''' kaj ne '''intercivitana''' milito? Tiu lasta estas internacie adoptita pri nia milito de 1936 al 1939. === ''Guernica'' kompare al ''Gernika'' === Se oni jam esperantigas la nomon, kial oni ne tute esperantigas ĝin al ''Gerniko''? -- [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] :Mi intencis uzi [[Gernika]] por la urbo kaj [[Guernica]] por la pikasa pentraĵo. :La urbo http://www.gernika-lumo.net/ estas nun oficiale ''Gernika-Lumo'' laŭ la eŭska. La hispana nomo (jam ne oficiala) estas ''Guernica y Luno'', sed mi ne certas, ke tiam ''Lumo/Luno'' estis kunigita al Gernika. Popole, oni nomas ĝin Gernika aŭ Guernica [gernika]. :Pravigante la distingo inter urbo kaj pentraĵo estas tiu ĉi ( http://www.gernika-lumo.net/irudiak/fotos/r_gernika.jpg en http://www.gernika-lumo.net/informazio_turistikoa/datos/ca_gernika.htm ) strata murmozaiko, kun skribaĵo ''"Guernica" Gernikara'' ([pentraĵo] "Guernica" al [urbo] Gernika), postulante ke la pentraĵo estu en Gernika anstataŭ Madrido. :Se vi preferas uzi [[Gerniko]] por la urbo, laŭ via plaĉo. :-- [[Vikipediisto:)|:)]] 02:09 1. Aŭg 2003 (UTC) == Tendenco == Mi trovas la artikolon tro partia je maldekstro. La kaŭzoj de la milito ne estas en Franko mem, kiu fakte estis kontraŭ la puĉo de [[Kejpo de Ljano]] je 1932, sed en la Ribelo de Asturio je 1934, kiun la Prezidanto de la Respubliko, S-ro [[Manuel Azaña]] mendis Generalon Frankon subpremi favore al la Respubliko. Du jaroj poste, revoluciuloj provis abolicii la ŝtaton, kaj pro tio Generalo Franko puĉis, provante restori publikan ordon. La interpreto de la Historio, en ĉi tiu mesaĝo, ŝajnas al mi tro naiva kaj erariga, eme al maldekstro. Dum kvardek jaroj tia estis la interpreto de la milito de la klandestinaj politikaj partioj de Hispanio. Sed nun la arĥivoj de la koncernaj nacioj jam estas nesekretaj, kaj tiuj de eks-Sovetunio estas aparte rivelemaj pri la rolo de sovetoj kaj komunistoj en la milito. Bonvolu esti pli respektemaj al vero. :RESPONDO: :Tiu estas la tezo de la hispana ekstrema dekstro, kiu lastatempe volas malkulpigi la puĉistojn pri la puĉo kiun ili provis kontraŭ la Respubliko. La malsukceso de tiu puĉo estis la origino de la milito. Franco estis kiu komencis la militon, li estis kiu ribelis kontraŭ la respublikana registaro kaj li estis kiu altrudis 40 jarojn da diktaturo. :La revolucia striko de 1934 okazis ĉefe en Asturio, kaj estis finita de Franco mem laŭ ordonoj de la tiama dekstra registaro. La puĉo-provo okazis en 1936, do, tute ne temis pri ia respondo al revolucia provo. Kaj tion diras ne nur mi, sed la seriozaj hispanaj historiistoj, konservemaj kaj malkonservemaj. Nur kelkaj ekstremdekstraj stultuloj kies sola celo estas vendi polemikajn librojn diras alion, kaj verŝajne ankau tiuj kiuj akceptas iliajn asertojn kiel verojn. :: Bonvolu nur afable diskuti kaj subskribi viajn kontribuojn. Nomi iun kiu ne havas saman opinion "stultulo" ne helpas klarigi la debaton. --[[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange]]</font>&nbsp;[[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] 08:04, 9. Aŭg 2005 (UTC) ::: Oni ne insultis al la aŭtoro de la respondo sed al la ekstrem-dekstrula hispana verkisto kiu nuntempe provas ŝanĝi la historion kaj igi la kulpantojn senkulpuloj. Ĉu vi reagus per tia komprenemo se iu ĉi tie verkus ke la naziaj amasmortigoj estas mensogoj aŭ ke oni atakis la judojn ĉar ili estis danĝeraj por la pluekzisto de Germanio kaj ke do la naziaj faroj estis memdefendaj?. == Enlanda aŭ Civila milito == Vere ŝajnas al mi ke hispanaj amikoj ne ŝatas "Civila Milito" ĉar estas milito de armeoj, ne de civiloj, sed neniam kaj nenie estis milito inter civiluloj! Pensi civilulon kun pano sub brako pafante siajn vicinojn estas ne eble! Kiel diris Brazila verkisto, neniu vidis ebrio de unu lando pafante ebrion de alia lando. Ĉio kion oni nomas "civilan militon" estas internaj militoj inter armeojn. Kiam okazis milito inter armeo kaj popolo, estas revolucio, ribelo, ktp. Popolo kontraŭ popolo ne eblas! :uhmmm... ni, hispanoj, plejmulte nomas tiun damnan militon "''guerra civil''", tio estas "civila milito". Eble teorie militoj nur povas okazi inter armeojn, sed dum ĉi tiu konkreta batalado spruĉis diversaj "popolaj" malamoj, ribelemoj, venĝoj, ktp. (religiaj, interklasaj, naciistaj, politikemaj, kaj eĉ personaj) kiuj aldonis al la teorie nur armea afero veran popolan nuancon. Normalaj laboristoj aliĝis al neprofesiaj "armeoj" kaj la plejmulto de la loĝantaro suferis kaj luktis siamaniere en ambaŭ flankoj, ĉar tiu ne estis nur armea milito. Samokazis komunismaj kaj anarĥismaj revolucioj, sendependismaj kaj religiemaj movadoj, aŭ la situacio simple igis normalajn homojn batali nur por defendi siajn familiojn aŭ ĉar la batalantoj devigis ilin tion fari, pro loĝi en lando kontrolita de unu el la flankoj. Almenaŭ, mi tiel komprenas la aferon.--[[Vikipediisto:Fimako|Fimako]] 23:08, 7. Jul 2010 (UTC) == "Antecedentoj"? == Mi ne dubas, ke la troneologismemaj esperantistoj jam firme envortarigis la vorton "antecedento." Tamen, mi trovas ĝin nenecesa kaj eĉ malutila. Kial oni uzus tiun ĉi vorton, se oni anstataŭe povas paroli pri "antaŭokazoj"? Ambaŭ vortoj enhavas kvin silabojn, do mi ne komprenas la valoron de "antecedento." Fakte, aspektas al mi kiel "ant-ece-dento"... Eble la eŭropanaj esperantistoj bone kapablas kompreni la vorton, sed parolanto de neeŭropa lingvo neniam divenus ĝian signifon senhelpe de vortaro. Mi trovas ĉi tiun fakton kontraŭa al la internacia spirito de nia lingvo, kiel Zamenhof ĝin intencis. Pro tio mi ŝanĝos la vorton. Se iu volas pludebati la temon, ek al la diskutado! Sed mi trovas ĝin tute freneza. --[[Vikipediisto:Nick|Nick]], 14 apr 2008, 22:51 (UTC) Kvankam mi vidas la supran noton nur nun, mi esprimas mian plenan konsenton kun Nick. Ŝajne tiel pensis ankaŭ aliaj homoj, ĉar ekestis nenia ajn disputo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:20, 5 Aŭg. 2013 (UTC) {{re|Kani|Arbarulo}} Vi vidas, ke mi hodiaŭ kunskrapis bazajn informerojn el la hispana teksto por krei tute bazan tekston pri [[Alardo Prats Beltrán]], ĉar mi pensas ke lia historia verkaĵo "Fronto kaj postfronto de Aragonio"" de 1938 estas esenca esperantlingva fonto pri la Hispana Enlanda Milito. La traduko ne tre facilis, ĉar la hispana fontoteksto preskaŭ tute ne uzas internajn ligilojn kaj subkomprenis multajn informojn. Eble vi volas rigardeti la e-lingvan tekston pri [[Alardo Prats Beltrán]] kaj eventuale proponi adaptojn. Ĉiukaze mi havas demandon pri la informero "elhispanigis Pario" el la bibliografia priskribo. Tia pseŭdonimo diras preskaŭ nenion kaj sen iu ajn klarigo eĉ aspektas neserioza. Ĉu vi havas iun ideon pri la identeco de la tradukinto? Ĉar la Frankismo longe pasis kaj certe ankaŭ la tradukinto intertempe longe ne plu vivas, eblus jam sendanĝere levi la anonimecon... se eblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:05, 4 jun. 2026 (UTC) :Mi dediĉis tempon al la ĉefa artikolo pri la milito. Mi nun aranĝas la artikolon pri Largo Caballero. Mi ne dediĉos miajn tutajn energiojn al elstarigo de la cent artikolojn rilatajn al la milito. Se vi volas elekti ĝin por la monato, bone; se ne, ankaŭ bone. Ĉu vi scias, ke estas 40 000 libroj pri la milito? Pri la 86-paĝa libreto de Alardo Prats mi povas diri, ke mi havas ĝin kaj pri la tradukisto diras nur "Elhispanigis Pario". Mi ne povas esti plenplena esploristo pri la temo. Eble iam aperos la solvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:20, 4 jun. 2026 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Ĉu vi jam serĉis en ''La danĝera lingvo''? Ŝajnas al mi ke tio devus esti la unua rimedo en demandoj pri interrilatado de Esperanto kaj persekutemaj registaroj. Krome, la mencio "elhispanigis Pario" ŝajnas al mi tute normala. La celo de cito estas identigi la citatan verkon, do ĝi reproduktu la informojn tiel, kiel ili estas donitaj en la verko. Kompreneble aldona klarigo estus bonvena. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:16, 4 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani|Arbarulo}} Nu, mi volas neniun stresigi per mia demando - mi simple demandis ĉar mi ĝis nun ne havas respondon, kaj pensis ke aparte Kani bone orientiĝas en SAT-medioj, do povas scii ke li ion iam kaptis. Kompreneble ne estas katastrofo ne havi la identecon de la klare pseŭdonima nomo "Pario". Ne, en mia eldono de "La danĝera lingvo" (1988) ne aperas la nomo en la nomindekso, nun tralegi la tutajn 546 paĝojn nur serĉe de spuro pri la nekonato mi kompreneble ne sukcesos, sed se Kani diras ke li fizike havas la libron kaj en ĝi ne estas ajna plia indiko, tio jam estas signo ke de tie ne estos respondo. Kani, ĉiukaze mi scias ke en Esperanto '''ne''' estas 40 000 libroj pri la milito - tial ekfaro de paĝo pri li en Esperanto ja estis senca, kaj ne estas problemo ke en la angla, franca, germana aŭ litova ne estas kaj nun ne ekestas teksto... Ĉiukaze tiu "Pario" estis iu historia SAT-media movadano - povas esti ke iu iam vidos iun indikon en malnovaj revuoj aŭ bultenoj, aŭ ke iam eblos paroli kun esperantista hispana SAT-veterano... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:50, 4 jun. 2026 (UTC) 3yhucmfwlpzouxw6krnxloqzrk0tvfa 9392148 9392147 2026-06-04T17:22:38Z ThomasPusch 1869 /* "Antecedentoj"? */ 9392148 wikitext text/x-wiki == ''Naciisto'' kompare al ''naciano'' == Mi pardonpetas al [[Vikipediisto:)|:)]] ke mi reŝanĝis naciano al naciisto : ''isto'' montras ano de partio dum ''ano'' montras loĝanton de la nomata regno (nacio). -- [[Vikipediisto:ArnoLagrange|ArnoLagrange]] 10:49 31. Jul 2003 (UTC) Mi konsentas (kompreneble), kaj oni faru la samon pri la ''respublikistoj''. Vidu [[naciismo]] kaj [[respublikismo]]. -- [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] : Mi forgesis klarigi la kialon. Estas grave ne konfuzi la aferon. La flanko de Franco estis konitaj kiel ''nacionales'' ("naciaj") au ''nacionalistas'' ("naciismaj"). Sed en la respublika flanko, krom maldekstranoj, ankaŭ gravis eŭskaj naciismanoj kaj katalunaj naciismanoj (ankaŭ ''nacionalistas''). Tial nuntempe oni (miakalkule) preferas nomi frankanojn ''nacionales'' (laŭ neŭtrala vidpunkto, estas aliaj nomoj ne neŭtralaj: ''franquistas'', "frankanoj"; ''cruzados'': krucmilitistoj"; ''rebeldes'': "ribeluloj"; ''fascistas'': "faŝismanoj") kaj rezervi ''nacionalistas'' al la respublikemaj regionaj naciismanoj (plurfoje sendependiĝanoj). Mi intencis respeguli tiun hispanan uzon en Esperanto. Sed mi ne rimarkis, ke "ano" ankaŭ oni povas kompreni "loĝanto". Cetere, mi ne ŝatas "isto" kun signifo "ismano". Ĉu mi klarigis la aferon? :"respublikano" respegulas ''republicano''. :Ĉu oni pensas klarigan solvon? Kion uzis tiamaj esperantistoj? :-- [[Vikipediisto:)|:)]] 02:09 1. Aŭg 2003 (UTC) :: Eble vi pravas pri ''naciano''/''naciisto'', ĉar ŝajne vere estas tia distingo en la hispana. Tamen la vorto ''naciano'' ŝajnas al mi pli neŭtrala, signifante nur anon de la nacio, sen ideologiaj nuancoj, kio eble ne estas vera pri hispana ''nacional''. Sed pri ''respublikisto/ano'', se mi ne eraras, ne ekzistas en la hispana ia ''ista'' vorto kontrasta al ''republicano'' (republiquista?), do oni ne povas decidi laŭ tiu sufikso. Ŝajnas al mi, ke ''respublikisto'' pli bone spegulas la ideologiecon de membreco en la respublikistoj. [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] :::Kaze, ke ne klaras: ''nacional'' signifas "faŝisma" nur en kunteksto de Hispana Enlanda Milito. Oni ne uzas ĝin por aktualaĵoj krom en normala "nacia" (aŭ "regna") senco. :::En la hispana, "respublikano" kaj "respublikismano" estas kaj ''republicano''. Sed respublikanaj trupoj ("respublikemaj") estis respublikanaj ("respublikloĝantaj"). Do, eĉ se estas du sencoj, ambaŭ validas. :::-- [[Vikipediisto:)|:)]] 00:34 2. Aŭg 2003 (UTC) :: ''isto'' en la senco de ''ismano'' estas treege ofta en Esperanto, kaj tute akceptebla signifo por tiu vortero. ''Ismano'' estas apenaŭ uzata, krom en klarigoj pri ''isto''. Miaopinie, oni tre malofte provu ŝanĝi vivantan lingvon. -- [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] ::: Mi preferus ke en la artikolo estu uzataj "naciisto" kaj "respublikisto" kaj estu la klarigo pri distingo inter la faŝistaj kaj la katalunaj aŭ eŭskaj naciistoj. Se vere vi ne volas uzi la ĝustan esperantan "naciisto", mi sugestas "naciuloj". Sed nepre ne "naciano" kiu simple havas alian signifon. Oni ne povas speguli nacilingvajn kontrastojn spite la regulojn de esperanto. -- [[Vikipediisto:ArnoLagrange|ArnoLagrange]] 09:31 1. Aŭg 2003 (UTC) ::::Anekdote, laŭ PIV, "naciano" kajsignifas "ne-hebreo". "Naciulo" ne aperas, "sennaciulo" jes. ::::Kiel vi sentas "naciflankano"? ::::-- [[Vikipediisto:)|:)]] 00:34 2. Aŭg 2003 (UTC) ----- === Pri kelkaj vortoj nenaivaj === Mi trovas pli oportuna la vorton '''naciulo'''. Oni memoru, ke tiutempe la diversaj politikaj emoj kaj partioj en Hispanio emis rompi la landon, kaj la puĉintoj malebligis tion. La vorto ''respublika'' aŭ ''respublikana'' por la alia flanko en la milito estas, laŭ mi, eĉ malpli taŭga, ĉar neniu el la koncernaj partioj defendis vere la Respublikon, sed siajn koncernajn version de la Ŝtato. Anarĥiistoj, ekzemple, proklamis la anarĥiisman ŝtaton en Aragono kaj la fino de la Milito. Sed baldaŭ la maŭraj trupoj de Generalo Franko invadis la regionon, kaj finigis tiun eksperimenton. Aliflanke, la vorto '''ruĝuloj''' por la nome partianoj de la Respubliko ne estas fia aŭ troiga, ĉar la plej granda parto el ili konfesis sin kiel ruĝuloj, ekzemple socialistoj kaj komunistoj, kaj ankaŭ anarĥiistoj. Ili fiere diris, ke ili estas ''ruĝuloj''. Sed la homoj, kiuj batalis en la flanko de la puĉintoj neniam diris, ke ili estis faŝistoj. En Hispanio homoj emas konfuzi '''aŭtoritatismo''' kaj '''faŝismo''', kaj tio ja estas grava eraro. Nek Franko nek siaj partianoj iam diris, ke ili kongruas kun la postuloj de Benito Mussolini aŭ sia Faŝisma Partio. Kaj, fakte, se oni analizas la agojn de la italaj faŝistoj kaj de la hispanaj puĉintoj, oni ne trovas similaĵojn. La fakto, ke Nazia Germanio kaj Faŝisma Italio helpis la puĉintojn ankaŭ ne igas ilin faŝismajn. Same kiel la helpo de Sovetunio al respublika flanko ne igis ĝin soveta..., kvankam modernaj teorioj historiaj diras, ke tio estis malebligata nur pro tio, ke ili malvenkis la militon. Kaj mi demandas, kial la artikolo nomiĝas '''enlanda''' kaj ne '''intercivitana''' milito? Tiu lasta estas internacie adoptita pri nia milito de 1936 al 1939. === ''Guernica'' kompare al ''Gernika'' === Se oni jam esperantigas la nomon, kial oni ne tute esperantigas ĝin al ''Gerniko''? -- [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] :Mi intencis uzi [[Gernika]] por la urbo kaj [[Guernica]] por la pikasa pentraĵo. :La urbo http://www.gernika-lumo.net/ estas nun oficiale ''Gernika-Lumo'' laŭ la eŭska. La hispana nomo (jam ne oficiala) estas ''Guernica y Luno'', sed mi ne certas, ke tiam ''Lumo/Luno'' estis kunigita al Gernika. Popole, oni nomas ĝin Gernika aŭ Guernica [gernika]. :Pravigante la distingo inter urbo kaj pentraĵo estas tiu ĉi ( http://www.gernika-lumo.net/irudiak/fotos/r_gernika.jpg en http://www.gernika-lumo.net/informazio_turistikoa/datos/ca_gernika.htm ) strata murmozaiko, kun skribaĵo ''"Guernica" Gernikara'' ([pentraĵo] "Guernica" al [urbo] Gernika), postulante ke la pentraĵo estu en Gernika anstataŭ Madrido. :Se vi preferas uzi [[Gerniko]] por la urbo, laŭ via plaĉo. :-- [[Vikipediisto:)|:)]] 02:09 1. Aŭg 2003 (UTC) == Tendenco == Mi trovas la artikolon tro partia je maldekstro. La kaŭzoj de la milito ne estas en Franko mem, kiu fakte estis kontraŭ la puĉo de [[Kejpo de Ljano]] je 1932, sed en la Ribelo de Asturio je 1934, kiun la Prezidanto de la Respubliko, S-ro [[Manuel Azaña]] mendis Generalon Frankon subpremi favore al la Respubliko. Du jaroj poste, revoluciuloj provis abolicii la ŝtaton, kaj pro tio Generalo Franko puĉis, provante restori publikan ordon. La interpreto de la Historio, en ĉi tiu mesaĝo, ŝajnas al mi tro naiva kaj erariga, eme al maldekstro. Dum kvardek jaroj tia estis la interpreto de la milito de la klandestinaj politikaj partioj de Hispanio. Sed nun la arĥivoj de la koncernaj nacioj jam estas nesekretaj, kaj tiuj de eks-Sovetunio estas aparte rivelemaj pri la rolo de sovetoj kaj komunistoj en la milito. Bonvolu esti pli respektemaj al vero. :RESPONDO: :Tiu estas la tezo de la hispana ekstrema dekstro, kiu lastatempe volas malkulpigi la puĉistojn pri la puĉo kiun ili provis kontraŭ la Respubliko. La malsukceso de tiu puĉo estis la origino de la milito. Franco estis kiu komencis la militon, li estis kiu ribelis kontraŭ la respublikana registaro kaj li estis kiu altrudis 40 jarojn da diktaturo. :La revolucia striko de 1934 okazis ĉefe en Asturio, kaj estis finita de Franco mem laŭ ordonoj de la tiama dekstra registaro. La puĉo-provo okazis en 1936, do, tute ne temis pri ia respondo al revolucia provo. Kaj tion diras ne nur mi, sed la seriozaj hispanaj historiistoj, konservemaj kaj malkonservemaj. Nur kelkaj ekstremdekstraj stultuloj kies sola celo estas vendi polemikajn librojn diras alion, kaj verŝajne ankau tiuj kiuj akceptas iliajn asertojn kiel verojn. :: Bonvolu nur afable diskuti kaj subskribi viajn kontribuojn. Nomi iun kiu ne havas saman opinion "stultulo" ne helpas klarigi la debaton. --[[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange]]</font>&nbsp;[[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] 08:04, 9. Aŭg 2005 (UTC) ::: Oni ne insultis al la aŭtoro de la respondo sed al la ekstrem-dekstrula hispana verkisto kiu nuntempe provas ŝanĝi la historion kaj igi la kulpantojn senkulpuloj. Ĉu vi reagus per tia komprenemo se iu ĉi tie verkus ke la naziaj amasmortigoj estas mensogoj aŭ ke oni atakis la judojn ĉar ili estis danĝeraj por la pluekzisto de Germanio kaj ke do la naziaj faroj estis memdefendaj?. == Enlanda aŭ Civila milito == Vere ŝajnas al mi ke hispanaj amikoj ne ŝatas "Civila Milito" ĉar estas milito de armeoj, ne de civiloj, sed neniam kaj nenie estis milito inter civiluloj! Pensi civilulon kun pano sub brako pafante siajn vicinojn estas ne eble! Kiel diris Brazila verkisto, neniu vidis ebrio de unu lando pafante ebrion de alia lando. Ĉio kion oni nomas "civilan militon" estas internaj militoj inter armeojn. Kiam okazis milito inter armeo kaj popolo, estas revolucio, ribelo, ktp. Popolo kontraŭ popolo ne eblas! :uhmmm... ni, hispanoj, plejmulte nomas tiun damnan militon "''guerra civil''", tio estas "civila milito". Eble teorie militoj nur povas okazi inter armeojn, sed dum ĉi tiu konkreta batalado spruĉis diversaj "popolaj" malamoj, ribelemoj, venĝoj, ktp. (religiaj, interklasaj, naciistaj, politikemaj, kaj eĉ personaj) kiuj aldonis al la teorie nur armea afero veran popolan nuancon. Normalaj laboristoj aliĝis al neprofesiaj "armeoj" kaj la plejmulto de la loĝantaro suferis kaj luktis siamaniere en ambaŭ flankoj, ĉar tiu ne estis nur armea milito. Samokazis komunismaj kaj anarĥismaj revolucioj, sendependismaj kaj religiemaj movadoj, aŭ la situacio simple igis normalajn homojn batali nur por defendi siajn familiojn aŭ ĉar la batalantoj devigis ilin tion fari, pro loĝi en lando kontrolita de unu el la flankoj. Almenaŭ, mi tiel komprenas la aferon.--[[Vikipediisto:Fimako|Fimako]] 23:08, 7. Jul 2010 (UTC) == "Antecedentoj"? == Mi ne dubas, ke la troneologismemaj esperantistoj jam firme envortarigis la vorton "antecedento." Tamen, mi trovas ĝin nenecesa kaj eĉ malutila. Kial oni uzus tiun ĉi vorton, se oni anstataŭe povas paroli pri "antaŭokazoj"? Ambaŭ vortoj enhavas kvin silabojn, do mi ne komprenas la valoron de "antecedento." Fakte, aspektas al mi kiel "ant-ece-dento"... Eble la eŭropanaj esperantistoj bone kapablas kompreni la vorton, sed parolanto de neeŭropa lingvo neniam divenus ĝian signifon senhelpe de vortaro. Mi trovas ĉi tiun fakton kontraŭa al la internacia spirito de nia lingvo, kiel Zamenhof ĝin intencis. Pro tio mi ŝanĝos la vorton. Se iu volas pludebati la temon, ek al la diskutado! Sed mi trovas ĝin tute freneza. --[[Vikipediisto:Nick|Nick]], 14 apr 2008, 22:51 (UTC) Kvankam mi vidas la supran noton nur nun, mi esprimas mian plenan konsenton kun Nick. Ŝajne tiel pensis ankaŭ aliaj homoj, ĉar ekestis nenia ajn disputo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:20, 5 Aŭg. 2013 (UTC) {{re|Kani|Arbarulo}} Vi vidas, ke mi hodiaŭ kunskrapis bazajn informerojn el la hispana teksto por krei tute bazan tekston pri [[Alardo Prats Beltrán]], ĉar mi pensas ke lia historia verkaĵo "Fronto kaj postfronto de Aragonio"" de 1938 estas esenca esperantlingva fonto pri la Hispana Enlanda Milito. La traduko ne tre facilis, ĉar la hispana fontoteksto preskaŭ tute ne uzas internajn ligilojn kaj subkomprenis multajn informojn. Eble vi volas rigardeti la e-lingvan tekston pri [[Alardo Prats Beltrán]] kaj eventuale proponi adaptojn. Ĉiukaze mi havas demandon pri la informero "elhispanigis Pario" el la bibliografia priskribo. Tia pseŭdonimo diras preskaŭ nenion kaj sen iu ajn klarigo eĉ aspektas neserioza. Ĉu vi havas iun ideon pri la identeco de la tradukinto? Ĉar la Frankismo longe pasis kaj certe ankaŭ la tradukinto intertempe longe ne plu vivas, eblus jam sendanĝere levi la anonimecon... se eblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:05, 4 jun. 2026 (UTC) :Mi dediĉis tempon al la ĉefa artikolo pri la milito. Mi nun aranĝas la artikolon pri Largo Caballero. Mi ne dediĉos miajn tutajn energiojn al elstarigo de la cent artikoloj rilatajn al la milito. Se vi volas elekti ĝin por la monato, bone; se ne, ankaŭ bone. Ĉu vi scias, ke estas 40 000 libroj pri la milito? Pri la 86-paĝa libreto de Alardo Prats mi povas diri, ke mi havas ĝin kaj pri la tradukisto diras nur "Elhispanigis Pario". Mi ne povas esti plenplena esploristo pri la temo. Eble iam aperos la solvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:20, 4 jun. 2026 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Ĉu vi jam serĉis en ''La danĝera lingvo''? Ŝajnas al mi ke tio devus esti la unua rimedo en demandoj pri interrilatado de Esperanto kaj persekutemaj registaroj. Krome, la mencio "elhispanigis Pario" ŝajnas al mi tute normala. La celo de cito estas identigi la citatan verkon, do ĝi reproduktu la informojn tiel, kiel ili estas donitaj en la verko. Kompreneble aldona klarigo estus bonvena. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:16, 4 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani|Arbarulo}} Nu, mi volas neniun stresigi per mia demando - mi simple demandis ĉar mi ĝis nun ne havas respondon, kaj pensis ke aparte Kani bone orientiĝas en SAT-medioj, do povas scii ke li ion iam kaptis. Kompreneble ne estas katastrofo ne havi la identecon de la klare pseŭdonima nomo "Pario". Ne, en mia eldono de "La danĝera lingvo" (1988) ne aperas la nomo en la nomindekso, nun tralegi la tutajn 546 paĝojn nur serĉe de spuro pri la nekonato mi kompreneble ne sukcesos, sed se Kani diras ke li fizike havas la libron kaj en ĝi ne estas ajna plia indiko, tio jam estas signo ke de tie ne estos respondo. Kani, ĉiukaze mi scias ke en Esperanto '''ne''' estas 40 000 libroj pri la milito - tial ekfaro de paĝo pri li en Esperanto ja estis senca, kaj ne estas problemo ke en la angla, franca, germana aŭ litova ne estas kaj nun ne ekestas teksto... Ĉiukaze tiu "Pario" estis iu historia SAT-media movadano - povas esti ke iu iam vidos iun indikon en malnovaj revuoj aŭ bultenoj, aŭ ke iam eblos paroli kun esperantista hispana SAT-veterano... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:50, 4 jun. 2026 (UTC) 1qiq6v3vv7tumvac46rccu9cyu2i0mj 9392149 9392148 2026-06-04T17:23:38Z ThomasPusch 1869 /* "Antecedentoj"? */ 9392149 wikitext text/x-wiki == ''Naciisto'' kompare al ''naciano'' == Mi pardonpetas al [[Vikipediisto:)|:)]] ke mi reŝanĝis naciano al naciisto : ''isto'' montras ano de partio dum ''ano'' montras loĝanton de la nomata regno (nacio). -- [[Vikipediisto:ArnoLagrange|ArnoLagrange]] 10:49 31. Jul 2003 (UTC) Mi konsentas (kompreneble), kaj oni faru la samon pri la ''respublikistoj''. Vidu [[naciismo]] kaj [[respublikismo]]. -- [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] : Mi forgesis klarigi la kialon. Estas grave ne konfuzi la aferon. La flanko de Franco estis konitaj kiel ''nacionales'' ("naciaj") au ''nacionalistas'' ("naciismaj"). Sed en la respublika flanko, krom maldekstranoj, ankaŭ gravis eŭskaj naciismanoj kaj katalunaj naciismanoj (ankaŭ ''nacionalistas''). Tial nuntempe oni (miakalkule) preferas nomi frankanojn ''nacionales'' (laŭ neŭtrala vidpunkto, estas aliaj nomoj ne neŭtralaj: ''franquistas'', "frankanoj"; ''cruzados'': krucmilitistoj"; ''rebeldes'': "ribeluloj"; ''fascistas'': "faŝismanoj") kaj rezervi ''nacionalistas'' al la respublikemaj regionaj naciismanoj (plurfoje sendependiĝanoj). Mi intencis respeguli tiun hispanan uzon en Esperanto. Sed mi ne rimarkis, ke "ano" ankaŭ oni povas kompreni "loĝanto". Cetere, mi ne ŝatas "isto" kun signifo "ismano". Ĉu mi klarigis la aferon? :"respublikano" respegulas ''republicano''. :Ĉu oni pensas klarigan solvon? Kion uzis tiamaj esperantistoj? :-- [[Vikipediisto:)|:)]] 02:09 1. Aŭg 2003 (UTC) :: Eble vi pravas pri ''naciano''/''naciisto'', ĉar ŝajne vere estas tia distingo en la hispana. Tamen la vorto ''naciano'' ŝajnas al mi pli neŭtrala, signifante nur anon de la nacio, sen ideologiaj nuancoj, kio eble ne estas vera pri hispana ''nacional''. Sed pri ''respublikisto/ano'', se mi ne eraras, ne ekzistas en la hispana ia ''ista'' vorto kontrasta al ''republicano'' (republiquista?), do oni ne povas decidi laŭ tiu sufikso. Ŝajnas al mi, ke ''respublikisto'' pli bone spegulas la ideologiecon de membreco en la respublikistoj. [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] :::Kaze, ke ne klaras: ''nacional'' signifas "faŝisma" nur en kunteksto de Hispana Enlanda Milito. Oni ne uzas ĝin por aktualaĵoj krom en normala "nacia" (aŭ "regna") senco. :::En la hispana, "respublikano" kaj "respublikismano" estas kaj ''republicano''. Sed respublikanaj trupoj ("respublikemaj") estis respublikanaj ("respublikloĝantaj"). Do, eĉ se estas du sencoj, ambaŭ validas. :::-- [[Vikipediisto:)|:)]] 00:34 2. Aŭg 2003 (UTC) :: ''isto'' en la senco de ''ismano'' estas treege ofta en Esperanto, kaj tute akceptebla signifo por tiu vortero. ''Ismano'' estas apenaŭ uzata, krom en klarigoj pri ''isto''. Miaopinie, oni tre malofte provu ŝanĝi vivantan lingvon. -- [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] ::: Mi preferus ke en la artikolo estu uzataj "naciisto" kaj "respublikisto" kaj estu la klarigo pri distingo inter la faŝistaj kaj la katalunaj aŭ eŭskaj naciistoj. Se vere vi ne volas uzi la ĝustan esperantan "naciisto", mi sugestas "naciuloj". Sed nepre ne "naciano" kiu simple havas alian signifon. Oni ne povas speguli nacilingvajn kontrastojn spite la regulojn de esperanto. -- [[Vikipediisto:ArnoLagrange|ArnoLagrange]] 09:31 1. Aŭg 2003 (UTC) ::::Anekdote, laŭ PIV, "naciano" kajsignifas "ne-hebreo". "Naciulo" ne aperas, "sennaciulo" jes. ::::Kiel vi sentas "naciflankano"? ::::-- [[Vikipediisto:)|:)]] 00:34 2. Aŭg 2003 (UTC) ----- === Pri kelkaj vortoj nenaivaj === Mi trovas pli oportuna la vorton '''naciulo'''. Oni memoru, ke tiutempe la diversaj politikaj emoj kaj partioj en Hispanio emis rompi la landon, kaj la puĉintoj malebligis tion. La vorto ''respublika'' aŭ ''respublikana'' por la alia flanko en la milito estas, laŭ mi, eĉ malpli taŭga, ĉar neniu el la koncernaj partioj defendis vere la Respublikon, sed siajn koncernajn version de la Ŝtato. Anarĥiistoj, ekzemple, proklamis la anarĥiisman ŝtaton en Aragono kaj la fino de la Milito. Sed baldaŭ la maŭraj trupoj de Generalo Franko invadis la regionon, kaj finigis tiun eksperimenton. Aliflanke, la vorto '''ruĝuloj''' por la nome partianoj de la Respubliko ne estas fia aŭ troiga, ĉar la plej granda parto el ili konfesis sin kiel ruĝuloj, ekzemple socialistoj kaj komunistoj, kaj ankaŭ anarĥiistoj. Ili fiere diris, ke ili estas ''ruĝuloj''. Sed la homoj, kiuj batalis en la flanko de la puĉintoj neniam diris, ke ili estis faŝistoj. En Hispanio homoj emas konfuzi '''aŭtoritatismo''' kaj '''faŝismo''', kaj tio ja estas grava eraro. Nek Franko nek siaj partianoj iam diris, ke ili kongruas kun la postuloj de Benito Mussolini aŭ sia Faŝisma Partio. Kaj, fakte, se oni analizas la agojn de la italaj faŝistoj kaj de la hispanaj puĉintoj, oni ne trovas similaĵojn. La fakto, ke Nazia Germanio kaj Faŝisma Italio helpis la puĉintojn ankaŭ ne igas ilin faŝismajn. Same kiel la helpo de Sovetunio al respublika flanko ne igis ĝin soveta..., kvankam modernaj teorioj historiaj diras, ke tio estis malebligata nur pro tio, ke ili malvenkis la militon. Kaj mi demandas, kial la artikolo nomiĝas '''enlanda''' kaj ne '''intercivitana''' milito? Tiu lasta estas internacie adoptita pri nia milito de 1936 al 1939. === ''Guernica'' kompare al ''Gernika'' === Se oni jam esperantigas la nomon, kial oni ne tute esperantigas ĝin al ''Gerniko''? -- [[Vikipediisto:AdamRaizen|AdamRaizen]] :Mi intencis uzi [[Gernika]] por la urbo kaj [[Guernica]] por la pikasa pentraĵo. :La urbo http://www.gernika-lumo.net/ estas nun oficiale ''Gernika-Lumo'' laŭ la eŭska. La hispana nomo (jam ne oficiala) estas ''Guernica y Luno'', sed mi ne certas, ke tiam ''Lumo/Luno'' estis kunigita al Gernika. Popole, oni nomas ĝin Gernika aŭ Guernica [gernika]. :Pravigante la distingo inter urbo kaj pentraĵo estas tiu ĉi ( http://www.gernika-lumo.net/irudiak/fotos/r_gernika.jpg en http://www.gernika-lumo.net/informazio_turistikoa/datos/ca_gernika.htm ) strata murmozaiko, kun skribaĵo ''"Guernica" Gernikara'' ([pentraĵo] "Guernica" al [urbo] Gernika), postulante ke la pentraĵo estu en Gernika anstataŭ Madrido. :Se vi preferas uzi [[Gerniko]] por la urbo, laŭ via plaĉo. :-- [[Vikipediisto:)|:)]] 02:09 1. Aŭg 2003 (UTC) == Tendenco == Mi trovas la artikolon tro partia je maldekstro. La kaŭzoj de la milito ne estas en Franko mem, kiu fakte estis kontraŭ la puĉo de [[Kejpo de Ljano]] je 1932, sed en la Ribelo de Asturio je 1934, kiun la Prezidanto de la Respubliko, S-ro [[Manuel Azaña]] mendis Generalon Frankon subpremi favore al la Respubliko. Du jaroj poste, revoluciuloj provis abolicii la ŝtaton, kaj pro tio Generalo Franko puĉis, provante restori publikan ordon. La interpreto de la Historio, en ĉi tiu mesaĝo, ŝajnas al mi tro naiva kaj erariga, eme al maldekstro. Dum kvardek jaroj tia estis la interpreto de la milito de la klandestinaj politikaj partioj de Hispanio. Sed nun la arĥivoj de la koncernaj nacioj jam estas nesekretaj, kaj tiuj de eks-Sovetunio estas aparte rivelemaj pri la rolo de sovetoj kaj komunistoj en la milito. Bonvolu esti pli respektemaj al vero. :RESPONDO: :Tiu estas la tezo de la hispana ekstrema dekstro, kiu lastatempe volas malkulpigi la puĉistojn pri la puĉo kiun ili provis kontraŭ la Respubliko. La malsukceso de tiu puĉo estis la origino de la milito. Franco estis kiu komencis la militon, li estis kiu ribelis kontraŭ la respublikana registaro kaj li estis kiu altrudis 40 jarojn da diktaturo. :La revolucia striko de 1934 okazis ĉefe en Asturio, kaj estis finita de Franco mem laŭ ordonoj de la tiama dekstra registaro. La puĉo-provo okazis en 1936, do, tute ne temis pri ia respondo al revolucia provo. Kaj tion diras ne nur mi, sed la seriozaj hispanaj historiistoj, konservemaj kaj malkonservemaj. Nur kelkaj ekstremdekstraj stultuloj kies sola celo estas vendi polemikajn librojn diras alion, kaj verŝajne ankau tiuj kiuj akceptas iliajn asertojn kiel verojn. :: Bonvolu nur afable diskuti kaj subskribi viajn kontribuojn. Nomi iun kiu ne havas saman opinion "stultulo" ne helpas klarigi la debaton. --[[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange]]</font>&nbsp;[[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] 08:04, 9. Aŭg 2005 (UTC) ::: Oni ne insultis al la aŭtoro de la respondo sed al la ekstrem-dekstrula hispana verkisto kiu nuntempe provas ŝanĝi la historion kaj igi la kulpantojn senkulpuloj. Ĉu vi reagus per tia komprenemo se iu ĉi tie verkus ke la naziaj amasmortigoj estas mensogoj aŭ ke oni atakis la judojn ĉar ili estis danĝeraj por la pluekzisto de Germanio kaj ke do la naziaj faroj estis memdefendaj?. == Enlanda aŭ Civila milito == Vere ŝajnas al mi ke hispanaj amikoj ne ŝatas "Civila Milito" ĉar estas milito de armeoj, ne de civiloj, sed neniam kaj nenie estis milito inter civiluloj! Pensi civilulon kun pano sub brako pafante siajn vicinojn estas ne eble! Kiel diris Brazila verkisto, neniu vidis ebrio de unu lando pafante ebrion de alia lando. Ĉio kion oni nomas "civilan militon" estas internaj militoj inter armeojn. Kiam okazis milito inter armeo kaj popolo, estas revolucio, ribelo, ktp. Popolo kontraŭ popolo ne eblas! :uhmmm... ni, hispanoj, plejmulte nomas tiun damnan militon "''guerra civil''", tio estas "civila milito". Eble teorie militoj nur povas okazi inter armeojn, sed dum ĉi tiu konkreta batalado spruĉis diversaj "popolaj" malamoj, ribelemoj, venĝoj, ktp. (religiaj, interklasaj, naciistaj, politikemaj, kaj eĉ personaj) kiuj aldonis al la teorie nur armea afero veran popolan nuancon. Normalaj laboristoj aliĝis al neprofesiaj "armeoj" kaj la plejmulto de la loĝantaro suferis kaj luktis siamaniere en ambaŭ flankoj, ĉar tiu ne estis nur armea milito. Samokazis komunismaj kaj anarĥismaj revolucioj, sendependismaj kaj religiemaj movadoj, aŭ la situacio simple igis normalajn homojn batali nur por defendi siajn familiojn aŭ ĉar la batalantoj devigis ilin tion fari, pro loĝi en lando kontrolita de unu el la flankoj. Almenaŭ, mi tiel komprenas la aferon.--[[Vikipediisto:Fimako|Fimako]] 23:08, 7. Jul 2010 (UTC) == "Antecedentoj"? == Mi ne dubas, ke la troneologismemaj esperantistoj jam firme envortarigis la vorton "antecedento." Tamen, mi trovas ĝin nenecesa kaj eĉ malutila. Kial oni uzus tiun ĉi vorton, se oni anstataŭe povas paroli pri "antaŭokazoj"? Ambaŭ vortoj enhavas kvin silabojn, do mi ne komprenas la valoron de "antecedento." Fakte, aspektas al mi kiel "ant-ece-dento"... Eble la eŭropanaj esperantistoj bone kapablas kompreni la vorton, sed parolanto de neeŭropa lingvo neniam divenus ĝian signifon senhelpe de vortaro. Mi trovas ĉi tiun fakton kontraŭa al la internacia spirito de nia lingvo, kiel Zamenhof ĝin intencis. Pro tio mi ŝanĝos la vorton. Se iu volas pludebati la temon, ek al la diskutado! Sed mi trovas ĝin tute freneza. --[[Vikipediisto:Nick|Nick]], 14 apr 2008, 22:51 (UTC) Kvankam mi vidas la supran noton nur nun, mi esprimas mian plenan konsenton kun Nick. Ŝajne tiel pensis ankaŭ aliaj homoj, ĉar ekestis nenia ajn disputo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:20, 5 Aŭg. 2013 (UTC) == Libra indiko == {{re|Kani|Arbarulo}} Vi vidas, ke mi hodiaŭ kunskrapis bazajn informerojn el la hispana teksto por krei tute bazan tekston pri [[Alardo Prats Beltrán]], ĉar mi pensas ke lia historia verkaĵo "Fronto kaj postfronto de Aragonio"" de 1938 estas esenca esperantlingva fonto pri la Hispana Enlanda Milito. La traduko ne tre facilis, ĉar la hispana fontoteksto preskaŭ tute ne uzas internajn ligilojn kaj subkomprenis multajn informojn. Eble vi volas rigardeti la e-lingvan tekston pri [[Alardo Prats Beltrán]] kaj eventuale proponi adaptojn. Ĉiukaze mi havas demandon pri la informero "elhispanigis Pario" el la bibliografia priskribo. Tia pseŭdonimo diras preskaŭ nenion kaj sen iu ajn klarigo eĉ aspektas neserioza. Ĉu vi havas iun ideon pri la identeco de la tradukinto? Ĉar la Frankismo longe pasis kaj certe ankaŭ la tradukinto intertempe longe ne plu vivas, eblus jam sendanĝere levi la anonimecon... se eblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:05, 4 jun. 2026 (UTC) :Mi dediĉis tempon al la ĉefa artikolo pri la milito. Mi nun aranĝas la artikolon pri Largo Caballero. Mi ne dediĉos miajn tutajn energiojn al elstarigo de la cent artikoloj rilatajn al la milito. Se vi volas elekti ĝin por la monato, bone; se ne, ankaŭ bone. Ĉu vi scias, ke estas 40 000 libroj pri la milito? Pri la 86-paĝa libreto de Alardo Prats mi povas diri, ke mi havas ĝin kaj pri la tradukisto diras nur "Elhispanigis Pario". Mi ne povas esti plenplena esploristo pri la temo. Eble iam aperos la solvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:20, 4 jun. 2026 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Ĉu vi jam serĉis en ''La danĝera lingvo''? Ŝajnas al mi ke tio devus esti la unua rimedo en demandoj pri interrilatado de Esperanto kaj persekutemaj registaroj. Krome, la mencio "elhispanigis Pario" ŝajnas al mi tute normala. La celo de cito estas identigi la citatan verkon, do ĝi reproduktu la informojn tiel, kiel ili estas donitaj en la verko. Kompreneble aldona klarigo estus bonvena. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:16, 4 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani|Arbarulo}} Nu, mi volas neniun stresigi per mia demando - mi simple demandis ĉar mi ĝis nun ne havas respondon, kaj pensis ke aparte Kani bone orientiĝas en SAT-medioj, do povas scii ke li ion iam kaptis. Kompreneble ne estas katastrofo ne havi la identecon de la klare pseŭdonima nomo "Pario". Ne, en mia eldono de "La danĝera lingvo" (1988) ne aperas la nomo en la nomindekso, nun tralegi la tutajn 546 paĝojn nur serĉe de spuro pri la nekonato mi kompreneble ne sukcesos, sed se Kani diras ke li fizike havas la libron kaj en ĝi ne estas ajna plia indiko, tio jam estas signo ke de tie ne estos respondo. Kani, ĉiukaze mi scias ke en Esperanto '''ne''' estas 40 000 libroj pri la milito - tial ekfaro de paĝo pri li en Esperanto ja estis senca, kaj ne estas problemo ke en la angla, franca, germana aŭ litova ne estas kaj nun ne ekestas teksto... Ĉiukaze tiu "Pario" estis iu historia SAT-media movadano - povas esti ke iu iam vidos iun indikon en malnovaj revuoj aŭ bultenoj, aŭ ke iam eblos paroli kun esperantista hispana SAT-veterano... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:50, 4 jun. 2026 (UTC) djuvn7h64mp98ns6l20yhgagpo4tcq6 0 12213 9392062 9388761 2026-06-04T15:46:08Z Alifono 114488 Ref 5 9392062 wikitext text/x-wiki ''Ĉi tiu artikolo temas pri fako de [[lingvistiko]]. Por informoj pri la samnoma'' [[Esperanto-gazeto|Esperanto-revuo]]'', vidu la artikolon [[Esperantologio (revuo)]].'' {{Informkesto organizaĵo}} '''Esperantologio''' aŭ '''Esperantistiko''' estas specialigita esplorkampo, kiu traktas [[Esperanto|Esperanton]] el diversaj sciencaj perspektivoj (interdiscipline<ref>Ju pli oni sukcesas ĵeti ponton inter esperantologio kiel grava elemento de interlingvistiko, kaj aliaj fakoj, des pli Esperanto rimarkeblos kaj riĉigos la sciencan konaron pri la lingvo. Ekzemplodona estas la libro ''[[Aliroj al esperanto|Aliroj al Esperanto]]'', redaktita de Christer Kiselman en 2018, konsistas el eseoj de fakuloj el diversaj disciplinoj laŭ la vidpunkto de tiuj disciplinoj: interlingvistiko (D. Blanke), pacismo (Alcalde), juro (Brosch), lingvoideologio (Kimura), literaturo (Minnaja), historio (Tonkin) k.s., En: Esperantologio / Esperanto Studies, Nova Serio 3 (11), p. 98</ref><ref>Erasmus+ (Blended Intensive Programme, BIP: Miksita Intensa Programo) por studi Esperanton kiel interfakan kampon por transnacia novigado.2026-06–2028-01,, Informilo por Interlingvistoj Volumo 35:1 – paĝo 7</ref>) okupiĝante pri la propraj trajtoj de la [[planlingvo]] [[Esperanto]]<ref>[[Federico Gobbo]], Katedrule sed ne el katedro. Esperanto en pli larĝa akademia kunteksto, Revuo Esperanto, paĝo 228, n-ro 1362 (11) novembro 2021.</ref>. Ĝi fokusiĝas al la ĝeneralaj principoj de la konstruo kaj funkciado de la lingvo esperanto kaj ankaŭ al ĝiaj individuaj problemoj, precipe [[leksikologio]], [[Vortfarado|vortformado]], [[stilistiko]], [[Transskribado (lingvoscienco)|transskribo]]<ref>Tamara Kozak. La funkcia rolo de artefaritaj lingvoj // Bulteno de la Lviva Universitato. — 2013. — Nr. 33. — pp. 55–63.</ref>.  Laŭ multaj esploristoj, esperantologio pristudas ne nur la evoluon kaj funkciadon de la lingvo esperanto, sed ankaŭ la diversajn kampojn de ĝia aplikado, inkluzive ĉe la interfaco kun aliaj disciplinoj, kiel [[psikologio]], [[sociologio]] , ktp. Esperantologio esploras kaj la strukturon de la lingvo kaj ĝian literaturan produktadon, same kiel ĝian sociologian uzadon ene de la internacia komunumo. Jen diversaj difinoj kaj aliroj: # Laŭ ''filologia difino,'' Esperantologio estas komprenata kiel la [[filologio]] de Esperanto, t.e. kiel la fako de [[lingvistiko]], kiu specife okupiĝas pri tiu ĉi lingvoscienca difino (ĝenerala): Ĝi estas difinita kiel la scienco pri la [[Esperantistoj|parolkomunumo]] kaj [[Esperanta literaturo|literaturo de Esperanto]] kaj pri la lingvo mem: ĝia vortkonstruo, vortkunmeto, vortenkonduko kaj transskribo de internaciaj fakvortoj kaj de propraj nomoj. # Laŭ ''interlingvistika difino,'' Esperantologio komprenata kiel subfako de [[interlingvistiko]], kiu traktas planlingvojn ĝenerale kaj temojn de [[Interkultura komunikado|interkultura]] kaj [[internacia komunikado]]. La plimulto de la gravaj esplortemoj pri Esperanto ne rilatas al interlingvistiko/planlingvistiko, kvankam Esperantologio bezonas ĝin<ref>(eo) Jouko Lindstedt, ''[https://www.youtube.com/watch?v=Me8MBDyMUDE Liberiĝi de interlingvistiko]'', (prelego), CED, 2023</ref>. # El ''disvolviĝa kaj historia perspektivoj'', Esperantologio esploras Esperanton kiel vivantan lingvon, kiu daŭre evoluas, analizante kiel ĝi esprimas aspektojn de la homa pensado. # ''El jurscienca perspektivo'': "Norma Esperantologio" aŭ metodo per kiu oni traktas la [[Fundamento de Esperanto|Fundamenton de Esperanto]] laŭ jura perspektivo. Ĝin iniciis [[Helmut Welger]] kaj notinde daŭrigis ĝin [[Bernhard Pabst|Bernard Pabst]]. Kerna okupo de Norma Esperontologio estas determini kiel oni diru aŭ skribu ion ĝuste. Norma aŭ preskriba Esperantologio esploras la validajn normajn bazojn de [[Esperanto]] kaj ĝian (hierarkian) normsistemon: 1. [[Deklaracio pri Esperanto]] (Bulonja Deklaracio) 2. [[Fundamento de Esperanto]] kun Oficialaj Aldonoj, La Bulonja Deklaracio estas precipe (sed ne nur) la enkonduka leĝo de la Fundamento de Esperanto. Ambaŭ kune konsistigas la konstitucion de Esperanto. 3. Komuna lingvouzo, 4. Zamenhofa stilo). El tiuj normajn bazojn ĝi deduktas, kio estas gramatike ĝusta kaj stile bona Esperanto. Tiucele ĝi sisteme kaj konsekvence aplikas la normsciencan metodaron, precipe la (norm-)logikon, la [[semantiko|semantikan]] kaj [[teleologio|teleologian]] norminterpretadojn kaj la kompletigon de normoj helpe de la formala teleologio. La formala teleologio - t.e. la formala teorio de racie celkonforma agado estas parte ekvivalenta al la normlogiko, ĉar celoj povas esti rigardataj kiel kvazaŭ-normoj La normlogiko mem ne estas preskriba, ĉar ĝi povas nur kontroli normojn aŭ dedukti ilin el aliaj jam validaj normoj, sed ĝi ne povas mem krei normojn. == Historio == Esperanto, fondita en 1887, disvastiĝis tutmonde komence de la 20-a jarcento. La scienca studado de ĉi tiu lingvo komenciĝis ĉirkaŭ la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj la [[1930-aj jaroj]]. == Elektitaj principoj == Esperantologiaj principoj de vortkonstruo estas ekzemple la principoj de [[neceso kaj sufiĉo]] kiuj postulas ekvilibradon inter koncizeco kaj klareco de la vorto. Esperantologio starigas la jenajn principojn rilate al vortradikoj: * La principo de internacieco * La principo de analogeco kun aliaj lingvaj elementoj * La principo de vortara ekonomio * La principo de la bonsoneco. Kiel oni vidas, ĉi tiuj principoj ne ĉiam estas akordigeblaj inter si; ekzemple la internacieco postulas la vorton "internacionala" dum la analogeco kaj vortara ekonomio postulas la vorton "internacia". En la lingvo ŝajnas pli grava la 2-a kaj 3-a principoj ol la 1-a. Krome la nepran validiĝon de esperantologiaj principoj baras ankaŭ la lingvouzo, kiu povas sankcii formojn ne tute ĝustajn kaj povas igi klarajn formojn per si mem neklarajn. Kaj precipe oni devas akcenti, ke laŭ la supraj principoj oni povas kritiki nur la vortojn novajn, sed ne la praajn aŭ enradikiĝintajn vortojn de la lingvo. Estas evidente, ke tiaj klopodoj kunportus nur skismojn, ĉar ĝenerala konsento neniam estus ebla pro la manko de la absoluta akordigebleco de la principoj. Do tiaj klopodoj, kiajn faris ekzemple Sentis por fari analogecon inter la vortoj naskitaj de sama latina radiko (supozi, propozi, ripozi, kompozi, opozi; produkti traduki, dirigenti, ktp) estas funde eraraj, ĉar ili ne konsideras la tradicion kaj la postulon de la lingva unueco, kiu estas pli grava ol ĉiuj aliaj principoj. == Universitatoj kaj akademioj == La ĉefan rolon en la disvolviĝo de Esperanto kaj esperantologiaj studoj ludas la [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] (ĝiaj esplorrezultoj estas publikigitaj en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''") kaj la Esperantaj bibliotekoj, kiuj poesdas signifan kvanton da materialoj pri esperantologiaj studoj. === Universitatoj === En la 21-a jarcento la ''[[Katedro Interlingvistiko kaj Esperanto]]'' ĉe la [[Universitato de Amsterdamo]], Nederlando, estas speciala akademia posteno dediĉita al studado de esperantologio kaj interlingvistiko, sub la gvido de resp. [[Marc van Oostendorp]] (1997-2001), [[Wim Jansen]] (2002-2013), [[Federico Gobbo]] (ekde 2014). La unua Fakultato de Esperantologio ekestis en la [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]], fondita de [[István Szerdahelyi]]. Post lia morto ĝin estris [[Ilona Koutny]], kiu translokiĝis al [[Pollando]] fine de la [[1990-aj jaroj]], kie ŝi organizis [[Interlingvistiko|interlingvistikajn kursojn]] ĉe la [[Universitato Adam Mickiewicz|Universitato Adam Mickiewicz (]][[Poznano|Poznań]]). Ĉe la [[Universitato de Tartu]], akademiano [[Paul Ariste]], kiu dum pluraj jaroj publikigis serion da sciencaj artikoloj en la kolekto "''Interlinguistica Tartuensis''", kaj profesoro de la sama universitato, [[Slavistiko|slavisto]] kaj [[Interlingvistiko|interlingvisto]] [[Aleksandr Duliĉenko]], aktive interesiĝis pri Esperantologio kaj interlingvistiko, ĉar aŭtoro de sciencaj monografioj kaj lernolibroj dediĉitaj al tiuj fakoj. === Akademioj === La [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] publikigas siajn esplorrezultojn en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''". Kadre de la rumana Akademio de Sociaj kaj Politikaj Sciencoj, kiel parto de la pli granda strukturo de la [[Rumana Akademio|Rumana]] [[Rumana Akademio|Akademio]], ekzistis la ''Kolektivo Esperanto kaj Interlingvistiko'' fare de profesoro [[Ignat Florian Bociort]] (1924–2015). Ĉe la [[Rusia Akademio de Sciencoj|Rusa Akademio de Sciencoj]] (siatempe la Akademio de Sciencoj de Sovetunio), * [[Magomet Isajev|Magomet Isaev]], estris postbakalaŭran programon pri interlingvistikaj temoj ĉe la [[Lingvoscienca instituto de Rusia Akademio de Sciencoj]]. * [[Eŭgeno Bokarev|Jevgenij Bokarev]] (plumnomo Eŭgeno Bokarev), fondis apartan komisionon pri [[interlingvistiko]] (kaj Esperantologio). Bokarev partoprenis debaton pri "naturaj" kaj "artefaritaj" lingvoj, argumentante kontraŭ tia distingo. Laŭ lia vidpunkto, ĉiuj lingvoj estas artefaritaj je iu grado aŭ alia — ili aperas ene de la socio kaj estas aktive influataj de ĝi. Tio precipe valoras por literaturaj lingvoj, kiujn aktive influas akademiuloj kaj verkistoj. Bokarev estis inter la unuaj kiuj atentigis pri la neceso pridiskuti la "gradon de artefareco de apartaj lingvoj", sed ne kontrastigi "naturan" kaj "artefaritan" kiel du disjunktajn trajtojn<ref>(ru) [[Magomet Isajev|M.I.Isaev]] (М.И.Исаев)''',''' ''Типология и эволюция международных искусственных языков'' (Tipologio kaj evoluo de internaciaj artefaritaj lingvoj) - Bokarev ĉe la avangardo de la esperanto-interlingvistika "renesanco", Moskvo, 1976. [https://web.archive.org/web/20090307212507/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/bokarev_i_int.htm Arkivita de la originalo], la 23-an de oktobro 2024. Alirdato: la 12-an de majo 2026.</ref>. Analizo de Esperantaj tradukoj igis lin aserti, ke Esperanto posedas artan potencialon por krei bildojn ne malpli potencajn ol "naturaj" lingvoj. Esperanto estas lingvo konstruita el elementoj, kiuj ekzistas en la aliaj tiel nomataj 'naturaj lingvoj' (speciale la hindo-europaj), sed estis formita el tiuj elementoj per racia mekanismo kun interna logika strukturo<ref>(eo) [[Atanas D. Atanasov]], ''[http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/elementoj.htm La elementoj de Esperanto, ĉu arbitre elpensitaj?]'' </ref>. Se oni povas konsideri regionan lingvon kiel "natura", en tiu senco, ke ĝi ne estas submetita al konscie reguligaj intervenoj de la homo, oni certe ne povas diri la samon de kulturlingvo, kiu ofte konscie estas influita de la lingvokomunumo<ref>(eo) [[Edward Symoens]], ''[https://web.archive.org/web/20120127233138/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/symoens.htm Ĉu eblas fondi neŭtralan interetnan lingvon per historiaj motivoj, leĝoj?]'' Arkivita de la originalo pere de Wayback Maŝino, la 23-an de oktobro 2012. Alirdato: la 13-an de majo 2026.</ref>. La lingvistika tabuismo emas malpermesi al la homa racio interveni en la "naturan", spontanean estiĝadon de la lingvo. Tial ĝi konsideras la kreon de artefaritaj lingvoj ([[Planlingvo|planlingvoj]]) kiel gravan [[Sakrilegio|sakrilegion]]. Kontraste, lingvokreado povas esti konsiderata kiel rezulto de arta kreado, t.e. kiel artverko kiu estas, kulturportanto kaj literaturilo, [[Esperanta Civito|taŭgajn kiel kultura identigilo]] kaj kreante unikan soci-kulturan fenomenon. === Centroj pri esploro kaj dokumentado === * [[Esplora Instituto de Esperantologio]] (Svedio) kiu organizas kursojn pri [[esperanta literaturo]] kaj [[Lingvistikaj aspektoj de Esperanto|lingvistiko]]<ref>(eo) ''[https://www.esperantio.net/search?query=Esplora+Instituto+de+Esperantologio Esplora Instituto de Esperantologio fondita en Svedio]'', [[Heroldo Komunikas|HeKo]] n-ro 896 3-B, la 8-an de decembro 2025</ref><ref>(eo) ''[https://www.esperantio.net/heko/testa-eksperimento-por-esplora-instituto-de-esperantologio Testa eksperimento por Esplora Instituto de Esperantologio]'', [[Heroldo Komunikas|HeKo]], n-ro 804 5-B, la 14-an de januaro 2023.</ref>. * [https://interlingvistiko.net/pri-ced/ La Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj] (CED). Fondita en 1952 kiel institucio de UEA, CED antaŭenigas esploradon pri [[interlingvistiko]], [[lingvopolitiko]] kaj [[lingva justeco]] per konferencoj, publikaĵoj kaj subteno al esploristoj tra la mondo<ref>(eo) [https://interlingvistiko.net/esperantologia-konferenco/ Esperantologia Konferenco], CED, 2026</ref>. == Bibliotekoj, arkivoj kaj revuoj == === Bibliotekoj === La plej famaj el ĉi tiuj bibliotekoj estas la * Biblioteko [[Hector Hodler|Hector]] [[Hector Hodler|Hodler]] (kies ĉefa parto, kiu apartenis al [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], estis transdonita al la [[Nacia Biblioteko de Pollando|Nacia Biblioteko]] [[Nacia Biblioteko de Pollando|de Pollando]] (''Biblioteka Narodowa'') en [[Varsovio]],) posedas ĉirkaŭ 30 000 erojn da esperantologiaj materialoj) kaj la * Internacia Esperanta Muzeo - Kolekto de planlingvoj, apartenanta al la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]]. * [[Brita Biblioteko]] en Londono kaj la [[Kongresa Biblioteko de Usono]] en [[Vaŝingtono]]. === Arkivoj === * [[Internacia Esperanto-Arkivo]] (IEspa.eu) estas unu el la plej riĉaj arkivoj por Esperantologio en la Eŭropa Unio. * [https://interlingvistiko.net/ees-arkivo/ Arkivo “Esperantologio”] ĉe Esperantic Studies Foundation. === Revuoj === Hodiaŭ, la [[Universitato de Upsalo]] eldonas specialan plurlingvan revuon "''Esperantologio''/''Esperanto Studies''" <ref>La revuo Esperantologio-Esperanto Studies ekde nun estas oficiale agnoskita kiel scienca revuo fare de ANVUR, la itala nacia agentejo por taksado de universitatoj kaj esploroj. Por tiuj, kiuj laboras en italaj universitatoj, tio signifas, ke publikaĵo en EES validas por akademiaj karieroj en «fako 10» (filologio, literaturo, lingvistiko).</ref> , kaj en Amsterdamo, internacian sciencan revuon "''Language Problems and Language Planning''", kiu regule publikigas materialojn pri interlingvistiko kaj Esperanto La unua revuo, kiu enhavis iujn esplorojn pri esperantologio, estas konsiderata la japana revuo "''Esperantologio''", kiu estis eldonita en 1930-1931 ( nur tri numeroj estis publikigitaj). La unua faka scienca publikaĵo pri Esperanto estas konsiderata la revuo ''Lingva Kritiko'' el [[Germanio]], kiu aperis en Kolonjo de februaro 1932 ĝis marto 1935 (eldoniĝis 28 numeroj kun 162 artikoloj). La publikigo poste ĉesis pro la ekonomiaj kaj politikaj malfacilaĵoj, kiujn Germanio spertis tiutempe  . En 1949-1961 , la revuo "''Esperantologio''" estis eldonita sub la redaktado de la dana esperantologo Paul Neergaard (6 numeroj estis publikigitaj, la tuta nombro de paĝoj estis 424)  . En 1976-1977, tri numeroj de la revuo "''Esperantologiaj Kajero''j" estis eldonitaj en [[Budapeŝto]]. == Gravaj esperantologoj == <gallery widths="250" heights="250" caption="Kelkaj gravaj esperantologoj"> Dosiero:René de Saussure, Historio de Eo, Courtinat, 1.jpeg|René de Saussure, svisa lingvisto kaj fondinto de esperantologio kiel scienco, kaj aŭtoro de la teorio pri vortformado en esperanto. Dosiero:Eugen Wüster 1967.jpg|[[Eugen Wüster]], grava aŭstra terminologo kaj esperantologo Dosiero:Gaston Waringhien.jpg|Gaston Waringhien (1901-1991),j 20-a jarcenta esperantologo, vortaristo kaj gramatikisto. Dosiero:2014 Christer Kiselman portreto.jpg|[[Christer Kiselman]], sveda esperantologo kaj prezidinto de la [[Akademio de Esperanto]]. Dosiero:Federico Gobbo 2016-04-30.jpg|[[Federico Gobbo]] prelegas dum la 44a Malferma Tago, en la Centra Oficejo de [[Universala Esperanto-Asocio]]. Dosiero:2008-09 Sabine Fiedler.JPG|[[Sabine Fiedler]], nuntempa esperantologo, [[Universitato de Lepsiko|Universitato de Leipzig]], Germanio Dosiero:2008-09 sakaguchi.JPG|Alicja Sakaguchi, pola esperantologo (foto 2008) Dosiero:Image of Ilona Koutny 02.jpg|Ilona Koutny, hungara esperantologo kaj interlingvisto Dosiero:Photos-pool-park2008.jpg|Jonathan POOL esti kunfondinto en [[:en:1968|1968]] de la usona Esperantic Studies Foundation (ESF), fondumo por esperantologiaj studoj. </gallery> === Pioniroj === * (1859-1917) [[L. L. Zamenhof|L.L Zamenhof]] * (1868-1943) [[René de Saussure]], fondinto de esperantologio kiel scienco * (1855–1935) [[Louis de Beaufront]] * (1863–1933) [[Émile Grosjean-Maupin]] * (1884–1961) [[Petro Stojan]] * (1898–1977) [[Eugen Wüster]] * (1887-1920) [[Hector Hodler]] * (1901–1991) [[Gaston Waringhien]] * (1904–1971) [[Eŭgeno Bokarev]], ruse: Евгений Бокарёв (Jevgenij Bokarev) === 20-a jarcento === * (1922-2017) [[Hermann Ölberg]] * (1924–1987) [[István Szerdahelyi]], * (1909-1987) [[Ivo Lapenna]] * (1928–2011) [[Magomet Isajev]] * (1933–2016) [[Michel Duc Goninaz]] * (1933-2022) [[Pierre Janton]] * (1941–2016) [[Detlev Blanke]] * (1945–2016) [[Reinhard Haupenthal]] * (1946-2008) [[Helmut Welger]] * (1931-2014) [[Geraldo Mattos]] === Nuntempaj === * [[Federico Gobbo]] ([[Universitato de Amsterdamo]]) * [[Sabine Fiedler]] ([[Universitato de Lepsiko|Univesitato de Leipzig]]) * [[Ilona Koutny]] (Pollando) * [[Liu Haitao]] (Ĉinio) * [[Gotoo Hitosi]] (Japanio) * [[Mark Fettes]] (Kanado) * [[Cyril Robert Brosch]] (Germanio) * [[Humphrey Tonkin]] (Usono) * [[Jonathan Pool]] (Usono) * [[Christer Kiselman]] (Germanio) * [[William Auld]] (Unuiĝinta Reĝlando) * [[Guilherme Fians]] (Brazilo) * [[François Lo Jacomo]] (Francio) * [[Marc van Oostendorp]] (Nederlando) * [[Ulrich Lins]] (Germanio) * [[Alicja Sakaguchi]] (Pollando) * [[Bernhard Pabst]] (Germanio) * [[Erich-Dieter Krause]] (Germanio) * [[Claus J. Günkel|Claus Killing-Günkel]] (Germanio) * [[Javier Alcalde]] (Hispanio) * [[Sergio Pokrovskij]] (Rusio) {| class="wikitable" |- align="center" !Esperantologoj !Listo de esperantologoj kun klarigoj |- | rowspan="1" |[[Věra Barandovská-Frank]] |Esperantologo kaj interlingvisto, preleganto ĉe la [[Universitato de Paderborn|Universitato de Paderbor]]<nowiki/>n, aŭtoro de publikaĵoj pri Esperantologio kaj interlingvistiko, inkluzive de lernolibro pri interlingvistiko<ref>(eo) Vera Barandovska, ''Kies estas interlingvistiko?.'' [https://web.archive.org/web/20061015110556/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/kies.htm Arkivita de la originalo] per [[Wayback Machine|Wayback Maŝino]], la 23-an de oktobro 2012. Alirdato: la 12-an de majo 2026.</ref> |- | rowspan="1" |[[Detlev Blanke]] |Ĉefa esperantologo de la fino de la 20-a kaj komenco ĝis la 21-a jarcentoj, fondinto kaj estro de la germana interlingvistika societo "''Gesellschaft für Interlinguistik''", profesoro ĉe la Universitato Humboldt |- | rowspan="1" |[[Eŭgeno Bokarev]] |Sovetunia lingvisto kaj esperantologo, aŭtoro de 24.000-vorta rusa-esperanta kaj esperanto-rusa vortaro. |- | rowspan="1" |[[Vladimir Varankin]] |Sovetunia Esperantologo, aŭtoro de kelkaj artikoloj pri Esperanto kaj la libro "Teorio de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Gaston Waringhien]] |Franca esperantologo, gramatikisto kaj leksikografo, ĉefredaktoro de la "Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto", kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Bertilo Wennergren]] |Sveda Esperantologo, membro de la Esperanto-Akademio , aŭtoro de la Esperanta gramatiko "Plena manlibro pri Esperanta gramatiko" |- | rowspan="1" |[[Ebbe Vilborg]] |Sveda filologo kaj esperantologo, aŭtoro de kvarvoluma etimologia vortaro de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Eugen Wüster|Eugen Wuster]] |Germana esperantologo, eminenta terminologo. |- | rowspan="1" |[[Aleksandr Duliĉenko]] |Slavisto, esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de pluraj artikoloj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio. |- | rowspan="1" |[[Michel Duc Goninaz]] |Franca slavisto kaj esperantologo, ĉefredaktoro de la "Nova Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Magomet Isajev|Magomet Isaev]] |Sovetunia [[Iranologio|iranologo]] kaj esperantologo, estro de la postbakalaŭra programo pri interlingvistikaj temoj ĉe la Instituto de Lingvistiko de la Akademio de Sciencoj de Sovetunio |- | rowspan="1" |[[Kálmán Kalocsay|Kalman Kaloscay]] |Hungara poeto kaj tradukisto, aŭtoro de multaj artikoloj pri la gramatiko kaj stilistiko de Esperanto, teoriulo, kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Boris Kolker]] |Sovetunia kaj rusa esperantologo, esploristo pri la influo de la rusa lingvo sur la formiĝo kaj evoluo de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Aleksander Korĵenkov]] |Rusa esploristo pri la historio kaj trajtoj de Esperanto, biografiisto de Ludoviko Zamenhof, eldonisto. |- | rowspan="1" |[[Renato Corsetti]] |Itala lingvisto, profesoro pri psikolingvistiko ĉe la Universitato de Romo La Sapienza, aŭtoro de pluraj publikaĵoj pri lingvopolitiko, dulingvismo, psikopedagogio kaj la uzo de Esperanto kiel [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|dua]] [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaska lingvo]]. |- | rowspan="1" |[[Sergey Kuznecov (lingvisto)|Sergej Kuznecov]] |Rusa lingvisto, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio |- | rowspan="1" |[[Ilona Koutny]] |Hungara kaj pola esperantologo, estro de interlingvistikaj kursoj ĉe la Universitato Adam Mickiewicz |- | rowspan="1" |[[Jouko Lindstedt]] |Finna slavisto kaj esperantologo, esploristo pri la problemoj de uzado de Esperanto "ekde la naskiĝo" |- | rowspan="1" |[[Paul Neergaard]] |Dana esperantologo, ĉefredaktoro de la revuo "Esperantologio" (1949–1961) |- | rowspan="1" |[[Claude Piron]] |Svisa lingvisto kaj psikologo, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj libroj pri la evoluo de Esperanto kaj ĝiaj esprimpovoj |- | rowspan="1" |[[Sergio Pokrovskij]] |Rusa esperantologo, membro de la Akademio de Esperanto |- | rowspan="1" |[[István Szerdahelyi]] |Hungara lingvisto kaj esperantologo, fondinto kaj estro de la Fakultato de Esperantologio ĉe la Universitato de Budapeŝto |- | rowspan="1" |[[René de Saussure]] |Svisa lingvisto kaj esperantologo, fondinto de esperantologio kiel scienco, aŭtoro de la teorio pri vortformado en Esperanto |- | rowspan="1" |[[John C. Wells]] |Brita lingvisto, profesoro pri fonetiko, aŭtoro de la libro "Lingvaj Aspektoj de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Reinhard Haupenthal]] |Germana lingvisto, esperantologo kaj volapukologo |- | rowspan="1" |[[Andreo Cseh]] |Franca esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de multaj publikaĵoj pri Esperanto kaj Volapuko, aŭtoro de la "Konciza Etimologia Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Wim Jansen]] |Nederlanda esperantologo kaj interlingvisto, estro de la Fakultato pri Interlingvistiko kaj Esperantologio ĉe la Universitato de Amsterdamo (2002-2013). |} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Opinio de Umberto ECO.png|eta|'''Opinio de Umberto ECO pri Esperanto''']] == Literaturo == * Detlev Blanke kaj Ulrich Lins, La arto labori kune, parto Esperantologio, Rotterdam, eld. Universala Esperanto-Asocio, 2010, paĝoj 259-398. * Paul Neergard: ''Fremdvortoj en Esperanto,'' 1933, 64 paĝoj, reeldono 2001, eld. Inko, ISBN: 91-7303-125-9 Tie oni trovas ankaŭ bibliografian liston. * Detlev Blanke, ''International Planned Languages - Essays on Interlinguistics and Esperantology'', Red.: Sabine Fiedler, Humphrey Tonkin, 2018, 228 paĝoj, ISBN 97815956937 * Humphrey Tonkin, [https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2018/05/tonkin.pdf ''Esperanto: Esploraj Prioritatoj''] (PDF), Esperantologia Konferenco, [[Seulo]], 2017. * Helmut Welger: [http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm ''Germanlingva studo pri la starigo, prioritatigo kaj interagado de planlingvaj kvalitokriterioj en la verkaro de Zamenhof''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927235429/http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm |date=2007-09-27 }} * Umberto ECO, ''[[La serĉado de la perfekta lingvo]]'', Edistudio, 1996, ISBN 8870360644; ISBN 9788870360646. * Eugen Wüster: ''Esperantologiaj principoj (Esperanto-Germana Vortaro)'', 1923 {{Projektoj|ReVo=esperantologi}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperantologio / Esperanto Studies]] (fakrevuo) * [[Esplora Instituto de Esperantologio]] * [[Akademio de Esperanto]] * [[Terminologio]] * [[Interlingvistiko]] * [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj]] (CED) * [[Lingva justeco]] == Eksteraj ligiloj == * (eo, de, en) [https://www.onb.ac.at/eo/sammlungen/kolekto-por-planlingvoj Aŭstria Nacia Biblioteko - Kolekto por planlingvoj] * (eo, en) [https://www.esperantic.org/en/esperanto-studies/ Esperantic Studies Foundation]: <nowiki>https://www.esperantic.org</nowiki> * (eo, de, en) [https://web.interlinguistik-gil.de/esperanto/ Gesellschaft für Interlinguistik] (GIL): https://www.interlinguistik-gil.de {{EdE|E}} {{esperanto}} {{Unua}} [[Kategorio:Interlingvistiko]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Lingvoscienco]] [[Kategorio:Filologio]] [[Kategorio:Sciencaj teorioj]] [[Kategorio:Esperantologio]] 1z92gg85mh2zgox0o4xdygt317n8dqq 0 13427 9392529 9328126 2026-06-05T07:39:59Z Crosstor 3176 /* Famaj diplomitoj */ 9392529 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = Dominus Illuminatio Mea<br/>(traduko de la [[Vulgato]]:<br/> "La Sinjoro de Lumo",<br/> [[Psalmo]] 27) |lando = Britio |situo = Oksfordo |establita = |gviadanto = |regiono-ISO = GB-OXF |situo sur mapo = Oksforda Universitato |situo sur mapo2= Centra Oksfordo |zomo = 13 |retejo = }} [[Dosiero:Coat_of_arms_of_the_University_of_Oxford.svg|eta|Emblemo de la Universitato de Oxford, {{Lang-la|Dominus illuminatio mea}} signifante [[Dio]] estas mia lumo. ]] La '''Universitato de [[Oksfordo]]''' ({{lang-en|University of Oxford}} sed ankaŭ konata kiel ''{{lang|en|Oxford University}}'') estas la plej malnova [[universitato]] en la [[Anglalingvio|angla-lingva mondo]]. Ĝi interalie membras en la [[Ligo de Eŭropaj Esploraj Universitatoj]]. Oni ne scias la fondo-daton, sed certe oni instruis tie en [[1096]]. Post [[1167]] kiam [[Henriko la 2-a (Anglio)|Henriko la 2-a]] malpermesis anglajn studentojn studi ĉe la [[Universitato de Parizo]] ([[Sorbono]]), Oksfordo rapide pligrandiĝis. Post la murdo de du studentoj en [[1209]] oni dissolvis la universitaton; estis fondita la [[Universitato de Kembriĝo]]. Sed en junio [[1214]] Nicholas de Romanis, [[papa legato]], pritraktis ĉarton kaj la universitato revenis al Oksfordo. La universitato estas federacio de diversaj kolegioj, kiuj multrilate konservas proprajn regulojn kaj kutimojn. Kiel [[Universitato de Kembriĝo|Kembriĝo]], la universitato prizorgas la unuecajn aferojn, ekzemple enhavon de la kursoj, bibliotekoj, ekzamenoj. La kolegia sistemo devenas de la mezepoko, kiam religiaj ordenoj posedis konstruaĵojn en Oksfordo kie anoj de la ordenoj loĝis por studi kaj ĉeesti (aŭ fari) prelegojn en la urbo. La [[Biblioteko Bodleian]] (angle: ''The Bodleian Library'', pli ofte nomata simple ''The Bod'') estas la plej grava [[biblioteko]] de la Universitato de Oksfordo en Anglio kaj unu el la plej malnovaj en Eŭropo. Ĝi estas unu el la ses bibliotekoj en Britio en kiujn oni metas ĉiun libron publikigita en la lando. == Kolegioj de la universitato de Oksfordo == {| class="wikitable sortable" ! '''kolegio''' ! '''fondita''' |- | [[All Souls College]] | 1483 |- | [[Balliol College]] | 1263 |- | [[Blackfriars]] | 1221 |- | [[Brasenose College]] | 1509 |- | [[Campion Hall]] | 1896 |- | [[Christ Church (Oksfordo)|Christ Church]] | 1546 |- | [[Kolegio Corpus Christi (Oksfordo)|Corpus Christi College]] | 1517 |- | [[Exeter College]] | 1314 |- | [[Green College]] <ref name="kolegio Green Templeton">La [[kolegio Green ]] kaj [[kolegio Templeton]] ekde oktobro 2008 konsistigas kunan [[Kolegio Green Templeton|kolegion Green Templeton]].</ref> | 1979 |- | [[Greyfriars]] | 1910 |- | [[Harris Manchester College]] | 1889 |- | [[Hertford College]] | 1740 |- | [[Jesus College (Oksfordo)|Jesus College]] | 1571 |- | [[Keble College]] | 1870 |- | [[Kellogg College]] | 1990 |- | [[Lady Margaret Hall]] | 1878 |- | [[Linacre College]] | 1962 |- | [[Lincoln College]] | 1427 |- | [[Magdalen College]] | 1458 |- | [[Mansfield College]] | 1886 |- | [[Merton College]] | 1264 |- | [[New College]] | 1379 |- | [[Nuffield College]] | 1958 |- | [[Oriel College]] | 1326 |- | [[Pembroke College]] | 1624 |- | [[Queen's College]] | 1341 |- | [[Regent's Park College]] | 1927 |- | [[Reuben College]] | 2019 |- | [[St Anne's College]] | 1878 |- | [[St Antony's College]] | 1953 |- | [[St Catherine's College]] | 1963 |- | [[St Cross College]] | 1965 |- | [[St Edmund Hall]] | 1278 |- | [[St Hilda's College]] | 1893 |- | [[St Hugh's College]] | 1886 |- | [[St John's College (Oksfordo)|St John's College]] | 1555 |- | [[St Peter's College]] | 1961 |- | [[Somerville College]] | 1879 |- | [[Templeton College]] <ref name="kolegio Green Templeton"/> | 1995 |- | [[Kolegio Triunuo (Oksfordo)|Trinity College]] | 1554 |- | [[University College]] | 1249 |- | [[Wadham College]] | 1610 |- | [[Wolfson College]] | 1981 |- | [[Worcester College]] | 1714 |- | [[Wycliffe Hall]] | 1877 |} == Aliaj kolegioj en Oksfordo == Bonvolu noti ke troviĝas dua universitato en Oksfordo – Brookes-Universitato, antaŭe la Oksforda Politekniko. Ĝi estas moderna universitato, havas propran terenon, kaj ne estas ligita al la Universitato de Oksfordo. Ankaŭ troviĝas kelkaj sendependaj kolegioj ne ligitaj al la universitato. Ili ofte estas popularaj ĉe {{J|eksterlanda studento}}, ĉar tio permesas ilin diri tute honeste, ke ili ja studis ĉe Oksfordo. La kvalito de la edukado en la kolegioj varias. [[Kolegio Ruskin]] ankaŭ troviĝas en Oksfordo. Ĝi ne estas parto de la Universitato de Oksfordo, sed havas fortajn ligojn kun ĝi. == Sporto == Inter la kolegio ekzistas multaj sportaj konkursoj. Ankaŭ inter studantoj de Kembriĝo kaj Oksfordo okazas sportaj konkursoj. La plej fama estas remkonkurso por [[okremista boato|okremistaj boatoj]]. Ĝi nomiĝas [[La boata kurumo]] kaj unuafoje okazis en 1829. == Famaj diplomitoj == * 46 [[Nobel-premiito]]j (ekz. [[Vidiadhar Surajprasad Naipaul]]; [[Aung San Suu Kyi]] el [[Mjanmaro]] (antaŭe: [[Birmo]]) - ŝi ricevis [[Nobel-premio pri paco|Nobel-premion pri paco]]; [[Baruch Samuel Blumberg]]; [[Michael Spence]]; [[Howard Florey]]; [[Cyril Hinshelwood]]; [[Martin Ryle]]), * 25 [[ĉefministro]]j ([[premiero]]j) de [[Britio]], i.a. [[David Cameron]], [[Tony Blair]], [[Margaret Thatcher]], [[Theresa May]], [[William Ewart Gladstone]], [[Clement Attlee]], [[Harold Macmillan]], [[Harold Wilson]], * multaj [[prezidento]]j de eksterlando (ekz. [[Prezidento de Usono]] [[Bill Clinton]], [[Prezidento de Peruo]] [[Pedro Pablo Kuczynski]], [[Ĉefministro]]j ([[Premiero]]) de [[Hindio]] [[Indira Gandhi]], [[Manmohan Singh]], [[Premiero]]j de [[Aŭstralio]] [[Malcolm Fraser]], [[Tony Abbott]], [[Ĉefministro]] de [[Kanado]] [[John Turner]], Reĝo de [[Norvegio]] [[Haroldo la 5-a (Norvegio)]], Reĝo de [[Jordanio]] [[Abdullah la 2-a (Jordanio)]], [[Prezidento]] de [[Ganao]] [[John Kufuor]], [[Premiero]] de [[Hungario]] [[Viktor Orbán]], [[Ĉefministro]] de [[Pakistano]] [[Benazir Bhutto]], [[Ĉefministro]] de [[Cejlono]] (nun: [[Srilanko]]) [[S. W. R. D. Bandaranaike]], [[Ĉefministro]] de [[Tajlando]] [[Abhisit Vejjajiva]]) * 12 [[sanktulo]]j (i.a. [[Thomas More]]), * 8 [[beatigo|beatuloj]] (i.a. [[Duns Skoto]]), * 1 [[papo]] ([[kontraŭpapo]]) - [[Aleksandro la 5-a (kontraŭpapo)]], * 18 [[kardinalo]]j, * 86 [[arkiepiskopo]]j, ekz. [[Rowan Williams]] la [[Ĉefepiskopo de Canterbury]] * [[Shoghi Effendi Rabbání]] (Li estis la plej maljuna nepo de [['Abdu'l-Bahá]], kiu estis la plej maljuna filo de la Fondinto de la [[Bahaa Kredo]], [[Bahá'u'lláh]]). * pluraj [[poeto]]j kaj [[verkisto]]j (ekz. [[Robert Graves]], [[Oscar Wilde]], [[Matthew Arnold]], [[Evelyn Waugh]], [[Aldous Huxley]], [[Clive Staples Lewis]], [[esperantisto]] [[John Ronald Reuel Tolkien|JRR Tolkien]] kaj [[Walter Raleigh]]). * [[Adam Smith]] - ekonomikisto * [[Ghil'ad Zuckermann]] – lingvisto * [[Sándor András (poeto)]] * [[László Székelyhidi (pli juna)]], hungara matematikisto * [[Péter Róna]], hungara ekonomikisto == Galerio == <gallery mode="packed"> Somerville College.jpg|eta|kolegio [[Somerville College|Sommerville]] Campion Hall garden, Oxford.jpg|eta|la jezuita edukejo [[Campion Hall]] Oxford 500 101.jpg|eta|la kvarangula kortego de la [[Christ Church (Oksfordo)|kolegio krista preĝejo]] Exeter College Quad.jpg|eta|{{center|korto de la [[kolegio Exeter]]}} Jesus2ndQuad.JPG|eta|[[Jesus College (Oksfordo)|la jesua kolegio]] Lady Margaret Hall (6148510434).jpg|eta|kolegio [[Lady Margaret Hall]] UK-2014-Oxford-Oriel College 01.jpg|eta|kolegio [[Oriel College]] St Benet's Hall Oksfordo.jpg|[[St Benet's Hall]] Sthildas south building.JPG|Suda alo de la kolegio [[St Hilda's College]] Sthughs.jpg|kolegio [[St Hugh's College]] UK-2014-Oxford-St John's College 02.jpg|[[St John's College (Oksfordo)|kolegio Sankta Johano]] Balliol College Feb 2005.jpg|ĉefa enirejo de la kolegio [[Balliol College]] Wycliffe-hall.jpg|[[Wycliffe Hall]], la anglikana teologia kolegio de la universitato </gallery> == Aliaj institucioj == * [[Biblioteko Bodleian]] * [[Oksforda Centro por Hinduaj Studoj]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ox.ac.uk/ Universitato de Oksfordo] {{-}} {{Projektoj|commonscat=University of Oxford}} == Referencoj == {{Referencoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitato de Oksfordo| ]] bd5bemdpc70puz54pdi3stwdr4u1nyu 0 13540 9392048 9391790 2026-06-04T15:28:10Z Alifono 114488 Ref 62 9392048 wikitext text/x-wiki {{Unua}}La '''Esperanta Civito''' (france: ''Cité espérantienne, angle: Esperanto Citizens' Community)'' estas transnacia esperantista [[konsorcio]] kiu aspiras esti subjekto de [[internacia juro]]<ref>''Rimarko: Ankaŭ [[Eŭropa Unio]] estas senteritoria subjekto de internacia juro, same kiel la [[Suverena Ordeno de Malto]]. La leĝa termino 'persono' ne estas sinonimo por homa estaĵo, sed anstataŭe referas al ento kun kapableco posedi leĝajn rajtojn. Iuj spertuloj en internacia juro ne ekskludas ke eblus iam doni juran personecon al la naturo, al ekzemple malnova kvincentjaraĝa arbo aŭ al iuj bestoj (→ (angla) vikipedia artikolo '[[:en:Nonhuman_Rights_Project|non human rights project]]').''</ref>. Ĝi estas siaspece unika (''[[sui generis]]'')<ref>'''''Sui generis''''' estas uzata por indiki la maltipecon de subjekto, kiu distingiĝas per siaj unikaj, apartaj, strangaj kaj ne facile difineblaj karakterizaj trajtoj. </ref>, neteritoria politika ento kun [[Federaciismo|federaciisma]] gvidstrukturo (senato kun politikaj frakcioj sub gvido de konsulo, kun konstitucia ĉarto, kortumo, leĝoj, banko ktp.)<ref name=":15">(eo) Ilona Koutny, ''[https://wydawnictworys.com/media/products/9363e57ba8f35bef94c0d61751f3981e/attachments/pl_PL/komunikado-kaj-esperanto-redaktis-ilona-koutny-edition-online.pdf Komunikado kaj esperanto, Universitato Adam Mickiewicz – Interlingvistikaj Studoj]'', p. 204-205, Poznań, 2023, <nowiki>ISBN 978-83-67287-90-6</nowiki>, DOI 10.48226/978-83-67287-90-6</ref>.Ĝiaj tri ĉefaj trajtoj estas [[Federaciismo|federisma]] strukturo, [[homaj rajtoj]] kaj ''[[ius sermonis]]''<ref>'''''Ius sermonis''''', en la kazo de la Esperanta Civito temas pri la juro bazita sur la lingvo: ''esperantianeco dependas de tio, ke vi scipovas esperanton.''</ref>. tio estas la principo laŭ kiu civitaneco estas atribuebla surbaze de lingva aparteno, lingva grupo<ref name=":11">Danke al la [[Universala Deklaracio pri Lingvaj Rajtoj|Universala Deklaracio pri la Lingvaj Rajtoj]], proklamita la 6-an de junio 1996 en Barcelono (Katalunio/Hispanio), la esperantistaro estas agnoskebla kiel lingva grupo.</ref> (la esperantianoj), anstataŭ surbaze de sango aŭ teritorio. Ĝia oficiala lingvo estas [[Esperanto]] kaj la [[Franca lingvo|franca]] kiel internacian helplingvon, specife por diplomatia kaj kongresa uzo, se ekzistas elektebleco. Ĝia fondo estis oficiale proklamita la 2-an de junio 2001<ref name=":14">(eo) [https://www.esperantio.net/kroniko-de-la-fenomeno ''Kroniko de la fenomeno''], HeKo, la oficiala informa organo de la Civito.</ref>. Civitaneco estas senpaga kaj valida por la tuta vivo post peto kaj abono aŭ membreco en unu el la paktintaj establoj (ekzemple [[Heroldo de Esperanto]]), tra kiu la civitaneco estis donita, retiriĝas el la alianco). === Difino === Ĝi ne estas 'asocio de esperantistoj', sed '<nowiki/>''diaspora'' ''komunumo de esperanto-parolantoj''<nowiki/>' (itale: ''comunità esperantofona''), kiuj subskribis la '''Konstitucian Ĉarton''<nowiki/>' de la Esperanta Civito en kiu Esperanto estas ĉefe pritraktata kiel '<nowiki/>''identigilo''<nowiki/>'<ref name=":12">(eo) [[Heroldo de Esperanto]], n-ro 2373 (1:2026), p. 2</ref>. Ĝi ne estas ŝtato, nek movado, ĉar ĝian civitanaron unuigas nur la respekto al la homaj rajtoj, la aprezo al federisma, necentralizita modelo, kaj precipe la ideo ke Esperanto estas ne nur komunikilo kaj beletra perilo, sed ĉefe ''identigilo'', parto de la transnacia kultura identeco. Kvankm neniu specifa mondkoncepto (rilate al politiko, religio, ktp.) estas preskribita al iu ajn ene de la Esperanta Civito kaj ke ĝi ne havas fiksan ideologion<ref>(eo) [[Walter Żelazny|Walter Zelazny]], ''Nediŝirebla unueco de kontraŭdiraj ideoj'', [[Literatura Foiro]], p.339, n-ro 308, decembro 2020.</ref>, ĝi tamen ĉerpas el tri grandaj ideologioj kiuj rilatas al Esperantio: jen la [[Homaranismo|homaranismon]] de [[L. L. Zamenhof|L.L. Zamenhof]] (en lia koncepto pri esperanta popolo), jen la [[Sennaciismo|sennaciismon]] de [[Eŭgeno Lanti|E.Lanti]] (ne en lia klasisma faceto), jen la mondfederismon de [[Edmond Privat|Privat]] (en lia pacifisma perspektivo)<ref>(eo) [[Giorgio Silfer]], Komento pri "''[https://www.esperantio.net/heko/gary-mickle-sagace-sed-ne-tute-pri-la-esperanta-civito Gary Mickle sagace (sed ne tute) pri la Esperanta Civito]''", HeKo n-ro 727 4-A, la 12-an de februaro 2020</ref>. La Esperanta Civito ĉefe adoptas formulojn en la latina, en la franca, en esperanto aŭ en ''Arcaicam Esperantom'' por sia [[heraldiko]] ekzemple en diplomoj. La Esperanta Civito posedas la revuojn [[Literatura Foiro]], [[Heroldo de Esperanto]], la reta agentejo HeKo, oficiala informa organo de la Civito kaj la Esperanta Kulturservo (EKS), platformo ebligante la aliĝon al la eventoj organizataj de la '''paktintaj establoj''<nowiki/>', la aĉeton de eldonaĵoj plus diversaj varoj kiel libroj<ref name=":12" /><ref>(eo) [https://kulturservo.esperantio.net/pri-ni-impressum Pri ni]</ref>. === Celaro === La celo de la Esperanta Civito formi la nukleon de nova speco de transnacia Esperanta komunumo, kun la ĉefa celo reprezenti esperantistojn, kiuj sentas sin apartenantaj al memelektita senŝtata diaspora lingva grupo<ref name=":15" /><ref name=":11" /><ref>(en) Griffin Bassett, ''[https://griffinbassett.com/wp-content/uploads/2024/11/To-Craft-a-Culture-Language-Attitudes-and-the-Vitality-of-Esperanto.pdf To craft a culture: language attitudes and the vitality of Esperanto] (PDF)'', p. 5, Boston College International Studies Program, 2024</ref>. Tial ĝi volas antaŭenigi transnaciajn valorojn kaj emfazi la realan funkcion de Esperanto kiel alternativa lingvo por pli justa internacia komunikado, pli ol por lingvopolitio kiu celas eventuale duan lingvon por la tuta homaro (vidu sub [[Fina Venko|finvenkismo]])<ref name=":15" />, origina celo kiu ne plu aktualas. Laŭ la Civito (kaj laŭ L.L. Zamenhof kaj ĉefaj [[Aŭtoroj de originala esperantlingva literaturo|Esperanto-verkistoj]]) la esperantistaro konsistigas popolon en formo de memvola diaspora lingva minoritato<ref>Art. 1, par. 5 de la [[Universala Deklaracio pri Lingvaj Rajtoj]]</ref> kun kelkaj paralelaj similaĵoj al la [[Ciganoj#Etimologio|romaa]] diasporo<ref>(eo) ''[https://www.esperantio.net/heko/plu-vundas-tiu-bruna-triangulo Plu vundas tiu bruna triangulo]'', HeKo, n-ro 32 4-A, la 9-an de aprilo 2010.</ref>. * Fortigi rilatojn inter la organizaĵoj aliĝantaj al la fonda pakto; * Havi agnoskon de la identeco kaj ekzisto de la esperantlingva mondo kiel popolo<ref>(eo) G. Silfer, “''[https://www.esperantio.net/heko/la-socia-historio-de-la-esperanta-popolo-prespreta La socia historio de la esperanta popolo]''”. HeKo n-ro 911 6-B, la 29-an de majo 2026. Specife rilataj al la Esperanta Civito: “''La esperantistaro: ĉu lingva minoritato? kaj kia?”, “Centralismo aŭ feder(al)ismo: alternativo por Esperantio”, “Esperantisto, samideano, civitano: unu matrico, tri niveloj''”. Eld. LF-Koop, 2026, 250 paĝoj. Distribuo pere de la libroservo de LF-Koop.</ref>; * Fondi la esperantan civitanecon * Fondi jurajn dispoziciojn komunajn al la tuta Esperantista mondo. === Historio === Esperanta Civito estas konceptebla kiel provo instituciigi la Esperantan diasporon. La Pakto por la Civito estis lanĉita kaj subskribita en [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]] (Svislando) en [[1998]] fare de la establoj partoprenantaj en la unua Forumo por la Esperanta Civito, kunvokita de [[Esperanta PEN-Centro]] kaj de [[Esperanto Radikala Asocio|ERA]]. Post dujara diskuto, la Konstitucio estis promulgita en [[Sabbioneta|Sabloneto]] (Italio) la 2-an de junio 2001<ref name=":14" />, per kiu la Esperanta Civito estis oficiale fondita. == Eksteraj rilatoj == [[Dosiero:Helvetia Esperanto-Domo.jpg|eta|225x225ra|Helvetia Esperanto-Domo en [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]], sidejo de la Eŭropa Legacio.]] Kerna rimedo por la prizorgo de la eksteraj rilatoj kun la subjektoj de internacia juro kaj gravaj internaciaj organizoj estas la tiel nomataj "legacioj" (en [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]], [[Stokholmo]] kaj [[Budapeŝto]], ekde 2026 ankaŭ en [[Buĵumburo]]). En ĝiaj eksteraj rilatoj la Civito celas prestiĝon ĉe internaciaj institucioj: [[Internacia klubo PEN]], ''Naturfreunde International'' ([[Naturamikoj|NFI]]), [[Asocio de Lingvaj Testistoj en Eŭropo]] ([[Asocio de Lingvaj Testistoj en Eŭropo|ALTE]]) kaj la [[Internacia Konsilio de Virinoj]] kaj asocia membro de la '''Fédération mondiale du registre des citoyens du monde''" (Tutmonda federacio de la registro de [[Mondcivitano|mondciviantoj]])<ref>(fr) ''[https://www.recim.org/asso/memb-fr.htm#trans Associations membres]'', Registre international des citoyens du monde.</ref>. La Esperanta Civito estas akceptita kiel observanto ĉe la neregistara organizaĵo [[Organizaĵo de Nereprezentitaj Nacioj kaj Popoloj|UNPO]] (Unrepresented Nations and Peoples Organization) kiel reprezentanto de la esperantoparolanta komunumo<ref>(en, eo, pl) Ilona Koutny & Ida Stria & Michael Farris,''[https://pure.uva.nl/ws/files/66437399/the_intercultural_role_of_esperanto.pdf The Intercultural Role of Esperanto - Interkultura rolo de Esperanto - Międzykulturowa rola esperantan]'' (PDF), p. 21, I, [[Universitato Adam Mickiewicz]], Institute of Ethnolinguistcs, Poznań 2021, <nowiki>ISBN 978-83-66666-31-3</nowiki>,DOI 10.48226/978-83-66666-31-3</ref>. === Lingvopolitiko === La ĝenerala malŝato pri la hegemonia pozicio de la angla reflektiĝas en la Konstitucio de la Esperanta Civito, kiu preskribas la franca kiel internacian helplingvon, specife por diplomatia kaj kongresa uzo, se ekzistas elektebleco. La franca estis esenca helplingvo por la esperantistaro en la tuta Zamenhofa epoko kaj leksikologie plej influis Esperanton. La alternativa lingvopolitiko devenas el raŭmismo, kiu fokusigas ne la batalon kontraŭ la angla, sed la agnosko de Esperanto kiel lingvo literatura (1993), katolika liturgia (1994), minoritate rajta (1996), lingvoteste valida (2006)<ref>(eo) Giorgio Silfer, ''Kia nova strategio por la nova monda lingva ordo?'', [[Heroldo de Esperanto]], p. 4, n-ro 2372 (11:2025)</ref>.<ref>(en) [https://www.alte.org/Our-Associate-Members ''Our Associated Members - Switserland''], ALTE. Pere de la paktinta establo KCE kiu estis la unua Institucia Filio en ALTE por Esperanto, aliĝinte en 2007. </ref> === Rilatoj kun UEA === Komplete mankas rilatoj inter la Civito kaj [[Universala Esperanto-Asocio]]. La Civito ne pretendas reprezenti la tutan esperantan komunumon, nek ĝia ekzisto kontraŭas la laboron de centralizita movado, kiu per sia rigardo eksteren plenumas la gravan taskon de varbado kaj rekrutado – rolon, kiun komunumo de malgrandaj dimensioj, orientita ĉefe al fortika solidareca ligo inter siaj membroj, kia estas la Civito, malfacile povas plenumi. Kaj ĝuste tial la Civito kritike priskribis la nuntempan E-movadon, kie evidente percepteblas la manko de klara strategia agadplano kaj konkretaj atingoj; ĉar movado, male ol popolo, devas konstante pruvi la sencon de sia ekzisto kaj la aktualecon de sia celaro. === Rilatoj kun "Libera Folio" === Dum pluraj mandatoj, la Civito gardis malaltan opinion pri [[Libera Folio]] kaj eĉ rifuzis uzi ties nomon en oficialaj komunikoj, anstataŭigante ĝin per "skandalisma retgazeto" aŭ "nordeŭropa skandalgazeto". Tamen, tiuj tensioj koncernis nur la redakcion de revuo kaj parton de la tiama ekzekutiva povo de la Civito (ĝis la mandato 2019-2024), ili neniel envolvas la tutan civitanaron en la ĝeneralan opiniadon pri Libera Folio. == Konstitucia sistemo de la Esperanta Civito == === Konstitucia Ĉarto === La fundamentaj normoj<ref>''(eo) [https://www.esperantio.net/normaro Normaro] | Esperanta Civito'', ĉe ''www.esperantio.net''</ref> de la Civito estas menciitaj en la ''Konstitucia Ĉarto'' adoptita en 2001<ref>''(eo) [https://www.esperantio.net/konstitucia-%C4%89arto Konstitucia Ĉarto] | Esperanta Civito'' , ĉe ''www.esperantio.net'' </ref> kaj baziĝas sur la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj|Deklaracio pri la Homaj Rajtoj]] (1948) kaj la Pakto por la Esperanta Civito (1998)<ref>(eo) ''[https://www.esperantio.net/pakto Pakto por la Esperanta Civito] | Esperanta Civito, ĉe www.esperantio.net'' </ref>. La Pakto por la Esperanta Civito estis lanĉita en [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]] (Svislando) en [[1998]], fare de la establoj partoprenintaj en la unua Forumo por la Esperanta Civito. Post dujara diskuto, la Konstitucia Ĉarto (Konstitucio) estas promulgita en [[Sabbioneta|Sabloneto]] (Italio)<ref>(eo) ''[https://www.esperantio.net/konstitucia-%C4%89arto Konstitucia Ĉarto]'' ''| Esperanta Civito,'' ĉe ''www.esperantio.net''</ref> fare de la tria Forumo, kiu samtempe fariĝis unu el la du branĉoj de la Civita [[Parlamento de la Esperanta Civito|Parlamento]]. La unuaj elektoj por la Senato okazis la 15-an de decembro 2001, kiam gajnis por la unua fojo la Verda Listo. La unua Konsulo fariĝis [[Walter Żelazny]]; lia Unua Vickonsulo estis [[Ljubomir Trifonĉovski]]. === Federisma strukturo === [[Dosiero:Konstitucia sistemo de la Civito.png|eta|271x271px|Konstitucia sistemo de la Esperanta Civito.|maldekstra]] La Esperanta Civito havas federisman strukturon. Ĝia leĝodona instanco estas la ''Parlamento''. Forumo kaj Senato formas kune la ''Parlamenton''. La ''Konsulo'' estas la ĉefkandidato de la gajninta listo: li reprezentas oficiale la Civiton, prezidas la Parlamenton kaj gvidas la ekzekutivan instancon, nomatan ''Kapitulo''. La Konsulo kaj la Vickonsulo pri informado responsas pri la retagentejo [[Heroldo Komunikas|HeKo]] (Heroldo Komunikas), la oficiala organo de la Esperanta Civito. La Esperanta Civito estas subtenata de rilataj instancoj (''paktintaj establoj'') kiuj konsistigas la "federaciajn" entojn de la organizo: inter la plej gravaj estas [[Literatura Foiro]], [[Heroldo de Esperanto]], [[LF-koop]], ''Centro di Interlinguistica'' kaj la [[Esperanta PEN-Centro]]<ref>(eo) ''Establoj | Esperanta Civito,'' ĉe ''www.esperantio.net'' </ref>. La ''establoj'' aliĝintaj al la Pakto estas reprezentitaj paritete (egalrajte) en asembleo nomata ''Forumo''. La membroj aŭ abonantoj de tiuj establoj rajtas peti la civitanecon kaj tiel elekti la ''Senaton'', kie la diversaj listoj de individuaj civitanoj estas proporcie reprezentitaj. {| class="wikitable" |+Listo de la paktintaj establoj en 2025<ref>https://www.esperantio.net/establoj</ref> !Lando !Establo(j) |- |{{BGR}} |Esperanto-Societo Sukceso, Esperantista Domo de Kulturo |- |{{CHE}} |[[Heroldo de Esperanto]], [[Kultura Centro Esperantista]], [[Literatura Foiro]], [[LF-koop|Kooperativo de Literatura Foiro]], [[Interlingvistika Centro]], [[Esperanta PEN-Centro]], Feminisma Esperanta Movado |- |{{FRA}} |Esperanto Poitou-Charentes |- |{{ITA}} |ASSI Scout, Studenta Esperanta Ligo |- |{{VEN}} |Kooperativo Esperanto-Amikaro |- |{{BDI}} |Societo Internacia por Paco Universala, Islama Esperanto Klubo, [[Afrika Esperanto-Instituto]], Civila Esperanta Servo |- |{{CMR}} |Hilelista Esperanto-Komunumo |- |{{ESP}} |[[Esperanta Naturamikaro (ENa)|Esperanta Naturamikaro]] |- |{{COD}} |Societo Solidareco Bona Volo, Unio de Esperantistoj por la Disvolvo de Uviro |- |{{HUN}} |[[Karlo Fajszi|Fajszi]] Amika Rondo |- |{{CIV}} |[[Kotdivuara Esperanto-Asocio]] |- |{{SWE}} |[[Esplora Instituto de Esperantologio]] |} === La instancoj de la Esperanta Civito === [[Dosiero:Parlamento de la Esperanta Civito (2025).png|eta|Strukturo de la [[Parlamento de la Esperanta Civito]].|286x286ra]]Ĝia leĝodona instanco estas la ''Parlamento''. Forumo kaj Senato formas kune la ''Parlamenton''. La instanco kun ekzekutiva povo estas la ''Kapitulo'' (la estraro de la Civito), kiun konsistigas la ''Konsulo'' (la prezidanto de la Civito), la elektita Unua Vickonsulo kaj la ceteraj nomumitaj vickonsuloj (ĝis maksimume naŭ); la arbitracia povo kaj instanco estas la ''Kortumo'', elektita de la Forumo ĉiun duan jaron. La instancoj de la Civito estas subsiduaj al la strukturoj de la establoj aliĝintaj al la Pakto: la Kapitulo ne rajtas dikti al paktintoj kion fari, ekster la Pakto, la Konstitucio kaj la komune aprobitaj direktivoj. Reciproke, la paktinta establo ne rajtas atendi intervenon de la Kapitulo ekster la cititaj normaroj. La subsidueco garantias la eventualan neŭtralecon de la paktintoj, kiuj gardas plenan aŭtonomecon ankaŭ post la aliĝo al la Pakto. ==== La leĝodona povo ==== La leĝodonan povon en la Civito havas la [[Parlamento de la Esperanta Civito|Parlamento]], konsistanta el [[Parlamento de la Esperanta Civito#Forumo|Forumo]] (kiu reprezentas la establojn) kaj [[Parlamento de la Esperanta Civito#Senato|Senato]] (kiu reprezentas la civitanojn), ambaŭ prezidataj de la Konsulo. La Parlamento estas do la suverana instanco kiu produktas normojn (vidu malsupre). {| class="wikitable" |+[[Parlamento de la Esperanta Civito#Senato|Senato]] de la Esperanta Civito (2025-2029)<ref>https://www.esperantio.net/parlamento</ref> !Listo !Nomo !Ĉefa(j) eduklingvo(j) |- |Verda |[[Lorena Bellotti]] |itala |- |Verda |Charlotte Florence Batuseka |franca |- |Verda |[[Manuela Blanco]] |kastilia |- |Verda |Giorgio Di Nucci |itala |- |Verda |Rubèn Fernández |kastilia, kataluna |- |Verda |[[Alessio Giordano]] |itala |- |Verda |Antonio Justicia |kastilia |- |Verda |Miroslava Kirova |bulgara |- |Verda |[[Perla Martinelli]] |itala |- |Verda |Laura Miller |angla |- |Verda |[[Fernando Pita]] |portugala |- |Verda |Hubert Michael Schweizer |germana |- |Blanka |Anna Bartek ([[Anjo Amika]]) |hungara |- |Blanka |Lucien Kagina |runda, franca |- |Blanka |Abdoulrahman Bukuru |runda, franca |- |Blanka |Tihomir Lovriĉ |kroata |- |Blanka |Honoré Sebuhoro |franca |- |Blanka |Kalle Vilbaste |estona |} {| class="wikitable" |+[[Parlamento de la Esperanta Civito#Forumo|Forumo]] de la Esperanta Civito<ref>https://www.esperantio.net/establoj</ref> !Establo !Forumano(j) |- |Esperanto-Societo Sukceso |Aleksandar Holevitch |- |[[Heroldo de Esperanto]] |Herman Deceuninck, [[Giorgio Silfer]] |- |[[Kultura Centro Esperantista]] |Giuseppe Pranzo Zaccaria |- |[[Literatura Foiro]] |[[Giacomo Comincini]] |- |Esperantista Domo de Kulturo |Dimitrinka Kateva, Ivaniĉka Maĝarova |- |[[LF-koop|Kooperativo de Literatura Foiro]] |Marc Hiltbrand |- |[[Interlingvistika Centro]] |Cristina Stefani, [[Marco Picasso]] |- |[[Esperanta PEN-Centro]] |Georgi Miĥalkov |- |Esperanto Poitou-Charentes |Patrick Boursicot |- |ASSI Scout |Ariele Baldrati |- |Feminisma Esperanta Movado |Roland Eriksson |- |Studenta Esperanta Ligo |Prosper Ntuzwenimana |- |Kooperativo Esperanto-Amikaro |Mayra Núñez Hernández, Nancy Aquino Acevado |- |Societo Internacia por Paco Universala |Libéré Mudende, Frederiko Nimubona |- |Hilelista Esperanto-Komunumo |Raymond Brisebois |- |[[Esperanta Naturamikaro]] |Antonio Vazquez |- |Societo Solidareco Bona Volo |Alphonse Waseka |- |[[Karlo Fajszi|Fajszi]] Amika Rondo |Peter Szilvássy |- |[[Kotdivuara Esperanto-Asocio]] |Antoine Kouablan |- |Islama Esperanto Klubo |Annas Ahishakiye, Shabani Muruta |- |Unio de Esperantistoj por la Disvolvo de Uviro |Sylvestre Mogumbekere |- |[[Afrika Esperanto-Instituto]] |Jean-Sacha Barikumutima, Janvier Ndericimpaye |- |Civila Esperanta Servo |François-Mauriack Nunda |} ==== La ekzekutiva povo ==== En la Esperanta Civito la ''Kapitulo'' (estraro) estas la ĉefa ekzekutiva instanco. Ĝin nomumas la Konsulo, atribuante al siaj vickonsuloj specifajn delegojn (internaj aferoj, edukado, kulturaj aferoj, informado, socialaj aferoj, [[Tria mondo|Tria]] [[Tria mondo|mondo]] ktp). La ''Konsulo'' ne nur prezidas la Parlamenton, sed ankaŭ la ĉefan ekzekutivan instancon, t.e. la Kapitulo. Estis ĝis nun Konsulo: [[Walter Żelazny]] (2002-2006), [[Giorgio Silfer]] (2007-2011; 2018-2019), [[Marie-France Conde Rey]] (2012-2016), [[Chamberline Nguefack Zedong]] (2017-2018), [[Riichi Karibe]] (2020-2024) kaj [[Lorena Bellotti]] (2025-2029). La anstataŭanto de la Konsulo, laŭ la Konstitucio de la Civito, estas la Unua Vickonsulo. Oficis en tiu rolo [[Ljubomir Trifonĉovski]] (2002-2006; 2012-2013), [[Marie-France Conde Rey]] (2007-2011), [[Giorgio Silfer]] (2013-2019; 2023-2024), [[Julio Herrero]] (2020-2023) kaj [[Manuela Blanco]] (2025-2029). ===== Galerio de la Konsuloj ===== <gallery> Dosiero:Walter zelazny.jpg|[[Walter Żelazny]] (2002-2006). Dosiero:Giorgio Silfer.tif|[[Giorgio Silfer]] (2007-2011; 2018-2019). Dosiero:Marie-France Conde Rey.jpg|[[Marie-France Conde Rey]](2012-2016). Dosiero:Karibe Riichi 2020.jpg|[[Riichi Karibe]] (2020-2024). Dosiero:Lorena Bellotti.jpg|[[Lorena Bellotti]] (2025-2029). </gallery> ===== Galerio de la Unuaj Vickonsuloj ===== <gallery> Dosiero:Trifonĉovski 1996.jpg|[[Ljubomir Trifonĉovski]] (2002-2006; 2012-2013). Dosiero:Marie-France Conde Rey.jpg|[[Marie-France Conde Rey]] (2007-2011). Dosiero:Giorgio Silfer.tif|[[Giorgio Silfer]] (2013-2019; 2023-2024). Dosiero:Julio Herrero.jpg|[[Julio Herrero]] (2020-2023). Dosiero:Manuela Blanco Pavio.jpg|[[Manuela Blanco]] (2025-2029). </gallery> [[Dosiero:Kapitulo de la Esperanta Civito.jpg|eta|288x288ra|La Kapitulo de la Esperanta Civito (2025-2029) en la urbodomo de [[Malago]], la 1-an de aprilo 2025.]] {| class="wikitable" |+Kapitulo de la Esperanta Civito (2025-2029)<ref>https://www.esperantio.net/heko/konsultigxo-de-la-konsulino-kun-la-formita-kapitulo</ref> !Titolo !Kapitulano !Ofico |- |senatanino |[[Lorena Bellotti]] |Konsulino |- |senatanino |[[Manuela Blanco]] |vickonsulo pri internaj aferoj |- |forumano |[[Giacomo Comincini]] |vickonsulo pri informado |- |senatano |[[Alessio Giordano]] |vickonsulo pri klerigado |- |senatanino |Miroslava Kirova |vickonsulo pri socialaj aferoj |- |forumano |[[Giorgio Silfer]] |vickonsulo pri financoj |- |forumanino |Viviana Piccinini |vickonsulo pri bibliotekoj |} ==== La arbitracia povo ==== [[Dosiero:Kortumo Esperanta Civito.png|eta|368x368ra|La justica instanco de la Esperanta Civito, la Kortumo.|maldekstra]]La Kortumo estas la arbitracia instanco, kreita de la Pakto la [[10-a de aŭgusto|10an de aŭgusto]] [[1998]]. Temas do pri la plej antikva el la Civitaj instancoj: ekzemple, la unua Parlamento kaj unua Konsulo ekestis [[Zamenhofa Tago|Zamenhof-Tage]] [[2001]], kaj la unua Kapitulo la [[26-a de februaro|26-an de februaro]] [[2002]]. Oni rajtas diri ke, en la juna demokratio de Esperantio, la justica povo originis iom antaŭ la leĝodona, kiu mem originis iomete antaŭ la ekzekutiva. Sed fakte dum la unuaj jaroj la Kortumo ne plenumis justican povon: ĝia tasko estis interveni kiel paciganto okaze de konfliktoj inter la paktintaj establoj kaj doni aŭtentan interpreton pri diversaj demandoj rilate al la Pakto kaj al la Konstitucio. Krome la Kortumo funkciis (kaj plu funkcias) kiel notario por la Senataj kandidatlistoj. La Kortumon elektas la Forumo, nome la asembleo de la paktintaj establoj. Tial ke la Forumo fariĝis en [[2001]] unu el la du branĉoj de la Civita Parlamento, oni povas diri ke nur duono de la Parlamento elektas la Kortumon. Tiel ĝi restas tute sendependa de la aliaj du povoj. La Kortumo decidas pri eventuala eksigo de paktinta establo, sed la akcepto de nova paktinto apartenas al la Forumo. La eliro eblas laŭ proceduro kiu garantias ĉiujn establojn: se ekzemple establo havus grandajn ŝuldojn al alia paktinto, nur la arbitracia instanco havus la forton reguligi la aferon antaŭ ol ĝia eksiĝo. La arbitraciado kaj la aŭtenta interpretado de normoj viciĝas al alia grava tasko de la Kortumo: prepari la Civitan Kodon, bazante sin sur la [[Svislando|svisa]]. Moresson Feïdangaï, [[Stan Keable|Stano Keable]] kaj [[Vinko Ošlak|Vinko Oŝlak]] estas la nunah kortumanoj; gec-anoj Andrés Martín kaj Tiziana Rogora, la vickortumanoj.[[Dosiero:Verda Listo nova logo.jpg|eta|171x171ra|Simbolo de la nune reganta Verda Listo.]] == Politika vivo == Protagonistoj en la politika vivo de la Civito estas la partioj, kiuj partoprenas en la elektoj por la [[Parlamento de la Esperanta Civito#Senato|Senato]] pere de listoj. Ekde la komenco ĝis nun la Verda Listo, progresema, ekologia kaj laika alianco, havis ĉiam la majoritaton. Sekve ĉiuj Konsuloj venis el tiu frakcio. La Blanka Listo, konservema kaj religie inspirita, estis konstante la ĉefa grupo de opozicio, sed ekzistis dum kelkaj jaroj ankaŭ Ruĝa Listo, socialisma. La simbolo de la Verda Listo estas ''arbo kun radikoj'', la slogano: "De Zamenhof ĝis la Esperanta Civito". La simbolo de la Blanka Listo estas ''fiŝo'', la slogano: "Por Civito inspirita de kristanaj valoroj". Ĉiujn kvin jarojn, okazas voĉdonado por la Senato de la Civito. Laŭ la Konstitucio, la plej granda listo gajnas pliajn seĝojn. En 2006, 2011 kaj 2016 la premio estis 6 pliaj seĝoj, sed en 2019 ĝi estis 2 pliaj seĝoj.<ref>https://www.esperantio.net/index.php?id=15#chIIIart17</ref> Ekzemple, en 2016, la Verda Listo gajnis 9 seĝojn pro la voĉdonoj kaj 6 seĝoj ĉar ĝi estis la plej granda listo. {| class="wikitable" |+ Rezultoj por la Senato laŭ voĉdonoj !Listoj !2001<ref name=":10">[https://www.esperantio.net/index.php?id=7 Kroniko de la fenomeno] - esperantio.net</ref> !2006<ref name=":2">[https://esperantio.net/index.php?id=233 Elektita la nova Senato] - [HeKo 318 6-C: 19 dec 06]</ref> !2011<ref name=":3">[https://esperantio.net/index.php?id=1851 Rezulto de la skrutinio por la Senato] - [HeKo 497 1-C, 17 dec 11]</ref> !2016<ref name=":4">[https://esperantio.net/index.php?id=3045 Rezulto de la skrutinio por la Senato 2017-21] - [HeKo 627 5-C, 19 dec 16]</ref> !2019<ref name=":5">[https://esperantio.net/index.php?id=3953 Rezulto de la skrutinio por la Senato 2020-24] - [HeKo 724 3-C, 19 dec 19]</ref> !2024<ref name=":6">Rezultoj de la skrutinioj por la Senato 2025-29 - [HeKo 853 9-C, 17 dec 24] - https://www.esperantio.net/heko/rezultoj-de-la-skrutinioj-por-la-senato-2025-29</ref> |- |'''Verda''' |(70%) |108 (66.25%) |130 (73.44%) |103 (72.54%) |114 (70.80%) |55 (65,48%) |- |'''Blanka''' |(30%) |30 (18.40%) |24 (13.55%) |39 (27.46%) |47 (29.20%) |29 (34,52%) |- |'''Ruĝa''' | - |15 (9.20%) |23 (12.99%) |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> | - |- |'''Entute''' !? !159 !177 !142 !161 ! |} {| class="wikitable" |+Rezultoj por la Senato laŭ seĝoj !Listoj !2001<ref name=":10" /> !2006<ref name=":2" /> !2011<ref name=":3" /> !2016<ref name=":4" /> !2019<ref name=":5" /> !2024<ref name=":6" /> |- |'''Verda''' |15 |16 |15 |15 |14 |13 |- |'''Blanka''' |4 |2 |2 |4 |5 |6 |- |'''Ruĝa''' | - |1 |2 |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> | - |- |'''Entute''' !19 !19 !19 !19 !19 !19 |} == Normaro == [[Dosiero:Normaro de la Esperanta Civito.png|eta|310x310ra|Hierarkio de la normoj en la konstitucia sistemo de la Esperanta Civito.]]La fundamentaj normoj de la Esperanta Civito estas la Konstitucia Ĉarto ([[2001]]), kiu originas el la Pakto por la Esperanta Civito ([[1998]]), kaj la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj|Universala Deklaracio pri la Homaj Rajtoj]] (1948). Grava referenco, sed sen normiga valoro (escepte de la art. 1 par. 5), estas la [[Universala Deklaracio pri Lingvaj Rajtoj|Universala Deklaracio pri la Lingvaj Rajtoj]] (1996), danke al kiu la esperantistaro estas agnoskebla kiel lingva grupo. ''Strukturaj normoj'' estas dispozicioj plenumantaj konstituciajn priskribojn, havante tial pli altrangan naturon ol ordinaraj normoj. Ekzemple, estas strukturaj normoj la reglamentoj de la parlamentaj ĉambroj. La [[Parlamento de la Esperanta Civito#Forumo|''Forumo'']] aprobas normojn en formo de direktivo kaj la [[Parlamento de la Esperanta Civito#Senato|Senato]] aprobas normojn en formo de leĝo. Ambaŭ branĉoj de la [[Parlamento de la Esperanta Civito|Parlamento]] aprobas aplikajn aktojn, respektive reglamentojn kaj administrajn aktojn. Direktivoj kaj reglamentoj de la Forumo ne devigas unuopajn civitanojn, sed la establojn mem, kiuj devas konformigi siajn statutojn al ili, se necese. La Konsulo plenumas per ediktoj la direktivojn kaj reglamentojn aprobitajn de la Forumo. Leĝoj kaj administraj aktoj de la Senato devigas la civitanojn, ne la establojn aliĝintajn al la Pakto. La Konsulo plenumas per dekretoj la leĝojn kaj administrajn aktojn aprobitajn de la Senato. Okaze de manko de normo, la Civito referencas provizore al la [[Svisa juro|Svisaj Kodoj]]. La tuta normaro aperas en ''La Verda Libro de la Esperanta Civito'', mendebla tra la redakcio aŭ tra [[Esperanta Kulturservo]]. == Institucioj kaj simboloj de la Esperanta Civito == [[Dosiero:Esperanta Civito - blazono.png|eta|147x147ra|Blazono de la Esperanta Civito.]] La Civito enhavas multajn trajtojn kaj instituciojn, simile al tiuj, kiuj kutime apartenas al ŝtato, krom lando kaj armeo. * Flago kaj himno (la tradiciaj esperantaj); * Civita Banko<ref>https://www.esperantio.net/civita-banko</ref> kun propono de propra valuto, la speso, la kalkulmono de la Esperanta Civito * Lingva Komitato<ref>https://www.esperantio.net/lingva-komitato</ref>; * Censado; * Moto: ''E pluribus ultra'' (''El pluraj transen''); * Novaĵagentejo: ''[[Heroldo Komunikas]]'' (HeKo)<ref>https://www.esperantio.net/</ref>; * Oficialaj festotagoj: ''– la 14-a de aprilo''''',''' Memortago de ĉiuj Pioniroj ''– la 2-a de junio''''',''' Tago de la Esperanta Lingvo ''– la 10-a de aŭgusto''''',''' Tago de la Esperanta Civito; ''– la 15-a de decembro''''',''' Tago de la Esperanta Kulturo. == Transnacia kultura identeco == Esperanta Civito organizas sin kiel institucion kun [[Transnaciismo|transnacia kulturo]], kies precipa celo estas reprezenti esperantistojn perceptantajn sian esperantistecon kiel apartenon al [[Diasporo|diaspora]] lingva grupo. La Civito konceptas Esperanton kiel identigilon kaj kulturan perilon. Laŭ la franca [[Sociolingvistiko|socilingvisto]] [[Philippe Blanchet]] la tri trajtoj necesaj al funkcianta identiĝo por lingva kaj kultura grupo<ref>(fr) Philippe Blanchet, [https://www.youtube.com/watch?v=AtOPM_ZHy-o&t=1786s Interkulturaj rilatoj kaj sento de aparteno al grupo], YouTube, la 10-an de aprilo 2017.</ref>, se aplikataj al la Esperanta Civito, estas: * unue, ke la individuo sentas ke li apartenas al la Esperanta Civito (aŭ sin deklaras Esperanta civitano); * due, ke tiuj, kiuj jam apartenas al tiu grupo, agnoskas ke la novalventinta individuo apartenas al la sama grupo; * trie, ke tiuj, kiuj ne apartenas al la Civito, agnoskas kaj ke ekzistas Esperantaj civitanoj kaj ke tiu antaŭmenciita individuo apartenas al la Esperanta Civito. == Servoj == Ne la Civito mem produktas servojn, sed la establoj aliĝintaj al la Pakto, kiuj provizas ĉiujn esperantistojn precipe per kulturaj kaj socialaj servoj. Esenca rimedo estas la nemoveblaĵoj (posedataj de esperanta establo aŭ de neesperantista kiu konsentas pri Civita servo) kie povas funkcii kursejo, somerumejo por infanoj, ripozejo k.s. Ekde 2025, la Civito disponas je centralizita retvendejo: ''[[Esperanta Kulturservo]]'', kiu provizas librojn, diskojn kaj aliajn varojn, plus aliĝojn al eventoj kaj kursoj de la paktintaj establoj<ref>https://kulturservo.esperantio.net/</ref>. == "Neŭtrala popolo" == La Civito konceptas la esperantistaron kiel popolon<ref>(itale) ''[https://www.treccani.it/magazine/chiasmo/extra/iuss_extra_silfer_ita.html Unue la Esperanta popolo]'',Treccani. <small>Alirdato: la 29-an de aŭgusto 2025</small> </ref>. Ĝia formiĝo estis la natura konsekvenco de la ĝermo engrundigita de Zamenhof kaj ŝosinta per la [[Manifesto de Raŭmo]], kies spuroj (t.n. praraŭmismaj) troveblas ĉe pluraj pioniroj de la esperantismo. El la letero de Lazaro Ludoviko Zamenhof al [[Abram Kofman|Abraham Kofman]] en Odeso, 28 Majo 1901:<blockquote>Estas vero, ke Esperanto havas nun la plej bonajn kaj brilantajn esperojn por la estonteco: kaj tamen sufiĉe instruita de la sperto mi ne estas optimisto! Estis tempo, kiam Volapük staris ankoraŭ multe pli brilante, kaj tamen… rapide kiel fulmo Volapük falis kaj el ĉiuj ĝiaj plej brilantaj esperoj restis '''nenio'''! Se eĉ ĉiuj akademioj de la mondo akceptus Esperanton, se eĉ milionoj da personoj ĝin uzadus, nenio garantias, ke en la daŭro de unu jaro ĝi subite ne estos forĵetita kaj forgesita por eterne! Se ĝi unu fojon “eliros el la modo”, ĝi plej rapide pereos por ĉiam. Lingvo Internacia fortikiĝos por ĉiam nur en tia okazo, se ekzistos ia grupo da homoj, kiuj akceptus ĝin kiel sian lingvon familian, '''heredan'''. Cento da tiaj homoj estas por la ideo de lingvo neŭtrala multege pli grava ol milionoj da aliaj homoj. Hereda lingvo de la plej malgranda kaj plej sensignifa popoleto havas vivon multege pli garantiitan kaj neestingeblan, ol senpopola lingvo, kiun uzus eĉ milionoj da homoj. Jes, mi estas profunde konvinkita, ke nek solvo de la hebrea demando, nek enradikiĝo de lingvo neŭtrala estos iam ebla sen hilelismo, t. e. sen kreo de '''neŭtrala popolo'''.<ref>L.L. Zamenhof (1929), ''Originala Verkaro'', Ferdinand Hirt & Sohn, Leipzig, p. 323.</ref></blockquote>Tiun vidpunkton de Zamenhof atestas ankaŭ aliaj dokumentoj, ekzemple la letero "2 Oktobro 1905" al pastoro [[Friedrich Schneeberger]], tiama prezidanto de [[Svisa Esperanto-Societo]], kie oni legas:<blockquote>La kreado de malgranda neŭtrale-homa popolo, en kiun iom post iom povus enverŝiĝi kaj solviĝi ĉiuj popoloj de la mondo, estas la tuta celo de mia vivo. La esperantismo estas nur '''parto''' de tiu ĉi ĝenerala ideo. Sed por ke la ĝenerala ideo (kiun multaj esperantistoj certe ne volos akcepti) ne malhelpu la aferon '''esperantan''', tial mi ne ligos ĝin kun la esperantismo, sed mi proponos en la [Ĝeneva] kongreso, ke ni kreu inter ni '''sekcion''' de esperantistoj-“homaranoj”.<ref>G. Waringhien (1948), ''Leteroj de L.L. Zamenhof. La tragedio de lia vivo rivelita de lia ĵus retrovita korespondo kun la francaj eminentuloj, I. 1901-1906'', Sennacieca Asocio Tutmonda, Paris, 2 oktobro 1905.</ref></blockquote>Kaj el la preskaŭ samdata letero de Zamenhof al [[Emile Javal|Émile Javal]], 24 Septembro 1905:<blockquote>Tiu ĉi malgranda popoleto, kiu havus sian konstantan kulturan centron en unu el la urboj de la neŭtrala Svisujo, prezentus fundamentan grupon, kiu iom post iom ensorbus en sin ĉiam pli da homoj el ĉiuj nacioj kaj estus la komenco de la estonta lingve kaj religie unuigita homaro.<ref>G. Waringhien (1948), ''Leteroj de L.L. Zamenhof. La tragedio de lia vivo rivelita de lia ĵus retrovita korespondo kun la francaj eminentuloj, I. 1901-1906'', Sennacieca Asocio Tutmonda, Paris, 24 septembro 1905.</ref></blockquote>En revuo ''Esperanto'' (15 Oktobro 1908), [[Hector Hodler]], direktoro de la gazeto kaj kunfondinto de la ĵus naskita [[Universala Esperanto-Asocio]] (UEA), deklaris: <blockquote>Esperanto do ne estas la propraĵo de la mondo, sed, kiel ĉiu lingvo, la propraĵo de siaj konstantaj uzantoj, la apartenaĵo de la “popolo Esperantista”. […] Tiu popolo ekzistas. Ankoraŭ tre malgranda kaj tre dissemita ĝi estas sur la vasta mondo, sed sian estadon ĝi pruvas per la vivo ĉiutaga […]. Ne, “esperantista popolo” ne estas “infana ĥimero” aŭ “ridinda metaforo”, ĉar lingvo ne povas vivi sen ''sia'' popolo. Tiu malgranda popolo ĉiutage kreskos, kaj ju pli ni multigos kaj plirealigos ligilojn, kiuj ekzistas inter ĝiaj membroj, des pli ĝi fortikiĝos kaj potenciĝos.<ref>H. Hodler (1908), ''La lingvo kaj la popolo'', en: “Esperanto”, 15 oktobro 1908, p. 1.</ref></blockquote>Ankaŭ [[Edmond Privat]] esprimis la saman opinion en prelego dum la 7-a UK, titolita ''Pri Esperanta literaturo'', sed identigante la kernon de la esperanta identeco en la originalaj poemoj:<blockquote>La franca pensulo [[Ernest Renan]], ie skribis tion ĉi: "''Ke homoj formas unu popolon, tion faras ilia memoro pri l' grandaj aferoj komune faritaj kaj ilia volo por plenumi novajn''." Precize tiun memoron kaj tiun volon oni ĉe preskaŭ ĉiu linio povas ekvidi en tiuj komunaj poemoj. Tial ili bone atestas la ekziston de nia esperantista popolo, kaj ne nur ĝian malfacilan komenciĝon, ĝian senlacan bataladon kontraŭ mokoj kaj persekutoj, ĝian pacan militadon sen iaj armiloj, krom granda morala kuraĝo kaj esperplena pacienco.</blockquote> == Censado == La membreco en la Civito, kiun ĝi nomas ''civitaneco'', estas senpaga kaj dumviva. Ĉiun kvinan jaron, la Civito faras censadon por eltrovi, kiom da civitanoj estas. La unua oficiala censado okazis en 2006 kaj trovis, ke 30% de la membroj estis virinoj kaj 70% loĝis en Eŭropo.<ref name=":8">[https://www.esperantio.net/index.php?id=217 Civita censotago 2006] - [HeKo 316 8-C, 30 nov 06]</ref> En 2019, ĝi deklaris 459 civitanojn.<ref name=":7">[https://www.esperantio.net/index.php?id=3937 Kontentiga kresko de la Civitanaro dum tri jaroj] - [HeKo 722 5-C, 30 nov 19]</ref> La censado en 2019 eltrovis ke 29.56% estis virinoj, 41 (8.9%) estis sub la aĝo de 35 kaj 8.54% ricevis la civitanecon pro familiano.<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3941 Statistika spikumo pri la Civitanaro 2019] - [HeKo 722 9-C, 4 dec 19]</ref> 53% loĝas en Eŭropo, 34% loĝas en Afriko kaj nur 8% loĝas en aliaj kontinentoj, kiel Azio kaj Ameriko.<ref name=":7" /> {| class="wikitable" |+Civitanaro !Jaro !2006<ref name=":8" /> !2011<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=1836 La Civitanaro kreskis je 46%] - [HeKo 495 4-C, 1 dec 11]</ref> !2016<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3023 La Civitanaro kreskis je preskaŭ dek procentoj] - [HeKo 625 1-C, 1 dec 16]</ref> !2019<ref name=":7" /> !2024 |- |Civitanoj |275 |401 |433 |459 |432 |} == Civitaniĝo kaj ekscivitaniĝo de la Civito == Kerna premiso por peti la Esperantan civitanecon estas percepti sian esperantistecon kiel memelektitan partoprenon al diaspora [[Minoritata lingvo|lingva minoritato]]. La civitaneco estas senpaga kaj dumviva, ĝi donas eblecon ricevi konstantajn rabatojn ĉe la establoj aliĝintaj al la Pakto kaj partopreni la politikan vivon de la Civito, voĉdoni kaj kandidati. En la nuna momento, eblas civitaniĝi nur pere de skriba dokumento disdonebla de paktinta establo, sed la [https://www.esperantio.net/kapitulo Kapitulo] diskutas la ideon lanĉi modelon de virtuala petskribo (jam preta), kiu faciligu la civitaniĝon kaj la rilatojn inter establoj kaj Civito. === Civitaniĝo === Por peti la civitanecon, unue oni devas scipovi Esperanton. Poste, oni turnas sin al [https://www.esperantio.net/establoj establo] aliĝinta al la Pakto, por ke ĝi peru la petskribon al la Civito. Normale, la individua petinto devas esti membro (aŭ abonanto, lernanto ktp) de tiu establo, ĉar ĝi garantias por li. Se [https://esperantio.net/lex-valeria parenco] jam havas la esperantan civitanecon, tiu mem povas peri la peton. === Ekscivitaniĝo === Ĉar la civitaniĝo estas senpaga kaj principe dumviva, la homo ĝin petanta komprenas kaj elektas tion individue, libere kaj spontane. La eksiĝo postulas koston de unu speso (90 svisaj frankoj) por kovri la administrajn kostojn de la Registro kaj la kunvokon de la Kortumo, kiu kunsidos por verdikti la ekscivitaniĝon. Oni konsideru ke ekspluatante la rabatojn je kiuj civitano rajtas kadre de [https://www.esperantio.net/direktivo-hiltbrand direktivo Hiltbrand], ekz. pro [https://kulturservo.esperantio.net/fenestro/testoj lingva ekzameno laŭ LTSEC] aŭ partopreno en [https://kulturservo.esperantio.net/fenestro/eventoj evento organizita de paktinta establo] ktp, la ŝparota sumo dum unu jaro jam superus la kostojn de eventuala eksiĝo, indicebla laŭ la kvar kontingentoj fiksitaj de la [[Monda Banko]] == La demisio de konsulino == En decembro 2016, Chamberline Nguefack estis elektita kiel [[Konsulo (Esperanto-movado)|konsulo]] (prezidanto) de la Civito<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3045 Rezulto de la skrutinio por la Senato 2017-21]</ref>. Sed la 3-an de aŭgusto 2017, ŝi demisiis ĉar ŝi malkovris ke "mi estis senskonscie kunkulpulo de kaŝita celo de la Civito."<ref name=":1">[https://sezonoj.ru/2017/10/civito-3/ Demisiis la konsulino de la Esperanta Civito]</ref> En artikolo por ''[[La Ondo de Esperanto]]'', ŝi klarigis ke ŝi maltrankviliĝis kiam ŝi aŭdis Giorgio Silfer kaj Marie Conde Rey paroli pri la morto de UEA kvazaŭ ĝi estis ilia celo. "Mi ektimis pri la laboroj de tiu grupo: ĉu oni uzas min por celoj kaŝitaj de mi?" Ŝi daŭrigis: "verŝajne, Silfer revas regi la mondon esperantistan"<ref name=":1" />. Laŭ ŝi, ŝi provis labori kontraŭ tiu sinteno kaj por pli bonaj rilatoj kun UEA kaj aliaj esperantaj organizaĵoj. Sed ŝi diris ke ŝi malsukcesis. "Kiom naiva mi estis! Pensi, ke la regema Silfer, kiu ĉiam ĉion kontrolas en la Civito – verkas mem la revuon, la amendoproponojn, la rezoluciojn – lasus sian aferon en la manojn de iu alia?".<ref name=":1" /> Ŝia demisio ne estis akceptita kaj la Civito eĉ ne raportis pri ĝi. Nur aperis mallonga anonco pri iu “foresto” sen iu informo.<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3287 La Konsulo en foresto ekde morgaŭ]</ref> Responde al tiu, Nguefack diris: "Giorgio pensas, ke li povas ĉion kontroli, ke li regas homojn, ke li povas perforte devigi ĉiujn – precipe afrikanojn – agi tiel, kiel li volas. Tial li ne aperigis en HeKo mian demision. Li aperigas nur tion, kio glorigas la Civiton".<ref>[https://sezonoj.ru/2017/09/valle-2/ Chamberline Nguefack demisiis, sed HeKo silentas]</ref> HeKo neniam raportis pri ŝia demisio aŭ publikigis ŝian demisian leteron, kaj post la demisio aperis kelkaj artikoloj, kiuj kritikis ŝin.<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3290 La blanka opozicio plendas pri la Konsulino]</ref><ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3321 La Konsulino kolizias kun la opozicio]</ref> <ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3333 Forumanoj interpelacias la Konsulinon]</ref> En novembro, HeKo raportis ke ŝi estis survoje al eksigo pro "misuzo de povoj kaj eventuale privata intereso en oficaj agoj".<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3393 Chamberline Nguefack survoje al "impeachment"]</ref><ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3373 Mallaŭda mocio kontraŭ la Konsulino]</ref> Je la 27-a de decembro 2017, la Senato de la Civito, debatis kaj denuncis Nguefack, kaj voĉdonis por imputi ŝin<ref name=":0">[https://www.esperantio.net/index.php?id=3422 Afrikanoj kaj virinoj imputas la afrikan Konsulinon]</ref>. Silfer diris ke ŝia agado "malfortigas la konfidon al afrikanoj kaj virinoj".<ref name=":0" /> La raporto de HeKo substrekis ke iuj afrikanoj kaj virinoj voĉdonis kontraŭ Nguefack<ref name=":0" />, malgraŭ ke la plimulto de la senatanoj kontraŭ ŝi estis nek virinoj nek afrikanoj. Nur tiam, la demisio estis akceptita. == Komitato Armand Su == [[Su Armand|Armand Su]] estis ĉina esperantisto kiu suferis senkulpe en prizono de [[Ĉinio]]. La Komitato Armand Su estas instanco de la Esperanta Civito, funkciante kiel speco de "Esperantia [[Amnestio Internacia|Amnestio]]", kaj komencis en 2002 labori por klopodi helpi, morale kaj praktike, ĉiujn esperantistojn kies persona libereco estas iel limigita. Inter la plej famaj estis V. Bujak, unu el la plej elstaraj majstroj de orientaj batalartoj en [[Sovetunio]], kaj [[Billy Waldon]], foje nomata Sekvojo (en la ĉeroka: N.I. Sequoyah). Pri tiu temo, la brazila [[Kriminologio|kriminologo]] kaj [[Esperantistoj|esperantisto]] [[César Barros Leal]] aŭtoris libron kies esperanto-eldono titolas "[[Enprizonigo: krepusko de erao|Enprizonigo - krepusko de erao]]"<ref>(eo) Internacia somera universitato tre sukcesa en Fortalezo, [[Heroldo de Esperanto]], p. 2, n-ro 11 (2023), 11-31 aŭgusto 2022.</ref>. Responsas nune pri la Komitato Armando Su la vickonsulo pri socialaj aferoj. == Kritikoj == Ne ĉiuj esperantistoj konsentas kun la kreo kaj celoj de la Civito. Multaj kritikis ĝiajn fondajn ideologiojn. [[Robert Nielsen]] forte kritikis ĝin en sia blogo ''Teo kaj Libroj'', kaj nomis ĝin "sensencaĵo". Li kritikis la influon de Giorgio Silfer, erarojn en la raportado de HeKo, la devon pagi por eliri, la sintenon kontraŭ UEA kaj Libera Folio, kaj nomis la Civiton "ŝajn-ŝtato".<ref name=":9">[https://teokajlibroj.wordpress.com/2020/01/27/la-esperanta-civito-estas-sensencajo/ La Esperanta Civito estas sensencaĵo] - Teo kaj Libroj 27a de januaro 2020</ref> Tazio Carlevaro en sia analizo de [[raŭmismo]] kaj [[Literatura Foiro]] konstatas multajn mankojn en la klasika Esperanto-movado kaj vidas en la Esperanta Civito provo alimaniere serĉi prestiĝon kaj servojn por la movado en krizo. La komunika potencialo ne konsistas nur el la fakta uzo de lingvo, sed ankaŭ el la impreso, ke ĝi estas pli utila kaj pli prestiĝa. Tio klarigas kial la ĉina ekzemple estas la plej parolata lingvo en la mondo, sed ĝi estas konsiderata relative "malgrava”, ĉar ĝi plej ofte ne montriĝas en la modernaj komunikadsistemoj <ref>(eo) Tazio Carlevaro, ''[https://satesperanto.org/IMG/pdf/tazio_carlevaro_cxu_esperanto_postvivos_la_jaron_2045__.pdf Ĉu Esperanto postvivos la jaron 2045 ?]'' - Aldonaĵo (2) Kvazaŭ “liturgia” recenzo, La “simptomo”, p. 53 </ref>. En la du jaroj antaŭ la Projekto de Konstitucia Ĉarto kaj fondo de la Civito, la verkisto [[Jorge Camacho]] kolektis diversajn kritikojn pri la Civito en sia verko ''[[La liturgio de l' foiro]]''. [[Jouko Lindstedt]] tiam skribis, ke "La Civito estas provo de la raŭmistoj uzurpi la koncepton de [[Esperantujo]]". == Sciindaĵo == * Inter 1961 kaj 1962 ekzistis kooperativa projekto de vilaĝo en Anglio, sub la nomo Esperanto-Civito<ref name=":13">(eo) Konversacio kun Michael Vrazitulis, [[Heroldo de Esperanto]], paĝo 3, n-ro 5 (2320)n, majo 2021.</ref>. * La lokoj historie plej ligitaj al la Esperanta Civito: Ĉaŭdefono (fr: [[La Chaux-de-Fonds]], la najbara Loklo (fr: [[Le Locle]]) kaj Sabloneto (it: [[Sabbioneta]]) estas ĉiuj tri enskribitaj en la listo de [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda]] [[Monda heredaĵo de Unesko|kulturheredaĵo de Unesko]]<ref>(eo) ''[https://www.esperantio.net/heko/civitoj-en-la-monda-kulturheredo Civitoj en la monda kulturheredo]'', HeKo, n-ro 394 4-C, la 27-an de junio 2009.</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|3}} == Bibliografio == * ''Esperanto vivas'', originala, ilustrita bildrakonto pri la Esperanta Civito, [[LF-koop]], 22 paĝoj, kun glosaro, formato A4, 2021. * ''La Verda Libro de la Esperanta Civito'', mendebla tra la [[Esperanta Kulturservo]] (EKS). {{Projektoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperanta Kulturservo]] * [[Publika internacia juro#Subjektoj de internacia juro|Subjektoj de internacia juro]] * [[Raŭmismo]] * [[Fina Venko|Finvenkismo]] * [[Mikronacio]] * [[Esperanta Respubliko]] == Eksteraj ligiloj == * [https://esperantio.net Oficiala retejo de la Esperanta Civito] * [https://kulturservo.esperantio.net/ Esperanta Kulturservo] (EKS), la [[magazeno]] de la konsorcio. * {{PlurajLingvokodoj|eo}} [https://www.youtube.com/watch?v=OzaEm9kIJhM EsKu - Epizodo 61 - La Esperanta Civito], [[YouTube|jutuba]] filmeto aperinta 2024-09-27 * (itale) ''[https://www.youtube.com/watch?v=WnjswjuPJng Esperanta Civito]: [https://www.radicali.it/20140207/esperanta-civito-comunit-soggetto-diritto-internazionale-costituita-sullo-jus-sermonis/ la comunità soggetto di diritto internazionale costituita sullo jus sermonis]'' {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210118082604/https://www.radicali.it/20140207/esperanta-civito-comunit-soggetto-diritto-internazionale-costituita-sullo-jus-sermonis/ |date=2021-01-18 }}'', [[YouTube|jutuba]] filmeto'' * (germane) [http://www.plansprachen.ch/ENCYCL_ESPERANTO_C.pdf Civito Esperanta], Svisa enciklopedio planlingva, 2006 [[Kategorio:Esperanto-movado]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Svislando]] [[Kategorio:Esperantaj regnoj]] [[Kategorio:La Chaux-de-Fonds]] hpx75pejkby7ubpvek739gomhl3r27e 0 14054 9392047 9391764 2026-06-04T15:25:31Z Arbarulo 135469 9392047 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Lingvo=Svahila lingvo |Propra_nomo=Kiswahili |Landoj= [[Tanzanio]], [[Kenjo]], [[Ugando]] kaj en limaj regionoj de najbaraj landoj |Parolantoj=proksimume 60 milionoj |Denaske= |Fremdlingve= |Klasifiko=[[Niĝerkonga lingvaro]] |Fam2=Benue-konga |Fam3=[[Bantua lingvaro]] |Fam4='''Svahila''' |Oficiala lingvo= [[Tanzanio]], [[Kenjo]], [[Ugando]], [[Demokratia Respubliko Kongo]] |Reguligita de= |Mapo = Swahili-speaking Africa.png |Mapopriskribo = Regionoj kie homoj parolas la svahilan |Skribo= [[Latina alfabeto]] |Koloro= Niĝerkonga |ISO1= sw |ISO2B= swa |ISO2T= |SIL= SWA |vikipedio=sw |Specimeno= La [[Patro Nia]]:<br /> Baba yetu uliye mbinguni, <br /> jina lako litukuzwe.<br /> Ufalme wako ufike.<br /> Utakalo lifanyike duniani mbinguni.<br /> Utupe leo mkate wetu wa kila siku.<br /> Utusamehe makosa yetu,<br /> kama tunavyowasamehe na sisi waliotukosea.<br /> Usitutie katika kishawishi,<br /> lakini utuopoe maovuni.<br /> Amina. }} La '''svahila lingvo'''<ref>(eo) [https://vortaro.net/#svahila_kd Svahila], PIV 2020</ref> (malofte '''sŭahila''' aŭ '''suahila'''<ref>Plej fidela al la svahila prononco estus la esperantigo "sŭahila", kiu tamen estas problema, ĉar "ŭ" post konsonanto ne estas kutima en Esperanto kaj estas eĉ kontraŭ-[[Fundamento|Fundamenta]]. "svahila" estas la plej kutima formo, kaj ankaŭ sekvas la Esperantan kutimon en tiaj okazoj uzi "v" anstataŭ "ŭ" (kiel ĉe "Urugvajo"). Tamen [[Bernard Golden]] uzas ''sŭahila'' (vidu apartan ĉapitron).</ref>; svahile: '''kiswahili''' [elp. kisŭaHIli])<ref>Ki: La prefikso ki- estas gramatika prefikso uzata (en la svahila lingvo) por ĉiuj nomoj de lingvoj.</ref> apartenas al la [[bantua lingvaro]] de la [[svahiloj]] (ene de la [[niĝerkonga lingvaro]]) parolata en sub-sahara Afriko kaj granda parto de [[Orienta Afriko]]. Kun 230 milionoj da parolantoj, ĝi estas unu el la dek plej parolataj lingvoj en la mondo<ref name=":2">(eo) ''[https://esperanto.cgtn.com/2025/11/21/ARTI1763706042066768 Esperanto ĉe UNESKO en Samarkando - intervjuo kun Maximiliano Garcia]'', esperanto.cgtn.com, la 21-an de novembro 2025</ref>. [[Oficiala lingvo]] en [[Tanzanio]], [[Kenjo]], [[Ugando]] kaj [[Ruando]], ĝi estas vaste parolata krome en [[Demokratia Respubliko Kongo]] (kie ĝi estas unu el kvar naciaj lingvoj) kaj depost 2004 ĝi estas unu el la oficialaj lingvoj de [[Afrika Unio]]. La svahila estas oficiala lingvo ankaŭ de la [[Orient-Afrika Komunumo]] kaj de la [[Sud-Afrika Disvolviĝa Komunumo]] (Komunumo por la Evoluigo de la Sudo de Afriko). Ekde [[2025]] la svahila estas agnoskita kiel la sepa laborlingvo de [[Unesko]]<ref name=":2" />. == Parolantaro == Kun pli ol 230 milionoj da parolantoj, ĝi estas unu el la dek plej parolataj lingvoj en la mondo, kvankam ne estas [[unuanimeco]] pri tiu nombro<ref name=":1">(eo) Mesaĝo de UEA okaze de la monda tago de la svahila, la 7-an de julio 2024, Gazetara komuniko de UEA, N-ro 1174, 2024-07-07</ref>, La nombro de svahil-parolantoj, ĉu kiel gepatra ĉu kiel dua lingvo, foje estas taksata je nur ĉirkaŭ 80 milionoj da personoj.<ref>[https://language.stanford.edu/programs-languages/african-and-middle-eastern-languages "HOME – Home".] Swahililanguage.stanford.edu. Arkivita el originalo la 15an de Decembro 2016. Alirita la 19an de Julio 2016. "After Arabic, Swahili is the most widely used African language but the number of its speakers is another area in which there is little agreement. The most commonly mentioned numbers are 50, 80, and 100 million people. [...] The number of its native speakers has been placed at just under 2 million." </ref> == Disvastigo == [[Dosiero:Map - DR Congo%2C major languages.svg|200ra|eta|maldekstra|{{centre|Lingvomapo de la kvar naciaj lingvoj de la [[Demokratia Respubliko Kongo]] (ekzistas pli ol 200 lokaj lingvoj)}}]] La svahila estas ĉefe en [[Tanzanio]], [[Kenjo]] kaj en la apudaj insuloj, [[Ugando]], [[Burundo]] kaj [[Ruando]] kaj en la landlimaj regionoj de [[Kongo]], [[Zambio]] kaj [[Mozambiko]].<ref>Mugane, John (21-a de junio 2022). [https://www.ohioswallow.com/extras/9780896804890_chapter_01_and_toc.pdf "The Story of Swahili" (PDF).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220702105949/https://www.ohioswallow.com/extras/9780896804890_chapter_01_and_toc.pdf|date=2022-07-02}} Center for International Studies, [[Universitato de Ohio]]. Alirita la 21-an de junio 2022.</ref> Pro komunaj klopodoj fare de la prilingvaj registaraj entoj de [[Tanzanio]], la svahila estas unu el tri oficialaj lingvoj (la aliaj estas la angla kaj la franca) de la [[Orient-Afrika Komunumo]] (OAK) kiu kunigas tiuregionajn landojn, nome [[Burundo]], [[Kenjo]], [[Ruando]], [[Tanzanio]], kaj [[Ugando]]. Ĝi estas ankaŭ [[lingvafrankao]] de aliaj areoj en la regiono de la [[Afrikaj Grandaj Lagoj]] kaj [[Orienta Afriko|Orienta]] kaj [[Suda Afriko]], inklude kelkajn partojn de [[Demokratia Respubliko Kongo]] (DRK), [[Malavio]]n, [[Mozambiko]]n, la sudan pinton de [[Somalio]], kaj [[Zambio]]n.<ref>{{Cite book|last=Mazrui, Ali Al'Amin.|title=Swahili state and society : the political economy of an African language|date=1995|publisher=East African Educational Publishers|isbn=0-85255-729-9|oclc=441402890}}</ref><ref>Prins 1961</ref><ref>{{Cite web|title=Development and Promotion of Extractive Industries and Mineral Value Addition|url=http://www.eac.int/treaty/index.php?option=com_content&view=article&id=206&Itemid=331|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161021151552/http://www.eac.int/treaty/index.php?option=com_content&view=article&id=206&Itemid=331|archive-date=21a de Oktobro 2016|access-date=20a de Julio 2016|publisher= [[Orient-Afrika Komunumo]]}}</ref> La svahila estas ankaŭ unu el la laborlingvoj de la [[Afrika Unio]] kaj de la [[Sud-Afrika Disvolviĝa Komunumo]]. La [[Orient-Afrika Komunumo]] kreis institucion nomitan la Orient-Afrika Svahila Komisiono (OSK) kiu ekoperaciis en 2015. Tiu institucio nuntempe servas kiel la ĉefa ento kiu promocias la lingvon en la [[Orienta Afriko|Orientafrika mondoregiono]], same kiel ĝi kunordigas ĝian disvolvigon kaj uzadon por regiona integrigo kaj daŭrigebla ĝenerala disvolvigo.<ref name="Press Release on EAKC">[https://www.eac.int/press-releases/138-education,-science-technology-news/738-east-african-kiswahili-commission-discusses-strategy-implementation-plan#:~:text=About%20the%20East%20African%20Kiswahili,Operations%20Plan%20for%202016%2D2017. Press Release on EAKC]</ref> En ĵusaj jaroj [[Sud-Afriko]],<ref>{{cite news|url=https://www.sowetanlive.co.za/news/south-africa/2018-09-17-kiswahili-gets-ministers-stamp-to-be-taught-in-sa-schools/|title=Kiswahili gets minister's stamp to be taught in SA schools|newspaper=[[The Sowetan]]|last=Sobuwa|first=Yoliswa|date=17a de Septembro 2018|access-date=9a de Oktobro 2018|archive-date=18a de Septembro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180918231128/https://www.sowetanlive.co.za/news/south-africa/2018-09-17-kiswahili-gets-ministers-stamp-to-be-taught-in-sa-schools/|url-status=live}}</ref> [[Bocvano]],<ref>{{Cite web |url=https://www.languagemagazine.com/2020/10/12/botswana-to-introduce-swahili-language-in-local-schools/ |title=Botswana to Introduce Swahili Language in Local Schools |date=12a de Oktobro 2020 |access-date=21a de Februaro 2021 |archive-date=22a de Marto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210322162812/https://www.languagemagazine.com/2020/10/12/botswana-to-introduce-swahili-language-in-local-schools/ |url-status=live }}</ref> [[Namibio]],<ref>{{Cite web |url=https://neweralive.na/posts/pandemic-disrupts-kiswahili-adoption-plans |title=Pandemic disrupts Kiswahili adoption plans |access-date=21a de Februaro 2021 |archive-date=5a de Decembro 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205223846/https://neweralive.na/posts/pandemic-disrupts-kiswahili-adoption-plans |url-status=live }}</ref> [[Etiopio]],<ref>{{Cite web |title=AAU to Start Teaching Kiswahili Language – Ethiopian Monitor |date=9a de Februaro 2022 |url=https://ethiopianmonitor.com/2022/02/09/addis-ababa-university-to-start-ma-ba-degrees-in-kiswahili-language/ |access-date=2022-04-08 |language=en-US |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220517112858/https://ethiopianmonitor.com/2022/02/09/addis-ababa-university-to-start-ma-ba-degrees-in-kiswahili-language/ |archivedate=2022-05-17 }}</ref> kaj [[Sud-Sudano]]<ref>{{Cite web |last=Mbamalu |first=Socrates |date=2019-03-13 |title=Tanzania to send Kiswahili teachers to South Sudan |url=https://thisisafrica.me/arts-and-culture/tanzania-to-send-kiswahili-teachers-to-south-sudan/ |access-date=2022-04-08 |website=This is africa |language=en-US}}</ref> ekproponis la svahilan kiel studobjekton en lernejoj aŭ disvolvis planojn por fari tion. == Lingvoj kaj dialektoj parencaj al la svahila == La nuntempa norma svahila lingvo baziĝas sur la [[dialekto]] ''kiunguja'', parolata en [[Zanzibaro]], kiu estas insulo ĉe Tanzanio. La svahila ne estas unuforma lingvo ĉar ekzistas ne malmultaj diversaj variaĵoj, iuj el kiuj ne estas reciproke kompreneblaj<ref>(en) "''[http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol9num2/khamis.pdf#search=%22%22swahili%20literature%22%22 The Heterogeneity of Swahili Literature] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060127005440/http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol9num2/khamis.pdf#search=%22%22swahili%20literature%22%22|date=2006-01-27}}''e" (PDF). Nordic Journal of African Studies 9(2): 11-21 (2000)</ref>. [[Komora lingvo|Ŝikomora]] (aŭ [[Komora lingvo|Komora]]), oficiala lingvo en [[Komoroj]] kaj parolata ankaŭ en [[Majoto]] (''Shimaore''), estas tre rilata al svahila kaj estas foje konsiderata dialekto de svahila, kvankam aliaj fakuloj konsideras ĝin aparta lingvo.<ref>Nurse kaj Hinnebusch, 1993, p. 18</ref> En 2022, baze sur la svahila kresko kiel elstara internacia lingvo, [[Unuiĝintaj Nacioj]] deklaris la [[7-a de julio|7-an de Julio]] Tagon de la svahila lingvo<ref name=":1" /> omaĝe al la dato kiam [[Julius Nyerere]] adoptis la svahilan kiel unuigintan lingvon por la afrikaj luktoj por sendependeco.<ref>{{Cite web |title=UNESCO declares July 7 World Kiswahili Language Day |url=https://www.uonbi.ac.ke/news/un-declares-july-7-world-kiswahili-language-day |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730061449/https://www.uonbi.ac.ke/news/un-declares-july-7-world-kiswahili-language-day |archive-date=30a de Julio 2022 |access-date=2022-08-09 |website=unesco.org |language=en|date=2021-11-24 }}</ref> == Klasigo == La svahila estas [[Bantua lingvaro|bantua lingvo]] de la sabakia branĉo.<ref>Derek Nurse, Thomas J. Hinnebusch, Gérard Philippson. 1993. ''Swahili and Sabaki: A Linguistic History''. University of California Press</ref> Spite sian kondiĉon de afrika lingvo, ĝi ricevis fortan influon de la araba kaj, en la lastaj du jarcentoj, de la angla kaj de la portugala; tiu laste menciita je malplia grado (''mvinyo'', ''bendera'', ''meza'', ''limau'', por [[vino]], [[flago]], [[tablo]] kaj [[citrono]] el ''vinho'', ''bandeira'', ''mesa'' kaj ''limão'' respektive). Tiuj influoj limiĝas tamen al la vortotrezoro, ĉar la gramatiko plu estas absolute bantua. Dum la jarcentoj la svahila estis perdinta la distingon de [[tono]]j. Temas pri lingvo kun gramatiko (sistemo de klasoj) tre regula kun preskaŭ absoluta ekvivalento inter skribado kaj prononcado. En la klasigo de la bantuaj lingvoj fare de Malcolm Guthrie, la svahila estas en la bantua zono G, dum la aliaj sabakiaj lingvoj estas en zono E70, ofte laŭ la nomo ''Nyika.'' Historiaj lingvistoj konsideras la araban influon super svahila ege grava, ĉar ĝi prenas ĉirkaŭ 40% de sia vortotrezoro rekte el [[araba lingvo]], kaj fakte la lingvo mem estis dekomence disvastigita fare de [[Araba sklavkomerco|arabaj sklavistoj]] laŭlonge de la marbordoj de [[Orienta Afriko]].<ref name="bbc.com" /><ref>Derek Nurse, Thomas T. Spear. 1985. Arabic loan words make up to 40% of the language. ''The Swahili: Reconstructing the History and Language of an African Society'', 800–1500. University of Pennsylvania Press</ref><ref>Thomas Spear. 2000. "Early Swahili History Reconsidered". ''The International Journal of African Historical Studies'', Vol. 33, No. 2, pp. 257–290</ref> == Historio == === Originoj === La svahila lingvo estiĝis kiam la bantuaj popoloj renkontiĝis kun [[Arabio|arabaj]] komercistoj, kaj aparte [[Araba sklavkomerco|sklavistoj]], ĉe la marbordo (kaj la vorto "svahilo" mem venis el la [[Araba lingvo|araba]] vorto ''sahel'' ساحل: "el la marbordo", "marbordanoj").<ref name="bbc.com">[https://www.bbc.com/news/world-africa-60333796 "'It's time we move from the coloniser's language'".] BBC News. 17a de Februaro 2022. </ref> Same pri la dezirataj varoj nome [[eburo]], spicoj, fererco kaj ĉefe la afrikanoj mem por la [[sklaveco]]. Fakte la kerno de la svahila lingvo originiĝis el la bantuaj lingvoj de la marbordoj de Orienta Afriko. Multo de la bantua vortotrezoro de la svahila havas parencajn vortojn en la lingvoj [[Pokomoj|pokomo]], [[Taitaoj|taita]] kaj mijikenda<ref>{{Cite book|last=Polomé|first=Edgar|url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED012888.pdf|title=Swahili Language Handbook|publisher=Centre for Applied Linguistics|year=1967|pages=28|access-date=12a de Septembro 2019|archive-date=27a de Novembro 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127014857/http://files.eric.ed.gov/fulltext/ED012888.pdf|url-status=live}}</ref> kaj malpli amplekse ankaŭ en aliaj orientafrikaj Bantuaj lingvoj. Kvankam opinioj de fakuloj varias pri la afero, historie oni konsideris, ke almenaŭ ĉirkaŭ 16-20% de la svahila vortotrezoro estas derivita el pruntvortoj, ĉefe el la [[Araba lingvo|araba]], sed ankaŭ el aliaj kontribuintaj lingvoj, kiel [[Persa lingvo|persa]], [[Hindustana lingvo|hindustana]], [[Portugala lingvo|portugala]], kaj [[Malaja lingvo|malaja]].<ref>{{Cite web |last=Ali |first=Hassan O. |title=A Brief History of the Swahili Language |url=http://www.glcom.com/hassan/swahili_history.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170512022044/http://www.glcom.com/hassan/swahili_history.html |archive-date=12a de Majo 2017 |access-date=30a de Septembro 2017 |website=Swahili Language & Culture}}</ref> {| class="wikitable" |+ Fontolingvoj de pruntitaj vortoj en svahila<ref>"1. Loanwords in Swahili", T. Schadeberg, in Tadmor, Uri. Loanwords in the World's Languages: A Comparative Handbook. Germany: De Gruyter, 2009.</ref> ! Fontolingvoj !! Procento |- | [[Araba lingvo|Araba]] (ĉefe Omana araba) || 15% |- | [[Angla lingvo|Angla]] || 4.6% |- | [[Portugala lingvo|Portugala]] || 0.9–1.0% |- | [[Hindustana lingvo|Hindia]] || 0.7–3.9% |- | [[Persa lingvo|Persa]] (ĉefe Irana persa) || 0.4–3.4% |- | [[Malagasa lingvo|Malagasa]] || 0.2–0.4% |} Omana araba estas la ĉefa fonto de plej granda parto el arabaj pruntovortoj en svahila.<ref>Baldi, Sergio, [https://journals.pan.pl/dlibra/publication/98881/edition/85189/content/folia-orientalia-2012-vol-xlix-arabic-loans-in-east-african-languages-through-swahili-a-survey-baldi-sergio?language=en Arabic Loans in East African Languages through Swahili: A Survey] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230414173407/https://journals.pan.pl/dlibra/publication/98881/edition/85189/content/folia-orientalia-2012-vol-xlix-arabic-loans-in-east-african-languages-through-swahili-a-survey-baldi-sergio?language=en |date=2023-04-14 }}, Folia Orientalia, 2012, PAS Journals Repository</ref><ref>Nurse kaj Hinnebusch, 1993, p. 321</ref> En la teksto "Early Swahili History Reconsidered", tamen, Thomas Spear notis, ke la svahila retenas grandan kvanton de gramatiko, vortotrezoro kaj sonoj hereditaj el la Sabakia lingvo. Fakte, se temas pri la ĉiutaga vortotrezoro, uzante listojn de cent vortoj, 72–91% estis hereditaj el la Sabakia lingvo (kiun oni konsideras parenca lingvo) dum 4–17% estis pruntovortoj el aliaj afrikaj lingvoj. Nur 2–8% estis el neafrikaj lingvoj, kaj arabaj pruntovortoj konstituis nur parton el tio.<ref>{{Cite journal|jstor = 220649|title = Early Swahili History Reconsidered|last1 = Spear|first1 = Thomas|journal = The International Journal of African Historical Studies|year = 2000|volume = 33|issue = 2|pages = 257–290|doi = 10.2307/220649| issn = 0361-7882}}</ref> Laŭ aliaj fontoj, ĉirkaŭ 40% de la svahila vortotrezoro devenas el araba.<ref name="bbc.com"/><ref>{{Cite web |url=http://www.bbc.co.uk/languages/other/swahili/guide/facts.shtml |title=A Guide to Swahili - 10 facts about the Swahili language |access-date=30a de Septembro 2017 |archive-date=5a de Septembro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170905184549/http://www.bbc.co.uk/languages/other/swahili/guide/facts.shtml |url-status=live }}</ref> Restas nekonsiderata, ke granda nombro de la pruntitaj vortoj havas Bantuajn ekvivalentojn. La preferita uzado de arabdevenaj pruntitaj vortoj hegemonias ĉe la marbordo, kie lokanoj, pro kultura proksimeco, aŭ eĉ deveno mem el araba kulturo, plie uzas pruntitajn vortojn, dum lokanoj de la internaj teroj tendencas uzi la bantuajn ekvivalentojn. La lingvo mem estis dekomence skribata per [[araba skrib-sistemo]], kio havigas lumon pri la kulturaj rilatoj inter araba kaj la klera aŭ prestiĝa uzado de la svahila almenaŭ en marbordaj areoj.<ref>{{cite web |url=http://www.glcom.com/hassan/swahili_history.html |title=Swahili history |last=Juma |first=Abdurahman |publisher=glcom.com |access-date=30a de Septembro 2017 |archive-date=12a de Majo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170512022044/http://www.glcom.com/hassan/swahili_history.html |url-status=live }}</ref> La plej fruaj konataj dokumentoj skribitaj en svahila estas leteroj skribitaj en [[Kilwa Kisiwani|Kilwa]], [[Tanzanio]], en 1711 en la araba skribsistemo kiuj estis senditaj al la portugaloj de Mozambiko kaj iliaj lokaj aliancanoj. La originalaj leteroj estas konservitaj en la Historiaj Arkivoj de [[Goao|Goa]], [[Barato]].<ref>{{cite book |first=E. A. |last=Alpers |title=Ivory and Slaves in East Central Africa |location=London |year=1975 |pages=98–99}}</ref><ref>{{cite journal |first=T. |last=Vernet |title=Les cités-Etats swahili et la puissance omanaise (1650–1720) |journal=Journal des Africanistes |volume=72 |issue=2 |year=2002 |pages=102–05|doi=10.3406/jafr.2002.1308 }}</ref> === Kolonia epoko === Ĉiuokaze iel la svahila iĝis [[lingvafrankao]] en la regiono.<ref>[https://www.britannica.com/topic/Swahili-language "Swahili language".] [[Encyclopaedia Britannica]]. Arkivita el la originalo la 23an de Julio 2019. Alirita la 30an de Januaro 2021. </ref> Variaj koloniaj popoloj kiuj hegemoniis sur la marbordo de Orienta Afriko ludis gravan rolon en la kresko kaj disvastigo de la svahila. Je la alveno de araboj en Orienta Afriko, ili uzis la svahilan kiel lingvo de komerco kaj ankaŭ por instrui [[Islamo]]n al la lokaj Bantuaj popoloj. Tio rezultis en la fakto, ke la svahila dekomence estis verkita en araba skribo. Poste la [[Portugalio|portugaloj]] koloniigis la tieajn regionojn, kaj tiu kontakto kun portugaloj rezultis en pliigo de vortotrezoro de la svahila kaj precize tre ofte en gravaj aferoj por la moderna vivo (varoj, politikaj institucioj ktp.). La lingvo estis formaligita en institucia nivelo kiam [[Germanio|germanoj]] ekkontrolis ĝin post la [[Berlina Konferenco]]. Vidinte, ke ĝi estas jam disvastigita lingvo, la germanoj formaligis ĝin kiel la oficiala lingvo uzenda en lernejoj (tial [[lernejo]] en svahila estas nomataj ''Shule'' (el germana ''Schule'')) kaj en aferoj pri administracio, komerco kaj juĝsistemo. Ĉar germanoj kontrolis la ĉefan svahil-parolantan regionon en Orienta Afriko, ili ŝanĝis la alfabetan sistemon el araba al la [[latina alfabeto]]. Post la [[Unua Mondmilito]] la areo de la Germana Orientafriko estis kaptita de la [[Anglio|angloj]]. Jam en la [[19-a jarcento]] ankaŭ multaj baratanoj kaj pakistananoj venis tien por komerco. Pro tio, la svahila havas fremdajn vortojn de ĉiuj lingvoj de ĉi tiuj popoloj. Tamen la [[gramatiko]], kaj la ofte uzataj [[vorto]]j, ĉefe devenas de la bantua lingvofamilio, kies lingvoj estis parolataj de la unuaj parolantoj de la svahila. La [[Araba lingvo|araba]] alportis la plej multajn fremdajn vortojn, sekvate de la [[Angla lingvo|angla]]. Britoj trovis la svahilan enradikiĝinta en multaj areoj, ne nur en la marbordaj regionoj. Tiukadre la Britoj decidis formaligi ĝin kiel la lingvo uzenda tra tuta orientafrika regiono (kvankam en [[Brita Orienta Afriko|Brita Orientafriko]] [Kenjo kaj Ugando] plej grandaj partoj de areoj estis uzantaj anglan kaj variajn Nilotajn kaj aliajn Bantuajn lingvojn dum svahila estis ĉefe limigita al la marbordo). En Junio 1928, inter-teritoria kongreso en kiu partoprenis reprezentantoj de [[Kenjo]], [[Tanganiko]], [[Ugando]], kaj [[Zanzibaro]] okazis en [[Mombasa]]. La zanzibara dialekto estis elektita kiel norma svahila por tiuj areoj,<ref name=":0">{{cite web |url=http://aboutworldlanguages.com/Swahili |title=Swahili |publisher=About World Languages |access-date=30a de Septembro 2017 |archive-date=1a de Oktobro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171001030923/http://aboutworldlanguages.com/Swahili |url-status=live }}</ref> kaj oni adoptis normigan ortografion por la svahila.<ref>{{cite web |url=http://lexikos.journals.ac.za/pub/article/viewFile/918/437 |title=Dictionaries and the Standardization of Spelling in Swahili |publisher=Lexikos |last=Mdee |first=James S. |volume=9 |year=1999 |pages=126–27 |access-date=2a de Junio 2017 |archive-date=28a de Oktobro 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191028234354/http://lexikos.journals.ac.za/pub/article/viewFile/918/437 |url-status=live }}</ref> Oni ne povas precizigi kiam la formado de la svahila okazis, sed ja dum la 16-a ĝis la 17-a jarcento; kaj jam estas dokumentoj el la 18-a kaj dum la 19-a jarcentoj el kiuj oni povas pristudi ne nur ties evoluon, sed eĉ la diversajn [[dialekto]]jn. Ĉefe la komercemo de araboj portis la lingvon kiel utila rimedo interkompreniĝi kun diversaj popoloj landinterne el la marbordo ĝis la orienta parto de [[Kongo]]. Tiele disvastiĝis la svahila al diversaj regionoj, plej ofte nur kiel dua lingvo komerca, krom la propra gepatra. Fama konata komercisto estis [[Tippu Tip]] kiu per karavanoj en la [[1870-aj jaroj]] rilatigis diversajn popolojn kaj disvastigis la lingvon.<ref>Elliot, Charles (1907). Preface. [https://archive.org/stream/cu31924028752644/cu31924028752644_djvu.txt Tippoo Tib: The Story of His Career in Zanzibar & Central Africa.] Brode, Heinrich. Tradukita de Havelock, H. London: Arnold. pp. 8-9.</ref> Dum la komenco de la [[Koloniismo|kolonia periodo]], kiam oni ekproduktis la unuajn [[lernolibro]]jn por la svahila, la [[Zanzibaro|zanzibara]] [[dialekto]] de la svahila iĝis la norma [[dialekto]]. Tial la nuntempe disvastigata versio de la svahila devenas de tiu dialekto. La aliaj dialektoj ankoraŭ estas iomete uzataj, kvankam forte influitaj de la zanzibara dialekto. Tiu normigo okazis ĉefe fare de eŭropanoj kaj pere de la skriba lingvaĵo, vortaroj ktp. Ĉiukaze kaj misiistoj kaj [[koloniismo|koloniismaj]] administrantoj tre ofte malhelpis aŭ almenaŭ ne apogis la disvastigon de lingvo kiu funkcias nur kiel interpopola komunikilo kaj anstataŭe ili preferis aŭ la eŭropajn lingvojn koloniismajn aŭ la lokajn tribajn parolmanierojn, kiujn ili povis kontroli pli facile ol la tro (por ili) etenda interpopola svahila. === Sendependa periodo === Post sendependiĝo de la afrikaj landoj, la svahila plurfoje estis akiranta kaj perdanta oficialan statuson el iuj el ili. En [[Ugando]] dum la regado de [[Idi Amin]] en 1971-1979, ĝi iĝis la oficiala lingvo de la militistaro, do estis foje traktata kiel "lingvo de perforto". Post la falo de la diktaturo de Amin la svahila perdis sian statuson kaj popularecon kaj reviviĝis en la lando nur fine de la 1990-aj danke al klopodoj de la Orientafrika Komunumo<ref name="Kial la svahila ne iĝis unuiga lingvo de Afriko?"/>. En [[Tanzanio]] la svahila estas devige uzata kiel lingvo de instruado en lernejoj eĉ en kamparaj areoj, kie malmultaj konas ĝin<ref name="Kial la svahila ne iĝis unuiga lingvo de Afriko?"/>. == Svahila Marbordo == {{Ĉefartikolo|Svahila Marbordo}} La termino '''svahila marbordo''' referencas al marborda areo en [[orienta Afriko|Sud-Orienta Afriko]] loĝata de parolantoj de la svahila lingvo. Ĝi ĉefe konsistas el marborda [[Kenjo]], [[Tanzanio]] kaj norda [[Mozambiko]]. La termino povas ampleksi ankaŭ kelkajn el la insuloj de la [[Hinda Oceano]], kiaj [[Zanzibaro]], [[Pate]] kaj [[Komoroj]], kiuj kuŝas ĉe la svahila marbordo. La svahila marbordo havas distingajn [[kulturo]]n, [[demografio]]n, [[religio]]n kaj [[geografio]]n, kaj kiel rezulto - kun aliaj faktoroj, kiaj [[ekonomio]] - vidis aperintajn movadojn por separismo.<ref>"Contagion of discontent: Muslim extremism spreads down east Africa coastline," ''The Economist ''(3a de Novembro 2012)</ref> == Nuna stato == La svahila estas la sola ŝtata lingvo en [[Tanzanio]], kaj unu el la du ŝtatlingvoj de [[Kenjo]] (kune kun la [[angla lingvo|angla]]). Ĝi estas multe uzata por kompreniĝo inter la diversaj triboj de Orientafriko, kiuj ĉiuj havas siajn tribajn lingvojn. Tamen nuntempe en Tanzanio la plejmulto de la homoj (kaj ĉefe la junuloj) regas la svahilan same bone kiel sian triban lingvon. Por pli da informoj pri la lingva situacio en Tanzanio, rigardu la paĝon pri [[Tanzanio]]. La svahila estas oficiala lingvo de [[Ugando]], [[Tanzanio]] kaj [[Kenjo]], same kiel de la [[Afrika Unio]] (kun la angla, la [[Franca lingvo|franca]], la [[Araba lingvo|araba]], la [[Hispana lingvo|hispana]] kaj la [[Portugala lingvo|portugala]]). En la [[Demokratia Respubliko Kongo]] ĝi havas la statuson de "nacia lingvo". En februaro [[2021]], la 21-a pintokunveno de la [[Orient-Afrika Komunumo]] rezoluciis pri aprobo de svahila kiel oficiala lingvo de la komunumo (kune kun la angla kaj la franca). Sekvante tiun decidon en 2022 registaro de Ugando donis al la svahila statuson de oficiala lingvo<ref name="Kial la svahila ne iĝis unuiga lingvo de Afriko?">{{citaĵo el la reto | url = https://eo.globalvoices.org/2022/08/13437/ | titolo = Kial la svahila ne iĝis unuiga lingvo de Afriko? | titolo-aldono = La 7-an de julio okazis la unua Monda Tago de la Svahila Lingvo | alirdato = 2023-10-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Njeri Wangari, Cecilia Maundu | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-08-31 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Tutmondaj Voĉoj]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823110731/https://eo.globalvoices.org/2022/08/13437/ | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref>. En 2020, [[Sud-Afriko]] proponis la svahilan kiel elekteblan lernobjekton en lernejoj. En 2022 Tanzanio anoncis planojn konstrui svahilan universitaton kaj donis tiucele 100 akrojn en [[Bagamoyo]]<ref name="Kial la svahila ne iĝis unuiga lingvo de Afriko?"/>. Ĝi estas uzata de ĉirkaŭ 80 milionoj da personoj en Orienta Afriko kaj ĝi estas konsiderata "[[Lingvafrankao]]" en teritorio kie ekzistas dekoj da aliaj lingvoj. Kurioze, nur 2% el la loka loĝantaro konsideras ĝin gepatra lingvo en la socilingvistikaj enketoj. Laŭ kelkaj ĉirkaŭkalkuloj, la parolantoj de la svahila povus esti inter 120 kaj 150 milionoj da personoj.<ref>2005 World Bank Data.</ref> Oni antaŭvidas konstantan pliigon de la parolantoj de svahila, danke al la gravo lastatempe atribuita fundamente de la edukaj institucioj de Kenjo kaj Tanzanio, kie ĝi estas oficiala lingvo, same kiel pro la kreskanta intereso flanke de la [[Afrik-usonanoj|afrikusona]] [[komunumo]] por ties studo kaj disvastigo kiel lingvo de konstruado [[panafrikanismo]]. == Trajtoj == [[Dosiero:Askari makumbusho matini Kiswahili - Kiarabu.png|257x257px|eta|Svahila en araba skribo - memortabulo ĉe Askari Monumento, Dar es Salaam.]] Kiel en la aliaj [[Bantua lingvaro|bantuaj lingvoj]], en la svahila ekzistas diversaj substantivaj klasoj, kiuj estas signalataj de la prefikso de la substantivo. La verboj kaj adjektivoj devas kongrui kun la substantiva klaso de la ĉefa [[substantivo]]. La svahila havas fonetikan [[ortografio]]n, uzante 24 el la 26 latinaj literoj. Ĝi estas fonetika en la senco ke ĉiu sono estas skribata en nur unu maniero. Tamen kelkaj sonoj estas skribataj per pli ol unu litero (ekz. sh por la sono ''ŝ''), do malkiel Esperanto ĝi ne estas fonetika en la senco ke ĉiu litero nur reprezentas unu sonon. La svahila skribiĝis per la araba alfabeto ĝis la [[18-a jarcento]], sed la formo skribata kutima en la aktualo uzas la [[latina alfabeto|latinan alfabeton]]. Ĵuse oni disvastigis la skribsistemon Mandombe por kelkaj centrafrikaj lingvoj, inter kiuj estas la svahila, kvankam tiu estas minoritata kaj ligata al la kongaj lingvoj kaj la religio kimbanga. La moderna skribsistemo estas [[fonemo|fonembaza]], pro kio ties legado kaj prononcado estas sufiĉe facila, diference ekzemple de la angla kaj franca, kie la etimologia skribsistemo hegemonias super la fonema, partikulare ĉe la vokaloj. === Fonologio === === Vortotrezoro === [[Dosiero:Swahili-pn.jpg|eta|209x209px|[[Patro nia]] en la svahila lingvo, en Jerusalemo ]] ==== Salutoj kaj ĉiutagaĵoj ==== * jambo: Saluton! * * hujambo?: Saluton! Kiel vi (singulare) fartas? * sijambo: Saluton! Mi fartas bone. * hamjambo?: Saluton! Kiel vi (plurale) fartas? * hatujambo: Saluton! Ni fartas bone. * usiku mwema: Bonan nokton * lala salama: dormu bone * hamna shida: Ĉio en ordo * habari: Kiel vi fartas? (laŭvorte "novaĵo(j)") * shikamoo: Respektomontra saluto al aŭtoritatoj aŭ maljunuloj * marahaba: Respondo al ''shikamoo'' * bwana: Sinjoro * mama: Sinjorino * pole sana: Mi bedaŭras * samahani: Pardonu (araba prunto) * asante / ahsante: Dankon * kwa heri : Adiaŭ * Karibu: Bonvenon Noto: ''jambo'' estas vorto dirata al kiu supozeble ne konas aŭ parolas la lingvon. Se oni interkomprenas la svahilan, la respondo estas ''sijambo''; se la interparolanto ne parolas ĝin, la respondo estas ''jambo'' simple. ==== Pruntvortoj ==== {{Div col|cols = 2}} * hoteli: [[hotelo]] (de la angla ''hotel'') * baisikeli: [[biciklo]] (de la angla ''bicycle'') * polisi: [[polico]] (de la angla ''police'') * kadi: [[karto]] (de la angla ''card'') * picha: [[foto]] (de la angla ''picture'') * safi: pura (de la araba ''sāfī'', 'pura') * krismasi: [[kristnasko]] (de la angla ''Christmas'') * daktari: [[kuracisto]] (de la angla ''doctor)'' * askari: gvardio (de la araba ''`askarī'', 'soldato') * kondomu / kondom / ndomu: [[kondomo]] (de la angla ''condom'') * mvinyo : [[vino]] (de la portugala "vinho") * meza : [[tablo]] (de la portugala "mesa") * bendera : [[flago]] (de la portugala "bandeira") * limau : [[citrono]] (de la portugala "limão") Noto: granda parto de la vortotrezoro devenas de la araba, angla kaj portugala pro historiaj, ekonomiaj kaj koloniaj kialoj. ==== Manĝoj kaj utilaĵoj ==== * baridi: malvarma (de la araba ''bārid'') * chumvi: [[salo]] * kahawa: [[kafo]] (de la araba ''qahwa'') * chai: [[teo]] (de la hinda '' चाय chai'') * sukari: [[sukero]] (de la araba ''sukkar'') * chakula: manĝo * nyama: [[viando]] * limau : [[citrono]] ''(de la portugala)'' * mvinyo: [[vino]] ''(de la portugala)'' * nanasi : [[ananaso]] ==== Animaloj ==== * jogoo: [[koko]] * simba: [[leono]] * popo: [[vesperto]] * pweza: [[polpo]] * tembo: [[elefanto]] * kiboko: [[hipopotamo]] * chui: [[leopardo]] * duma: [[gepardo]] * fisi: [[hieno]] * mbwa: [[hundo]] * paka: [[kato]] * nyani: [[paviano]] * sokwe: [[ĉimpanzo]] * ndege: [[birdo]] * mbuni: [[struto]] * nge: [[skorpio]] * buibui: [[araneo]] * bui: [[araneo|araneego]] * mjusi: [[lacerto]] * nyoka: [[serpento]] * punda: [[azeno]] * pundamilia: [[zebro]] * farasi: [[ĉevalo]] * ng'ombe: [[bovo|bov(in)o]] * twiga: [[ĝirafo]] ==== Gramatikaĵoj ==== * sasa: nun * zaidi: pli (de la araba ''ziyāda'') * chache zaidi: malpli ==== Utilaĵoj ==== * meza: tablo * jua kali: forta suno * mtoto: infano * hoteli ya chakula / mkahawa / mgahawa: [[restoracio]] * daladala: [[aŭtobuso]] (en Tanzanio) * matatu: [[aŭtobuso]] (en Kenjo) * chumba: [[ĉambro]] * choo: [[necesejo]] * rafiki: amiko (de la araba ''rafīq'', 'kompano') ==== Koloroj ==== * -eupe: blanka * -euse: nigra * -ekundu: ruĝa * -a buluu: bluo (de la angla ''blue'') * -a majani: verdo * -a manjano: flavo ''Noto: en svahila oni diras ''rangi ya buluu''; koloro '''de''' bluo'' ==== Diversaĵoj ==== * pole pole: malrapide * bendera, mabendera: flago, flagoj * hamna shida / hakuna shida / hamna noma / hakuna matatizo / hakuna matata: Ne estas problemoj ==== Nombroj ==== * Nulo : sifuri (de la araba ''sifar'') * Unu: moja * Du: mbili * Tri: tatu * Kvar: nne * Kvin: tano * Ses: sita (de la araba ''sitta'') * Sep: saba (de la araba ''saba`a'') * Ok: nane * Naŭ: tisa (de la araba ''tisa`'') * Dek: kumi * Dekunu: kumi na moja * Dudek: ishirini (de la araba ''`ishrīn'') * Unua: -a kwanza * Dua: -a pili * Tria: -a tatu ==== Direktoj ==== * kulia: dekstre * kushoto: maldekstre * kilometa / kilomita: [[kilometro]] ==== Vehikloj ==== * gari: [[aŭto]] (de la angla ''car'') * pikipiki: [[motorciklo]] * mafuta: [[benzino]] * forbaifor: ĉiaterena veturilo (de la angla ''four by four'': 4x4) * dala dala: aŭtobuso / aŭ kamioneto de transporto de pasaĝeroj ==== Verboj ==== * kusema: paroli * kusalimu / kuamkia: saluti * kuhitaji: bezoni (''nahitaji: mi bezonas, sihitaji: mi ne bezonas'') ==== Monatoj ==== * Januari<ref name="lernolibro">Laŭ "Lehrbuch des modernen Swahili", de Brauner/Herms, sur paĝo 81</ref>: [[januaro]] * Februari<ref name="lernolibro"/>: [[februaro]] * Machi<ref name="lernolibro"/>: [[marto]] * Aprili<ref name="lernolibro"/>: [[aprilo]] * Mei<ref name="lernolibro"/>: [[majo]] * Juni<ref name="lernolibro"/>: [[junio]] * Julai<ref name="lernolibro"/>: [[julio]] * Agosti<ref name="lernolibro"/>: [[aŭgusto]] * Septemba<ref name="lernolibro"/>: [[septembro]] * Oktoba<ref name="lernolibro"/>: [[oktobro]] * Novemba<ref name="lernolibro"/>: [[novembro]] * Desemba<ref name="lernolibro"/>: [[decembro]] Ĉiuj monato-nomoj estas fremdaj vortoj el la angla, sed ekzistas ankaŭ alternativaj monato-nomoj, p. ek.: mwezi ya pili, dua monato. {{Div col end}} == Literaturo == La plej uzata formo de komenca poezio estis la ''utendi'' aŭ ''utenzi'', kaj estis rilata al religiaj temoj, nome la legendaj heredoj de la araba kultura influo. == Dialektoj == Oni povas paroli kaj pri [[dialekto]]j rilataj al lokaj areoj kaj pri parolmanieroj rilataj al la diversaj uzaĵoj de la lingvo. Ekzemple ''ki-setla'' estus la svahila de la koloniismaj aŭ poste eŭropaj parolantoj, tro simpligita al nura komunikado kun servistoj aŭ subuloj; el tie iĝis fame konataj esprimoj kiaj ''bwana'', ''hakuna matata'', ''simba'', uzataj en romanoj, filmoj ktp. ''Swahili safi'' estus la pura [[lingvo]]. == La tezoj de Bernard Golden == [[Bernard Golden]] en tre interesa kaj bonkvalita eseo ''La sŭahila lingvo kaj Esperanto – komparo kaj kontrasto''<ref>[[Bernard Golden]], ''La sŭahila lingvo kaj Esperanto – komparo kaj kontrasto'', en ''[[Interlingvo inter Lingvoj. Prilingvaj Eseoj]]'', diversaj aŭtoroj, [[UEA]], [[Roterdamo]], [[2015]]. ISBN 9789290171232. 271 paĝoj. paĝoj 15-28.</ref> disvolvas kuriozan tezon komparante la svahilan kun Esperanto. La eseo unuflanke priskribas la fenomenon de ''nenormala'' interpopola [[lingvo]] kia estas la svahila, kaj krome ĝi estas komparata en diversaj sencoj kun [[Esperanto]], kaj precipe rilate al ties historio kaj sociologio. Nome oni priskribas la komercan naskiĝon de la svahila, kompare al la praktika intereso de komencaj esperantistoj, la malfacilon pri uzado de ambaŭ por [[poezio]], ĉefe en la komencaj stadioj, la atakojn aŭ malhelpojn kontraŭ la svahila fare de naciismaj sentoj, de religiaj nuancoj, de edukistoj kaj de politikistoj, kio iel ripetiĝas en la kazo de Esperanto. Tamen oni komparas la du diversajn vojojn por normigo kiuj okazis en ambaŭ lingvoj, kaze de la svahila ĉefe ĉirkaŭ la dua kvarono de la 20a jarcento. La aliro al la literaturo estis avantaĝo por Esperanto, dum la troa ligo al kulturaj naskokernoj (Islamo kaj komerco por la svahila, eŭropaj intelektuloj por Esperanto) similigis malavantaĝojn. Alia diferenco estas ke en la procezo de disvastigo kaj normigo ĉe la svahila gravan rolon ludis komercistoj, misiistoj, administrantoj kaj politikistoj, dum ĉe Esperanto apenaŭ. Fina konkludo estas ke spite malhelpojn la svahila venkis, dum al Esperanto mankas ankoraŭ multo por tio. === Piĝinoj, kreolaj lingvoj kaj planlingvoj === Ankaŭ Bernard Golden, en sia artikolo ''Piĝinoj, kreolaj lingvoj kaj planlingvoj'',<ref>Bernard Golden, ''Piĝinoj, kreolaj lingvoj kaj planlingvoj'' [1988] en ''[[Interlingvo inter Lingvoj. Prilingvaj Eseoj]]'', diversaj aŭtoroj, [[UEA]], [[Roterdamo]], [[2015]]. ISBN 9789290171232. 271 paĝoj. paĝoj 29-46.</ref> eliras de la konceptoj de [[piĝino]]j kiel porokazaj helplingvoj, nenies gepatraj lingvoj kaj [[Kreola lingvo|kreolaj lingvoj]] kiel jam primaraj lingvoj devenaj el piĝinoj. Tradicie [[lingvisto]]j iom malatentis ilin, kvankam ja ili konstituas interesajn lingvajn fenomenojn, kaj fakte modelojn por planlingvoj, kiuj siavice plej ofte havas piĝinajn interetnajn celojn, kaj same kiel ili estas mikslingvoj. Kreolaj plej ofte estas facilaj lingvoj mikse inventitaj de filoj de parolantoj de piĝinoj. Tre interesaj kazoj de tiaj lingvoj estas [[Papiamento]] kaj la svahila. Esperanto povus profiti el tiaj fenomenoj, se ĝi pligrandigas sian facilecon kaj piĝinecon, dum povas esti malhelpita en sia etendiĝo pro alproksimiĝo al funkciado de nacilingvoj. Paŝoj al tiu piĝiniĝo estus la bazaj vortaroj kaj evito de gramatikaj komplikaĵoj de la "trunko" de [[Kálmán Kalocsay|Kalocsay]], la facila lingvaĵo de la revuo ''[[Kontakto]]'' aŭ la [[Zagreba metodo|Zagreba Metodo]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Lingvoj de Tanzanio]] * [[Lingvistiko]] * [[Listo de lingvoj]] * [[Vortaro esperanto svahila]] * [[Shaaban Robert|Shaaban bin Robert]] * [[Siti binti Saad]] * [[Jan Knappert]] * [[Maorea lingvo]] * [[Orienta Afriko]] * [[Svahillingva Vikipedio]] * [[Svahiloj]] * [[Zanzibaro]] * [[Saba Saba (Tanzanio)]] == Bibliografio == * [[Bernard Golden]], ''La sŭahila lingvo kaj Esperanto – komparo kaj kontrasto'', en ''[[Interlingvo inter Lingvoj. Prilingvaj Eseoj]]'', diversaj aŭtoroj, [[UEA]], [[Roterdamo]], [[2015]]. ISBN 9789290171232. 271 paĝoj. paĝoj 15-28. * Nurse, Derek, kaj Hinnebusch, Thomas J. ''Swahili and Sabaki: a linguistic history''. 1993. Series: University of California Publications in Linguistics, v. 121. * Prins, A.H.J. 1961. "The Swahili-Speaking Peoples of Zanzibar and the East African Coast (Arabs, Shirazi and Swahili)". ''Ethnographic Survey of Africa'', eldonita de Daryll Forde. London: [[International African Institute]]. * Wilfred Whiteley, ''Swahili: The Rise of a National Language'', Lonfdono, Methuen. * [[Nino Vessella]], ''Skizo de sŭahila metriko'', [[Hans Dubois]], [[Bellinzona]], [[1980]]. 65 paĝoj. * [[Nino Vessella]], ''Kompara analizo de la sŭahila kaj Esperanto'', [[CoEdEs]], [[Milano]], [[1998]]. 26 paĝoj. * [[Nino Vessella]], ''Esperanto kompare kun la sŭahila lingvo: kontrastlingvistikaj kaj socilingvistikaj aspektoj'', en ''[[Esperanto kaj aliaj lingvoj - kontrastlingvistikaj kaj socilingvistikaj aspektoj]]'', Aktoj de la 31-a Esperantologia Konferenco en la 93-a Universala Kongreso de Esperanto, Roterdamo 2008, Red. Detlev Blanke, [[UEA]], [[Roterdamo]], [[2012]]. ISBN 9789290171201. 122 paĝoj. * [[Nino Vessella]], ''Baza sŭahila gramatiko'', [[Université Espoir du Congo]], [[Baraka]], [[2024]]. ISBN 9791222733029. 62 paĝoj. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Lingvo}} {{Projektoj|wikt= Kategorio:Svahila|n=Kategorio:Svahila lingvo}} * {{ueavikiokat|Svahila_lingvo|la {{paĝonomo}}}} ({{eo}}) * [https://uea.org/vikio/Kategorio:Nova%C4%B5oj_-_E-Klubo_Reta prezento de esperantlingva reta kurso pri la svahila pere de la retejo] ''[[Whatsapp]]'' ({{eo}}) * [https://uea.org/v/images/c/c3/Konga_Stelo_02.pdf kvarpaĝa prezento pri la svahila en n-ro 02, oktobro 2024, de la informilo] [[Konga Stelo]] ({{eo}}) * [http://www.kamusiproject.org Kamusi Project] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071115043002/http://kamusiproject.org/ |date=2007-11-15 }} reta vortaro * [http://makalima.online.fr/ Mwanasimba] Plena metodo por lerni la svahilan - ({{fr}}/{{en}}) * [http://leonido.online.fr/ Kisa cha Mzee Meko] Tanzania bildstrio kun esperanto-traduko ({{sw}}/{{eo}}) * [https://eo.wikibooks.org/wiki/Svahila Baza svahila kurso] ĉe [[Vikilibroj]] ({{sw}}/{{eo}}) * [https://www.edistudio.it/articolo.php?id=64 ''Salale!''], eldonita de [[Edistudio]], [[1984]]. ISBN 88-7036-021-0. 175 paĝoj. Svahilaj teatraĵoj: "Aliyeonia Pepo" de [[Farouk Topan]] kaj "Mashetani" de ''Ebrahim Hussein'' esperantigitaj de [[Nino Vessella]] ({{eo}}) * [https://www.esperanto-afriko.org/2024/07/09/monda-tago-de-la-svahila-lingvo/ Monda Tago de la svahila lingvo] 2024 en la retejo de Esperanto en Afriko ({{eo}}) * [https://uea.facila.org/artikoloj/lingvo/tago-de-la-svahila-lingvo-r439/ Tago de la svahila lingvo], artikolo en [[UEA.facila]] aperinta 2024-07-29 ({{eo}}) * {{citaĵo el la reto | url = https://eo.globalvoices.org/2022/08/13437/ | titolo = Kial la svahila ne iĝis unuiga lingvo de Afriko? | titolo-aldono = La 7-an de julio okazis la unua Monda Tago de la Svahila Lingvo | alirdato = 2023-10-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Njeri Wangari, Cecilia Maundu | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-06-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Tutmondaj Voĉoj]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823110731/https://eo.globalvoices.org/2022/08/13437/ | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }} {{-}} {{Havenda artikolo|Svahila lingvo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Svahila lingvo| ]] [[Kategorio:Bantua lingvaro]] blvbfc165hywcj7siv11edsl548xfjd 0 14075 9392091 8945433 2026-06-04T16:25:00Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392091 wikitext text/x-wiki {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=125}} En la jaro '''125''' post Kristo okazis, interalie: == Eventoj == * [[Telesforo]] iĝis [[papo]] * Komenciĝas lasta ribelo de la [[judoj]] kontraŭ la [[Romia Imperio]], kiu kulminos en la [[Bar-Koĥba-ribelo]] de [[132]]-[[135]], komenco de la [[juda diasporo]] == Naskiĝoj == [[Sankta Ireneo]] == Mortoj == * [[Papo]] [[Siksto la 1-a]] <br/> <gallery widths="200"> Dosiero:SixtusI.jpg|{{centre|[[Siksto la 1-a]]}} </gallery> {{ĝermo|historio}} {{Projektoj}} rkisqstg5x57oukv37suf5msvfstmlt 0 14469 9392510 9261167 2026-06-05T07:23:51Z Sj1mor 12103 9392510 wikitext text/x-wiki {{Kontrolinda enhavo}} {{Informkesto lingvo |Lingvo=Hindia lingvo |Propra_nomo=हिन्दी |Landoj=[[Barato]] |Denaske=taksataj 370 milionoj |Fremdlingve=155 milionoj |Klasifiko=[[Hindeŭropa lingvaro]] |Bildo = |Fam2=[[Hindirana lingvaro]] |Fam3=[[Hindarja lingvaro]] |Fam4='''Hindia''' |Koloro=Hindeŭropa |Oficiala lingvo=[[Barato]], en la ŝtatoj [[Utar-Pradeŝo]], [[Raĝastano]], [[Madhja-Pradeŝo]], [[Biharo]], [[Harjano]], [[Himaĉal-Pradeŝo]], [[Ĝharkhando]], [[Ĉhatisgaro]], [[Utarakando]], [[Delhio]], [[Ĉandigaro]], [[Andamanoj kaj Nikobaroj]] |Reguligita de= |Skribo= |ISO1=hi |ISO2B= |ISO2T= |ISO2=hin |ISO3=hin |SIL= |vikipedio=hi | Mapo ={{#invoke:Wikidata|claim|P1846}} }} La '''hindia lingvo''' ([[Nagario|nagarie]]: [[wikt:हिन्दी|हिन्दी]], <small> [[IAST]]: </small> ''Hindī''), aŭ la '''moderna norma hindia lingvo''' ([[Nagario|nagarie]]: मानक हिन्दी, <small> [[IAST]]: </small> ''Mānak Hindī'') estas [[Norma lingvo|normigita]] kaj [[Sanskrito|sanskritigita]] [[Lingvotavolo|registro]]<ref name="Constitucio de Barato" /> de la [[hindustana lingvo]]. Kune kun (?) la [[angla lingvo|angla]] (''fakte'', laŭ la Konstitucio, ''ne''oficiale kaj nur provizore uzota)<ref>''[https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s380537a945c7aaa788ccfcdf1b99b5d8f/uploads/2024/07/20240716890312078.pdf Constitution of India]'', PART XVII : OFFICIAL LANGUAGE, CHAPTER I : LANGUAGE OF THE UNION, § 343. Official language of the Union : "(1) The official language of the Union shall be Hindi in Devanagari script (...) (2) Notwithstanding anything in clause (1), ''for a period of fifteen years'' from the commencement of this Constitution, the English language shall ''continue to be used'' for all the official purposes of the Union for which it was being used immediately before such commencement (...) § 344. Commission and Committee of Parliament on official language : (...) (2) It shall be the duty of the Commission to make recommendations to the President as to : (...) (b) ''restrictions on the use of the English language'' for all or any of the official purposes of the Union (...)" La "provizore" laŭleĝa (sed konstitucie ''ne''oficiala) praktika uzo de la angla estis plilongigita per la prilingva leĝo de 1963, kaj la revizio de 1976... Kaj ŝajnas ke la angla fariĝis ''unu el'' la oficiala''j'' lingvo''j'' nur de 4 tre malgrandaj ŝtatoj el la 28 (ŝtatoj aŭ subŝtatoj) de la Unio : Manipuro, Meghalajo, Nagalando kaj Tripuro, kaj de la 8 ankoraŭ pli malgrandaj "teritorioj". (Almenaŭ ĝis 2004... ĉar mi ne trovis pli aktualajn informojn ol tiuj en Annie Montaut (INALCO/CEIAS), "[https://shs.cairn.info/revue-herodote-2004-4-page-63 L'anglais en Inde] et la place de l'élite dans le projet national", en ''Hérodote'' n-ro 115 : "Géopolitique de l'anglais", 4-a kvaronjaro 2004, p. 64, piednoto 4). </ref>, la hindia skribata per la [[nagario|nagaria skribsistemo]] estas la [[oficiala lingvo]] de la registaro de [[Barato]].<ref name="rajbhasha.nic.in" /> Kiel [[lingvovario]], la hindia estas la [[Listo de lingvoj laŭ parolantaro|kvara plej parolata]] [[unua lingvo]] en la mondo, post la [[Nordĉina dialektaro|mandarena]], la [[hispana lingvo|hispana]] kaj la [[angla lingvo|angla]].<ref name="Nationalencyklopedin" /> Kune kun la [[urdua lingvo|urdua]] kiel hindustana lingvo, ĝi estas la tria plej parolata en la mondo post la mandarena kaj la angla.<ref name="encyclopedia" /> == Priskribo == Se oni sumigas * tiujn, kies gepatra lingvo la hindia estas (en granda parto de norda Barato), * tiujn, kiuj scipovas ĝin, ĉar ĝi estas kune kun la angla same oficiala lingvo de la [[Barato]], sume 352 milionoj, * la parolantojn de la [[Urduo|urdua lingvo]] (kiu estas fakte la sama lingvo skribita pere de la [[araba alfabeto]], kaj kiu estas parolata aŭ uzita poeziverke de plurdekoj da milionoj da baratanoj, en Barato), * kaj tiujn, kiuj parolas la hindian kiel oficialan lingvon de [[Pakistano]] (sed ĝi tute ne estas la plej parolata lingvo de tiu ĉi lando), t.e. 92 milionoj, * se oni do sumigas al la denaskaj la aliajn parolantojn,<br /> tiam oni venas al granda nombro de pli ol 450 milionoj da homoj (sed {{mankas fonto}}). La hindia lingvo estas rezulto de kontaktoj inter militista klaso de konkerintoj kaj la idiomo de la indiĝena loĝantaro. La hindia origina lingvo estis la popola idiomo de la regiono de [[Delhio]] , la ''[[ĥariboli]]''. La eksteraj influoj estis ĉefe el * [[persa lingvo]] : la oficiala lingvo de la invadintoj kaj de la islamaj kortegoj kaj kleraj medioj ĝis la [[16-a jarcento]] (kaj eĉ plue), * ankaŭ [[araba lingvo]], ĉar la persa mem plenas de arabdevenaj vortoj, pro influo de la islamiĝo ; * ankaŭ influoj el la [[tjurka lingvaro]] evidentiĝas, ĉar gente la invadintoj estis ĉefe tjurkaj, tiu influo sentiĝas ĉefe en la gramatiko (1).{{mankas fonto}} La moderna hindia lingvo proprasence estas kreado de la anglaj koloniantoj, kiuj instigis la hinduajn klerulojn rehindigi la urduan lingvon (interalie per elprenoj rekte el [[Sanskrito]], kiel en eŭropaj lingvoj oni kreis neologismojn el la [[Latino]]) por krei lingvon utiligeblan en la tuta Hinda kolonia imperio.{{mankas fonto}} Tial la vortaro estas riĉega, ĉar duobla, eĉ foje triobla, ekzemple : * दृष्टि (dŗiŝţi) – el la sanskrito * निगाह (nigâh) el la persa * नज़र (nazar) el la araba ĉiuj tri havas pli-malpli la saman signifon : rigardo, vidado == Ĉefaj gramatikaj proprecoj == * du genroj (ina, kaj vira) ĉe la substantivoj, kiujn oni devas memori kiam lernante ilin, kiel ĉe la franca * neniu [[difina artikolo]] nek [[nedifina artikolo]], same kiel en la rusa aŭ en latino. * la rolmontriloj ne estas prepozicioj, t.e. lokataj antaŭ la vorto, sed « [[postpozicio]]j », lokataj post la vorto, kiel en la japana. Ekzemple : ''Bharat ki bhashaen'' = la lingvoj de Barato * preskaŭ neniu neregula verbo. Sed la konjugacia sistemo ofertas tre ampleksan gamon da modoj kaj nuancoj, ankoraŭ pliigita per la uzo de la komponitaj verboj. Ekzemple ne nur ekzistas kiel en la angla (kaj kiel en la angla sisteme uzata kiam temas pri ago konsiderata laŭ ĝia disvolviĝo) tempo « progresiva » sed ankaŭ « kontinue daŭranta », kaj « kutima ». Pere de la uzo en komponitaj verboj de लेना lena (proprasence : preni) kaj देना dena (proprasence : doni) aldonitaj al radiko de verbo oni donas al tiu jen iun ideon de « direktita al la aganto », aŭ « por sia propra intereso », jen tiun de « direktita al la objekto de la verbo » aŭ « farita ne por la propra intereso de la aganto sed ekzemple pro devo », simile la aldono de la verbo बैठना baiţhna (proprasence : sidi) indikas ke la ago « ne devis esti farita, ĝenanta, maldeca, altrudanta » * ekzistas multe da [[homonimo]]j kaj [[paronimo]]j (vortoj tute malsamaj kun tre proksima elparolo ekzemple : गली (galî) = strateto, sed गाली (gâlî) = insulto * la normala ordo de vortoj estas: subjekto komplementoj verbo. Kaj la ordo de la diversaj komplementoj estas reguligita. Sed fakte estas kiel en [[Esperanto]]: la "normala" ordo povas ĉiam esti ŝanĝita, sed tiam tio kreas stilajn efektojn, kaj emfazas la elementon kiu ŝanĝis lokon. == pli detalaj eroj == * Vortordo Pri la vortordaj aferoj samas kiel en Esperanto, sed tion oni priskribas iom alimaniere: - En Esperanto oni unue diras : la vortordo estas libera ! Poste oni diras, ke tamen estas « normala » neŭtrala vortordo, kaj, ke nur se oni volas doni emfazon al certa frazparto oni ŝanĝas ĝin. - En la hindia oni diras, ke la vortordo estas tute fiksita, ke ĉiu vorto havas sian precizan laŭvican lokon en la frazo. Sed poste oni aldonas, ke oni ĉiam povas ŝanĝi la lokon de parto, kiun oni volas emfazi; kaj se oni legas urduan poezion oni konstatos, ke vortoj povas troviĝi en plej diversaj ordoj ! Do, jen la norma ordo : Unua principo : la ordo estas : 1° subjekto 2° adverboj (esperante : e-vortoj) kun inter ili la ordo : pritempaj, prilokaj, kaj fine primanieraj 3° la nerekta objekto (dativo, al-komplemento) 4° la rekta komplemento 5° la verbo. :आप कल मुझे पैसा दीजिए । vi morgaŭ al mi monon bonvole donu :मैं हमेशा वहाँ बस से जाती हूँ। mi ĉiam tien perbuse iras Se estas nea vorteto ( नहीं, न, मत ) ĝi troviĝas tuj antaŭ la unua elemento de la verbo, kiu entenas ties radikon. Kiam la verbo « esti » होना uzatas ĉu kiel ĉefverbo ĉu kiel helpverbo, ĝi povas esti forlasita en neaj frazoj kun नहीं :हमारे गाँव के लोग गोश्त नहीं खाते Niaj vilaĝaj homoj ne manĝas la viandon Se estas ia demando-pronomo (aŭ pronomo kun komplementa vorto, vidu pliposte la frazon kun कितने दिन) ĝi lokiĝas tuj antaŭ la verbo :यह दुकान बंद कब होता है ? Kiam tiu butiko fermiĝas ? * Verbo « esti » - subjektaj pronomoj mi estas मैं हूँ ci estas तू है (1) li, ŝi, ĝi estas वह, यह (2) है ni estas हम हैं vi estas तुम, आप (1) हो ili estas वे, ये (2) हैं (1) तू = ci uzatas nur direktante al: infanoj, personoj kun kiuj oni havas tre {{N|intima rilato}}, servistoj, alie havas sencon malestiman, (uzu ĝin nur singarde!) Aliokaze la pluralo तुम estis uzata kiel respekta pluraligo (kiel ekzemple en la franca lingvo), sed tio nur plu estas vera en vilaĝoj, en urboj ĝi iĝis ekvivalento de “ci” por ordinaraj intimaj, amikaj uzoj, en familio kiam oni parolas al pli junaj. Nun la vera respekta pronomo estas आप. * La pluraligo pro respekto uzatas eĉ ene de la familio ĉiam kiam oni parolas al pli maljuna. * Cetere la regulo pri pluraligo pro respekto estas uzata ne nur ĉe la dua persono, kiel en kelkaj eŭropaj lingvoj, sed ankaŭ ĉe la tria persono, kiam oni parolas pri persono, kiun oni viumus se oni parolus al ili. चाचा जी यहाँ हैं। वे हिन्दू नहीं हैं Onklo estas ĉi tie. Li ne estas hindua * Kaj tiu pluraligo implicas, ke ankaŭ la adjektivoj estos pluraligitaj! (2) ĉe la tria persono la montropronomoj (tio) uzatas kiel pronomoj. वह kaj वे signas malproksimajn subjektojn, यह kaj ये proximajn. Sed atentu! यह kaj ये pri personoj povas esti malestimaj, do prefere uzu वह kaj वे. * Kiel diri « havi » ? Ne ekzistas verbo « havi » en hindî.. La ideo esprimeblas diversmaniere ; unue oni devas konsideri ĉu temas pri 1) aĵoj moveblaj 2) aŭ pri aĵoj, kiuj implicas pli intiman aŭ konstantan rilaton 1) por aĵoj, utilaĵoj, varoj ktp la skemo estas: « posedanto »+ के पास+ « verbo esti » : :राम के पास कमप्यूटर है Râm havas komputilon :मेरे पास पैसा नहीं है mi ne havas monon Sed notendas, ke la laŭvorta senco de la kombina genitiva rolmontrilo के पास estas « apud », do se oni diras : :राम कमप्यूटर के पास है tio signifas « Râm staras apud la komputilo » kaj : :कमप्यूटर राम के पास है La komputilo staras apud Râm 2) Por nemoveblaĵoj, parencoj, korpopartoj, kutime uzatas formon per poseda partiklo : :दुकानदार की दो दुकाने हैं la butikisto havas du butikojn :मेरे दो छोटे बेटे हैं mi havas du filetojn 3) aliaj okazoj eblas, kiel ekzemple : :हमारे मकान में सात कमरे हैं nia domo havas sep ĉambrojn * Se-frazoj :Se-frazojn konsistigas « se+* » propozocio sekvita de « tiam+* » propozicio : « Se pluvos, tiam mi ne eliros ». En la hindia, la se-propozicio ekas per अगर aŭ यदि, kaj la tiam propozicio per तो (foje povas okazi, ke अगर / यदि estu forlasita, sed pri तो ne eblas). Se la se-frazo temas pri estonteco, la se-propozicio povas esti per futuro aŭ per subjunktivo (se subjunktivo uzatas signifas, ke la supozo rigardatas kiel malpli certa aŭ malpli neta) : :अगर वह आएगी तो उसे पुस्तक दूँगा Se ŝi venos, mi donos la libron al ŝi. :अगर वह आए तो उसे पुस्तक दूँगा। Se ŝi eble venos, mi donos la libron al ŝi. :मौसम अच्छा न हो तो हम घर में ही रहें ? Se la vetero ne bonus ĉu ni ja restus en la domo ? en la tiam-propozicio povas uzati futuro, subjunktivo aŭ ia ordona modo (ordona modo aŭ « ĝentila peta modo ») : :अगर वह नहा रहा हो तो मैं उसे बाद में फ़ोन करूँ ? Se okazus, ke li li estos baniĝanta, do ĉu mi eble telefonu lin poste ? :यदि लड़कों के बीच में झगड़ा हो तो अध्यापक को बुलाना । Se inter la knaboj kverelo estiĝus, voku la instruiston. * Aliaj sencoj de तो :Ni vidis, ke en tiaj frazoj तो havas sencon de rezulto, ankaŭ en aliaj cirkonstancoj ĝi uzatas tiusence : :अच्छा, तो मैं चलूँगा । bone, do mi ekiras. :तो आप यहाँ कितने दिन रहेंगे? Nu, kiom da tagoj vi restos ? Kiam तो troviĝas meze de frazo aŭ propozicio, ĝi donas al la antaŭaĵo(j) emfazon, emfazo, kiu estas kutime opozicia, kaj antaŭe anoncas kontrastigon de unu fakto al la alia. Ekzemple : :मैं तो नहीं जानता, मेरा भाई जानता होगा Ne scias mi, sendube scias mia frato. नहीं तो signifas « se ne », ekzemple : :पत्र जल्दी लिखो नहीं तो मैं घबराऊँगा । rapide vi skribu leteron, se ne mi maltrankviliĝos. Aliaj kutimaj uzoj ekzempligatas ĉi sube : :आप अच्छे तो हैं ? vi bone fartas, mi esperas ? :माँस तो क्या, वह अंडे भी नहीं खाती ! ne parolu pri viando, ŝi ne manĝas eĉ ovojn ! Sufikso वाला :वाला estas sufikso aldonita ĉefe post nomoj adverboj aŭ infinitive en oblikva formo por elfari diversajn sencojn. Ĝi deklinaciiĝas kiel adjektivoj. Tiel el nomoj, ĝi faras nomojn de « istoj » aŭ de « uloj », ekzemple :मिठाई : dolĉaĵo मिठाईवाला : dolĉaĵvendisto :पगड़ी : turbano पगड़ीवाला : iu, kiu surhavas turbanon el adverboj : :ऊपर : supre ऊपरवाला : superŝtupare, supretaĝe (metafore: la dio!) el oblikviaj infinitivoj: :हिंदी बोलना : paroli la hinda हिंदी बोलनेवाला : hindiparolantulo :आना : veni आनेवाला : kiu venas, onta el oblikvaj infinitivoj ĝi ankaŭ esprimas sencon : « tuj faronta la aferon », ekzemple : :मैं बाहर जाने वाला था : mi estis tuj forironta == Bildaro == {{Bildgalerio |vicigo=centre |Dosiero:Varanasi Transparente.png| |Dosiero:Hindi typewriter.jpg| }} == Vidu ankaŭ == * [[Hindilingva Vikipedio]] * [[Lingvoj de Barato]] * [[Naciaj lingvoj de Barato]] * [[Hindustana lingvo]] * [[Lingvistiko]] * [[Listo de lingvoj]] * [[Lingva familio]] * [[Bolivudo]] == Referencoj == {{Referencoj |refs= <ref name="Constitucio de Barato">{{Cite web|url=http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/coi-indexenglish.htm|title=Constitution of India|accessdate=21-a de marto 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402064301/http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/coi-indexenglish.htm|archivedate=2012-04-02}}</ref> <ref name="rajbhasha.nic.in"> {{Cite web|url=http://rajbhasha.nic.in/en/constitutional-provisions|title=Constitutional Provisions: Official Language Related Part-17 of The Constitution Of India|publisher=Department of Official Language, Government of India|accessdate=15-an de Februaro 2017}} </ref> <ref name="Nationalencyklopedin">Mikael Parkvall, "Världens 100 största språk 2007" (The World's 100 Largest Languages in 2007), in ''[[Nationalencyklopedin]]''. Asteriskoj markas la [http://www.ne.se/spr%C3%A5k/v%C3%A4rldens-100-st%C3%B6rsta-spr%C3%A5k-2010 takson de 2010] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121111051518/http://www.ne.se/spr%C3%A5k/v%C3%A4rldens-100-st%C3%B6rsta-spr%C3%A5k-2010 |date=2012-11-11 }} por la unuaj dek du lingvoj.</ref> <ref name="encyclopedia"> {{Cite web|url=http://www.encyclopedia.com/literature-and-arts/language-linguistics-and-literary-terms/language-and-linguistics/hindustani|title=Hindustani|work=Columbia University press|publisher=encyclopedia.com}} </ref> }} == Eksteraj ligiloj == {{Vikipedio|code=hi}} {{Projektoj |commons=Category: Hindi |wikt= Kategorio: Hindia }} * {{eo}} {{ueavikiokat|Hinda_lingvo|la Hinda lingvo}} * [https://web.archive.org/web/20020806190055/http://www.geocities.com/bharato/pragajhoj/praag_ishtihaar.htm Praga manifesto] en la hindia lingvo (skribita latinalfabete) * [http://www.cs.colostate.edu/~malaiya/hindilinks.html Lerniloj, poemoj, ktp] en la hindia lingvo * (1) [http://www.cs.colostate.edu/~malaiya/turkish.html Kontribuo de la turkaj lingvoj al hindia] {{en}} * [http://www.ncsu.edu/project/hindi_lessons/lessons.html kurso de Hindi en la reto (angle)] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:{{paĝonomo}}| ]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Lingvoj de Barato]] 8bvxrbs9fuxa345hvlmi6lwwd950z06 0 15813 9391896 9391890 2026-06-04T12:07:19Z ThomasPusch 1869 /* Prelegoj */ 9391896 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto renkontiĝo | bildo = UK 1989 emblemo.jpg }} La '''74-a [[Universala Kongreso de Esperanto]]''' okazis de la {{dato|29|julio}} ĝis la {{dato|5|aŭgusto|1989}} en la marborda feria urbo [[Brajtono]] de [[Britio]]. Ĝi havis 2280 partoprenantojn el 55 landoj.<ref> Laŭ la "Kongresa Libro" estis 2010 aliĝintoj, sed laŭ kutimo multaj kongresanoj aliĝis post la tempo de la redaktado de la "Kongresa Libro" kaj eĉ surloke. </ref> Kadre de ĝi al [[Universala Esperanto-Asocio]] aliĝis la Landaj Asocioj [[Sovetrespublikara Esperantista Unio]], [[Litova Esperanto-Asocio]] kaj [[Latvia Esperanto-Asocio]]. Inter la kulturaj eventoj menciindas prezento de la teatraĵo [[Kato sur varmega ladotegmento]] de [[Tennessee Williams]] fare de la aktora grupo [[Kia Koincido]] - pri ĝi ekzemple detale raportis la renoma brita gazeto ''[[The Guardian]]''. La Alta Protektanto estis [[Harold Wilson]], tiama ĉefministro de [[Britujo]]. [[John C. Wells]] estis prezidanto de la L.K.K.<ref>"74-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Antverpeno, 1989, paĝoj nenumerita kaj 6.</ref> Krom la kutimajn servojn, la Kongresa Gazetara Servo disponigis serion da artikoloj uzeblaj por gazetara disvastigo. La kongresa temo estis "Lingvo kaj egaleco en internacia komunikado" zorge de [[John Wells]]. == Prelegoj == Grava (se ne la plej grava) parto de la programo estis la [[prelego]]j. Speciala programero estis debato pri [[Esperanto]] kaj la [[angla lingvo]] (La internacia lingvo-problemo:ĉu solvota per Esperanto, aŭ per la angla?). Defendis Esperanton John Wells kaj la anglan John Honey.<ref>"74-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Antverpeno, 1989, paĝo 49.</ref> Ege ambicia estis la programo de la [[Internacia Kongresa Universitato]], kies rektoro estis [[Richard H. Osborne]]. Nome prelegis [[Ingo Hofmann]] (Transe de la atom-epoko), [[Erich-Dieter Krause]] (Ĉu Esperanto devas pliriĉigi sian vorttrezoron?), [[Marjorie Boulton]] ([[Iris Murdoch]]), [[Bengt-Arne Wickström]] (Merkato aŭ pleno: kiel organizi la ekonomion?), [[Janko Ŝtruc]] (Fortiĝanta rolo de merkato en jugoslavia ekonomio), [[Petr Chrdle]] (Problemaro de aŭtomatigo de la ranĝodeklivoj: teorioj kaj praktikaj vidpunktoj), [[Lev Medvedev]] (Ekologia kaj geokemia signifo de plantara sorbo kaj elimino de substancoj), [[Arpád Mäthé]] (Pri la centjara Esperanto-gazetaro) kaj [[Povilas Jegorovas]] (Litova Esperanto-movado: historia skizo, nuna stato, perspektivoj).<ref>"74-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Antverpeno, 1989, paĝoj 51-60.</ref> Dua serio de prelegoj okazis kadre de la [[Esperantologia Konferenco]]. En ĝi prelegis [[Marjorie Boulton]], [[A. S. Melnikov]] kaj [[Erich-Dieter Krause]].<ref>"74-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Antverpeno, 1989, paĝo 25.</ref> == Programoj == Krom la programo de prelegoj kaj partikulare de la Internacia Kongresa Universitato, en la kongresa libro oni montris informon por interno de la UK pri Tago de la Lernejo (kunordigita de [[Stefan MacGill]]), Asembleo de Fakaj Asocioj, Pedagogia Forumo, pri la 25-a Internacia Infana Kongreseto de la {{dato|29|julio}} ĝis la {{dato|5|aŭgusto|1989}} en [[Brajtono]] mem kaj pri la Interreligia Kunveno Esperantista (IRKE).<ref>"74-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Antverpeno, 1989, paĝoj 63-64.</ref> Krom la prelegoserioj, okazis filmoprezentoj, Internacia arta vespero, Nacia vespero, kunsidoj pri diversaj aferoj, kurso de angla (zorge de Alison Williams) kaj de la [[kimra]] (zorge de John Wells), prelegoj pri Britujo kaj la kunvenoj de tre diversaj fakaj asocioj. == Distraĵoj == * ''La mantelo'' en traduko kaj reĝisorado de Norman Lock. * ''Kiel amas la aliuloj'' de Alan Ayckbourn en traduko de William Auld. * ''[[Kato sur varmega ladotegmento]]'' de [[Tennessee Williams]] fare de la aktora grupo [[Kia Koincido]] - pri ĝi ekzemple detale raportis la renoma brita gazeto ''[[The Guardian]]''.<ref>"74-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Antverpeno, 1989, paĝoj 61-62.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://archive.org/stream/DerEsperantist_1989_n158_jun/DerEsperantist_1989_n158_jun_djvu.txt Kompleta teksto de "Der Esperantist - Numero 158, Junio (1989)"] Tre kompleta informo pri la kongreso el diversaj informantoj {{UK|1989}} [[Kategorio:UK 1989| ]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1989]] [[Kategorio:1989 en Britio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Britio]] 81w03qsofxhbh97e7l15e9a3j4ym78s 9391897 9391896 2026-06-04T12:10:12Z ThomasPusch 1869 /* Distraĵoj */ 9391897 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto renkontiĝo | bildo = UK 1989 emblemo.jpg }} La '''74-a [[Universala Kongreso de Esperanto]]''' okazis de la {{dato|29|julio}} ĝis la {{dato|5|aŭgusto|1989}} en la marborda feria urbo [[Brajtono]] de [[Britio]]. Ĝi havis 2280 partoprenantojn el 55 landoj.<ref> Laŭ la "Kongresa Libro" estis 2010 aliĝintoj, sed laŭ kutimo multaj kongresanoj aliĝis post la tempo de la redaktado de la "Kongresa Libro" kaj eĉ surloke. </ref> Kadre de ĝi al [[Universala Esperanto-Asocio]] aliĝis la Landaj Asocioj [[Sovetrespublikara Esperantista Unio]], [[Litova Esperanto-Asocio]] kaj [[Latvia Esperanto-Asocio]]. Inter la kulturaj eventoj menciindas prezento de la teatraĵo [[Kato sur varmega ladotegmento]] de [[Tennessee Williams]] fare de la aktora grupo [[Kia Koincido]] - pri ĝi ekzemple detale raportis la renoma brita gazeto ''[[The Guardian]]''. La Alta Protektanto estis [[Harold Wilson]], tiama ĉefministro de [[Britujo]]. [[John C. Wells]] estis prezidanto de la L.K.K.<ref>"74-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Antverpeno, 1989, paĝoj nenumerita kaj 6.</ref> Krom la kutimajn servojn, la Kongresa Gazetara Servo disponigis serion da artikoloj uzeblaj por gazetara disvastigo. La kongresa temo estis "Lingvo kaj egaleco en internacia komunikado" zorge de [[John Wells]]. == Prelegoj == Grava (se ne la plej grava) parto de la programo estis la [[prelego]]j. Speciala programero estis debato pri [[Esperanto]] kaj la [[angla lingvo]] (La internacia lingvo-problemo:ĉu solvota per Esperanto, aŭ per la angla?). Defendis Esperanton John Wells kaj la anglan John Honey.<ref>"74-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Antverpeno, 1989, paĝo 49.</ref> Ege ambicia estis la programo de la [[Internacia Kongresa Universitato]], kies rektoro estis [[Richard H. Osborne]]. Nome prelegis [[Ingo Hofmann]] (Transe de la atom-epoko), [[Erich-Dieter Krause]] (Ĉu Esperanto devas pliriĉigi sian vorttrezoron?), [[Marjorie Boulton]] ([[Iris Murdoch]]), [[Bengt-Arne Wickström]] (Merkato aŭ pleno: kiel organizi la ekonomion?), [[Janko Ŝtruc]] (Fortiĝanta rolo de merkato en jugoslavia ekonomio), [[Petr Chrdle]] (Problemaro de aŭtomatigo de la ranĝodeklivoj: teorioj kaj praktikaj vidpunktoj), [[Lev Medvedev]] (Ekologia kaj geokemia signifo de plantara sorbo kaj elimino de substancoj), [[Arpád Mäthé]] (Pri la centjara Esperanto-gazetaro) kaj [[Povilas Jegorovas]] (Litova Esperanto-movado: historia skizo, nuna stato, perspektivoj).<ref>"74-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Antverpeno, 1989, paĝoj 51-60.</ref> Dua serio de prelegoj okazis kadre de la [[Esperantologia Konferenco]]. En ĝi prelegis [[Marjorie Boulton]], [[A. S. Melnikov]] kaj [[Erich-Dieter Krause]].<ref>"74-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Antverpeno, 1989, paĝo 25.</ref> == Programoj == Krom la programo de prelegoj kaj partikulare de la Internacia Kongresa Universitato, en la kongresa libro oni montris informon por interno de la UK pri Tago de la Lernejo (kunordigita de [[Stefan MacGill]]), Asembleo de Fakaj Asocioj, Pedagogia Forumo, pri la 25-a Internacia Infana Kongreseto de la {{dato|29|julio}} ĝis la {{dato|5|aŭgusto|1989}} en [[Brajtono]] mem kaj pri la Interreligia Kunveno Esperantista (IRKE).<ref>"74-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Antverpeno, 1989, paĝoj 63-64.</ref> Krom la prelegoserioj, okazis filmoprezentoj, Internacia arta vespero, Nacia vespero, kunsidoj pri diversaj aferoj, kurso de angla (zorge de Alison Williams) kaj de la [[kimra]] (zorge de John Wells), prelegoj pri Britujo kaj la kunvenoj de tre diversaj fakaj asocioj. == Distraĵoj == * ''La mantelo'' en traduko kaj reĝisorado de Norman Lock. * ''Kiel amas la aliuloj'' de [[Alan Ayckbourn]] en traduko de William Auld. * ''[[Kato sur varmega ladotegmento]]'' de [[Tennessee Williams]] fare de la aktora grupo [[Kia Koincido]] - pri ĝi ekzemple detale raportis la renoma brita gazeto ''[[The Guardian]]''.<ref>"74-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Antverpeno, 1989, paĝoj 61-62.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://archive.org/stream/DerEsperantist_1989_n158_jun/DerEsperantist_1989_n158_jun_djvu.txt Kompleta teksto de "Der Esperantist - Numero 158, Junio (1989)"] Tre kompleta informo pri la kongreso el diversaj informantoj {{UK|1989}} [[Kategorio:UK 1989| ]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1989]] [[Kategorio:1989 en Britio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Britio]] 4ryhwp5ekaasyirm8awo8tvc177h4p2 9391917 9391897 2026-06-04T12:39:48Z ThomasPusch 1869 /* Distraĵoj */ 9391917 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto renkontiĝo | bildo = UK 1989 emblemo.jpg }} La '''74-a [[Universala Kongreso de Esperanto]]''' okazis de la {{dato|29|julio}} ĝis la {{dato|5|aŭgusto|1989}} en la marborda feria urbo [[Brajtono]] de [[Britio]]. Ĝi havis 2280 partoprenantojn el 55 landoj.<ref> Laŭ la "Kongresa Libro" estis 2010 aliĝintoj, sed laŭ kutimo multaj kongresanoj aliĝis post la tempo de la redaktado de la "Kongresa Libro" kaj eĉ surloke. </ref> Kadre de ĝi al [[Universala Esperanto-Asocio]] aliĝis la Landaj Asocioj [[Sovetrespublikara Esperantista Unio]], [[Litova Esperanto-Asocio]] kaj [[Latvia Esperanto-Asocio]]. Inter la kulturaj eventoj menciindas prezento de la teatraĵo [[Kato sur varmega ladotegmento]] de [[Tennessee Williams]] fare de la aktora grupo [[Kia Koincido]] - pri ĝi ekzemple detale raportis la renoma brita gazeto ''[[The Guardian]]''. La Alta Protektanto estis [[Harold Wilson]], tiama ĉefministro de [[Britujo]]. [[John C. Wells]] estis prezidanto de la L.K.K.<ref>"74-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Antverpeno, 1989, paĝoj nenumerita kaj 6.</ref> Krom la kutimajn servojn, la Kongresa Gazetara Servo disponigis serion da artikoloj uzeblaj por gazetara disvastigo. La kongresa temo estis "Lingvo kaj egaleco en internacia komunikado" zorge de [[John Wells]]. == Prelegoj == Grava (se ne la plej grava) parto de la programo estis la [[prelego]]j. Speciala programero estis debato pri [[Esperanto]] kaj la [[angla lingvo]] (La internacia lingvo-problemo:ĉu solvota per Esperanto, aŭ per la angla?). Defendis Esperanton John Wells kaj la anglan John Honey.<ref>"74-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Antverpeno, 1989, paĝo 49.</ref> Ege ambicia estis la programo de la [[Internacia Kongresa Universitato]], kies rektoro estis [[Richard H. Osborne]]. Nome prelegis [[Ingo Hofmann]] (Transe de la atom-epoko), [[Erich-Dieter Krause]] (Ĉu Esperanto devas pliriĉigi sian vorttrezoron?), [[Marjorie Boulton]] ([[Iris Murdoch]]), [[Bengt-Arne Wickström]] (Merkato aŭ pleno: kiel organizi la ekonomion?), [[Janko Ŝtruc]] (Fortiĝanta rolo de merkato en jugoslavia ekonomio), [[Petr Chrdle]] (Problemaro de aŭtomatigo de la ranĝodeklivoj: teorioj kaj praktikaj vidpunktoj), [[Lev Medvedev]] (Ekologia kaj geokemia signifo de plantara sorbo kaj elimino de substancoj), [[Arpád Mäthé]] (Pri la centjara Esperanto-gazetaro) kaj [[Povilas Jegorovas]] (Litova Esperanto-movado: historia skizo, nuna stato, perspektivoj).<ref>"74-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Antverpeno, 1989, paĝoj 51-60.</ref> Dua serio de prelegoj okazis kadre de la [[Esperantologia Konferenco]]. En ĝi prelegis [[Marjorie Boulton]], [[A. S. Melnikov]] kaj [[Erich-Dieter Krause]].<ref>"74-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Antverpeno, 1989, paĝo 25.</ref> == Programoj == Krom la programo de prelegoj kaj partikulare de la Internacia Kongresa Universitato, en la kongresa libro oni montris informon por interno de la UK pri Tago de la Lernejo (kunordigita de [[Stefan MacGill]]), Asembleo de Fakaj Asocioj, Pedagogia Forumo, pri la 25-a Internacia Infana Kongreseto de la {{dato|29|julio}} ĝis la {{dato|5|aŭgusto|1989}} en [[Brajtono]] mem kaj pri la Interreligia Kunveno Esperantista (IRKE).<ref>"74-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Antverpeno, 1989, paĝoj 63-64.</ref> Krom la prelegoserioj, okazis filmoprezentoj, Internacia arta vespero, Nacia vespero, kunsidoj pri diversaj aferoj, kurso de angla (zorge de Alison Williams) kaj de la [[kimra]] (zorge de John Wells), prelegoj pri Britujo kaj la kunvenoj de tre diversaj fakaj asocioj. == Distraĵoj == * ''La mantelo'' en traduko kaj reĝisorado de Norman Lock. * ''Kiel amas la aliuloj'' de [[Alan Ayckbourn]] en traduko de [[William Auld]], reĝisoro [[Lou Brooks]]. * ''[[Kato sur varmega ladotegmento]]'' de [[Tennessee Williams]] fare de la aktora grupo [[Kia Koincido]] - pri ĝi ekzemple detale raportis la renoma brita gazeto ''[[The Guardian]]''.<ref>"74-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Antverpeno, 1989, paĝoj 61-62.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://archive.org/stream/DerEsperantist_1989_n158_jun/DerEsperantist_1989_n158_jun_djvu.txt Kompleta teksto de "Der Esperantist - Numero 158, Junio (1989)"] Tre kompleta informo pri la kongreso el diversaj informantoj {{UK|1989}} [[Kategorio:UK 1989| ]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1989]] [[Kategorio:1989 en Britio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Britio]] is25ruva45cj0nz4cb3lmefri9wzzyp 0 16467 9392456 8502737 2026-06-05T06:02:15Z Sj1mor 12103 9392456 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Sebastian KNEIPP''' [sebastjan knajp] (naskiĝis la [[17-a de majo|17-an de majo]], [[1821]], mortis la [[17-a de junio|17-an de junio]], [[1897]]) estis [[Germanio|germana]] pastro kaj naturkuracisto. [http://de.wikipedia.org/wiki/Bild:Kneippkur.jpg] Sebastian Kneipp naskiĝis en Stephansried apud [[Ottobeuren]]. Lia familio estis malriĉa: Kiel infano li devis labori por subteni sian familion, kaj nur en la aĝo de 23 jaroj li povis ekviziti gimnazion. Kiel gimnaziano li malsaniĝis je [[tuberkulozo]]. El naturkuracista libro ([[Johann Sigmund Jahn]]: ''Unterricht von Kraft und Wirkung des frischen Wassers''), pritemanta la kuracadon per freŝa akvo, li ĉerpis novajn esperojn. Li vintre banis en rivero, plievoluigis la akvoverŝojn de Jahn kaj vere resaniĝis. Kiel studento pri teologio en [[Dillingen]] kaj je [[Georgia kolegio (Munkeno)]] li kuracis kelkajn kunstudentojn kaj en la jaro [[1854]] li sukcese helpis kontraŭ [[ĥolero|ĥolera]] epidemio. Pli kaj pli da malsanuloj venis al li, kvankam kritikuloj daŭre akuzis lin pro ĉarlatanado. Ekde [[1855]] Kneipp agadis en monaĥinejo en Wörishofen (nuntempe: [[Bad Wörishofen]]). Apud sia religia laboro li perfektigis siajn kuracmetodojn kaj en la jaro [[1880]] li povis fondi la unuan kuracbanejon tie. En [[1886]] aperis lia verko ''Meine Wasserkur'', per kiu li instruis sian metodon, kuraci per akvo. Du jarojn poste eldoniĝis ''So sollt ihr leben'', t.e. konsilaro pri nutrado, korpa aktivado kaj ordema vivostilo. Lia pacientaro kreskegis, societoj pri la kuracado laŭ Kneipp fondiĝis. Eĉ al [[papo]] [[Leono la 13-a]] li en [[1894]] donis konsilojn. La kuracmetodo de Kneipp baziĝas sur kvin kolonoj: [[hidroterapio]] (kuraci per akvo), [[fitoterapio]] (kuraci per plantoj), [[movoterapio]] (korpa aktivado), [[dietiko]] (racia nutrado) kaj [[ordoterapio]] (ordo kaj ekvilibro en la vivo). Sebastian Kneipp mortis en Wörishofen. La urbo nuntempe estas konata kuracloko. [[Dosiero:Kneippkur.jpg|eta|maldekstra|180ra|<!-- _Ilustracja_ z 1894 _obrazująca_ _lecznie_ _metodą_ _księdza_ _Kneippa_ -->]] {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.med-serv.de/medizin-buch-wasserkur-0-2-1.html <!-- _Meine_ _Wasserkur_ --> {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{DEFAŬLTORDIGO:Kneipp, Sebastian}} [[Kategorio:Nutristoj]] [[Kategorio:Herbokuracistoj]] [[Kategorio:Romkatolikaj pastroj en Germanio]] etc6gok4bzgu1gsxyewq1wxtx054xft 0 19585 9392227 8867755 2026-06-04T19:35:10Z Sj1mor 12103 9392227 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} [[Dosiero:MichaelCaine2.jpg|dekstra|200px]] '''Michael CAINE''', origine: '''Maurice Joseph MICKLEWHITE''' naskiĝis {{naskiĝdato|1933|3|14}} estas [[Britio|brita]] [[aktoro]]. Li naskiĝis en [[Londono]] kaj pasigis sian junaĝon en malriĉeco. Dezirante eskapi la malriĉecon kaj fariĝi fama, li frue decidis fariĝi aktoro. Post labori kiel [[figuranto]] kaj en aro da malgrandaj roloj en teatro kaj kino, li meze de la [[1960-aj jaroj]] famiĝis per filmoj kiel ekz. ''Zulu'' (1964), ''The Ipcress File'' (1965) kaj ''Alfie'' (1966). Por financi sian lukseman vivostilon, li daŭre aperis ankaŭ en malpli bonkvalitaj filmoj, sed per postulaj roloj li sukcesis konfirmi sian multfacetan talenton. Ses-foje li estis nomumita por la [[Oskaro]] kaj dufoje li gajnis tiun ĉi premion: pro ''Hannah and Her Sisters'' (1987) kaj ''The Cider House Rules'' (2000). == Filmaro == {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo !! Filmreĝisoro(j) |- | 1950 || Morning Departure || Teaboy || Roy Ward Baker |- | 1956 || Panic in the Parlour || Sailor || Gordon Parry |- | 1956 || A Hill in Korea || Private Lockyer || Julian Amyes |- | 1957 || The Steel Bayonet || Caine || Michael Carreras |- | 1957 || How to Murder a Rich Uncle || Gilrony || Nigel Patrick |- | 1958 || A Woman of Mystery || Minor Role || Ernest Morris |- | 1958 || Carve Her Name with Pride || Thirsty Prisoner on Train || Lewis Gilbert |- | 1958 || The Key || Bit part || Carol Reed |- | 1958 || Blind Spot || Johnny Brent || Peter Maxwell |- | 1958 || The Two-Headed Spy || Gestapo Agent || Andre De Toth |- | 1958 || Passport to Shame || Bridegroom || Alvin Rakoff |- | 1959 || Danger Within || Prisoner with Pin-Up || Don Chaffey |- | 1960 || Foxhole in Cairo || Weber || John Llewellyn Moxey |- | 1960 || The Bulldog Breed || Sailor in Cinema Fight || Robert Asher |- | 1961 || The Day the Earth Caught Fire || Checkpoint Policeman || Val Guest |- | 1962 || Solo for Sparrow || Paddy Mooney || Gordon Flemyng |- | 1963 || The Wrong Arm of the Law || Police Station PC || Cliff Owen |- | 1964 || Zulu || Lt. Gonville Bromhead || Cy Endfield |- | 1965 || The Ipcress File || Harry Palmer || Sidney J. Furie |- | 1966 || Alfie || Alfie Elkins || Lewis Gilbert |- | 1966 || The Wrong Box || Michael Finsbury || Bryan Forbes |- | 1966 || Gambit || Harry Tristan Dean || Ronald Neame |- | 1966 || Funeral in Berlin || Harry Palmer || Guy Hamilton |- | 1967 || Hurry Sundown || Henry Warren || Otto Preminger |- | 1967 || Woman Times Seven || Handsome Stranger || Vittorio De Sica |- | 1967 || Billion Dollar Brain || Harry Palmer || Ken Russell |- | 1968 || Deadfall || Henry Stuart Clarke || Bryan Forbes |- | 1968 || The Magus || Nicholas Urfe || Guy Green |- | 1969 || The Italian Job || Charlie Croker || Peter Collinson |- | 1969 || Play Dirty || Captain Douglas || Andre De Toth |- | 1969 || Battle of Britain || Squadron Leader Canfield || Guy Hamilton |- | 1970 || Too Late the Hero || Pvt. Tosh Hearne || Robert Aldrich |- | 1970 || The Last Valley || The Captain || James Clavell |- | 1970 || Simon, Simon || Sin mem || Graham Stark |- | 1971 || Get Carter || Jack Carter || Mike Hodges |- | 1972 || Zee and Co. || Robert Blakeley || Brian G. Hutton |- | 1972 || Pulp || Mickey King || Mike Hodges |- | 1972 || Sleuth || Milo Tindle || Joseph L. Mankiewicz |- | 1973 || Kidnapped || Alan Breck || Delbert Mann |- | 1974 || The Black Windmill || Major John Tarrant || Don Siegel |- | 1974 || The Marseille Contract || John Deray || Robert Parrish |- | 1975 || The Wilby Conspiracy || Jim Keogh || Ralph Nelson |- | 1975 || The Romantic Englishwoman || Lewis Fielding || Joseph Losey |- | 1975 || The Man Who Would Be King || Peachy Carnehan || John Huston |- | 1976 || Peeper || Leslie C. Tucker || Peter Hyams |- | 1976 || Harry and Walter Go to New York || Adam Worth || Mark Rydell |- | 1976 || The Eagle Has Landed || Colonel Kurt Steiner || John Sturges |- | 1977 || [[A Bridge Too Far (filmo)]] || Joe Vandeleur || Richard Attenborough |- | 1978 || Silver Bears || Doc Fletcher || Ivan Passer |- | 1978 || The Swarm || Dr. Bradford Crane || Irwin Allen |- | 1978 || [[California Suite]] || Sidney Cochran || Herbert Ross |- | 1979 || Ashanti || Dr. David Linderby || Richard Fleischer |- | 1979 || Beyond the Poseidon Adventure || Captain Mike Turner || Irwin Allen |- | 1980 || Dressed to Kill || Dr. Robert Elliott || Brian De Palma |- | 1980 || The Island || Blair Maynard || Michael Ritchie |- | 1981 || The Hand || Jonathan Lansdale || Oliver Stone |- | 1981 || Escape to Victory || Captain John Colby || John Huston |- | 1982 || Deathtrap || Sidney Bruhl || Sidney Lumet |- | 1983 || Educating Rita || Dr. Frank Bryant || Lewis Gilbert |- | 1983 || The Honorary Consul || Charley Fortnum, Consul || John Mackenzie |- | 1983 || The Jigsaw Man || Philip Kimberly/Sergei Kuzminsky || Terence Young |- | 1984 || Blame It on Rio || Matthew Hollins || Stanley Donen |- | 1985 || Water || Governor Baxter Thwaites || Dick Clement |- | 1985 || The Holcroft Covenant || Noel Holcroft || John Frankenheimer |- | 1986 || Hannah and Her Sisters || Elliot || Woody Allen |- | 1986 || Sweet Liberty || Elliott James || Alan Alda |- | 1986 || Mona Lisa || Mortwell || Neil Jordan |- | 1986 || Half Moon Street || Lord Sam Bulbeck || Bob Swaim |- | 1986 || The Whistle Blower || Frank Jones || Simon Langton |- | 1987 || The Fourth Protocol || John Preston || John Mackenzie |- | 1987 || Jaws: The Revenge || Hoagie Newcombe || Joseph Sargent |- | 1987 || Surrender || Sean Stein || Jerry Belson |- | 1988 || Without a Clue || Sherlock Holmes/Reginald Kincaid || Thom Eberhardt |- | 1988 || Dirty Rotten Scoundrels || Lawrence Jamieson || Frank Oz |- | 1990 || A Shock to the System || Graham Marshall || Jan Egleson |- | 1990 || Mr. Destiny || Mike/Mr. Destiny || James Orr |- | 1990 || Bullseye || Sidney Lipton/Doctor Hicklar || Michael Winner |- | 1992 || Noises Off || Lloyd Fellowes || Peter Bogdanovich |- | 1992 || Blue Ice || Harry Anders || Russell Mulcahy |- | 1992 || The Muppet Christmas Carol || Ebenezer Scrooge || Brian Henson |- | 1994 || On Deadly Ground || Michael Jennings || Steven Seagal |- | 1994 || Then There Were Giants || Joseph Stalin || Joseph Sargent |- | 1995 || Bullet to Beijing || Harry Palmer || George Mihalka |- | 1996 || Blood and Wine || Victor 'Vic' Spansky || Bob Rafelson |- | 1998 || Shadow Run || Haskell || Geoffrey Reeve |- | 1998 || Curtain Call || Max Gale || Peter Yates |- | 1998 || Little Voice || Ray Say || Mark Herman |- | 1999 || The Cider House Rules || Dr. Wilbur Larch || Lasse Hallström |- | 1999 || The Debtors || Addict || Evi Quaid |- | 2000 || Quills || Dr. Royer-Collard || Philip Kaufman |- | 2000 || Shiner || Billy 'Shiner' Simpson || John Irvin |- | 2000 || Get Carter || Cliff Brumby || Stephen Kay |- | 2000 || Miss Congeniality || Victor Melling || Donald Petrie |- | 2001 || Last Orders || Jack || Fred Schepisi |- | 2002 || Austin Powers in Goldmember || Nigel Powers || Jay Roach |- | 2002 || The Quiet American || Thomas Fowler || Phillip Noyce |- | 2003 || Quicksand || Jake Mellows || John Mackenzie |- | 2003 || The Actors || O'Malley || Conor McPherson |- | 2003 || Secondhand Lions || Garth || Tim McCanlies |- | 2003 || The Statement || Pierre Brossard || Norman Jewison |- | 2004 || Around the Bend || Henry Lair || Jordan Roberts |- | 2005 || Batman Begins || Alfred Pennyworth || [[Christopher Nolan]] |- | 2005 || Bewitched || Nigel Bigelow || Nora Ephron |- | 2005 || The Weather Man || Robert Spritzel || Gore Verbinski |- | 2006 || Children of Men || Jasper || Alfonso Cuarón |- | 2006 || The Prestige || John Cutter || [[Christopher Nolan]] |- | 2007 || Flawless || Mr. Hobbs || Michael Radford |- | 2007 || Sleuth || Andrew Wyke || Kenneth Branagh |- | 2008 || The Dark Knight || Alfred Pennyworth || [[Christopher Nolan]] |- | 2008 || Is Anybody There? || Clarence || John Crowley |- | 2009 || Harry Brown || Harry Brown || Daniel Barber |- | 2010 || Inception || Professor Stephen Miles || Christopher Nolan |- | 2011 || Gnomeo & Juliet || Lord Redbrick || Kelly Asbury |- | 2011 || Cars 2 || Finn McMissile || John Lasseter |- | 2012 || Journey 2: The Mysterious Island || Alexander Anderson || Brad Peyton |- | 2012 || The Dark Knight Rises || Alfred Pennyworth || [[Christopher Nolan]] |- | 2013 || Now You See Me || Arthur Tressler || Louis Leterrier |- | 2013 || Mr. Morgan's Last Love || Matthew Morgan || Sandra Nettelbeck |- | 2014 || Stonehearst Asylum || Dr. Benjamin Salt || Brad Anderson |- | 2014 || Interstellar || Professor Brand || [[Christopher Nolan]] |- | 2014 || [[Kingsman: The Secret Service]] || Arthur/Chester King || Matthew Vaughn |- | 2015 || Youth || Fred Ballinger || [[Paolo Sorrentino]] |- | 2015 || The Last Witch Hunter || Father Dolan || Breck Eisner |- | 2016 || Now You See Me 2 || Arthur Tressler || Jon M. Chu |- | 2017 || Going in Style || Joe Harding || Zach Braff |- | 2017 || Dunkirk || Fortis Leader || [[Christopher Nolan]] |- | 2017 || My Generation || Sin mem || David Batty |- | 2018 || Dear Dictator || General Anton Vincent || Lisa Addario/Joe Syracuse |- | 2018 || Sherlock Gnomes || Lord Redbrick || John Stevenson |- | 2018 || King of Thieves || Brian Reader || James Marsh |- | 2019 || Medieval || Lord Boresh || Petr Jákl |- | 2020 || Tenet || || Christopher Nolan |- | TBA || Four Kids and It || Psammead || Andy De Emmony |- | TBA || Come Away || TBA || Brenda Chapman |} === Televido === {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1956 || The Adventures of Sir Lancelot || Third Knight |- | 1956 || BBC Sunday Night Theatre || |- | 1957 || Blood Money || |- | 1957 || BBC Sunday Night Theatre || |- | 1957 || Dixon of Dock Green || Indian pedlar |- | 1958 || Navy Log || |- | 1958 || The Vise || |- | 1958 || BBC Sunday Night Theatre || Policisto |- | 1958 || The Adventures of William Tell || Max |- | 1958 || Dixon of Dock Green || Brocklehurst |- | 1959 || Dixon of Dock Green || Tufty Morris |- | 1959 || The Adventures of William Tell || Kaporalo Weinar |- | 1960 || Deadline Midnight || Ted Drake |- | 1960 || No Wreath for the General || Policisto |- | 1961 || The Compartment || |- | 1961 || Walk a Crooked Mile || Policisto |- | 1961 || Armchair Theatre || Helmsman |- | 1961 || The Younger Generation || Ray the Raver |- | 1961 || ITV Play of the Week || |- | 1962 || The Edgar Wallace Mystery Theatre || Paddy Mooney |- | 1962 || ITV Play of the Week || Willie Mossop |- | 1963 || First Night: Funny Noises with Their Mouths || |- | 1964 || ITV Play of the Week || George Grant |- | 1964 || Hamlet || Horatio |- | 1969 || Male of the Species || |- | 1969 || ITV Saturday Night Theatre || Cornelius |- | 1988 || Jack the Ripper || Ĉefinspektoro Frederick Abberline |- | 1990 || Jekyll & Hyde || Dr Henry Jekyll/Mr Edward Hyde |- | 1994 || World War II: When Lions Roared || Joseph Stalin |- | 1996 || Midnight in Saint Petersburg || Harry Palmer |- | 1997 || Mandela and de Klerk || F.W. de Klerk |- | 1997 || 20,000 Leagues Under the Sea || Kapitano Nemo |- | 2003 || Freedom: A History of Us || William Pitt |- | 2004 || Freedom: A History of Us || The Rev. John Cotton |- | 2005 || Freedom: A History of Us || Lord Cornwallis |- | 2006 || Freedom: A History of Us || Edward Everett |- | 2007 || Freedom: A History of Us || William Wood |- | 2008 || Freedom: A History of Us || ĵurnala eldonisto |} === Videoludoj === {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 2005 || Batman Begins || Alfred Pennyworth |- | 2015 || GivingTales || Eta Claus, Granda Claus |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.michaelcaine.com/}} ({{en}}) * {{Twitter|themichaelcaine}} * {{IMDb nomo|0000323}} * {{Amg nomo|10198}} * {{Box Office Mojo nomo|michaelcaine}} * http://www.citizencaine.org <!-- _CitizenCaine_: Michael CAINE _fansite_ --> * http://www.seret.co.il/actors/index.asp?catCase=5&id=127 <!-- _פרטים_ _על_ Michael CAINE --> * http://www.runctonweb.co.uk/mcaine.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090830215052/http://www.runctonweb.co.uk/mcaine.html |date=2009-08-30 }} <!-- Michael CAINE's Norfolk (Anglio) infanaĝo --> * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vaganta-banejo-historio-de-la.html | titolo = Stila foriro (Going in Style) – fiku la sistemon! | titolo-aldono = | alirdato = 2018-01-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-01-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180103112558/http://stanobelov.blogspot.ru/2018/01/stila-foriro-going-in-style.html | arkivdato = 2018-01-03 | citaĵo = }} ''(recenzo pri la filmo Stila foriro (Going in Style), kiun li partoprenis)'' {{Portalstrio|Filmo|Biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Caine, Michael}} [[Kategorio:Naskiĝintoj la 14-an de marto]] [[Kategorio:Anglaj aktoroj]] [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj kristanoj]] [[Kategorio:Oskar-premiitoj]] [[Kategorio:Akademia Premio por plej bona subtena aktoro]] [[Kategorio:BAFTA-premiitoj]] [[Kategorio:Premiitoj de Ora Globo‎]] [[Kategorio:Ordeno de Artoj kaj Literaturo (Francio)]] m07y61f69qt053ap7amlximamnl3k4v 0 23409 9392098 8212721 2026-06-04T16:28:40Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + aldonis bildon 9392098 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Horolezecké_lano.jpg|eta|Grimpoŝnuro]] '''Grimpoŝnuro''' estas helpilo dum [[montgrimpo|grimpado]], kiu donas sekurecon al la grimpanto kaj helpas al la moviĝo de la grimpanto. Ĝis la 1960-aj jaroj [[grimpisto]]j ĉefe uzis [[kanabo|kanabajn]] [[ŝnuro]]jn, kiuj tamen nemalofte rompiĝis kaj kaŭzis [[morto|mortigajn]] [[akcidento]]jn. Nuntempe grimpoŝnuroj kutime konsistas el la [[plasto]] [[poliamido]]. [[Kategorio:Sporto]] {{Ĝermo}} b3mhp7wq519edwy64nquwjjc0uhi5s9 0 23646 9392457 9018355 2026-06-05T06:02:48Z Sj1mor 12103 9392457 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Kuracloko''' estas tia loko, [[setlejo]] al kiu oni oficiale aljuĝis tiun ĉi titolon pro speciala taŭgeco por [[medicino|medicina]] [[terapio]] (ekzemple kadre de kuracrestado). Ekzistas diversaj kategorioj de kuraclokoj, kiuj varias laŭlande. Ekzemple en [[Germanio]], oni distingas: * [[Kuracklimata kuracloko]] * [[Kuracloko laŭ Kneipp]] * [[Kuracbanejo]] * [[Marbanejo]] * [[Aerkuracloko]] Marbanejoj kaj aerkuraclokoj ne neprigas la ĉeeston de medicinaj institucioj por kuracterapio. La titolo kuracloko ne nur havas medicinan signifon, ĝi ankaŭ ofte estas [[ripozo]]loko kaj eĉ [[turismo]]loko. '''Kuracbanloko''' aŭ '''kuracbanejo''' estas tia [[banloko]], kiu havas oficiale ĉi tiun titolon pro speciala taŭgeco por [[medicino|medicina]] [[terapio]] (ekzemple kadre de kuracrestado) pere de la loka kuraca akvo (plej ofte [[termofonto|termofonta]] akvo). Ĉe la banejo oni povas informiĝi pri konsistaĵoj de banakvo (ofte [[fero]], [[kalcio]], [[sulfuro]] kaj simile), pri konsiloj de la [[terapio]], pri tiaj malsanoj, kiujn la kuracakvo estas taŭga. Dum la historio oni trovis [[fonto]]jn, kiuj faris sanaj la malsanulojn. En la moderna erao aŭ oni esploras kuracakvon, aŭ hazarde oni trovas ilin dum [[nafto]]esploro. == Dolĉakvaj banlokoj == Ĝenerale kie estas akvo, tie oni banadas, tamen oni parolas pri dolĉakvaj banlokoj, se la loko estas tre konvena por banadi, krome regule alvenas ankaŭ turistoj por banadi. Komence ili troviĝis apud [[rivero]], [[lago]] aŭ [[fonto]]. Baldaŭe artefaritaj akvobordoj formiĝis, ekzemple [[akvorezervujo]], iamaj surfacaj banejoj, kiuj pleniĝis per akvo. Nuntempe amuzaj banejoj formiĝas (ankaŭ ĉe marbordoj). === Kelkaj konataj dolĉakvaj banlokoj === [[Dosiero:GyógyfürdőHévíz.jpg|eta|dekstra|300px|Lago de [[Hévíz (urbo)|Héviz]]]] [[Dosiero:Budapest-Széchenyi.jpg|eta|300px|''[[Kuracbanejo Széchenyi|Széchenyi]]'', unu el la kuracbanejoj de [[Budapeŝto]]]] * {{Flago|Aŭstrio}}{{Flago|Hungario}} [[Neusiedler See]] (lago) [[Aŭstrio]], malgrandparte [[Hungario]] * {{Flago|Hungario}} [[Balatono]] (lago), [[Gárdony]] (laga), [[Mártély]], [[Verőce]] (rivera), [[Abádszalók]] (akvorezervuja), Hungario * {{Flago|Israelo}} [[Maro Kineret]] (spite la nomon lago), [[Israelo]] * {{Flago|Pollando}} [[Gizycko]] (laga), [[Pollando]] * {{Flago|Serbio}} [[Paliĉ]] (laga), [[Serbio]] * {{Flago|Slovakio}} [[Zemplínska šírava]] (akvorezervuja), [[Slovakio]] == Konataj kuracbanejoj == {{Ĉefartikolo|Listo de kuracbanlokoj}} * {{Flago|Anglio}} [[Bath]], [[Anglio]] * {{Flago|Aŭstrio}} [[Bad Aussee]], [[Bad Gastein]], [[Bad Tatzmannsdorf]], [[Bad Vöslau]], [[Aŭstrio]] * {{Flago|Belgio}} [[Spa]], [[Belgio]] * {{Flago|Ĉeĥio}} [[Karlovy Vary]], [[Lázně Jeseník]], [[Lázně Kynžvart]], [[Mariánské Lázně]], [[Ĉeĥio]] * {{Flago|Francio}} [[Aix-les-Bains]], [[Évian-les-Bains]], [[Vichy]], [[Francio]] * {{Flago|Germanio}} [[Aachen]], [[Bad Neuenahr-Ahrweiler|Bad Neuenahr]], [[Bad Ems]], [[Wiesbaden]], [[Germanio]] * {{Flago|Hispanio}} [[La Siberia]], [[Hispanio]] * {{Flago|Hungario}} [[Budapeŝto]], [[Hévíz (urbo)]] (natura lago), [[Hajdúszoboszló]], [[Sárvár]], [[Hungario]] * {{Flago|Kroatio}} [[Daruvar]], [[Kroatio]] * {{Flago|Nederlando}} [[Bad Nieuweschans]], [[Nederlando]] * {{Flago|Pollando}} [[Busko-Zdrój]], [[Cieplice Śląskie-Zdrój]], [[Pollando]] * {{Flago|Rumanio}} [[Băile Herculane]], [[Băile Tuşnad]], [[Băile Felix]], [[Moneasa]], [[Sovata]], [[Rumanio]] * {{Flago|Rusio}} [[Majkop]], [[Mineralaj akvejoj de Kaŭkazo (Rusio)|Mineralaj akvejoj de Kaŭkazo]] [[Rusio]] * {{Flago|Slovakio}} [[Bojnice]], [[Dudince]], [[Nimnica]], [[Piešťany]], [[Sklené Teplice]], [[Smrdáky]], [[Slovakio]] * {{Flago|Svislando}} [[Baden AG|Baden]], [[Bad Ragaz]], [[Davos]], [[Leukerbad]], [[Schinznach-Bad]], [[Svislando]] == Kelkaj konataj marbanejoj == {{Ĉefartikolo|Listo de marbanejoj}} [[Dosiero:Oostende panoramic view.jpg|eta|center|565px|La malgranda strando kaj la okcidenta palisaro en [[Ostendo]] - panoramo]] * {{Flago|Belgio}} [[Ostendo]], [[Belgio]] * {{Flago|Egiptio}} [[Ŝarm el Ŝeiĥ]], [[Egiptio]] * {{Flago|Francio}} [[Nice]], [[Cannes]], [[Francio]] * {{Flago|Germanio}} [[Hiddensee]], [[Germanio]] * {{Flago|Grekio}} [[Rhodos]], [[Grekio]] * {{Flago|Hispanio}} [[Costa del Sol]], [[Hispanio]] * {{Flago|Israelo}} [[Eilat]], [[Tel-Avivo]], [[Israelo]] * {{Flago|Italio}} [[Jesolo]], [[San Remo]], [[Sorrento]], [[Rimini]], [[Italio]] * {{Flago|Kroatio}} [[Dubrovnik]], [[Opatija]], [[Kroatio]] * {{Flago|Meksiko}} [[Cancún]], [[Meksiko]] * {{Flago|Nederlando}} [[Scheveningen]], [[Nederlando]] * {{Flago|Rumanio}} [[Mamaia]], [[Eforie]] [[Rumanio]] * {{Flago|Rusio}} [[Soĉi]], [[Rusio]] * {{Flago|Slovenio}} [[Portoroz]], [[Slovenio]] * {{Flago|Tajlando}} [[Phuket]], [[Tajlando]] * {{Flago|Tunizio}} [[Sousse]], [[Tunizo]] * {{Flago|Turkio}} [[Yalova]], [[Turkio]] == Vidu ankaŭ == * [[Akvoterapio]] * [[Banoterapio]] * [[Banurbo]] * [[Hidroterapio]] * [[Masaĝo]] * [[Sanatorio]] * [[Spa (kuracloko)|Spa]] * [[Talasoterapio]] (marakvoterapio) * [[Varmfonta banejo]] * [[Listo de termurboj de Francio|Listo de francaj kuraclokoj]] * [[Listo de hungaraj kuraclokoj]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Kuracado]] [[Kategorio:Kuraclokoj]] ndam9xxvqzxplt4vi9foxjz515y4alx 0 24300 9392342 9375987 2026-06-04T22:26:10Z Kani 670 /* Vidu ankaŭ */ 9392342 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo<!--|emblemo=Marriage symbol.svg-->}} [[Dosiero:Rings.png|eta|[[Geedziĝa ringo|Geedziĝaj ringoj]].|alternative=|maldekstra]] '''Geedzeco''' estas socie agnoskata kaj ofte laŭ [[juro]] aŭ laŭ [[eklezio]] firmigita ligo inter personoj, nomataj ''geedzoj'' kiam ili estas viro kaj virino. La plej kutima formo estas la ligo inter unu [[viro]], nomata ''edzo'', kaj unu [[virino]], nomata ''edzino''. En kelkaj landoj eblas, ke iu persono edz(in)iĝu al pli ol unu persono. Nur en 28 landoj eblas [[samseksaj edzeco kaj edzineco]]; en aliaj, estas akceptita nur geedzeco. Geedzeco estas [[institucio]], ĉe kiu interpersona rilato (kutime [[amrilato|ama rilato]]) estas agnoskata de la [[ŝtato]], de [[religio|religia aŭtoritato]] aŭ de ambaŭ. Ĝia signifo dependas de la socia kaj kultura kadro kaj ŝanĝiĝadis dum la homa evoluo. En la plej multaj socioj geedzeco komencas per iu speciala [[geedziĝaj kaj partnerec-registriĝaj ceremonioj kaj festoj|geedziĝa ceremonio aŭ festo]] nome [[nupto]].[[Dosiero:HogarthMarriage.jpg|eta|''Marriage à-la-mode'' (Moda geedzeco, satira pentraĵo de [[William Hogarth]] 1745.|alternative=|maldekstra]] En iuj landoj kaj antaŭe ankaŭ okcidentlande geedzeco donis al viro rajton regi sian edzinon, sed nuntempe okcidentlandoj la geedzoj estas jure egalaj. Geedzeco estas socie aŭ ceremonie agnoskita unuigo aŭ laŭleĝa kontrakto inter geedzoj kiuj establas rajtojn kaj devigojn inter ili, inter ili kaj ties filoj, kaj inter ili kaj ties bofamilio,<ref>{{Cite book|last1=Haviland|first1=William A.|last2=Prins|first2=Harald E. L.|last3=McBride|first3=Bunny|last4=Walrath|first4=Dana|year=2011|title=Cultural Anthropology: The Human Challenge|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-495-81178-7|edition=13th}} "''A nonethnocentric definition of marriage is a culturally sanctioned union between two or more people that establishes certain rights and obligations between the people, between them and their children, and between them and their in-laws.''"</ref> same kiel por la socio ĝenerale. La difino de geedzeco varias laŭ la diferencaj kulturoj, sed ĝi estas principe [[institucio]] en kiu interpersona rilataro, kutime [[Seksumado|seksa]], estas agnoskita. En kelkaj kulturoj, geedzeco estas rekomendata aŭ konsiderata por esti deviga antaŭ persekuti ajnan [[Seksumado|seksan]] aktivecon. Larĝe difinite, geedzeco estas konsiderata kultura universalaĵo. [[Dosiero:Dräkt, Gustav III, gnr 3485 & dräkt, Sofia magdalena, gnr 3502. Fel föremålsref - Livrustkammaren - 16527.tif|eta|Vestaĵoj de svedaj reĝaj geedzoj de 1766, Muzeo Livrustkammaren en Stokholmo.]] Geedzeco povas esti agnoskita de [[ŝtato]], [[organizaĵo]], religia aŭtoritato aŭ eklezio, [[tribo|triba grupo]], loka [[komunumo]] aŭ socia grupo de kolegoj, geamikoj ktp. Ĝi estas ofte rigardita kiel [[kontrakto]]. [[Civila geedzeco]], kiu ne ekzistas en kelkaj landoj, estas geedzeco sen religia enhavo farita de registara institucio konforme al la familia juro de la koncerna jurisdikcio, kaj agnoskita kiel kreanto de rajtoj kaj devigoj propraj al la geedzeco. Nuptoj povas esti plenumitaj en nereligia [[Civila geedzeco|civila ceremonio]] aŭ en religia etoso pere de [[nupto|nupta]] ceremonio. La ago geedziĝi kutime kreas regulajn aŭ jurajn devigojn inter la koncernaj individuoj, kaj rilate al ajna ido kion ili povus produkti. Laŭ terminoj de jura agnosko, plej suverenaj ŝtatoj kaj aliaj jurisdikcioj limigas geedzecon al [[Aliseksemo|aliseksemaj]] paroj kaj nur malgranda nombro de tiuj permesas [[poliginio]]n, {{N|infana geedzeco}}, kaj [[devigita geedzeco|devigitan geedzecon]]. Laŭlonge de la 20a jarcento, kreskanta nombro de landoj kaj de aliaj jurisdikcioj estis malpezigintaj la malpermesojn kaj estis permesantaj jurajn agnoskojn por ekzemple [[interrasa geedzeco]], [[interreligia geedzeco]], kaj plej ĵuse, [[samseksa geedzeco]].<ref>[http://blogs.kqed.org/lowdown/2013/07/15/nations-that-have-legalized-same-sex-marriage/ Map: In Legalizing Gay Marriage, England Joins Growing International Community | The Lowdown] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130727195748/http://blogs.kqed.org/lowdown/2013/07/15/nations-that-have-legalized-same-sex-marriage/ |date=2013-07-27 }}. Blogs.kqed.org (15a de Julio 2013). Alirita la 5an de Septembro 2013.</ref> Kelkaj kulturoj permesas la dissolvon de la geedzeco pere de [[divorco]] aŭ geedzonuligon. La laŭleĝa malligigo de geedzoj nomiĝas [[divorco]]. En kelkaj areoj, la infana geedzeco kaj la poligamio povas okazi spite la ŝtatan juron kontraŭ tiuj praktikoj. [[Dosiero:El-matrimonio-romano.jpg|eta|Skulptaĵo reprezentanta paron edziniĝintan en [[Antikva Romo]].|alternative=|maldekstra]] [[Dosiero:Huwelijksportret van de Prins van Oranje en Prinses Máxima.jpg|eta|Nederlanda reĝa geedziĝo de [[Willem-Alexander (Nederlando)|Willem-Alexander]] kaj [[Máxima Zorreguieta|Máxima]], [[2002]].]] Individuoj povas geedziĝi pro kelkaj tialoj, inklude juraj, sociaj, [[Libido|libidaj]], emociaj, financaj, [[Spirito|spiritaj]], kaj religiaj celoj. La geedzigitoj povas esti influita per [[Incesto|socie determinitaj reguloj pri incesto]], preskribaj geedzigaj reguloj, gepatra elekto kaj individua deziro. En kelkaj areoj de la mondo, [[aranĝita geedzeco]], [[infana geedzeco]], [[poligamio]], kaj foje [[devigita geedzeco]], povas esti praktikata kiel kultura tradicio. Male, tiaj praktikoj povas esti malpermesitaj kaj punitaj en partoj de la mondo kun komplikoj por la rajtoj de virinoj kaj eĉ pro [[internacia juro]].<ref>[http://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2008/ Country Reports on Human Rights Practices for 2008], Vol. 1, p. 1353, US Department of State.</ref> En disvolviĝintaj partoj de la mondo, estis ĝenerala tendenco al certigo pri [[Virinaj rajtoj|samrajteco]] ene de la geedzoj por virinoj kaj laŭleĝe agnoskado de geedzeco de paroj [[interreligia geedzeco|interreligiaj]] aŭ [[interrasa geedzeco|interrasaj]], kaj [[samseksa geedzeco|samseksaj]]. Tiuj tendencoj koincidas kun la pli larĝa movado por [[homaj rajtoj]].[[Dosiero:Cartepoly.png|eta|Poligamio en la mondo en [[2015]].|500ra]][[Dosiero:Van Eyck - Arnolfini Portrait.jpg|eta|dekstra|180ra|Burĝaj geedzoj.]] == Difinoj == [[Antropologio|Antropologoj]] estis proponintaj kelkajn konkurencajn difinojn de geedzeco en klopodo por enhavi la ampleksan varion de geedzaj praktikoj observitaj tra kulturoj.<ref name="Bell">{{Cite journal|last=Bell|first=Duran|title=Defining Marriage and Legitimacy|jstor=2744491|url=http://www.economics.uci.edu/~dbell/marriageandlegit.pdf|work=Current Anthropology|year=1997|volume=38|issue=2|pages=237–54|doi=10.1086/204606|issn = 0011-3204 }}</ref> Eĉ ĉe okcidenta kulturo, "difinoj de geedzeco estis karenigitaj el unu pinto al alia kaj ĉie intere" (kiel diris Evan Gerstmann).<ref>Gerstmann, Evan. ''[https://books.google.com/books?id=6o9FQgK7H8gC&pg=PA22 Same-sex Marriage and the Constitution]'', p. 22 (Cambridge University Press, 2004).</ref>[[Dosiero:Joseph Israels Jüdische Hochzeit Wien.jpg|eta|''Juda geedziĝo'', pentraĵo de [[Jozef Israëls]] de 1903.]] === Rilato agnoskita per kutimaro aŭ juro === En ''The History of Human Marriage'' (1922), [[Edvard Westermarck]] difinis geedzecon kiel "pli malpli daŭrebla konekton inter masklo kaj femalo kiu daŭras post la simpla ago de propagado ĝis post la nasko de la ido."<ref name="Westermarck">Westermarck, Edvard, (1922) ''[https://books.google.com/books?id=ShU3N7_GaMYC The History of Human Marriage Volume 1]'', p. 71. ISBN 0-7661-4618-9.</ref> En ''The Future of Marriage in Western Civilization'' (1936), li malakceptis sian pli fruan difinon, anstataŭe provizore difinante geedzecon kiel "rilato de unu aŭ pliaj viroj al unu aŭ pliaj virinoj kiu estas agnoskita de kutimaro aŭ juro".<ref name="Westermarck2">Westermarck, Edvard, (1936) ''[https://books.google.com/books?id=gZ8LyGDtSZIC The Future of Marriage in Western Civilization]'', Books for Libraries Press, p. 3, ISBN 978-0-8369-5304-6.</ref>[[Dosiero:Valentine, Laura - Aunt Louisa's Nursery Favourite - 0029.jpg|eta|Kristana geedziĝo en la Mezepoko.]] === Legitimeco de idaro === La antropologia manlibro ''Notes and Queries'' (1951) difinis geedzecon kiel "unio inter viro kaj virino tia ke filoj naskiĝintaj el virino estas la agnoskita legitimita idaro de ambaŭ partneroj."<ref name="Notes">{{Citaĵo el libro|titolo=Notes and Queries on Anthropology|jaro=1951|eldoninto=Royal Anthropological Institute|paĝo=110}}</ref> Kiel agnosko de praktiko de la [[Nueroj]] de Suda Sudano kiu permesas al virinoj agadi kiel edzo en kelkaj cirkonstancoj (la ''fantoma geedzeco''), [[Kathleen Gough]] sugestis modifi tion al "virino kaj unu aŭ pliaj aliaj personoj."<ref name="Gough">{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Nayars and the Definition of Marriage|familia nomo=Gough|persona nomo=E. Kathleen|jaro=1959|gazeto=Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|paĝoj=89:23–34}} Nuera in-ina geedzeco estas termino por familio kiu ne havas filojn. Ĝi ne estas formo de lesbanismo.</ref> En analizo de geedzo inter la Najaroj, nome multvira socio en [[Barato]], Gough trovis, ke la grupo ne havis edzan rolon en la konvencia senco; tiu unueca rolo de [[Okcidento]] estis dividita inter neloĝanta "socia patro" de la filoj de la virino, kaj ŝiaj amantoj kiuj estis la veraj generintoj. Neniu el tiuj viroj havis jurajn rajtojn al la filoj de la virino. Tio devigis Gough dismeti seksan aliron kiel ŝlosila elemento de geedzeco kaj difini ĝin en terminoj de legitimeco de idoj sole: geedzeco estas "rilataro establita inter virino kaj unu aŭ pliaj aliaj personoj, kiuj havigas filon naskitan al virino sub cirkonstancoj ne malpermesitaj de reguloj de rilataro, kiu ricevas tute nasko-statusajn rajtojn komunajn al normalaj membroj de sia socio aŭ socia tavolaro."<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Marriage, Family and Residence|familia nomo=Gough|persona nomo=Kathleen|jaro=1968|ĉapitro=The Nayars and the Definition of Marriage|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Natural History Press|paĝo=68|redaktinto=Paul Bohannan & John Middleton}}</ref> Ekonomia antropologo [[Duran Bell]] kritikis la legitim-bazitan difinon sur la bazo ke kelkaj socioj ne postulas geedzecon por legitimeco. Li asertis, ke legitim-bazita difino de geedzeco estas vaste akceptita en socioj kie senlegitimeco ne havas aliajn jurajn aŭ sociajn implikojn por filoj krom tio, ke la patrino estas needziniĝinta.<ref name = "Bell" /> [[Dosiero:Boda principios S XX.jpg|dekstra|eta|Geedziĝaj vestoj de la komenco de la 20a jarcento ([[1935]]), [[Barcelono]], [[Hispanio]].]] === Kolekto de rajtoj === [[Edmund Leach]] kritikis la difinon de Gough kiel tro limiga en terminoj de agnoskita legitimigita idaro kaj sugestis, ke geedzeco estu vidita en terminoj de diferencaj tipoj de [[rajto]]j kiujn ĝi helpas establi. En artikolo de 1955 en la gazeto ''Man'', Leach asertis ke neniu difino de geedzeco estu aplikita al ĉiuj kulturoj. Li proponis liston de dek rajtoj asociaj kun geedzeco, inklude seksan monopolon kaj rajtojn kun respekto al filoj, kun specifaj rajtoj diferencaj inter kulturoj. Tiuj rajtoj, laŭ Leach, inkludis: # "Establi laŭleĝan patron de filoj de virino. # Establi laŭleĝan patrinon de filoj de viro. # Doni al edzo la monopolon de la sekseco de edzino. # Doni al edzino la monopolon de la sekseco de edzo. # Doni al edzo la partajn aŭ monopolajn rajtojn pri hejmaj kaj aliaj laborservoj de edzino. # Doni al edzino la partajn aŭ monopolajn rajtojn pri hejmaj kaj aliaj laborservoj de edzo. # Doni al edzo la partan aŭ totalan kontrolon super propraĵoj apartenantaj aŭ potenciale akiritaj de la edzino. # Doni al edzino la partan aŭ totalan kontrolon super propraĵoj apartenantaj aŭ potenciale akiritaj de la edzo. # Establi kunan fondon de propreco – partnereco – por la profito de gefiloj de geedzeco. # Establi socie gravan 'rilaton de afineco' inter la edzo kaj la gefratoj de sia edzino."<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Polyandry, Inheritance and the Definition of Marriage|familia nomo=Leach|persona nomo=Edmund|dato=Dec 1955|gazeto=Man|volumo=55|numero=12|COI=10.2307/2795331|paĝo=183}}</ref> [[Dosiero:The Ill-Matched Couple II - Lucas Cranach the Elder.jpg|eta|''La paro malbonkongrua (II)''. [[Lucas Cranach la Maljuna]].]] [[Dosiero:Bride and groom signing the book.jpg|260ra|eta|Ĵusaj geedzoj subskribante registron.]] === Rajto al seksa aliro === En artikolo de 1997 en la gazeto ''Current Anthropology'', [[Duran Bell]] priskribas geedzecon kiel "rilato inter unu aŭ pliaj homoj (ĉu masklo aŭ ino) en ariĝo al unu aŭ pliaj virinoj kio havigas al tiuj homoj peto-rajton de seksa aliro ene de hejma grupo kaj identigas virinojn kiuj portas la devigon akcepti la petojn de tiuj specifaj homoj." En referenco al "homoj en ariĝo", Bell referencas al korporacio de parencaj grupoj kiaj stirpoj kiuj, post esti paginta fianĉoprezon, retenas rajton por la idaro de virino eĉ se ŝia edzo (stirpano) mortas ([[Levirato]]). En referenco al "homoj (ĉu masklo aŭ ino)", Bell referencas al virinoj ene de la stirpo kiuj povas stariĝi kiel "sociaj patroj" de la filoj de la edzino naskitaj el aliaj amantoj. (Vidu Nueran "fantoman geedzecon")<ref name="Bell" />[[Dosiero:Bride-groom-kiss.jpg|dekstra|260ra|eta|Tipa foto de ĵusaj geedzoj.]] == Tipoj de geedzeco == === Monogamio === {{Ĉefartikolo|Monogamio}} '''Monogamio''' estas formo de geedzeco en kiu individuo havas nur unu edz(in)on dum sia vivodaŭro aŭ je ajna tempo (seria monogamio). La kompara studo de geedzeco tra la tuta mondo fare de la antropologo [[Jack Goody]] uzante la ''Ethnographic Atlas'' trovis fortan kunrilaton inter intensiva [[plugilo|plug]]-[[agrikulturo]], [[doto]] kaj monogamio. Tiu modelo troviĝis en larĝa gamo de eŭraziaj socioj el [[Japanio]] al [[Irlando]]. La majoritato de socioj el Sub-Sahara Afriko kiuj praktikas etendan ŝpatan agrikulturon, kontraste, montras kunrilaton inter "edzinprezo," kaj poligamio.<ref name="Goody 1976 7">{{Citaĵo el libro|titolo=Production and Reproduction: A Comparative Study of the Domestic Domain|familia nomo=Goody|persona nomo=Jack|jaro=1976|loko=Kambriĝo|eldoninto=Cambridge University Press|paĝo=7}}</ref> Plua studado bazita sur la ''Ethnographic Atlas'' montris statistikan kunrilaton inter pliiĝanta grando de socio, la kredo en "altaj dioj" por elteni homan moralon, kaj monogamio.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Size of Societies, Monogamy, and Belief in High Gods Supporting Human Morality|familia nomo=Roes|persona nomo=Frans L.|jaro=1992|gazeto=Tijdschrift voor sociale wetenschappen|volumo=37|numero=1|paĝoj=53–8}}</ref> En la landoj kiuj ne permesas poligamion, persono kiu edziĝas en unu el tiuj landoj al persono dum ankoraŭ estas laŭleĝe edz(in)igita al alia fifaras krimon de [[bigamio]]. En ĉiuj okazoj, la dua geedzeco estas konsiderata laŭleĝe nula kaj malvalida. Krom ke la dua kaj sekvaj geedziĝoj estas malvalidaj, la bigamiano estas ankaŭ submetebla al aliaj punoj, kiuj varias ankaŭ inter la diversaj jurisdikcioj. [[Dosiero:Brauysegen im Bett.gif|eta|Plenumo de la ''geedzaj devoj'' antaŭ aŭtoritatoj, gravuraĵo de la 15a jarcento.]] ==== Seria monogamio ==== Registaroj kiuj eltenas monogamion, povas permesi facilan [[divorco]]n. En multaj okcidentaj landoj la divorcaj indicoj alproksimiĝas al 50%. Tiuj kiuj regeedziĝas kaj poste denove divorcas estas averaĝe 3 fojojn. Divorco kaj regeedziĝo povas tiele rezulti en "seria monogamio", t.e. multoblaj geedziĝoj sed nur unu laŭleĝa edz(in)o je ĉiu tempo. Tio povas esti interpretata kiel formo de plurala pariĝado, kiel ĉe tiuj socioj kie hegemonias inestraj familioj en [[Karibio]], [[Maŭricio]] kaj [[Brazilo]] kie estas ofta rotacio de needzaj partneroj. En ĉio, tiuj estas kalkulitaj je 16 al 24% de la "monogamia" kategorio.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Reproduction & Succession: Studies in Anthropology, Law and Society|familia nomo=Fox|persona nomo=Robin|jaro=1997|loko=New Brunswick, NJ|eldoninto=Transaction Publishers|paĝo=34}}</ref> Seria monogamio kreas novan tipon de parenco, la "eks-"oj, la eksulo, eksulino. La "eks-edzino", por ekzemplo, restas aktiva parto de la vivo de ŝia "eks-edzo", ĉar ili povas resti kunligita al transpaso de rimedoj (edzinelteno, filelteno), aŭ kunhavado de filzorgado. Bob Simpson notas ke en la brita situacio, seria monogamio kreas la koncepton de "[[etenda familio]]" – nombraj familianoj tiele kunligitaj, inklude multhejmaj filoj (eblaj eksuloj povas esti eks-edzino, eks-bofrato ktp., sed ne "eks-filo"). Tiuj "neklaraj familioj" ne kongruas kun la muldilo de la monogamia kerna familio. Kiel serio de konektitaj familianoj, ili similas al la poliginia modelo de separataj familianoj eltenita de patrinoj kun gefiloj, ligita al maskloj al kiuj ili estas aŭ estis edziniĝintaj aŭ divorcitaj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Changing Families: An Ethnographic Approach to Divorce and Separation|familia nomo=Simpson|persona nomo=Bob|jaro=1998|loko=Oksfordo|eldoninto=Berg}}</ref> [[Dosiero:En Tyrkisk Notar, Som Afslutter En Aegtepagt (Martinus Rørbye).jpg|eta|''Turka notario preparanta geedziĝon'', en pentraĵo de Martinus Rørbye.]] === Poligamio === {{Ĉefartikolo|Poligamio}} Poligamio estas geedzeco kiu inkludas pli ol du partnerojn.<ref name="Zeitzen">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=WIzHjpTJgdQC&pg=PA3|titolo=Polygamy: a cross-cultural analysis|familia nomo=Zeitzen|persona nomo=Miriam Koktvedgaard|jaro=2008|eldoninto=Berg|ISBN=1-84520-220-1|paĝo=3}}</ref> Kiam viro estas edzo de pli ol unu virino samtempe, la rilato estas nomata [[poliginio]], kaj ne estas geedzeco inter la edzinoj; kaj kiam la virino estas edziniĝinta al pli ol unu edzo samtempe, ĝi estas nomata [[poliandrio]], kaj ne estas geedza ligo inter la edzoj. Se geedzeco inkludas multajn edzojn kaj edzinojn, ĝi povas esti nomata [[grupa geedzeco]].<ref name=Zeitzen/> Studo pri molekula [[genetiko]] de tutmonda homa genetika diverseco asertis, ke seksa poliginio estis tipa de homaj reproduktaj modeloj ĝis la ŝanĝo al nemigrantaj farmistaj [[komunumo]]j proksimume antaŭ 10 000 ĝis 5 000 jaroj en Eŭropo kaj Azio, kaj pli ĵuse en Afriko kaj Ameriko.<ref>{{Cite journal|author=Dupanloup I, Pereira L, Bertorelle G, Calafell F, Prata MJ, Amorim A, Barbujani G|year=2003|title=A recent shift from polygyny to monogamy in humans is suggested by the analysis of worldwide Y-chromosome diversity|journal=J Mol Evol|volume=57|issue=1|pages=85–97|doi=10.1007/s00239-003-2458-x|pmid=12962309}}</ref> Kiel notite antaŭe, la kompara studo de antropologo [[Jack Goody]] pri la geedzeco tra la tuta mondo uzante la ''Ethnographic Atlas'' trovis, ke la majoritato de socioj de [[Sub-Sahara Afriko]] kiuj praktikas etendan ŝpatan agrikulturon montras kunrilaton inter "edzinprezo" kaj poligamio.<ref name="Goody 1976 7"/> Esplorado pri aliaj kruc-kulturaj ekzemploj konfirmis, ke la foresto de la [[plugilo]] estis la nura indikilo de poligamio, kvankam ankaŭ aliaj faktoroj kiaj alta masklomortindico en [[milito]] (en ne-ŝtataj socioj) kaj patogena streso (en ŝtataj socioj) havis ioman efikon.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=What we know and what we don't know about variation in social organization: Melvin Ember's approach to the study of kinship|familia nomo=Ember|persona nomo=Carol R.|jaro=2011|gazeto=Cross-Cultural Research|volumo=45|numero=1|COI=10.1177/1069397110383947|paĝoj=27–30}}</ref> Geedzeco estas klasitaj laŭ la nombro de laŭleĝaj edz(in)oj kiujn individuo havas. La sufikso "-gamio" referencas specife al la nombro de edz(in)oj, kiel en [[Bigamio|bi-gamio]] (du edz(in)oj, ĝenerale kontraŭleĝa en plej landoj), kaj poli-gamio (pli ol unu edz(in)o). Socioj montras varian akcepton de poligamio kiel kulturaj [[idealo]] kaj [[praktiko]]. Laŭ la ''Etnografia Atlaso'', el 1 231 socioj notitaj, 186 estis monogamiaj; 453 havis porokazan poliginion; 588 havis pli oftan poliginion; kaj 4 havis poliandrion.<ref name="Atlas">[http://eclectic.ss.uci.edu/~drwhite/worldcul/Codebook4EthnoAtlas.pdf ''Ethnographic Atlas Codebook''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121118232413/http://eclectic.ss.uci.edu/~drwhite/worldcul/Codebook4EthnoAtlas.pdf |date=2012-11-18 }} derivita el la verko de George P. Murdock nome ''Ethnographic Atlas'' registrante la geedzecan komponon de 1231 socioj el 1960 al 1980</ref> Tamen, kiel Miriam Zeitzen verkas, socia toleremo al poligamio estas diferenca el la praktiko de poligamio, ĉar ĝi postulas riĉon por establi multajn familiejojn por multaj edzinoj. La fakta praktiko de poligamio en tolerema socio povas nuntempe esti malalta, kaj la majoritato de dezirantaj poligamianoj praktikas la monogamian geedzecon. Studi la evoluon de la poligamio estas pli komplika en jurisdikcioj kie ĝi estis malpermesita, sed plue estas praktikata (''[[de facto]]'' poligamio).<ref name="Zeitzen 2008 5">{{Citaĵo el libro|titolo=Polygamy: A Cross-Cultural Analysis|familia nomo=Zeitzen|persona nomo=Miriam Koktvedgaard|jaro=2008|loko=Oksfordo|eldoninto=Berg|ISBN=1847886175|paĝo=5}}</ref> Zeitzen notas ankaŭ, ke okcidentaj perceptoj de afrika socio kaj geedzecaj modeloj estas partianigitaj de "kontraŭdiraj koncernoj de [[nostalgio]] por tradicia afrika kulturo kontraŭ kritiko de poligamio kiel subpremado al virinoj aŭ malprofita por la disvolviĝo."<ref name="Zeitzen 2008 5"/> Poligamio estis kondamnita kiel formo de misuzo de [[homaj rajtoj]], kun koncernoj starigitaj super hejma perforto, devigita geedzeco, kaj neglekto. La plej majoritato de la landoj el la mondo, inklude eventuale ĉiujn disvolviĝintajn landojn el la mondo, ne permesas poligamion. Estis alvokoj por la abolo de poligamio en disvolviĝintaj landoj. [[Dosiero:Frans Hals - Portret van een stel in een landschap - Google Art Project.jpg|eta|Edzoparo, en pentraĵo de [[Frans Hals]], 1622.]] ==== Poliginio ==== Kvankam socio povas esti klasita kiel poliginia, ne ĉiu geedzeco en ĝi necese estas; monogama geedzeco povas fakte hegemonii. Pro tia fleksebleco antropologo [[Robin Fox]] atribuas sian sukceson kiel socia eltensistemo: "Tio ofte signifis – konsiderinte la malekvilibron en la seksaj proporcioj, la pli altan masklan infanmortindicon, la pli mallongan vivodaŭron de maskloj, la perdon de maskloj en [[milito]], ktp. – ke ofte virinoj estis lasitaj sen financa elteno el edzoj. Por korekti tiun kondiĉon, inoj devis esti mortigitaj dumnaske, resti solaj, iĝi [[prostituitino]]j, aŭ esti enfermitaj en fraŭlaj religiaj ordenoj. Poliginiaj sistemoj havas la avantaĝon ke ili povas promesi, kiel faras [[Mormonoj]], hejmon kaj familion por ĉiu virino."<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Reproduction & Succession: Studies in Anthropology, Law, and Society|familia nomo=Fox|persona nomo=Robin|jaro=1997|loko=New Brunswick, NJ|eldoninto=Transaction Publishers|paĝo=48}}</ref> Tamen, poliginio estas seksa afero kiu havigas al homoj nesimetriajn profitojn. En kelkaj okazoj, estas granda aĝodiferenco (ĝis unu generacio) inter viro kaj lia pli juna edzino, rezulte en povodiferenco inter ambaŭ. Tensioj ekzistas ne nur ''inter'' seksoj, sed ankaŭ ''ene de'' seksoj; maljunaj kaj junaj viroj konkurencas por edzinoj, kaj maljunaj kaj junaj edzinoj en la sama hejmo povas esperti radikale diferencajn vivkondiĉojn, kaj internan hierarkion. Kelkaj studoj sugestis, ke la rilato de edzino kun aliaj virinoj, inklude kunedzinojn, kromedzinon kaj inan parencon de edzo, estas pli kritika rilato ol tiu kun ŝia edzo pro ŝia produktaj, reproduktaj kaj personaj atingoj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Polygamy: A Cross-Cultural Analysis|familia nomo=Zeitzen|persona nomo=Miriam Koktvedgaard|jaro=2008|loko=Oksfordo|eldoninto=Berg|paĝoj=125–7}}</ref> En kelkaj socioj, la kunedzinoj estas parencoj, kutime fratinoj, praktiko nomita ''fratina poliginio''; nome antaŭ-ekzistanta rilato inter la kunedzinoj oni supozas, ke malpliigas la eblajn tensiojn ene de la geedzeco.<ref name="Zeitzen 2008 9">{{Citaĵo el libro|titolo=Polygamy: A Cross-Cultural Analysis|familia nomo=Zeitzen|persona nomo=Miriam Koktvedgaard|jaro=2008|loko=Oksfordo|eldoninto=Berg|paĝo=9}}</ref> Fox asertas, ke "la ĉefa diferenco inter poliginio kaj monogamio povus esti statigita tiele: dum plurala pariĝado okazas en ambaŭ sistemoj, sub poliginio kelkaj unioj povas esti agnoskitaj kiel laŭleĝaj geedzoj dum sub monogamio nur unu el la unioj estas tiele agnoskita. Ofte, tamen, malfacilas marki fortan kaj rapidan linion inter ambaŭ."<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Reproduction & Succession: Studies in Anthropology, Law and Society|familia nomo=Fox|persona nomo=Robin|jaro=1997|loko=New Brunswick, NJ|eldoninto=Transaction Publishers|paĝo=21}}</ref> Ĉar poligamio en Afriko estas pli kaj pli submetita al juraj limigoj, varianta formo ''[[de facto]]'' (male al laŭleĝa aŭ ''[[de jure]]'') de poliginio estas praktikata en urbaj centroj. Kvankam ĝi ne inkludas multajn (nune nelaŭleĝajn) formalajn geedzecojn, la hejmaj kaj personaj aranĝoj sekvas malnovajn poliginiajn modelojn. La ''de facto'' formo de poliginio troviĝas ankaŭ en aliaj partoj de la mondo (inklude kelkajn sektojn de Mormonoj kaj islamajn familiojn en Usono).<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Polygamy: A Cross-Cultural Analysis|familia nomo=Zeitzen|persona nomo=Miriam Koktvedgaard|jaro=2008|loko=Oksfordo|eldoninto=Berg|paĝoj=17, 89–107}}</ref> En kelkaj socioj kiaj la [[Lovedu]] de [[Sudafriko]], aŭ la [[Nueroj]] de [[Suda Sudano]], aristokrataj virinoj povas iĝi femalaj 'edzoj.' Ĉe la Lovedu, tiu femala edzo povas ekhavi nombrajn poligamiajn edzinojn. Tio ne estas lesba rilataro, sed rimedo por legitime etendi reĝan stirpon per ligado de la gefiloj de tiuj edzinoj al ĝi. La rilataro estas konsiderata nek poliginia, nek poliandria, ĉar la ina edzo estas fakte ekhavante virseksajn socipolitikajn rolojn.<ref name="Zeitzen 2008 9"/> Religiaj grupoj havas diferencajn vidpunktojn pri la legitimeco de la [[poliginio]]. Ĝi estas permesata en [[Islamo]] kaj [[Konfuceismo]], kvankam en plej areoj nuntempe ĝi estas neofta.<ref name="Dinah">{{Citaĵo el la reto|url=http://dinahproject.com/articles_view_details.asp?id=217|titolo=Polygamy in History|eldoninto=The Dinah Project|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101031155502/http://dinahproject.com/articles_view_details.asp?id=217|arkivdato=31a de oktobro 2010}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://threekingdoms.com/history.htm|titolo=Romance of Three Kingdoms – by Luo Guanzhong – History|eldoninto=Threekingdoms.com|alirdato=2016-02-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120415045747/http://threekingdoms.com/history.htm|arkivdato=2012-04-15}}</ref> [[Judismo]], [[Kristanismo]] kaj [[Hinduismo]] estis permesintaj poliginion en la pasinteco, sed ĝi estas malpermesita nuntempe en tiaj socioj.<ref name="Dinah"/> [[Dosiero:Nepalese marriage.jpg|eta|[[Nepalo|Nepala]] nuptofesto en tradicia vestaro.]] ==== Poliandrio ==== {{Ĉefartikolo|Poliandrio}} [[Poliandrio]] estas rimarkinde pli rara ol poliginio, kvankam malpli rara ol la figuro ofte citata en la ''Ethnographic Atlas'' (1980) kiu listigis nur tiujn poliandriajn sociojn troviĝantajn en la [[Himalajaj Montoj]]. Pli ĵusaj studoj trovis 53 sociojn ekster la 28 trovitaj en Himalajo kiuj praktikas poliandrion.<ref>{{Cite journal|last1=Starkweather|first1=Katherine|last2=Hames|first2=Raymond|title=A survey of non-classical polyandry|journal=Human Nature|date=Junio 2012|volume=23|issue=2|page=149}}</ref> Ĝi estas plej ofta en egalecaj socioj markitaj de alta maskla mortindico aŭ maskla forestismo. Ĝi estas asocia kun ''partebla patreco'', la kultura kredo ke filo povas havi pli ol unu patro.<ref>{{Cite journal|last1=Starkweather|first1=Katherine|last2=Hames|first2=Raymond|title=A survey of non-classical polyandry|journal=Human Nature|date=Junio 2012|volume=23|issue=2|page=150}}</ref> La klarigo por poliandrio en la Himalajaj Montoj estas rilataj al la malabundo de tero; la geedziĝo de ĉiuj fratoj en familio de la sama edzino (''frata poliandrio'') ebligas ke la familia tero restu netuŝita kaj nedividita. Se ĉiu frato edziĝas separate kaj havas filojn, familia tero estu dispartita en neelteneblaj malgrandaj kampopecetoj. En Eŭropo, tio estis evitata pere de la socia praktiko de nepartabla [[heredo]] (tio estas senheredigi plej idojn, kelkaj el kiuj iĝis fraŭlaj gemonaĥoj kaj pastroj).<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Dynamics of polyandry: kinship, domesticity, and population on the Tibetan border|familia nomo=Levine|persona nomo=Nancy|jaro=1998|loko=Ĉikago|eldoninto=University of Chicago Press}}</ref> ==== Plurala geedzeco ==== [[Grupa geedzeco]] (konata ankaŭ kiel ''mult-flanka geedzeco'') estas formo de [[pluramemo]] en kiu pli ol du personoj formas [[familio|familian unuiĝon]], kun ĉiuj membroj de la grupa geedzeco konsiderataj geedzigitaj al ĉiuj la aliaj membroj de la grupa geedzeco, kaj ĉiuj membroj de la geedzeco kunhavas [[patro|patran]] respondecon por ajna filo produktita el la geedzeco.<ref name="murdock-1949-definition">Murdock, 1949, p. 24. "''Grupa geedzeco'' aŭ patra unuiĝo enhavanta samtempe kelkajn virojn kaj kelkajn virinojn."</ref> Neniu lando laŭleĝe akceptas grupan geedzecon, nek laŭleĝe nek kiel geedza [[civila juro]], sed historie ĝi estis praktikita de kelkaj kulturoj de Polinezio, Azio, Papuo-Nov-Gvineo kaj Ameriko – same kiel ĉe kelkaj [[Intenca komunumo|intencaj komunumoj]] kaj alternativaj subkulturoj kiaj la komunumo Oneida en sub-ŝtato [[Novjorkio]]. El la 250 socioj registritaj de la usona antropologo George P. Murdock en 1949, nur la [[Kaingangoj]] de Brazilo havis grupan geedzecon.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/247131/group-marriage|titolo=Group Marriage|gazeto=Encyclopædia Britannica}}</ref> [[Dosiero:Royal Wedding Stockholm 2010-Slottsbacken-03.jpg|eta|250ra|Sveda reĝa geedziĝo de [[Viktoria (Svedio)|Viktoria]] kaj de [[Princo Daniel]], 2010.]] === Riproĉeblaj geedzecoj === ==== Infana geedzeco ==== {{Ĉefartikolo|Infana geedzeco}} Infana geedzeco estas geedzeco kie unu aŭ ambaŭ partneroj estas sub la aĝo de 18.<ref name="Child Marriage">[http://www.unicef.org/protection/57929_58008.html Child Marriage] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180907061839/https://www.unicef.org/protection/57929_58008.html |date=2018-09-07 }} UNICEF (2011)</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hrw.org/news/2013/06/14/q-child-marriage-and-violations-girls-rights|titolo=Q & A: Child Marriage and Violations of Girls' Rights - Human Rights Watch|alirdato=7a de Oktobro 2014}}</ref> Ĝi estas rilata al la fila [[Fianĉiĝo|fianĉigo]] kaj al la [[adoleska gravedeco]]. Infana geedzeco estis ofta tra la historio, eĉ ĝis la 1900-aj jaroj en Usono, kie en 1880, en la ŝtato [[Delavaro]], la aĝo de akcepto por geedzeco estis 7 jara aĝo.<ref name="gmu-aoc">{{cite web |title=Age of Consent Laws [Table] |url=https://chnm.gmu.edu/cyh/primary-sources/24 |website=Children & Youth in History |publisher=[[:en:Roy Rosenzweig Center for History and New Media]] |accessdate=9 novembro 2020 |archiveurl=https://archive.today/20180109155442/https://chnm.gmu.edu/cyh/primary-sources/24 |archivedate=9 januaro 2018 |quote=Komentita de Stephen Robertson, kompilita el kombinaĵo de historiaj kaj nuntempaj fontoj |url-status=live}}</ref> Nuntempe ĝin malaprobas internaciaj homrajtaj organizaĵoj.<ref name="bbc.co.uk">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/people/features/ihavearightto/four_b/casestudy_art16.shtml|titolo=I have a right to - BBC World Service|alirdato=7a de Oktobro 2014}}</ref><ref name="who.int">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2013/child_marriage_20130307/en/|titolo=WHO - Child marriages: 39 000 every day|alirdato=7a de Oktobro 2014}}</ref> Infana geedzeco estas ofte aranĝita inter la familioj de estontaj gefianĉoj, foje tiom tuje kiom la filino estas naskiĝinta.<ref name="bbc.co.uk"/> Tamen, en la fino de la 1800-aj jaroj en Anglio kaj en Usono, [[Feminismo|feministaj]] aktivuloj ekplendis por la altigado de la aĝo de geedzecaj konsentoleĝoj, kiuj estis finfine ŝanĝita en la 1920-aj jaroj, kiam oni levis ĝin ĝis 16-18.<ref name="encyclopedia-aoc">{{Cite web|last1=Bullough|first1=Vern L.|title=Age of Consent|url=http://www.encyclopedia.com/topic/age_of_consent.aspx|website=Encyclopedia|publisher=Gale Group|accessdate=18a de Oktobro 2015}}</ref> Infana geedzeco povas okazi ankaŭ en la kunteksto de [[forkapto de la fianĉino]].<ref name="bbc.co.uk"/> En la jaro 1552, John Somerford kaj Jane Somerford Brereton estis geedzigitaj je aĝo de 3 kaj 2, respektive. Dekdu jarojn poste, en 1564, John iris al divorco.<ref name="woman-compendium">{{Cite book|authors=Hermann Heinrich Ploss, Max Bartels, Paul Bartels|title=Woman: An Historical Gynæcological and Anthropological Compendium|date=1935|publisher=William Heinemann (Medical Books) Ltd.|location=London, England|isbn=978-1-4831-9419-6|page=129|url=https://books.google.com/books?id=_yW0BQAAQBAJ&pg=PA129&lpg=PA129&dq=129}}</ref><ref name="faqs-aoc">{{Cite web|title=Age of Consent|url=http://www.faqs.org/childhood/A-Ar/Age-of-Consent.html|website=Faqs.org|accessdate=18a de Oktobro 2015}}</ref> [[Dosiero:Giotto - Scrovegni - -12- - Wedding Procession.jpg|dekstra|250ra|eta|[[Giotto di Bondone]], ''La Procesio de geedziĝo de la Virgulino''.]] Kvankam infana geedzeco povas okazi ĉe knaboj kaj ĉe knabinoj, plimulto de infanaj geedzoj estas knabinoj.<ref>[http://www.unicef.org/policyanalysis/files/Note_on_Child_Marriage.pdf A Note on Child Marriage] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180819082235/https://www.unicef.org/policyanalysis/files/Note_on_Child_Marriage.pdf |date=2018-08-19 }} UNICEF (Julio 2012), p. 3</ref> En multaj okazoj, nur unu geedza partnero estas infano, kutime la femalo, pro la gravo kion oni donas en multaj socioj al la ina [[virgeco]].<ref name="bbc.co.uk" /> Kaŭzoj de infana geedzeco povas esti [[malriĉeco]], edzinprezo, [[doto]], leĝoj kiuj permesas infanan geedzecon, [[religio|religiaj]] kaj [[Kunula premo|sociaj premoj]], regionaj kutimoj, timo resti needziniĝinta, kaj perceptita malkapablo de virinoj por labori por mono. Nuntempe, infana geedzeco estas tre disvastigita en partoj de la mondo; kaj plej ofta en [[Suda Azio]] kaj en [[sub-Sahara Afriko]], kie pli ol duono de la virinoj en kelkaj landoj en tiuj mondoregionoj estas edzinigitaj antaŭ iliaj 18 jaroj.<ref name="bbc.co.uk"/> La okazado de infana geedzeco falis en plej partoj de la mondo. En disvolvigitaj landoj infana geedzeco estas eksterleĝa aŭ limigita. Junulinoj kiuj edziniĝas antaŭ la 18-jaraĝo estas je pli granda risko iĝi viktimoj de hejma violento, ol tiuj kiuj edziniĝas poste, speciale kiam ili edziniĝas al multe pli aĝa viro.<ref name="who.int"/> ==== Geedzeco pro konveno ==== {{Ĉefartikolo|Geedzeco pro konveno}} [[Geedzeco pro konveno]] aŭ ''Geedzeco de oportuno'' estas geedzeco kreita pro diversaj kialoj krom [[romantika amo]], [[fianĉiĝo]] kaj deziro konstrui vivon kune. Kutime la ĉefa celo estas akiri certan avantaĝon - kutime por persona gajno, aŭ alia strategia celo, kiel politika geedzeco. En modernaj tempoj, unu el la plej oftaj kialoj de oportuna geedzeco estas akiri [[vizo]]n. En ĉi tiuj kazoj, unu el la geedzoj eble bezonas loĝpermeson por daŭre vivi ene de la limoj de certa lando, dum lia/ŝia edz(in)o povas konsenti geedziĝi por helpi ilin pri tio. Ĉi tiuj geedzeco ofte estas sen romantikaj sentoj, kaj ofte la sama paro havas neniun intencon vivi kune kiel vivpartneroj. Alia kialo por geedzeco de oportuno estas financa gajno. Ekzemple, riĉaj homoj povas elekti oportunan geedzecon por protekti siajn aktivaĵojn aŭ redukti sian impostdevon. En ĉi tiuj kazoj, foje la geedzoj ne intencas vivi kune kiel paro. ==== Ŝajna geedzeco ==== {{Ĉefartikolo|Ŝajna geedzeco}} [[Ŝajna geedzeco]] estas geedzeco en kiu ne ekzistas vera intenco geedziĝi, ilia celo ne estas fondi [[familio]]n sed ofte nur ricevi certan profiton, kiun la [[ŝtato]] donas al edziĝinta persono, tiel [[Trompo|trompante]] la aŭtoritatojn. Ĉi tiuj avantaĝoj povas esti akiro de [[Elmigrado|enmigradpermeso]] aŭ asimilado pro [[familia rekunigo]] kaj similaj. Ŝajna geedzeco kutime finiĝas post mallonga tempo, post kiam la celo por kiu ĝi estis kreita estas plenumita <ref>{{Cite web|url=https://www.hg.org/legal-articles/a-bad-marriage-is-not-the-same-as-a-sham-marriage-28481|title=A Bad Marriage Is Not the Same as a Sham Marriage|publisher=HG.org|author=Law Offices of Susan V. Perez|access-date=14a de Aprilo 2019}}{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/488521/Sham_Marriages_v1.0_EXT_clean.pdf|title=Criminal investigation: sham marriage|publisher=UK Government - Home Office|date=19 August 2015|access-date=14a de Aprilo 2019}}</ref>. Kiam ŝajna geedzeco profitigas nur unu el la geedzoj, la geedzeco foje estas farita kontraŭ [[pago]] <ref>{{Cite web|url=http://voif.org/|title=Victims of Immigration Fraud|website=voif.org|access-date=23a de Majo 2018}}{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==== Devigita geedzeco ==== {{Ĉefartikolo|Devigita geedzeco}} [[Dosiero:Oskar Shmerling. Free love (Forced marriage). Molla Nasreddin.jpg|eta|dekstra|220ra|Kritikoj kontraŭ la tradicion de deviga geedzeco ĉe [[Azerioj]] el la satira gazeto de la 20a jarcento Molla Nasraddin.]] [[Devigita geedzeco]] aŭ ''deviga geedzeco'' (ankaŭ ''nevola'' kaj ''geedziĝo'') estas geedziĝo, en kiu unu aŭ ambaŭ de la partioj estas edziĝinta sen sia konsento aŭ kontraŭ sia volo. Malvola geedziĝo devias de [[fiksita geedzeco]] aŭ aranĝita geedzeco, en kiu ambaŭ partioj konsentas pri la asistado de siaj gepatroj aŭ tria partio (kiel ekzemple edzperisto) en identigado de geedzeco. Ekzistas ofte kontinuumo de devigo uzita por devigi geedziĝon, intervalante de tute fizika perforto ĝis subtila psikologia premo.<ref>{{Cite journal|last1=Sharp|first1=Nicola|title=Forced Marriageinthe UK: A scoping study on the experience of women from Middle Eastern and North East African Communities|accessdate=29a de Septembro 2015|publisher=Refuge|location=[[Londono]]|format=PDF}}</ref> Malvola geedziĝo daŭre estas praktikita en diversaj kulturoj trans la mondo, precipe en partoj de [[Sudazio]] kaj [[Afriko]]. Kelkaj akademiuloj protestas kontraŭ uzo de la termino "malvola geedziĝo", ĉar ĝi alvokas la ĝeneralan konsentan legitiman lingvaĵon de geedziĝo (kiel ekzemple edzo/edzino) por travivaĵo, kiu estas ĝuste la kontraŭo.<ref>{{Cite journal|last1=Bunting|first1=Annie|title=‘Forced Marriage’ in Conflict Situations: Researching and Prosecuting Old Harms and New Crimes|accessdate=29a de Septembro 2015|publisher=Canadian Journal of Human Rights|location=[[Winnipeg]]}}</ref> Gamo da alternativoj ekzistas, inkluzive de malvola geedza unuiĝo, kaj geedza [[sklaveco]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1563842|titolo=Forced Marriage as a Harm in Domestic and International Law|verko=ssrn.com}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1757283|titolo=Forced Marriage and the Exoticization of Gendered Harms in United States Asylum Law|verko=ssrn.com}}</ref> ==== Aranĝita geedzeco ==== {{Ĉefartikolo|Aranĝita geedzeco}} [[Dosiero:V.V.Pukirev - The Arranged Marriage.jpg|eta|maldekstre|220ra|Malekvilibra geedzeco, pentraĵo de la 19a jarcento fare de rusa artisto [[Pukirev]]. Ĝi priskribas [[Aranĝita geedzeco|aranĝitan geedzecon]] kie junulino estas devigita edziniĝi al iu kiun ŝi ne amas.]] [[Aranĝita geedzeco]] aŭ ''fiksita geedzeco'' (ankaŭ geedziĝo) estas speco de geedzeca unio kie la novedzino kaj eĉ [[edzo]] estas elektitaj fare de iliaj familioj ĉefe sen konsidero al la deziro de la juna edzino. Fiksita geedziĝo devias de sendependa geedziĝo - nomita amgeedziĝo en kelkaj mondopartoj - kie la individuoj trovas kaj elektas siajn proprajn geedzojn; fiksitaj geedziĝoj, en kontrasto, estas kutime starigitaj fare de la gepatroj aŭ pli maljuna familiano. En kelkaj kazoj, fiksita geedziĝo implikas edzperanton aŭ eĉ edzperiston kiel ekzemple [[pastro]] aŭ religiema gvidanto, geedzeca ejo, reciprokaj amikoj aŭ fidinda tria partio. Fiksitaj geedziĝoj varias en naturo kaj en kiom multe da tempo pasas inter unua enkonduko-renkontiĝo kaj fianĉiĝo. ==== Geedziĝo de ŝtato ==== [[Geedziĝo de ŝtato]] estas diplomatia aranĝo en kiu geedziĝo inter membroj de regantaj familioj aŭ [[ŝtatestro]]j estas uzata por plifortigi politikajn aliancojn, certigi pacon aŭ influi internaciajn rilatojn inter ŝtatoj.<ref name="wikipedia">{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/State_marriage|title=State Marriage|publisher=Wikipedia|accessdate=la 9-an de majo 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801000000/https://en.wikipedia.org/wiki/State_marriage|archive-date=la 1-an de aŭgusto 2024}}</ref> Tiuj geedziĝoj ofte havas simbolan kaj strategian signifon, celante stabiligi rilatojn, solvi konfliktojn aŭ vastigi influon per familiaj ligoj.<ref name="britannica">{{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/diplomacy|title=Diplomacy|publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=la 9-an de majo 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801000000/https://www.britannica.com/topic/diplomacy|archive-date=la 1-an de aŭgusto 2024}}</ref> Historie, ŝtataj geedziĝoj estis ofta praktiko en [[monarkio]]<nowiki/>j, precipe en [[Eŭropo]], kie dinastiaj ligoj povis determini la geopolitikan ekvilibron.<ref name="wikipedia" /> En modernaj tempoj, tiaj geedziĝoj estas maloftaj pro la malkresko de monarkioj kaj la pliiĝo de demokratiaj sistemoj, kvankam simbolaj geedziĝoj inter elstaraj figuroj ankoraŭ povas havi politikan pezon.<ref name="history">{{cite web|url=https://www.history.com/news/royal-weddings-diplomacy|title=Royal Weddings and Diplomacy|publisher=History.com|accessdate=la 9-an de majo 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20230101000000/https://www.history.com/news/royal-weddings-diplomacy|archive-date=la 1-an de januaro 2023}}</ref> === Samseksaj kaj triagenraj geedzecoj === {{Ĉefartikolo|Samseksa geedzeco}} Kiel oni menciis jam, ekzistas kelkaj tipoj de sam-seksaj, ne-seksa geedzeco en kelkaj stirpo-bazaj socioj; tiu sekcio rilatas al sam-seksaj unuiĝoj. Kelkaj kulturoj inkludas individuojn ĉu tria-seksajn (duspirituloj aŭ transseksigitaj), kiaj la ''berdaĉe'' de la Zunioj en Nov-Meksiko. We'wha, unu el la plej prestiĝaj maljunuloj de la Zunioj (nome Ihamana, spirita estro) servis kiel sendito de la Zunioj al Vaŝingtono, kie li kunvenis kun la Prezidento [[Grover Cleveland]]. We'wha havis edzon kiu estis ĝenerale agnoskita kiel tio.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=A History of Same-Sex Marriage|familia nomo=Eskridge|persona nomo=William N.|jaro=1993|gazeto=Virginia Law Review|volumo=79|numero=7|COI=10.2307/1073379|paĝoj=1453–58}}</ref> [[Dosiero:Wedding-chantelois-gomez.jpg|eta|Nupto de Mathieu Chantelois kaj Marcelo Gomez.]] Kvankam estas relative ĵusa praktiko garantii al sam-seksaj paroj la saman formon de laŭleĝa patra agnosko kiel ofte oni garantias al miks-seksaj paroj, estas ioma historio de registritaj sam-seksaj unuiĝoj tra la tuta mondo.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1ha9GgWNmy0C&pg=PT267 |title=The Origins and Role of Same-sex Relations in Human Societies |publisher=McFarland |isbn=978-0-7864-3513-5|year=2009|author1=Neill|first1=James}}</ref><ref name="same_sex_marriage_a09">{{Cite book|last1=Alderson|first1=Kevin|last2=Lahey|first2=Kathleen A.|title=Same-Sex Marriage: The Personal and the Political|url = https://books.google.com/?id=hR0_CoNj6GAC&pg=RA1-PA16|year = 2004|publisher = Insomniac Press |isbn=978-1-894663-63-2|page=16}}</ref> [[Antikva Grekio|Antikvgrekaj]] [[Samseksemo|samseksemaj rilatoj]] estis kvazaŭ moderna kunula geedzeco, malkiel diferenc-seksa geedzeco en kiuj la edz(in)oj havas malmultajn emociajn ligojn, kaj la edzo havis liberon engaĝiĝi en [[ekstergeedzecaj seksaj rilatoj]]. La [[Teodozia kodo]] (''C. Th.'' 9.7.3) publikigita en la jaro 438 metis severajn punojn aŭ eĉ morton por sam-seksaj rilatoj,<ref>''ubi scelus est id, quod non proficit scire, ubi venus mutatur in alteram formam, ubi amor quaeritur nec videtur, iubemus insurgere leges, armari iura gladio ultore, ut exquisitis poenis subdantur infames, qui sunt vel qui futuri sunt rei.''[http://ancientrome.ru/ius/library/codex/theod/liber09.htm#7 Ancientrome.ru] "kie oni trovos tiun krimon, kiu maltaŭgas eĉ esti konata, ni ordonas la leĝon levi armilon per revenĝa glavo kontraŭ la fifamaj viroj kiuj estas, aŭ estos en estonteco kulpaj je tio, kaj povas suferi la plej severajn punojn." traduko de Lord William Blackstone, ''Commentaries on the Laws of England'' (Oxford: Clarendon Press, 1769, Vol. IV, pp. 215–16.</ref> sed la preciza intenco de la leĝo kaj ties rilato kun la socia praktiko estas neklara, ĉar ekzistas nur kelkaj ekzemploj de sam-seksa geedzeco en tiu kulturo.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://jfh.sagepub.com/cgi/content/short/32/4/343|titolo=The Marriage Revolution in Late Antiquity: The Theodosian Code and Later Roman Marriage Law|familia nomo=Kuefler|persona nomo=Mathew|jaro=2007|gazeto=Journal of Family History|volumo=32|numero=4|COI=10.1177/0363199007304424|paĝoj=343–70}}</ref> Sam-seksaj unuiĝoj okazis ankaŭ en kelkaj regionoj de Ĉinio, kia [[Fuĝjano]].<ref>{{Cite book|last1=Hinsch|first1=Bret|title=Passions of the Cut Sleeve: The Male Homosexual Tradition in China|year=1990|publisher=Reed Business Information, Inc.|isbn=0-520-07869-1}}</ref> === Portempa geedzeco === Kelkaj kulturoj praktikis portempajn kaj kondiĉajn geedzecojn. Ekzemploj estas la [[Keltoj|kelta]] praktiko de [[manengaĝiĝo]] kaj fiks-daŭra geedzeco en la islamaj komunumoj. Antaŭ-islamaj [[araboj]] praktikis formon de portempa geedzeco kiu sekvas nuntempe en la nuna praktiko de la ''Nikah Mut'ah'', nome kontrakto por fiksa-daŭra geedzeco. La islama profeto [[Muhammad]] aprobis portempan geedzecon – nome ''sigheh'' en [[Irano]] kaj ''muta'a'' en [[Irako]] – kiuj povas havigi legitimigan kovron por seksolaboristoj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=pnGwP9-FĥYC&pg=PA36|titolo=Deconstructing sexuality in the Middle East: challenges and discourses|familia nomo=İlkkaracan|persona nomo=Pınar|jaro=2008|eldoninto=Ashgate Publishing, Ltd.|ISBN=0-7546-7235-2|paĝo=36}}{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La samaj formoj de portempa geedzeco estis uzitaj en Egipto, Libano kaj Irano por fari donacon de homa ovaro laŭleĝe por envitra fekundigo; tamen virino ne povas uzi tiun tipon de geedzeco por atingi sperman donacon.<ref>{{Cite journal|last=Inhorn|first=Marcia|title=Making Muslim Babies: IVF and Gamete Donation in Sunni versus Shi'a Islam|journal=Culture, Medicine and Psychiatry|year=2006|volume=30|issue=4|pages=427–50|doi=10.1007/s11013-006-9027-x|pmid=17051430|pmc=1705533}}</ref> Interislamaj polemikoj rilataj al la ''Nikah Mut'ah'' rezultis en tio ke tiu praktiko estis limigita ĉefe al la [[Ŝijaismo|Ŝijaismaj]] komunumoj. La patrinliniaj [[Mosuoj]] de Ĉinio praktikas tion kion ili nomigas "voja geedzeco". === Kunloĝado === [[Dosiero:Edinburgh 1130062 nevit.jpg|eta|Nupto en [[Skotlando]].]] Vidu artikolon [[Provedziĝo]] En kelkaj jurisdikcioj [[kunloĝado]], en kelkaj cirkonstancoj, povas konstitui ian tipon de jura geedzeco, neregistritan kunloĝadon aŭ partnerecon, aŭ alimaniere havigi al la needziĝintaj partneroj variajn rajtojn kaj respondecojn; kaj en kelkaj landoj la leĝoj agnoskas kunloĝadon kiel surogato de institucia geedzeco por profitoj por impostado kaj [[sociala sekureco]]. Tio okazas, por ekzemplo, en [[Aŭstralio]].<ref>[http://www.austlii.edu.au/au/legis/cth/consol_act/itaa1997240/s995.1.html Income Tax Assessment Act 1997 – Sect 995.1(1)]: ""spouse" of an individual includes: (a) another individual (whether of the same sex or a different sex) with whom the individual is in a relationship that is registered under a * State law or * Territory law prescribed for the purposes of section 22B of the Acts Interpretation Act 1901 as a kind of relationship prescribed for the purposes of that section; and (b) another individual who, although not legally married to the individual, lives with the individual on a genuine domestic basis in a relationship as a couple."</ref> Kunloĝado povas esti eblo celita kiel formo de rezistado al la tradicia instituciita geedzeco. Tamen, en tiu kunteksto, kelkaj landoj rezervas tiun rajton por difini tiun rilaton kiel patra, aŭ alimaniere por reguligi la rilaton, eĉ se la rilato ne estis registrita ĉe la ŝtato aŭ religia institucio.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Deinstitutionalization of American Marriage|familia nomo=Cherlin|persona nomo=Andrew J.|jaro=2004|gazeto=Journal of Marriage and the Family|volumo=66|numero=4|COI=10.1111/j.0022-2445.2004.00058.x|paĝoj=848–61}}</ref> Inverse, instituciita geedzeco povas ne inkludi kunloĝadon. En kelkaj okazoj paroj vivantaj kune ne deziras esti agnoskitai kiel edz(in)iĝintaj. Tio povas okazi ĉar [[pensio]] aŭ edzinelteno povus esti malprofite tuŝitaj; pro impostaj konsideroj; pro enmigraj aferoj aŭ pro aliaj tialoj. Tia geedzeco iĝis pli kaj pli oftaj en [[Pekino]]. Guo Jianmei, direktoro de la Centro por Virinaj Studoj en la Universitato de Pekino, diris al ĵurnalisto de ''Newsday'', "Survoja geedzeco respegulas gravegajn ŝanĝojn en la ĉina socio." "Survoja geedzeco" referencas al tipo de portempa geedzeco formita de la [[Mosuoj]] de Ĉinio, en kiuj masklaj partneroj loĝas aliloke kaj faras noktajn vizitojn.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|titolo=China's New Brides Put Freedom First/All perks, no work in 'walking marriages'|familia nomo=Gargan|persona nomo=Edward A.|dato=19a de Marto 2001|verkaĵo=Newsday|paĝo=A.04}}</ref> Simila aranĝo en [[Sauda Arabio]], nome ''Nikah Misĝar'' ("misĝara" geedzeco), konsistas je tio ke la edzo kaj la edzino loĝas separate sed renkontiĝas regule.<ref>{{cite news|last=Karam|first=Souhail|title=Misyar offers marriage-lite in strict Saudi society|agency= Reuters| date = 21a de Julio 2006|url=http://www.boston.com/news/world/middleeast/articles/2006/07/21/misyar_offers_marriage_lite_in_strict_saudi_society/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090218200946/http://www.boston.com/news/world/middleeast/articles/2006/07/21/misyar_offers_marriage_lite_in_strict_saudi_society/|archivedate=18a de februaro 2009|work=[[The Boston Globe]]}}</ref> {{Ĉefartikolo|Kontrakta geedzeco}} [[Kontrakta geedzeco]] aŭ '''Neregistrita geedzeco''' (ankaŭ '''fakta geedzeco''' aŭ '''kunvivado''', '''neformala geedzeco''', '''faktaj geedzecaj rilatoj''' (''laŭleĝaj'') estas rilato inter partneroj vivantaj kune (kunvivado), ne formaligita laŭ la maniero preskribita de leĝo kiel geedzeco. Efektive temas pri negeedziĝinta kunvivado en geedzeca formo inter du [[Plenkreskeco|plenkreskuloj]]. == Nupto == {{Ĉefartikolo|Nupto}}En la plej multaj socioj, geedzeco komenciĝas per '''geedziĝa ceremonio kaj/aŭ festo'''. La maniero de la [[ceremonio]] kaj festo dependas de la socio. En modernaj socioj kutime ekzistas kaj religiaj kaj ŝtataj ceremonioj. Depende de la religieco de la paro kaj de la ŝtataj leĝoj, oni faras aŭ ambaŭ ceremoniojn aŭ nur unu el ili. La ŝtata ceremonio kaj registrado de la geedziĝo ankaŭ nomiĝas "civila geedziĝo". En [[Okcidenta civilizo|Okcidentaj]] landoj oni kutime festas kun la [[familio]] kaj [[amiko]]j post unu el la du ceremonioj. La vorto '''geedziĝo''' rilatas al la tuta ceremoniaro kaj festado kiu kondukas al la stato de geedzeco. Ĉe samseksaj paroj oni parolas pri "edziĝo" aŭ "edziniĝo" anstataŭ pri "geedziĝo" (en la ŝtatoj kie eblas [[samseksa geedzeco]]). En landoj, kie ekzistas [[Registrita partnereco|registritaj partnerecoj]], ofte ekzistas ceremonio kaj festo rilata al tiu registriĝo, kiu ofte imitas aŭ iugrade similas al tradicia geedziĝo. [[Dosiero:2007-09-01trauungköln.jpg|eta|Nupto en [[Evangeliismo|Evangelia]] kirko.]] Apud la esprimoj "geedziĝo", "geedziĝa ceremonio" kaj "geedziĝa festo", ekzistas ankaŭ la malpli ofte uzata [[novradiko]] "nupto", kies plej ofta signifo estas "geedziĝa ceremonio aŭ festo", sed kiu ankaŭ povas senŝanĝe esti uzata por ceremonioj kaj festoj kondukantaj al samseksa geedzeco aŭ registrita partnereco. '''Nupto''' estas [[ceremonio]] kaj [[festo]], per kiu du (aŭ pli da) homoj (plej ofte [[fianĉo]] kaj fianĉino) publike celebras sian intencon pri vivkomuneco (plej ofte [[geedziĝo]]). Plej ofte la nupton sekvas pli ampleksa [[nuptofesto]]. La vorto ''nupto'' estas [[sinonimo]], ne nur [[beletro|beletra]], de ''geedziĝo'' aŭ ''edz(in)iĝo''. La vorto ankaŭ indikas la oficialan vivligitecon inter samseksaj paroj, kiujn en kelkaj landoj oni jure same sankcias. La Nederlanda [[Remonstrantoj|Remonstranta]] Eklezio estis, kiom sciate, la unua kristana [[eklezio]] en la mondo, kiu oficiale agnoskis samseksajn nuptojn. Pluraj aliaj eklezioj sekvis. == Historio == {{Ĉefartikolo|Familio}} Logike la apero kaj instituciigo de geedzeco kaj sekve de geedziĝo rilatas al la instituciigo kaj formado de la koncepto de [[familio]] kaj ties funkciigo. Tio certe okazis en [[prahistorio]]. Depende de la diverseco de la socioj, povas esti ke en prasocioj, pratriboj ktp., ne ekzistis familioj kiaj ili estas konataj nuntempe, tio estas unio formata de gepatroj plus gefiloj, tio estas povas esti ke en pratempo la gefiloj ne estu atribuitaj aŭ apartenantaj al preciza paro. Kiam tio ekokazis oni povas paroli pri la ekesto de familio. Tiam oni devas konsideri ĉu la paro temis pri stabila duopo de viro kaj virino kiuj estis la gepatroj de la gefiloj aŭ temas pri aliaj nestabilemaj grupiĝoj. Kiam la stabileco de la paro estis fiksita oni povas paroli pri geedzeco. Tio plej verŝajne estis rilata al [[religio]]j, [[ŝamano]]j aŭ ŝtataj ceremonioj pli politikaj, kiuj agnosku la geedzecon. Ĉiuokaze evidente geedzeco ekzistis antaŭ geedziĝo aŭ nupto, kio supozas pli altan ŝtupon en la evoluo al instituciigo de sociaj aranĝoj. La formaligo de la koncepto geedzeco pli kaj pli plifortiĝis ju pli la institucio ligiĝis al la kontrolo super la gefiloj kaj al la konstituo de la familio kiel socia subgrupo kun ekonomia gravo. === Laŭ kulturoj kaj religioj === ==== En Kristanismo ==== {{Ĉefartikolo|Kristanismo}} [[Pastra geedzeco]] estas termino uzata por priskribi la praktikon permesi al la kristanaj pastroj (tiuj kiuj jam estis ordinitaj) geedziĝi. Tiu practiko estas diferenca el permeso al geedziĝintaj personoj pastriĝi. Pastra geedzeco estas akceptita inter Protestantoj, inklude kaj Anglikanojn kaj Luteranojn. Multaj Orientaj Eklezioj ([[Orienta Ortodoksismo]], Orientaj Ortodoksoj, aŭ Orientaj Katolikoj), kvankam permesas al edzoj ordiniĝi, ne permesas la pastran geedzecon post ordinigo: iliaj paroĥaj pastroj estas often geedziĝintaj, sed ili devas edziĝi antaŭ ordinado al pastreco. ==== En Islamo ==== {{Ĉefartikolo|Geedzeco en Islamo}} En [[Islamo]], la geedziĝo estas jura [[kontrakto]] inter viro kaj virino. Kaj la novedzo kaj la novedzino devas konsenti la geedzecon pro propra volo. Kiel formala kaj ligiga kontrakto, ĉu parola ĉu skriba, estas konsiderata esenca parto de islama geedzeco religie valida kaj priskribas la rajtojn kaj respondecojn de la novedzo kaj la novedzino. La [[divorco]] en Islamo povas havi varion de formoj, kelkaj iniciataj persone de edz(in)o kaj aliaj iniciataj de religia tribunalo nome de edzino plendanta kiu sukcesas en peto de jura divorco pro valida tialo. == Geedzeco laŭ lando == === Brazilo === En [[Brazilo]] estas multaj formoj de geedzeco. Vere, oni povas deklari iun ajn homgrupon "familio". Do, ekzemple, studentoj kiu vivas en sama domo povas deklari sin, laŭleĝe, "familio", la problemo estas la difino de ekonomiaj rilatoj de grupo, kiel heredaj kaj asekuraj rajtoj. Brazila leĝaro konsideras edzigita paro, unu viron kaj unu virinon kiuj seksumas kaj deziras formi familion. Do, al brazila juro, paro ne bezonas formaligi geedzigon, eĉ se unu el ili (aŭ eĉ ambaŭ) jam estis edz(in)igita kun alia persono, ĉar ankaŭ oni ne bezonas formaligi divorcon. Tiel, estas multaj manieroj formi geedzecan geparon en Brazilo: * '''La plej formala''': Komencas per subskribo de antaŭ-edziga pakto antaŭ [[notario]]; poste la ge[[fianĉo]]j iras antaŭ [[juĝisto]] kiu diras ceremoniajn vortojn, la gefianĉoj deklaras parole ke ili volas formi [[familio]]n, subskribas libregon kaj ricevas dokumentojn; sekve, la duopo iras hejmen kaj ŝanĝas vestojn. Post eĉ kelkaj tagoj, la paro iras al [[preĝejo]] laŭ sia religio kaj geedziĝas laŭ religia [[rito]]. Sekve, la geparanoj iras al festego kaj komunikis al siaj geamikoj la geedzigon. Tiu ceremonio ĝenerale daŭras de 1 ĝis 3 tagojn. * '''Nur civila''': Estas kiel la antaŭa, sen la religiaj ritoj, kaj, ĝenerale, sen festo. * '''Nur religia''': La gea paro iras al preĝejo kaj geedziĝas laŭ ritoj. Poste, ili povas ne deklari al notario kiu geedziĝas. La deklaro al notario estas nur formalaĵo por facile pruvi la asekurajn kaj heredajn rajtojn, sed oni povas pruvi tion sen formala notaria deklaro per deklaro de [[eklezio]]. Poligamianoj povas religie geedziĝi, sed nur la unua edz(in)o havas asekurajn kaj heredajn rajtojn, sed ĉiuj gefiloj havas la samajn rajtojn. * '''Ne formala''': Paro konsentas inter si ke ili volas formi familion sen formalaj deklaroj nek ceremonioj, aŭ povas krei sian ceremonion, ktp. Se ili estas gea paro, ne estas problemo, ili akiras aŭtomate asekurajn kaj heredajn rajtojn, nur devante pruvi per atestoj aŭ privataj dokumentoj ke ili honeste kunvivas. Se estas [[samseksemo|samseksemuloj]], ili havas asekurajn rajtojn, sed ne heredajn rajtojn. == Antaŭgeedziĝa seksrilato == {{Ĉefartikolo|Antaŭgeedziĝa seksrilato}} La antaŭgeedziĝa seksrilato estas seksumado praktikita de homoj antaŭ geedziĝo. Historie, la antaŭgeedziĝaj seksrilatoj estis konsiderataj kiel morala [[tabuo]] en multaj kulturoj, kaj konsiderata [[peko]] ĉe plej multaj religioj, sed ekde la [[1960-aj jaroj]] ĝi fariĝis pli vaste akceptita, precipe en okcidentaj landoj. Studo de 2014 de Pew pri tutmonda moraleco trovis, ke antaŭgeedziĝa seksrilato estis konsiderata aparte neakceptebla en "ĉefe islamaj nacioj", kiel [[Malajzio]], [[Indonezio]], [[Jordanio]], [[Pakistano]] kaj [[Egiptio]], ĉiu havante pli ol 90% da malaprobo, dum homoj en okcidenteŭropaj landoj estis kiuj plej akceptas. == Ekstergeedzeca seksumo == {{Ĉefartikolo|Ekstergeedzeca seksumo}} Ekstergeedzeca seksumo (ankaŭ nomata adultero, fornikado, malfideleco, aŭ simple senjuĝe [[amafero]]) estas libervola sekskuniĝo inter edziĝinta persono kaj persono, kiu ne estas lia aŭ ŝia edzino/edzo. Kvankam la difinoj de adulto varias en malsamaj juraj sistemoj, kio estas komuna al ĉiuj estas la fakto de seksa intimeco inter edziĝinta persono kaj persono ekster la geedzeco. Amafero estas parollingva termino por provizora seksa rilato inter du homoj, el kiuj almenaŭ unu estas edziĝinta aŭ en alia persone engaĝita rilato kun aliul(in)o. == Formoj de geedzeco == * [[Bigamio]] * [[Civila geedzeco]] * [[Grupa geedzeco]] * [[Poliandrio]] * [[Poligamio]] * [[Registrita partnereco]] * [[Samseksa geedzeco]] == Vidu ankaŭ == * [[Adulto]] * [[Amoro]], [[Koito]] * [[Pluramemo]] * [[Amo]] * [[Libera unio]] * [[Nupto]] - [[divorco]] - [[fianĉo]] - [[koramiko]] - [[fraŭleco]] * [[Nuptoveturo]] * [[Geedziĝoj Esperantistaj]] * [[Geedzoj]] * [[Edziniĝa robo]] * [[Sojlo]] == Proverbo == Ekzistas pluraj (17 pri edziĝo*) [[proverbo]]j pri geedzeco en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>:{{citaĵo|''Edzo kaj edzino estas nur unu.''}}{{citaĵo|''Edzo kaj edzino -- ĉiela difino.''}}{{citaĵo|''Geedzoj en paco vivas en reĝa palaco.''}} == En Esperanto aperis == * [[BA10]]: ''Geedziĝo'' de [[Sten Johansson]], pri la sentoj de ĵus-edzino rilate al sia edzo kaj aliaj familianoj kaj ĉirkaŭuloj. == Bibliografio == === En franca === * Lise Vincent Doucet-Bon, ''Le mariage dans les civilisations anciennes'' (coll. « L'Évolution de l'humanité. Bibliothèque de Synthèse historique »), Paris, [[Albin Michel (eldonejo)|Albin Michel]], 1975, 457 p. (prix Alice-Louis Barthou de l'Académie française). * Martine Segalen, ''Éloge du mariage'', coll. « [[Découvertes Gallimard]] », 2003 * Christiane Singer, ''Éloge du mariage, de l'engagement et autres folies'', [[éditions Albin Michel]], 2000, Prix Anna de Noailles de l'Académie française 2000 * Irène Théry, ''Le démariage, justice et vie privée'', Odile Jacob, 1993 === En germana === * Marianne Weber: ''Ehefrau und Mutter in der Rechtsentwicklung''. Tübingen 1907. * Rudolf Schránil, Ludwig Wahrmund: ''Das Institut der Ehe im Altertum''. Böhlau, Weimar 1933. * Dieter Schwab: ''Grundlagen und Gestalt der staatlichen Ehegesetzgebung in der Neuzeit bis zum Beginn des 19. Jahrhunderts''. Bielefeld 1967. * Klaus Jürgen Matz: ''Pauperismus und Bevölkerung. Die gesetzlichen Ehebeschränkungen in den süddeutschen Staaten während des 19. Jahrhunderts''. Clett-Cotta, Stuttgart 1980, ISBN 3-12-915130-3. * Carl Heinz Ratschow, Josef Scharbert u. a.: Ehe/Eherecht/Ehescheidung I. Religionsgeschichtlich II. Altes Testament III. Judentum IV. Neues Testament V. Alte Kirche VI. Mittelalter VII. Reformationszeit VIII. Ethisch IX. Praktisch-theologisch. In: Theologische Realenzyklopädie. Band 9, 1982, S. 308–362 (kulturwissenschaftlicher und theologischer Überblick, mit Literatur) * Ulrich Beck, Elisabeth Beck-Gernsheim: ''Das ganz normale Chaos der Liebe. 12. Auflage''. Suhrkamp, Frankfurt am Main 1990, ISBN 3-518-38225-X. === En hispana === * Luis Martínez Vázquez de Castro, ''El concepto de matrimonio en el Código Civil'', Aranzadi, 2008 ISBN 978-84-470-2929-7 * San Román, Teresa kaj Aurora González Echevarría (1994): ''Las relaciones de parentesco'', Universitat Autònoma de Barcelona, Bellaterra. * Salinas Araneda, Carlos (2009) ''El matrimonio religioso ante el derecho chileno'', Pontificia Universidad Católica de Valparaíso. * Variaj aŭtoroj (2008). ''El matrimonio: ¿contrato basura o bien social?''. Thomson Aranzadi. ISBN 978-84-8355-741-9. * Viladrich, Pedro-Juan (2001). ''El modelo antropológico del matrimonio''. Volumen 31 de ''Documentos del Instituto de Ciencias para la Familia''. Ediciones Rialp. ISBN 9788432133756. == Eksteraj ligiloj == * [http://kontakto.tejo.org/2015/10/geedizgo-kontakto-20154-en-la-reto.html Geedziĝo], [[Kontakto (revuo)|Kontakto]], 2015:4 * [http://www.edzperanto.org/index.php Edzperanto (serĉado de edz(in)oj por esperantistoj)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100518071352/http://www.edzperanto.org/index.php |date=2010-05-18 }} {{eo}} * http://www.pollingreport.com/civil.htm<!-- en:opinion polls en->eo:opinio _polls_ en:the same polls en->eo:la sama _polls_ --> * http://www.lds.org/library/display/0,4945,161-1-11-1,00.html<!-- en:Proclamation On The Family. en->eo:(Deklaracio, Deklaro, Proklamado, Proklamaĵo, Proklamo, Publikigo) Sur (La, Al la, Des, Ju, L') Familio. --> * http://www.best.com/~ddfr/Academic/Price_Theory/PThy_Chapter_21/PThy_Chap_21.html<!-- en:David Friedman, Price Theory: Chapter 21: The Economics of Love and Marriage en->eo:David Friedman, (Prezo, Kurzo) Teorio: Ĉapitro 21: (La, Al la, Des, Ju, L') Ekonomio de (Amo, Ami, Kareco, Ŝategi) kaj Geediziĝo --> * http://www.cdc.gov/nchs/fastats/divorce.htm == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Italienischer Meister des 15. Jahrhunderts 001.jpg|''Geedziga ceremonio'', Italio, 1400-aj jaroj. Dosiero:Knut Ekwall-Frieriet.jpg|Knut Ekwall, ''Edziĝopeto'', 1880–1889. Dosiero:Edmund Blair Leighton - signing the register.jpg|Edmund Blair Leighton, ''Subskribante registron'', 1890. Dosiero:2005-09-02-hochzeit-31.jpg|Civila nupto en Germanio. Dosiero:Shinto married couple.jpg|Japanaj geedzoj. Dosiero:Muslim wedding in India.jpg|Islama geedziĝo en [[Barato]]. </gallery> == Notoj kaj referencoj == {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Marriage|revizio=Marriage}}{{Referencoj|2}} {{Projektoj|commonscat=Weddings|q=Geedzeco}} {{Sekso}} {{Havenda artikolo|Edzeco}} {{Elstara}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Geedzeco| ]] [[Kategorio:Antropologio]] [[Kategorio:Interpersona rilatado]] [[Kategorio:Familia juro]] [[Kategorio:Familio]] [[Kategorio:Religio]] [[Kategorio:Amo]] jv24cwoa5we8m5g1lzv22bp5z1ukdmz 0 24524 9392045 9389854 2026-06-04T15:22:26Z Stefangrotz 91903 Nuligis version 9389854 de [[Uzanto:~2026-32684-17|~2026-32684-17]] ([[Speciala:Contributions/~2026-32684-17|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:~2026-32684-17|diskutpaĝo]]) 9392045 wikitext text/x-wiki {{Informkesto televida kanalo | Firma emblemo = [[Dosiero:Aljazeerainternational.gif]] | Landoj = {{Kataro}} | Unua elsendo = 1-an de novembro 1996 | Ricevo = [[Satelita televido|Satelite]] | Proprietulo = ŝejko [[Hamad bin Thamer Al Thani]] (40%)<br>[[Hamad bin Ĥalifa Al Thani]] (50%)<br>{{Flago|Kataro}} [[Kataro|Katara registaro]] (10%) | Fratinaj kanaloj = | Programa tipo = Informa | Retpaĝaro = {{url|https://www.aljazeera.net/|aljazeera.net}} ([[Araba lingvo|arabe]]) }} '''Al-Ĝazira''' ([[Araba lingvo|arabe]]: الجزيرة "La insulo" aŭ "La araba duoninsulo"), angle skribita '''''Al Jazeera''''', estas [[araboj|araba]] [[informa televidkanalo]] kun sidloko en [[Kataro]]. Al-Ĝazira celas esti la unua politike sendependa televidostacio de [[Okcidenta Azio]]. La stacio ekfunkciis fine de la jaro [[1996]]. Kvankam Al-Ĝazira estas la plej populara stacio inter la arabaj landoj, ĝi estas ofte kritikita fare de la registaro de [[Usono]], ĉar laŭ tiuj la stacio ne estis sufiĉe kritikema al [[Saddam Hussein]] aŭ [[Usama bin Laden]]. Sed ankaŭ dume kelkaj arabaj spektantoj kritikis la stacion, ĉar oni permesis aperigi [[Israelo|israelajn]] oficistojn surekrane. Frumatene de la 13-a de novembro 2001, la tago, kiam la [[nord-alianco]] okupis Kabulon sen batalo, la kabulaj oficejoj de Al-Ĝazira estis detruitaj per du bomboj ĵetitaj de usona militaviadilo.<ref> [[Komitato por Protektado de Ĵurnalistoj]]: [http://www.cpj.org/news/2001/Afghan13nov01na.html ''Afganistano: Usona aeratako detruas oficejojn de Al-Ĝazira en Kabulo''], la 13-an de novembro 2001 ({{en}})</ref> [[Dosiero:Sami al-Hajj back at Al Jazeera.jpg|eta|maldekstra|{{centre|Intervjuo kun la fotisto ''Sami Al-Haj'' [Sami Al-Haĝ] post lia reveno al Doho (2008)}}]] {{Informkesto firmao kaj produkto}} Fotisto de Al-Ĝazira, la sudanano ''Sami Al-Haj'' [Sami Al-Haĝ], estis kaptita survoje al [[Afganistano]] en decembro 2001 kaj sendita al la usona [[malliberejo de Guantanamo]] kiel "kontraŭleĝa batalisto". Lia advokato Clive Stafford-Smith klarigis, interalie, la multajn pridemandadojn efektivigitajn tie, ke dum longa tempo ili havis la solan celon igi lian klienton informanto kontraŭ Al-Ĝazira kaj igi lin atesti ke Al-Ĝazira estis ligita al Al-Kaida.<ref>Asim Khan kaj Mahfoud El Gartit: [http://english.aljazeera.net/archive/2005/10/200849125449995446.html angla artikolo "fotisto de Al-Ĝazira tenita en Guantanamo", de la 26-a de okt. 2005, en la retejo de Al-Ĝazira]</ref> La 7-an de januaro 2007, Sami Al-Haj komencis [[malsatstriko]]n kaj tiam estis perforte nutrita ĝis lia liberigo la 1-an de majo 2008. La registaro de Usono akuzis la televidkanalon Al-Ĝazira dum la [[Tria Golfmilito]] komencita en 2003, ĉar oni prezentis usonajn militkaptitojn tiel kontraŭagante la [[Ĝeneva Konvencio|Ĝenevan Konvencion]] (kiun televidkanaloj el Usono poste plurfoje kontraŭagis mem). En januaro 2003, la angla [[BBC]] subskribis kontrakton kun Al-Ĝazira pri ŝanĝo de informoj kaj filmmaterialoj. En marto 2003, la stacio startis per anglalingva versio surrete. Ekde [[4-a de marto]] [[2003]] estas malpermesite por al-Ĝazira kaj aliaj televidstacioj raporti el la [[Novjorka Borso]], "pro sekurecaj kialoj". La 8-an de aprilo [[2003]], la buroo de la stacio en [[Bagdado]] estis trafita per bomboj, kvankam [[Usono]] precize konis ties situon. Unu riportisto mortis. (Simila atako okazis kontraŭ la [[Kabulo|kabula]] buroo dum la Usona milito kontraŭ [[Afganistano]] en [[2001]]). La 23-an de septembro [[2003]], la iraka registara konsilio malpermesis al al-Ĝazira kaj [[al-Arabija]] je 2 semajnoj la sciigon pri la registara agado, pro probabla apogo de atakoj kontraŭ anoj de registara konsilio. Multaj atakas la televidstacion pro la prezento de la liberecbatalantoj kaj teroristoj, tial la iraka registaro malpermesis la agadon de la Al-Ĝazira en Irako en aŭgusto 2004 por 1 monato, kion oni plilongigis en septembro por nedifinita tempo. La usonaj okupantoj radias anstataŭ tio la arablingvan televidon [[al-Hurra]]. La televido la 15-an de novembro 2006 ekigis programon ankaŭ en la angla lingvo. Angla viva versio estas spektebla ankaŭ per la interreto. (Rimarkigo: "al-Ĝazira" ja signifas arabe "la insulo", sed ĝi historie povas rilati ankaŭ al la regiono [[Al-Ĝazira (Mezopotamio)|al-Ĝazira]] inter la riveroj [[Eŭfrato]] kaj [[Tigriso]] ([[Mezopotamio]]), kiuj sur la Araba Duoninsulo tiom proksimiĝas, ke ili preskaŭ formas insulon.) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.aljazeera.com/ Oficiala anglalingva paĝo] * [https://www.aljazeera.net/ Oficiala arablingva paĝo] * [https://www.youtube.com/watch?v=zBzLNXOtbfk ekzempla filma prezento de Esperanto en la araba, farita en junio 2023 de la kanalo] ''[[Al-Ĝazira]]'' (jen en YouTube) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Televidkanaloj]] [[Kategorio:Kataro]] [[Kategorio:Araba mondo]] [[Kategorio:Araba lingvo en interreto]] [[Kategorio:Arablingvaj amaskomunikiloj]] 64z0019ypqf1hoke5lfwlzna72h4rt1 0 25194 9392289 9314266 2026-06-04T21:08:03Z Stefangrotz 91903 ŝablono ne konfuzu 9392289 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Batalisto|Militisto}}[[Dosiero:British soldier with L85.jpg|dekstra|350ra|eta|[[Unuiĝinta Reĝlando|Brita]] soldato armita per [[L85]]]] '''Soldato''' (derivita de etnolingvaj vortoj, kiuj etimologie signifas ''[[soldo|soldulo]]'') estas armita ano de [[armeo]]. La preciza signifo dependas de lando al lando kaj de la kunteksto. Soldato povas esti: * La plej malsupera ano de la armea hierarkio. * Ĉiuj armeanoj, kiuj ne estas oficiroj. * Iuj armeanoj ĝenerale. Soldato nomiĝas en kelkaj landoj patrujdefendanto. La veraj soldatoj aperis post la [[Romia imperio]] denove nur kun apero de la daŭra armeo. Pli frue la armeo estiĝis dum la [[feŭdismo]] kiel mallongtempa devo partopreni en militiroj. La bildo pri la soldatoj ŝanĝiĝis nur en la 19-a jarcento, kiam la soldatoj estis engaĝitaj ne nur je sia komandanto sed je sia ŝtato. La ĝenerala trudsoldatigo aperis en [[1793]] en [[Francio]] kaj poste disvastiĝis ĝis fino de la 19-a jarcento. Post la unua mondmilito la trudsoldatigo estis malpermesita en la malvenkitaj landoj ([[Germanio]], Hungario) aŭ forte limigita. == Soldatservo (rekrutita armeo) == Deviga soldatservo ekzistas ekzemple en [[Germanio]], [[Svislando]], [[Latvio]], [[Litovio]], [[Finnlando]], [[Svedio]], [[Norvegio]], [[Aŭstrio]], [[Rusio]]. [[Konskripcio]], aŭ en pli limigita senco "deviga servo", estas sistemo trudita de registaro al [[civitano]]j partopreni en aŭ [[civila servo]] aŭ [[militservo]]. Profesia armeo estas en: [[Ĉeĥio]], [[Slovakio]], [[Francio]], [[Hispanio]], [[Portugalio]], [[Britio]], [[Irlando]], [[Belgio]], [[Nederlando]], [[Usono]]. (ekde [[2006]] en [[Rumanio]], [[Slovenio]], ekde [[2010]] en [[Pollando]]). ==Etikaj kaj sociaj aspektoj== La plej konata ideologia fono por la stato de soldateco estas [[militarismo]]. En la tiel nomata [[Okcidento]], la plej grava provo filozofie pravigi ĝin kaj la plej ofte rigardata kiel [[civilizo]]konforma estis proponita de [[Immanuel Kant|Kant]] en 1795 in lia verko ''[[Al Eterna Paco]]''. [[Pacismo]] ofte estas rigardata kaj persekutata kiel atako al soldatoj, ekzemple en [[Germanujo]] en la provoj malpermesi la sloganon "[[Soldatoj estas murdistoj]]" (origine skribita de [[Kurt Tucholsky]]). ===Kulturaj prezentoj=== [[File:Singing games - Soldier, Soldier, will you marry me.jpg|thumb|Bildo de infana [[kantludo]] pri amindumo de virino al soldato, 1890. La angla teksto diras "Soldato, soldato, ĉu vi edziĝos al mi?"]] Ekde la plej frua skribita literaturo, soldatoj estas ofta temo de ĉiaspecaj verkoj, filmoj, kaj ludoj. Plej ofte ili prezentas soldatojn kiel heroojn, sed foje elstarigas la danĝerojn kaj traŭmatojn, kiuj en milito okazas al soldatoj kaj estas okazigataj de ili. === Modernaj esploroj === La statuso de soldato (kiel [[ordono (armeo)|ordonato]], [[heroo]], [[dizerto|dizertinto]] aŭ [[malkuraĝo|malkuraĝulo]] …) estas juĝata laŭ la oficiala kaj efektiva statuso de soldato kiel [[subjekto]] aŭ [[objekto (filozofio)|objekto]]. La respondo al tiu demando estas temo de [[sociologio]]. Ĝi gravas pleje por la socia kaj historia, sed ankaŭ la jura taksado de la soldato kaj ties agoj. La demando, ĉu soldatoj estas konsiderataj de la socio kiel subjektoj, dependas de diversaj faktoroj kaj perspektivoj. Unu nuntempe vasta percepto priskribas ilin kiel ordonatojn sen propra volo kaj do objektojn, ne subjektojn al kiuj oni atribuu pripenson pri ilia situacio kaj memdeciditan agadon. Aliflanke, oni eksplican [[subjektiveco]]n atribuas foje al tiuj, "kiuj ne nur efektivigas siajn ordonojn, kiel oni atendas, sed faras pli ol la estroj atendas de ili" kaj "(k)iam tiu neatendita aŭ preterordona efektivigo estas almenaŭ poste bonvena al la estroj, tiam tiuj soldatoj estas ĝenerale nomataj herooj".<ref>Jens Warburg (2009): ''Soldatische Subjekte und Desertion''. En: ''jour fixe initiative berlin'' (red.) Krieg. Münster, 2009. 131</ref> Aliflanke, speciala subjekta statuso estas agnoskata por tiuj, kiuj rifuzas aŭ kontraŭstaras siajn ordonojn. Al ĉi-lasta grupo apartenas dizertintoj, [[soldata ribelo|ribelantoj]], kaj [[striko|strikantoj]]. Decidan rolon tiam havas la demando "ĉu ili elfaras la [[ordono (armeo)|ordonojn]] diritajn al ili aŭ rifuzas".<ref name="jw.152">Jens Warburg (2009), p. 152</ref> Laŭ sociologia perspektivo soldatoj restas subjektoj "ĉar kiel vundeblaj estaĵoj ligitaj al korpoj ili estas kapablaj je intenca agado."<ref name="jw.152" /> Laŭ Warburg tio ne neas, "ke ili estas trafataj de devigoj", sed tio ne rezultigas, "ke ili iĝus nuraj iloj en la manoj de la estroj".<ref name="jw.152" /> == Hungario == En [[Hungario]], la nova konstitucio en [[1949]] enhavis la devon pri soldatservo por ĉiu vira junulo (plenkreska). Tiam oni devis servi 3 jarojn, poste 2 jarojn; 1,5 jarojn ekde [[1977]], 1 jaron ekde [[1992]], 9 monatojn ekde [[1998]], 6 monatojn ekde [[2002]], ekde [[2004]] fakte ĉesis la trudsoldatiĝo en Hungario kaj aperis la profesia armeo. En Hungario la armeo nombris en 1989 80.000 soldatojn, en 2004 nur 6.000. Oni rajtis elekti ekde 1989 la alternativan servon (ekz. [[atestantoj de Jehovo]]). La proporcio de netaŭgaj junuloj (pro psiĥaj, movmalsanoj) estis 3,35 % en 1973, 26,41 % en 1998, 50% en 2001, dum en Okcident-Eŭropo tiu proporcio estis ĝenerale 25-30 %. Granda parto de tiu proporcio venas pro trompo de la kontrola instanco. == Rangoj kaj klasoj == {{Ĉefartikolo|Soldataj rangoj}} [[adjutanto]] - [[admiralo]] - [[banuso]] - [[berserko]] - [[dizertinto]] - [[dragono]] - [[feldmarŝalo]] - [[filibustro]] - [[gladiatoro]] - [[generalisimo]] - [[generalo]] - [[grenadiro]] - [[ĝendarmo]] - [[gvardio]] - [[hajduko]] - [[heroldo]] - [[hetmano]] - [[hoplito]] - [[husaro]] - [[imperator]]o - [[imperiestro]]- [[janiĉaro]] - [[jesaulo]] - [[kadeto]] - [[kapitano]] - [[kaporalo]] - [[komisaro]] - [[komodoro]] - [[kondotiero]] - [[konestablo]] - [[kontradmiralo]] - [[korsaro]] - [[kozako]] - [[kŝatrio]] - [[kvestoro]] - [[leŭtenanto]] - [[maato]] - [[majoro]] - [[mamluko]] - [[maristo]] - [[marŝalo]] - [[mazepo]] - [[midŝipmano]] - [[militaristo]] - [[kaporalo]] - [[kavaliro]] - [[kornedo]] - [[oficiro]] - [[pacifisto]] - [[partizano]] - [[piloto]] - [[pioniro]] - [[pirato]] - [[prodo]] - [[rekruto]] - [[samurajo]] - [[Sapeo|sapeisto]] - [[sbiro]] - [[serĝento]] - [[sipajo]] - [[soldulo]] - [[spiono]] - [[stratego]] - [[ŝerifo]] - [[tiraljoro]] - [[ulano]] - [[veterano]] - [[vikingo]] - [[zuavo]] == En kulturo == * [[La rakonto de la soldato]] * [[La brava stansoldato]] * [[La travivaĵoj de la brava soldato Ŝvejk dum la mondmilito]] == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri soldato en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Unu soldato militon ne faras.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Armeo]] * [[Dungosoldato]] * [[Militfortoj]] == Eksteraj ligiloj == * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/leteroj-de-rusa-soldato.html | titolo = Leteroj de rusa soldato | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-17 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-02-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170917152818/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/leteroj-de-rusa-soldato.html | arkivdato = 2017-09-17 | citaĵo = }} ''(dokumentoj de 1941-1942)'' {{Portalo|Armeo}} {{Projektoj|q=Soldato|ReVo=soldat}} [[Kategorio:Armeo]] [[Kategorio:Soldatoj| ]] [[Kategorio:Soldataj rangoj]] [[fr:Militaire#Fonctions dans l'armée]] 1ec3dmj7depittqgqmo3j46gjivg2pt 9392419 9392289 2026-06-05T05:13:57Z Sj1mor 12103 9392419 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Batalisto|Militisto}}{{Informkesto rolulo}}[[Dosiero:British soldier with L85.jpg|dekstra|350ra|eta|[[Unuiĝinta Reĝlando|Brita]] soldato armita per [[L85]]]] '''Soldato''' (derivita de etnolingvaj vortoj, kiuj etimologie signifas ''[[soldo|soldulo]]'') estas armita ano de [[armeo]]. La preciza signifo dependas de lando al lando kaj de la kunteksto. Soldato povas esti: * La plej malsupera ano de la armea hierarkio. * Ĉiuj armeanoj, kiuj ne estas oficiroj. * Iuj armeanoj ĝenerale. Soldato nomiĝas en kelkaj landoj patrujdefendanto. La veraj soldatoj aperis post la [[Romia imperio]] denove nur kun apero de la daŭra armeo. Pli frue la armeo estiĝis dum la [[feŭdismo]] kiel mallongtempa devo partopreni en militiroj. La bildo pri la soldatoj ŝanĝiĝis nur en la 19-a jarcento, kiam la soldatoj estis engaĝitaj ne nur je sia komandanto sed je sia ŝtato. La ĝenerala trudsoldatigo aperis en [[1793]] en [[Francio]] kaj poste disvastiĝis ĝis fino de la 19-a jarcento. Post la unua mondmilito la trudsoldatigo estis malpermesita en la malvenkitaj landoj ([[Germanio]], Hungario) aŭ forte limigita. == Soldatservo (rekrutita armeo) == Deviga soldatservo ekzistas ekzemple en [[Germanio]], [[Svislando]], [[Latvio]], [[Litovio]], [[Finnlando]], [[Svedio]], [[Norvegio]], [[Aŭstrio]], [[Rusio]]. [[Konskripcio]], aŭ en pli limigita senco "deviga servo", estas sistemo trudita de registaro al [[civitano]]j partopreni en aŭ [[civila servo]] aŭ [[militservo]]. Profesia armeo estas en: [[Ĉeĥio]], [[Slovakio]], [[Francio]], [[Hispanio]], [[Portugalio]], [[Britio]], [[Irlando]], [[Belgio]], [[Nederlando]], [[Usono]]. (ekde [[2006]] en [[Rumanio]], [[Slovenio]], ekde [[2010]] en [[Pollando]]). ==Etikaj kaj sociaj aspektoj== La plej konata ideologia fono por la stato de soldateco estas [[militarismo]]. En la tiel nomata [[Okcidento]], la plej grava provo filozofie pravigi ĝin kaj la plej ofte rigardata kiel [[civilizo]]konforma estis proponita de [[Immanuel Kant|Kant]] en 1795 in lia verko ''[[Al Eterna Paco]]''. [[Pacismo]] ofte estas rigardata kaj persekutata kiel atako al soldatoj, ekzemple en [[Germanujo]] en la provoj malpermesi la sloganon "[[Soldatoj estas murdistoj]]" (origine skribita de [[Kurt Tucholsky]]). ===Kulturaj prezentoj=== [[File:Singing games - Soldier, Soldier, will you marry me.jpg|thumb|Bildo de infana [[kantludo]] pri amindumo de virino al soldato, 1890. La angla teksto diras "Soldato, soldato, ĉu vi edziĝos al mi?"]] Ekde la plej frua skribita literaturo, soldatoj estas ofta temo de ĉiaspecaj verkoj, filmoj, kaj ludoj. Plej ofte ili prezentas soldatojn kiel heroojn, sed foje elstarigas la danĝerojn kaj traŭmatojn, kiuj en milito okazas al soldatoj kaj estas okazigataj de ili. === Modernaj esploroj === La statuso de soldato (kiel [[ordono (armeo)|ordonato]], [[heroo]], [[dizerto|dizertinto]] aŭ [[malkuraĝo|malkuraĝulo]] …) estas juĝata laŭ la oficiala kaj efektiva statuso de soldato kiel [[subjekto]] aŭ [[objekto (filozofio)|objekto]]. La respondo al tiu demando estas temo de [[sociologio]]. Ĝi gravas pleje por la socia kaj historia, sed ankaŭ la jura taksado de la soldato kaj ties agoj. La demando, ĉu soldatoj estas konsiderataj de la socio kiel subjektoj, dependas de diversaj faktoroj kaj perspektivoj. Unu nuntempe vasta percepto priskribas ilin kiel ordonatojn sen propra volo kaj do objektojn, ne subjektojn al kiuj oni atribuu pripenson pri ilia situacio kaj memdeciditan agadon. Aliflanke, oni eksplican [[subjektiveco]]n atribuas foje al tiuj, "kiuj ne nur efektivigas siajn ordonojn, kiel oni atendas, sed faras pli ol la estroj atendas de ili" kaj "(k)iam tiu neatendita aŭ preterordona efektivigo estas almenaŭ poste bonvena al la estroj, tiam tiuj soldatoj estas ĝenerale nomataj herooj".<ref>Jens Warburg (2009): ''Soldatische Subjekte und Desertion''. En: ''jour fixe initiative berlin'' (red.) Krieg. Münster, 2009. 131</ref> Aliflanke, speciala subjekta statuso estas agnoskata por tiuj, kiuj rifuzas aŭ kontraŭstaras siajn ordonojn. Al ĉi-lasta grupo apartenas dizertintoj, [[soldata ribelo|ribelantoj]], kaj [[striko|strikantoj]]. Decidan rolon tiam havas la demando "ĉu ili elfaras la [[ordono (armeo)|ordonojn]] diritajn al ili aŭ rifuzas".<ref name="jw.152">Jens Warburg (2009), p. 152</ref> Laŭ sociologia perspektivo soldatoj restas subjektoj "ĉar kiel vundeblaj estaĵoj ligitaj al korpoj ili estas kapablaj je intenca agado."<ref name="jw.152" /> Laŭ Warburg tio ne neas, "ke ili estas trafataj de devigoj", sed tio ne rezultigas, "ke ili iĝus nuraj iloj en la manoj de la estroj".<ref name="jw.152" /> == Hungario == En [[Hungario]], la nova konstitucio en [[1949]] enhavis la devon pri soldatservo por ĉiu vira junulo (plenkreska). Tiam oni devis servi 3 jarojn, poste 2 jarojn; 1,5 jarojn ekde [[1977]], 1 jaron ekde [[1992]], 9 monatojn ekde [[1998]], 6 monatojn ekde [[2002]], ekde [[2004]] fakte ĉesis la trudsoldatiĝo en Hungario kaj aperis la profesia armeo. En Hungario la armeo nombris en 1989 80.000 soldatojn, en 2004 nur 6.000. Oni rajtis elekti ekde 1989 la alternativan servon (ekz. [[atestantoj de Jehovo]]). La proporcio de netaŭgaj junuloj (pro psiĥaj, movmalsanoj) estis 3,35 % en 1973, 26,41 % en 1998, 50% en 2001, dum en Okcident-Eŭropo tiu proporcio estis ĝenerale 25-30 %. Granda parto de tiu proporcio venas pro trompo de la kontrola instanco. == Rangoj kaj klasoj == {{Ĉefartikolo|Soldataj rangoj}} [[adjutanto]] - [[admiralo]] - [[banuso]] - [[berserko]] - [[dizertinto]] - [[dragono]] - [[feldmarŝalo]] - [[filibustro]] - [[gladiatoro]] - [[generalisimo]] - [[generalo]] - [[grenadiro]] - [[ĝendarmo]] - [[gvardio]] - [[hajduko]] - [[heroldo]] - [[hetmano]] - [[hoplito]] - [[husaro]] - [[imperator]]o - [[imperiestro]]- [[janiĉaro]] - [[jesaulo]] - [[kadeto]] - [[kapitano]] - [[kaporalo]] - [[komisaro]] - [[komodoro]] - [[kondotiero]] - [[konestablo]] - [[kontradmiralo]] - [[korsaro]] - [[kozako]] - [[kŝatrio]] - [[kvestoro]] - [[leŭtenanto]] - [[maato]] - [[majoro]] - [[mamluko]] - [[maristo]] - [[marŝalo]] - [[mazepo]] - [[midŝipmano]] - [[militaristo]] - [[kaporalo]] - [[kavaliro]] - [[kornedo]] - [[oficiro]] - [[pacifisto]] - [[partizano]] - [[piloto]] - [[pioniro]] - [[pirato]] - [[prodo]] - [[rekruto]] - [[samurajo]] - [[Sapeo|sapeisto]] - [[sbiro]] - [[serĝento]] - [[sipajo]] - [[soldulo]] - [[spiono]] - [[stratego]] - [[ŝerifo]] - [[tiraljoro]] - [[ulano]] - [[veterano]] - [[vikingo]] - [[zuavo]] == En kulturo == * [[La rakonto de la soldato]] * [[La brava stansoldato]] * [[La travivaĵoj de la brava soldato Ŝvejk dum la mondmilito]] == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri soldato en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Unu soldato militon ne faras.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Armeo]] * [[Dungosoldato]] * [[Militfortoj]] == Eksteraj ligiloj == * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/leteroj-de-rusa-soldato.html | titolo = Leteroj de rusa soldato | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-17 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-02-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170917152818/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/leteroj-de-rusa-soldato.html | arkivdato = 2017-09-17 | citaĵo = }} ''(dokumentoj de 1941-1942)'' {{Portalo|Armeo}} {{Projektoj|q=Soldato|ReVo=soldat}} [[Kategorio:Armeo]] [[Kategorio:Soldatoj| ]] [[Kategorio:Soldataj rangoj]] [[fr:Militaire#Fonctions dans l'armée]] 8lp0omz550fksm255kbtves676xvuy9 0 30098 9392009 9322659 2026-06-04T14:39:14Z Alifono 114488 Japana fervoja linio 9392009 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |loko de morto = [[Hanamaki]] }} '''MIJAZAŬA Kenĝi''' aŭ '''Kenĵi''' (en [[transskribado Hepburn]] '''Miyazawa Kenji''', [[japana lingvo|japane]]: 宮沢 賢治 aŭ 宮澤 賢治 [Mijazaŭa Kenĝi], ankaŭ laŭ la okcidente kutima vortordo ''Kenzi Miyazawa, Kenĝi'' respektive ''Kenĵi Mijazaŭa'', n. la [[27-a de aŭgusto|27-an de aŭgusto]] [[1896]] kaj m. la [[21-a de septembro|21-an de septembro]] [[1933]] en [[Hanamaki]]) estis [[Japana lingvo|japanlingva]] [[Poezio|poeto]] kaj [[verkisto]] de [[Fabelo|fabeloj]] por infanoj en la malfrua [[Taiŝo-epoko|Taiŝo]]- kaj la frua [[Ŝova-epoko]]j. Li ankaŭ estis [[vegetarano]], [[violonĉelo|violonĉelisto]], [[pieco|pia]] [[Budhismo|budhisto]], [[utopio|utopia]] socia [[aktivismo|aktivisto]], kaj [[Japana Esperantisto|esperantisto]]<ref>(japanlingva) [[Gotoo Hitosi|GOTOO Hitosi]] kaj Shibata Iwao, ''Nihon esperanto undô jinmeijiten'' '''('''''[https://katalogo.uea.org/index.php?inf=9020 Biografian Leksikonon de la Esperanto-Movado en Japanio]),'' 2013, 654 paĝoj, ISBN/ISSN 9784894766648 </ref>. Hobie li estis pentristo, muzikisto kaj mineralogo. == Vivo == Li naskiĝis en [[Hanamaki]] en Hienuki, en la [[gubernio Ivate]]. Post studado ĉe Alta Lernejo de [[Agronomio]] kaj [[Forsto]]kulturo en [[Morioka]] (nun Universitato de Ivate, ĉe [[agronomio|Agronomia Fakultato]]), li verkadis instruante kiel asistanto ĉe la profesoro en lernejo pri agronomio. Poste li eksiĝis kaj inkliniĝis al verkado. En lia vivanteco, nur unu poemaro ''Haru to Syura'' kaj unu fabelaro estis eldonitaj, sed postmorte, pli da poemaroj kaj fabelaroj estis eldonitaj, kaj li fariĝis ŝatata poeto-fabelisto inter japanoj. Li ankaŭ eklernis Esperanton, kaj tradukis kelkaj de liaj verkoj al la lingvo. Oni trovis tiun manuskriptojn post lia morto. Li amis sian hejmlokon, kaj la scenoj de liaj verkoj ofte estas en la fikcia loko ''Ihatov'' aŭ ''Ihatovo'', kiu devenis de Iŭate. Tiu aldono de '-o' al la fikcia loknomo kredeble estas influo de esperanta finaĵo de [[substantivo]]. Spirito de liaj verkoj: Mijazaŭa, kiu estis [[Budhismo|budhisto]], sentis, ke ĉiuj vivantaĵoj estas kiel fratoj, kaj ke maleblas al personoj atingi veran feliĉon ĝis tiam ili ne pricelas tiom egale la feliĉon de ĉiuj kaj ĉiaj aliaj vivantaĵoj samtempe. Je Mijazaŭa tio ne estis nur ideo: dum li vagis sur montetoj kaj kampoj, li ofte forgesis sin tute en kontempli al bestoj, plantoj, ŝtonoj, vento, nuboj, ĉielarkoj, steloj. li trovis ĝojon simpatiante je la natura mondo. Tial liaj historioj estas plenaj per ĉiaj estaĵoj, kiuj rilatas nature kaj frate. Li mortis pro la pulma inflamo kaj [[tuberkulozo]] kiel 37-jaraĝa. == Esperanto == Lin interesis Esperanto. Laŭ [[Jouko Lindstedt]], li interesiĝis pri Esperanto tra renkonto kun finnlanda esperantisto, esploristo, sciencisto kaj [[aferŝarĝito|diplomato]] en Japanio, [[Gustaf John Ramstedt]], kaj laŭ Sibayama Zyun'iti, li eklernis ĝin en [[1926]], sed li neniam atingis altan lingvan nivelon.<ref name="lt">[[Jouko Lindstedt]]: [https://lingvatereno.blogspot.com/2021/08/sciencisto-diplomato-esperantisto-22.html Sciencisto, diplomato, esperantisto] (parto 2)</ref><ref name="mima_sizy">Miyamoto Masao kaj Sibayama Zyun'iti: [http://www.hh.e-mansion.com/~sibazyun/ali-trad/poe-miyazawa0.htm Poemoj de MIYAZAWA Kenzi, memtradukitaj esperanten]</ref><ref>https://enjoyiwate.com/?p=10884</ref> Li provis traduki kelkajn el siaj verkoj al Esperanto,<ref name="dapo">David Poulson, [http://miresperanto.com/en/dp/29083.htm Miyazawa Kenji]</ref> kiujn oni publikigis longe post lia morto, en 1953.<ref name="mima_sizy" /> Li cetere uzis en sia verko multajn vortojn influitajn de Esperanto – kiel la o-sufikso en ”Ihatovo” (kune kun ”Ihatov” nomo de ofta fikcia loko en liaj verkoj).<ref>[https://web.archive.org/web/20160306232621/https://why.kenji.ne.jp/review/review527.html klarigo el la retejo ''why.kenji.ne.jp'', origine japane, citaĵo:] "En novembro 1926, kiam Kenji vizitis sian amikon de la mezlernejo Morioka, Kosuge Kenkichi, por renovigi ilian amikecon, Kenji laŭdire diris al li: "Mi studas Esperanton por povi prezenti miajn skribaĵojn en Esperanto, por ke homoj tra la mondo povu kompreni ĝin." (校本宮沢賢治全集, "Kyohon Miyazawa Kenji Zenshu" kompletaj Verkoj de Kenji Miyazawa, volumo 14, 年譜 "Nenpu" Kronologio, 1977, eldonejo 筑摩書房 Chikuma Shobō" Ĉikuma Ŝobo, do librejo Ĉikuma). "Mi volas igi homojn tra la tuta mondo miaj legantoj". Por fari tion, li bezonas studi Esperanton, kaj tio klare klarigas lian motivon por interesiĝi pri Esperanto. Tiutempe, kaj eĉ nun, estas tre malmultaj japanaj verkistoj, kiuj intencas kontakti la mondon. La 2-an de decembro 1926, Kenji iris al Tokio por la sepa fojo kaj partoprenis kurson de Esperanto. Neniu instruis al li Esperanton en Hanamaki, do li studis ĝin memstare, sed eble li rimarkis la limigojn de tio. Estis ĉirkaŭ tiu tempo, ke li renkontis la finnan senditon kaj esperantiston Ramstedt, kaj kiam Kenji demandis lin pri tio private post prelego, Ramstedt diris al li: "Fine, Esperanto estas la plej bona maniero por skribi" (letero al lia patro, Masajiro, datita la 12-an de decembro 1926). Ĉi tiu evento certe instigis la entuziasmon de Kenji lerni Esperanton, sed reale, la solaj restantaj Esperantaj verkoj estis ok poemoj nomitaj "Esperantaj Manuskriptoj". Kvankam Esperanto estas artefarita internacia lingvo, kiun oni facile lerneblas, necesas konsiderinda kvanto da tempo kaj persistemo por majstri ĝin. Ĉar ne estis instruisto proksime, Kenji devis fidi je memstudado kaj neniam sukcesis publikigi iujn ajn Esperantajn verkojn. Tamen, li provas integri la rezultojn de sia lernado de Esperanto en siajn verkojn. En lia japana verkaĵo "Polano-Placo" oni uzas loknomojn kiel Morio (Morioka), Sendado (Sendai) kaj Tokio (Tokyo), kio klare estas provo 'esperantigi' loknomojn." En tio, la formo "Sendado" restis kaprica kreaĵo de la verkisto, ĉar poste pli akceptiĝis esperantigo "Sendajo", sed pro la populareco de liaj verkoj ankaŭ lia memkreita vorto "Sendado" restis populara inter japanaj esperantistoj]</ref> Post lia morto liaj verkoj estis tradukitaj al Esperanto interalie de [[Konisi Gaku]]. ==== Filmserio ==== En la jaro 2014 en la populara japana film-serio ''Sakura – jiken o kiku onna,'' en la 3-a ero de tiu filmserio estis referencoj al Mijazaŭa kaj al Esperanto.<ref>https://www.facebook.com/aleksandra.watanuki/posts/2114520958611459?from_close_friend=1&notif_id=1544361202058063&notif_t=close_friend_activity</ref> === Japana fervoja linio === La stacio-nomojn de la fervoja linio Kamaiŝi (釜石線), estas en esperanto omaĝe al Mijazaŭa Kenĵi<ref>(eo) ''[https://www.esperantio.net/heko/centro-di-interlinguistica-al-sendajo Centro di Interlinguistica al Sendajo]'', HeKo n-ro 911 8-B, la 31-an de majo 2026</ref>. == Verkaro == * ''[[Nokto de la Galaksia Fervojo]]'' – unu el liaj plej famaj fabeloj * ''Haru la Ŝura'' (Printempo kaj Asura) * ''Ĉumon no Oi Rjoriten'' (La Restoracio de Multaj Mendoj) * ''Gooŝ la ĉelisto'' * ''La ĝemelaj steloj'' == Bildgalerio == {{Bildgalerio |vicigo=centre |Dosiero:Miyazawa Kenji and group.jpg |Mijazaŭa Kenĝi – la unua staranta de dekstro – kun kolegoj, ĉirkaŭ 1917 |Dosiero:Miyazawa Kenji01s3200.jpg |La naskiĝloko de Mijazaŭa, nun muzeo |Dosiero:Rasuchijin.jpg |Lia vilaĝa rezidejo ''Rasu chijin kyōkai'' en Iŭate }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * ''Ideals of Esperanto in the works of Miyazawa Kenji'' ({{en}}), Anne Doggett, [[Swinburne University of Technology]], 2000, 123 paĝoj == Eksteraj ligiloj == {{Projekto vizaĝoj}}{{Projektoj}} * {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051223100830/http://www.city.hanamaki.iwate.jp/main/kenji/kinenkan.html |date=2005-12-23 |title=city.hanamaki.iwate.jp}} * [http://www.aozora.gr.jp/index_pages/person81.html Verkoj de Mijazaŭa en Aozora Bunko] ({{ja}}) * [http://www.kenji-world.net/english/ Ampleksa TTT-ejo pri la roluloj kaj verkoj de Mijazaŭa] ({{en}} kaj {{ja}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Miyazawa Kenji}} [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] [[Kategorio:Vegetaranoj]] [[Kategorio:Japanaj vegetaranoj]] 9xy0qp6grz6gk3fcg0bxk4toh1v6fe7 0 30518 9392455 9372487 2026-06-05T06:01:40Z Sj1mor 12103 9392455 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Jeseník | devena_nomo = Frývaldov | alia_nomo = {{Lang-de|Freiwaldau}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Jeseník | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Jeseník_1.jpg | dosiero_priskribo = Urbodomo en Jeseník <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Jesenik.svg | blazono = Coat of arms of Jeseník.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Olomouc | distrikto = Distrikto Jeseník | municipo = Jeseník | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Nisa princlando | histregiono1 = Ĉeĥa Silezio | histregiono2 = Sudetio | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = [[Bělá (alfluanto de Klodzka Niso)|Bělá]] | rivero1 = | rivero_tipo = Rivereto | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo = | montaro = Riĥleba montaro | montaro1 = Zlatohora montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Jeseník | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 432 | lat_d = 50 | lat_m = 13 | lat_s = 47 | lat_NS = N | long_d = 17 | long_m = 12 | long_s = 17 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 38.22 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1267 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 790 01 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ071 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0711 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0711 536385 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 3 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 3 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 21 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.jesenik.org www.jesenik.org] | commons = Jeseník | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Jeseník''' estas urbo en [[Ĉeĥio]], signifa [[banloko|banloka]] kaj administrativa centro en [[Silezio]]. Ĝi situas en montetarregiono, ĉirkaŭata per altaj montodorsoj de montarparto [[Hrubý Jeseník (montaro)|Hrubý Jeseník]], apartenanta al montaro [[Jeseníky]], en larĝa valo de rivereto Bělá. En la urbo vivas {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La vilaĝo estis fondita antaŭ la jaro [[1267]], la urbo ĝi fariĝis jam en la jaro [[1295]]. Tiutempe ĝi estis konsisto de princlando de [[Nisa]] kaj episkopujo en [[Vroclavo]]. La hodiaŭa nomo de la urbo estas el la jaro [[1947]], antaŭe la urbo nomiĝis '''Frývaldov'''. La antaŭa signifa minista urbo estas dum lastaj du jarcentoj konata pli multe kiel klimata banloko. Pioniro de akvokuracado [[Vincenz Priessnitz]] ([[1799]]–[[1851]]) fondis ĝin en la jaro [[1830]]. En maldekstra bordo de valo Bělá li konstruigis ampleksan banlokan komplekson [[Gräfenberg]], kie [[hidroterapio]] fariĝis bazo por kuracado de malsanoj de cirkulorganoj, metabolo kaj glandoj kun interna sekrecio, netuberkulozaj malsanoj de spirorganoj, animperturboj kaj haŭtmalsanoj. Oni emfazis kaj ĝis nun oni emfazas movigkuracadon, plenigita de dietoterapio kaj eluzo de eminentaj turismaj kaj sportaj kondiĉoj. Sezono estas tutjara. En la unuaj jarcento de la ekzistado de Jeseník oni ĉi tie minis oron kaj neferajn metalojn. Malintensigo de la minado signifis malrapidigon de la evoluo de urbo, al kio kontribuis ankaŭ dividiĝo de [[Silezio]] en la jaro [[1742]], post kiu Jeseník troviĝis en periferio de [[Aŭstrio-Hungario|Aŭstria regno]]. Sed ankoraŭ antaŭe ĝi devis suferi periodon de sorĉistaj procesoj. Impulso de la nova disvolviĝo estis fondo de la banloko kaj ties rapide disvastiĝanta fameco. En areo de la banloko kaj ĉirkaŭe de ĉirkaŭaj fontoj estas multnombraj memortabuloj kaj monumentoj kiel esprimo de dankoj por donita banloka kuracado. Kelkaj rememorigas rarajn gastojn aŭ artistojn, ekz. monumento franca ([[1841]]), hungara ([[1840]]), ĉeĥa ([[1874]]) kaj pola ([[1902]]), monumento al la oferoj de sorĉistaj procesoj, monumentoj de V. Priessnitz, jubilea el la jaro [[1899]] kaj monumento el la jaro [[1909]], busto de [[Nikolaj Gogol]], kiu ĉi tie kuracis sin en la kvardekaj jaroj de la [[19-a jarcento]], ktp. Industriigon rapidigis konstruado de fervojo inter urboj [[Šumperk]] – [[Krnov]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == [[Dosiero:Budova Katovny v Jeseníku.jpg|maldekstra|eta|Domo de ekzekutisto]] * Domo n-ro 176 en strato Tovární ulice. Devene antaŭurba domo datita en la jaron 1782. La teretaĝa konstruaĵco kun [[rokoko|rokoka]] fasado, valba tegmento kaj triparta dispozicio. La domo estas konata sub la nomo [[Domo de ekzekutisto (Jeseník)|Domo de ekzekutisto]]. Sed la loĝejo de ekzekutisto ĉi tie ne estis. == Partneraj urboj == * {{ĝemeleco|Neuburg an Der Donau|Germanio|}} * {{ĝemeleco|Praha 1|Ĉeĥio|}} * {{ĝemeleco|Glucholazy|Pollando|}} * {{ĝemeleco|Nysa|Pollando|}} * {{ĝemeleco|Bojnice|Slovakio|}} * {{ĝemeleco|Moree|Aŭstralio|}} == Esperanto en Jeseník == Oni fondis Esperanto-grupon tie [[1923]]. Hodiaŭ estas gastigantoj de [[Pasporta Servo]] tie. === Esperantistoj === * [[Ivan Galuszka]] {{Jeseník}} {{Municipoj de Regiono Olomouc|Distrikto Jeseník}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Jeseník| ]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Jeseník]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Jeseník]] [[Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Urboj en Ĉeĥa Silezio]] [[Kategorio:Setlejoj en Zlatohora montetaro]] [[Kategorio:Banlokoj en Ĉeĥio]] radmrt52rs5w327vp6mngybbb5yiip7 0 30807 9392569 9178444 2026-06-05T08:41:45Z Sj1mor 12103 9392569 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro |titolo = La lada tambureto |ordigo = lada tambureto, La |origina titolo = Die Blechtrommel |titolo-ordo = lada tambureto, La / Blechtrommel, Die |bildo = Guenter Grass, Die Blechtrommel 1959.jpg |dosiero = |grandeco =200px |subteksto = |aŭtoro = Günter Grass |aŭtoro2 = |aŭtoro3 = |aliaj aŭtoroj = |antaŭparolo = |ilustristo = |konverton proponis = |lingvo = |origina lingvo = [[germana]] |eldonjaro = |eldonurbo = |eldoninto = |lando = [[Germanio]] |paĝoj = |isbn = 978-3423138192 |temo = |ĝenro = romano |tipo de medio = |serio = [[Oriento-Okcidento]] |antaŭa = |sekva = |tradukbildo =Lada tambureto.jpg |tradukgrandeca =300px |traduksubteksto = |tradukanto = Tomasz Chmielik |aliaj tradukantoj = |tradukisto = |tradukeldonjaro = [[2000]] |tradukeldonurbo = [[Bielsko-Biała]] |tradukeldoninto = [[Kleks]] |tradukpaĝoj = 533 |tradukisbn = 8371940793 |komento = |noto = }} '''''La lada tambureto''''' ({{lang-de|Die Blechtrommel}}) estas [[romano]] de la [[Germanio|germana]] verkisto [[Günter Grass]]. Ĝi aperis en [[1959]] kiel parto de lia [[trilogio]] ''Danziger Trilogie'' ("Danciga Trilogio") kaj apartenas al la plej signifaj romanoj de la germana literaturo post la [[Dua Mondmilito]]. En [[1979]] la verko estis filmigita de [[Volker Schlöndorff]] kun scenaro de Volker Schlöndorff mem, [[Jean-Claude Carrière]] kaj Franz Seitz kaj la aktoroj [[Mario Adorf]], [[Charles Aznavour]], [[David Bennent]], [[Heinz Bennent]], [[Daniel Olbrychski]], [[Katharina Thalbach]], [[Angela Winkler]] kaj aliaj. La filmo ricevis [[Oskar-premio]]n kiel plej bona ne-anglalingva filmo kaj la [[Ora Palmo|Oran palmon]] de [[Festivalo de Cannes|Cannes]]. En la romano aperas pola onklo (li fakte estis la biologia patro) de Günter Grass kiu estis ''pola esperantisto'' naskita en [[Malbork]] / Malborko kaj poste de la jaro 1922 loĝanta en [[Gdansko]] en [[Libera Urbo Dancigo|Libera Urbo Gdansko]] kaj laboranta kiel oficisto en la ''Pola Poŝtoficejo'' en Gdansko. La {{daton|1|septembro|1939}} la pola onklo defendanta la poŝtoficejon mortis tri tagojn poste en gdanska hospitalo pro la pafvundoj de ventro kaj kranio fare de germanoj atakantaj la poŝtoficejon. En tiu romano tamen la pola onklo (fakte patro) ricevas la pseŭdonomon ''Jan Broński'', sed vera lia nomo estis ''Bernard Binnebesel''. Filo de Bernard Binnebesel s-ano ''Arkadiusz Binnebesel'' (esperantisto, same kiel la patro Bernardo) vivis en Malborko ĝis morto en la jaro 2015, li estis direktoro de la ''Kastela Muzeo en Malborko'', kaj ĝis morto li estis ano de la loka [[Esperanto]]-rondo "Kastelo". Günter Grass kelkfoje vizitis sian kuzon (fakte fraton) Arkadiusz Binnebesel en Malborko, kun kiu li tiam konsultis la faktojn necesajn por verki la faman romanon "La lada tambureto". En la filmo de [[Volker Schlöndorff]] la onklon (la patron) ''Jan Broński'' (''Bernard Binnebesel'') ludas pola aktoro [[:en:Daniel Olbrychski|Daniel Olbrychski]]. == La temo de la romano == La romano rakontas historion de la vivo de Oskar Matzerath – la infano adoleska (maturiĝanta) en la burĝa germana familio en la [[Libera Urbo Dancigo]] ĝis la fino de la [[1930-aj jaroj]]. Oskar estas sub la influo de tri kulturoj (la [[Kaŝubio|kaŝuba]], la [[germana]] kaj la [[pola]]) kaj ŝajnas havi tri gepatrojn: Agnes Matzerath (la [[Kaŝubio|kaŝubino]]), Alfred Matzerath (ŝia edzo germano) kaj Jan Broński (polo, kuzo kaj amanto de Agnes). Jan Broński estas pseŭdonomo por la romano, sed la vera nomo estis '''Bernard Binnebesel''', polo kiu naskiĝis en [[Malbork]] / [[Marienburg]] / [[Malborko]]. Oskar Matzerath fakte estas [[Günter Grass]] kaj fakte lia biologia patro estis Bernard Binnebesel. La romano rakontas la dramon de infano kiu ludas ladan tambureton por esprimi sian malkontenton pri la vivo de plenkreskuloj en la epoko de la ascendo de [[naziismo]] en la [[Tria Regno]]. Estante trijaraĝa, Oskar ricevas kiel donaco ladan tambureton kiun li konstante ludas. Li seniluziiĝas je la vivo de plenkreskuloj kiam malkovras la [[ekstergeedzeca seksumo|ekstergeedzecan perfidon]] de sia patrino kun ŝia kuzo Jan kaj decidas ne plu kreskiĝi: tiucele li falas intence el ŝtuparo pro kio ricevas fortan kapobaton kiu haltigas lian kreskoprocezon. Plenkreskuloj ne kontentas kun la konstanta infaneco de Oskar kaj ofte baraktas por elpreni lian tambureton kiun li obsede ludas, sed tiam li kriegas rompante ĉiun proksimajn vitrojn (fenestroj, ujo, okulglasoj ktp.). == En Esperanto == [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|border|maldekstra|40px]] La romano estis tradukita en [[Esperanto]]n de [[Tomasz Chmielik]] kaj aperis en la [[Serio Oriento-Okcidento]] (n-ro 33), Bielsko-Biała: Kelks, 2000. — ISBN 8371940793. Unu el la herooj de la romano ''Jan Broński'', fakte '''Bernard Binnebesel''' estis la unua polo-[[esperantisto]] el [[Malborko]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Literaturo}} * [http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=6372 La libro en la katalogo de UEA] * [http://www.esperanto.org/Ondo/R-grass.htm Recenzo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090103030953/http://www.esperanto.org/Ondo/R-grass.htm |date=2009-01-03 }} en ''[[La Ondo de Esperanto]]'' * {{Citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/la-lada-tambureto-freneza-historio-pri.html | titolo = La lada tambureto: freneza historio pri freneza mondo | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-12-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918171105/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/la-lada-tambureto-freneza-historio-pri.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} * [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do;jsessionid=B94CED40895A40EEB917FDA12737B2DA?fn=search&ct=search&initialSearch=true&mode=Basic&tab=onb_sondersammlungen&indx=1&dum=true&srt=rank&vid=ONB&frbg=&tb=t&vl%28freeText0%29=La+Lada+Tambureto&scp.scps=scope%3A%28ONB_aleph_esperanto%29&vl%281UI0%29=contains Katalogo de]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [http://anet.ua.ac.be/desktop/ehc/core/index.phtml?language=&euser=&session=&service=opacehc&robot=&deskservice=desktop&desktop=ehc&workstation=EHC-LZ&extra= Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] : entajpu la vortojn "la lada". {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Romanoj pri la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita germanlingva literaturo]] [[Kategorio:Germanlingvaj romanoj]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1959]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Serio Oriento-Okcidento]] [[Kategorio:Pikareskaj romanoj]] kxl2j3zl6g53mo9jo1hltcrv4zj0qwy 0 32130 9391921 8717252 2026-06-04T12:42:07Z Sj1mor 12103 9391921 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero = Henry David Thoreau.jpg | priskribo = usona poeto kaj eseisto }} '''Henry David THOREAU''' {{prononco|HENri DEJvid toROŬ}} (naskiĝis la [[12-an de julio]] [[1817]] en [[Concord (Masaĉuseco)|Concord]] ([[Masaĉuseco]]), mortis samloke la [[6-an de majo]] [[1862]]) estis [[Usono|usona]] [[filozofo]], [[poeto]] kaj [[verkisto]], ĉefe [[eseisto]]. Origine liaj individuaj nomoj estis "David Henry", sed li poste inversigis. Plej konata li estas pro sia eseo ''[[Civila malobeo]]'', kiun li publikigis en [[1849]], pasiginte unu jaron en [[prizono]] pro rifuzo kunfinanci per [[imposto]] [[Meksik-usona milito|militon kontraŭ Meksiko]]. Tiu eseo pruveble influis [[Lev Tolstoj|Tolstoj]], [[Martin Luther King]] kaj [[Mohandas Karamchand Gandhi]]. Kvankam li diplomiĝis en la [[Universitato Harvard]], li ne ricevis [[Diplomo|diplomon]], ĉar li rifuzis pagi la kotizon por ĝi. Thoreau estis amiko kaj disĉiplo de [[Ralph Waldo Emerson]]. Thoreau kontraŭis ankaŭ [[sklaveco]]n kaj batalis por ĝia [[Aboliciismo|abolo]]. Lia idearo (almenaŭ en la [[Liberecisma socialismo|altigo de libereco]] kaj [[Anarkiismo|kontraŭo al ŝtato]]) iome koincidas kun tiu de la germana filozofo [[Stirner]], preskaŭ samtempa, sed neniu el ili konis pri la ekziston de tiom malproksima similulo. == Kritika vivo == En [[1845]] Thoreau instaliĝis en Walden Pond en eta kabano vivante naturajn kaj malfacilajn kondiĉojn, gajnante sian vivon el la propra laboro. El tiu sperto venos lia unua verko '''''[[Walden]]''', or life in the woods'' (Vivo en arbaro) de [[1854]]. Primitivismo estas solvo kontraŭ la ŝtatpremo kaj la devigoj de la moderna vivo. Feliĉo estus harmonio kun naturo. En [[1846]] okazas la civila malobeo pagi imposton por la milito kio alportas la verkiston al malliberejo kaj tie verkos ''Civil Disobedience'' (Civila malobeo) de [[1849]] kio montros al venontaj sekvantoj pacan vojon kontraŭstari la premon de la ŝtato. Precize tiu [[pacismo]] estos grava diferenco rilate anarkiismo kaj anarkiistoj. Thoreau neniam konsideris sin tio. Tamen koincidas kun tiuj je la kontraŭstaro kontraŭ ŝtatoj kaj ĉio kio malpermesos harmonion inter individuoj. La emfazo super la ideoj de individuo kaj libereco vere enmetas tiun verkon en la komuna bazo de la [[individuisma anarkiismo]]. == Lia idearo == Li rekonis la kompleksan naturon de la homo. En sia libro "[[Walden]]" (1854) li diris, ke "''ni scias, ke la besto loĝas en nin ĉiujn kaj ju pli nia supera esenco eniĝas en [[Komato|komaton]], des pli ĝi vekiĝas"''. Li kredis, ke "''Feliĉa estas la homo, kiu scias certe, ke la besto en li formortadas de tago al tago kaj la Spirito de Dio de supre loĝas en li. Eble ekzistas neniu, kiu havas neniun kialon honti pri la naturo de la humila kaj besteca eneco en li. Mi timas, ke ni estas dioj aŭ duondioj''". Laŭ lia mondkoncepto, viro devas strebi esti libera de [[Kulposento|morala kulpo]], kaj tio estas la signifo de bono por li. Se aparta organizo faras maljustan agon, estas pli bone por persono retiriĝi de tiu organizo. Evito de homo fari maljustan agon estas antaŭ ĉio pasiva evitado kaj ne celas provoki ŝanĝon en la situacio. Sekve, li konsentis esti liberigita de [[malliberejo]] post kiam liaj amikoj pagis la [[Imposto|imposton]] por li. Li kredis, ke ekzistas koncepto de pura justeco, komuna al ĉiuj homoj. Laŭ li, justeco fontas el la evito de [[agreso]] kaj trudado, en la perforta senco. Li diras, ke viro devas strebi al justeco kaj sin deteni de maljustaj kaj [[Diskriminacio|diskriminaciaj agoj]] kiel [[konkero]] de fremda teritorio kaj [[Slavigo|sklavigo]] de alia al [[sklaveco]]. Li distingas inter privata moralo, identigita kun justeco, kaj la ekzisto de registaroj, kies celo estas efikeco. Li atakas subtenantojn de la registaro kaj ĝiaj homoj argumentante, ke ili povas ne kompreni nenion krome de efikeco, kaj ke ĝi estas malĉefa al justeco. Li kredis, ke registaroj ne profundigu sian partoprenon kaj klopodis redukti laŭeble la agadon de registaroj, kvankam li rekonis ilian apartan neceson. Tion li esprimis en sia eseo "''Civila Malobeo''", kiun li malfermis per alineo:<blockquote>"Tutkore mi konsentas kun la [[devizo]] - la plej bona registaro estas la malplej reganta, kaj mi ŝatus vidi ĝin sekvi pli rapide kaj sisteme. Kiam ĝi realiĝos, ĝi fine atingos stadion, kiun mi ankaŭ kredas - la plej bona registaro estas tiu, kiu tute ne estas reganta, kaj kiam homoj pretas por tio, tia estas la registaro, kiun ili havos.</blockquote>Konforme al ĉi tiu percepto, li forskuis la usonan registaron kaj anonci sian eksiĝon de iu ajn organizo, al kiu li ne elektis aparteni (inkluzive de Usono). Toro ankaŭ estis unu el la unuaj [[Ekologiisto|ekologiistoj]] en la historio de la mondo. Liaj desegnaĵoj pri la naturo kaj vegetaĵaro en Konkordo kaj precipe pri la komenco de ilia florado kaj detale la datoj de florado kaj florado de ĉirkaŭ 600 specioj de plantoj estas uzataj nuntempe en relativaj studoj pri la ŝanĝiĝemo de vegetaĵaro en la areo kaj evidenteco de [[tutmonda varmiĝo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Transcendismo]] * [[Individuisma anarkiismo]] * [[Anarkiismo]] * [[Ekologio]] * [[Libertarianismo]] * [[Utopio]] == Referencoj == Xavier Diez, ''El anarquismo individualista en España (1923-1938)'', Virus, Bilbao, 2007. == Eksteraj ligiloj == {{Vikicitaro}} * http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/gutbook/lookup?num=2567 <!-- Pledi por Kapitana Johano Bruna --> * http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/gutbook/lookup?num=205 <!-- _Walden_ --> * http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/gutbook/lookup?num=1022 <!-- Marŝanta --> * http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/gutbook/lookup?num=4232 <!-- Semajno sur la Konkordo kaj _Merrimack_ (Riveroj, Riveras) --> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Thoreau, Henry David}} [[Kategorio:Usonaj poetoj]] [[Kategorio:Usonaj eseistoj]] [[Kategorio:Usonaj veturverkistoj]] [[Kategorio:Usonaj politikaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj politikaj filozofoj]] [[Kategorio:Francaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj libertarianoj]] [[Kategorio:Usonaj natursciencistoj]] [[Kategorio:Usonaj kontraŭsklavistoj]] [[Kategorio:Usonaj kontraŭimpostistoj]] [[Kategorio:Usonaj anarkiistoj]] [[Kategorio:Usonaj taglibristoj]] [[Kategorio:Usonaj unitariistoj]] [[Kategorio:Kontraŭkonsumistoj]] [[Kategorio:Civila malobeo]] [[Kategorio:Sukcesio (ekologio)]] [[Kategorio:Ekologiaj anarkiistoj]] [[Kategorio:Usonaj naturverkistoj]] [[Kategorio:Aktivuloj de simpla vivstilo]] [[Kategorio:Mortintoj pro tuberkulozo]] mk5wygxqywyrf7324u0l6x3nw2f3lf3 0 33300 9392269 9289156 2026-06-04T20:29:03Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392269 wikitext text/x-wiki {{Informkesto malsano}} [[Dosiero:Asthma attack-airway (bronchiole) constriction-animated.gif|eta|Astmo atako]] '''Astmo''' estas paroksisma malsano, ofte kun grava [[spirmanko]], kiu povas havi diversajn kaŭzojn. # Oni komprenas sub tiu nocio plej ofte la [[pulma astmo|pulman astmon]] (''asthma bronchiale''), kiun oni nomas kurte nur "astmo". Ĝin karakterizas paroksismo, spirmanko kaj eozinofilio en la sangokonsisto. Ĝin kaŭzas [[alergio]], [[obstrukco]] de [[spirvojo]], kion estigas ekstera aŭ interna ekscitaĵo ([[polvo]]j, [[poleno]]j, besta haro, plumo, kemiaĵoj ktp.). La paroksismo evoluas post mildaj simptomoj kiel tusado, jukado de naza kaj okula mukmembrano. Post tio sekvas la [[spasmo]] de la rondiraj muskoloj ĉe la bronketoj kaj ŝveliĝo, sekrecioestiĝo ĉe ties mukmembrano. La sekvo estas la sufokiĝado, lukto por la aero per helpo de la elspiraj helpmuskolaro. La gravajn simptomojn fortigas la spasma tusado, kiu havas rezulton nur fine de la paroksismo, kiam venas glueca, hela sekreciaĵo. # [[Kora astmo]] (''Asthma cardiale'') okazas plej ofte nokte, kuŝante en la [[lito]]. Ĝia simptomo estas la spirmanko kaj estiĝas ĉe malsanuloj suferantaj je sangocirkulaj problemoj. Tiukaze la dumtage estiĝantaj edemoj sorbiĝas nokte kaj la relative bone funkcianta dekstra kora ventriklo pludonas la kreskintan sangokvanton en la malgrandan sangociklon, kie estiĝas stazo (malrapidiĝo de cirkulado) pro la nekonvena funkcio de la maldekstra ventriklo. # [[Uremia astmo]] (''Asthma uraemicum'') estiĝas dum [[uremio]] == Kaŭzoj == * intestaj problemoj (ekz. [[Candida albicans]]) * nekonataj (alergio je nutraĵ-entenoj ekz. laktozo) * streso (ekz. pro [[bruo]]) Malatentita [[fojnokataro]] povas evolui al astmo. == Literaturo == === germanlingva === * Max Otto Bruker, Ilse Gutjahr: ''Allergien müssen nicht sein''. EMU-Verlag 2001 * Henning Müller-Burzler: ''Das Handbuch für Allergiker''. Windpferd 2000 * Jimmy Scott: ''Allergie und der Weg, sich in wenigen Minuten davon zu befreien''. VAK Verlags GmbH 2003 <!-- {| border="0" width="35%" _cellpadding_="5" _class_="_noprint_, _floatright_" style="float: right;background-color: #eeeeee; border:solid #008 2px; margin:0em 0em 0.5em 0.5em; width:35%;" |- |[[_image_:medicino._jpg_|_50px_|_none_|_wikiquote_|]] |'''_en_ [[_medline_]] _puedes_ _encontrar_ _artículos_ _sobre_ [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=puresearch&db=pubmed&details_term=%22{{PAĜNOMO}}%22%5bmesh%20terms%5d%20or%20asthma%5btext%20word%5d {{_pagename_}}].''' |} --> <!-- {| {{_prettytable_}} |+ _asthma_-_schweregrade_ ! _bezeichnung_ ! _symptome_ ! _fev1_ _beziehungsweise_ _pef_% _sollwert_ |----- | 4, _persistierend_, _schwer_ || tago: _ständig_, nokto: _häufig_ | ≤60% |----- | 3, _persistierend_, _mittelgradig_ || tago: _täglich_, nokto: _1x_ _pro_ semajno | &_gt_;60% - &_lt_;80% |----- | 2, _persistierend_, _leicht_ | tago: &_lt_;_1x_ _tägl_., nokto: &_gt_;_2x_ _pro_ monato | ≥80% |----- | 1, _intermittierend_ | tago: ≤_2x_ _pro_ semajno, nokto: ≤_2x_ _pro_ monato | ≥80% |} --> <gallery> Dosiero:Asthma before-after.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|dum [[astmo]] epizodo, flamigita [[_bronchiole_|_airways_]] reagi al _environmental_ baskuloj kiel (fumo, fumi), polvo, ĉu poleno. La _airways_ mallarĝa kaj produkti krompago [[muko]], farante ĝi malfacila al spiri. --> Dosiero:AsthmaInhaler.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px| tipa [[_inhaler_]], de [[_salmeterol_|_serevent_ (_salmeterol_)]] --> Dosiero:Asthma prevalence.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|la [[_prevalence_]] de infanaĝa astmo havas (plialtigita, pligrandiĝita) ekde 1980, aparte en pli junaj infanoj. --> </gallery> {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=astm}} {{eo}} [http://www.naturkuracado.info/51088195f60b7be04/51088195f60cd9818/51088195f610332c6.html naturkuracado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060223202043/http://www.naturkuracado.info/51088195f60b7be04/51088195f60cd9818/51088195f610332c6.html |date=2006-02-23 }}<br /> {{en}} http://www.ginasthma.com <!-- _gina_ --><br /> {{en}} http://www.nhlbi.nih.gov/guidelines/asthma/asthgdln.pdf <!-- pdf --><br /> {{en}} http://www.primatene.com <!-- _primatene_ --> <br /><br /> {{Medicinaj temoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Astmo| ]] 70d26e1twm4htccura84gvxoca4h3k1 0 33605 9392137 9390584 2026-06-04T16:57:07Z Benlupo 63272 9392137 wikitext text/x-wiki {{AliaSignifo|Montargis (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Centro-Valo de Luaro]] | departemento = {{Loiret}} | arondismento = ''[[arondismento Montargis|Montargis]]'' | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-45 | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''Montargis''' estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Loir-et-Cher|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Loiret]]'', en la regiono [[Centro-Valo de Luaro]] ({{lang-fr|Centre-Val de Loire}} {{IFA|sɑ̃tʁə val də lwaʁ]}}). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Administre la komunumo estas la centro de la [[arondismento]] ''[[arondismento Montargis|Montargis]]'' kaj de samnoma [[kantonoj de Francio|kantono]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. Montargis estas la ĉefurbo de [[Gâtinais]], regiono kuŝanta inter [[Parizo]] kaj [[Orléans]], oriente de [[Beauce]] kaj iom simila. La urbo troviĝas en la [[Departementoj de Francio|deparmento]] [[Loiret]]. Apud Montargis troviĝas vasta arbaro. == Geografio == === Lokiĝo === Montargis situas en la regiono Gâtinais, 33 km sude de [[Nemours]], 38 km norde de [[Gien]], 53 km sudokcidente de [[Sens]], 68 km oriente de la prefektejo de [[Loiret]], Orléans, 76 km nordokcidente de la prefektejo de [[Yonne]], [[Auxerre]] kaj 109 km sude de [[Parizo]]. === Geologio kaj reliefo === La areo de la komunumo estas 446 hektaroj; ĝia alteco varias de 82 ĝis 112 metroj<ref>''Répertoire géographique des communes'', eldonita per l'Institut national de l'information géographique et forestière, legu rete|lien=http://professionnels.ign.fr/rgc#tab-3 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150108205314/http://professionnels.ign.fr/rgc#tab-3 |date=2015-01-08 }}.</ref>. === Najbaraj komunumoj === La najbaraj komunumoj estas Amilly, Châlette-sur-Loing kaj Villemandeur. === Hidrografio === [[Dosiero:Canal de Briare depuis le Bvd du Rempart à Montargis (juillet 2025).JPG |eta|left|La Kanalo de Briare en Montargis.]] La hidrografia reto, kun totala longo de 10,5 km, estas aparte kompleksa kaj densa. Ĝin trairas de sudo al nordo la [[Loing]] kaj la Kanalo de Briare same kiel la Vernisson kaj la Puiseaux kiuj konverĝas antaŭ ol enflui en la Kanalon de Briare. Krome, multaj kanaloj troveblas en la urbocentro de Montargis, kiuj, kune kun ĝiaj 131 pontoj kaj piediraj pontoj, kontribuis al ĝia kromnomo "Venecio de la Gâtinais". === Klimato === En 2020, la superrega klimato estis klasifikita kiel Cfb, laŭ la klasifiko de Köppen-Geiger, por la periodo 1988-2017, nome modera klimato kun malvarmetaj someroj kaj sen seka sezono. == Historio == Kvankam la urbo estas konata ĝis antikvaj tempoj, dum la Renesanco, fantastaj etimologioj estis inventitaj por klarigi la loknomon Montargis, ĉu kiel mons argi, Monto de Arguso, la loko kie la ĵaluza diino Junono komisiis Argus Panoptes pri gardado de ŝia rivalo Ioo, aŭ ligita kun la ĉefo Moritas menciita de Julio Cezaro, en lia Gaŭla Milito. === Ĉinaj ligoj === Montargis estis centro de politika agado de ĉinaj elmigrintoj en la 1910-aj kaj fruaj 1920-aj jaroj. Signifa parto de partoprenantoj en la Movado por Diligenta Laboro kaj Ŝparema Studado (france: mouvement travail-études) loĝis tie. La plej fama el ili, Deng Xiaoping, estis laboristo produktanta kaŭĉukajn galoŝojn en la fabriko Hutchinson de Châlette-sur-Loing dum ok monatoj de meze de februaro ĝis meze de oktobro 1922<ref>{{cite book|title=Deng Xiaoping: A Revolutionary Life |author1=Alexander Pantsov |author2=Steven Levine |publisher=Oxford University Press |date=2015 |page=28}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Loiret]] * [[Montargis (stacidomo)]] <gallery> Plan.chateau.Montargis.png|<!-- Floorplan_ de la _Château_ _de_ Montargita --> Alfred Sisley - The Loing's Canal - Google Art Project.jpg|<!-- Canal_ _du_ _Loing_, _gemalt_ _von_ [[Alfredo _Sisley_]]. --> Ary Scheffer - Death of Malvina.jpg|<!--''_Malvine_, in _den_ _Armen_ _Fingals_ _sterbend_'' _von_ _Girodet_-_Trioson_ --> MontargisSeal.JPG|<!-- Sigelo de la Komunumo _de_ Montargis --> </gallery> == Referencoj kaj ligiloj == {{Referencoj}} {{projektoj|commonscat=Montargis}} [[Kategorio:Montargis| ]] [[Kategorio:Urboj de Francio]] [[Kategorio:Komunumoj de Loiret]] mhb4ik5xhlxny02nj8wpy4vo1tkcqbz 9392139 9392137 2026-06-04T16:58:58Z Benlupo 63272 9392139 wikitext text/x-wiki {{AliaSignifo|Montargis (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Centro-Valo de Luaro]] | departemento = {{Loiret}} | arondismento = ''[[arondismento Montargis|Montargis]]'' | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-45 | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''Montargis''' estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Loir-et-Cher|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Loiret]]'', en la regiono [[Centro-Valo de Luaro]] ({{lang-fr|Centre-Val de Loire}} {{IFA|sɑ̃tʁə val də lwaʁ]}}). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Administre la komunumo estas la centro de la [[arondismento]] ''[[arondismento Montargis|Montargis]]'' kaj de samnoma [[kantonoj de Francio|kantono]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. Montargis estas la ĉefurbo de [[Gâtinais]], regiono kuŝanta inter [[Parizo]] kaj [[Orléans]], oriente de [[Beauce]] kaj iom simila. La urbo troviĝas en la [[Departementoj de Francio|deparmento]] [[Loiret]]. Apud Montargis troviĝas vasta arbaro. == Geografio == === Lokiĝo === Montargis situas en la regiono Gâtinais, 33 km sude de [[Nemours]], 38 km norde de [[Gien]], 53 km sudokcidente de [[Sens]], 68 km oriente de la prefektejo de [[Loiret]], Orléans, 76 km nordokcidente de la prefektejo de [[Yonne]], [[Auxerre]] kaj 109 km sude de [[Parizo]]. === Geologio kaj reliefo === La areo de la komunumo estas 446 hektaroj; ĝia alteco varias de 82 ĝis 112 metroj<ref>''Répertoire géographique des communes'', eldonita per l'Institut national de l'information géographique et forestière, legu rete|lien=http://professionnels.ign.fr/rgc#tab-3 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150108205314/http://professionnels.ign.fr/rgc#tab-3 |date=2015-01-08 }}.</ref>. === Najbaraj komunumoj === La najbaraj komunumoj estas Amilly, Châlette-sur-Loing kaj Villemandeur. === Hidrografio === [[Dosiero:Canal de Briare depuis le Bvd du Rempart à Montargis (juillet 2025).JPG |eta|left|La Kanalo de Briare en Montargis.]] La hidrografia reto, kun totala longo de 10,5 km, estas aparte kompleksa kaj densa. Ĝin trairas de sudo al nordo la [[Loing]] kaj la Kanalo de Briare same kiel la Vernisson kaj la Puiseaux kiuj konverĝas antaŭ ol enflui en la Kanalon de Briare. Krome, multaj kanaloj troveblas en la urbocentro de Montargis, kiuj, kune kun ĝiaj 131 pontoj kaj piediraj pontoj, kontribuis al ĝia kromnomo "Venecio de la Gâtinais". === Klimato === En 2020, la superrega klimato estis klasifikita kiel Cfb, laŭ la klasifiko de Köppen-Geiger, por la periodo 1988-2017, nome modera klimato kun malvarmetaj someroj kaj sen seka sezono. == Historio == Kvankam la urbo estas konata ĝis antikvaj tempoj, dum la Renesanco, fantastaj etimologioj estis inventitaj por klarigi la loknomon Montargis, ĉu kiel mons argi, Monto de Arguso, la loko kie la ĵaluza diino Junono komisiis Argus Panoptes pri gardado de ŝia rivalo Ioo, aŭ ligita kun la ĉefo Moritas menciita de Julio Cezaro, en lia Gaŭla Milito. === Ĉinaj ligoj === Montargis estis centro de politika agado de ĉinaj elmigrintoj en la 1910-aj kaj fruaj 1920-aj jaroj. Signifa parto de partoprenantoj en la Movado por Diligenta Laboro kaj Ŝparema Studado (france: mouvement travail-études) loĝis tie. La plej fama el ili, [[Deng Xiaoping]], estis laboristo produktanta kaŭĉukajn galoŝojn en la fabriko Hutchinson de Châlette-sur-Loing dum ok monatoj de meze de februaro ĝis meze de oktobro 1922<ref>{{cite book|title=Deng Xiaoping: A Revolutionary Life |author1=Alexander Pantsov |author2=Steven Levine |publisher=Oxford University Press |date=2015 |page=28}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Loiret]] * [[Montargis (stacidomo)]] <gallery> Plan.chateau.Montargis.png|<!-- Floorplan_ de la _Château_ _de_ Montargita --> Alfred Sisley - The Loing's Canal - Google Art Project.jpg|<!-- Canal_ _du_ _Loing_, _gemalt_ _von_ [[Alfredo _Sisley_]]. --> Ary Scheffer - Death of Malvina.jpg|<!--''_Malvine_, in _den_ _Armen_ _Fingals_ _sterbend_'' _von_ _Girodet_-_Trioson_ --> MontargisSeal.JPG|<!-- Sigelo de la Komunumo _de_ Montargis --> </gallery> == Referencoj kaj ligiloj == {{Referencoj}} {{projektoj|commonscat=Montargis}} [[Kategorio:Montargis| ]] [[Kategorio:Urboj de Francio]] [[Kategorio:Komunumoj de Loiret]] qsuyqdjxfmg6chyt0izej2xh1t7kpdr 0 34227 9392449 9173872 2026-06-05T05:45:12Z Sj1mor 12103 9392449 wikitext text/x-wiki {{prisupre|pri=senperforta metodo de batalado kontraŭ maljustaj leĝoj|anglalingva eseo de jaro 1849|Civila malobeo (eseo)}}{{Informkesto organizaĵo}} La '''civila malobeo''' estas malakcepto obei [[leĝo]]jn, kiuj ne estas justaj, sed [[neperforta rezisto|sen perforto]]. Tio estis granda nova ideo de la (lasta fino de la [[19-a jarcento|19-a]] kaj) [[20-a jarcento]]. Inter aliaj, tio estis fortega batalilo kontraŭ [[rasismo]] en [[Usono]] kaj por la [[sendependeco]] de la [[kolonio|koloniaj landoj]]. Malmultaj pensantoj studis, kiam la civila malobeo estas justa, ĉar tio estas granda teoria problemo de la civila malobeo. Famaj ekzemploj de civilaj malobeantoj estas [[Gandhi]] en [[Barato]] kaj [[Martin Luther King]] en Usono. La usona verkisto [[Henry David Thoreau]] pioniras la modernan teorion pri ĉi tiu ago en sia eseo el [[1849]] ''"Resistance to Civil Government"'', ["Rezistado al Civila Registaro"] poste retitolita al "''Civil Disobedience''" ["Civila Malobeo"]. En la eseo Thoreau priskribas siajn kialojn por ne pagi impostojn proteste kontraŭ [[sklaveco]] kaj la [[Meksika-Usona Milito]]. == Ekzemploj == * Movado [[Ĉipko]] == Vidu ankaŭ == * [[Adolfo Pérez Esquivel]] * [[Joan Baez]] * [[Vinoba Bhave]] * [[Étienne de La Boétie]] * [[Dom Helder Camara]] * [[César Chávez]] * [[Khan Abdul Ghaffar Khan]] * [[Mohandas Karamchand Gandhi]] * [[Thich Nhat Hanh]] * [[Václav Havel]] * [[Martin Luther King]] * [[Nelson Mandela]] * [[Ken O'Keefe]] * [[Adolfo Pérez Esquivel]] * [[Arundhati Roy]] * [[Albert Schweitzer]] * [[Konscienceca obĵeto]] * ''[[Kritono]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://satenhispanio.eresmas.com/artik23a.htm Longa artikolo pri civila malobeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050920091132/http://satenhispanio.eresmas.com/artik23a.htm |date=2005-09-20 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Civila malobeo| ]] dfw1cvrrre0qk0zxojx3ji8g3zez90a 0 35803 9392496 9139525 2026-06-05T07:08:57Z Sj1mor 12103 9392496 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto=La alidirektilo '''viskozo''' gvidas ĉi-tien. Tamen viskozo en teknika senco ankaŭ estas "koloida pseŭdosolvaĵo de celuloza ksantato, kiu povas esti fadenigita, por fabriki artefaritan silkon",<ref>[https://vortaro.net/#viskozo_kd "viskozo" kaj "viskozeco"] en [[PIV]] 2020</ref> el kio rezultas [[Rajono (teksaĵo)]]}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:09. Вискозност на течности.ogv|eta|dekstra|280ra|]] '''Viskozeco''' estas la "''glueco''" de fluidaĵo aŭ gaso. Ĝi rezultas el la intermolekulaj [[forto]]j en [[fluidaĵo]], tiel ĝi dependas de la [[kohereco]], de la intermolekulaj (inter la [[molekulo]]j aŭ [[korpusklo]]j) efikantaj fortoj. La nocio [[fluido]] entenas la [[agregatostato]]jn [[likvaĵo]] kaj [[gaso]]. == Viskozeco de likvaĵoj == Oni parolas pri '''viskozeco''' ĉe fluema konduto de likvaĵo: ju pli granda estas la viskozeco, des pli densflua estas la substanco. Tion kaŭzas la moviĝon de molekulaj tavoloj unu super la alia, por kio necesas ioma forto. Tion persistemon oni mezuras kaj karakterizas la viskozecon. Ĉe la [[alkano]]j (ĉenformaj karbonhidrogenoj), la viskozeco kreskas kun longiĝo de la ĉeno (kaj tiel kreskas la intermolekula forto, la [[Forto de Van-der-Waals]]) daŭre kaj atingas ekde [[nonano]] (kun 9 C-atomoj) jam relative altan valoron. [[Dosiero:Definition Viskositaet.png|eta|290ra|Difino de viskozeco: la fluidaĵo (blau) inter la resta plato 1 (malsupre) kaj la mova plato 2 (supre) tondatas.]] === ''Neŭtonaj likvaĵoj'' === La vario de rapido, inter du likvaĵaj platoj, pri kiuj estas distanco ''dy'', estas: : <math>D = \left(\frac{dv}{dy}\right) \, ,</math> la [[ŝera ŝarĝado]] <math>\tau</math> de la '''dinamika viskozeco''' kalkuliĝas per: <!--Verknüpft man dies mit der [[Schubspannung]], erhält man folgenden Zusammenhang für die dynamische Viskosität:--> : <math>\tau=\eta \left(\frac{dv}{dy}\right) \Rightarrow \eta = \left(\frac{\tau}{D}\right)</math> <math>D</math> kaj ankaŭ <math>\eta</math> estas ''neŭtonaj konstantoj''. Tamen multaj substancoj ne sekvas tiun leĝon. Tial oni difinas alian parametron. La ŝera rapido <math>D</math> devas esti kalkulata de la [[tonda tensio]] <math>\tau</math> en la likvaĵo, kaj ne nur de la rapido-[[derivaĵo (matematiko)|derivaĵo]]; tia [[fluaĵo]] tiam nomiĝas ''neneŭtona fluido''. Ankaŭ, la kvociento de la ''dinamika viskozeco'' <math>\eta</math> per la [[denseco]] <math>\rho</math> difiniĝas kiel la '''kinematika viskozeco''': : <math>\nu = \left(\frac{\eta}{\rho}\right)</math> === SI-unuoj === [[SI]]-unuoj: : dinamika viskozeco: <math>[\eta] = \left(\frac{kg}{m \cdot s}\right) = Pa \cdot s = \left(\frac{Ns}{m^2}\right) \ ;</math> : kinematika viskozeco: <math>[\nu] = \left(\frac{m^2}{s}\right) \ .</math> === CGS === :En la [[CGS]]-sistemo uzatas ''[[Poise (unuo)|poise]]'' (P) por dinamika viskozeco, kaj ''[[Stokes (unuo)|stokes]]'' (St) por kinematika viskozeco. === Tipaj viskozecaj valoroj === (en [mPa s] ĉe 20 °C) {| | [[Petrolo]] || 0,65 |- | [[Pentano]] || 0,232 |- | [[Olivoleo]] || ~ 10² |- | [[Akvo]] || 1,0 |- | [[Heksano]] || 0,320 |- | [[Mielo]] || ~ 10⁴ |- | [[Hidrargo]] || 1,5 |- | [[Heptano]] || 0,410 |- | [[Siropo]] || ~ 10⁵ |- | [[Vinbero|Vinbera]] [[suko]] || 2 - 5 |- | [[Oktano]] || 0,538 |- | [[Polimerfando]] || ~ 10³ ĝis 10⁶ |- | [[Sango]] (37 °C) || 4 - 25 |- | [[Nonano]] || 0,711 |- | [[Bitumo]] || ~ 10¹¹ |- | [[Kafokremo]] || ~ 10 |- | [[Dekano]] || 0,920 |- | [[Asfalto]] || ~ 10⁵ |- | [[Vitro]] || ~ 10²³ |- | Vitro (varma dum prilaboro) || ~ 10² ĝis 10⁷ |} == Viskozeco de gasoj == Oni povas ankaŭ difini la viskozecon: : <math> \eta = \frac{1}{3} n m v l </math> kie ''v'' estas la averaĝa rapido, ''n'' estas la denso de la gaso, ''m'' ĝia maso kaj ''l'' ĝia [[meza libera vojolongeco]]. La viskozeco de gasoj estas sendependa de [[premo]] pri malaltaj premoj (≈0,1 ĝis 10 [[bar]]), kaj (kontraŭe al likvaĵoj) kreskas kun altiĝo de la [[temperaturo]]. {| class=wikitable ! Gaso !! <math>\eta(273 {\rm K}) \ </math>, <math>\mu</math>N s <math>\mathrm{m}^{-2}</math> !! <math>l \ (1 \ {\rm atm})</math>, nm |- | [[Aero]] || 17,1 || 59,8 |- | [[Oksigeno|O₂]] || 19,2 || 63,3 |- | CO₂ || 13,8 || 39,0 |- | [[Hidrogeno|N₂]] || 16,6 || 58,8 |- | [[Argono|Ar]] || 21,0 || 62,6 |- | [[Neono|Ne]] || 29,7 || 124,0 |- | [[Heliumo|He]] || 18,6 || 174,0 |- | [[Hidrogeno|H₂]] || 8,4 || 111,0 |} == Vortoderivo == La nocio venas el la latina vorto por [[visko]] "viscum", el kies [[bero]]j oni faris gluecan [[birda glukaptilo|birdan glukaptilon]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=viskoz|ReVo titolo=Viskozo}} * [[Debitsensiloj]] * [[Fluidodinamiko]] * [[Superfluideco]] == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Fluaĵa dinamiko]] [[Kategorio:Gasoj]] ors6evl9dpxj0gkbhj7izkgums3cu11 0 36402 9392124 8387443 2026-06-04T16:49:29Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392124 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Niceto Alcalá-Zamora y Torres''' ([[Priego de Córdoba]] en [[Kordovo (Hispana provinco)|Kordovo]] ([[Hispanio]]), [[6-a de julio]] [[1877]] - [[Buenos Aires]], [[18-a de februaro]] [[1949]]) estis la unua [[prezidento]] de la [[Dua Hispana Respubliko]]. Juristo, li membriĝis tre juna en la Partio Liberala. Li estis elektita deputisto kaj rapide famiĝis pro siaj elokventaj paroladoj ĉe la [[Congreso de los Diputados]] (hispana Parlamento). Li estis ministro pri Ekonomia agado en [[1917]] kaj ministro pri Milito en [[1922]], ene de la koncentriga registaro preziditaj de [[Manuel García Prieto]]. Li estis ankaŭ reprezentanto de Hispanio ĉe la [[Ligo de Nacioj]]. Li montris sian malŝaton al la akceptado fare de la reĝo [[Alfonso la 13-a (Hispanio)|Alfonso la 13-a]] de la diktaturo de generalo [[Miguel Primo De Rivera|Primo de Rivera]] je la [[13-a de septembro]] de [[1923]], li ne kunlaboris kun la nova reĝimo. Post la rezigno de la diktatoro, en [[1930]] li sin deklaris [[respubliko|respublikano]], kaj komencis konspiri kontraŭ la monarkio, kio kondukis lin en malliberejon. Post la municipaj balotoj en aprilo de [[1931]], oni deklaris la respublikon, kaj Alcalá-Zamora prezidis la provizoran registaron la [[14-a de aprilo|14-an de aprilo]]. Li estis konfirmita kiel ĉefministro post la balotadoj de junio samjara, sed li rezignis en oktobro, pro sia opono al la laikecaj artikoloj de la nova konstitucio. Tamen, je la [[10-a de decembro]] de [[1931]] li estis tre majoritate elektita de la Parlamento kiel Prezidento de la Respubliko. Li ĝuis moderan rolon, kaj havis diversajn konfliktojn kun la registaroj diverstendencaj, malgraŭ la karaktero ĉefe simbola kaj reprezenta de lia posteno. En [[1936]], post la venko de la [[Popola Fronto]], li estis forigata el sia posteno, kaj oni elektis nova prezidento la tiaman ĉefministron, [[Manuel Azaña]]. Li ekziliĝis dum la [[Hispana Enlanda Milito|civila milito]], kaj klopodis apogi neniun flankon. Li forpasis en [[Bonaero]], kaj liaj restaĵoj estis reportitaj al Hispanio nur en [[1979]], post la morto de la diktatoro [[Francisco Franco|Franco]] :''Vidu: [[Listo de regantoj de Hispanio]]'' <gallery> Dosiero:Zamora,hiszpania.jpg </gallery> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Alcalá-Zamora, Niceto}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Hispanio]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj deputitoj]] [[Kategorio:Hispanaj respublikanoj]] pycbjoygk1mrnodp811cfe0379ybktz 0 37414 9392112 9173717 2026-06-04T16:36:44Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + aldonis bildon 9392112 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:AutonomajKomunumoj2.png|dekstra|375ra|Mapo de la hispanaj aŭtonomaj komunumoj]] De post la [[Konstitucio]] aprobita en [[1978]], '''[[Hispanio]]''' estas malcentralizita unueca regno. La baza divido estas la t.n. '''[[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|Aŭtonoma Komunumo]]'''. La vorto estas administracia termino, grupiganta du konceptojn kies diferenco ne ĉiam estas tute klara: la regiono kaj la nacio. Ĉar la vorto nacio estas uzata ankaŭ por la tuta Ŝtato, oni kelkfoje uzas la vorton ''naciaĵo'' (hispane ''nacionalidad''), por aludi la naciojn/regionojn kun pli aparta personeco, pro lingvaj aŭ historiaj kaŭzoj. Krome, oni plu konservas antikvan dividon, la '''provincon''', similan al la franca [[Departementoj de Francio|departemento]], da kiuj estas 50. Plejmulto el ili havas saman nomon al sia ĉefurbo. En kelkaj regionoj ekzistas tradicia pli malgranda divido, la ''comarca'' (distrikto). En la insulaj regionoj, ĉiu insulo havas propran administracian aŭtoritaton (nomatan ''cabildo'' en [[Kanarioj]] kaj ''consell insular'' en [[Balearoj]]). == Tabelo de provincoj == En la sekva tabelo aperas ĉiuj provincoj de Hispanio, kun ĝia ĉefurbo kaj la aŭtonoma komunumo kiujn ili apartenas. {| {{belatabelo}} |----- bgcolor="silver" ! Provinco <th align=center>'''Ĉefurbo''' ! Aŭtonoma Komunumo |----- | [[Dosiero:Álava.svg|25ra]] '''[[Provinco Alavo]]''' | [[Dosiero:Flag of Vitoria.svg|kadra|25ra]] [[Vitoria]] | [[Dosiero:Flago-de-Eŭskio.svg‎|25ra]] [[Eŭskio]] |----- | [[Dosiero:‎Bandera provincia Albacete.svg‎|25ra]] '''[[Provinco Albaceto|Albaceto]]''' | [[Dosiero:Albacete-Bandera.svg|25ra]] [[Albacete]] | [[Dosiero:Bandera_Castilla-La_Mancha.svg|kadra|25ra]] [[Kastilio-Manĉo]] |----- | '''[[Alikanto (provinco)|Provinco Alakanto]]''' | [[Dosiero:Bandera d'Alacant.svg‎|kadra|25ra]] [[Alakanto]] | [[Image‎:Flag of the Land of Valencia (official).svg‎|25ra]] [[Valencia Komunumo]] |----- | [[Dosiero:Flag Almería Province.svg‎|25ra]] '''[[Provinco Almerio]]''' | [[Dosiero:Bandera_de_Almería.svg|border‎|25ra]] [[Almerio]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag_of_Asturias.svg‎ ‎|25ra]] '''[[Asturio]]''' | [[Dosiero:Uvieu_flag.svg‎ ‎|25ra]] [[Oviedo]] | [[Dosiero:‎Flag of Asturias.svg‎|25ra]] [[Asturio]] |----- | [[Dosiero:Bandera_de_la_provincia_de_Ávila.svg‎ ‎|25ra]] '''[[Provinco Avilo|Avilo]]''' | [[Dosiero:Bandera_de_Ávila.svg‎ ‎|25ra]] [[Ávila]] | [[Dosiero:‎Bandera de Castilla y León.svg‎|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Provincia_de_Badajoz_-_Bandera.svg‎ ‎|25ra]] '''[[Provinco Badaĥozo]]''' | [[Dosiero:Provincia_de_Badajoz_-_Bandera.svg‎ ‎|25ra]] [[Badaĥozo]] | [[Dosiero:Flag of Extremadura with COA.svg‎|25ra]] [[Ekstremaduro]] |----- | [[Dosiero:Flag_of_Barcelona_province(official).svg‎|25ra]] '''[[Provinco Barcelono]]''' | [[Dosiero:Flag_of_Barcelona.svg‎|kadra|25ra]] [[Barcelono]] | [[Dosiero:Flago-de-Katalunio.svg‎|25ra]] [[Katalunio]] |----- | [[Dosiero:Flag Burgos Province.svg|25ra]] '''[[Provinco Burgoso]]''' | [[Dosiero:‎Burgos-Bandera.jpg‎|25ra]] [[Burgoso]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:‎Bandera de Cáceres.svg|25ra]] '''[[Provinco de Cáceres|Cáceres]]''' | [[Dosiero:‎Bandera de Cáceres.svg‎|25ra]] [[Cáceres]] | [[Dosiero:Flag of Extremadura with COA.svg|25ra]] [[Ekstremaduro]] |----- | [[Dosiero:Bandera de Cádiz.svg‎‎|25ra]] '''[[Provinco Kadizo]]''' | [[Dosiero:Bandera de Cádiz.svg‎‎|25ra]] [[Kadizo]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag of Cantabria.svg|kadra|25ra]] '''[[Kantabrio]]''' | [[Dosiero:Santander.svg|kadra|25ra]] [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] | [[Dosiero:Flag of Cantabria.svg|kadra|25ra]] [[Kantabrio]] |----- | '''[[provinco Castelló| Provinco Kasteljono]]''' | [[Dosiero:Bandera de Castelló de la Plana-2.svg|25ra]] [[Castelló]] | [[Dosiero:Flag of the Land of Valencia (official).svg|25ra]] [[Valencia Komunumo]] |----- | [[Dosiero:Flag Ciudad Real Province.svg|25ra]] '''[[Provinco Reĝurbo]]''' | [[Dosiero:Flag of Ciudad Real.jpg|25ra]] [[Reĝurbo]] | [[Dosiero:Bandera_Castilla-La_Mancha.svg|kadra|25ra]] [[Kastilio-Manĉo]] |----- | [[Dosiero:Provincia de Córdoba - Bandera.svg|25ra]] '''[[Provinco Kordovo]]''' | [[Dosiero:Flag of Córdoba, Spain.svg|25ra]] [[Kordovo]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | '''[[Provinco Korunjo|Provinco Koruno]]''' | [[Korunjo|Koruno]] | [[Dosiero:Flag of Galicia.svg|kadra|25ra]] [[Galegio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de Cuenca.svg|25ra]] '''[[Provinco Kvenko]]''' | [[Dosiero:Bandera de Cuenca.svg|25ra]] [[Cuenca]] | [[Dosiero:Bandera_Castilla-La_Mancha.svg|kadra|25ra]] [[Kastilio-Manĉo]] |----- | [[Dosiero:Bandera antiga de la provincia de Girona.svg|25ra]] '''[[provinco Ĝirono|Ĝirono]]''' | [[Dosiero:Bandera de Gerona.png|25ra]] [[Ĝirono]] | [[Dosiero:Flago-de-Katalunio.svg‎|25ra]] [[Katalunio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de la provincia de Granada (España).svg|25ra]] '''[[Provinco Granado]]''' | [[Dosiero:Bandera de Granada (Granada).svg|25ra]] [[Granado]] | [[Dosiero:Bandera de Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag Guadalajara Province.svg|25ra]] '''[[Provinco Gvadalaĥaro]]''' | [[Dosiero:Bandera de Guadalajara.svg|25ra]] [[Gvadalaharo]] | [[Dosiero:Bandera_Castilla-La_Mancha.svg|kadra|25ra]] [[Kastilio-Manĉo]] |----- | [[Dosiero:Gipuzkoa flag.svg|25ra]] '''[[Provinco Gipusko]]''' | [[Dosiero:Bandera_de_San_Sebastián.svg|kadra|25ra]] [[San Sebastián]] | [[Dosiero:Flago-de-Eŭskio.svg‎|25ra]] [[Eŭskio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de la Provincia De Huelva.svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Onubo]]''' | [[Dosiero:Flag of the City of Huelva (official).PNG|kadra|25ra]] [[Huelva]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag of Huesca (province).svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Huesko]]''' | [[Dosiero:Flag of Huesca.svg|25ra]] [[Huesca]] | [[Dosiero:Flag of Aragon.svg|25ra]] [[Aragono]] |----- | [[Dosiero:Flag of the Balearic Islands.svg|25ra]] '''[[Balearoj]]''' | [[Dosiero:Flag of Mallorca.svg|25ra|Palma]] [[Palma]] | [[Dosiero:Flag of the Balearic Islands.svg|25ra]] [[Balearoj]] |----- | [[Dosiero:Bandera_de_la_provincia_de_Jaén.svg|25ra]] '''[[Provinco Ĥaeno]]''' | [[Dosiero:Bandera de Jaén.svg|25ra]] [[Jaén]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de León.svg|25ra]] '''[[provinco Leono]]''' | [[Dosiero:Bandera de León (ciudad).svg|25ra]] [[Leono (Hispanio)]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Bandera de la provincia de Lérida.svg|25ra]]'''[[Provinco Ilerdo]]''' | [[Dosiero:Flag of Lleida.svg|25ra]] [[Ilerdo]] | [[Dosiero:Flago-de-Katalunio.svg‎|25ra]] [[Katalunio]] |----- | [[Dosiero:Flag of Lugo province.svg|25ra]] '''[[Provinco Lugo]]''' | [[Dosiero:Flag of the City of Lugo, Spain (official).PNG|kadra|25ra]] [[Lugo]] | [[Dosiero:Flag of Galicia.svg|kadra|25ra]] [[Galegio]] |----- | [[Dosiero:Flag of the Community of Madrid.svg|25ra]] '''[[Madrida Regiono]]''' | [[Dosiero:Bandera de la ciudad de Madrid.svg|25ra]] [[Madrido]] | [[Dosiero:Flag of the Community of Madrid.svg|25ra]] [[Madrido]] |----- | [[Dosiero:Flag Málaga Province.svg|25ra]] '''[[Provinco Malago]]''' | [[Dosiero:Flag of Málaga, Spain.svg|25ra|]] [[Malago]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag of the Region of Murcia.svg|25ra]] '''[[Murcia Regiono]]''' | [[Dosiero:Bandera de Murcia.svg|25ra]] [[Murcia]] | [[Dosiero:Flag of the Region of Murcia.svg|25ra]] [[Murcio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de Navarra.svg|25ra]] '''[[Navaro]]''' | [[Dosiero:Bandera Pamplona.svg|25ra]] [[Pamplono]] | [[Dosiero:Bandera de Navarra.svg|25ra]] [[Navaro]] |----- | [[Dosiero:Provincia de Ourense - Bandera.svg|25ra]] '''[[Provinco Oŭrenso]]''' | [[Dosiero:Bandera de Ourense.svg|25ra]] [[Oŭrenso]] | [[Dosiero:Flag of Galicia.svg|kadra|25ra]] [[Galegio]] |----- | [[Dosiero:Bandera de la provincia de Palencia.svg|25ra]] '''[[Provinco Palencio]]''' | [[Dosiero:Palencia.PNG|25ra]] [[Palencia]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | '''[[Provinco La Palmoj]]''' | [[Dosiero:Flag of Las Palmas de Gran Canaria.svg|kadra|25ra]] [[Las Palmas de Gran Canaria]] | [[Dosiero:Flag of the Canary Islands.svg|kadra|25ra]] [[Kanariaj Insuloj]] |----- | [[Dosiero:Flag Pontevedra Province.svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Pontevedro]]''' | [[Dosiero:Bandera de Pontevedra.svg|25ra]] [[Pontevedra]] | [[Dosiero:Flag of Galicia.svg|kadra|25ra]] [[Galegio]] |----- | [[Dosiero:Flag of La Rioja (with coat of arms).svg|25ra]] '''[[Provinco Rioĥo]]''' | [[Dosiero:Bandera de Logroño.png|kadra|25ra]] [[Logronjo]] | [[Dosiero:Flag of La Rioja (with coat of arms).svg|25ra]] [[La Rioja]] |----- | [[Dosiero:Bandera de Salamanca.svg|25ra]] '''[[Provinco Salamanko]]''' | [[Dosiero:Bandera de Salamanca.svg|25ra]] [[Salamanko]] | [[Dosiero:Flag_of_Castile_and_León.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Flag Segovia province.svg|25ra]] '''[[Provinco Segovio]]''' | [[Dosiero:Bandera de Segovia.svg|25ra]] [[Segovio]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Bandera-diputacion-sevilla.jpg|25ra]] '''[[Provinco Sevilo]]''' | [[Dosiero:Flag of Sevilla, Spain.svg|25ra]] [[Sevilo]] | [[Dosiero:Bandera_de_Andalucía.svg‎‎|25ra]] [[Andaluzio]] |----- | [[Dosiero:Flag Soria province.svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Sorio]]''' | [[Dosiero:Bandera de Soria.svg|kadra|25ra]] [[Soria]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Bandera actual de la provincia de Tarragona.svg|25ra]] '''[[provinco Taragono|Taragono]]''' | [[Dosiero:Bandera de Tarragona.svg|25ra]] [[Tarragona]] | [[Dosiero:Flago-de-Katalunio.svg‎|25ra]] [[Katalunio]] |----- | '''[[Provinco Sankta Kruco de Tenerifo]]''' | [[Dosiero:Banderastacruztfe.png|kadra|25ra]] [[Santa Cruz de Tenerife]] | [[Dosiero:Flag of the Canary Islands.svg|kadra|25ra]] [[Kanariaj Insuloj]] |----- | [[Dosiero:Teruel (provincia).svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Teruelo]]''' | [[Dosiero:Bandera de Teruel.svg|25ra]] [[Teruel]] | [[Dosiero:Flag of Aragon.svg|25ra]] [[Aragono]] |----- | [[Dosiero:Bandera Provincia de Toledo.svg|25ra]] '''[[Provinco Toledo]]''' | [[Dosiero:Bandera de Toledo.svg|25ra]] [[Toledo]] | [[Dosiero:Bandera_Castilla-La_Mancha.svg|kadra|25ra]] [[Kastilio-Manĉo]] |----- | '''[[Valencio (provinco)|Provinco Valencio]]''' | [[Dosiero:Flag of the Land of Valencia (official).svg|25ra]] [[Valencio]] | [[Dosiero:Flag of the Land of Valencia (official).svg|25ra]] [[Valencia Komunumo]] |----- | [[Dosiero:Bandera de la provincia de Valladolid.svg|25ra]] '''[[Provinco Valadolido]]''' | [[Dosiero:Bandera valladolid.svg|25ra]] [[Valladolid]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Bizkaikobanderea.svg|25ra]] '''[[Provinco Biskajo]]''' | [[Dosiero:Flag of Bilbao.svg|kadra|25ra]] [[Bilbao]] | [[Dosiero:Flago-de-Eŭskio.svg‎|25ra]] [[Eŭskio]] |----- | '''[[Provinco Zamoro]]''' | [[Dosiero:Bandera de Zamora.svg|25ra]] [[Zamoro]] | [[Dosiero:Bandera de Castilla y León‎.svg|25ra]] [[Kastilio kaj Leono]] |----- | [[Dosiero:Flag of Zaragoza province (with coat of arms).svg|kadra|25ra]] '''[[Provinco Zaragozo]]''' | [[Dosiero:Bandera de Zaragoza.svg|25ra]] [[Zaragozo]] | [[Dosiero:Flag of Aragon.svg|25ra]][[Aragono]] |} {{Projektoj}} {{Administra divido de Eŭropo}} [[Kategorio:Administraj unuoj de Hispanio| ]] 1xmi3oxa7fs6rk4siv06oom93p0hmp7 0 37966 9392019 9066169 2026-06-04T14:57:37Z ThomasPusch 1869 9392019 wikitext text/x-wiki '''Violonĉelo''' estas [[kordinstrumento|korda]] [[muzika instrumento]], multe pli granda ol la [[violono]] kaj [[aldviolono]]. Ĝi estas tipe unu el la instrumentoj en normala [[orkestro]]. [[Dosiero:Cello front side.jpg|dekstra|300ra|Violonĉelo]] Oni uzas arĉon por ludi violonĉelon. Aŭ oni pinĉas la kvar kordojn por ludi ĝin. La kordojn oni kutime agordas en [[perfekta]]j [[kvinto]]j [[okto]] pli malalta ol la [[aldviolono]]: de malalto al alto, C2, G2, D3 kaj A3. Violonĉelo estas pli granda ol [[aldviolono]] kaj malpli granda ol [[kontrabaso]].<ref>http://stringedinstrumentdatabase.aornis.com/datumbazo/ Datumbazo de kordinstrumentoj.</ref> La violonĉelo estis kreita aplikante la formon de la [[violono]] al la malnova gambovjolo (''[[aldviolono]] da gamba''). La plej malnovaj konservitaj specimenoj devenas el la fino de la [[16-a jarcento]], faritaj de la familio [[Amati]] [[Dosiero:Alexandra Lawn of Ra Ra Riot.jpg|eta|297x297ra|Alexandra Lawn de Ra Ra Riot ludanta la elektran violonĉelon, kiu estas variaĵo kiu uzas elektronikan plifortigon por ludi.]] En la tradicia orkestra aranĝo, la violonĉeloj sidas al la dekstra mano de la direktisto , kun la kontrabasoj malantaŭ ili. [[Klasika muziko]] estas ĉefe ludata per violonĉelo, sed ankaŭ en [[Pop-muziko|pop-]] kaj [[rok-muziko]] (kiel ekzemple la ensemblo ''2Cellos'') oni foje trovas violonĉelon. La violonĉelo ofte ludas akompanan rolon. La ​​violonĉelo ankaŭ estis modifita por [[Hindia klasika muziko|hinda klasika muziko]] fare de Nancy Lesh kaj Saskia Rao-de Haas. La fina aserto de la violonĉelo kiel unu el la ĉefaj instrumentoj en muziko okazis en la [[20-a jarcento]] per la klopodoj de la elstara muzikisto [[Pau Casals|Pablo Casals]]. == Komponistoj == La plej gravaj violonĉelkomponistoj estis: [[Johann Sebastian Bach]], [[Antonio Vivaldi]], [[Luigi Boccherini]], [[Joseph Haydn]] , [[Antonín Dvořák|Antonin Dvorak]], [[Robert Schumann]], [[Adrien-François Servais]]. === Konataj komponaĵoj por violonĉelo === * La violonĉelo-serio de [[Johann Sebastian Bach]] * La violonĉelkonĉertoj de [[Joseph Haydn]] * La violonĉelkonĉerto de [[Robert Schumann]] * Violonĉelokonĉerto de [[Antonín Dvořák]] * "La Cigno" de [[Camille Saint-Saëns]] (el la verko ''Karnavalo de Bestoj'' ) kaj la violonĉelkonĉerto en a-minora * La Adaĝo de [[Max Bruch]] por violonĉelo kaj orkestro "Kol Nidrei" * Violonĉelokonĉerto de [[Edward Elgar]] * La triobla konĉerto de [[Ludwig van Beethoven]] por violono, violonĉelo, piano kaj orkestro * La duobla konĉerto por violono, violonĉelo kaj orkestro de [[Johannes Brahms]] * "Rococo Variations" por violonĉelo kaj orkestro de [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij|Pjotr ​​Ĉajkovskij]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Cellos|ReVo=violon1}} [[Luciano Bianciardi#Filmoj|Filmo '<nowiki/>''La nuda violonĉelo''']] == Eksteraj ligiloj == (angla) [http://www.cello.org/ Interreta Violonĉela Societo] (video) [https://www.youtube.com/user/2CELLOSlive 2Cellos], YouTube{{-}} [[Kategorio:Violonĉelo| ]] [[Kategorio:Muzikaj instrumentoj]] [[Kategorio:Kordinstrumentoj]] [[Kategorio:Violonĉelistoj]] dq1xv2my3r1tq405q306jim43lkr8yq 9392083 9392019 2026-06-04T16:20:18Z ThomasPusch 1869 /* Komponistoj */ 9392083 wikitext text/x-wiki '''Violonĉelo''' estas [[kordinstrumento|korda]] [[muzika instrumento]], multe pli granda ol la [[violono]] kaj [[aldviolono]]. Ĝi estas tipe unu el la instrumentoj en normala [[orkestro]]. [[Dosiero:Cello front side.jpg|dekstra|300ra|Violonĉelo]] Oni uzas arĉon por ludi violonĉelon. Aŭ oni pinĉas la kvar kordojn por ludi ĝin. La kordojn oni kutime agordas en [[perfekta]]j [[kvinto]]j [[okto]] pli malalta ol la [[aldviolono]]: de malalto al alto, C2, G2, D3 kaj A3. Violonĉelo estas pli granda ol [[aldviolono]] kaj malpli granda ol [[kontrabaso]].<ref>http://stringedinstrumentdatabase.aornis.com/datumbazo/ Datumbazo de kordinstrumentoj.</ref> La violonĉelo estis kreita aplikante la formon de la [[violono]] al la malnova gambovjolo (''[[aldviolono]] da gamba''). La plej malnovaj konservitaj specimenoj devenas el la fino de la [[16-a jarcento]], faritaj de la familio [[Amati]] [[Dosiero:Alexandra Lawn of Ra Ra Riot.jpg|eta|297x297ra|Alexandra Lawn de Ra Ra Riot ludanta la elektran violonĉelon, kiu estas variaĵo kiu uzas elektronikan plifortigon por ludi.]] En la tradicia orkestra aranĝo, la violonĉeloj sidas al la dekstra mano de la direktisto , kun la kontrabasoj malantaŭ ili. [[Klasika muziko]] estas ĉefe ludata per violonĉelo, sed ankaŭ en [[Pop-muziko|pop-]] kaj [[rok-muziko]] (kiel ekzemple la ensemblo ''2Cellos'') oni foje trovas violonĉelon. La violonĉelo ofte ludas akompanan rolon. La ​​violonĉelo ankaŭ estis modifita por [[Hindia klasika muziko|hinda klasika muziko]] fare de Nancy Lesh kaj Saskia Rao-de Haas. La fina aserto de la violonĉelo kiel unu el la ĉefaj instrumentoj en muziko okazis en la [[20-a jarcento]] per la klopodoj de la elstara muzikisto [[Pau Casals|Pablo Casals]]. == Komponistoj == La plej gravaj violonĉelkomponistoj estis: [[Johann Sebastian Bach]], [[Antonio Vivaldi]], [[Luigi Boccherini]], [[Joseph Haydn]] , [[Antonín Dvořák|Antonin Dvorak]], [[Robert Schumann]], [[Adrien-François Servais]]. === Konataj komponaĵoj por violonĉelo === * La violonĉelo-serio de [[Johann Sebastian Bach]] * La violonĉelkonĉertoj de [[Joseph Haydn]] * La violonĉelkonĉerto de [[Robert Schumann]] * Violonĉelokonĉerto de [[Antonín Dvořák]] * "La Cigno" de [[Camille Saint-Saëns]] (el la verko ''Karnavalo de Bestoj'' ) kaj la violonĉelkonĉerto en a-minora * La Adaĝo de [[Max Bruch]] por violonĉelo kaj orkestro "Kol Nidrei" * Violonĉelokonĉerto de [[Edward Elgar]] * La triobla konĉerto de [[Ludwig van Beethoven]] por violono, violonĉelo, piano kaj orkestro * La duobla konĉerto por violono, violonĉelo kaj orkestro de [[Johannes Brahms]] * "Rococo Variations" por violonĉelo kaj orkestro de [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij|Pjotr ​​Ĉajkovskij]] == Konataj violonĉelistoj == Violonĉelistoj - de klasika, ĵaza, klezmera aŭ alia etnoklutura muziko - kun propraj esperantlingvaj vikipediaj biografioj ĝis nun estas ekzemple * el Aŭstrio: [[Nikolaus Harnoncourt]] kaj [[Eduard Rosé]], * el Belgio: [[Adrien-François Servais]], * el Britio: [[Juliian Lloyd Webber]], * el Germanio: [[Christian Ferdinand Abel]], [[Carl Friedrich Canstatt]], [[Eduard Rosé]], [[Karl Schuberth]], [[Edward Simoni]] kaj [[Stefan Welsch]], * el Hungario: [[Gábor Rejtő]], [[Adolf Schiffer]] kaj vasta [[:Kategorio:Hungaraj violonĉelistoj|gamo da pliaj muzikistoj]], * el Italio: [[Giovanni Sollima]], * el Hispanio]]: la kataluno [[Pau Casals]], * el Nederlando: [[Tibor Machula]] kaj [[Reinier Craeyvanger]], * el Kubo: [[Adrien-François Servais]], * el Rusio: [[Mstislav Rostropoviĉ]], * el Svislando: [[August Wenzinger]] kaj * el Usono: [[Sam Jones (muzikisto)|Sam Jones]], [[William J. Kirkpatrick]], [[Yo-Yo Ma]], [[Oscar Pettiford]], [[János Starker]] kaj [[Peter Warren]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Cellos|ReVo=violon1}} [[Luciano Bianciardi#Filmoj|Filmo '<nowiki/>''La nuda violonĉelo''']] == Eksteraj ligiloj == (angla) [http://www.cello.org/ Interreta Violonĉela Societo] (video) [https://www.youtube.com/user/2CELLOSlive 2Cellos], YouTube{{-}} [[Kategorio:Violonĉelo| ]] [[Kategorio:Muzikaj instrumentoj]] [[Kategorio:Kordinstrumentoj]] [[Kategorio:Violonĉelistoj]] b6lxgl5bwe2iezibn7ulhwge6tn8un3 9392084 9392083 2026-06-04T16:20:27Z ThomasPusch 1869 /* Konataj violonĉelistoj */ 9392084 wikitext text/x-wiki '''Violonĉelo''' estas [[kordinstrumento|korda]] [[muzika instrumento]], multe pli granda ol la [[violono]] kaj [[aldviolono]]. Ĝi estas tipe unu el la instrumentoj en normala [[orkestro]]. [[Dosiero:Cello front side.jpg|dekstra|300ra|Violonĉelo]] Oni uzas arĉon por ludi violonĉelon. Aŭ oni pinĉas la kvar kordojn por ludi ĝin. La kordojn oni kutime agordas en [[perfekta]]j [[kvinto]]j [[okto]] pli malalta ol la [[aldviolono]]: de malalto al alto, C2, G2, D3 kaj A3. Violonĉelo estas pli granda ol [[aldviolono]] kaj malpli granda ol [[kontrabaso]].<ref>http://stringedinstrumentdatabase.aornis.com/datumbazo/ Datumbazo de kordinstrumentoj.</ref> La violonĉelo estis kreita aplikante la formon de la [[violono]] al la malnova gambovjolo (''[[aldviolono]] da gamba''). La plej malnovaj konservitaj specimenoj devenas el la fino de la [[16-a jarcento]], faritaj de la familio [[Amati]] [[Dosiero:Alexandra Lawn of Ra Ra Riot.jpg|eta|297x297ra|Alexandra Lawn de Ra Ra Riot ludanta la elektran violonĉelon, kiu estas variaĵo kiu uzas elektronikan plifortigon por ludi.]] En la tradicia orkestra aranĝo, la violonĉeloj sidas al la dekstra mano de la direktisto , kun la kontrabasoj malantaŭ ili. [[Klasika muziko]] estas ĉefe ludata per violonĉelo, sed ankaŭ en [[Pop-muziko|pop-]] kaj [[rok-muziko]] (kiel ekzemple la ensemblo ''2Cellos'') oni foje trovas violonĉelon. La violonĉelo ofte ludas akompanan rolon. La ​​violonĉelo ankaŭ estis modifita por [[Hindia klasika muziko|hinda klasika muziko]] fare de Nancy Lesh kaj Saskia Rao-de Haas. La fina aserto de la violonĉelo kiel unu el la ĉefaj instrumentoj en muziko okazis en la [[20-a jarcento]] per la klopodoj de la elstara muzikisto [[Pau Casals|Pablo Casals]]. == Komponistoj == La plej gravaj violonĉelkomponistoj estis: [[Johann Sebastian Bach]], [[Antonio Vivaldi]], [[Luigi Boccherini]], [[Joseph Haydn]] , [[Antonín Dvořák|Antonin Dvorak]], [[Robert Schumann]], [[Adrien-François Servais]]. === Konataj komponaĵoj por violonĉelo === * La violonĉelo-serio de [[Johann Sebastian Bach]] * La violonĉelkonĉertoj de [[Joseph Haydn]] * La violonĉelkonĉerto de [[Robert Schumann]] * Violonĉelokonĉerto de [[Antonín Dvořák]] * "La Cigno" de [[Camille Saint-Saëns]] (el la verko ''Karnavalo de Bestoj'' ) kaj la violonĉelkonĉerto en a-minora * La Adaĝo de [[Max Bruch]] por violonĉelo kaj orkestro "Kol Nidrei" * Violonĉelokonĉerto de [[Edward Elgar]] * La triobla konĉerto de [[Ludwig van Beethoven]] por violono, violonĉelo, piano kaj orkestro * La duobla konĉerto por violono, violonĉelo kaj orkestro de [[Johannes Brahms]] * "Rococo Variations" por violonĉelo kaj orkestro de [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij|Pjotr ​​Ĉajkovskij]] == Konataj violonĉelistoj == Violonĉelistoj - de klasika, ĵaza, klezmera aŭ alia etnoklutura muziko - kun propraj esperantlingvaj vikipediaj biografioj ĝis nun estas ekzemple * el Aŭstrio: [[Nikolaus Harnoncourt]] kaj [[Eduard Rosé]], * el Belgio: [[Adrien-François Servais]], * el Britio: [[Julian Lloyd Webber]], * el Germanio: [[Christian Ferdinand Abel]], [[Carl Friedrich Canstatt]], [[Eduard Rosé]], [[Karl Schuberth]], [[Edward Simoni]] kaj [[Stefan Welsch]], * el Hungario: [[Gábor Rejtő]], [[Adolf Schiffer]] kaj vasta [[:Kategorio:Hungaraj violonĉelistoj|gamo da pliaj muzikistoj]], * el Italio: [[Giovanni Sollima]], * el Hispanio]]: la kataluno [[Pau Casals]], * el Nederlando: [[Tibor Machula]] kaj [[Reinier Craeyvanger]], * el Kubo: [[Adrien-François Servais]], * el Rusio: [[Mstislav Rostropoviĉ]], * el Svislando: [[August Wenzinger]] kaj * el Usono: [[Sam Jones (muzikisto)|Sam Jones]], [[William J. Kirkpatrick]], [[Yo-Yo Ma]], [[Oscar Pettiford]], [[János Starker]] kaj [[Peter Warren]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Cellos|ReVo=violon1}} [[Luciano Bianciardi#Filmoj|Filmo '<nowiki/>''La nuda violonĉelo''']] == Eksteraj ligiloj == (angla) [http://www.cello.org/ Interreta Violonĉela Societo] (video) [https://www.youtube.com/user/2CELLOSlive 2Cellos], YouTube{{-}} [[Kategorio:Violonĉelo| ]] [[Kategorio:Muzikaj instrumentoj]] [[Kategorio:Kordinstrumentoj]] [[Kategorio:Violonĉelistoj]] 7nk1j9x4zvck5clfc48xgub5jd590s7 9392086 9392084 2026-06-04T16:21:06Z ThomasPusch 1869 /* Konataj violonĉelistoj */ 9392086 wikitext text/x-wiki '''Violonĉelo''' estas [[kordinstrumento|korda]] [[muzika instrumento]], multe pli granda ol la [[violono]] kaj [[aldviolono]]. Ĝi estas tipe unu el la instrumentoj en normala [[orkestro]]. [[Dosiero:Cello front side.jpg|dekstra|300ra|Violonĉelo]] Oni uzas arĉon por ludi violonĉelon. Aŭ oni pinĉas la kvar kordojn por ludi ĝin. La kordojn oni kutime agordas en [[perfekta]]j [[kvinto]]j [[okto]] pli malalta ol la [[aldviolono]]: de malalto al alto, C2, G2, D3 kaj A3. Violonĉelo estas pli granda ol [[aldviolono]] kaj malpli granda ol [[kontrabaso]].<ref>http://stringedinstrumentdatabase.aornis.com/datumbazo/ Datumbazo de kordinstrumentoj.</ref> La violonĉelo estis kreita aplikante la formon de la [[violono]] al la malnova gambovjolo (''[[aldviolono]] da gamba''). La plej malnovaj konservitaj specimenoj devenas el la fino de la [[16-a jarcento]], faritaj de la familio [[Amati]] [[Dosiero:Alexandra Lawn of Ra Ra Riot.jpg|eta|297x297ra|Alexandra Lawn de Ra Ra Riot ludanta la elektran violonĉelon, kiu estas variaĵo kiu uzas elektronikan plifortigon por ludi.]] En la tradicia orkestra aranĝo, la violonĉeloj sidas al la dekstra mano de la direktisto , kun la kontrabasoj malantaŭ ili. [[Klasika muziko]] estas ĉefe ludata per violonĉelo, sed ankaŭ en [[Pop-muziko|pop-]] kaj [[rok-muziko]] (kiel ekzemple la ensemblo ''2Cellos'') oni foje trovas violonĉelon. La violonĉelo ofte ludas akompanan rolon. La ​​violonĉelo ankaŭ estis modifita por [[Hindia klasika muziko|hinda klasika muziko]] fare de Nancy Lesh kaj Saskia Rao-de Haas. La fina aserto de la violonĉelo kiel unu el la ĉefaj instrumentoj en muziko okazis en la [[20-a jarcento]] per la klopodoj de la elstara muzikisto [[Pau Casals|Pablo Casals]]. == Komponistoj == La plej gravaj violonĉelkomponistoj estis: [[Johann Sebastian Bach]], [[Antonio Vivaldi]], [[Luigi Boccherini]], [[Joseph Haydn]] , [[Antonín Dvořák|Antonin Dvorak]], [[Robert Schumann]], [[Adrien-François Servais]]. === Konataj komponaĵoj por violonĉelo === * La violonĉelo-serio de [[Johann Sebastian Bach]] * La violonĉelkonĉertoj de [[Joseph Haydn]] * La violonĉelkonĉerto de [[Robert Schumann]] * Violonĉelokonĉerto de [[Antonín Dvořák]] * "La Cigno" de [[Camille Saint-Saëns]] (el la verko ''Karnavalo de Bestoj'' ) kaj la violonĉelkonĉerto en a-minora * La Adaĝo de [[Max Bruch]] por violonĉelo kaj orkestro "Kol Nidrei" * Violonĉelokonĉerto de [[Edward Elgar]] * La triobla konĉerto de [[Ludwig van Beethoven]] por violono, violonĉelo, piano kaj orkestro * La duobla konĉerto por violono, violonĉelo kaj orkestro de [[Johannes Brahms]] * "Rococo Variations" por violonĉelo kaj orkestro de [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij|Pjotr ​​Ĉajkovskij]] == Konataj violonĉelistoj == Violonĉelistoj - de klasika, ĵaza, klezmera aŭ alia etnoklutura muziko - kun propraj esperantlingvaj vikipediaj biografioj ĝis nun estas ekzemple * el Aŭstrio: [[Nikolaus Harnoncourt]] kaj [[Eduard Rosé]], * el Belgio: [[Adrien-François Servais]], * el Britio: [[Julian Lloyd Webber]], * el Germanio: [[Christian Ferdinand Abel]], [[Carl Friedrich Canstatt]], [[Eduard Rosé]], [[Karl Schuberth]], [[Edward Simoni]] kaj [[Stefan Welsch]], * el Hungario: [[Gábor Rejtő]], [[Adolf Schiffer]] kaj vasta [[:Kategorio:Hungaraj violonĉelistoj|gamo da pliaj muzikistoj]], * el Italio: [[Giovanni Sollima]], * el Hispanio: la kataluno [[Pau Casals]], * el Nederlando: [[Tibor Machula]] kaj [[Reinier Craeyvanger]], * el Kubo: [[Adrien-François Servais]], * el Rusio: [[Mstislav Rostropoviĉ]], * el Svislando: [[August Wenzinger]] kaj * el Usono: [[Sam Jones (muzikisto)|Sam Jones]], [[William J. Kirkpatrick]], [[Yo-Yo Ma]], [[Oscar Pettiford]], [[János Starker]] kaj [[Peter Warren]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Cellos|ReVo=violon1}} [[Luciano Bianciardi#Filmoj|Filmo '<nowiki/>''La nuda violonĉelo''']] == Eksteraj ligiloj == (angla) [http://www.cello.org/ Interreta Violonĉela Societo] (video) [https://www.youtube.com/user/2CELLOSlive 2Cellos], YouTube{{-}} [[Kategorio:Violonĉelo| ]] [[Kategorio:Muzikaj instrumentoj]] [[Kategorio:Kordinstrumentoj]] [[Kategorio:Violonĉelistoj]] cv4ev1k1l8mjv7pn4s5du0oqsnjf0pr 9392087 9392086 2026-06-04T16:21:52Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9392087 wikitext text/x-wiki '''Violonĉelo''' estas [[kordinstrumento|korda]] [[muzika instrumento]], multe pli granda ol la [[violono]] kaj [[aldviolono]]. Ĝi estas tipe unu el la instrumentoj en normala [[orkestro]]. [[Dosiero:Cello front side.jpg|dekstra|300ra|Violonĉelo]] Oni uzas arĉon por ludi violonĉelon. Aŭ oni pinĉas la kvar kordojn por ludi ĝin. La kordojn oni kutime agordas en [[perfekta]]j [[kvinto]]j [[okto]] pli malalta ol la [[aldviolono]]: de malalto al alto, C2, G2, D3 kaj A3. Violonĉelo estas pli granda ol [[aldviolono]] kaj malpli granda ol [[kontrabaso]].<ref>http://stringedinstrumentdatabase.aornis.com/datumbazo/ Datumbazo de kordinstrumentoj.</ref> La violonĉelo estis kreita aplikante la formon de la [[violono]] al la malnova gambovjolo (''[[aldviolono]] da gamba''). La plej malnovaj konservitaj specimenoj devenas el la fino de la [[16-a jarcento]], faritaj de la familio [[Amati]] [[Dosiero:Alexandra Lawn of Ra Ra Riot.jpg|eta|297x297ra|Alexandra Lawn de Ra Ra Riot ludanta la elektran violonĉelon, kiu estas variaĵo kiu uzas elektronikan plifortigon por ludi.]] En la tradicia orkestra aranĝo, la violonĉeloj sidas al la dekstra mano de la direktisto , kun la kontrabasoj malantaŭ ili. [[Klasika muziko]] estas ĉefe ludata per violonĉelo, sed ankaŭ en [[Pop-muziko|pop-]] kaj [[rok-muziko]] (kiel ekzemple la ensemblo ''2Cellos'') oni foje trovas violonĉelon. La violonĉelo ofte ludas akompanan rolon. La ​​violonĉelo ankaŭ estis modifita por [[Hindia klasika muziko|hinda klasika muziko]] fare de Nancy Lesh kaj Saskia Rao-de Haas. La fina aserto de la violonĉelo kiel unu el la ĉefaj instrumentoj en muziko okazis en la [[20-a jarcento]] per la klopodoj de la elstara muzikisto [[Pau Casals|Pablo Casals]]. == Komponistoj == La plej gravaj violonĉelkomponistoj estis: [[Johann Sebastian Bach]], [[Antonio Vivaldi]], [[Luigi Boccherini]], [[Joseph Haydn]] , [[Antonín Dvořák|Antonin Dvorak]], [[Robert Schumann]], [[Adrien-François Servais]]. === Konataj komponaĵoj por violonĉelo === * La violonĉelo-serio de [[Johann Sebastian Bach]] * La violonĉelkonĉertoj de [[Joseph Haydn]] * La violonĉelkonĉerto de [[Robert Schumann]] * Violonĉelokonĉerto de [[Antonín Dvořák]] * "La Cigno" de [[Camille Saint-Saëns]] (el la verko ''Karnavalo de Bestoj'' ) kaj la violonĉelkonĉerto en a-minora * La Adaĝo de [[Max Bruch]] por violonĉelo kaj orkestro "Kol Nidrei" * Violonĉelokonĉerto de [[Edward Elgar]] * La triobla konĉerto de [[Ludwig van Beethoven]] por violono, violonĉelo, piano kaj orkestro * La duobla konĉerto por violono, violonĉelo kaj orkestro de [[Johannes Brahms]] * "Rococo Variations" por violonĉelo kaj orkestro de [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij|Pjotr ​​Ĉajkovskij]] == Konataj violonĉelistoj == Violonĉelistoj - de klasika, ĵaza, klezmera aŭ alia etnoklutura muziko - kun propraj esperantlingvaj vikipediaj biografioj ĝis nun estas ekzemple * el Aŭstrio: [[Nikolaus Harnoncourt]] kaj [[Eduard Rosé]], * el Belgio: [[Adrien-François Servais]], * el Britio: [[Julian Lloyd Webber]], * el Germanio: [[Christian Ferdinand Abel]], [[Carl Friedrich Canstatt]], [[Eduard Rosé]], [[Karl Schuberth]], [[Edward Simoni]] kaj [[Stefan Welsch]], * el Hungario: [[Gábor Rejtő]], [[Adolf Schiffer]] kaj vasta [[:Kategorio:Hungaraj violonĉelistoj|gamo da pliaj muzikistoj]], * el Italio: [[Giovanni Sollima]], * el Hispanio: la kataluno [[Pau Casals]], * el Nederlando: [[Tibor Machula]] kaj [[Reinier Craeyvanger]], * el Kubo: [[Adrien-François Servais]], * el Rusio: [[Mstislav Rostropoviĉ]], * el Svislando: [[August Wenzinger]] kaj * el Usono: [[Sam Jones (muzikisto)|Sam Jones]], [[William J. Kirkpatrick]], [[Yo-Yo Ma]], [[Oscar Pettiford]], [[János Starker]] kaj [[Peter Warren]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Cellos|ReVo=violon1}} [[Luciano Bianciardi#Filmoj|Filmo '<nowiki/>''La nuda violonĉelo''']] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cello.org/ retejo de la Interreta Violonĉela Societo] (angla) * [https://www.youtube.com/user/2CELLOSlive 2Cellos], YouTube (video) {{-}} [[Kategorio:Violonĉelo| ]] [[Kategorio:Muzikaj instrumentoj]] [[Kategorio:Kordinstrumentoj]] [[Kategorio:Violonĉelistoj]] 43iroxmyghbf1kx7540v09izgqnn5s5 0 38567 9392012 9382555 2026-06-04T14:40:45Z Lingvano 730 Aldonoj el 2024 kaj 2025. 9392012 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Cover_of_a_book_Lilio_by_Edith_Alleyne_Sinnotte.jpg|200px|dekstra|eta|''[[Lilio (romano)|Lilio]]'', 1918.]] [[Dosiero:1924 Saltego trans Jarmiloj.jpeg|200px|dekstra|eta|''[[Saltego trans Jarmiloj]]'', 1924.]] [[Dosiero:1977 Metropoliteno.jpg|200px|dekstra|eta|''[[Metropoliteno (romano)|Metropoliteno]]'', 1933.]] [[Dosiero:Kredu min sinjorino.jpg|200px|dekstra|eta|''[[Kredu min, sinjorino!]]'', 1950.]] [[Dosiero:1981 LitomTombejo.jpg|200px|dekstra|eta|''[[La Litomiŝla Tombejo]]'', 1981.]] [[Dosiero:Morto de sciencisto.jpg|eta|200px|''Morto de Sciencisto'', 1994.]] [[Dosiero:LaShtonaUrbo-kovrilo.jpg|200px|dekstra|eta|''[[La ŝtona urbo]]'', 1999.]] {| class="wikitable sortable" |- ! Jaro !! Aŭtoro !! Titolo |- | [[1907]] || [[Henri Vallienne]] || ''[[Kastelo de Prelongo]]'' |- | [[1908]] || [[Henri Vallienne]] || ''[[Ĉu li?]]'' |- | [[1912]] || [[Heinrich August Luyken]] || ''[[Paŭlo Debenham]]'' |- | [[1913]] || [[Heinrich August Luyken]] || ''[[Mirinda amo]]'' |- | [[1913]] || [[Aleksandr Andrejeviĉ Saĥarov]] || ''Superforta ambicio'' |- | [[1915]] || [[H. B. Hyams]] || ''[[Nova Sento (romano)|Nova sento]]'' |- | [[1918]] || [[Edith Alleyne Sinnotte]] || ''[[Lilio (romano)|Lilio]]'' |- | [[1920]] || [[Friedrich Wilhelm Ellersiek]] || ''[[Pro kio?]]'' |- | [[1922]] || [[Heinrich August Luyken]] || ''[[Stranga heredaĵo]]'' |- | [[1923]] || [[Hendrik Bulthuis]] || ''[[Idoj de Orfeo]]'' |- | [[1923]] || [[Jean Forge]] || ''[[Abismoj]]'' |- | [[1923]] || [[Henri Sentis]] || ''Blua kardo'' |- | [[1924]] || [[Jean Forge]] || ''[[Saltego trans jarmiloj]]'' |- | [[1924]] || [[Heinrich August Luyken]] || ''[[Pro Iŝtar]]'' |- | [[1925]] || [[Julio Baghy]] || ''[[Viktimoj (libro)|Viktimoj]]'' |- | [[1926]] || [[Hendrik Bulthuis]] || ''[[Jozef kaj la edzino de Potifar]]'' |- | [[1927]] || [[Teodor Jung]] || ''[[Landoj de l' fantazio]]'' |- | [[1928]] || [[Hendrik Bulthuis]] || ''[[La vila mano]]'' |- | [[1930]] || [[Julio Baghy]] || ''[[Hura!]]'' |- | [[1930]] || [[Stellan Engholm]] || ''[[Al torento]]'' |- | [[1930]] || [[Raymond Schwartz]] || ''[[Anni kaj Montmartre]]'' |- | [[1931]] || [[Julio Baghy]] || ''[[Printempo en la aŭtuno]]'' |- | [[1931]] || [[Jean Forge]] || ''[[Mr. Tot aĉetas mil okulojn]]'' |- | [[1931]] || [[John Merchant]] || ''[[Kompatinda Klem]]'' |- | [[1932]] || [[Douglas Phillips Boatman]] || ''[[La nekonata konato]]'' |- | [[1932]] || [[Stellan Engholm]] || ''[[Homoj sur la Tero]]'' |- | [[1933]] || [[Julio Baghy]] || [[Paŭlo Paal - (Verdaj Donkiĥotoj)|''Paŭlo Paal'' - (''Verdaj Donkiĥotoj'')]] |- | [[1933]] || [[Julio Baghy]] || ''[[Sur sanga tero]]'' |- | [[1933]] || [[Vladimir Varankin]] || ''[[Metropoliteno (romano)|Metropoliteno]]'' |- | [[1934]] || [[Hendrik Adamson]] || ''[[Auli]]'' |- | [[1934]] || [[Stellan Engholm]] || ''[[Infanoj en Torento]]'' |- | [[1934]] || [[Johan Weinhengst]] || ''[[Tur-strato 4]]'' |- | [[1935]] || [[Richard Meye]] || ''[[La longa vojo]]'' |- | [[1936]] || [[Imre Baranyai (Emeriko)]] || ''Maria kaj la grupo'' |- | [[1936]] || [[Norbert Barthelmess]] || ''[[Juneca ardo]]'' |- | [[1937]] || [[Julio Baghy]] || ''La verda koro'' |- | [[1938]] || [[Norbert Barthelmess]] || ''[[Vartejoj]]'' |- | [[1938]] || [[Hendrik Bulthuis]] || ''Inferio'' |- | [[1939]] || [[Stellan Engholm]] || ''[[Junuloj en Torento]]'' |- | [[1945]] || [[Hans L. Egerrup]] || ''[[D-ro Dorner]]'' |- | [[1946]] || [[Stellan Engholm]] || ''[[Vivo vokas]]'' |- | [[1946]] || [[Donald W. Munns]] || ''[[Londonanidoj]]'' |- | [[1948]] || [[Carl Lindqvist]] || ''Ferio kun la orto'' |- | [[1949]] || [[James Sayers]] || ''Invito al ĉielo'' |- | [[1950]] || [[Cezaro Rossetti]] || ''[[Kredu min, sinjorino!]]'' |- | [[1958]] || [[Sándor Szathmári]] || ''[[Vojaĝo al Kazohinio]]'' |- | [[1958]] || [[Ferenc Szilágyi (verkisto)|Ferenc Szilágyi]] || ''[[Mistero minora]]'' |- | [[1959]] || [[Stevan S. Živanović]] || ''La sonorilo de Bled'' |- | [[1960]] || [[Kenneth G. Linton]] || ''Kanako el Kananam'' |- | [[1963]] || [[Jean Ribillard]] || ''Vivo kaj opinioj de Majstro M'Saud'' |- | [[1963]] || [[Raymond Schwartz]] || ''[[Kiel akvo de l' rivero]]'' |- | [[1967]] || [[Margit Thoraeus-Ekström]] || ''Brilo de fantomo'' |- | [[1975]] || [[Lorjak]] || ''[[Neologisme]]'' |- | [[1976]] || [[Lorjak]] || ''Transe'' |- | [[1976]] || [[Miyamoto Masao]] || ''[[Naskitaj sur la ruino]]'' |- | [[1976]] || [[Oka Kazuta]] || ''Matenruĝo; La juneco en la tridekaj jaroj'' |- | [[1976]] || [[Claude Piron]] || ''[[Ĉu vi kuiras ĉine?]]'' |- | [[1977]] || [[Johan Hammond Rosbach]] || ''Fianĉo de l' sorto'' |- | [[1978]] || [[John Francis]] || ''[[La granda kaldrono]]'' |- | [[1978]] || [[Lorjak]] || ''Retoj'' |- | [[1978]] || [[Claude Piron]] || ''[[Ĉu li bremsis sufiĉe?]]'' |- | [[1979]] || [[Douglas Phillips Boatman]] || ''Kara Diablino'' |- | [[1979]] || [[Tibor Sekelj]] || ''Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo'' |- | [[1980]] || [[Claude Piron]] || ''[[Ĉu li venis trakosme?]]'' |- | [[1980]] || [[Anastasio López Luna ]] || ''Doktoro Bovoro'' |- | [[1980]] || [[Elsa Otto]] || ''Joĉjo, la amiketo'' |- | [[1981]] || [[Lorjak]] || ''[[Regulus (romano)|Regulus]]'' |- | [[1981]] || [[Karolo Piĉ]] || ''[[La Litomiŝla tombejo]]'' |- | [[1981]] || [[Valda Vinař]] || ''[[La skandalo pro Jozefo]]'' |- | [[1982]] || [[Claude Piron]] || ''[[Ĉu ŝi mortu tra-fike?]]'' |- | [[1982]] || [[John Francis]] || ''[[Misio sen alveno]]'' |- | [[1982]] || [[István Nemere]] || ''[[La fermita urbo]]'' |- | [[1982]] || [[Claude Piron]] || ''[[Ĉu ni kunvenis vane?]]'' |- | [[1983]] || [[Deck Dorval]] || ''Jaĥto veturas for... kaj veturigas la morton'' |- | [[1983]] || [[István Nemere]] || ''La blinda birdo'' |- | [[1983]] || [[István Nemere]] || ''Sur kampo granita'' |- | [[1983]] || [[Karolo Piĉ]] || ''La mortsonorilo de Chamblay'' |- | [[1984]] || [[Lorjak]] || ''Eŭlalia'' |- | [[1984]] || [[Julian Modest]] || ''Maja pluvo'' |- | [[1984]] || [[István Nemere]] || ''Febro'' |- | [[1984]] || [[István Nemere]] || ''La monto'' |- | [[1984]] || [[Spomenka Štimec]] || ''[[Ombro sur interna pejzaĝo]]'' |- | [[1984]] || [[Éva Tófalvy|Éva Tófalvi]], [[Oldřich Kníchal]] || ''Kiuj semas plorante...'' |- | [[1984]] || [[Miyamoto Masao]] || ''La morta suito'' |- | [[1985]] || [[István Nemere]] || ''La alta akvo'' |- | [[1985]] || [[Claude Piron]] || ''Ili kaptis Elzan!'' |- | [[1986]] || [[Lorjak]] || ''Mariagnes'' |- | [[1986]] || [[Corrado Tavanti]] || ''[[Varmas en Romo]]'' |- | [[1986]] || [[Erwan Ar Menga]] || ''La ŝuisto de Gwidel'' |- | [[1987]] || [[Deck Dorval]], [[Christian Declerck]] || ''[[Kazinski venas tro malfrue]]'' |- | [[1987]] || [[Oldřich Kníchal]] || ''Adiaŭ, Kuzko!'' |- | [[1987]] || [[Sara Larbar]] || ''Karuseloj'' |- | [[1987]] || [[István Nemere]] || ''Serĉu mian sonĝon'' |- | [[1987]] || [[István Nemere]] || ''Terra'' |- | [[1987]] || [[Karolo Piĉ]] || ''Klaĉejo'' |- | [[1987]] || [[Trevor Steele]] || ''[[Sed nur fragmento]]'' |- | [[1987]] || [[Balázs Wacha]] || ''[[Adolesko (romano)|Adolesko]]'' |- | [[1988]] || [[Manjo Austin]] || ''[[Vojaĝoj finiĝas, amantoj kuniĝas]]'' |- | [[1988]] || [[Stan Bubenic]] || ''Sub cirkotendo'' |- | [[1988]] || [[Deck Dorval]], [[Christian Declerck]] || ''Nigra magio'' |- | [[1988]] || [[Georges Lagrange]] || ''Ŝia lasta poŝtkarto'' |- | [[1988]] || [[Daniel Moirand]] || ''[[Murdo en Esperantujo]]'' |- | [[1988]] || [[István Nemere]] || ''Dum vi estis kun ni'' |- | [[1988]] || [[István Nemere]] || ''Vivi estas danĝere'' |- | [[1989]] || [[Manjo Austin]] || ''[[Insulo de revoj]]'' |- | [[1989]] || [[Lorjak]] || ''[[Kromosomoj]]'' |- | [[1989]] || [[István Nemere]] || ''Vi povas morti nur dufoje'' |- | [[1990]] || [[Deck Dorval]], [[Christian Declerck]] || ''[[Urd Hadda murdita!]]'' |- | [[1990]] || [[Ulrich Matthias]] || ''Fajron sentas mi interne'' |- | [[1990]] || [[Corrado Tavanti]], [[István Ertl]] || ''Tiu Toskana septembro'' |- | [[1990]] || [[Kuroda Masayuki]] || ''Animo drivas'' |- | [[1991]] || [[Johan Hammond Rosbach]] || ''Unumane'' |- | [[1991]] || [[Ronald Cecil Gates]] || ''La septaga murdenigmo'' |- | [[1992]] || [[István Nemere]] || ''Pigre pasas la nokto'' |- | [[1992]] || [[Georges Lagrange]] || ''La nokto de la ezoko'' |- | [[1993]] || [[Mikaelo Bronŝtejn]] || ''[[Oni ne pafas en Jamburg]]'' |- | [[1993]] || [[Ronald Cecil Gates]] || ''Kolera afero'' |- | [[1993]] || [[Ivan Ŝirjaev]] || ''La nova vivo'' |- | [[1993]] || [[Spomenka Štimec]] || ''[[Kroata milita noktlibro]]'' |- | [[1994]] || [[Ronald Cecil Gates]] || ''Morto de sciencisto'' |- | [[1994]] || [[Trevor Steele]] || ''Apenaŭ papilioj en Bergen-Belsen'' |- | [[1994]] || [[István Nemere]] || ''Nesto de viperoj'' |- | [[1995]] || [[Ivan Ŝirjaev]] || ''[[Sen titolo]]'' |- | [[1995]] || [[Georges Lagrange]] || ''La floroj de l' krepusko'' |- | [[1996]] || [[Boris Tokarev]] || ''[[Ardes (romano)|Ardes]]'' |- | [[1996]] || [[Manuel de Seabra]] || ''La armeoj de Paluzie'' |- | [[1997]] || [[Paula Mährti]] || ''La Manto'' |- | [[1997]] || [[Claude Piron]] || ''Tien'' |- | [[1997]] || [[Ronald Cecil Gates]] || ''La vidvino kaj la profesoro'' |- | [[1997]] || [[Leendert Deij]] || ''Aminda'' |- | [[1997]] || [[Marco Picasso]] || ''La tunelo'' |- | [[1997]] || [[Karolo Piĉ]] || ''Ordeno de verkistoj'' |- | [[1998]] || [[Gerrit Berveling]] || ''Fadenoj de l' amo'' |- | [[1998]] || [[Sabira Ståhlberg]] || ''Durankulak'' |- | [[1999]] || [[Anna Löwenstein]] || ''[[La ŝtona urbo]]'' |- | [[2000]] || [[Georges Lagrange]] || ''Surklifa'' |- | [[2000]] || [[Trevor Steele]] || ''Neniu ajn papilio'' |- | [[2000]] || [[Gersi Alfredo Bays]] || ''[[La profeto el Pedras]]'' |- | [[2001]] || [[Sten Johansson]] || ''Dis!'' |- | [[2001]] || [[István Nemere]] || ''[[Vizito sur la Teron]]'' |- | [[2001]] || [[Manuel de Seabra]] || ''La tago kiam Jesuo perfidis Judason'' |- | [[2001]] || [[Trevor Steele]] || ''La fotoalbumo'' |- | [[2002]] || [[Christian Declerck]] || ''Tarokoj kaj epokoj'' |- | [[2002]] || [[Carmel Mallia]] || ''Ĉielarka estonto'' |- | [[2002]] || [[István Nemere]] || ''Krias la silento'' |- | [[2002]] || [[Spomenka Štimec]] || ''[[Tilla]]'' |- | [[2003]] || [[István Ertl]] || ''[[La postdomo]]'' |- | [[2003]] || [[Abel Montagut]] || ''[[La enigmo de l' ar@neo]]'' |- | [[2004]] || [[Mikaelo Bronŝtejn]] || ''[[Dek tagoj de kapitano Postnikov]]'' |- | [[2004]] || [[John Francis]] || ''La Kastelo de vitro'' |- | [[2005]] || [[Leif Nordenstorm]] || ''[[Arne, la ĉefido]]'' |- | [[2005]] || [[Trevor Steele]] || ''La fotoalbumo'' (dua volumo) |- | [[2006]] || [[Valerij Sipoviĉ]] || ''Sekreto de la patrino'' |- | [[2006]] || [[Spomenka Štimec]] || ''[[Hodler en Mostar]]'' |- | [[2006]] || [[Trevor Steele]] || ''Kaj staros tre alte...'' |- | [[2006]] || [[Ronald Cecil Gates]] || ''Mortiga ekskurso'' |- | [[2007]] || [[Manuel de Seabra]] || ''Ĉu vi konas Blaise Cendrars?'' |- | [[2007]] || [[Claude Piron]] || ''Dio, Psiĉjo kaj Mi'' |- | [[2008]] || [[Anna Löwenstein]] || ''[[Morto de Artisto]]'' |- | [[2008]] || [[Christian Declerck]] || ''Spitaj - kiel hidrargo'' |- | [[2008]] || [[István Nemere]] || ''Vismar'' |- | [[2009]] || [[István Nemere]] || ''Jesa'' |- | [[2009]] || [[István Nemere]] || ''Serpentoj en la puto'' |- | [[2009]] || [[Manuel de Seabra]] || ''Malamu vin, unu la alian'' |- | [[2009]] || [[Trevor Steele]] || ''Kvazaŭ­ ĉio dependus de mi'' |- | [[2010]] || [[Mikaelo Bronŝtejn]] || ''Urbo Goblinsk'' |- | [[2010]] || [[Eduardo Novembro]] || ''Liberaj tempoj'' |- | [[2010]] || [[Darik Otira]] || ''Vojaĝo al kuniĝo'' |- | [[2010]] || [[Trevor Steele]] || ''Flugi kun kakatuoj'' |- | [[2010]] || [[Eugène de Zilah]] || ''La princo ĉe la hunoj'' |- | [[2013]] || [[Sten Johansson]] || ''Marina'' |- | [[2013]] || [[Júlia Sigmond]] kaj [[Sen Rodin]] || ''Libazar' kaj Tero'' |- | [[2015]] || [[Sten Johansson]] || ''Skabio'' |- | [[2016]] || [[Mikaelo Bronŝtejn]] || ''[[Mi stelojn jungis al revado]]'' |- | [[2017]] || [[Sten Johansson]] || ''El ombro de l' tempo'' |- | [[2018]] || [[Sten Johansson]] || ''Marina ĉe la limo'' |- | [[2019]] || Vanege || ''Juna amserĉado per Esperanto''<ref>[[:wikisource:eo:Juna amserĉado per Esperanto|''Juna amserĉado per Esperanto'' de 2019 en la reto]]</ref> |- | [[2019]] || [[Sten Johansson]] || ''Ne eblas aplaŭdi unumane'' |- | [[2019]] || [[Éva Tófalvy]] || ''La liberiĝo'' |- | [[2019]] || [[Christian Declerck]] || ''Kvin kverkoj kaj la sekvo'' |- | [[2019]] || [[Julian Modest]] || ''Amo kaj malamo'' |- | [[2019]] || [[Julian Modest]] || ''Ne serĉu la murdiston'' |- | [[2019]] || [[Trevor Steele]] || ''La fotoalbumo fermiĝas'' |- | [[2020]] || [[Trevor Steele]] || ''Paulus fondinto'' |- | [[2020]] || [[Lode Van de Velde]] || ''Aspiroj'' |- | [[2020]] || [[Sten Johansson]] || ''[[Sesdek ok (libro)|Sesdek ok]]'' |- | [[2020]] || [[Julian Modest]] || ''Tra la padoj de la vivo'' |- | [[2020]] || [[Julian Modest]] || ''Sekreta taglibro'' |- | [[2020]] || [[Éric Bernard Coffinet ]] || ''La nekredebla aventuro de la misio Moresten''' |- | [[2020]] || [[Trevor Steele]] || ''La sangoruĝa flago'' |- | [[2021]] || [[Sten Johansson]] || ''Secesio'' |- | [[2021]] || [[Anna Löwenstein]] || ''[[La memoraĵoj de Julia Agripina]]'' |- | [[2021]] || [[Carmel Mallia]] || ''Opuntioj'' |- | [[2021]] || [[Julian Modest]] || ''Atenco'' |- | [[2022]] || [[Mikaelo Bronŝtejn]] || ''Simeono'' |- | [[2023]] || [[Aitor Arana]] || ''La okulvitroj de Lidia'' |- | [[2023]] || [[Sten Johansson]] || ''Falaflo en maco'' |- | [[2023]] || [[Sten Johansson]] || ''La nepo de Marina'' |- | [[2024]] || [[Sten Johansson]] || ''Neŭtrale'' |- | [[2024]] || [[Julian Modest]] || ''Alina'' |- | [[2024]] || [[Julian Modest]] || ''Printempa teruro'' |- | [[2024]] || [[Vinko Ošlak]] || ''Epistolo al Philémonos'' |- | [[2024]] || [[Trevor Steele]] || ''Iam ni trovos hejmon'' |- | [[2025]] || [[Sten Johansson]] || ''Farango'' |- | [[2025]] || [[Ranja Zafinifotsy]] || ''Kiel herbo en vento'' |} == Vidu ankaŭ == * [[Portalo:Literaturo/Literaturo en Esperanto]] * [[Esperanto-kulturo]] * [[Esperanto-verkisto|Esperanto-verkistoj]] * [[Esperanta literaturo]] * [[Aŭtoroj de originala esperantlingva literaturo]] * [[:Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo|Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo]] * [[:Kategorio:Esperanto-libroj laŭ jaroj|Kategorio:Esperanto-libroj laŭ jaroj]] * [[:Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj laŭ jaroj|Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj laŭ jaroj]] * [[Nacilingvaj tradukoj el Esperanto]] ==Eksteraj ligiloj== * [http://esperanto.net/literaturo/roman/index.html Listo de originalaj romanoj] ĉe [[Originala Literaturo Esperanta|OLE]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo|!]] [[Kategorio:Esperantlingva literaturo]] [[Kategorio:Listoj de libroj]] [[Kategorio:Listoj pri Esperanto]] rh8f3ohof3o3bzzhy65ac9gzh7zt0vu 0 39462 9392407 9091472 2026-06-05T03:03:24Z Ĉielvojo 257843 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 9392407 wikitext text/x-wiki {{Informkesto malsano}}'''Anemio'' estas malpliigo de la totala kvanto de eritrocitoj (globuloj) aŭ hemoglobino en la sango, [3] [4] aŭ malpliigita kapablo de la sango porti oksigenon. [5] Kiam anemio aperas malrapide, la simptomoj ofte estas neklaraj kaj povas inkludi senton de laco, malforto, spirmanko kaj malbona kapablo ekzerciĝi. [1] Kiam la anemio rapide ekestas, simptomoj povas inkluzivi konfuzon, kapturnon, perdiĝon de konscio kaj pliigita soifo. [1] Anemio devas esti signifa antaŭ ol persono fariĝas videble pala. [1] Pliaj simptomoj povas okazi laŭ la suba kaŭzo. [1] Por homoj, kiuj bezonas operacion, antaŭoperacia anemio povas pliigi la riskon postuli sangotransfuzon post operacio. [6] Anemio povas esti kaŭzita de sangado, malpliigo de produktado de eritrocitoj kaj pliigita kolapso de eritrocitoj. [1] Kaŭzoj de sangado inkluzivas traŭmaton kaj gastro-intestan sangadon. [1] Kialoj de malpliigita produktado inkluzivas fermankon, vitaminan B12-mankon, talasemion kaj kelkajn neoplasmojn de la [[osta medolo]]. [1] Kialoj de pliigita kolapso inkluzivas genetikajn kondiĉojn kiel serpoĉela anemio, infektoj kiel [[malario]] kaj iuj aŭtoimunaj malsanoj. [1] Anemio ankaŭ povas esti klasifikita laŭ la grandeco de la eritrocitoj kaj kvanto de hemoglobino en ĉiu ĉelo. [1] Se la ĉeloj estas malgrandaj, ĝi nomiĝas mikrocita anemio; se ili estas grandaj, ĝi nomiĝas makrocita anemio; kaj se ili estas normalgrandaj, ĝi nomiĝas normocita anemio. [1] La diagnozo de anemio ĉe viroj baziĝas sur hemoglobino malpli ol 130 ĝis 140 g / L (13 ĝis 14 g / dL); ĉe virinoj, ĝi estas malpli ol 120 ĝis 130 g / L (12 ĝis 13 g / dL). [1] [7] Pliaj provoj tiam necesas por determini la kaŭzon. [1] [8] Iuj grupoj de individuoj, kiel gravedaj virinoj, profitas de la uzo de feraj piloloj por antaŭzorgo. [1] [9] Dieta suplemento, sen determini la specifan kaŭzon, ne estas rekomendinda. [1] La uzo de sangotransfuzoj estas tipe bazita sur la signoj kaj simptomoj de persono. [1] Ĉe tiuj sen simptomoj, ili ne rekomendas, krom se hemoglobina nivelo estas malpli ol 60 ĝis 80 g / L (6 ĝis 8 g / dL). [1] [10] Ĉi tiuj rekomendoj ankaŭ validas por iuj homoj kun akra sangado. [1] Agentoj stimulantaj eritropoezon rekomendas nur ĉe tiuj kun severa anemio. [10] Anemio estas la plej ofta sangomalsano, influanta proksimume trionon de la tutmonda populacio. [1] [2] [11] Fera manko-anemio tuŝas preskaŭ 1 miliardon da homoj. [12] En 2013, anemio pro fera manko rezultigis ĉirkaŭ {{unuo|183000}} mortojn - malpli ol {{unuo|213000}} mortoj en 1990. [13] Ĝi estas pli ofta en virinoj ol viroj, [12] dum gravedeco, kaj en infanoj kaj maljunuloj. [1] Anemio pliigas kostojn de medicina prizorgo kaj malaltigas la produktivecon de homo per malpliigita laborkapablo. [7] La nomo devenas de malnovgreka: ἀναιμία anaimia, kiu signifas "manko de sango", de ἀν- an-, "ne" kaj αἷμα haima, "sango". [14] Anemio estas unu el la ses tutmondaj nutraj celoj de OMS por 2025 kaj dietaj tutmondaj NIM-celoj por 2025, aprobitaj de Monda Asembleo de Sano en 2012 kaj 2013. Klopodoj atingi tutmondajn celojn kontribuas al atingado de Daŭripovaj Celoj (SDG), [15] kun anemio kiel unu el la celoj en SDG 2. [16] == Signoj kaj simptomoj == Anemio restas nerimarkita ĉe multaj homoj kaj simptomoj povas esti etaj. La simptomoj povas esti rilataj al suba kaŭzo aŭ la anemio mem. Plej ofte homoj kun anemio raportas sentojn de malforto aŭ laceco, kaj kelkfoje malbonan koncentriĝon. Ili ankaŭ povas raporti spirmankon dum fortostreĉo. En tre severa anemio, la korpo povas kompensi la mankon de oksigeno-portanta kapablo de la sango per pliigo de korfluo. La paciento povas havi simptomojn rilatajn al ĉi tio, kiel palpitoj, angino (se antaŭekzista kormalsano ĉeestas), intermita klaĉado de la kruroj kaj simptomoj de kornesufiĉo. Dum ekzameno, la signoj elmontritaj povas inkluzivi palecon (pala [[haŭto]], tega mukozo, konjunktivo kaj ungaj litoj), sed ĉi tio ne estas fidinda signo. Blua kolorigo de la sklero povas esti rimarkita en iuj kazoj de fermanko-anemio. [18] Povas esti signoj de specifaj kaŭzoj de anemio, ekzemple kojlonikio (en manko de fero), iktero (kiam anemio rezultas de eksternorma disfalo de eritrocitoj - en hemoliza anemio), ostaj misformaĵoj (troviĝantaj en talasemio grava) aŭ ulceroj de kruroj (vidita en serpoĉela malsano). En severa anemio, povas esti signoj de hiperdinamika cirkulado: takikardio (rapida korfrekvenco), limiga pulso, fluaj murmuroj kaj kora ventrikla hipertrofio (pligrandigo). Eble estas signoj de kornesufiĉo. Pikao, la konsumo de ne-manĝaĵoj kiel glacio, sed ankaŭ papero, vakso aŭ herbo, kaj eĉ haroj aŭ grundo, povas esti simptomo de fera manko, kvankam ĝi ofte okazas ĉe tiuj, kiuj havas normalajn nivelojn de hemoglobino. Kronika anemio povas rezultigi kondutajn perturbojn en infanoj kiel rekta rezulto de difektita neŭrologia disvolviĝo en beboj, kaj reduktita akademia agado en infanoj en lerneja aĝo. Sindromo de malkvietaj kruroj estas pli ofta ĉe homoj kun fermanko-anemio ol ĉe la ĝenerala loĝantaro. [19] == Kaŭzoj == La kaŭzoj de anemio povas esti klasifikitaj kiel difektita produktado de eritrocitoj, pliigita detruo de eritrocitoj (hemolizaj anemioj), sangoperdo kaj fluida troŝarĝo (hipervolemio). Pluraj el ĉi tiuj povas interagi por kaŭzi anemion. La plej ofta kaŭzo de anemio estas sangoperdo, sed ĉi tio kutime ne kaŭzas daŭrajn simptomojn krom se relative difektita eritrocito-produkto disvolviĝas, siavice, plej ofte per manko de fero. [3] === Difektita produktado === Ĝenado de proliferado kaj diferencigo de stamĉeloj * Pura eritrocita aplazio [21] * Aplasta anemio [21] efikas sur ĉiaj sangoĉeloj. Fanconi-anemio estas hereda malsano aŭ difekto kun aplasta anemio kaj diversaj aliaj anomalioj. * Anemio de rena malsufiĉo [21] pro nesufiĉa produktado de la hormono eritropoetino Anemio de endokrina malsano [22] Ĝenado de proliferado kaj maturiĝo de eritroblastoj * Malutila anemio [21] estas formo de megaloblasta anemio pro manko de vitamino B12 dependa de difektita sorbado de vitamino B12. Manko de dieta B12 kaŭzas ne-malutilan megaloblastan anemion * Anemio de manko de folato, [21] same kiel kun vitamino B12, kaŭzas megaloblastan anemion * Anemio de antaŭtempeco, per malpliigita eritropoietina respondo al malkreskantaj hematokritaj niveloj, kombinita kun sangoperdo pro laboratoria testado, ĝenerale okazas ĉe trofruaj beboj en aĝo de du ĝis ses semajnoj * Feran manko-anemion, rezultigante mankan hemosintezon [21] * Talasemioj, kaŭzantaj mankan sintezon de globinoj [21] * Denaskaj diseritropoetikaj anemioj, kaŭzante neefikan eritropoezon * Anemio de rena malsufiĉo [21] (ankaŭ kaŭzanta misfunkcion de stamĉeloj) Aliaj mekanismoj de difektita eritrocito-produktado * Mieloftisa anemio [21] aŭ mieloftiso estas severa speco de anemio rezultanta de la anstataŭigo de osta medolo per aliaj materialoj, kiel malignaj tumoroj, fibrozo aŭ granulomoj. * Mielodisplasta sindromo [21] * Anemio de kronika inflamo [21] * Leukoeritroblasta anemio estas kaŭzita de spacokupaj lezoj en la osta medolo, kiuj malhelpas normalan produktadon de sangoĉeloj. [23] === Pliigita detruo === Anemioj de pliigita detruo de ruĝaj globuloj estas ĝenerale klasifikitaj kiel hemodissolvaj anemioj. Ĉi tiuj ĝenerale havas ikteron kaj altajn nivelojn de laktata dehidrogenazo. [24] [25] * Enecaj (intrakorpuskulaj) anomalioj [21] kaŭzas antaŭtempan detruon. Ĉiuj ĉi tiuj, krom paroksisma nokta hemoglobinurio, estas heredaj genetikaj malordoj. [26] ** Hereda sferocitozo [21] estas hereda difekto, kiu rezultigas difektojn en la ĉela membrano de la eritrocitoj, kio kaŭzas la eritrocitojn sekvestri kaj detrui de la lieno. ** Hereda eliptocitozo [21] estas alia difekto en membranaj skeleto-proteinoj. ** Abetalipoproteinemia, [21] kaŭzante difektojn en membranaj lipidoj ** Enzimaj mankoj *** Mankoj de Piruvato-kinazo kaj heksokinazo, [21] kaŭzante difektan glikolizon *** Manko de glukozo-6-fosfata dehidrogenazo kaj manko de glutationa sintetazo, [21] kaŭzante pliigitan oksidativan streson. ** Hemoglobinopatioj *** Serpoĉela anemio [21] *** Hemoglobinopatioj kaŭzantaj malstabilajn hemoglobinojn [21] ** Paroksisma nokta hemoglobinurio [21] * Eksteraj (eksterkorpuskaj) anomalioj ** Antikorpo mediaciita *** Varma aŭtoimuna hemodissolva anemio estas kaŭzita de aŭtoimuna atako kontraŭ ruĝaj globuloj, ĉefe de IgG. Ĝi estas la plej ofta el la aŭtoimunaj hemolizaj malsanoj. [27] Ĝi povas esti idiopata, tio estas, sen iu ajn konata kaŭzo, medikamenta aŭ sekundara al alia malsano kiel ĉiea lupo eritemato, aŭ maligneco, kiel kronika limfocita leŭkemio. [28] *** Malvarma aglutinina hemodissolva anemio estas ĉefe mediaciita per IgM. Ĝi povas esti idiopata [29] aŭ rezulti de suba kondiĉo. *** Rh-malsano, [21] unu el la kaŭzoj de hemoliza malsano de la novnaskito *** Reago de transfuzo al sangotransfuzoj [21] ** Mekanika traŭmato al ruĝaj globuloj *** Mikroangiopataj hemoliziaj anemioj, inkluzive trombotan trombocitopenan purpuron kaj disvastigitan intraangian koaguliĝon [21] *** Infektoj, inkluzive de malario [21] *** Hemodializo [kuracista citaĵo bezonata] === Sangoperdo === * Anemio de antaŭtempeco, de ofta sangospecimenigo por testado en laboratorio, kombinita kun nesufiĉa produktado de eritrocitoj * Traŭmato [21] aŭ kirurgio, kaŭzanta akran sangoperdon * Lezoj de gastro-intesta vojo, [21] kaŭzante aŭ akrajn sangojn (ekz. Varikaj lezoj, stomakaj ulceroj) aŭ kronikan sangoperdon (ekz. Angiodisplazio) * Ĝinekologiaj perturboj, [21] ankaŭ ĝenerale kaŭzas kronikan sangoperdon * De menstruo, plejparte inter junaj virinoj aŭ pli maljunaj virinoj, kiuj havas fibromojn * Multaj specoj de kanceroj, inkluzive de kolorekta kancero kaj kancero de la urina veziko, povas kaŭzi akran aŭ kronikan sangoperdon, precipe en progresintaj stadioj. * Infekto per intestaj nematodoj manĝantaj sangon, kiel ankilostomoj [30] kaj la vipvermo ''Trichuris'' ''trichiura'' [31] * Iatrogena anemio, sangoperdo pro ripetaj sangofluoj kaj medicinaj proceduroj. [32] [33] La radikoj de la vortoj anemio kaj iskemio ambaŭ rilatas al la baza ideo de "manko de sango", sed anemio kaj iskemio ne samas en moderna medicina terminologio. La vorto anemio uzata sole implicas ĝeneraligitajn efektojn de sango, kiu aŭ estas tro malabunda (ekz. sangoperdo) aŭ estas malfunkcia en sia oksigena provizo (pro kia ajn speco de hemoglobino aŭ eritrocita problemo). En kontrasto, la vorto iskemio rilatas nur al la manko de sango (malbona trafluo). Tiel iskemio en korpoparto povas kaŭzi lokalizitajn anemiajn efikojn ene de tiuj histoj. === Fluida superŝarĝo === Fluida troŝarĝo (hipervolemio) kaŭzas malpliigitan hemoglobinan koncentriĝon kaj ŝajnan anemion: * Ĝeneralaj kaŭzoj de hipervolemio inkluzivas troan konsumadon de natrio aŭ likvaĵo, natrian aŭ akvan retenadon kaj fluidan ŝanĝon en la intraangian spacon. [34] * De la 6-a semajno de gravedeco, hormonaj ŝanĝoj kaŭzas pliiĝon de la sanga volumo de la matro pro plialtigo de plasmo. [35] === Intesta inflamo === Iuj gastro-intestaj malordoj povas kaŭzi anemion. La mekanismoj implikitaj estas multfakturaj kaj ne limigitaj al malabsorcio sed ĉefe rilataj al kronika intesta inflamo, kiu kaŭzas malreguligon de hepcidino, kiu kaŭzas malpliigitan aliron de fero al la cirkulado. [36] [37] [38] * ''Helicobacter pylori''-infekto. [39] * Gluten-rilataj malordoj: netraktita celia malsano [38] [39] kaj ne-celiaka gluten-sentemo. [40] Anemio povas esti la sola manifestiĝo de celiaka malsano, sen manko de gastro-intesta aŭ de iuj aliaj simptomoj. [41] * Inflama intesta malsano. [42] [43] == Diagnozo == === Difinoj === Estas kelkaj difinoj de anemio; recenzoj donas komparon kaj kontraston de ili. [44] Strikta sed larĝa difino estas absoluta malkresko de ruĝa globula maso, [45] tamen pli larĝa difino estas malpliigita kapablo de la sango porti oksigenon. [5] Funkcia difino estas malpliigo de sangokona hemoglobina koncentriĝo de pli ol 2 normaj devioj sub la meznombro de aĝa kaj seksa kongrua referenca gamo. [46] Estas malfacile rekte mezuri eritrocitan mason, [47] do la hematokrito (kvanto de eritrocitoj) aŭ la hemoglobino (Hb) en la sango estas ofte uzataj anstataŭ nerekte taksi la valoron. [48] Hematokrito; tamen dependas de koncentriĝo kaj do ne estas tute preciza. Ekzemple, dum gravedeco virina eritrocita maso estas normala sed pro pliiĝo de sangovolumno la hemoglobino kaj hematokrito estas diluitaj kaj tiel malpliiĝas. Alia ekzemplo estus sangado kie la eritrocita maso malpliiĝus sed la koncentriĝoj de hemoglobino kaj hematokrito komence restas normalaj ĝis fluidoj ŝanĝiĝas de aliaj korpopartoj al la intraangia spaco. La anemio ankaŭ estas klasifikita laŭ severeco en milda (110 g/L al normala), modera (80 g/L ĝis 110 g/L), kaj severa anemio (malpli ol 80 g/L) en plenkreskaj maskloj kaj plenkreskaj ne gravedaj inoj. . [49] Malsamaj valoroj estas uzataj en gravedeco kaj infanoj. [49] === Provado === Anemio estas kutime diagnozita kun kompleta sangoĉel-nombrado. Krom raporti la nombron de eritrocitoj kaj la nivelon de hemoglobino, la aŭtomataj kalkuliloj ankaŭ mezuras la grandecon de la eritrocitoj per fluocitometrio, kiu estas grava ilo por distingi inter la kaŭzoj de anemio. Ekzameno de makulita sangomakulo per mikroskopo ankaŭ povas esti helpema, kaj ĝi foje estas neceso en regionoj de la mondo, kie aŭtomata analizo estas malpli alirebla. [Kuracista citaĵo bezonata] En modernaj sumigiloj, kvar parametroj (eritrocita kalkulo, hemoglobina koncentriĝo, MKV kaj LDE) estas mezuritaj, permesante al aliaj (hematokrito, MKH kaj MKHK) esti kalkulitaj, kaj kompare kun valoroj ĝustigitaj laŭ aĝo kaj sekso. Iuj kalkuliloj taksas hematokriton de rektaj mezuroj. [Medicina citaĵo necesas] Retikulocitaj kalkuloj, kaj la "kineta" aliro al anemio, fariĝis pli oftaj ol en la pasinteco en la grandaj medicinaj centroj de Usono kaj iuj aliaj riĉaj landoj, parte ĉar iuj aŭtomataj kalkuliloj nun havas la kapablon inkluzivi kalkulojn de retikulocitoj. Retikulocita kalkulo estas kvanta mezuro de la produktado de ostaj medoloj de novaj eritrocitoj. La indekso de produkto de retikulocitoj estas kalkulo de la rilatumo inter la nivelo de anemio kaj la mezuro laŭ kiu la retikulocita kalkulo kreskis responde. Se la grado de anemio estas signifa, eĉ "normala" retikulocita kalkulo efektive povas reflekti neadekvatan respondon. Se aŭtomata kalkulo ne disponeblas, retikulocita kalkulo povas esti farita permane post speciala makulo de la sanga filmo. En mana ekzameno, agado de la osta medolo ankaŭ povas esti mezurita kvalite per subtilaj ŝanĝoj en la nombroj kaj la morfologio de junaj globuloj per ekzameno sub mikroskopo. Lastatempe formitaj eritrocitoj estas kutime iomete pli grandaj ol pli malnovaj eritrocitoj kaj montras polikromasion. Eĉ kie la fonto de sangoperdo estas evidenta, taksado de eritropoezo povas helpi taksi ĉu la osta medolo povos kompensi la perdon kaj kun kiu rapideco. Kiam la kaŭzo ne estas evidenta, klinikistoj uzas aliajn testojn, kiel: ESR, feritino, seruma fero, transferino, eritrocita folata nivelo, seruma vitamino B12, hemoglobina elektroforezo, rena funkcio-testoj (ekz. seruma kreatinino) kvankam la testoj dependos de la klinika hipotezo esplorata. Kiam la diagnozo restas malfacila, osta medola ekzameno permesas rektan ekzamenon de la antaŭuloj al ruĝaj ĉeloj, kvankam malofte estas uzata kiel dolora, invada kaj tial rezervita por kazoj, kie severa patologio devas esti determinita aŭ ekskludita. [Kuracista citaĵo bezonata] === Grandeco de ruĝaj globuloj === En la morfologia aliro, anemio estas klasifikita per la grandeco de ruĝaj globuloj; ĉi tio estas aŭ farita aŭtomate aŭ ĉe mikroskopa ekzameno de ekstercentra sanga ŝmirmakulo. La grandeco reflektas en la meza korpuskula volume o (MKV). Se la ĉeloj estas pli malgrandaj ol normalo (malpli ol 80 fl), la anemio laŭdire estas mikrocita; se ili estas normala grandeco (80-100 fl), normocitaj; kaj se ili estas pli grandaj ol normalo (pli ol 100 fl), la anemio estas klasita kiel makrocita. Ĉi tiu plano rapide elmontras iujn el la plej oftaj kaŭzoj de anemio; ekzemple, mikrocita anemio ofte estas la rezulto de fera manko. En klinika laborado, MKV estos unu el la unuaj disponeblaj informoj, do eĉ inter klinikistoj, kiuj konsideras la "kinetan" aliron pli utila filozofie, morfologio restos grava elemento de klasifiko kaj diagnozo. Limigoj de MKV inkluzivas kazojn, kie la suba kaŭzo estas pro kombinaĵo de faktoroj - kiel fera manko (kaŭzo de mikrocitozo) kaj manko de vitamino B12 (kaŭzo de makrocitozo), kie la neta rezulto povas esti normocitaj ĉeloj. [kuracista citaĵo bezoneta] === Produktado kontraŭ detruo aŭ perdo === La "kineta" aliro al anemio donas verŝajne la plej klinike gravan klasifikon de anemio. Ĉi tiu klasifiko dependas de pritakso de pluraj hematologiaj parametroj, precipe la sango-retikulocito (antaŭulo de maturaj globuloj). Ĉi tio tiam donas la klasifikon de difektoj per malpliigita produktado de eritrocitoj kontraŭ pliigita detruo aŭ perdo de eritrocitoj. Klinikaj signoj de perdo aŭ detruo inkluzivas eksternorman ekstercentran sangomakulon kun signoj de hemolizo; levita LDH sugestanta detruon de ĉeloj; aŭ klinikaj signoj de sangado, kiel ekzemple guaiakopozitiva feko, radiografiaj rezultoj aŭ sincera sangado. [kuracista citaĵo bezonata] Aliaj karakterizaĵoj videblaj ĉe la ekstercentra ŝmirmakulo povas doni valorajn indicojn pri pli specifa diagnozo; ekzemple, eksternormaj blankaj globuloj povas indiki kaŭzon en la osta medolo. '''Mikrocita''' Mikrocita anemio estas ĉefe rezulto de malsukceso/nesufiĉeco de hemoglobina sintezo, kiu povus esti kaŭzita de pluraj etiologioj: * Hemosinteza difekto ** Fermanko-anemio (mikrocitozo ne ĉiam ĉeestas) ** Anemio de kronika malsano (pli ofte prezentata kiel normocita anemio) * Globina sintezdifekto ** Alfa- kaj beta-talasemio ** HbE-sindromo ** HbC-sindromo ** Diversaj aliaj malstabilaj hemoglobinaj malsanoj * Sideroblasta difekto ** Hereda sideroblasta anemio ** Akirita sideroblasta anemio, inkluzive plumban toksecon [51] ** Reversible sideroblasta anemio Fermanko-anemio estas la plej ofta speco de anemio ĝenerale kaj ĝi havas multajn kaŭzojn. Eritrocitoj ofte aspektas hipokromaj (pli palaj ol kutime) kaj mikrocitaj (pli malgrandaj ol kutime) kiam rigardataj per mikroskopo. Fermanko-anemio ŝuldiĝas al nesufiĉa manĝokvanto aŭ sorbado de fero por kontentigi la korpajn bezonojn. Beboj, infanetoj kaj gravedaj virinoj havas pli ol mezajn bezonojn. Pliigita fero-ingestaĵo ankaŭ bezonas por kompensi sangajn perdojn pro digestaj vojoj, oftaj sangdonacoj aŭ pezaj menstruaj periodoj. [52] Fero estas esenca parto de hemoglobino, kaj malaltaj feraj niveloj rezultigas malpliigitan aliĝon de hemoglobino en eritrocitojn. En Usono, 12% de ĉiuj virinoj en fekunda aĝo havas fermankon, kompare kun nur 2% de plenkreskaj viroj. La efiko estas tiel alta kiel 20% inter afro-usonaj kaj meksik-usonaj virinoj. [53] Studoj montris fermankon sen anemio kaŭzas malbonan lernejan rendimenton kaj malpli altan IK ĉe adoleskulinoj, kvankam tio povas esti pro sociekonomikaj faktoroj. [54] [55] Fermanko estas la plej ĝenerala manka ŝtato sur la mondo. Ĝi estas kelkfoje la kaŭzo de eksternorma fendado de la angulaj sekcioj de la lipoj (angula stomatito). En Usono, la plej ofta kaŭzo de fermanko estas sangado aŭ sangoperdo, kutime de la gastro-intesta vojo. Feka okulta sangotestado, supra endoskopio kaj malsupra endoskopio devas esti faritaj por identigi sangantajn lezojn. Ĉe pli maljunaj viroj kaj virinoj, la ŝancoj estas pli grandaj, ke sangado de la gastro-intesta vojo povus esti pro kolonaj polipoj aŭ kolorekta kancero. Tutmonde la plej ofta kaŭzo de fermanko-anemio estas parazita infestiĝo (ankilostomoj, amebiazo, skistosomiazo kaj vipvermoj). [56] La indico Mentzer (averaĝa ĉela volumo dividita per la kalkulo eritrocita) antaŭdiras ĉu mikrocita anemio povas esti pro fermanko aŭ talasemio, kvankam ĝi postulas konfirmon. [57] '''Makrocita''' * Megaloblasta anemio, la plej ofta kaŭzo de makrocita anemio, estas pro manko de vitamino B12, folia acido aŭ ambaŭ. Manko de folato aŭ vitamino B12 povas ŝuldiĝi aŭ al neadekvata konsumado aŭ nesufiĉa sorbado. Folato-manko normale ne produktas neŭrologiajn simptomojn, dum B12-manko. ** Perna anemio estas kaŭzita de manko de interna faktoro, kiu necesas por sorbi vitaminon B12 de manĝaĵoj. Manko de interna faktoro povas ekesti de aŭtoimuna kondiĉo celanta la parietajn ĉelojn (atrofan gastriton), kiuj produktas internan faktoron aŭ kontraŭ interna faktoro mem. Ĉi tiuj kaŭzas malbonan sorbadon de vitamino B12. ** Makrocita anemio ankaŭ povas esti kaŭzita de la forigo de la funkcia parto de la stomako, kiel dum stomaka koronaroperacio, kaŭzante reduktitan B12-vitaminan/folatan absorbadon. Sekve, oni devas ĉiam konscii pri anemio post ĉi tiu procedo. * Hipotiroidismo * Alkoholismo ofte kaŭzas makrocitozon, kvankam ne specife anemion. Aliaj specoj de hepata malsano ankaŭ povas kaŭzi makrocitozon. * Medikamentoj kiel metotreksato, zidovudino kaj aliaj substancoj povas malhelpi reproduktadon de DNA kiel pezaj metaloj. Makrocita anemio povas esti plue dividita en "megaloblasta anemio" aŭ "nemegaloblasta makrocita anemio". La kaŭzo de megaloblasta anemio estas ĉefe malsukceso de DNA-sintezo kun konservita RNA-sintezo, kiu rezultigas limigitan ĉeldividiĝon de la praĉeloj. La megaloblastaj anemioj ofte prezentas kun neutrofila hipersegmentado (ses al 10 loboj). La nemegaloblastaj makrocitaj anemioj havas malsamajn etiologiojn (t.e. nedifektita DNA-globina sintezo), kiuj okazas, ekzemple, en alkoholismo. Aldone al la nespecifaj simptomoj de anemio, specifaj ecoj de manko de vitamino B12 inkluzivas ekstercentran neuropation kaj subakutan kombinitan degeneron de la ŝnuro kun rezultaj ekvilibraj malfacilaĵoj de malantaŭa kolumna mjela patologio. [58] Aliaj ecoj povas inkludi glatan, ruĝan langon kaj glositon. La kuracado por anemia manko de vitamino B12 unue estis elpensita de William Murphy, kiu sangis hundojn por igi ilin anemiaj, kaj poste nutris al ili diversajn substancojn por vidi, kio (se io ajn) igus ilin sanaj denove. Li malkovris, ke ingesti grandajn hepatajn kvantojn resanigas la malsanon. George Minot kaj George Whipple tiam ekis izoli la resanigan substancon kemie kaj finfine povis izoli la vitaminon B12 de la hepato. Ĉiuj tri dividis la Nobel-Premion pri medicino en 1934. [59] '''Normoctita''' Normocita anemio okazas kiam la ĝeneralaj hemoglobinaj niveloj malpliiĝas, sed la grandeco de eritrocitoj (averaĝa korpuskula volumeno) restas normala. Kaŭzoj inkluzivas: * Akra sangoperdo * Anemio de kronika malsano * Aplasta anemio (osta medola malsukceso) * Hemodissolva anemio '''Dimorfa''' Dimorfa apero sur ekstercentra sangomakulo okazas kiam ekzistas du samtempaj populacioj de eritrocitoj, tipe de malsama grandeco kaj hemoglobina enhavo (ĉi tiu lasta trajto influas la koloron de la eritrocito sur makulita ekstercentra sangomakulo). Ekzemple, persono ĵus transfuzita pro manko de fero havus malgrandajn, palajn, ferajn mankhavajn de eritrocitoj (globuloj) kaj la donacantajn globulojn de normala grandeco kaj koloro. Simile, persono transfuzita pro severa folato aŭ vitamino B12-manko havus du ĉelajn populaciojn, sed, en ĉi tiu kazo, la globuloj de la paciento estus pli grandaj kaj pli palaj ol la globuloj de la donacanto. Persono kun sideroblasta anemio (difekto en hemosintezo, ofte kaŭzita de alkoholismo, sed ankaŭ drogoj/toksinoj, nutraj mankoj, kelkaj akiritaj kaj maloftaj denaskaj malsanoj) povas havi dimorfan ŝmirmakulon de la sideroblasta anemio sole. Indico pri multnombraj kaŭzoj aperas kun levita eritrocito-distribua larĝo (EDL), indikante pli larĝan ol normala gamo de ruĝaj ĉelaj grandecoj. [Citaĵo bezonata] '''Heinz-korpa anemio''' Heinz-korpoj formiĝas en la citoplasmo de globuloj kaj aperas kiel malgrandaj malhelaj punktoj sub la mikroskopo. Ĉe bestoj, Heinz-korpa anemio havas multajn kaŭzojn. Ĝi povas esti drog-indukta, ekzemple ĉe katoj kaj hundoj de acetaminofeno (paracetamolo), [60] aŭ povas esti kaŭzita de manĝado de diversaj plantoj aŭ aliaj substancoj: * Ĉe katoj kaj hundoj post manĝado de krudaj aŭ kuiritaj plantoj de la genro ''Allium'', ekzemple cepoj aŭ ajloj. [61] * Ekzemple ĉe hundoj post ingesto de zinko, post manĝado de usonaj pencoj monfaritaj post 1982. [60] * Ĉe ĉevaloj, kiuj manĝas sekajn aŭ velkintajn ruĝajn acerajn foliojn. [62] === Hiperanemio === Hiperanemio estas severa formo de anemio, en kiu la hematokrito estas sub 10%. [63] === Obstina anemio === Obstina anemio, anemio, kiu ne respondas al kuracado, [64] estas ofte vidata malĉefa al mielodisplastaj sindromoj. [65] Fermanko-anemio ankaŭ povas esti obstina kiel manifestiĝo de gastro-intestaj problemoj, kiuj interrompas feran sorbadon aŭ kaŭzas okultan sangadon. [66] === Transfuza dependa === Transfuza dependa anemio estas formo de anemio, kie daŭra sangotransfuzo necesas. [67] Plej multaj homoj kun mielodisplasta sindromo disvolvas ĉi tiun staton iam ajn. [68] Beta talasemio ankaŭ povas rezultigi transfuzan dependecon. [69] [70] Zorgoj pro ripetaj sangotransfuzoj inkluzivas feran troŝarĝon. [68] Ĉi tiu fera troŝarĝo povas postuli kelatan terapion. [71] == Terapio == Terapio por anemio dependas de kaŭzo kaj severeco. Vitaminaj suplementoj donitaj buŝe (folia acido aŭ vitamino B12) aŭ intramuskole (vitamino B12) anstataŭos specifajn mankojn. [1] === Buŝa fero === Nutra fermanko oftas en evoluantaj landoj. Oni taksas, ke ĉirkaŭ du trionoj de infanoj kaj virinoj en fekunda aĝo en plej multaj evoluantaj landoj havas fermankon sen anemio; triono de ili havas fermankon kun anemio. [72] Fermanko pro neadekvata manĝfero estas malofta ĉe viroj kaj postmenopaŭzaj virinoj. La diagnozo de fermanko postulas serĉadon de eblaj fontoj de sangoperdo, kiel gastro-intesta sangado de ulceroj aŭ kojlokancero. Milda ĝis modera fermanka anemio estas traktata per buŝa fera suplemento kun fera sulfato, fera fumarato aŭ fera glukonato. Ĉiutagaj feraj suplementoj montriĝis efikaj por redukti anemion en virinoj en aĝo de fekundeco. [73] Kiam oni prenas ferajn suplementojn, oni ofte spertas stomakan ĉagrenon aŭ malheliĝon de la feko. La stomakan ĉagrenon povas mildigi prenante la feron kun manĝaĵoj; tamen ĉi tio malpliigas la kvanton de fero absorbita. Vitamino C helpas la korpan kapablon sorbi feron, do preni buŝajn ferajn suplementojn kun oranĝa suko utilas. [74] En la anemio de kronika rena malsano, rekombina eritropoetino aŭ epoetina alfa rekomendas stimuli produktadon de eritrocitoj, kaj se ankaŭ ekzistas manko de fero kaj inflamo, ankaŭ rekomendas samtempan parenteran feron. [75] === Injektebla fero === En kazoj kie buŝa fero aŭ montriĝis neefika, estus tro malrapida (ekzemple antaŭ-operacie), aŭ kie absorbado malhelpas (ekzemple en kazoj de inflamo), parenteraj feraj preparoj povas esti uzataj. Parentera fero povas plibonigi ferajn stokojn rapide kaj ankaŭ efikas por trakti homojn kun postnaska hemoragio, inflama intesta malsano kaj kronika kornesufiĉo. [6] La korpo povas absorbi ĝis 6 mg da fero ĉiutage de la gastro-intesta vojo. En multaj kazoj, la paciento havas deficiton de pli ol 1,000 mg da fero, kiu postulus plurajn monatojn anstataŭigi. Ĉi tio povas esti donita samtempe kun eritropoetino por certigi sufiĉan feron por pliigitaj rapidoj de eritropoezo. [76] === Sangotransfuzoj === Sangotransfuzoj ĉe tiuj sen simptomoj ne rekomendas ĝis hemoglobino estas sub 60 ĝis 80 g/L (6 ĝis 8 g/dL). [1] Ĉe tiuj kun koronaria malsano, kiuj ne aktive sangas transfuzojn, estas rekomendataj nur kiam hemoglobino estas sub 70 ĝis 80g/L (7 ĝis 8 g/dL). [10] Transfuzado pli frue ne plibonigas supervivon. [77] Aliaj transfuzoj devas esti faritaj nur en kazoj de kardiovaskula malstabileco. [78] Revizio de 2012 finis, ke kiam oni konsideras sangotransfuzojn por anemio ĉe homoj kun progresinta kancero, kiuj havas lacecon kaj senspirecon (ne rilataj al kancera kuracado aŭ hemoragio), oni devas konsideri ĉu ekzistas alternativaj strategioj provindaj antaŭ sangotransfuzo. [ 79] === Agentoj stimulaj de eritropoezo === La celo por la administrado de agento stimulaj de eritropoezo (ASE) estas konservi hemoglobinon ĉe la plej malalta nivelo, kiu ambaŭ minimumigas transfuzojn kaj plenumas la bezonojn de la individuo. [80] Ili ne estu uzataj por milda aŭ modera anemio. [77] Ili ne estas rekomendataj ĉe homoj kun kronika rena malsano, krom se hemoglobinaj niveloj estas malpli ol 10 g/dL aŭ se ili havas simptomojn de anemio. Ilia uzo devas esti kune kun parentera fero. [80] [81] La revizio de Cochrane Anesthesia Review Group de 2020 pri eritropoetino plus fero kontraŭ kontrolo-traktado inkluzive de placebo aŭ fero por antaŭoperaciaj anemiaj plenkreskuloj sub nekardia kirurgio [82] montris, ke pacientoj multe malpli postulas supozeble transfuzon de ruĝaj ĉeloj kaj en tiuj transfuzitaj, la volumoj estis senŝanĝa (averaĝa diferenco -0,09, 95% CI -0,23 ĝis 0,05). Antaŭ-operacia Hb-koncentriĝo pliiĝis ĉe tiuj, kiuj ricevis "altan dozon" EPO, sed ne "malaltan dozon". === Hiperbara oksigeno === Traktado de escepta sangoperdo (anemio) estas agnoskita kiel indiko por hiperbara oksigeno (HBO) de la Undersea and Hyperbaric Medical Society. [83] [84] La uzo de HBO estas indikita kiam oksigena liverado al histo ne sufiĉas en pacientoj, al kiuj ne povas doni sangotransfuzoj pro kuracaj aŭ religiaj kialoj. HBO povas esti uzata pro kuracaj kialoj kiam minaco de sangprodukta nekongruo aŭ zorgo pri transdonebla malsano estas faktoroj. [83] La kredoj de iuj religioj (ekzemple: Atestantoj de Jehovo) eble postulos, ke ili uzu la metodon HBO. [83] Revizio de la uzo de HBO en severa anemio en 2005 trovis, ke ĉiuj eldonaĵoj raportis pozitivajn rezultojn. [85] === Antaŭoperacia anemio === Laŭtaksaj 30% de plenkreskuloj, kiuj bezonas nekardian kirurgion, havas anemion. [86] Por determini taŭgan antaŭoperacian kuracadon, oni sugestas, ke oni unue determinu la kaŭzon de anemio. [87] Estas modera nivelo medicina evidenteco, kiu subtenas kombinaĵon de fera suplemento kaj eritropoetina kuracado por helpi redukti la postulon de ruĝaj globulaj transfuzoj post kirurgio ĉe tiuj, kiuj havas antaŭoperacian anemion. [86] == Epidemiologio == Modera grado de fermanko-anemio tuŝis ĉirkaŭ 610 milionojn da homoj tutmonde aŭ 8,8% de la loĝantaro. [12] Ĝi estas iomete pli ofta ĉe inoj (9,9%) ol maskloj (7,8%). [12] Milda fermanko-anemio influas pliajn 375 milionojn. [12] == Historio == Signoj de severa anemio en homaj ostoj de antaŭ 4000 jaroj estis malkovritaj en Tajlando. [88] == Referencoj == # a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x Janz TG, Johnson RL, Rubenstein SD (November 2013). "Anemia in the emergency department: evaluation and treatment". Emergency Medicine Practice. 15 (11): 1–15, quiz 15–16. PMID 24716235. Retrieved 28 June 2021. # a b GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators (October 2016). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet. 388 (10053): 1545–1602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMC 5055577. PMID 27733282. # a b "Anemia". www.nhlbi.nih.gov. NHLBI. Retrieved 26 May 2021. # Stedman's Medical Dictionary (28th ed.). Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins. 2006. p. Anemia. ISBN 978-0-7817-3390-8. # a b Rodak BF (2007). Hematology: Clinical Principles and Applications (3rd ed.). Philadelphia: Saunders. p. 220. ISBN 978-1-4160-3006-5. Archived from the original on 2016-04-25 # a b Ng, Oliver; Keeler, Barrie D.; Mishra, Amitabh; Simpson, J. A.; Neal, Keith; Al-Hassi, Hafid Omar; Brookes, Matthew J.; Acheson, Austin G. (December 2019). "Iron therapy for preoperative anaemia". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 12: CD011588. doi:10.1002/14651858.CD011588.pub3. ISSN 1469-493X. PMC 6899074. PMID 31811820. # a b Smith RE (March 2010). "The clinical and economic burden of anemia". The American Journal of Managed Care. 16 Suppl Issues: S59–66. PMID 20297873. # Rhodes, Carl E.; Varacallo, Matthew (2019-03-04). "Physiology, Oxygen Transport". NCBI Bookshelf. PMID 30855920. Retrieved 2019-05-04. # Bhutta ZA, Das JK, Rizvi A, Gaffey MF, Walker N, Horton S, Webb P, Lartey A, Black RE (August 2013). "Evidence-based interventions for improvement of maternal and child nutrition: what can be done and at what cost?". Lancet. 382 (9890): 452–477. doi:10.1016/S0140-6736(13)60996-4. PMID 23746776. S2CID 11748341. # a b c Qaseem A, Humphrey LL, Fitterman N, Starkey M, Shekelle P (December 2013). "Treatment of anemia in patients with heart disease: a clinical practice guideline from the American College of Physicians". Annals of Internal Medicine. 159 (11): 770–779. doi:10.7326/0003-4819-159-11-201312030-00009. PMID 24297193. # Peyrin-Biroulet, Laurent; Williet, Nicolas; Cacoub, Patrice (2015-12-01). "Guidelines on the diagnosis and treatment of iron deficiency across indications: a systematic review". The American Journal of Clinical Nutrition. 102 (6): 1585–1594. doi:10.3945/ajcn.114.103366. ISSN 0002-9165. PMID 26561626. # a b c d e Vos T, et al. (December 2012). "Years lived with disability (YLDs) for 1160 sequelae of 289 diseases and injuries 1990-2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010". Lancet. 380 (9859): 2163–2196. doi:10.1016/S0140-6736(12)61729-2. PMC 6350784. PMID 23245607. # GBD 2013 Mortality Causes of Death Collaborators (January 2015). "Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013". Lancet. 385 (9963): 117–171. doi:10.1016/S0140-6736(14)61682-2. PMC 4340604. PMID 25530442. # "anaemia". Dictionary.com. Archived from the original on 14 July 2014. Retrieved 7 July 2014. # "WHO | Interventions by global target". www.who.int. World Health Organization. # 15: "The case for action on anemia". Devex. 14 June 2016. # eMedicineHealth > anemia article Archived 2009-04-17 at the Wayback Machine Author: Saimak T. Nabili, MD, MPH. Editor: Melissa Conrad Stöppler, MD. Last Editorial Review: 12/9/2008. Retrieved on 4 April 2009. # Weksler, Babette (2017). Wintrobe's Atlas of Clinical Hematology. Lippincott Williams & Wilkins. p. PT105. ISBN 9781451154542. # Allen, RP; Auerbach, S; Bahrain, H; Auerbach, M; Earley, CJ (April 2013). "The Prevalence and Impact of Restless Legs Syndrome on Patients with Iron Deficiency Anemia". Am J Hematol. 88 (4): 261–264. doi:10.1002/ajh.23397. PMID 23494945. S2CID 35587006. # "Sickle Cell Disease". www.nhlbi.nih.gov. NHLBI. Retrieved 27 July 2021. ^ Jump up to: a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa Table 12-1 in: Mitchell RS, Kumar V, Abbas AK, Fausto N (2007). Robbins Basic Pathology (8th ed.). Philadelphia: Saunders. ISBN 978-1-4160-2973-1. ^ Gregg, XT; Prchal, JT (2007). "Anemia of Endocrine Disorders". Williams Hermatology. McGraw-Hill. ^ "the definition of leukoerythroblastosis". www.dictionary.com. Retrieved 2018-12-02. ^ Despotovic, J; Mahoney, D; Armsby, C (2021). "Overview of hemolytic anemias in children". The Lecturio Medical Concept Library. UpToDate. Retrieved 28 June 2021. ^ Capriotti, Theresa (2016). Pathophysiology : introductory concepts and clinical perspectives. Frizzell, Joan Parker. Philadelphia. ISBN 978-0-8036-1571-7. OCLC 900626405. ^ Mitchell RS, Kumar V, Abbas AK, Fausto N (2007). Robbins Basic Pathology (8th ed.). Philadelphia: Saunders. p. 432. ISBN 978-1-4160-2973-1. ^ Cotran RS, Kumar V, Fausto N, Robbins SL, Abbas AK (2005). Robbins and Cotran pathologic basis of disease. St. Louis, Mo: Elsevier Saunders. p. 637. ISBN 978-0-7216-0187-8. ^ "Autoimmune Hemolytic Anemia (AIHA)" By J.L. Jenkins. The Regional Cancer Center. 2001 Archived October 7, 2009, at the Wayback Machine ^ Berentsen S, Beiske K, Tjønnfjord GE (October 2007). "Primary chronic cold agglutinin disease: an update on pathogenesis, clinical features and therapy". Hematology. 12 (5): 361–370. doi:10.1080/10245330701445392. PMC 2409172. PMID 17891600. ^ Brooker S, Hotez PJ, Bundy DA (September 2008). "Hookworm-related anaemia among pregnant women: a systematic review". PLOS Neglected Tropical Diseases. 2 (9): e291. doi:10.1371/journal.pntd.0000291. PMC 2553481. PMID 18820740. ^ Gyorkos TW, Gilbert NL, Larocque R, Casapía M (April 2011). "Trichuris and hookworm infections associated with anaemia during pregnancy". Tropical Medicine & International Health. 16 (4): 531–537. doi:10.1111/j.1365-3156.2011.02727.x. PMID 21281406. S2CID 205391965. ^ Whitehead, Nedra S.; Williams, Laurina O.; Meleth, Sreelatha; Kennedy, Sara M.; Ubaka-Blackmoore, Nneka; Geaghan, Sharon M.; Nichols, James H.; Carroll, Patrick; McEvoy, Michael T.; Gayken, Julie; Ernst, Dennis J.; Litwin, Christine; Epner, Paul; Taylor, Jennifer; Graber, Mark L. (2019). "Interventions to prevent iatrogenic anemia: a Laboratory Medicine Best Practices systematic review". Critical Care. 23 (1): 278. doi:10.1186/s13054-019-2511-9. ISSN 1364-8535. PMC 6688222. PMID 31399052. ^ Martin, Niels D.; Scantling, Dane (2015). "Hospital-Acquired Anemia". Journal of Infusion Nursing. 38 (5): 330–338. doi:10.1097/NAN.0000000000000121. ISSN 1533-1458. PMID 26339939. S2CID 30859103. ^ "Fluid imbalances". Portable Fluids and Electrolytes (Portable Series). Hagerstwon, MD: Lippincott Williams & Wilkins. 2007. p. 62. ISBN 978-1-58255-678-9. ^ "ISBT: 8. Obstetric anaemia". www.isbtweb.org. Retrieved 2018-05-22. ^ Verma S, Cherayil BJ (February 2017). "Iron and inflammation - the gut reaction". Metallomics (Review). 9 (2): 101–111. doi:10.1039/c6mt00282j. PMC 5321802. PMID 28067386. ^ Guagnozzi D, Lucendo AJ (April 2014). "Anemia in inflammatory bowel disease: a neglected issue with relevant effects". World Journal of Gastroenterology (Review). 20 (13): 3542–3551. doi:10.3748/wjg.v20.i13.3542. PMC 3974521. PMID 24707137. ^ Jump up to: a b Leffler DA, Green PH, Fasano A (October 2015). "Extraintestinal manifestations of coeliac disease". Nature Reviews. Gastroenterology & Hepatology (Review). 12 (10): 561–571. doi:10.1038/nrgastro.2015.131. PMID 26260366. S2CID 15561525. Archived from the original on 2016-03-12. Malabsorption of nutrients is not the only cause of anaemia in coeliac disease, the chronic inflammatory process in the intestine contributes as well. ^ Jump up to: a b Stein J, Connor S, Virgin G, Ong DE, Pereyra L (September 2016). "Anemia and iron deficiency in gastrointestinal and liver conditions". World Journal of Gastroenterology (Review). 22 (35): 7908–7925. doi:10.3748/wjg.v22.i35.7908. PMC 5028806. PMID 27672287. ^ Catassi C, Bai JC, Bonaz B, Bouma G, Calabrò A, Carroccio A, Castillejo G, Ciacci C, Cristofori F, Dolinsek J, Francavilla R, Elli L, Green P, Holtmeier W, Koehler P, Koletzko S, Meinhold C, Sanders D, Schumann M, Schuppan D, Ullrich R, Vécsei A, Volta U, Zevallos V, Sapone A, Fasano A (September 2013). "Non-Celiac Gluten sensitivity: the new frontier of gluten related disorders". Nutrients (Review). 5 (10): 3839–3853. doi:10.3390/nu5103839. PMC 3820047. PMID 24077239. ^ James, Stephen P. (April 2005). "National Institutes of Health Consensus Development Conference Statement on Celiac Disease, June 28-30, 2004". Gastroenterology (Review). 128 (4 Suppl 1): S1–9. doi:10.1053/j.gastro.2005.02.007. PMID 15825115. ^ Lomer MC (August 2011). "Dietary and nutritional considerations for inflammatory bowel disease". The Proceedings of the Nutrition Society (Review). 70 (3): 329–335. doi:10.1017/S0029665111000097. PMID 21450124. ^ Gerasimidis K, McGrogan P, Edwards CA (August 2011). "The aetiology and impact of malnutrition in paediatric inflammatory bowel disease". Journal of Human Nutrition and Dietetics (Review). 24 (4): 313–326. doi:10.1111/j.1365-277X.2011.01171.x. PMID 21564345. ^ Beutler E, Waalen J (March 2006). "The definition of anemia: what is the lower limit of normal of the blood hemoglobin concentration?". Blood. 107 (5): 1747–1750. doi:10.1182/blood-2005-07-3046. PMC 1895695. PMID 16189263. ^ Maakaron, Joseph (30 September 2016). "Anemia: Practice Essentials, Pathophysiology, Etiology". Emedicine. Archived from the original on 14 October 2016. Retrieved 30 October 2016. ^ Pomeranz AJ, Sabnis S, Busey S, Kliegman RM (2016). Pediatric Decision-Making Strategies (2nd ed.). Elsevier. ISBN 978-0-323-29854-4. ^ Polin RA, Abman SH, Rowitch D, Benitz WE (2016). Fetal and Neonatal Physiology (5 ed.). Elsevier Health Sciences. p. 1085. ISBN 978-0-323-35232-1. Archived from the original on 2016-10-31. ^ Uthman E (2009). Understanding Anemia. Univ. Press of Mississippi. p. 23. ISBN 978-1-60473-701-1. Archived from the original on 2016-10-31. ^ Jump up to: a b "Haemoglobin concentrations for the diagnosis of anaemia and assessment of severity" (PDF). Archived (PDF) from the original on 2016-11-30. ^ World Health Organization (2008). Worldwide prevalence of anaemia 1993–2005 (PDF). Geneva: World Health Organization. ISBN 978-92-4-159665-7. Archived (PDF) from the original on 12 March 2009. Retrieved 2009-03-25. ^ Caito S, Almeida Lopes AC, Paoliello MM, Aschner M (2017). "Chapter 16. Toxicology of Lead and Its Damage to Mammalian Organs". In Astrid S, Helmut S, Sigel RK (eds.). Lead: Its Effects on Environment and Health. Metal Ions in Life Sciences. 17. de Gruyter. pp. 501–534. doi:10.1515/9783110434330-016. ISBN 9783110434330. PMID 28731309. ^ Recommendations to Prevent and Control Iron Deficiency in the United States Archived 2007-04-20 at the Wayback Machine MMWR 1998;47 (No. RR-3) p. 5 ^ Centers for Disease Control Prevention (CDC) (October 11, 2002). "Iron Deficiency – United States, 1999–2000". MMWR. 51 (40): 897–899. PMID 12418542. Archived from the original on 5 May 2012. Retrieved 21 April 2012. ^ Halterman JS, Kaczorowski JM, Aligne CA, Auinger P, Szilagyi PG (June 2001). "Iron deficiency and cognitive achievement among school-aged children and adolescents in the United States". Pediatrics. 107 (6): 1381–1386. doi:10.1542/peds.107.6.1381. PMID 11389261. S2CID 33404386. ^ Grantham-McGregor S, Ani C (February 2001). "A review of studies on the effect of iron deficiency on cognitive development in children". The Journal of Nutrition. 131 (2S–2): 649S–666S, discussion 666S–668S. doi:10.1093/jn/131.2.649S. PMID 11160596. ^ "Iron Deficiency Anaemia: Assessment, Prevention, and Control: A guide for programme managers" (PDF). Archived (PDF) from the original on 2011-05-16. Retrieved 2010-08-24. ^ Mentzer WC (April 1973). "Differentiation of iron deficiency from thalassaemia trait". Lancet. 1 (7808): 882. doi:10.1016/s0140-6736(73)91446-3. PMID 4123424. ^ eMedicine – Vitamin B-12 Associated Neurological Diseases: Article by Niranjan N Singh, MD, DM, DNB Archived 2007-03-15 at the Wayback Machine July 18, 2006 ^ "Physiology or Medicine 1934 – Presentation Speech". Nobelprize.org. 1934-12-10. Archived from the original on 28 August 2010. Retrieved 2010-08-24. ^ Jump up to: a b Harvey JW (2012). Veterinary hematology: a diagnostic guide and color atlas. St. Louis, MO: Elsevier/Saunders. p. 104. ISBN 978-1-4377-0173-9. ^ Hovda L, Brutlag A, Poppenga RH, Peterson K, eds. (2016). "Chapter 69: Onions and garlic". Blackwell's Five-Minute Veterinary Consult Clinical Companion: Small Animal Toxicology (2nd ed.). John Wiley & Sons. pp. 515–520. ISBN 978-1-119-03652-4. ^ Peek SF (2014). "Chapter 117: Hemolytic disorders". In Sprayberry KA, Robinson NE (eds.). Robinson's Current Therapy in Equine Medicine (7th ed.). Elsevier Health Sciences. pp. 492–496. ISBN 978-0-323-24216-5. ^ Wallerstein RO (April 1987). "Laboratory evaluation of anemia". The Western Journal of Medicine. 146 (4): 443–451. PMC 1307333. PMID 3577135. ^ "MedTerms Definition: Refractory Anemia". Medterms.com. 2011-04-27. Archived from the original on 2011-12-08. Retrieved 2011-10-31. ^ "Good Source for later". Atlasgeneticsoncology.org. Archived from the original on 2011-11-03. Retrieved 2011-10-31. ^ Mody RJ, Brown PI, Wechsler DS (February 2003). "Refractory iron deficiency anemia as the primary clinical manifestation of celiac disease". Journal of Pediatric Hematology/Oncology. 25 (2): 169–172. doi:10.1097/00043426-200302000-00018. PMID 12571473. S2CID 38832868. ^ Gale RP, Barosi G, Barbui T, Cervantes F, Dohner K, Dupriez B, et al. (January 2011). "What are RBC-transfusion-dependence and -independence?". Leukemia Research. 35 (1): 8–11. doi:10.1016/j.leukres.2010.07.015. PMC 8215731. PMID 20692036. ^ Jump up to: a b Melchert M, List AF (2007). "Management of RBC-transfusion dependence". Hematology. American Society of Hematology. Education Program. 2007: 398–404. doi:10.1182/asheducation-2007.1.398. PMID 18024657. ^ Hillyer CD, Silberstein LE, Ness PM, Anderson KC, Roback JD (2006). Blood Banking and Transfusion Medicine: Basic Principles and Practice. Elsevier Health Sciences. p. 534. ISBN 9780702036255. ^ Mandel J, Taichman D (2006). Pulmonary Vascular Disease. Elsevier Health Sciences. p. 170. ISBN 978-1416022466. ^ Ferri FF (2015). BOPOD – Ferri's Clinical Advisor 2016. Elsevier Health Sciences. p. 1131.e2. ISBN 978-0323378222. ^ West CE (November 1996). "Strategies to control nutritional anemia". The American Journal of Clinical Nutrition. 64 (5): 789–790. doi:10.1093/ajcn/64.5.789. PMID 8901803. ^ Low, MS; Speedy, J; Styles, CE; De-Regil, LM; Pasricha, SR (18 April 2016). "Daily iron supplementation for improving anaemia, iron status and health in menstruating women". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 4: CD009747. doi:10.1002/14651858.CD009747.pub2. PMID 27087396. ^ Sezer S, Ozdemir FN, Yakupoglu U, Arat Z, Turan M, Haberal M (April 2002). "Intravenous ascorbic acid administration for erythropoietin-hyporesponsive anemia in iron loaded hemodialysis patients". Artificial Organs. 26 (4): 366–370. doi:10.1046/j.1525-1594.2002.06888.x. PMID 11952508. ^ "Anaemia management in people with chronic kidney disease | Guidance and guidelines | NICE". Archived from the original on 2013-06-24. Retrieved 2013-08-09. ^ Auerbach M, Ballard H (2010). "Clinical use of intravenous iron: administration, efficacy, and safety". Hematology. American Society of Hematology. Education Program. 2010: 338–347. doi:10.1182/asheducation-2010.1.338. PMID 21239816. ^ Jump up to: a b Kansagara D, Dyer E, Englander H, Fu R, Freeman M, Kagen D (December 2013). "Treatment of anemia in patients with heart disease: a systematic review". Annals of Internal Medicine. 159 (11): 746–757. doi:10.7326/0003-4819-159-11-201312030-00007. PMID 24297191. ^ Goddard AF, James MW, McIntyre AS, Scott BB (October 2011). British Society of Gastroenterology. "Guidelines for the management of iron deficiency anaemia". Gut. 60 (10): 1309–1316. doi:10.1136/gut.2010.228874. PMID 21561874. ^ Preston, Nancy J.; Hurlow, Adam; Brine, Jennifer; Bennett, Michael I. (2012-02-15). "Blood transfusions for anaemia in patients with advanced cancer". The Cochrane Database of Systematic Reviews (2): CD009007. doi:10.1002/14651858.CD009007.pub2. ISSN 1469-493X. PMC 7388847. PMID 22336857. ^ Jump up to: a b Aapro MS, Link H (2008). "September 2007 update on EORTC guidelines and anemia management with erythropoiesis-stimulating agents". The Oncologist. 13 Suppl 3 (Supplement 3): 33–36. doi:10.1634/theoncologist.13-S3-33. PMID 18458123. ^ American Society of Nephrology, "Five Things Physicians and Patients Should Question" (PDF), Choosing Wisely: an initiative of the ABIM Foundation, American Society of Nephrology, archived (PDF) from the original on April 16, 2012, retrieved August 17, 2012 ^ Kaufner L, Heymann C (2020). "Erythropoietin plus iron versus control treatment including placebo or iron for preoperative anaemic adults undergoing non‐cardiac surgery". Cochrane Database of Systematic Reviews. 8: CD012451. doi:10.1002/14651858.CD012451.pub2. PMC 8095002. PMID 32790892. ^ Jump up to: a b c Undersea and Hyperbaric Medical Society. "Exceptional Blood Loss – Anemia". Archived from the original on July 5, 2008. Retrieved 2008-05-19. ^ Hart GB, Lennon PA, Strauss MB (1987). "Hyperbaric oxygen in exceptional acute blood-loss anemia". J. Hyperbaric Med. 2 (4): 205–210. Archived from the original on 2009-01-16. Retrieved 2008-05-19. ^ Van Meter KW (2005). "A systematic review of the application of hyperbaric oxygen in the treatment of severe anemia: an evidence-based approach". Undersea & Hyperbaric Medicine. 32 (1): 61–83. PMID 15796315. Archived from the original on 2009-01-16. ^ Jump up to: a b Kaufner, Lutz; von Heymann, Christian; Henkelmann, Anne; Pace, Nathan L.; Weibel, Stephanie; Kranke, Peter; Meerpohl, Joerg J.; Gill, Ravi (2020-08-13). "Erythropoietin plus iron versus control treatment including placebo or iron for preoperative anaemic adults undergoing non-cardiac surgery". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 8: CD012451. doi:10.1002/14651858.CD012451.pub2. ISSN 1469-493X. PMC 8095002. PMID 32790892. ^ Kotzé, Alwyn; Harris, Andrea; Baker, Charles; Iqbal, Tariq; Lavies, Nick; Richards, Toby; Ryan, Kate; Taylor, Craig; Thomas, Dafydd (November 2015). "British Committee for Standards in Haematology Guidelines on the Identification and Management of Pre-Operative Anaemia". British Journal of Haematology. 171 (3): 322–331. doi:10.1111/bjh.13623. ISSN 1365-2141. PMID 26343392. S2CID 37709527. ^ Tayles N (September 1996). "Anemia, genetic diseases, and malaria in prehistoric mainland Southeast Asia". American Journal of Physical Anthropology. 101 (1): 11–27. doi:10.1002/(SICI)1096-8644(199609)101:1<11::AID-AJPA2>3.0.CO;2-G. PMID 8876811. == Eksteraj ligiloj == * http://www.mercksource.com/pp/us/cns/cns_hl_dorlands.jspzQzpgzEzzSzppdocszSzuszSzcommonzSzdorlandszSzdorlandzSzdmd_a_37zPzhtm * http://www.uptodate.com <!-- en:Up-to-Date en->eo:Supren-al-(Dato, Dati, Rendevuo, Daktilarbo, daktilujo, Daktilo) --> * http://www.emedicine.com/med/topic1188.htm <!-- en:Iron Deficiency Anemia en->eo:(Fero, Fera, Gladi) _Deficiency_ Anemio --> * http://www.aafp.org/afp/990315ap/1598.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060925091618/http://www.aafp.org/afp/990315ap/1598.html |date=2006-09-25 }} <!-- en:Ambulatory Management of Common Forms of Anemia en->eo:_Ambulatory_ Regado de (Komuna, Vulgara) (Formoj, Formularoj, Knedas) de Anemio --> <br /> {{Projektoj|ReVo=anemi}} {{Ĝermo|malsano|interna medicino}}{{Medicinaj temoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anemioj| ]] [[Kategorio:Simptomoj]] [[Kategorio:Hematologio]] t926ck0owrh7xavqjficl22cuv7xzes 0 39596 9392282 9347602 2026-06-04T20:42:51Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392282 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 194-1283-23A, Wuppertal, Evangelische Gesellschaft, Jahrestagung.jpg|eta|]] '''Karl BARTH''' ([[10-a de majo]], [[1886]] – [[10-a de decembro]] [[1968]]) estis [[teologio|teologo]] [[Svisio|svisa]]. Li emfazis la prioritaton de l' revelado kaj fokadon en [[Jesuo]]. Lia skolo oni nomas "novortodoksismon" aŭ "[[dialektika teologio|dialektikan teologion]]". Multe disputataj estas liaj nocioj pri rekonciliado kaj universala savo. Li aseveris ke la [[Biblio]] ne estas la vorto de [[Dio]], sed homa dokumento kiu eblas esti la Vorto de Dio se Dio tion volas. Unu lia grava instruisto estis [[Wilhelm Herrmann (teologo)|Wilhelm Herrmann]]. == Elektitaj disĉiploj == * [[István Török (teologo)]] == Vidu ankaŭ == * [[Justuloj inter la popoloj]] * [[Jürgen Moltmann]] {{Kristanismo}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj|PeEnEo=39596|PND=118506803|LCCN=n/79/69765|VIAF=64001331|TSURL=viaf/64001331}} {{Ĝermo|sviso}} {{Vivtempo|Barth, Karl}} [[Kategorio:Svisaj teologoj]] tamxvjohebr7c1r0qpxqfopzwkj1xa4 0 40631 9392522 9372521 2026-06-05T07:30:38Z Sj1mor 12103 9392522 wikitext text/x-wiki {{Leginda|jaro=2020 |monato=9 |tago=26}} {{Informkesto gravulo | dosiero = Lord Byron in Albanian dress.jpg | priskribo = Lord Byron en albana vestaĵo }} '''George Gordon Noel BYRON''' (6-a barono Byron de Rochdale, {{lang-eo|Georgo Bajrono}}<ref>PIV 2005</ref>; naskiĝis la [[22-an de januaro]] [[1788]] en [[Londono]], mortis la [[19-an de aprilo]] [[1824]] en [[Misolongi]], [[Grekio]]) estis [[Anglio|angla]]-[[Skotlando|skota]] [[verkisto]]. Nomata ankaŭ '''Lord Byron''' aŭ la 6-a barono Byron de [[Rochdale]], li estis en sia tempo la plej populara anglalingva [[poeto]]. Liaj plej konataj verkoj estas la [[epopeo]]j "''Childe Harold's Pilgrimage''" (Pilgrimado de Childe Harold) kaj "''Don Juan''" (Don Johano). Tiu ĉi lasta restis nefinita. Li estis ankaŭ nobelo kaj politikisto. Li estis nepo de [[John Byron]], esploristo de la [[Suda Pacifiko]] kaj brita [[admiralo]]. Lord Byron estis patro de [[Ada Lovelace]]. Li krome estas konata kiel grava partoprenanto de la [[greka revolucio]]. Sed lia graveco fontas el lia elstara rolo en disvastigo de la sento de [[Romantikismo]] kaj kiel aŭtoro de mallongaj poemoj kiel ''[[She walks in beauty]]'', ''When we two parted'', kaj ''[[So, we'll go no more a roving]]'' kaj de pli longaj [[rakonto|rakontaj]] poemoj ''[[Childe Harold's Pilgrimage]]'' kaj ''[[Don Juan (Byron)|Don Juan]]''. Li estas konsiderata unu el la plej grandaj britaj poetoj kaj pluestas amplekse legata kaj influa — kaj en la [[anglalingva mondo]], kaj ekster ĝi. Li veturis etende tra Eŭropo, ĉefe en Italio, kie li vivis dum sep jaroj en la urboj [[Venecio]], [[Raveno]] kaj [[Pizo (Italio)|Pizo]]. Dum sia restado en Italio li ofte vizitis sian amikon, poeton [[Percy Bysshe Shelley]].<ref>Tony Perrottet (2011). "Lake Geneva as Shelley and Byron Knew It". [[The New York Times]]. [https://www.nytimes.com/2011/05/29/travel/lake-geneva-as-byron-and-shelley-knew-it.html] Alirita la 15an de Majo 2018.</ref> Poste Byron aliĝis al la [[Greka milito de sendependiĝo]] kaj luktis kontraŭ la [[Otomana Imperio]], pro kio la Grekoj admiras lin kiel [[nacia heroo|nacian heroon]].<ref>"Byron had yet to die to make philhellenism generally acceptable." – Plomer (1970).</ref> Li mortis en 1824 je aĝo de 36 el [[febro]] kiun li ekhavis en [[Misolongi]]. La graveco de Byron fontas ne nur el liaj verkoj, sed ankaŭ el lia romantika vivo, kiun karakterizis aristokrataj ekscesoj, grandaj ŝuldoj, multnombraj amaferoj (kaj kun viroj, kaj kun virinoj, inkluzive eblan amrilaton kun sia duonfratino),<ref>"Byron as a Boy; His Mother's Influence — His School Days and Mary Chaworth" (PDF). [[The New York Times]]. 26a de Februaro 1898. [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1898/02/26/102106462.pdf] Alirita la 15an de Majo 2018.</ref> kaj memdecidita [[ekzilo]]. Li estis fame priskribata de [[Lady Caroline Lamb]] kiel "mad, bad and dangerous to know" (freneza, malica kaj danĝera se konata).<ref> {{Citaĵo el novaĵo| |titolo='Mad, Bad and Dangerous to Know' |lasta=Castle |unua=Terry |datoj=13a de Aprilo 1997 | url = http://www.nytimes.com/books/97/04/13/reviews/970413.13castlet.html |alirdato={{FormatoDato|2008-11-19}} |verkaĵo=[[The New York Times]] }}</ref> Lia nura [[Legitimeco (familio)|legitima]] infano, nome lia filino [[Ada Lovelace]], estas konsiderata kiel la unua [[programisto|komputilprogramisto]] bazita sur siaj notoj pri la Analizilo de [[Charles Babbage]].<ref>Fuegi, J; Francis, J (October–December 2003). "Lovelace & Babbage and the creation of the 1843 'notes'". Annals of the History of Computing, IEEE (volume 25, number 4): 16–26. doi:10.1109/MAHC.2003.1253887.</ref><ref>Phillips, Ana Lena (November–December 2011). "Crowdsourcing Gender Equity: Ada Lovelace Day, and its companion website, aims to raise the profile of women in science and technology". American Scientist. 99 (6): 463. [https://www.americanscientist.org/issues/pub/crowdsourcing-gender-equity]</ref><ref>"Ada Lovelace honoured by Google doodle". [[The Guardian]]. 10a de Decembro 2012. [https://www.theguardian.com/technology/2012/dec/10/ada-lovelace-honoured-google-doodle] Alirita la 15an de Majo 2018.</ref> Inter {{J|ekstergeedzeca filo}} de Byron estis Allegra Byron, kiu mortis en infanaĝo, kaj eble Elizabeth Medora Leigh. == Biografio == === Eko === [[Dosiero:Byronmother.jpg|eta|Catherine Gordon, la patrino de Byron.]] [[Dosiero:Lochnagar_in_winter_by_Bruce_McAdam.jpg|eta|Lochnagar, subjekto de lia poemo ''Lachin y Gair'']] Naskita la 22-an de januaro 1788, li estis baptita kiel George Gordon Byron en la paroĥa preĝejo de Sankta Marylebone laŭ sia patrinflanka avo, nome Georgo Gordon de Gight, posteulo kun reĝaj ligoj, devena el la reĝo [[Jakobo la 1-a de Skotlando]]. Bedaŭrinde tiu patrinflanka avo faris [[memmortigo]]n<ref name="nytimes 1898">Byron as a Boy; His Mother's Influence&nbsp;— His School Days and Mary Chaworth, The New York Times, PDF, 26a de Februaro 1898 http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?_r=1&res=9E03E3D91638E433A25755C2A9649C94699ED7CF Alirita la 11an de Julio 2008.</ref> en 1779. En victurno, la patrino de Byron nome Catherine devis vendi sian teron kaj titolon por pagi la ŝuldojn de sia edzo. Informita intuo indikus ke John Byron eble geedziĝis kun Catherine pro ŝia mono<ref>Moore, Thomas, The Works of Lord Byron: With His Letters and Journals, and His Life, John Murray, 1835.</ref> kaj, post malŝparado de ŝia riĉaĵo kaj vendado de ŝia biendomo, pasigis tre mallongan tempon kun sia edzino kaj infano por eviti kreditorojn, li forlasis ilin kaj jaron poste mortis. Ne surprize, Catherine regule spertis humorŝanĝojn kaj atakojn de [[melankolio]].<ref name="nytimes 1898" /> Kiel vidvino,<ref name="ODNB">McGann, Jerome, ‘Byron, George Gordon Noel, sixth Baron Byron (1788–1824)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, Sept 2004; reta eldono, Okt 2009 [http://www.oxforddnb.com/view/article/4279] alirita la 10an de Junio 2010</ref> Catherine baldaŭ poste moviĝis reen al [[Skotlando]], kie ŝi kreskigis sian filon en [[Aberdeen]].<ref name="nytimes 1898" /> La 21-an de majo 1798, la morto de la praonklo de Byron, la "malvirta" senjoro Byron, faris la dekjaraĝan Byron, la 6-a barono Byron, kaj li ne nur heredis la titolon, sed ankaŭ la biendomon de Newstead Abbey, en [[Nottinghamshire]], [[Anglio]]. Fiera de sia filo, nome la nova "senjoro", Catherine portis lin al Anglio. Komence Byron loĝis ĉe sia nova biendomo nur malofte, kiam la abatejo estis luita al Lord Grey de Ruthyn, inter aliaj, dum la adoleskeco de Byron. Post la morto de la bopatrino de Byron nome Judith Noel, la Honorinda Lordino Milbanke, en 1822, ŝia testamento postulis ke li ŝanĝu sian familian nomon al "Noel" por heredi la duonon de ŝia biendomo. Reĝa Mandato ankaŭ permesis al li "aboni la menciitan familian nomon de Noel antaŭe ĉiuj honortitoloj", kaj de tiu punkto li subskribis kiel "Noel Byron" (la kutima signaturo de kunulo estanta simple la nobeleco, en tiu kazo simple "Byron"). Estas konjektita ke tio estis tiel ke liaj inicialoj legus "N.B.", imitante tiun de lia heroo, [[Napoleono Bonaparte]]. Li ankaŭ estis foje menciita kiel "Lord Noel Byron", kvazaŭ "Noel" estus parto de lia titolo, kaj same [[Lady Byron|lia edzino]] foje estis nomita "Lady Noel Byron". Lordino Byron poste (en 1856) heredis la baronlandon de Wentworth, iĝante "Lady Wentworth". === Edukado kaj unuaj amaferoj === Byron ricevis sian fruan formalan edukon en Aberdeen Grammar School, kaj en aŭgusto 1799 membriĝis en la lernejon de d-ro William Glennie, en Dulwich.<ref> {{Citaĵo el la reto| |titolo=Byron, George Gordon Noel, sixth Baron Byron (1788–1824) |lasta=McGann |unua=Jerome |verko=Oxford Dictionary of National Biography |eldonisto=Oxford University Press |dato=Septembro 2004 | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/4279 |formato=fee required |alirdato=1a Oktobro 2007 }}</ref> Lokigite sub la prizorgo de d-ro Bailey, li estis instigita praktiki en modereco sed ne povis reteni sin de "perfortaj" atakoj en provo trokompensi pro sia misformita piedo. Lia patrino enmiksiĝis en liajn studojn, ofte retirante lin de lernejo, kun la rezulto, ke al li mankis disciplino kaj liaj klasikaj studoj estis neglektitaj. En 1801 li estis sendita al Harrow, kie li restis ĝis julio 1805.<ref name="nytimes 1898" /> Ordinara studento kaj nekvalifikita kriketisto, li reprezentis la lernejon dum la plej unua [[kriketo]]-matĉo Etono kontraŭ Harrow ĉe Lorda kriketejo en [[1805]].<ref> {{Citaĵo el gazeto|url=http://content-uk.cricinfo.com/magazine/content/story/211281.html|titolo=The oldest fixture of them all: the annual Eton vs Harrow match|alirdato=23a de Julio 2008|familia nomo=Williamson|persona nomo=Martin|dato=18a Junio 2005|gazeto=Cricinfo Magazine}}</ref> Lia malmodesteco ne estis limigita al korpekzercado. Byron enamiĝis al Mary Chaworth, kiun li renkontis dum en la lernejo,<ref name="nytimes 1898" /> kaj ŝi estis la kialo kial li rifuzis reveni al Harrow en septembro 1803. Lia patrino skribis, "Li havas neniun malsaneton, pri kiu mi scias, sed amas, malespere amas, [...] Miss Chaworth." <ref name="nytimes 1898" /> En la pli postaj memuaroj de Byron, "Maria Chaworth estas portretita kiel la unua objekto de liaj plenkreskaj seksaj sentoj."<ref name="McC2002">{{citaĵo el libro||titolo=Byron: Life and Legend|lasta=MacCarthy|unua=Fiona|paĝo=33|ISBN=978-0-7195-5621-0|eldoninto=John Murray Publishers Ltd|datoj=7a de Novembro 2002}}</ref> [[Dosiero:John Fitzgibbon 2nd Earl of Clare-cropped.jpg|eta|altdekstre|Lia amiko John FitzGibbon, dua Grafo de Clare.]] Byron finfine revenis en januaro 1804,<ref name="nytimes 1898" /> al pli definitiva periodo, kiu vidis la formadon de cirklo de emociaj implikiĝoj kun aliaj samlernejanoj, kiujn li memoris kun granda viveco: "miaj lernejamikecoj estis ĉe mi pasioj (ĉar mi ĉiam estis violenta)."<ref>MacCarthy, p. 37</ref> La plej eltenema el tiuj estis kun John FitzGibbon, dua Grafo de Clare - kvar jarojn pli juna ol Byron - kiun li neatendite renkontis multajn jarojn poste en Italio (1821).<ref>MacCarthy, p. 404</ref> Liaj nostalgiaj poemoj pri liaj Harrow-amikecoj, nome ''Childish Recollections'' (1806), esprimas klarvidan "konscion da seksaj diferencoj kiuj povas en la fino igi Anglion netenebla al li".<ref>MacCarthy, p. 40</ref> La sekvan aŭtunon li sekvis ĉe [[Trinity College (Kembriĝo)]],<ref>"Byron [post Noel], George (Gordon), Baron Byron (BRN805G)". A Cambridge Alumni Database. University of Cambridge. [http://venn.lib.cam.ac.uk/cgi-bin/search-2016.pl?sur=&suro=w&fir=&firo=c&cit=&cito=c&c=all&z=all&tex=BRN805G&sye=&eye=&col=all&maxcount=50] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170821194827/http://venn.lib.cam.ac.uk/cgi-bin/search-2016.pl?sur=&suro=w&fir=&firo=c&cit=&cito=c&c=all&z=all&tex=BRN805G&sye=&eye=&col=all&maxcount=50 |date=2017-08-21 }} Alirita la 14an de Majo 2018.</ref> kie li renkontis kaj formis proksiman amikecon kun la pli juna John Edleston. Koncerne lian "protektiton" li skribis, "Li estis mia preskaŭ obstina partnero ekde oktobro 1805, kiam mi eniris Trinity College. Lia voĉo unue altiris mian atenton, lia vizaĝo fiksis ĝin, kaj lia edukado ligis min al li eterne." En lia memoro Byron kunmetis ''Thyrza'', serion de elegioj.<ref name="hudsonreview">{{Citaĵo el gazeto|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4021/is_200307/ai_n9278558|titolo=Bryon(sic): Revolutionary, libertine and friend|alirdato=11a de Julio 2008|familia nomo=Allen|persona nomo=Brooke|dato=Summer 2003|gazeto=The Hudson Review}}</ref> En pli postaj jaroj li priskribis la aferon kiel "furiozan, kvankam pura amo kaj pasio". Tiu deklaro, aliflanke, devas esti legita en la kunteksto de akraj publikaj sintenoj direkte al [[samseksemo]] en Anglio, kaj la severaj sankcioj (inkluzive de publika pendumo) kontraŭ kondamnitaj aŭ eĉ ŝajnaj leĝrompintoj.<ref>MacCarthy, p. 61</ref> La partnereco, aliflanke, eble bone estis "pura" pro respekto por la senkulpeco de Edleston, kontraste al la (verŝajne) pli sekse malkaŝaj rilatoj travivitaj en la lernejo Harrow.<ref>MacCarthy, p. 39</ref> Krome en Kembriĝo li formis dumvivajn amikecojn kun viroj: ekzemple, John Cam Hobhouse kaj Francis Hodgson, ano de King's College, kun kiu li korespondis pri literaturaj kaj aliaj aferoj ĝis la fino de sia vivo. == Kariero == === Ekkariero === [[Dosiero:Lord Byron by Henry Pierce Bone.jpg|eta|Lord Byron, pentrita de Henry Pierce Bone.]] Kiam li ne estis en lernejo, Byron loĝis kun sia patrino en Southwell, [[Nottinghamshire]], iome kverelece.<ref name="nytimes 1898"/> Tie, li kultivis amikecojn kun Elizabeth Pigot kaj ŝia frato, John, kun kiu li ludis du teatraĵojn por distrado de la ties komunumo. Dum tiu epoko, kun la helpo de Elizabeth Pigot, kiu kopiis multajn el liaj skizoj, li kuraĝis verki siajn unuajn volumojn de [[poezio]]. ''Fugitive Pieces'' estis presita ĉe Ridge de Newark, kaj enhavis poeziaĵojn verkitajn kiam Byron estis nur 17.jaraĝa.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://books.google.com/books/about/Fugitive_Pieces.html?id=hwheygAACAAJ&hl=en|titolo=Fugitive Pieces|alirdato=2015-09-29}}</ref> Tamen, ĝi estis tuj retirita kaj bruligita laŭ konsilo de lia amiko, nome la pastro J. T. Becher, pro la plej amtemaj versoj, partikulare la poeziaĵo ''Al Maria''.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://readytogoebooks.com/TM-P27.html|titolo=To Mary|alirdato=20a de Novembro 2008|aŭtoro=Lord Byron|eldoninto=JGHawaii Publishing Co.|arkivurl=https://web.archive.org/web/20161010145230/http://readytogoebooks.com/TM-P27.html|arkivdato=2016-10-10}}</ref> ''Hours of idleness'' (pigrohoroj), kio kolektis multajn el antaŭaj poeziaĵoj, kun pli ĵusaj komponaĵoj, estis la pinta libro. La sovaĝa, anonima kritikaro kiun tio ricevis (nuntempe konata kiel la verko de Henry Peter Brougham) en la ''Edinburgh Review'' okazigis sian unuan ĉefan [[satiro]]n,<ref name="akstate">''English Bards and Scotch Reviewers'' (Anglaj bardoj kaj skotaj reviziantoj, 1809).</ref> Ĝi estis metita en la manoj de lia konatulo, nome R. C. Dallas, kun la postulo "...esti publikigita sen lia nomo."<ref>Dallas (1824), p. 18.</ref> La pastro Alexander Dallas donas grandan serion de ŝanĝoj kaj modifoj, same kiel la tialojn por kelkaj el ili. Li asertas ankaŭ ke Byron origine intencis antaŭmeti enhavoresumon por tiu poemo, kaj Dallas citas ĝin.<ref>Dallas (1824), p. 46.</ref> Kvankam la verko estis publikigita finfine anonime, ĉirkaŭ Aprilo, R. C. Dallas skribis ke "vi estas jam tre amplekse konata kiel la aŭtoro."<ref>Dallas (1824), p. 55.</ref> La verko kortuŝis tiome kelkajn el liaj kritikistoj, ke ili defiis Byron al [[duelo]]; laŭlonge, en postaj okazoj, tio iĝis markilo de prestiĝo esti celo de la verkoj de Byron.<ref name="akstate"/> [[Dosiero:George Gordon Byron Autograph.jpg|eta|maldekstra|Aŭtografa letero subskribita al John Hanson, advokato kaj negocagento de Byron. Fondazione Biblioteca Europea di Informazione e Cultura BEIC.]] Post sia reveno el veturoj li denove fidis al R. C. Dallas kiel sia literatura agento por publikigi sian poemon ''[[Childe Harold's Pilgrimage]]'', kiun Byron konsideris ne tro grava. La unuaj du kantoj de ''Childe Harold's Pilgrimage'' estis publikigita en 1812 kaj estis ricevitaj sukcese.<ref name="real byron" /><ref name="companion">Stabler (1999).</ref> Laŭ liaj propraj vortoj, "Mi vekiĝis unu matenon kaj trovis min fama."<ref>Thomas Moore ''Letters and Journals of Lord Byron'', 1830 vol. 1, citita en ''The Concise Oxford Dictionary of Quotations'', eld. Susan Ratcliffe. Oxford University Press, 2006. [http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t91.e416 Oxford Reference Online.]</ref> Li plue atingis sukceson per la lastaj du kantoj el la poemo, same kiel pro simile celebrataj "Oriental Tales" (Orientaj rakontoj): ''The Giaour'', ''The Bride of Abydos'', ''The Corsair'' kaj ''Lara''. Ĉirkaŭ la sama epoko, li komencis sian intimecon kun sia estonta biografiisto, [[Thomas Moore]]. === Unuaj veturoj Orienten === [[Dosiero:Byron's Stone near Tepelene.JPG|eta|La Ŝtono de Byron en [[Tepelene]], [[Albanio]].]] [[Dosiero:Teresa Makri 1870.jpg|eta|upright|Teresa Makri en 1870.]] Byron ege enŝuldiĝis estante junulo, pro tio kion lia patrino nomis "sentima malatento pri mono".<ref name="nytimes 1898"/> Ŝi loĝis en Newstead dum tiu tempo, timante la kreditorojn de sia filo.<ref name="nytimes 1898"/> Li estis planinta pasigi la komencon de 1808 navigante kun sia kuzo, George Bettesworth, kiu estis kapitano de la 32-kanona fregato ''Tartar''. La bedaŭrinda morto de Bettesworth dum la Batalo de Alvøen en Majo 1808 malebligis tion. De 1809 ĝis 1811,<ref>Lansdown (2012).</ref> Byron faris la ''[[Grand Tour]]'', tiam kutiman por juna nobelo. Li veturis kun Hobhouse dum la unua jaro, kaj inter liaj servistoj estis la fidinda ĉambroservisto de Byron nome William Fletcher. Fletcher estis ofte la celo de la ŝercoj de Hobhouse kaj de Byron. La [[Napoleonaj Militoj]] devigis lin eviti plejparton de Eŭropo, kaj li anstataŭe turniĝis al la areo de la [[Mediteraneo]]. Tiu forveturo havigis oportunon fuĝi el kreditoroj, same kiel el iama amatino, Mary Chaworth (la celo de lia tiama poeziaĵo, nome "To a Lady: On Being Asked My Reason for Quitting England in the Spring", (Al Sinjorino: responde al demando pri kial mi lasas Anglion printempe)).<ref name="akstate"/> Leteroj al Byron el sia amiko Charles Skinner Matthews malkovras ke grava tialo estis ankaŭ la espero de samseksa sperto.<ref>Crompton (1985), pp. 123–128.</ref> Ankaŭ altiro al [[Levantenio]] estis probable unu el tiaj tialoj; li estis leginte multe pri la [[Otomana Imperio|Otomana]] kaj [[Persio|Persia]] landoj dum infanaĝo, estis allogita al [[Islamo]] (ĉefe al la [[Sufiismo|Sufiisma mistikismo]]), kaj poste skribis, "Kun tiuj landoj, kaj aferoj konektitaj al ili, ĉiuj miaj reale poeziaj sentoj ekas kaj malekas."<ref>Blackstone (1974).</ref><ref>Byron al Moore, 8a de Marto 1816, en Marchand vol. 5, p. 45.</ref> Byron ekveturis en [[Portugalio]] el kie li skribis leteron al sia amiko Mr. Hodgson en kiu li priskribas sian regon de la [[Portugala lingvo]], konsista ĉefe el sakraĵoj kaj insultoj. Byron partikulare ĝuis sian restadon en [[Sintra]] kio estas priskribita en ''[[Childe Harold's Pilgrimage]]'' kiel "glora Edeno". El Lisbono li veturis enlanden al Hispanio, nome al [[Sevilo]], [[Jerez de la Frontera]], [[Cádiz]], [[Ĝibraltaro]] kaj el tie mare al [[Malto]] kaj [[Grekio]].<ref>[http://petercochran.files.wordpress.com/2009/02/02-mediterranean-1809-181124.pdf Byron's correspondence and Journals from the Mediterranean, July 1809 – July 1811] Byron al Catherine Gordon Byron, el Ĝibraltaro, 11a de Aŭgusto 1809: "I left Seville and rode on to Cadiz through a beautiful country, at Xeres where the Sherry we drink is made I met a great merchant a Mr Gordon of Scotland, who was extremely polite and favoured me with the Inspection of his vaults & cellars so that I quaffed at the Fountain head. – – Cadiz, sweet Cadiz! is the most delightful town I ever beheld..."</ref> En [[Ateno]], Byron renkontiĝis kun la 14-jaraĝa Nicolo Giraud, kiu iĝis tre forta amiko lia kaj instruis al li la [[itala]]n. Oni sugestis, ke ambaŭ havis {{N|intima rilato}} kun [[seksa afero]].<ref>Christensen (1993).</ref> Byron sendis Giraud al lernejo en monaĥejo en [[Malto]] kaj heredigis al li konsiderindan monkvanton de sep mil sterlingaj [[pundo]]j. La testamento, tamen, estis poste nuligita.<ref>MacCarthy (2002), p. 135.</ref> "mi estas laca el pl & opt Cs, nome la lasta afero el kio mi povus laciĝi", Byron verkis al Hobhouse el Ateno (kiel mallongigo de "''coitum plenum et optabilem''" – kompleta kaj dezirata kopulacio, laŭ la ''[[Satirikono]]'' de [[Petronio (aŭtoro)|Petronio]]), kio, kiel pli frua letero establis, estis ilia kunhavita kodo por samseksa sperto.<ref>Tuite (2015), p. 156.</ref> En 1810 ankoraŭ en Ateno Byron verkis ''Maid of Athens, ere we part'' por 12-jaraĝa knabino, Teresa Makri (1798–1875), kaj laŭ informoj li proponis al ŝi 500 sterlingajn pundojn. Ŝajne la propono ne estis akceptita. Byron veturis al [[İzmir|Smirno]], kie li kaj Hobhouse veturis al [[Istanbulo]] per la ŝipo ''Salsette''. Dum ''Salsette'' estis ankoraŭ ankrita atendante Otomanan permeson por ĉedokigi urbe, la 3-an de Majo 1810 Byron kaj la Leŭtenanto Ekenhead, de la marsoldatoj de ''Salsette'', tranaĝis la markolon [[Dardaneloj|Helesponto]]. Byron rememoris tiun faron en la dua kanto de ''[[Don Juan (Byron)|Don Juan]]''. Li revenis en Anglion el Malto en Julio 1811 per la ŝipo ''Volage''. === Anglio 1811–1816 === Byron iĝis famulo per la publikigo de la unua du kantoj de "Childe Harold's Pilgrimage" (1812). "Li rapide iĝis la plej brila stelulo en la brila mondo de la Regenteca Londono. Li estis celo de ajna socia evento, elektita al kelkaj selektaj kluboj, kaj oftis ĉe la plej modaj Londonaj salonoj."<ref name="McGann 2013">McGann (2013).</ref> Dum tiu periodo en Anglio li produktis multajn verkoj kiaj ''The Giaour'', ''The Bride of Abydos'' (1813), ''Parisina'' kaj ''The Siege of Corinth'' (1815). Implikita dekomence en afero kun [[Lady Caroline Lamb]] (kiu nomigis lin "mad, bad and dangerous to know" (freneza, malica kaj danĝera se konata)) kaj kun aliaj amantoj kaj ankaŭ premite pro ŝuldoj, li ekserĉis kongruan geedziĝon, konsiderante – inter aliaj – [[Annabella Millbanke]]. Tamen, en 1813 li renkontiĝis por la unua fojo en kvar jaroj sian duon-fratinon, [[Augusta Leigh]]. Onidiroj de [[incesto]] ĉirkaŭis la paron; la filino de Augusta nome Medora (n. 1814) estis supozite filino de Byron. Por fuĝi el kreskantaj ŝuldoj kaj onidiroj, Byron premis sian decidon edziĝi al Annabella, kiu laŭ onidiroj estis la verŝajna heredonto de riĉa onklo. Ili geedziĝis la 2-an de Januaro 1815, kaj ilia filino, Ada, naskiĝis en Decembro tiun jaron. Tamen la konstanta obsedo de Byron pri Augusta (kaj liaj kontinuaj seksaj aferoj kun aktorinoj kaj aliaj) faris ilian geedzan vivon katastrofo. Annabella konsideris Byron freneza, kaj en Januaro 1816 ŝi abandonis lin, prenante ilian filinon, kaj ekproceduris por laŭleĝa separo. Ties separigo estis laŭleĝigita per nepublika interkonsento en Marto 1816. La skandalo de la separo, la onidiroj pri Augusta, kaj la eĉ pli kreskantaj ŝuldoj devigis lin forlasi Anglion en Aprilo 1816, kaj neniam li revenos.<ref name="McGann 2013"/> == Vivo eksterlande (1816–1824) == === La Shelley-oj === <gallery> File:Portrait of Percy Bysshe Shelley by Curran, 1819.jpg|[[Percy Bysshe Shelley]], 1819 File:Mary Wollstonecraft Shelley Rothwell.tif|[[Mary Shelley]], 1840 File:Claire Clairmont, by Amelia Curran.jpg|[[Claire Clairmont]] </gallery> Post tiu parentezo de hejma vivo, Byron lasis Anglion kaj neniam revenis. (Spite siajn mortontajn dezirojn, tamen, lia korpo estis revenigita por entombigo en Anglion.) Li veturis tra Belgio kaj poste al la valo de la rivero [[Rejno]]. Somere de 1816 li setlis en la Villa Diodati ĉe la lago [[Lemano]], [[Svisio]], kun sia persona kuracisto, la juna, brila kaj bela [[John William Polidori]]. Tie Byron amikiĝis kun la poeto [[Percy Bysshe Shelley]], kaj la estonta edzino de Shelley nome [[Mary Shelley|Mary Godwin]]. Li estis aligita ankaŭ de la duonfratino de Mary, nome [[Claire Clairmont]], kun kiu li estis havinta amaferon en Londono.<ref>{{Cite news|url=http://articles.latimes.com/1989-09-10/books/bk-2960_1_lord-byron|title=A Hero to His Physician : LORD BYRON'S DOCTOR by Paul West (Doubleday: $19.95; 352 pp.; 0-385-26129-2)|last=Rubin|first=Merle|date=1989-09-10|work=Los Angeles Times|access-date=2017-12-26|language=en-US|issn=0458-3035}}</ref> Kelkajn fojojn Byron iris vidi [[Germaine de Staël]], kiu rezultis esti valida intelektulo kaj emocia subtenilo por Byron tiame.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.nottingham.ac.uk/z-oldsites/crlc/documents/byronessays/lordbyronandgermainedestael.pdf |titolo=Lord Byron and Germaine de Staël by Silvia Bordoni, The University of Nottingham 2005 |alirdato=2018-05-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190714023102/https://www.nottingham.ac.uk/z-oldsites/crlc/documents/byronessays/lordbyronandgermainedestael.pdf |arkivdato=2019-07-14 }}</ref> [[Dosiero:Lord Byron - Childe Harold's Pilgimage - Dugdale edition.jpg|eta|upright|Frontispico de la eldono de ĉirkaŭ 1825 de ''[[Childe Harold's Pilgrimage]]''.]] Enfermitaj ene de Villa Diodati pro la "senĉesa pluvo" de [[Jaro sen somero|"tiu malseka, malofta somero"]] dum tri tagoj en Junio, la kvinopo dediĉis sin al la legado de fantaziaj rakontoj, kiel ''[[Fantasmagoriana]]'', kaj poste al skizado de siaj propraj rakontoj. Mary Shelley produktis tion kio poste estos ''[[Frankenstein|Frankenstein, or The Modern Prometheus]]'', kaj Polidori estis inspirita de fragmenta rakonto de Byron, nome "[[Fragment of a Novel|A Fragment]]",<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.bl.uk/collection-items/fragment-of-a-novel-from-mazeppa-by-lord-george-byron |titolo='A Fragment', el ''Mazeppa'' de Lord George Byron. British Library. |alirdato=2018-05-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20221023135105/https://www.bl.uk/collection-items/fragment-of-a-novel-from-mazeppa-by-lord-george-byron |arkivdato=2022-10-23 }}</ref> por produkti ''[[The Vampyre]]'', la praulo de la [[romantikismo|romantika]] [[vampiro|vampira]] [[ĝenro]].<ref name="polidorivampyre">Rigby, Mair. [http://www.erudit.org/revue/RON/2004/v/n36-37/011135ar.html "'Prey to some cureless disquiet': Polidori's Queer Vampyre at the Margins of Romanticism"]. Paragraph 2. Romanticism on the Net, 36–37, Novembro 2004.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.angelfire.com/jazz/louxsie/polidori.html|title=John Polidori & the Vampyre Byron|website=www.angelfire.com|access-date=2017-12-26}}</ref> La rakonta fragmento de Byron estis publikigita kiel postskribo al ''[[Mazeppa (Byron)|Mazeppa]]''; li verkis ankaŭ la trian kanton de ''Childe Harold''. Byron vintrumis en [[Venecio]], paŭze el siaj veturoj kiam li enamiĝis de Marianna Segati, en kies domo en Venecio li loĝis, kaj kiu estis tuj anstataŭita de la 22-jaraĝa Margarita Cogni; ambaŭ virinoj estis edziniĝintaj.<ref name="Elze" /> Cogni scipovis nek legi nek skribi, kaj ŝi lasis sian edzon por translokiĝis al la domo de Byron en Venecio.<ref name="Elze" /> Iliaj kvereloj ofte kaŭzis ke Byron tranoktis en sia [[gondolo]]; kiam li petis ŝin lasi la domon, ŝi ĵetiĝis en la Venecia kanalo.<ref name="Elze" /> === Italio === [[Dosiero:Bayron's visit to San Lazzaro by Aivazovsky (1899).jpg|eta|maldekstra|260px|Vizito de Byron al San Lazzaro pentrita de [[Ivan Ajvazovskij]] (1899).]] En 1816, Byron vizitis [[San Lazzaro degli Armeni]] en Venecio, kie li konatiĝis kun la [[kulturo de Armenio]] kun la helpo de la monaĥoj apartenantaj al la [[Mekitarista kongregacio|Mekitarista Ordeno]]. Kun la helpo de la pastro Pascal Aucher (Harutiun Avkerian), li lernis la [[Armena lingvo|armenan]],<ref name="Elze" /> kaj ĉeestis en multaj seminarioj pri lingvo kaj historio. Li kunverkis ''Grammar English and Armenian'' (Angl-armena gramatiko) en 1817, nome anglalingva lernolibro verkita de Aucher kaj korektita de Byron, kaj ''A Grammar Armenian and English'' en 1819, projekto iniciatita de li de gramatiko de klasika armena por anglaparolantoj, kie li inkludis citaĵojn el [[Klasika armena lingvo|klasika]] kaj [[Armena lingvo|moderna armena]].<ref name="Elze" >Elze (1872).</ref> Byron poste partoprenis en la kompilaĵo de ''English Armenian dictionary'' (Angl-armena vortaro, ''Barraran angleren yev hayeren'', 1821) kaj verkis la prefacon en kiu li klarigis la rilatojn de la [[Armenoj]] kun la subpremado fare de [[Turkoj|turkaj]] "[[paŝao]]j" kaj fare de [[Persa Imperio|persaj]] [[satrapo]]j, kaj ties lukton de liberigo. Liaj du ĉefaj tradukoj estas la ''Epistolo de Paŭlo al la Korintanoj'', du ĉapitroj de la ''[[Historio de Armenio (verkaĵo)|Historio de Armenio]]'' de [[Moseo de Ĥoreno]] kaj partoj de la ''Preĝoj'' de Nerses de Lambron.<ref name="SAE">(en Armena) Soghomonyan, Soghomon A. "Բայրոն, Ջորջ Նոել Գորդոն" (Byron, George Noel Gordon). Soveta Armenia Enciklopedio. vol. ii. Erevano, Armenia SSR: Armenia Akademio de Sciencoj, 1976, pp. 266–267.</ref> Lia fascino estis tiom granda ke li eĉ konsideris anstataŭigon de la [[Kaino|Kain-Habela epizodo]] de la Biblio pere de la legendo de la Armena patriarko [[Hajko (Armenio)|Hajko]].<ref name="SAE" /> Ali oni atribuas ankaŭ la naskon de la [[Armenaj studoj|Armenologio]] kaj ties disvastigon.<ref name="SAE" /> Lia profunda lirikismo kaj ideologia kuraĝo inspiris multajn Armenajn poetojn, kiel Ghevont Aliŝan, Smbat Ŝahaziz, [[Hovhannes Tumanjan]], Ruben Vorberian kaj aliaj.<ref name="SAE" /> En 1817, li veturis al [[Romo]]. Reveninte al Venecio, li verkis la kvaran kanton de ''Childe Harold''. Ĉirkaŭ tiu epoko, li vendis Newstead kaj publikigis ''[[Manfred]]'', ''[[Cain (teatraĵo)|Cain]]'' kaj ''The Deformed Transformed''. La unuaj kvin kantoj de ''[[Don Juan (Byron)|Don Juan]]'' estis verkitaj inter 1818 kaj 1820, kaj dume li konatiĝis kun la 18-jaraĝa [[Teresa Guiccioli|grafino Guiccioli]], kiu trovis sian unuan amon en Byron, kiu siavice petis ŝin fuĝi kun li.<ref name="Elze" /> [[Dosiero:La Grotta di Byron.jpg|eta|La "Kaverno de Byron" en [[Porto Venere]], [[Italio]], nomita tiele por lia honoro, ĉar laŭ la loka legendo li meditis tie kaj ekhavis inspiron el tiu loko por siaj literaturaj verkoj.]] Kortuŝita pro la amo al tiu loka aristokratino, kaj ĵus edziniĝinta, nome la juna Teresa Guiccioli, Byron loĝis en [[Raveno]] inter 1819 kaj 1821. Tie li pluigis ''Don Juan'' kaj verkis la ''Ravenna Diary'' (Ravena Taglibro) kaj ''My Dictionary and Recollections'' (Miaj vortaroj kaj kolektoj). Ĉirkaŭ tiu epoko li ricevis vizitojn de [[Percy Bysshe Shelley|Shelley]], same kiel de [[Thomas Moore]], al kiu li fidis sian membiografion aŭ "vivo kaj aventuroj", kion Moore, Hobhouse, kaj la eldonisto de Byron, John Murray,<ref name="Elze" /> bruligis en 1824, unu monaton post la morto de Byron.<ref name="real byron">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/on-the-trail-of-the-real-lord-byron-126324.html|title=On the trail of the real Lord Byron|date=3a de Novembro 2002|work= The Independent on Sunday |publisher=|location=Londono| author=Bostridge| first = Mark | authorlink = Mark Bostridge |accessdate=22a de Julio 2008}}</ref> Oni scias pri la vivo de Byron en Raveno ĉefe el Shelley, kiu dokumentis kelkajn el ties plej buntaj aspektoj en letero: "Lord Byron ellitiĝas je la dua. Mi ellitiĝas, tute kontraŭ mia kutimo … je la 12a. Post matenmanĝo ni sidas kaj babilas ĝis la sesa. De la sesa ĝis la oka ni galopas tra la pinarbaro kiu dividas Ravenon de la maro; ni poste venas hejme kaj vespermanĝas, kaj sidas babilante ĝis la sesa matene. Mi supozas ke tio ne mortigos min en unu aŭ du semajnoj, sed mi ne klopodos tion pli plue. La stabanaro de Lord B. konsistas, krom servistoj, el dek ĉevaloj, ok enormaj hundoj, tri simioj, kvin katoj, unu aglo, unu korvo, kaj unu falko; kaj ĉiuj tiuj, escepte la ĉevalojn, trairas la tutan domon, kiu de tempo al tempo resonas pro iliaj senarbitraj kvereloj, kvazaŭ ili estus ties mastroj… . [P.S.] Mi trovas ke mia nombrado de la animaloj en tiu Circea Palaco estis manka … . Mi ĵus trafis sur la granda ŝtuparo kvin pavojn, du numidojn, kaj unu Egiptan gruon. Mi gapas pri kiuj tiuj animaloj estis antaŭ esti ŝanĝitaj en tiuj formoj."<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=ns4LAQAAIAAJ&source=gbs_navlinks_s|titolo=Letters: Shelley in Italy.|familia nomo=Shelley|persona nomo=Percy|jaro=1964|eldoninto=Clarendon Press|paĝoj=330}}</ref> [[Dosiero:Monument to Georges Gordon Byron, Athens, Greece.jpg|eta|upright|Statuo de Lord Byron en [[Ateno]].]] En 1821 Byron lasis Ravenon kaj iris loĝi en [[Pisa]] kien ankaŭ Teresa translokiĝis. De 1821 ĝis 1822, Byron finigis kantojn 6–12 def ''Don Juan'' en Pisa, kaj samjare li aliĝis al [[James Henry Leigh Hunt|Leigh Hunt]] kaj Shelley por starti mallongdaŭran gazeton, nome ''The Liberal'', en kies unua numero aperis ''[[The Vision of Judgment]]''. Por la unua fojo ekde sia alveno en Italion, Byron trovis sin tentita organizi vesperajn festojn; liaj gastoj estis la Shelley-oj, [[Edward Ellerker Williams]], [[Thomas Medwin]], John Taaffe kaj [[Edward John Trelawny]]; kaj "neniam", kiel Shelley diris, "li montris sin pli avantaĝe ol en tiuj okazoj; li estis samtempe bonedukita kaj afabla, plena de socia agrablo kaj en la plej perfekta bona humoro; neniam diverĝante al sengraca diboĉado, kaj plutenante la spiriton de vigleco laŭlonge de la vespero."<ref>Moore, Thomas, Letters and Journals of Lord Byron, London, 1830, p.612</ref> Shelley kaj Williams luis domon ĉe la marbordo kaj konstruigis al si [[skuno]]n. Byron decidis havi sian propran [[jakto]]n, kaj mendis al amiko de Trelawny, nome kapitano Daniel Roberts desegni kaj konstrui la boaton. Nomita ''Bolivar'', ĝi estis poste vendita al la gegrafoj Blessington, nome Charles John Gardiner kaj Marguerite, kiam Byron foriris al Grekio en 1823.<ref>Prell, Donald, ''A Biography of Captain Daniel Roberts'', Palm Springs, CA.: Strand Publishing. 2010, p. 66.</ref><ref>Lovell (1954), p. 368.</ref> Byron ĉeestis en la funebro de Shelley, kiu estis organizita de Trelawny post Williams kaj Shelley dronis en boata akcidento la 8-an de Julio 1822. Lia lasta Italia hejmo estis [[Ĝenovo]]. Loĝante tie li estis akompanita de la grafino Guiccioli kaj la gegrafoj Blessingtons. Lady Blessington bazis multon de la materialo de sia libro, ''Conversations with Lord Byron'', sur la tempo pasigita tie kune. Tiu libro iĝis grava biografia teksto pri la vivo de Byron ĝuste antaŭ lia morto. === Grekio === {{Ĉefartikolo|Greka milito de sendependiĝo}} [[Dosiero:Lord Byron in Albanian dress.jpg|eta|maldekstra|Lord Byron, en albana vestaĵaro, pentrita de [[Thomas Phillips]] en 1813. Domo Venizelos, Ateno (sidejo de la Brita Ambasadoro).]] Byron estis loĝanta en Ĝenovo kiam, en 1823, enua pro sia vivo tie, li akceptis petojn de reprezentantoj de la movado por la sendependiĝo de Grekujo disde la [[Otomana Imperio]].<ref>Lovell (1954), p. 369.</ref> Dekomence, Byron ne volis lasi sian 22-jaraĝan amantinon grafinon Teresa Guiccioli kiu estis forlasinta sian edzon por vivi kun li; finfine la patro de Guiccioli, nome la grafo Gamba estis rajtigita lasi sian ekzilon en [[Romanjo]] sub kondiĉo, ke lia filino revenu al li, sen Byron.<ref name="Brewer_197">Brewer (2011), p. 197.</ref> Samtempe, la grek-amiko Edward Blaquiere estis klopodanta rekruti lin, kaj Byron estis konfuzita pri tio, kion oni supozis, ke li faru en Grekujo, kaj skribis: "Blaquiere ŝajnas pensi, ke mi povus esti iel utila — eĉ ''ĉi tie'' — kvankam ''kion'' li ne specifis".<ref name="Brewer_197"/> Kun helpo de sia bankisto kaj kapitano Daniel Roberts, Byron ekipis la brig-skunon ''Hercules'' por porti lin al Grekio. Kiam Byron lasis Ĝenovon, tio okazigis "pasian doloron" al Guiccioli, kiu ege ploris kiam li fornavigis al Grekio. La ŝipo ''Hercules'' estis devigita reveni al la haveno tuj poste. Kiam ĝi elnavigis por la fina fojo, Guiccioli jam estis lasinta Ĝenovon.<ref>Brewer (2011), pp. 197, 199.</ref> La 16-an de Julio, Byron lasis Ĝenovon kaj alvenis al [[Kefalonio]] en la [[Ioniaj insuloj]] la 4-an de Aŭgusto. Lia vojaĝo estas pritraktita detale en la verko de Donald Prell nome ''Sailing with Byron from Genoa to Cephalonia'' (Navigante kun Byron el Ĝenovo al Kefalonio).<ref>Prell (2009a).</ref> Prell verkis ankaŭ pri koincido en la ekipado fare de Byron de la ŝipo ''Hercules''. Tiu ŝipo estis lanĉita nur kelkajn mejlojn sude de Seaham Hall, kie en 1815 Byron edziĝis al Annabella Milbanke. Inter 1815 kaj 1823 la ŝipo estis serve inter Anglio kaj Kanado. Subite en 1823, la ŝipa kapitano decidis navigi al Ĝenovo kaj proponis la ''Hercules'' por privata veturado. Post porti Byron al Grekio, la ŝipo revenis al Anglio, kaj neniam plu revenis en la Mediteraneon. La ŝipo ''Hercules'' estis 37-jaraĝa kiam, la 21-an de Septembro 1852, ĝi surgrundiĝis apud [[Hartlepool]], nur 25 mejlojn sude de [[Sunderland]], kie en 1815, ĝi estis surmarigita; Byron estis "surmarigita" naŭ monatojn antaŭ sia oficiala naskodato, de la 22-an de Januaro 1788; tiele laŭ ŝip-jaroj, li estis 37-jaraĝa kiam li mortis en Misolongi.<ref>Prell (2009b).</ref> Byron dekomence restis en la insulo [[Kefalonio]], kie li estis ĉirkaŭita de agentoj de la rivalaj Grekaj frakcioj, ĉiuj el kiuj volis rekruti Byron al sia partio.<ref>Brewer (2011), p. 201.</ref> La Ioniaj insuloj, inter kiuj estas Kefalonio, estis sub Brita regado ĝis 1864. Byron elspezis 4,000 pundojn por reekipi la grekan ŝiparmeon.<ref>Brewer (2011), p. 202.</ref> Kiam Byron veturis al la kontinenta Grekio la nokton de la 28-a de Decembro 1823, la ŝipo de Byron estis surprizita de Otomana militŝipo, kiu ne atakis lian ŝipon ĉar la Otomana kapitano miskomprenis ke la ŝipo de Byron estis pafŝipo.<ref name="Brewer_205">Brewer (2011), p. 205.</ref> Por eviti la Otomanan Ŝiparmeon, kiun li trafis kelkajn fojojn dum sia vojaĝo, Byron devigis fari nerektan vojon kaj atingis Misolongi nur la 5-an de Januaro 1824.<ref name="Brewer_205"/> Post alveni en [[Misolongi]], Byron arigis fortojn kun [[Aleksandros Mavrokordatos]], Greka politikisto kun militista povo. Byron ekloĝiĝis en la dua etaĝo de duetaĝa domo kaj estis devigita ofte trakti kun ribelaj Suli-anoj kiuj postulis ke Byron pagu al ili la prokrastitan salajron ŝulditan al ili fare de la Grekia registaro.<ref>Brewer (2011), pp. 207–208.</ref> Byron donis al la Suli-anoj ĉirkaŭ 6,000 pundojn.<ref name="harvp|Brewer|2011|p=212">Brewer (2011), p. 212.</ref> Byron supozite estis estronta atakon al la Otomana fortikaĵo de Navpaktos, kies Albana soldataro estis malkontenta ĉar oni ankaŭ ŝuldis al ili salajrojn kaj ili estis pretaj fari nur malfortan reziston se Byron devigis ilin kapitulaci, sed la Otomana komandanto, Jusuf Paŝa solvis la problemon ekzekutante ribelintajn Albaniajn oficirojn kiuj estis proponintaj kapitulaci Navpaktos al Byron kaj aranĝante kelkajn el la ŝulditaj salajroj al la cetero de la soldataro.<ref name="Brewer_210">Brewer (2011), p. 210.</ref> Byron neniam estris la atakon al Navpaktos ĉar la Suli-anoj plue postulis ke Byron pagu al ili pli kaj pli da mono antaŭ ili ekiru, antaŭ Byron kiu laciĝis pro ilia ĉantaĝo sendis ilin hejmen la 15-an de Februaro 1824.<ref name="Brewer_210"/> Byron verkis en noto por li mem: "Klopodinte malsukcese je ajna kosto -konsiderinda problemo - kaj je ioma danĝero unuigi la Suli-anoj por la bonfarto de Grekio - kaj de ili mem - mi venis al la jena solvo - mi havos nenion pli farendan kun la Suli-anoj - ili povas iri al la Turkoj aŭ al la diablo... ili povas distranĉi min en pli da pecoj ol ili havas malkonsentojn inter ili, pli antaŭe ol ŝanĝi mian decidon".<ref name="Brewer_210"/> Samtempe, la frato de Guiccioli, Pietro Gamba, kiu estis sekvinta Byron al Grekio kolerigis Byron pro sia malkompetenteco ĉar li konstante faris multekostajn erarojn, por ekzemplo, kiam oni komisiis al li aĉeti tolaĵojn el Korfuo, Gamba mendis malĝustajn tolaĵojn troe, rezulte en fakturo dek fojojn pli alta ol tio kion Byron volis.<ref>Brewer (2011), p. 211.</ref> Byron verkis pri tiu viculo: "Gamba - kiu estas ajna krom ''bonsorta''- havis ion farendan ĉe tio - kaj kiel kutime - li havis la momenton kiam la aferoj iris malĝuste".<ref name="harvp|Brewer|2011|p=212"/> [[Dosiero:Βρυζάκης, Θεόδωρος - Η υποδοχή του Λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι, 1861.jpg|eta|La akcepto de Lord Byron en [[Misolongi]].]] Por havigi monon por la revolucio, Byron vendis sian bienon Rochdale Manor en Skotlando, kio havigis ĉirkaŭ 11,250 sterlingajn pundojn, kio kondukis Byron ĉirkaŭkalkuli ke li tiam havis ĉirkaŭ 20,000 sterlingajn pundojn disponeblajn, ĉion el kio li planis elspezi por la partio de la Greka sendependo.<ref name="Brewer_213">Brewer (2011), p. 213.</ref> En aktuala mono Byron estus milionulo multajn fojojn, kaj la novaĵoj ke fabele riĉa Brita aristokrato konata pro sia malavareco spezante monon estis alveninta en Grekion faris Byron la celo de multaj postuloj en tre malriĉa lando kiel Grekio.<ref name="Brewer_213"/> Byron skribis al sia negocagento en Skotlando "Mi ne havigus al la Grekoj unu ''duonhelpan'' manon", dirane ke li volus elspezi sian tutan riĉon por la Grekia libereco.<ref name="Brewer_213"/> Byron trovis sin ĉikanita de variaj personoj, kaj Grekoj kaj eksterlandanoj kiuj ĉiam klopodis konvinki Byron malfermi sian monujon por subteni ilin. Ĉirkaŭ la fino de Marto 1824, la tielnomita "Byron-brigado" de 30 greki-emaj oficiroj kaj ĉirkaŭ 200 homoj estis formita, pagita tute de Byron.<ref name="Brewer_215">Brewer (2011), p. 215.</ref> La estreco de la Grekia partio en la regiono Rumeli estis dividita inter du rivalaj estroj, iama ''Kleft'' (bandito) [[Odiseas Andrucos]] kaj la riĉa Fanaria komercisto Aleksandros Mavrokordatos. Byron uzis sian prestiĝon por klopodi konvinki la du rivalajn estrojn kuniĝi al la celo kune venki super la Otomanoj.<ref>Brewer (2011), pp. 215–216..</ref> Samtempe, aliaj estroj de la Grekaj frakcioj kiel [[Petro Mavromiĥalis]] kaj [[Theodoros Kolokotronis]] skribis leterojn al Byron sugestante al li malfidi el la Rumeli-aj estroj kaj veni al siaj respektivaj areoj en [[Peloponezo]], kio kondukis Byron al prokrasto ĉar li plendis ke la Grekoj estas malespere malunuigitaj kaj pasigas pli da tempo kverele inter ili unu kontraŭ alia ol klopodante atingi sendependecon.<ref>Brewer (2011), pp. 216–217..</ref> La amiko de Byron nome [[Edward John Trelawny]] estis aliĝinta ĉe Andrucos, kiu regis Atenon kaj estis premante Byron rompi dis Mavrokordatos favore al lia rivala Andrucos.<ref name="Brewer_215"/> Tiu ĉi, akirinta Trelawny al sia partio, estis tiam dezirega akiri la grandan premion konvinki Byron meti sian riĉon ĉe lia postulo esti la estro de Grekio.<ref>Brewer (2011), p. 216.</ref> Byron verkis malplaĉe kiel unu el la Grekaj kapitanoj, iama ''Kleft'' [[Georgios Karaiskakis]] atakis Misolongi la 3-an de Aprilo 1824 kun ĉirkaŭ 150 homoj subtenita de Suli-anoj ĉar li estas malkontenta kun la estreco de Mavrokordatos, kio kondukis al mallonga epizodo de inter-Greka lukto antaŭ Karaiskais estis forigita la 6-an de Aprilo.<ref>Brewer (2011), p. 217.</ref> Byron adoptis naŭ-jaraĝan turkan islaman knabinon nome Hato kies gepatroj estis mortigitaj de la Grekoj, kaj kiun li finfine sendis al sekureco en Kefalonio, sciante ke la religia aŭ etna malamo inter Ortodoksaj Grekoj kaj Islamaj Turkoj estis ege forta kaj ke ajna islamano en Grekio, eĉ infano, estis sub grava danĝero.<ref name="Brewer_214">Brewer (2011), p. 214.</ref> Ĝis 1934, plej multaj Turkoj ne havis familinomojn, kaj tiele manko de familinomo de Hato estis tre tipa por Turka familio tiame. Dum tiu epoko, Byron persekutis sian Grekan paĝion, Lukas Ĥalandricanos, al kiu li estis enamiĝinta, sed la sento ne estis reciproka.<ref name="real byron" /><ref name="Brewer_214"/> Byron iĝis freneza pro la junulo Ĥalandricanos, kiun li dorlotis maldiskretege, elspezante ĉirkaŭ 600 pundojn (ekvivalento al ĉirkaŭ 24,600 pundoj en aktuala mono) por akiri ĉiujn liajn kapricojn laŭlonge de ses monatoj kaj verkis siajn lastajn poemojn pri sia pasio por la greka junulo, sed Ĥalandricanos interesiĝis nur pri la mono de Byron.<ref name="Brewer_214"/> Kiam la fama Dana skulptisto [[Bertel Thorvaldsen]] aŭdis pri la heroaĵoj de Byron en Grekio, li volonte reskulptis sian fruan buston de Byron en greka marmoro.<ref name="Elze" /> === Morto === [[Dosiero:Lord Byron on his Death-bed c. 1826.jpg|eta|270px|''Lord Byron sur sia mortolito'' (ĉirkaŭ 1826) de [[Joseph Denis Odevaere]]. Oleo sur tolo, 166 × 234.5 cm. [[Groeningemuseum]], [[Bruĝo]]. (Notu la littukon kovrantan lian misformitan dekstran piedon.)]] Mavrokordatos kaj Byron planis ataki la Turki-tenitan fortikaĵon [[Nafpaktos|Lepanto]], ĉe la elfluejo de la [[Golfo de Korinto]]. Byron dungis paf-majstron por prepari artilerion kaj li partoprenis en la ribela armeo sub sia propra komando, spite sian mankon de [[Milito|milita esperto]]. Antaŭ la ekspedicio povis eknavigi, la 15an de Februaro 1824, li ekmalsaniĝis, kaj sangelverŝigo malfortigis lin plie.<ref name=chron>{{cite web |title=The Byron Chronology |url=http://www.rc.umd.edu/reference/chronologies/byronchronology/1823.html |work=Romantic Circles |publisher=University of Maryland |accessdate=15a de Majo 2012 |author=Neil Fraistat |author2=Steven E Jones |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180513030941/http://www.rc.umd.edu/reference/chronologies/byronchronology/1823.html |archivedate=2018-05-13 }}</ref> Lia sanstato iom pliboniĝis, sed komence de Aprilo li suferis akutan kataron, kaj kuracista sangelverŝo, laŭ insistito de la doktoroj, pliigis ĝin. Oni supozas, ke tia traktado, farita sen steriligita medicina instrumentaro, povis esti la kialo de la disvolviĝinta [[sepso]]. Li suferis severan febron, kaj mortis en Misolongi la 19an de Aprilo.<ref name="chron" /> Lia tiama kuracisto, Julius van Millingen, filo de nederland-angla arkeologo James Millingen, ne kapablis preventi lian morton. Fojfoje oni diris, ke, se Byron estus vivinta ĝis la venko super la Otomanoj, li estus deklarita Reĝo de Grekio. Tamen, nuntempaj fakuloj trovas tiun rezulton malverŝajna.<ref name="real byron" /> La Brita historiisto David Brewer asertis, ke iusence la agado de Byron en Grekio ne estis sukcesa, ĉar li malsukcesis konvinki la rivalajn Grekajn frakciojn unuiĝi. Ankaŭ, li ne atingis ajnan militan venkon. Li estis sukcesa nur en bonfara sfero, uzante sian riĉon por helpi la viktimojn de la milito, kaj islamanoj kaj kristanoj, sed tio apenaŭ tuŝis la rezulton de la Greka milito por sendependiĝo.<ref>Brewer (2011), p. 219.</ref> == Verkoj (elekto) == [[Dosiero:Letters and journals.tif|eta|Byron, 1830]] : 1806 ''Fugitive Pieces'' : 1807 ''Poems on Various Occasions'', ''Hours of Idleness'' : 1809 ''English Bards and Scotch Reviewers'' : 1812 ''[[Childe Harold's Pilgrimage]]'', ''Cantos'' 1–2 : 1813 ''The Giaour''; ''The Bride of Abydos'' : 1814 ''The Corsair''; ''Lara''; ''Ode to Napoleon Buonaparte'' : 1815 ''Hebrew Melodies'' : 1816 ''When in pain'' : 1816 ''The Siege of Corinth''; ''Parisina''; ''[[Childe Harold's Pilgrimage]]'', ''Canto'' 3; ''The Prisoner of Chillon'' : 1817 ''[[Manfred]]'' : 1818 ''Beppo''; ''[[Childe Harold's Pilgrimage]]'', ''Canto'' 4 : 1819 ''[[Mazeppa (Byron)|Mazeppa]]''; ''[[Don Juan (Byron)|Don Juan]]'', ''Cantos'' 1–2 : 1821 ''Marino Faliero''; ''Don Juan'', ''Cantos'' 3–5; ''[[Cain (Byron)|Cain]]''; ''The Two Foscari''; ''Sardanapalus'' : 1822 ''[[The Vision of Judgment]]'' : 1823 ''Don Juan'', ''Cantos'' 6–14 : 1824 ''Don Juan'', ''Cantos'' 15–16 == En Esperanto aperis == [[Dosiero:Monument_to_Georges_Gordon_Byron,_Athens,_Greece.jpg|dekstra|eta|George Gordon Byron]] * [[Cain (teatraĵo)|''Kain'' (''Cain'',)]], tradukis [[Abram Kofman]], Nurnberg, Tümmel, 1896 * ''My soul is dark'' ** ''Nokt’ en la koro'' , trad. [[Leo Belmont]], La Esperantisto 4, p.&nbsp;27; Fundamenta Krestomatio, p.&nbsp;314 ** ''Al mi malhelas la anim’ '', trad. St. Galkin * ''Ĉielo kaj Tero'', 1906, tradukis [[Eugène Noël]] * ''Atenanino'' (“Maid of Athens”) , trad. G.L. Browne, Brita Esperantisto 1908-38, p.&nbsp;26 * ''Parizina'', 1912, tradukis [[Venancio Silva]], 1912; La Revuo 1911-1912, VI, p.&nbsp;579; La Revuo 1912-1913, VII, p.&nbsp;335; recenzo/ recensione La Ondo de Esperanto 1912-7, p.&nbsp;123; Esperanto de UEA 1924-4, p.&nbsp;71 * ''Manfredo'', 1912, tradukis [[Venancio Silva]], La Revuo 1913-1914, VIII, p.&nbsp;574-575; recenzo/ recensione La Ondo de Esperanto 1914-5, p.&nbsp;91 * ''Rememoroj'' (“Remembrance”), trad. [[Alessandro Mazzolini]], Rivista Italiana di Esperanto 1930-3, p.&nbsp;66 * En ''[[Angla Antologio]]'' (1957) ** ''Do, ne plu ĝis nokta horo'', tradukis [[William Auld]] ** El "La pilgrimo de Childe Harold" (''Childe Harold's Pilgrimage''), ([[John Islay Francis|J. Francis]]) ** ''Don Johano'' (''Don Juan''), Kanto I, 213 ĝis fino, (W. Auld) == Konataj tradukistoj neesperanten == * [[Otto Gildemeister]], tradukinte bajronaĵojn en la germanan == Bildgalerio == {{Bildgalerio |vicigo=centre |Dosiero:George Gordon Byron.jpg | |Dosiero:Lord Byron.jpg | |Dosiero:LordByron.jpg |''Lord Byron'' (1803), pentrita de [[Marie Louise Élisabeth Vigée-Lebrun]] }} ==Referencoj== {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * Frederick L. Beaty, ''Byron the Satirist'' (DeKalb: [[Northern Illinois University|Northern Illinois University Press]], 1985). * Blackstone, Bernard (1974). "Byron and Islam: the triple Eros". Journal of European Studies. 4 (4): 325–363. doi:10.1177/004724417400400401. * Brewer, David (2011). The Greek War of Independence. London: Overlook Duckworth. ISBN 9781585671724. * Christensen, Jerome (1993). Lord Byron's Strength: Romantic Writing and Commercial Society. Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press. ISBN 9780801843563. * Crompton, Louis (1985). Byron and Greek Love: Homophobia in 19th Century England. University of California Press. ISBN 978-0-520-05172-0. * Dallas, Alexander Robert Charles (1824). [https://books.google.es/books?id=ZJYHAQAAIAAJ&redir_esc=y Recollections of the life of Lord Byron, from the year 1808 to the end of 1814.] Alirita la 18an de Majo 2018. London: Charles Knight. * Elze, Karl Friedrich (1872). [https://books.google.es/books?id=kDYBAAAAQAAJ&redir_esc=y Lord Byron, a Biography.] London: John Murray. * ''Lord Byron: The Complete Poetical Works.'' Ed. Jerome J. McGann. 7 vols. (Oxford: Clarendon Press, 1980-1991). * Lansdown, Richard (2012). The Cambridge Introduction to Byron. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-11133-1. * Lovell, Ernest J., ed. (1954). His Very Self and Voice, Collected Conversations of Lord Byron. New York: MacMillan. * MacCarthy, Fiona (2002). Byron: Life and Legend. John Murray. ISBN 978-0-7195-5621-0. * Leslie A. Marchand, ''Byron: A Biography.'' 3 vols. (New York: Knopf, 1957). * Leslie A. Marchand, ''Byron's Poetry. A Critical Introduction'' (Boston: Houghton Mifflin, 1965). * William H. Marshall, ''The Structure of Byron's Major Poems'' (Philadelphia and Oxford University Press 1962; repr. 1974). * Prell, Donald B. (2009a). Sailing with Byron from Genoa to Cephalonia (1823). Palm Springs, CA: Strand Publishing. ISBN 0-9741975-5-6. [https://archive.org/details/SailimgWithByron2011Ed.] Alirita la 18an de Majo 2018. * Stabler, Jane (1999). [https://books.google.es/books?id=kJCHB0tqd1kC&redir_esc=y "George Gordon, Lord Byron, Don Juan".] In Duncan Wu. A Companion to Romanticism. Blackwell. pp.&nbsp;247–257. ISBN 978-0-631-21877-7. * Tuite, Clara (2015). Lord Byron and Scandalous Celebrity. Cambridge Studies in Romanticism. 110. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-08259-5. * T. J. Wise, ''A Bibliography of the Writings in Verse and Prose of George Gordon Noel, Baron Byron,'' 2 vols (Privatdruck 1933, repr. London, 1962 kaj 1972). * ''The Works of Lord Byron.'' Eds Ernest Hartley Coleridge und R. E. Prothero. 13 vols (London, 1898-1904; repr. New York, 1966). === Biografioj === * Benita Eisler: ''Byron - Der Held im Kostüm.'' Blessing, 1999. ISBN 3-89667-082-4 * [[André Maurois]]: ''Don Juan oder das Leben Lord Byrons. Eine Biographie.'' Piper, 1990. ISBN 3-492-11210-2 * Hartmut Müller: ''Byron.'' Rowohlt, 1992, ISBN 3-499-50297-6 === Romanoj pri Byron === * Federico Andahazi: ''Lord Byrons Schatten'', Rowohlt 2001. (Romano) * Kasimir Edschmid: ''Lord Byron'', P. Zsolnay 1929. (Romano) * Tom Holland: ''Der Vampyr'', Econ, 1996. ISBN 3-612-27200-4 Inspirita el Polidoris Erzählung de Byron kiel [[vampiro]] * Reinhard Kaiser: ''Der kalte Sommer des Dr. Polidori'', Frankfurter Verlagsanstalt 1991. ISBN 3-627-10200-2 (Romano) * Tanja Kinkel: ''Wahnsinn, der das Herz zerfrisst'', Goldmann 1990. ISBN 3-442-09729-0 (Mikso el biografio kaj fikcio) * Tim Powers: ''Die kalte Braut'', Heyne 1991. ISBN 3-453-05031-2 (premio Philip K. Dick Memorial al fantazia romano kun realaj vivoinformo ) * Christoph Hardebusch: ''Die Werwölfe'', Heyne Verlag, Septembro 2009; ISBN 978-3-453-53316-5. L === Filmoj === * „The Bad Lord Byron“, reĝisorita de David MacDonald, GB 1949 * „Gothic“, reĝisorita de [[Ken Russell]], GB 1986 * „Roger Cormans Frankenstein“, USA 1990 * „The Modern Prometheus“ Televidserio Highlander USA 1997 * „Haunted summer“, Usono 1988 === Muziko === ==== Klasika muziko ==== * [[Hector Berlioz]] verkis en 1834 la simfonion kun konĉerta [[vjolo]] ''Harold en Italie'', inspirita de ''Childe Harold's Pilgrimage'' de Byron. * [[Henry Rowley Bishop]] skribis por la postmorta unua prezentado de "Manfred" ĉe Covent Garden Theatre en Londono en 1834 la scenejan muzikon. * [[Gaetano Donizetti]] verkis 3 operojn laŭ Byron: »Il Diluvio Universale« (1829/30), »Parisina d Éste« (1833), »Marino Faliero« (1835) * [[Giuseppe Verdi]]: la opero ''[[I due Foscari]]'' unuafoje prezentata en 1845 pri [[libreto]] de [[Francesco Maria Piave]] baziĝas sur la dramo ''The two Foscari'' de Byron. * La opero ''[[Il corsaro]]'' de Verdi, unuafoje prezentita en 1848, denove pri libreto de Francesco Maria Piave, baziĝas sur la drama poemo ''The Corsair'' de Byron. * [[Louis Lacombe]] verkis "dramecan simfonion" laŭ "Manfred", 1847 * [[Robert Schumann]]: "Manfred" sceneja muziko pri drama poemo de Lord Byron por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro, op. 115, 1848 * [[Adolphe Adam]]: Baletmuziko pri "The Corsaire" de Byron, 1856 * [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij]]: Manfred-Simfonio op. 58, 1885 * [[Franz Liszt]]: Simfonia poemo "Tasso" (1849), inspirita de la poemo "The Lament of Tasso" (1817) de Byron. ==== Aliaj muzikstiloj ==== * „Byronic Man“ - ''Cradle of Filth'' (Thornography), kanto skribita el la vidpunkto de la „bajrona heroo“, kiu parte rilatas al la biografio de Byron. * „Go No More A-Roving“ - [[Leonard Cohen]], sur lia albumo de 2004 nome „Dear Heather“ troviĝas muzika interpretaĵo de la samnoma poemo de Byron. * „Vor der Zeit“ - [[Schiller]], sur la albumo „Sehnsucht“ [[Ben Becker]] laŭtlegas la poemon kun muzika interpretaĵo de la poemo. * „Dark Lochnagar“ - muzikigo de la samnoma poemo de Byron far bando Green Highland sur albumo „Farewell to a Friend“. 2007 * „Lord Byron Blues“ - London All Star (i.a. [[Jimmy Page]]), sur albumo „British Percussion“. == Vidu ankaŭ == * [[Anglalingva literaturo]] * [[Bajrona heroo]], tipo de rolulo karakteriza por Byron == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=George Byron}} * http://www.byronsociety.com <!-- en:The Byron Society en→eo:La _Byron_ Socio --> * http://readytogoebooks.com/LB-list.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190624013124/http://readytogoebooks.com/LB-list.htm |date=2019-06-24 }} * http://readytogoebooks.com/LB-Eng-P1.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080705033439/http://readytogoebooks.com/LB-Eng-P1.html |date=2008-07-05 }} * https://web.archive.org/web/20110511205842/http://www.geocities.com/~bblair/chpindex.htm * [http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&find_code=WRD&adjacent=N&request=george+byron&x=19&y=13 Verkoj de kaj pri George Byron]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en la [http://www.onb.ac.at/eo/esperantomuzeo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160802133044/http://www.onb.ac.at/eo/esperantomuzeo/index.htm |date=2016-08-02 }} * {{DNB|118518208}} * [http://podster.de/episode/542647/download/2008_02_29_10_24_16_podcast_radiowissen_byron_0303_a.mp3 Audiofeature über Lord Byron und die Spätromantik auf Bayern2 Radiowissen Mediathek]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.gutenberg.org/browse/authors/b#a1708 Werke von Lord Byron im Volltext] (angle) ĉe [[Project Gutenberg]] * [http://englishhistory.net/byron/life.html Leben und Werk Byrons] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130321132432/http://englishhistory.net/byron/life.html |date=2013-03-21 }} (angla) * [http://www.classicistranieri.com/english/1/8/7/6/18762/18762-h/18762-h.htm Poetische Werke] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120229232728/http://www.classicistranieri.com/english/1/8/7/6/18762/18762-h/18762-h.htm |date=2012-02-29 }} (angla) * [http://www.br-online.de/wissen-bildung/collegeradio/medien/deutsch/byron/manuskript/byronn_manuskript.pdf Lord Byron – Dichter und Abenteurer] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120201011718/http://www.br-online.de/wissen-bildung/collegeradio/medien/deutsch/byron/manuskript/byronn_manuskript.pdf |date=2012-02-01 }} (BR2-Radiomanuskript; PDF-Datei) * [http://www.goethezeitportal.de/fileadmin/PDF/db/werke/byron_gesaenge.pdf Lord Byron: Hebräische Gesänge. Übersetzt von Franz Theremin, 1820] (PDF-Datei; 108&nbsp;kB) * [http://librivox.org/newcatalog/search.php?title=&author=byron&status=all&action=Search Lesungen von Byron-Texten (englisch) zum freien Download] bei [[LibriVox]] === Rete legeblaj verkoj === * [http://www.onb.ac.at/eo/planlingvoj/esperanto_presajoj.htm Verkoj de George Byron en la skan-projekto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100620181144/http://www.onb.ac.at/eo/planlingvoj/esperanto_presajoj.htm |date=2010-06-20 }} de la [http://www.onb.ac.at/eo/planlingvoj/index.htm Kolekto por Planlingvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150325081038/http://www.onb.ac.at/eo/planlingvoj/index.htm |date=2015-03-25 }} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Lord Byron|revizio=841688560}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Byron, George}} [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj poetoj]] [[Kategorio:Anglaj dramistoj]] [[Kategorio:Skotaj verkistoj]] [[Kategorio:Skotaj poetoj]] [[Kategorio:Skotaj dramistoj]] [[Kategorio:Verkistoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Anglalingva literaturo]] [[Kategorio:Ambaŭseksemaj verkistoj]] [[Kategorio:Greka milito de sendependiĝo]] [[Kategorio:Lord Byron| ]] [[Kategorio:Byron-familio]] [[Kategorio:Britaj baronoj]] [[Kategorio:Filhelenismo]] jjeosejizl1hq2094ksbbktbjfbq4x8 0 41397 9392494 9118885 2026-06-05T07:08:18Z Sj1mor 12103 9392494 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Motor oil refill with funnel.JPG|eta|200px|Enverŝigado de [[motor-oleo]] en motoron]] '''Lubrikaĵo''' (ankaŭ ŝmiraĵo; faka nomo: [[tribologio]]) estas uzata por lubriki (ofte aldonata per lubrikilo) kaj servas por malpliigo de [[frotado]] kaj [[foruziĝo]], same kiel por fortotransdono, [[malvarmigo]], oscilamortizilo, ŝtopa kaj kontraŭkoroda efiko. == Ĝeneralaĵoj == Lubrikaĵoj eltenas la sekvajn influojn: # mekanika influo (premo- kaj tondostreĉiteco je la ŝmirejo) # termikaj influoj (varmo al kaj forkonduko) # kemiaj efikoj kun aliaj materialoj kaj la ĉirkaŭaĵo # foruziĝo de la lubrikaĵo == Divido == * likvaj materialoj (ekz. [[lubrika oleo]]), * [[lubrika graso]], * [[solida lubrikaĵo]] (ekz. grafito) * [[gasforma lubrikaĵo]] (ekz. aero). == Ecoj == Gravaj fizikaj proprecoj de la ŝmiraĵoj estas i.a. : * [[denseco]] * [[viskozeco]] * [[anilinpunkto]] (AP) * [[gutopunkto]] * [[solidiĝo-punkto]] * [[flampunkto]], [[brulpunkto]] == Apliko == La plej konata ekzemplero por lubrikaĵo estas la motoroleo. Ĝi malpliigas la frotadon en la [[piŝta motoro]] kaj zorgas samtempe por pli bona ŝtopo inter la [[piŝto]]j kaj [[cilindro]]j kaj ankaŭ transprenas ofte la malvarmigan efikon. Kelkaj veturiloj estas ekipitaj pro tio eĉ per aldona [[olea malvarmigilo]]. == Libro == Chemistry and technology of lubricants / Roy M. Mortier ... 3-a ed. eldonejo: Dordrecht : Springer, 2010 560 p. : bildoj ISBN 978-1-4020-8661-8 {{Projektoj|ReVo=lubrik.0ajxo}} == Vidu ankaŭ == * [[lubrikaĵo intima]] * [[tribologio]] * [[lagro]] * [[lubrika proceso]] * [[frotado]] * [[frotnumero]] {{Sekso}} [[Kategorio:Lubrikaĵoj| ]] gilg9c8lr2693ovfzgq2rf9mto5ksz9 0 42707 9392430 8910515 2026-06-05T05:17:41Z Sj1mor 12103 9392430 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Interhelpo.jpg|eta|Simbolo de Interhelpo]] '''Interhelpo''' estis industria [[laborista kooperativo]] fondita en [[majo]] [[1923]] en [[Žilina]] (nun [[Slovakio]]) de [[Ido (lingvo)|idistoj]]<ref name=":0">[https://www.youtube.com/watch?v=RBgD4SjXAmw “The Second Motherland of Rudolf Marechek”] [https://www.youtube.com/watch?v=h2UJt94UE34 Трейлер фильма «Вторая Родина Рудольфа Павловича»]</ref> por helpi konstruadon de la soveta [[Kirgizio]]. [[Alexander Dubček]] (ĉefreprezentanto de la politika reviviĝo en [[1968]] antaŭ la soveta invado) estis partoprenanto de Interhelpo kiel infano, kune kun siaj gepatroj. Interhelpo estas nomo de Ido, kiun parolis la kooperativanoj.<ref name=":0" /> eĉ formis Ido movado. La kooperativo konstruis vicon de entreprenoj "sur verda herbejo". En kirgizaj stepoj estis konstruitaj kaj funkciigitaj jenaj instalaĵoj: * [[1925]] [[elektrejo]] * [[1927]] teksaĵ-fabriko * [[1928]] fandejo * meblofabriko k.a. Jam en la jaro [[1925]] estis Interhelpo oficiale proklamita kiel la plej bona kooperativo en [[Sovetunio]]. Dum la jaro [[1934]] ĝi partoprenis en industria produktado de [[Kirgizio]] per plenaj 20 procentoj. Interhelpo estis likvidita en la jaro [[1943]]. La membroj estis, paradokse, persekutataj kaj ekzekutitaj kiel malamikoj de la [[Stalin]]a Sovetunio. La nomon "Interhelpo" uzis ankaŭ ĉeĥa esperantisto [[Zdenko Křimský]] (iama sekretario de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] antaŭ la revolucio en [[1989]]) por sia kooperativo, kiu daŭris ĝis minimume [[1991]] (donis skriban rekomendon por la ŝtataŭtoritato pri la tiam stariĝinta [[TEC]] en [[Ĉeĥoslovakio|ĈSFR]]). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ipernity.com/blog/34592/124833 “Interhelpo. Nuna Budapeŝt-estro, pri Ido, interalie...”] Bloga artikolo de B. Vaha pri la historio de Interhelpo, kun kompletigoj de diskutantoj. Laŭ la diskuto, en la kooperativo pli rolis Ido ol Esperanto. * [https://www.eastjournal.net/archives/116165 “STORIA: Interhelpo, la cooperativa esperantista cecoslovacca nel Kirghizistan sovietico“] Itala artikolo de Martina Napolitano pri la historio de Interhelpo. == Referencoj == {{referencoj}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Historio de Esperanto]] [[Kategorio:Kooperativoj]] [[Kategorio:Laborista Esperanto-movado]] 3pwitzzlv84q81zm485mk1mmzdtzfrq 0 43496 9392614 8911168 2026-06-05T10:13:12Z Lingvano 730 /* Transskribo de liter(kombin)oj */ Aldoni ekzemplojn. 9392614 wikitext text/x-wiki Por esperantigo el aliaj lingvoj, vidu ĉe: [[Esperantigo de vortoj]] == Transskribo de liter(kombin)oj == {| class="wikitable" ! litero !! ([[Internacia Fonetika Alfabeto|IPA]]) sono !! transskribo !! ekzemploj |- | '''''[[a]]''''' || [ɑː] <br>[æ]<br>[ɒ]<br>[eɪ] || '''a''' <br>'''a'''<br>'''a'''<br>'''e''' || Bath → Bado<br>Lancaster → Lankastro<br>Watford → Vatfordo<br>Cambridge → Kembriĝo |- | '''''[[ai]]''''' || [eɪ]<br>[eɪ] || '''a'''<br>'''e''' || Paisley → Pasleo<br>Maidstone → Medstono |- | '''''[[b]]''''' || [b] || '''b''' || Belfast → Belfasto |- | '''''[[c]]''''' || [k]<br>[s] || '''k'''<br>'''c''' || Cardiff → Kardifo<br>Leicester → Lestero |- | '''''[[ch]]''''' || [t͡ʃ]<br>[x] en Skotlando || '''ĉ'''<br>'''ĥ''' || Chichester → Ĉiĉestro<br>Balloch → Baloĥo |- | '''''[[ck]]''''' || [k] || '''k''' || Blackburn → Blakburno |- | '''''[[d]]''''' || [d] || '''d''' || Durham → Durhamo |- | '''''[[dg]]''''' || [d͡ʒ] || '''ĝ''' || Cambridge → Kembriĝo |- | '''''[[e]]''''' || [e]<br>[iː]<br>[iː] || '''e'''<br>'''e'''<br>'''i''' || Chester → Ĉestro<br>Ely → Elio<br>Stevenage → Stivenaĝo |- | '''''[[ea]]''''' || [e] || e || Reading → Redingo |- | '''''[[ee]]''''' || [iː] || '''i''' || Leeds → Lidzo |- | '''''[[f]]''''' || [f] || '''f''' || Oxford → Oksfordo |- | '''''[[g]]''''' || [ɡ]<br>[d͡ʒ] || '''g'''<br>'''ĝ''' || Glasgow → Glasgovo<br>Stevenage → Stivenaĝo |- | '''''[[h]]''''' || [h] || '''h''' || Hamilton → Hamiltono |- | '''''[[i]]''''' || [ɪ]<br>[aɪ] || '''i'''<br>'''aj''' || Ipswich → Ipsviĉo<br>Carlisle → Karlajlo |- | '''''[[ie]]''''' || [iː] || '''i''' || Enfield → Enfildo |- | '''''[[igh]]''''' || [aɪ] || '''aj''' || Brighton → Brajtono |- | '''''[[j]]''''' || [d͡ʒ] || '''ĝ''' || [ekzemplo mankas] |- | '''''[[k]]''''' || [k] || '''k''' || Kirkwall → Kirkvalo |- | '''''[[l]]''''' || [l] || '''l''' || Letchworth → Leĉvorto |- | '''''[[m]]''''' || [m] || '''m''' || Manchester → Manĉestro |- | '''''[[n]]''''' || [n] || '''n''' || Norwich → Norviĉo |- | '''''[[ng]]''''' || [ŋ]<br>[ŋ] || '''n'''<br>'''ng''' || Darlington → Darlintono<br>Reading → Redingo |- | '''''[[o]]''''' || [əʊ]<br>[ɒ] || '''o'''<br>'''o''' || Dover → Dovro<br>Colchester → Kolĉestro |- | '''''oo''''' || [ʊ]<br>[uː] || '''u'''<br>'''o, u''' || Hollywood → Holivudo<br>Liverpool → Liverpolo, Liverpulo |- | '''''ou''''' || [uː]<br>[aʊ], [ə] || '''u'''<br>'''u''' || [ekzemplo mankas]<br>Plymouth → Plimuto |- | '''''ough''''' || [ʌf] || '''uf''' || Loughborough → Lufboro |- | '''''ow''''' || [əʊ] || '''ov''' || Glasgow → Glasgovo |- | '''''oy''''' || [ɔɪ] || '''oj''' || [ekzemplo mankas] |- | '''''[[p]]''''' || [p] || '''p''' || Ripon → Ripono |- | '''''[[q]]u''''' || [kw] || '''kv''' || [ekzemplo mankas] |- | '''''[[r]]''''' || [r] || '''r''' || Richmond → Riĉmondo |- | '''''[[s]]''''' || [s]<br>[z]<br>[ʒ] kelkfoje || '''s'''<br>'''z'''<br>'''ĵ''' || Stansted → Stanstedo<br>Wells → Velzo<br>[ekzemplo mankas] |- | '''''[[sh]]''''' || [ʃ] || '''ŝ''' || Sheffield → Ŝefildo |- | '''''[[t]]''''' || [t] || '''t''' || Truro → Truro |- | '''''[[th]]''''' || [θ]<br>[ð]<br>[ð] || '''t'''<br>'''t'''<br>'''d''' || Heathrow → Hitrovo<br>Rotherham → Roterhamo<br>Motherwell → Modervelo |- | '''''[[u]]''''' || [ʌ]<br>[uː] || '''u'''<br>'''u''' || Sutton → Sutono<br>Luton → Lutono |- | '''''[[v]]''''' || [v] || '''v''' || Inverness → Inverneso |- | '''''[[w]]''''' || [w] || '''v''' || Gatwick → Gatviko |- | '''''[[x]]''''' || [ks]<br>[z] kelkfoje || '''ks'''<br>'''z''' || Oxford → Oksfordo<br>[ekzemplo mankas] |- | '''''[[y]]''''' || [j]<br>[iː] || '''j'''<br>'''i''' || York → Jorko<br>Salisbury → Salisburio |- | '''''[[z]]''''' || [z] || '''z''' || [ekzemplo mankas] |} ==Specialaj kazoj== ===La literkombino ''ng''=== La literkombinon '''''ng''''' de la [[angla lingvo]] (transskribantan la [[fonemo]]n [ŋ] ([[Velaro|velara]] [[Nazala konsonanto|nazalo]])) oni kutime transskribas, ne laŭsone sed grafike, per la esperantaj literoj '''ng'''. Tio estas, oni esperantigas fonem(ar)on ne ekzistantan en esperanto per esperanta fonem(ar)o, kiu ne identas kun ĝi, tamen ebligas konservi distingon. Nome, oni esperantigas du fonem(ar)ojn de la angla, [n] kaj [ŋ] (kiam skribatan '''''ng'''''), per du esperantaj, respektive [n] kaj [ng]. Tio okazas radikfine, ankaŭ ĉe radikoj, kies formoj, manke de '''g''', ne kolizius kun ajna [[homonimo]]. Jen ekzemploj finiĝantaj per '''ing''' (cetere, multaj radikoj de esperanto finiĝas je nesufiksa '''in'''): [[dumpingo]], [[pudingo]], [[mitingo]], [[ringo]], [[smokingo]], [[sterlingo]], svingi, [[ŝilingo]], [[Vajomingo]], vringi. La samo validas por '''''ang'''''. La samo okazas ene de radiko: [[Kingstaŭno]], [[Kingstono]], [[Vaŝingtono]], [[Velingtono]], [[Honkongo]]. Pri la esperantigo de geografiaj nomoj atentindas, ke en la [[vikipedio en Esperanto]] prefere ne enkondukiĝu novaj esperantigoj de nomoj kiuj ne jam uzatas en la esperantlingvaj literaturo aŭ amaskomunikiloj. Pro tio por esperantigo de nacilingva nomo prefere notiĝu ekstera(j) referenco(j). == Bibliografiaj mallongigoj == == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://legacy.esperanto.org.uk/lbe/arkivo/970/19.html Esperantigo de anglaj loknomoj]: Artikolo de Edmund Grimley Evans en numero 970 de [[La Brita Esperantisto]]. [[Kategorio:Angla lingvo| ]] [[Kategorio:Esperantigo de vortoj|Angla]] 72788s4whkcnrn3v35smun7v0pw138m 0 45076 9392199 9391335 2026-06-04T18:44:26Z Kani 670 /* Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj */ 9392199 wikitext text/x-wiki {{Unua}} [[Dosiero:Komuna-foto.jpg|eta|600px|Komuna foto de 76-a Hispana Kongreso de Esperanto en Teruelo.]] La '''Hispana Esperanto-Kongreso''' estas jare okazanta [[Esperanto-renkontiĝo]] de esperantistoj de [[Hispanio]], organizata de [[Hispana Esperanto-Federacio]]. En la numero de Kongresoj estas ĝenerale enkalkulataj la tri nomataj "Diskutantaj kunvenoj de Esperantistoj de Iberaj landoj" en [[Barcelono]] (25a-30a de junio 1920), [[Zaragozo]] (26a-29a de majo 1921) kaj [[Valencio]] (printempo de 1923).<ref>Nomitaj "Asamblea Deliberante de Esperantistas de Tierras Ibéricas" en Kongreslibro de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]], [[Ĥiĥono]], 1955, 32 paĝoj sen paĝonumerigo.</ref> La 4-a okazinta en [[Bilbao]] jam estis nomata Kongreso. 7 kromaj kongresoj okazis antaŭ la [[Hispana Enlanda Milito|interna milito]]. En [[1951]] okazis la unua postmilita Kongreso en [[Terrassa]] (proksime al Barcelono). De tiam la kunvenoj okazas ĉiujare, preskaŭ ĉiam en someraj monatoj. == Kongresaj urboj == Jen mapo kun la urboj iam gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. Oni interkrampe indikas nombron de kongresoj en plurfoje gastigintaj urboj. Verda koloro indikas, ke la urbo iam gastigis [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalan Kongreson de Esperanto]]. {{Situo sur mapo/+ | Hispanio | Larĝo=800 | Floso= center | Titolo=Urboj gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. | lokoj = {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alakanto]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 38.345278 | Lon-g = -0.483056}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alcalá de Henares|Alcalá]] | Pozicio = right | Lat-g = 40.46666 | Lon-g = -3.36666}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Almagro]] | Pozicio = | Lat-g = 38.888238 | Lon-g = -3.711822}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Arundo]] | Pozicio = left | Lat-g = 36.737222 | Lon-g = -5.164722}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Barcelono]](4) | Pozicio = 4 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 41.3825 | Lon-g = 2.176944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Bilbao]](5) | Pozicio = | Lat-g = 43.256944 | Lon-g = -2.923611}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Castelló]](2) | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.97 | Lon-g = -0.05}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cullera]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 39.16 | Lon-g = -0.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[El Puig de Santa Maria|El Puig]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.58 | Lon-g = -0.305}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ferrol]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -8.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Herrera del Duque]] | Pozicio = top | Lat-g = 39.168611 | Lon-g = -5.051111}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ĥiĥono]](2) | Pozicio = top | Lat-g = 43.533 | Lon-g = -5.7}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ilerdo]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.6166 | Lon-g = 0.6333}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]] | Pozicio = down | Lat-g = 37.6 | Lon-g = -0.9833}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]] | Pozicio = | Lat-g = 37.8 | Lon-g = -4.76}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]] | Pozicio = down | Lat-g = 40.07 | Lon-g = -2.135}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[La Laguna]](2) | Pozicio = | Lat-g = 28.48 | Lon-g = -16.32}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Leono (Hispanio)|Leono]] | Pozicio = | Lat-g = 42.5988 | Lon-g = -5.5669}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Madrido]](5) | Pozicio = 6 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 40.418889 | Lon-g = -3.691944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Malago]](4) | Pozicio = down | Lat-g = 36.716 | Lon-g = -4.416}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Merido (Hispanio)|Merido]] | Pozicio = | Lat-g = 38.91 | Lon-g = -6.33}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Mieres]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 43.25 | Lon-g = -5.77}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Murcio]](2) | Pozicio = | Lat-g = 37.98 | Lon-g = -1.13}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palencio]] | Pozicio = | Lat-g = 42.01 | Lon-g = -4.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Oviedo]] | Pozicio = left | Lat-g = 43.36 | Lon-g = -5.85}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palma de Majorko]] | Pozicio = right | Lat-g = 39.56 | Lon-g = 2.649}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palos de la Frontera]] | Pozicio = left | Lat-g = 37.2277 | Lon-g = -6.89322}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Pontevedro]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.4336 | Lon-g = -8.6475}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sabadell]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 41.54 | Lon-g = 2.10}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Salou]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 41.07416 | Lon-g = 1.138}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sant Cugat del Vallès|Sant Cugat]] | Pozicio = | Lat-g = 41.4747 | Lon-g = 2.08}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Javier (Hispanio)|San Javier]] | Pozicio = right | Lat-g = 37.80 | Lon-g = -0.83}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Lorenzo de El Escorial|San Lorenzo]] | Pozicio = left | Lat-g = 40.59 | Lon-g = -4.1 }} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Sebastián de los Reyes|S. S. de los Reyes]] | Pozicio = top | Lat-g = 40.5469 | Lon-g = -3.625}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -3.8}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santiago de Compostela]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.888 | Lon-g = -8.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sevilo]](3) | Pozicio = top | Lat-g = 37.38 | Lon-g = -5.98}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sorio]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.46 | Lon-g = -2.28}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Terrassa]] | Pozicio = 10 | Lat-g = 41.56 | Lon-g = 2.008}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Teruelo]] | Pozicio = 1 | Lat-g = 40.343611 | Lon-g = -1.107222}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valadolido]](3) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -4.72}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valencio]](4) | Pozicio = 3 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 39.466 | Lon-g = -0.375}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Vigo]](2) | Pozicio = 8 | Lat-g = 42.23 | Lon-g = -8.71}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Zaragozo]](5) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -0.883}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cheste]] | Pozicio = left | Lat-g = 39.493889 | Lon-g = -0.683556}} }} == Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj == {| class="wikitable sortable" !Numero!!Jaro!!Urbo!!Dato |----------------- | [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2026]] || [[Portugalete]] ([[Biskajo]]) || De la [[14a de julio|14a]] ĝis la [[18a de julio]] [[2026]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2026] |----------------- | [[83a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2025]] || [[Sorio]] || De la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[4a de majo]] [[2025]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2025] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250512174147/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2025-05-12 }} |----------------- | [[82a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2024]] || [[Cheste]] || De la [[5a de septembro]] ĝis la [[8a de septembro]] [[2024]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2024] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240909133352/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2024-09-09 }} |----------------- | [[81a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2023]] || [[Sevilo]] || De la [[12a de oktobro]] ĝis la [[15a de oktobro]] [[2023]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/es Hispana Kongreso 2023] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231208132324/https://kongreso.esperanto.es/es |date=2023-12-08 }} |----------------- |[[80a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2022]]||[[Comillas]]||De la [[29a de aprilo]] ĝis la [[3a de majo]] [[2022]]. Vidu retejon en [https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento esperanto.es/kongreso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220216175554/https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento |date=2022-02-16 }}. |----------------- |[[79a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2021]]||Reta||Planita komence por la [[30a de aprilo]] ĝis la [[4a de majo]] [[2020]], en [[Comillas]], sed pro la pandemio de Covid-19 prokrastita unue ĝis oktobro 2020, kaj poste okazigita virtuale la 2an kaj 3an de oktobro 2021. |----------------- |[[78-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2019]]||[[Malago]]||de la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[5a de majo]] [[2019]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 51-a kongreso de [[IFEF]] kaj kun la 21-a kongreso de la [[Andaluzia Esperanto-Unuiĝo]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[77-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2018]]||[[Madrido]]||de la [[20a de julio]] ĝis la [[22a de julio]] [[2018]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 71-a [[ILEI-Kongreso]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[76-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2017]]||[[Teruel]]||de la [[23a de junio]] ĝis la [[25a de junio]] [[2017]] |----------------- |[[75-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2016]]||[[Herrera del Duque]]||de la [[30a de junio]] ĝis la [[4a de julio]] [[2016]] |----------------- |[[74-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2015]]||[[Cullera]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[73-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2014]]||[[Arundo]]||de la 1a ĝis la 4a de majo |----------------- |[[72-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2013]]||[[Zaragozo]]||de la 3a ĝis la 5a de majo |----------------- |[[71-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2012]]||[[Almagro]]||de la 27a de aprilo ĝis la 2a de majo |----------------- |[[70-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2011]]||[[San Lorenzo de El Escorial]]||de la 28a de junio al la 2a de julio |----------------- |[[69-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2010]]||[[Santiago de Compostela]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[68-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2009]]||[[Malago]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[67-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2008]]||[[Kvenko (Hispanio)|Kuenko]]||de la 3a al la 6a de julio |----------------- |66||[[2007]]||[[Palos de la Frontera]]|| |----------------- |65||[[2006]]||[[El Puig de Santa Maria|El Puig]] - [[Provinco Valencio]]|| |----------------- |[[64-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2005]]||[[Alcalá de Henares]]<ref>La ĉefa temo estis [[Don-Kiĥoto el Manĉo]], okaze de la kvarcenta datreveno de la publikigo de la verko</ref>||de la 7a ĝis la 10a de julio |----------------- |[[63-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2004]]||[[Bilbao]]<ref>Koincidis kun la 6-a [[Eŭropa Esperanto-Kongreso]]</ref>||de la 25a al 29a de aŭgusto |----------------- |[[62-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2003]]||[[Valencio]]||de la 15a ĝis la 20a de julio |----------------- |[[61-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2002]]||[[Alakanto]]||de la 1a ĝis la 4a de aŭgusto |----------------- |[[60-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2001]]||[[San Javier (Hispanio)|San Javier]] ([[Murcio]]) ||de la 22a ĝis la 24a de junio <ref>[[Kajeroj el la Sudo]] [http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm n-ro 51] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828074504/http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm |date=2008-08-28 }}</ref> kaj de la 25a ĝis la 30a de junio 2001, Santiago de la Ribera |----------------- |59||[[2000]]||[[San Sebastián de los Reyes]] ([[Madrido]])||de la 29a de aprilo ĝis la 1a de majo |----------------- |[[58-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1999]]||[[Castellón]]||de la 24a ĝis la 28a de julio |----------------- |[[57-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1998]]||[[Valadolido]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[56-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1997]]||[[Valencio]]||de la 8a ĝis la 13a de julio |----------------- |55||[[1996]]||[[Murcio]]|| |----------------- |54||[[1995]]||[[Salou]]|| |----------------- |[[53-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1994]]||[[Malago]]||de la 16a ĝis la 21a de julio <ref>[[Boletín|Boletín de HEF]] [http://www.esperanto.es/boletin/bol317.pdf num. 317]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |----------------- |[[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1992]]<ref>En 1993 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Valencio</ref>||[[Merido (Hispanio)|Merido]]||de la 30a de aprilo ĝis la 3a de majo |----------------- |[[51-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1991]]||[[La Laguna]]||de la 14-a ĝis la 19-a de julio |----------------- |[[50-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1990]]||[[Sant Cugat del Vallès]]||de la 11-a ĝis la 16-a de julio |----------------- |[[49-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1989]]||[[Bilbao]]||de la 19-a ĝis la 23-a de julio |----------------- |[[48-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1988]]||[[Valencio]]||de la 14-a ĝis la 18-a de julio |----------------- |[[47-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1987]]||[[Madrido]]||de la 16-a ĝis la 20-a de aprilo |----------------- |[[46-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1986]]||[[Vigo]]||de la 15-a ĝis la 20-a de julio |----------------- |45||[[1985]]||[[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]|| |----------------- |[[44-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1984]]||[[Sevilo]]||de la 6-a ĝis la 12-a de julio |----------------- |43||[[1983]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[42-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1982]]||[[Malago]]||de la 16-a ĝis la 21-a de julio |----------------- |41||[[1981]]||[[Murcio]]|| |----------------- |40||[[1980]]||[[Madrido]]|| |----------------- |39||[[1979]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |38||[[1978]]||[[Leono (Hispanio)|Leono]]|| |----------------- |37||[[1977]]||[[Sabadell]]|| |----------------- |36||[[1976]]||[[Ferrol]]|| |----------------- |[[35-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1975]]||[[Ilerdo]]||de la 18a ĝis la 22a de julio |----------------- |34||[[1974]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |33||[[1973]]||[[Madrido]]|| |----------------- |32||[[1972]]||[[Vigo]]|| |----------------- |31||[[1971]]||[[Alakanto]]|| |----------------- |[[30-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1970]]||[[Mieres]]||de la 18a ĝis la 23a de julio |----------------- |[[29-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1969]]<ref>En 1968 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Madrido</ref>||[[La Laguna]]||de la 5a ĝis la 10a de julio |----------------- |28||[[1967]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[27-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1966]]||[[Bilbao]]||de la 19a ĝis la 23a de julio |----------------- |[[26-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1965]]||[[Palencio]]||de la 20a ĝis la 24a de julio |----------------- |[[25-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1964]]||[[Valencio]]||de la 21a ĝis la 24a de julio (farota) |----------------- |24||[[1963]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |[[23-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1962]]||[[Valadolido]]||de la 24a ĝis la 27a de julio |----------------- |22||[[1961]]||[[Palma de Majorko]]|| |----------------- |21||[[1960]]||[[Pontevedro]]|| |----------------- |[[20-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1959]]||[[Malago]]||de la 18a ĝis la 23a de aŭgusto |----------------- |[19-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1958]]||[[Castellón]]||de la 24a ĝis la 28a de julio |----------------- |18||[[1957]]||[[Madrido]]|| |----------------- |17||[[1956]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |[[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1955]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |[[15-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1954]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[14-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1953]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[13-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1952]]||[[Valencio]]||de la 26a al la 29a de julio |----------------- |[[12-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1951]]||[[Tarrasa]]|| |----------------- |11||[[1936]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |10||[[1933]]||[[Santandero (Hispanio)|Santandero]]|| |----------------- |9||[[1932]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[8-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1929]]||[[Oviedo]]|| |----------------- |[[7-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1928]]||[[Sevilo]]|| |----------------- |[[6-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1926]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[5-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1925]]||[[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]]|| |----------------- |[[4-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1924]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[3-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1923]]||[[Valencio]]|| |----------------- |[[2-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1921]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[1-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1920]]||[[Barcelono]]|| |} ==Provincoj kie okazis plej multaj HEK-oj== * Madrido (8) * Barcelono (7) * Valencio (7) * Biskajo (5) * Malago (5) * Zaragozo (5) * Asturio (4) * Murcio (4) * Pontevedro (3) * Sevilo (3) * Valadolido (3) ==Provincoj kie neniam okazis HEK== Lugo, Ourense, Gipuzko, Arabo, Rioĥo, Burgoso, Segovio, Avilo, Salamanko, Zamoro, Cáceres, Toledo, Gvadalaĥaro, Albacete, Huesca, Ĝirono, Ilerdo, Ĥaeno, Kordovo, Almerio, Kadizo, Granda Kanario (22). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://kongreso.esperanto.es/eo Paĝo pri la Kongresoj en la retejo de HEF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230417202941/https://kongreso.esperanto.es/eo |date=2023-04-17 }} * [http://maps.google.es/maps/ms?msa=0&msid=203721317763863211410.0004b6fab9bfe19bcc8dc Mapo kun ĉiuj hispanaj kongresoj kaj internaciaj kongresoj okazintaj en Hispanio] * [https://www.podkasto.net/2016/07/19/la-115a-elsendo/ Sonraporto] el la jubilea 75a Hispana Kongreso de Esperanto. [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto| ]] [[Kategorio:Hispana Esperanto-Federacio]] sltjkh4w0e6evzurv03e14j4namyvnf 9392201 9392199 2026-06-04T18:44:55Z Kani 670 /* Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj */ 9392201 wikitext text/x-wiki {{Unua}} [[Dosiero:Komuna-foto.jpg|eta|600px|Komuna foto de 76-a Hispana Kongreso de Esperanto en Teruelo.]] La '''Hispana Esperanto-Kongreso''' estas jare okazanta [[Esperanto-renkontiĝo]] de esperantistoj de [[Hispanio]], organizata de [[Hispana Esperanto-Federacio]]. En la numero de Kongresoj estas ĝenerale enkalkulataj la tri nomataj "Diskutantaj kunvenoj de Esperantistoj de Iberaj landoj" en [[Barcelono]] (25a-30a de junio 1920), [[Zaragozo]] (26a-29a de majo 1921) kaj [[Valencio]] (printempo de 1923).<ref>Nomitaj "Asamblea Deliberante de Esperantistas de Tierras Ibéricas" en Kongreslibro de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]], [[Ĥiĥono]], 1955, 32 paĝoj sen paĝonumerigo.</ref> La 4-a okazinta en [[Bilbao]] jam estis nomata Kongreso. 7 kromaj kongresoj okazis antaŭ la [[Hispana Enlanda Milito|interna milito]]. En [[1951]] okazis la unua postmilita Kongreso en [[Terrassa]] (proksime al Barcelono). De tiam la kunvenoj okazas ĉiujare, preskaŭ ĉiam en someraj monatoj. == Kongresaj urboj == Jen mapo kun la urboj iam gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. Oni interkrampe indikas nombron de kongresoj en plurfoje gastigintaj urboj. Verda koloro indikas, ke la urbo iam gastigis [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalan Kongreson de Esperanto]]. {{Situo sur mapo/+ | Hispanio | Larĝo=800 | Floso= center | Titolo=Urboj gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. | lokoj = {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alakanto]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 38.345278 | Lon-g = -0.483056}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alcalá de Henares|Alcalá]] | Pozicio = right | Lat-g = 40.46666 | Lon-g = -3.36666}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Almagro]] | Pozicio = | Lat-g = 38.888238 | Lon-g = -3.711822}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Arundo]] | Pozicio = left | Lat-g = 36.737222 | Lon-g = -5.164722}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Barcelono]](4) | Pozicio = 4 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 41.3825 | Lon-g = 2.176944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Bilbao]](5) | Pozicio = | Lat-g = 43.256944 | Lon-g = -2.923611}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Castelló]](2) | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.97 | Lon-g = -0.05}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cullera]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 39.16 | Lon-g = -0.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[El Puig de Santa Maria|El Puig]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.58 | Lon-g = -0.305}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ferrol]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -8.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Herrera del Duque]] | Pozicio = top | Lat-g = 39.168611 | Lon-g = -5.051111}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ĥiĥono]](2) | Pozicio = top | Lat-g = 43.533 | Lon-g = -5.7}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ilerdo]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.6166 | Lon-g = 0.6333}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]] | Pozicio = down | Lat-g = 37.6 | Lon-g = -0.9833}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]] | Pozicio = | Lat-g = 37.8 | Lon-g = -4.76}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]] | Pozicio = down | Lat-g = 40.07 | Lon-g = -2.135}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[La Laguna]](2) | Pozicio = | Lat-g = 28.48 | Lon-g = -16.32}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Leono (Hispanio)|Leono]] | Pozicio = | Lat-g = 42.5988 | Lon-g = -5.5669}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Madrido]](5) | Pozicio = 6 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 40.418889 | Lon-g = -3.691944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Malago]](4) | Pozicio = down | Lat-g = 36.716 | Lon-g = -4.416}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Merido (Hispanio)|Merido]] | Pozicio = | Lat-g = 38.91 | Lon-g = -6.33}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Mieres]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 43.25 | Lon-g = -5.77}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Murcio]](2) | Pozicio = | Lat-g = 37.98 | Lon-g = -1.13}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palencio]] | Pozicio = | Lat-g = 42.01 | Lon-g = -4.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Oviedo]] | Pozicio = left | Lat-g = 43.36 | Lon-g = -5.85}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palma de Majorko]] | Pozicio = right | Lat-g = 39.56 | Lon-g = 2.649}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palos de la Frontera]] | Pozicio = left | Lat-g = 37.2277 | Lon-g = -6.89322}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Pontevedro]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.4336 | Lon-g = -8.6475}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sabadell]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 41.54 | Lon-g = 2.10}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Salou]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 41.07416 | Lon-g = 1.138}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sant Cugat del Vallès|Sant Cugat]] | Pozicio = | Lat-g = 41.4747 | Lon-g = 2.08}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Javier (Hispanio)|San Javier]] | Pozicio = right | Lat-g = 37.80 | Lon-g = -0.83}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Lorenzo de El Escorial|San Lorenzo]] | Pozicio = left | Lat-g = 40.59 | Lon-g = -4.1 }} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Sebastián de los Reyes|S. S. de los Reyes]] | Pozicio = top | Lat-g = 40.5469 | Lon-g = -3.625}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -3.8}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santiago de Compostela]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.888 | Lon-g = -8.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sevilo]](3) | Pozicio = top | Lat-g = 37.38 | Lon-g = -5.98}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sorio]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.46 | Lon-g = -2.28}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Terrassa]] | Pozicio = 10 | Lat-g = 41.56 | Lon-g = 2.008}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Teruelo]] | Pozicio = 1 | Lat-g = 40.343611 | Lon-g = -1.107222}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valadolido]](3) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -4.72}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valencio]](4) | Pozicio = 3 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 39.466 | Lon-g = -0.375}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Vigo]](2) | Pozicio = 8 | Lat-g = 42.23 | Lon-g = -8.71}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Zaragozo]](5) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -0.883}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cheste]] | Pozicio = left | Lat-g = 39.493889 | Lon-g = -0.683556}} }} == Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj == {| class="wikitable sortable" !Numero!!Jaro!!Urbo!!Dato |----------------- | [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2026]] || [[Portugalete]] ([[Biskajo]]) || De la [[14a de julio|14a]] ĝis la [[18a de julio]] [[2026]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2026] |----------------- | [[83a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2025]] || [[Sorio]] || De la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[4a de majo]] [[2025]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2025] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250512174147/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2025-05-12 }} |----------------- | [[82a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2024]] || [[Cheste]] || De la [[5a de septembro]] ĝis la [[8a de septembro]] [[2024]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2024] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240909133352/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2024-09-09 }} |----------------- | [[81a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2023]] || [[Sevilo]] || De la [[12a de oktobro]] ĝis la [[15a de oktobro]] [[2023]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/es Hispana Kongreso 2023] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231208132324/https://kongreso.esperanto.es/es |date=2023-12-08 }} |----------------- |[[80a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2022]]||[[Comillas]]||De la [[29a de aprilo]] ĝis la [[3a de majo]] [[2022]]. Vidu retejon en [https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento esperanto.es/kongreso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220216175554/https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento |date=2022-02-16 }}. |----------------- |[[79a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2021]]||Reta||Planita komence por la [[30a de aprilo]] ĝis la [[4a de majo]] [[2020]], en [[Comillas]], sed pro la pandemio de Covid-19 prokrastita unue ĝis oktobro 2020, kaj poste okazigita virtuale la 2an kaj 3an de oktobro 2021. |----------------- |[[78-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2019]]||[[Malago]]||de la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[5a de majo]] [[2019]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 51-a kongreso de [[IFEF]] kaj kun la 21-a kongreso de la [[Andaluzia Esperanto-Unuiĝo]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[77-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2018]]||[[Madrido]]||de la [[20a de julio]] ĝis la [[22a de julio]] [[2018]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 71-a [[ILEI-Kongreso]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[76-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2017]]||[[Teruel]]||de la [[23a de junio]] ĝis la [[25a de junio]] [[2017]] |----------------- |[[75-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2016]]||[[Herrera del Duque]]||de la [[30a de junio]] ĝis la [[4a de julio]] [[2016]] |----------------- |[[74-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2015]]||[[Cullera]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[73-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2014]]||[[Arundo]]||de la 1a ĝis la 4a de majo |----------------- |[[72-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2013]]||[[Zaragozo]]||de la 3a ĝis la 5a de majo |----------------- |[[71-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2012]]||[[Almagro]]||de la 27a de aprilo ĝis la 2a de majo |----------------- |[[70-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2011]]||[[San Lorenzo de El Escorial]]||de la 28a de junio al la 2a de julio |----------------- |[[69-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2010]]||[[Santiago de Compostela]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[68-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2009]]||[[Malago]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[67-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2008]]||[[Kvenko (Hispanio)|Kuenko]]||de la 3a al la 6a de julio |----------------- |66||[[2007]]||[[Palos de la Frontera]]|| |----------------- |65||[[2006]]||[[El Puig de Santa Maria|El Puig]] - [[Provinco Valencio]]|| |----------------- |[[64-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2005]]||[[Alcalá de Henares]]<ref>La ĉefa temo estis [[Don-Kiĥoto el Manĉo]], okaze de la kvarcenta datreveno de la publikigo de la verko</ref>||de la 7a ĝis la 10a de julio |----------------- |[[63-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2004]]||[[Bilbao]]<ref>Koincidis kun la 6-a [[Eŭropa Esperanto-Kongreso]]</ref>||de la 25a al 29a de aŭgusto |----------------- |[[62-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2003]]||[[Valencio]]||de la 15a ĝis la 20a de julio |----------------- |[[61-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2002]]||[[Alakanto]]||de la 1a ĝis la 4a de aŭgusto |----------------- |[[60-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2001]]||[[San Javier (Hispanio)|San Javier]] ([[Murcio]]) ||de la 22a ĝis la 24a de junio <ref>[[Kajeroj el la Sudo]] [http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm n-ro 51] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828074504/http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm |date=2008-08-28 }}</ref> kaj de la 25a ĝis la 30a de junio 2001, Santiago de la Ribera |----------------- |59||[[2000]]||[[San Sebastián de los Reyes]] ([[Madrido]])||de la 29a de aprilo ĝis la 1a de majo |----------------- |[[58-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1999]]||[[Castellón]]||de la 24a ĝis la 28a de julio |----------------- |[[57-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1998]]||[[Valadolido]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[56-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1997]]||[[Valencio]]||de la 8a ĝis la 13a de julio |----------------- |55||[[1996]]||[[Murcio]]|| |----------------- |54||[[1995]]||[[Salou]]|| |----------------- |[[53-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1994]]||[[Malago]]||de la 16a ĝis la 21a de julio <ref>[[Boletín|Boletín de HEF]] [http://www.esperanto.es/boletin/bol317.pdf num. 317]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |----------------- |[[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1992]]<ref>En 1993 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Valencio</ref>||[[Merido (Hispanio)|Merido]]||de la 30a de aprilo ĝis la 3a de majo |----------------- |[[51-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1991]]||[[La Laguna]]||de la 14-a ĝis la 19-a de julio |----------------- |[[50-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1990]]||[[Sant Cugat del Vallès]]||de la 11-a ĝis la 16-a de julio |----------------- |[[49-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1989]]||[[Bilbao]]||de la 19-a ĝis la 23-a de julio |----------------- |[[48-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1988]]||[[Valencio]]||de la 14-a ĝis la 18-a de julio |----------------- |[[47-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1987]]||[[Madrido]]||de la 16-a ĝis la 20-a de aprilo |----------------- |[[46-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1986]]||[[Vigo]]||de la 15-a ĝis la 20-a de julio |----------------- |45||[[1985]]||[[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]|| |----------------- |[[44-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1984]]||[[Sevilo]]||de la 6-a ĝis la 12-a de julio |----------------- |43||[[1983]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[42-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1982]]||[[Malago]]||de la 16-a ĝis la 21-a de julio |----------------- |41||[[1981]]||[[Murcio]]|| |----------------- |40||[[1980]]||[[Madrido]]|| |----------------- |39||[[1979]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |38||[[1978]]||[[Leono (Hispanio)|Leono]]|| |----------------- |37||[[1977]]||[[Sabadell]]|| |----------------- |36||[[1976]]||[[Ferrol]]|| |----------------- |[[35-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1975]]||[[Ilerdo]]||de la 18a ĝis la 22a de julio |----------------- |34||[[1974]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |33||[[1973]]||[[Madrido]]|| |----------------- |32||[[1972]]||[[Vigo]]|| |----------------- |31||[[1971]]||[[Alakanto]]|| |----------------- |[[30-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1970]]||[[Mieres]]||de la 18a ĝis la 23a de julio |----------------- |[[29-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1969]]<ref>En 1968 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Madrido</ref>||[[La Laguna]]||de la 5a ĝis la 10a de julio |----------------- |28||[[1967]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[27-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1966]]||[[Bilbao]]||de la 19a ĝis la 23a de julio |----------------- |[[26-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1965]]||[[Palencio]]||de la 20a ĝis la 24a de julio |----------------- |[[25-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1964]]||[[Valencio]]||de la 21a ĝis la 24a de julio (farota) |----------------- |24||[[1963]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |[[23-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1962]]||[[Valadolido]]||de la 24a ĝis la 27a de julio |----------------- |22||[[1961]]||[[Palma de Majorko]]|| |----------------- |21||[[1960]]||[[Pontevedro]]|| |----------------- |[[20-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1959]]||[[Malago]]||de la 18a ĝis la 23a de aŭgusto |----------------- |[[19-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1958]]||[[Castellón]]||de la 24a ĝis la 28a de julio |----------------- |18||[[1957]]||[[Madrido]]|| |----------------- |17||[[1956]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |[[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1955]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |[[15-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1954]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[14-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1953]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[13-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1952]]||[[Valencio]]||de la 26a al la 29a de julio |----------------- |[[12-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1951]]||[[Tarrasa]]|| |----------------- |11||[[1936]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |10||[[1933]]||[[Santandero (Hispanio)|Santandero]]|| |----------------- |9||[[1932]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[8-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1929]]||[[Oviedo]]|| |----------------- |[[7-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1928]]||[[Sevilo]]|| |----------------- |[[6-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1926]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[5-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1925]]||[[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]]|| |----------------- |[[4-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1924]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[3-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1923]]||[[Valencio]]|| |----------------- |[[2-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1921]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[1-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1920]]||[[Barcelono]]|| |} ==Provincoj kie okazis plej multaj HEK-oj== * Madrido (8) * Barcelono (7) * Valencio (7) * Biskajo (5) * Malago (5) * Zaragozo (5) * Asturio (4) * Murcio (4) * Pontevedro (3) * Sevilo (3) * Valadolido (3) ==Provincoj kie neniam okazis HEK== Lugo, Ourense, Gipuzko, Arabo, Rioĥo, Burgoso, Segovio, Avilo, Salamanko, Zamoro, Cáceres, Toledo, Gvadalaĥaro, Albacete, Huesca, Ĝirono, Ilerdo, Ĥaeno, Kordovo, Almerio, Kadizo, Granda Kanario (22). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://kongreso.esperanto.es/eo Paĝo pri la Kongresoj en la retejo de HEF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230417202941/https://kongreso.esperanto.es/eo |date=2023-04-17 }} * [http://maps.google.es/maps/ms?msa=0&msid=203721317763863211410.0004b6fab9bfe19bcc8dc Mapo kun ĉiuj hispanaj kongresoj kaj internaciaj kongresoj okazintaj en Hispanio] * [https://www.podkasto.net/2016/07/19/la-115a-elsendo/ Sonraporto] el la jubilea 75a Hispana Kongreso de Esperanto. [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto| ]] [[Kategorio:Hispana Esperanto-Federacio]] glgjggamco8tewsja67xd84wijvy1e7 9392205 9392201 2026-06-04T18:48:45Z Kani 670 /* Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj */ 9392205 wikitext text/x-wiki {{Unua}} [[Dosiero:Komuna-foto.jpg|eta|600px|Komuna foto de 76-a Hispana Kongreso de Esperanto en Teruelo.]] La '''Hispana Esperanto-Kongreso''' estas jare okazanta [[Esperanto-renkontiĝo]] de esperantistoj de [[Hispanio]], organizata de [[Hispana Esperanto-Federacio]]. En la numero de Kongresoj estas ĝenerale enkalkulataj la tri nomataj "Diskutantaj kunvenoj de Esperantistoj de Iberaj landoj" en [[Barcelono]] (25a-30a de junio 1920), [[Zaragozo]] (26a-29a de majo 1921) kaj [[Valencio]] (printempo de 1923).<ref>Nomitaj "Asamblea Deliberante de Esperantistas de Tierras Ibéricas" en Kongreslibro de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]], [[Ĥiĥono]], 1955, 32 paĝoj sen paĝonumerigo.</ref> La 4-a okazinta en [[Bilbao]] jam estis nomata Kongreso. 7 kromaj kongresoj okazis antaŭ la [[Hispana Enlanda Milito|interna milito]]. En [[1951]] okazis la unua postmilita Kongreso en [[Terrassa]] (proksime al Barcelono). De tiam la kunvenoj okazas ĉiujare, preskaŭ ĉiam en someraj monatoj. == Kongresaj urboj == Jen mapo kun la urboj iam gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. Oni interkrampe indikas nombron de kongresoj en plurfoje gastigintaj urboj. Verda koloro indikas, ke la urbo iam gastigis [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalan Kongreson de Esperanto]]. {{Situo sur mapo/+ | Hispanio | Larĝo=800 | Floso= center | Titolo=Urboj gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. | lokoj = {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alakanto]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 38.345278 | Lon-g = -0.483056}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alcalá de Henares|Alcalá]] | Pozicio = right | Lat-g = 40.46666 | Lon-g = -3.36666}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Almagro]] | Pozicio = | Lat-g = 38.888238 | Lon-g = -3.711822}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Arundo]] | Pozicio = left | Lat-g = 36.737222 | Lon-g = -5.164722}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Barcelono]](4) | Pozicio = 4 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 41.3825 | Lon-g = 2.176944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Bilbao]](5) | Pozicio = | Lat-g = 43.256944 | Lon-g = -2.923611}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Castelló]](2) | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.97 | Lon-g = -0.05}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cullera]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 39.16 | Lon-g = -0.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[El Puig de Santa Maria|El Puig]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.58 | Lon-g = -0.305}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ferrol]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -8.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Herrera del Duque]] | Pozicio = top | Lat-g = 39.168611 | Lon-g = -5.051111}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ĥiĥono]](2) | Pozicio = top | Lat-g = 43.533 | Lon-g = -5.7}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ilerdo]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.6166 | Lon-g = 0.6333}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]] | Pozicio = down | Lat-g = 37.6 | Lon-g = -0.9833}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]] | Pozicio = | Lat-g = 37.8 | Lon-g = -4.76}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]] | Pozicio = down | Lat-g = 40.07 | Lon-g = -2.135}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[La Laguna]](2) | Pozicio = | Lat-g = 28.48 | Lon-g = -16.32}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Leono (Hispanio)|Leono]] | Pozicio = | Lat-g = 42.5988 | Lon-g = -5.5669}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Madrido]](5) | Pozicio = 6 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 40.418889 | Lon-g = -3.691944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Malago]](4) | Pozicio = down | Lat-g = 36.716 | Lon-g = -4.416}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Merido (Hispanio)|Merido]] | Pozicio = | Lat-g = 38.91 | Lon-g = -6.33}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Mieres]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 43.25 | Lon-g = -5.77}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Murcio]](2) | Pozicio = | Lat-g = 37.98 | Lon-g = -1.13}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palencio]] | Pozicio = | Lat-g = 42.01 | Lon-g = -4.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Oviedo]] | Pozicio = left | Lat-g = 43.36 | Lon-g = -5.85}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palma de Majorko]] | Pozicio = right | Lat-g = 39.56 | Lon-g = 2.649}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palos de la Frontera]] | Pozicio = left | Lat-g = 37.2277 | Lon-g = -6.89322}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Pontevedro]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.4336 | Lon-g = -8.6475}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sabadell]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 41.54 | Lon-g = 2.10}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Salou]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 41.07416 | Lon-g = 1.138}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sant Cugat del Vallès|Sant Cugat]] | Pozicio = | Lat-g = 41.4747 | Lon-g = 2.08}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Javier (Hispanio)|San Javier]] | Pozicio = right | Lat-g = 37.80 | Lon-g = -0.83}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Lorenzo de El Escorial|San Lorenzo]] | Pozicio = left | Lat-g = 40.59 | Lon-g = -4.1 }} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Sebastián de los Reyes|S. S. de los Reyes]] | Pozicio = top | Lat-g = 40.5469 | Lon-g = -3.625}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -3.8}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santiago de Compostela]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.888 | Lon-g = -8.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sevilo]](3) | Pozicio = top | Lat-g = 37.38 | Lon-g = -5.98}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sorio]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.46 | Lon-g = -2.28}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Terrassa]] | Pozicio = 10 | Lat-g = 41.56 | Lon-g = 2.008}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Teruelo]] | Pozicio = 1 | Lat-g = 40.343611 | Lon-g = -1.107222}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valadolido]](3) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -4.72}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valencio]](4) | Pozicio = 3 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 39.466 | Lon-g = -0.375}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Vigo]](2) | Pozicio = 8 | Lat-g = 42.23 | Lon-g = -8.71}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Zaragozo]](5) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -0.883}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cheste]] | Pozicio = left | Lat-g = 39.493889 | Lon-g = -0.683556}} }} == Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj == {| class="wikitable sortable" !Numero!!Jaro!!Urbo!!Dato |----------------- | [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2026]] || [[Portugalete]] ([[Biskajo]]) || De la [[14a de julio|14a]] ĝis la [[18a de julio]] [[2026]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2026] |----------------- | [[83a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2025]] || [[Sorio]] || De la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[4a de majo]] [[2025]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2025] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250512174147/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2025-05-12 }} |----------------- | [[82a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2024]] || [[Cheste]] || De la [[5a de septembro]] ĝis la [[8a de septembro]] [[2024]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2024] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240909133352/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2024-09-09 }} |----------------- | [[81a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2023]] || [[Sevilo]] || De la [[12a de oktobro]] ĝis la [[15a de oktobro]] [[2023]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/es Hispana Kongreso 2023] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231208132324/https://kongreso.esperanto.es/es |date=2023-12-08 }} |----------------- |[[80a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2022]]||[[Comillas]]||De la [[29a de aprilo]] ĝis la [[3a de majo]] [[2022]]. Vidu retejon en [https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento esperanto.es/kongreso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220216175554/https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento |date=2022-02-16 }}. |----------------- |[[79a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2021]]||Reta||Planita komence por la [[30a de aprilo]] ĝis la [[4a de majo]] [[2020]], en [[Comillas]], sed pro la pandemio de Covid-19 prokrastita unue ĝis oktobro 2020, kaj poste okazigita virtuale la 2an kaj 3an de oktobro 2021. |----------------- |[[78-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2019]]||[[Malago]]||de la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[5a de majo]] [[2019]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 51-a kongreso de [[IFEF]] kaj kun la 21-a kongreso de la [[Andaluzia Esperanto-Unuiĝo]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[77-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2018]]||[[Madrido]]||de la [[20a de julio]] ĝis la [[22a de julio]] [[2018]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 71-a [[ILEI-Kongreso]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[76-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2017]]||[[Teruel]]||de la [[23a de junio]] ĝis la [[25a de junio]] [[2017]] |----------------- |[[75-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2016]]||[[Herrera del Duque]]||de la [[30a de junio]] ĝis la [[4a de julio]] [[2016]] |----------------- |[[74-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2015]]||[[Cullera]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[73-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2014]]||[[Arundo]]||de la 1a ĝis la 4a de majo |----------------- |[[72-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2013]]||[[Zaragozo]]||de la 3a ĝis la 5a de majo |----------------- |[[71-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2012]]||[[Almagro]]||de la 27a de aprilo ĝis la 2a de majo |----------------- |[[70-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2011]]||[[San Lorenzo de El Escorial]]||de la 28a de junio al la 2a de julio |----------------- |[[69-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2010]]||[[Santiago de Compostela]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[68-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2009]]||[[Malago]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[67-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2008]]||[[Kvenko (Hispanio)|Kuenko]]||de la 3a al la 6a de julio |----------------- |66||[[2007]]||[[Palos de la Frontera]]|| |----------------- |65||[[2006]]||[[El Puig de Santa Maria|El Puig]] - [[Provinco Valencio]]|| |----------------- |[[64-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2005]]||[[Alcalá de Henares]]<ref>La ĉefa temo estis [[Don-Kiĥoto el Manĉo]], okaze de la kvarcenta datreveno de la publikigo de la verko</ref>||de la 7a ĝis la 10a de julio |----------------- |[[63-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2004]]||[[Bilbao]]<ref>Koincidis kun la 6-a [[Eŭropa Esperanto-Kongreso]]</ref>||de la 25a al 29a de aŭgusto |----------------- |[[62-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2003]]||[[Valencio]]||de la 15a ĝis la 20a de julio |----------------- |[[61-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2002]]||[[Alakanto]]||de la 1a ĝis la 4a de aŭgusto |----------------- |[[60-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2001]]||[[San Javier (Hispanio)|San Javier]] ([[Murcio]]) ||de la 22a ĝis la 24a de junio <ref>[[Kajeroj el la Sudo]] [http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm n-ro 51] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828074504/http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm |date=2008-08-28 }}</ref> kaj de la 25a ĝis la 30a de junio 2001, Santiago de la Ribera |----------------- |59||[[2000]]||[[San Sebastián de los Reyes]] ([[Madrido]])||de la 29a de aprilo ĝis la 1a de majo |----------------- |[[58-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1999]]||[[Castellón]]||de la 24a ĝis la 28a de julio (farota) |----------------- |[[57-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1998]]||[[Valadolido]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[56-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1997]]||[[Valencio]]||de la 8a ĝis la 13a de julio |----------------- |55||[[1996]]||[[Murcio]]|| |----------------- |54||[[1995]]||[[Salou]]|| |----------------- |[[53-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1994]]||[[Malago]]||de la 16a ĝis la 21a de julio <ref>[[Boletín|Boletín de HEF]] [http://www.esperanto.es/boletin/bol317.pdf num. 317]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |----------------- |[[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1992]]<ref>En 1993 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Valencio</ref>||[[Merido (Hispanio)|Merido]]||de la 30a de aprilo ĝis la 3a de majo |----------------- |[[51-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1991]]||[[La Laguna]]||de la 14-a ĝis la 19-a de julio |----------------- |[[50-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1990]]||[[Sant Cugat del Vallès]]||de la 11-a ĝis la 16-a de julio |----------------- |[[49-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1989]]||[[Bilbao]]||de la 19-a ĝis la 23-a de julio |----------------- |[[48-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1988]]||[[Valencio]]||de la 14-a ĝis la 18-a de julio |----------------- |[[47-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1987]]||[[Madrido]]||de la 16-a ĝis la 20-a de aprilo |----------------- |[[46-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1986]]||[[Vigo]]||de la 15-a ĝis la 20-a de julio |----------------- |45||[[1985]]||[[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]|| |----------------- |[[44-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1984]]||[[Sevilo]]||de la 6-a ĝis la 12-a de julio |----------------- |43||[[1983]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[42-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1982]]||[[Malago]]||de la 16-a ĝis la 21-a de julio |----------------- |41||[[1981]]||[[Murcio]]|| |----------------- |40||[[1980]]||[[Madrido]]|| |----------------- |39||[[1979]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |38||[[1978]]||[[Leono (Hispanio)|Leono]]|| |----------------- |37||[[1977]]||[[Sabadell]]|| |----------------- |36||[[1976]]||[[Ferrol]]|| |----------------- |[[35-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1975]]||[[Ilerdo]]||de la 18a ĝis la 22a de julio |----------------- |34||[[1974]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |33||[[1973]]||[[Madrido]]|| |----------------- |32||[[1972]]||[[Vigo]]|| |----------------- |31||[[1971]]||[[Alakanto]]|| |----------------- |[[30-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1970]]||[[Mieres]]||de la 18a ĝis la 23a de julio |----------------- |[[29-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1969]]<ref>En 1968 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Madrido</ref>||[[La Laguna]]||de la 5a ĝis la 10a de julio |----------------- |28||[[1967]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[27-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1966]]||[[Bilbao]]||de la 19a ĝis la 23a de julio |----------------- |[[26-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1965]]||[[Palencio]]||de la 20a ĝis la 24a de julio |----------------- |[[25-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1964]]||[[Valencio]]||de la 21a ĝis la 24a de julio (farota) |----------------- |24||[[1963]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |[[23-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1962]]||[[Valadolido]]||de la 24a ĝis la 27a de julio |----------------- |22||[[1961]]||[[Palma de Majorko]]|| |----------------- |21||[[1960]]||[[Pontevedro]]|| |----------------- |[[20-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1959]]||[[Malago]]||de la 18a ĝis la 23a de aŭgusto |----------------- |[[19-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1958]]||[[Castellón]]||de la 24a ĝis la 28a de julio |----------------- |18||[[1957]]||[[Madrido]]|| |----------------- |17||[[1956]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |[[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1955]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |[[15-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1954]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[14-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1953]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[13-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1952]]||[[Valencio]]||de la 26a al la 29a de julio |----------------- |[[12-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1951]]||[[Tarrasa]]|| |----------------- |11||[[1936]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |10||[[1933]]||[[Santandero (Hispanio)|Santandero]]|| |----------------- |9||[[1932]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[8-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1929]]||[[Oviedo]]|| |----------------- |[[7-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1928]]||[[Sevilo]]|| |----------------- |[[6-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1926]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[5-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1925]]||[[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]]|| |----------------- |[[4-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1924]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[3-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1923]]||[[Valencio]]|| |----------------- |[[2-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1921]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[1-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1920]]||[[Barcelono]]|| |} ==Provincoj kie okazis plej multaj HEK-oj== * Madrido (8) * Barcelono (7) * Valencio (7) * Biskajo (5) * Malago (5) * Zaragozo (5) * Asturio (4) * Murcio (4) * Pontevedro (3) * Sevilo (3) * Valadolido (3) ==Provincoj kie neniam okazis HEK== Lugo, Ourense, Gipuzko, Arabo, Rioĥo, Burgoso, Segovio, Avilo, Salamanko, Zamoro, Cáceres, Toledo, Gvadalaĥaro, Albacete, Huesca, Ĝirono, Ilerdo, Ĥaeno, Kordovo, Almerio, Kadizo, Granda Kanario (22). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://kongreso.esperanto.es/eo Paĝo pri la Kongresoj en la retejo de HEF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230417202941/https://kongreso.esperanto.es/eo |date=2023-04-17 }} * [http://maps.google.es/maps/ms?msa=0&msid=203721317763863211410.0004b6fab9bfe19bcc8dc Mapo kun ĉiuj hispanaj kongresoj kaj internaciaj kongresoj okazintaj en Hispanio] * [https://www.podkasto.net/2016/07/19/la-115a-elsendo/ Sonraporto] el la jubilea 75a Hispana Kongreso de Esperanto. [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto| ]] [[Kategorio:Hispana Esperanto-Federacio]] 8m1pnfioc772dx3iydsr23rbqt4lmoe 9392208 9392205 2026-06-04T18:53:23Z Kani 670 /* Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj */ 9392208 wikitext text/x-wiki {{Unua}} [[Dosiero:Komuna-foto.jpg|eta|600px|Komuna foto de 76-a Hispana Kongreso de Esperanto en Teruelo.]] La '''Hispana Esperanto-Kongreso''' estas jare okazanta [[Esperanto-renkontiĝo]] de esperantistoj de [[Hispanio]], organizata de [[Hispana Esperanto-Federacio]]. En la numero de Kongresoj estas ĝenerale enkalkulataj la tri nomataj "Diskutantaj kunvenoj de Esperantistoj de Iberaj landoj" en [[Barcelono]] (25a-30a de junio 1920), [[Zaragozo]] (26a-29a de majo 1921) kaj [[Valencio]] (printempo de 1923).<ref>Nomitaj "Asamblea Deliberante de Esperantistas de Tierras Ibéricas" en Kongreslibro de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]], [[Ĥiĥono]], 1955, 32 paĝoj sen paĝonumerigo.</ref> La 4-a okazinta en [[Bilbao]] jam estis nomata Kongreso. 7 kromaj kongresoj okazis antaŭ la [[Hispana Enlanda Milito|interna milito]]. En [[1951]] okazis la unua postmilita Kongreso en [[Terrassa]] (proksime al Barcelono). De tiam la kunvenoj okazas ĉiujare, preskaŭ ĉiam en someraj monatoj. == Kongresaj urboj == Jen mapo kun la urboj iam gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. Oni interkrampe indikas nombron de kongresoj en plurfoje gastigintaj urboj. Verda koloro indikas, ke la urbo iam gastigis [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalan Kongreson de Esperanto]]. {{Situo sur mapo/+ | Hispanio | Larĝo=800 | Floso= center | Titolo=Urboj gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. | lokoj = {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alakanto]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 38.345278 | Lon-g = -0.483056}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alcalá de Henares|Alcalá]] | Pozicio = right | Lat-g = 40.46666 | Lon-g = -3.36666}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Almagro]] | Pozicio = | Lat-g = 38.888238 | Lon-g = -3.711822}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Arundo]] | Pozicio = left | Lat-g = 36.737222 | Lon-g = -5.164722}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Barcelono]](4) | Pozicio = 4 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 41.3825 | Lon-g = 2.176944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Bilbao]](5) | Pozicio = | Lat-g = 43.256944 | Lon-g = -2.923611}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Castelló]](2) | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.97 | Lon-g = -0.05}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cullera]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 39.16 | Lon-g = -0.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[El Puig de Santa Maria|El Puig]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.58 | Lon-g = -0.305}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ferrol]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -8.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Herrera del Duque]] | Pozicio = top | Lat-g = 39.168611 | Lon-g = -5.051111}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ĥiĥono]](2) | Pozicio = top | Lat-g = 43.533 | Lon-g = -5.7}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ilerdo]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.6166 | Lon-g = 0.6333}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]] | Pozicio = down | Lat-g = 37.6 | Lon-g = -0.9833}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]] | Pozicio = | Lat-g = 37.8 | Lon-g = -4.76}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]] | Pozicio = down | Lat-g = 40.07 | Lon-g = -2.135}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[La Laguna]](2) | Pozicio = | Lat-g = 28.48 | Lon-g = -16.32}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Leono (Hispanio)|Leono]] | Pozicio = | Lat-g = 42.5988 | Lon-g = -5.5669}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Madrido]](5) | Pozicio = 6 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 40.418889 | Lon-g = -3.691944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Malago]](4) | Pozicio = down | Lat-g = 36.716 | Lon-g = -4.416}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Merido (Hispanio)|Merido]] | Pozicio = | Lat-g = 38.91 | Lon-g = -6.33}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Mieres]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 43.25 | Lon-g = -5.77}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Murcio]](2) | Pozicio = | Lat-g = 37.98 | Lon-g = -1.13}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palencio]] | Pozicio = | Lat-g = 42.01 | Lon-g = -4.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Oviedo]] | Pozicio = left | Lat-g = 43.36 | Lon-g = -5.85}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palma de Majorko]] | Pozicio = right | Lat-g = 39.56 | Lon-g = 2.649}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palos de la Frontera]] | Pozicio = left | Lat-g = 37.2277 | Lon-g = -6.89322}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Pontevedro]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.4336 | Lon-g = -8.6475}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sabadell]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 41.54 | Lon-g = 2.10}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Salou]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 41.07416 | Lon-g = 1.138}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sant Cugat del Vallès|Sant Cugat]] | Pozicio = | Lat-g = 41.4747 | Lon-g = 2.08}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Javier (Hispanio)|San Javier]] | Pozicio = right | Lat-g = 37.80 | Lon-g = -0.83}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Lorenzo de El Escorial|San Lorenzo]] | Pozicio = left | Lat-g = 40.59 | Lon-g = -4.1 }} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Sebastián de los Reyes|S. S. de los Reyes]] | Pozicio = top | Lat-g = 40.5469 | Lon-g = -3.625}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -3.8}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santiago de Compostela]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.888 | Lon-g = -8.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sevilo]](3) | Pozicio = top | Lat-g = 37.38 | Lon-g = -5.98}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sorio]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.46 | Lon-g = -2.28}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Terrassa]] | Pozicio = 10 | Lat-g = 41.56 | Lon-g = 2.008}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Teruelo]] | Pozicio = 1 | Lat-g = 40.343611 | Lon-g = -1.107222}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valadolido]](3) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -4.72}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valencio]](4) | Pozicio = 3 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 39.466 | Lon-g = -0.375}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Vigo]](2) | Pozicio = 8 | Lat-g = 42.23 | Lon-g = -8.71}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Zaragozo]](5) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -0.883}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cheste]] | Pozicio = left | Lat-g = 39.493889 | Lon-g = -0.683556}} }} == Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj == {| class="wikitable sortable" !Numero!!Jaro!!Urbo!!Dato |----------------- | [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2026]] || [[Portugalete]] ([[Biskajo]]) || De la [[14a de julio|14a]] ĝis la [[18a de julio]] [[2026]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2026] |----------------- | [[83a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2025]] || [[Sorio]] || De la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[4a de majo]] [[2025]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2025] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250512174147/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2025-05-12 }} |----------------- | [[82a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2024]] || [[Cheste]] || De la [[5a de septembro]] ĝis la [[8a de septembro]] [[2024]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2024] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240909133352/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2024-09-09 }} |----------------- | [[81a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2023]] || [[Sevilo]] || De la [[12a de oktobro]] ĝis la [[15a de oktobro]] [[2023]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/es Hispana Kongreso 2023] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231208132324/https://kongreso.esperanto.es/es |date=2023-12-08 }} |----------------- |[[80a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2022]]||[[Comillas]]||De la [[29a de aprilo]] ĝis la [[3a de majo]] [[2022]]. Vidu retejon en [https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento esperanto.es/kongreso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220216175554/https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento |date=2022-02-16 }}. |----------------- |[[79a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2021]]||Reta||Planita komence por la [[30a de aprilo]] ĝis la [[4a de majo]] [[2020]], en [[Comillas]], sed pro la pandemio de Covid-19 prokrastita unue ĝis oktobro 2020, kaj poste okazigita virtuale la 2an kaj 3an de oktobro 2021. |----------------- |[[78-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2019]]||[[Malago]]||de la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[5a de majo]] [[2019]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 51-a kongreso de [[IFEF]] kaj kun la 21-a kongreso de la [[Andaluzia Esperanto-Unuiĝo]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[77-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2018]]||[[Madrido]]||de la [[20a de julio]] ĝis la [[22a de julio]] [[2018]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 71-a [[ILEI-Kongreso]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[76-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2017]]||[[Teruel]]||de la [[23a de junio]] ĝis la [[25a de junio]] [[2017]] |----------------- |[[75-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2016]]||[[Herrera del Duque]]||de la [[30a de junio]] ĝis la [[4a de julio]] [[2016]] |----------------- |[[74-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2015]]||[[Cullera]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[73-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2014]]||[[Arundo]]||de la 1a ĝis la 4a de majo |----------------- |[[72-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2013]]||[[Zaragozo]]||de la 3a ĝis la 5a de majo |----------------- |[[71-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2012]]||[[Almagro]]||de la 27a de aprilo ĝis la 2a de majo |----------------- |[[70-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2011]]||[[San Lorenzo de El Escorial]]||de la 28a de junio al la 2a de julio |----------------- |[[69-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2010]]||[[Santiago de Compostela]]||de la 2a al la 5a de julio (rearanĝita) |----------------- |[[68-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2009]]||[[Malago]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[67-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2008]]||[[Kvenko (Hispanio)|Kuenko]]||de la 3a al la 6a de julio |----------------- |66||[[2007]]||[[Palos de la Frontera]]|| |----------------- |65||[[2006]]||[[El Puig de Santa Maria|El Puig]] - [[Provinco Valencio]]|| |----------------- |[[64-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2005]]||[[Alcalá de Henares]]<ref>La ĉefa temo estis [[Don-Kiĥoto el Manĉo]], okaze de la kvarcenta datreveno de la publikigo de la verko</ref>||de la 7a ĝis la 10a de julio |----------------- |[[63-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2004]]||[[Bilbao]]<ref>Koincidis kun la 6-a [[Eŭropa Esperanto-Kongreso]]</ref>||de la 25a al 29a de aŭgusto |----------------- |[[62-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2003]]||[[Valencio]]||de la 15a ĝis la 20a de julio |----------------- |[[61-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2002]]||[[Alakanto]]||de la 1a ĝis la 4a de aŭgusto |----------------- |[[60-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2001]]||[[San Javier (Hispanio)|San Javier]] ([[Murcio]]) ||de la 22a ĝis la 24a de junio <ref>[[Kajeroj el la Sudo]] [http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm n-ro 51] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828074504/http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm |date=2008-08-28 }}</ref> kaj de la 25a ĝis la 30a de junio 2001, Santiago de la Ribera |----------------- |59||[[2000]]||[[San Sebastián de los Reyes]] ([[Madrido]])||de la 29a de aprilo ĝis la 1a de majo |----------------- |[[58-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1999]]||[[Castellón]]||de la 24a ĝis la 28a de julio (farota) |----------------- |[[57-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1998]]||[[Valadolido]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[56-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1997]]||[[Valencio]]||de la 8a ĝis la 13a de julio |----------------- |55||[[1996]]||[[Murcio]]|| |----------------- |54||[[1995]]||[[Salou]]|| |----------------- |[[53-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1994]]||[[Malago]]||de la 16a ĝis la 21a de julio <ref>[[Boletín|Boletín de HEF]] [http://www.esperanto.es/boletin/bol317.pdf num. 317]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |----------------- |[[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1992]]<ref>En 1993 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Valencio</ref>||[[Merido (Hispanio)|Merido]]||de la 30a de aprilo ĝis la 3a de majo |----------------- |[[51-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1991]]||[[La Laguna]]||de la 14-a ĝis la 19-a de julio |----------------- |[[50-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1990]]||[[Sant Cugat del Vallès]]||de la 11-a ĝis la 16-a de julio |----------------- |[[49-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1989]]||[[Bilbao]]||de la 19-a ĝis la 23-a de julio |----------------- |[[48-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1988]]||[[Valencio]]||de la 14-a ĝis la 18-a de julio |----------------- |[[47-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1987]]||[[Madrido]]||de la 16-a ĝis la 20-a de aprilo |----------------- |[[46-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1986]]||[[Vigo]]||de la 15-a ĝis la 20-a de julio |----------------- |45||[[1985]]||[[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]|| |----------------- |[[44-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1984]]||[[Sevilo]]||de la 6-a ĝis la 12-a de julio |----------------- |43||[[1983]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[42-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1982]]||[[Malago]]||de la 16-a ĝis la 21-a de julio |----------------- |41||[[1981]]||[[Murcio]]|| |----------------- |40||[[1980]]||[[Madrido]]|| |----------------- |39||[[1979]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |38||[[1978]]||[[Leono (Hispanio)|Leono]]|| |----------------- |37||[[1977]]||[[Sabadell]]|| |----------------- |36||[[1976]]||[[Ferrol]]|| |----------------- |[[35-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1975]]||[[Ilerdo]]||de la 18a ĝis la 22a de julio |----------------- |34||[[1974]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |33||[[1973]]||[[Madrido]]|| |----------------- |32||[[1972]]||[[Vigo]]|| |----------------- |31||[[1971]]||[[Alakanto]]|| |----------------- |[[30-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1970]]||[[Mieres]]||de la 18a ĝis la 23a de julio |----------------- |[[29-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1969]]<ref>En 1968 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Madrido</ref>||[[La Laguna]]||de la 5a ĝis la 10a de julio |----------------- |28||[[1967]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[27-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1966]]||[[Bilbao]]||de la 19a ĝis la 23a de julio |----------------- |[[26-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1965]]||[[Palencio]]||de la 20a ĝis la 24a de julio |----------------- |[[25-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1964]]||[[Valencio]]||de la 21a ĝis la 24a de julio (farota) |----------------- |24||[[1963]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |[[23-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1962]]||[[Valadolido]]||de la 24a ĝis la 27a de julio |----------------- |22||[[1961]]||[[Palma de Majorko]]|| |----------------- |21||[[1960]]||[[Pontevedro]]|| |----------------- |[[20-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1959]]||[[Malago]]||de la 18a ĝis la 23a de aŭgusto |----------------- |[[19-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1958]]||[[Castellón]]||de la 24a ĝis la 28a de julio |----------------- |18||[[1957]]||[[Madrido]]|| |----------------- |17||[[1956]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |[[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1955]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |[[15-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1954]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[14-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1953]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[13-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1952]]||[[Valencio]]||de la 26a al la 29a de julio |----------------- |[[12-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1951]]||[[Tarrasa]]|| |----------------- |11||[[1936]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |10||[[1933]]||[[Santandero (Hispanio)|Santandero]]|| |----------------- |9||[[1932]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[8-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1929]]||[[Oviedo]]|| |----------------- |[[7-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1928]]||[[Sevilo]]|| |----------------- |[[6-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1926]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[5-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1925]]||[[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]]|| |----------------- |[[4-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1924]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[3-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1923]]||[[Valencio]]|| |----------------- |[[2-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1921]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[1-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1920]]||[[Barcelono]]|| |} ==Provincoj kie okazis plej multaj HEK-oj== * Madrido (8) * Barcelono (7) * Valencio (7) * Biskajo (5) * Malago (5) * Zaragozo (5) * Asturio (4) * Murcio (4) * Pontevedro (3) * Sevilo (3) * Valadolido (3) ==Provincoj kie neniam okazis HEK== Lugo, Ourense, Gipuzko, Arabo, Rioĥo, Burgoso, Segovio, Avilo, Salamanko, Zamoro, Cáceres, Toledo, Gvadalaĥaro, Albacete, Huesca, Ĝirono, Ilerdo, Ĥaeno, Kordovo, Almerio, Kadizo, Granda Kanario (22). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://kongreso.esperanto.es/eo Paĝo pri la Kongresoj en la retejo de HEF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230417202941/https://kongreso.esperanto.es/eo |date=2023-04-17 }} * [http://maps.google.es/maps/ms?msa=0&msid=203721317763863211410.0004b6fab9bfe19bcc8dc Mapo kun ĉiuj hispanaj kongresoj kaj internaciaj kongresoj okazintaj en Hispanio] * [https://www.podkasto.net/2016/07/19/la-115a-elsendo/ Sonraporto] el la jubilea 75a Hispana Kongreso de Esperanto. [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto| ]] [[Kategorio:Hispana Esperanto-Federacio]] ao0wodrgwxxsbg8cxp7m3hukbpuyiek 0 48248 9392069 9271726 2026-06-04T16:01:36Z ~2026-33329-75 258135 /* Eksteraj ligiloj */ 9392069 wikitext text/x-wiki {{Informkesto ludo}} [[Dosiero:Cross-hatching.png|eta|9×9-a krado de sudoko. En la 9-cela komplekso, situanta supre kaj dekstre, la numero 5 troviĝu. Kiel vi povas vidi, la numero 5 situanta en la supra vico kune kun la numero 5 situanta en la dua vico de supre kaj kune kun la numero 5 situanta en la dekstra vertikala kolumno kreas situacion, kie sur 7 el la 9 kvadratoj de la komplekso ne eblas meti la numeron 5, por ne krei situacion, en kiu la nombro ripetiĝas dufoje sur linio aŭ kolumno. El la du ceteraj kvadratoj, unu jam estas okupita, do la numero 5 estu skribita en la sola restanta kvadrato, la kolora kvadrato.]] '''Sudoko''' (el la japana 数独, ''sūdoku'' lit. ''unika cifero;'' aŭ japana [[akronimo]] por frazo: ''"La nombroj devas aperi unufoje"'') estas cifera [[enigmo]]. La celo estas plenigi kradon per la ciferoj 1 ĝis 9, uzante jam enkradigitajn ciferojn. La krado ĝenerale enhavas 9 kvadratajn regionojn po 3 kraderojn longajn (vidu ekzemplon). Ĉiuj horizontaloj, vertikaloj kaj regionoj povas enhavi nur unu foje ĉiun ciferon. La plenigado de la krado necesigas paciencon kaj logikon. La vera sudoko havas nur unu ĝustan solvon. Por tio necesas aldoni ĝenerale 22 ciferojn (minimume 18). Post la sudokoj por naŭ ciferoj en krado de 81 ĉeloj aperis multaj aliaj variantoj, ekzemple por 16 (0 ĝis 9 kaj A ĝis F) en krado de 256 ĉeloj. La [[varomarko]] de [[Nikoli]],'''Sudoku''' 数独 devenas el mallongigo de "'''''Su'''ĵi wa '''Doku'''shin ni Kagiru''"「数字は独身に限る」(''Je fraŭleco neniu estas pli bona ol nombro''). Aliaj eldonantoj en Japanio uzas ''Number Place''(ナンバープレース,[namba: pure:su], mallongige ''Nampre'' ナンプレ) anstataŭ ''Sudoku'' pro varomarka problemo. == Internaciaj konkursoj == En marto 2006 okazis la unua mondĉampioneco en la urbo [[Lucca]], [[Italio]]. Partoprenantoj estis de malsamaj aĝoj, de 15 jaroj (partoprenanto de Germanio) ĝis 61 jaroj (partoprenanto de Italio). La ĉampionecon partoprenis 85 homoj el 22 landoj. 31-jara ĉe Czecha [[ekonomikisto]] kaj [[librotenisto]] nomata Jana Tylova gajnis la ĉampionecon; Ŝi estis antaŭ Thomas Snyder, 26-jaraĝa diplomiĝo de [[Harvard Business School|Harvard]], kiu finis dua, kaj Wei-ha-Huan, 30, [[Softvarindustrio|softvara]] inĝeniero ĉe [[Google]], [[Kalifornio]], kiu finis tria. La Dua Mondĉampioneco okazis en marto 2007 en Prago, kaj ĉi-foje ĝin gajnis Thomas Snyder (kiu finis dua en 2006). La tria mondĉampioneco okazis en aprilo 2008 en [[Goao]], kaj denove venkis Thomas Snyder. == Historio de la ludo == [[Dosiero:Sudoku.jpg|eta|Enigmo proksima al moderna sudoko, publikigita la 6-an de julio 1895 en la ĵurnalo ''La France'']] La modernan sudokon kreis la usona emerita arĥitekto Howard Garns en 1979. Ĝi fariĝis populara nur ekde 1984 en Japanio. La vorto ''sudoku'' ekuziĝis ekde [[1986]] en [[Japanio]] kaj la enigmo rapide diskoniĝis tra la mondo en [[2005]]. La [[Britio|brita]] ĵurnalo ''Times'' helpis la diskonigon de tiu enigmo en [[Eŭropo]] eldonante ĉiutage kradon de ''Sudoko'' en siaj paĝoj en [[2005]]. == Vidu ankaŭ == {{Portalo Ludoj}} {{Projektoj|commonscat=Sudoku|ReVo=sudok}} * [[Latina kvadrato]] == Eksteraj ligiloj == * [https://sudoku-play.org/ Sudoku Play] (en) * [https://apps.apple.com/app/id6763089363 Sudoku for iOS] * [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.enidev.justsudoku Sudoku for Android] * [https://www.esperanto.be/cgi-bin/mal/Web_store/web_storeie.cgi?keywords=sudoko Sudokoj] La unua esperantlingva sudoko-libro kun esperantlingvaj klarigoj, verkita de [[Lode Van de Velde]]. * Platformo por tutmondaj konkursoj, lerniloj kaj statistikoj disponeblaj kiel [https://www.livesudoku.com/indexes.php sudoku] platformo en hispana kaj [https://www.livesudoku.com/indexit.php sudoku] platformo en la itala * [http://www.bertin.biz/index.php?titre=sudoko.htm esperantlingva artikolo de Christian Bertin pri Sudoko kun klarigoj pri solvometodoj kaj programo tute en esperanto sen kompromiso pri la supersignoj por generi kaj solvi sudokojn] Esperantlingvaj '''liter-sudokoj''': [http://cxitie.blogspot.com/2006/10/sudoko.html] [http://cxitie.blogspot.com/2006/11/novaj-liter-sudokoj.html] [http://cxitie.blogspot.com/2007/04/komentari.html] * [http://prdownloads.sourceforge.net/freesudoku/ Sudoku free] (komputila programo) * [http://www.sudoku.name Sudoku] {{-}} [[Kategorio:Kulturo de Japanio]] [[Kategorio:Enigmoj]] g8s8zvidswy0r4uvvfehze4y1a9n1y7 0 50355 9392167 7128697 2026-06-04T18:01:04Z ThomasPusch 1869 /* Filmoj */ 9392167 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Agnès Jaoui Cannes 2015.jpg|eta|upright|Agnès Jaoui en 2015.]] '''Agnès JAOUI''' (naskiĝis la [[19-a de oktobro|19-an de oktobro]] [[1964]] en [[Antony]] ĉe [[Parizo]]) estas [[Francio|franca]] [[aktoro|aktorino]], [[scenaristo|scenaristino]] kaj [[reĝisoro|reĝisorino]]. Ŝi ricevis plurajn premiojn. Ŝia filmo ''Le Goût des autres'' gajnis kvar [[Cezaro]]jn en 2001, interalie la Cezaron por la plej bona [[filmo]] de la jaro kaj por la plej bona [[scenaro]]. Por ''Comme une image'' ŝi ricevis la [[Eŭropa Filmpremio|Eŭropan Filmpremion]] por la plej bona scenaro, kune kun Jean-Pierre Bacri. == Filmoj == === Kiel aktoro === * [[1983]] : [[Le Faucon]], de [[Paul Boujenah]] * [[1987]] : [[Hôtel de France]], de [[Patrice Chéreau]] * [[1987]] : [[L'amoureuse]], de [[Jacques Doillon]] * [[1990]] : Ivanov, de [[Arnaud Sélignac]] (televido) <!-- [[Ivanov]] ne estas ĝusta ligilo! --> * [[1997]] : [[Le Déménagement]], de [[Olivier Doran]] * [[1997]] : La Méthode, de Thomas Béguin <!-- pri Thomas Béguin estas tute NENIO en vikidatumoj, la franca aŭ iu alia vikipedio... --> * [[1998]] : [[Le Cousin]], de [[Alain Corneau]] * [[1999]] : [[On the run]], de [[Bruno De Almeida]] * [[2000]] : [[Une femme d'extérieur]], de [[Christophe Blanc]] * [[2002]] : [[24 heures de la vie d'une femme]], de [[Laurent Bouhnik]] * [[2004]] : [[Le Rôle de sa vie]], de [[François Favrat]] * [[2004]] : [[La Maison de Nina]], de [[Richard Dembo]] === Kiel scenaristo === * [[1993]] : [[Smoking / No Smoking]], de [[Alain Resnais]] (kune kun [[Alan Ayckbourn]] kaj [[Jean-Pierre Bacri]]) * [[1996]] : [[Un air de famille]], de [[Cédric Klapisch]] (kune kun Jean-Pierre Bacri kaj Cédric Klapisch) === Kiel aktoro kaj scenaristo === * [[1993]] : [[Cuisine et dépendances]] * [[1997]] : [[On connaît la chanson]] === Kiel aktoro, scenaristo kaj reĝisoro === * [[2000]] : [[Le Goût des autres]] * [[2004]] : [[Comme une image]] == Havebla en esperanto == * [[Familia etoso]] (laŭ ''Un air de famille'') == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.schaumichan-derfilm.de <!-- de:Sämtliche deutschsprachigen Infos zu "Schau mich an!", Offiz. Homepage --> * http://agnes-jaoui.over-blog.com <!-- fr:par Alice éclypsis fr->eo:_par_ Alico _éclypsis_ --> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|JAOUI, Agnès}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] sts2n5ybun3yyn1mywx5e00gojrumuk 9392304 9392167 2026-06-04T21:38:01Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9392304 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Agnès Jaoui Cannes 2015.jpg|eta|upright|Agnès Jaoui en 2015.]] '''Agnès JAOUI''' (naskiĝis la [[19-a de oktobro|19-an de oktobro]] [[1964]] en [[Antony]] ĉe [[Parizo]]) estas [[Francio|franca]] [[aktoro|aktorino]], [[scenaristo|scenaristino]] kaj [[reĝisoro|reĝisorino]]. Ŝi ricevis plurajn premiojn. Ŝia filmo ''Le Goût des autres'' gajnis kvar [[Cezaro]]jn en 2001, interalie la Cezaron por la plej bona [[filmo]] de la jaro kaj por la plej bona [[scenaro]]. Por ''Comme une image'' ŝi ricevis la [[Eŭropa Filmpremio|Eŭropan Filmpremion]] por la plej bona scenaro, kune kun Jean-Pierre Bacri. == Filmoj == === Kiel aktoro === * [[1983]] : [[Le Faucon]], de [[Paul Boujenah]] * [[1987]] : [[Hôtel de France]], de [[Patrice Chéreau]] * [[1987]] : [[L'amoureuse]], de [[Jacques Doillon]] * [[1990]] : Ivanov, de [[Arnaud Sélignac]] (televido) <!-- [[Ivanov]] ne estas ĝusta ligilo! --> * [[1997]] : [[Le Déménagement]], de [[Olivier Doran]] * [[1997]] : La Méthode, de Thomas Béguin <!-- pri Thomas Béguin estas tute NENIO en vikidatumoj, la franca aŭ iu alia vikipedio... --> * [[1998]] : [[Le Cousin]], de [[Alain Corneau]] * [[1999]] : [[On the run]], de [[Bruno De Almeida]] * [[2000]] : [[Une femme d'extérieur]], de [[Christophe Blanc]] * [[2002]] : [[24 heures de la vie d'une femme]], de [[Laurent Bouhnik]] * [[2004]] : [[Le Rôle de sa vie]], de [[François Favrat]] * [[2004]] : [[La Maison de Nina]], de [[Richard Dembo]] === Kiel scenaristo === * [[1993]] : [[Smoking / No Smoking]], de [[Alain Resnais]] (kune kun [[Alan Ayckbourn]] kaj [[Jean-Pierre Bacri]]) * [[1996]] : [[Un air de famille]], de [[Cédric Klapisch]] (kune kun Jean-Pierre Bacri kaj Cédric Klapisch) === Kiel aktoro kaj scenaristo === * [[1993]] : [[Cuisine et dépendances]] * [[1997]] : [[On connaît la chanson]] === Kiel aktoro, scenaristo kaj reĝisoro === * [[2000]] : [[Le Goût des autres]] * [[2004]] : [[Comme une image]] == Havebla en esperanto == * [[Familia etoso]] (laŭ ''Un air de famille'') == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Filmo}} {{Projektoj}} * http://www.schaumichan-derfilm.de ({{de}}) * http://agnes-jaoui.over-blog.com * {{IMDb nomo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|JAOUI, Agnès}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] ifsnwcwdvesl5vyu805pzq7p3mqqtjr 9392306 9392304 2026-06-04T21:38:41Z ThomasPusch 1869 9392306 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Agnès Jaoui Cannes 2015.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|Agnès Jaoui en 2015}}]] '''Agnès JAOUI''' (naskiĝis la [[19-a de oktobro|19-an de oktobro]] [[1964]] en [[Antony]] ĉe [[Parizo]]) estas [[Francio|franca]] [[aktoro|aktorino]], [[scenaristo|scenaristino]] kaj [[reĝisoro|reĝisorino]]. Ŝi ricevis plurajn premiojn. Ŝia filmo ''Le Goût des autres'' gajnis kvar [[Cezaro]]jn en 2001, interalie la Cezaron por la plej bona [[filmo]] de la jaro kaj por la plej bona [[scenaro]]. Por ''Comme une image'' ŝi ricevis la [[Eŭropa Filmpremio|Eŭropan Filmpremion]] por la plej bona scenaro, kune kun Jean-Pierre Bacri. == Filmoj == === Kiel aktoro === * [[1983]] : [[Le Faucon]], de [[Paul Boujenah]] * [[1987]] : [[Hôtel de France]], de [[Patrice Chéreau]] * [[1987]] : [[L'amoureuse]], de [[Jacques Doillon]] * [[1990]] : Ivanov, de [[Arnaud Sélignac]] (televido) <!-- [[Ivanov]] ne estas ĝusta ligilo! --> * [[1997]] : [[Le Déménagement]], de [[Olivier Doran]] * [[1997]] : La Méthode, de Thomas Béguin <!-- pri Thomas Béguin estas tute NENIO en vikidatumoj, la franca aŭ iu alia vikipedio... --> * [[1998]] : [[Le Cousin]], de [[Alain Corneau]] * [[1999]] : [[On the run]], de [[Bruno De Almeida]] * [[2000]] : [[Une femme d'extérieur]], de [[Christophe Blanc]] * [[2002]] : [[24 heures de la vie d'une femme]], de [[Laurent Bouhnik]] * [[2004]] : [[Le Rôle de sa vie]], de [[François Favrat]] * [[2004]] : [[La Maison de Nina]], de [[Richard Dembo]] === Kiel scenaristo === * [[1993]] : [[Smoking / No Smoking]], de [[Alain Resnais]] (kune kun [[Alan Ayckbourn]] kaj [[Jean-Pierre Bacri]]) * [[1996]] : [[Un air de famille]], de [[Cédric Klapisch]] (kune kun Jean-Pierre Bacri kaj Cédric Klapisch) === Kiel aktoro kaj scenaristo === * [[1993]] : [[Cuisine et dépendances]] * [[1997]] : [[On connaît la chanson]] === Kiel aktoro, scenaristo kaj reĝisoro === * [[2000]] : [[Le Goût des autres]] * [[2004]] : [[Comme une image]] == Havebla en esperanto == * [[Familia etoso]] (laŭ ''Un air de famille'') == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Filmo}} {{Projektoj}} * http://www.schaumichan-derfilm.de ({{de}}) * http://agnes-jaoui.over-blog.com * {{IMDb nomo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|JAOUI, Agnès}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] 4gwq4nyoyv10z4gic8rx1s0nxp9sdwa 9392307 9392306 2026-06-04T21:39:46Z ThomasPusch 1869 9392307 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Agnès Jaoui Cannes 2015.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|Agnès Jaoui en 2015}}]] '''Agnès JAOUI''' (naskiĝis la [[19-a de oktobro|19-an de oktobro]] [[1964]] en [[Antony]] ĉe [[Parizo]]) estas [[Francio|franca]] [[aktoro|aktorino]], [[scenaristo|scenaristino]] kaj [[reĝisoro|reĝisorino]]. Ŝi ricevis plurajn premiojn. Ŝia filmo ''Le Goût des autres'' gajnis kvar [[Cezaro]]jn en 2001, interalie la Cezaron por la plej bona [[filmo]] de la jaro kaj por la plej bona [[scenaro]]. Por ''Comme une image'' ŝi ricevis la [[Eŭropa Filmpremio|Eŭropan Filmpremion]] por la plej bona scenaro, kune kun Jean-Pierre Bacri. == Filmoj == === Kiel aktoro === * [[1983]] : [[Le Faucon]], de [[Paul Boujenah]] * [[1987]] : [[Hôtel de France]], de [[Patrice Chéreau]] * [[1987]] : [[L'amoureuse]], de [[Jacques Doillon]] * [[1990]] : Ivanov, de [[Arnaud Sélignac]] (televido) <!-- [[Ivanov]] ne estas ĝusta ligilo! --> * [[1997]] : [[Le Déménagement]], de [[Olivier Doran]] * [[1997]] : La Méthode, de Thomas Béguin <!-- pri Thomas Béguin estas tute NENIO en vikidatumoj, la franca aŭ iu alia vikipedio... --> * [[1998]] : [[Le Cousin]], de [[Alain Corneau]] * [[1999]] : [[On the run]], de [[Bruno De Almeida]] * [[2000]] : [[Une femme d'extérieur]], de [[Christophe Blanc]] * [[2002]] : [[24 heures de la vie d'une femme]], de [[Laurent Bouhnik]] * [[2004]] : [[Le Rôle de sa vie]], de [[François Favrat]] * [[2004]] : [[La Maison de Nina]], de [[Richard Dembo]] === Kiel scenaristo === * [[1993]] : [[Smoking / No Smoking]], de [[Alain Resnais]] (kune kun [[Alan Ayckbourn]] kaj [[Jean-Pierre Bacri]]) * [[1996]] : [[Un air de famille]], de [[Cédric Klapisch]] (kune kun Jean-Pierre Bacri kaj Cédric Klapisch) === Kiel aktoro kaj scenaristo === * [[1993]] : [[Cuisine et dépendances]] * [[1997]] : [[On connaît la chanson]] === Kiel aktoro, scenaristo kaj reĝisoro === * [[2000]] : [[Le Goût des autres]] * [[2004]] : [[Comme une image]] == Havebla en Esperanto == {{Portalo|Filmo}} {{Projektoj}} * [[Familia etoso]] (laŭ ''Un air de famille'') == Eksteraj ligiloj == * http://www.schaumichan-derfilm.de ({{de}}) * http://agnes-jaoui.over-blog.com * {{IMDb nomo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|JAOUI, Agnès}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] 7e9abrdd97ko9llsghpotw6cpb71p86 0 50358 9392308 8169118 2026-06-04T21:43:48Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9392308 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''Familia etoso''''' ({{Lang-fr|Un air de famille}}) estas [[teatraĵo]] de [[Agnès Jaoui]] kaj [[Jean-Pierre Bacri]]. Realisme kaj humure ĝi priskribas la funkciadon de rutina familia sistemo. Laŭ ĝi la [[Francio|franca]] [[reĝisoro]] [[Cédric Klapisch]] faris samnoman filmon ''Un air de famille.'' [[Rikardo Cash]] faris esperantan tradukon de la teatraĵo. Ĝi ampleksas 68 paĝojn kaj haveblas ekzemple ĉe la libroservo de [[UEA]]. La [[Teatra Trupo de Tuluzo]] ekde oktobro 2004 plurfoje prezentis ĝin, interalie en [[Internacia Seminario]] en [[Veclaro]], [[Bulonjo 2005]], [[Kultura Esperanto-Festivalo]] en [[Helsinki]] kaj [[Universala Kongreso]] en [[Vilno]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://esperanto.toulouse.free.fr/TeatroTrupoTuluzo/FamiliaEtoso.php Familia etoso] en la retejo de [[Teatra Trupo de Tuluzo]] ({{eo}}) * [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=7421 la libro "Familia etoso" en la] [[libroservo de UEA]] ({{eo}}) [[Kategorio:Teatro]] k3papraedv792zmgcm5n57ivief8qk7 0 50570 9391914 9120581 2026-06-04T12:38:40Z Sj1mor 12103 9391914 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Observado''' baze signifas rigardado iun kaj notado ĝin. Ekzemple, oni povas observi birdon per rigardi ĝin ege atente per [[binoklo]]. Ekz-e [[Biologio]], [[meteologio]] kaj [[astronomio]] estas bazataj sur la observado per [[Profesio|spertuloj]] kaj [[amatoro]]j. Observado grave rolas en [[scienca metodo]]. Oni observas [[okulo|perokule]] aŭ per [[mezurilo]]. Bone arkivu la observitajn datumojn en adekvatan ejon. Alia signifo estas en la religia vivo, do observado de la [[Religia leĝo|religiaj leĝoj]], ĉu por praktikado de la religio aŭ por la ĉiutaga vivo de la religiuloj. == Vidu Ankaŭ == * [[Empiriismo]] {{Projektoj|ReVo=observ.0ado}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Observado| ]] qe19l862aci6wecyfp7ueg6hhub58be 0 53998 9391907 7701132 2026-06-04T12:27:49Z Ardaikh 245487 9391907 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo|regiono-ISO=RU-KRS|situo sur mapo2=Rusio|blazono=Coat of Arms of Dmitriyev.svg}} '''Dmitrijev-Lgovskij''' ({{lang-ru|Дмитриев-Льговский}}) estas [[urbo]] en [[Kurska provinco]] en [[Rusio]]. Kodo de [[OKATO]] de la urbo (en jaro [[2005]]) estas 38208501. La urbo havas statuson de urbo ekde jaro [[1779]]. La urbo antaŭe estis nomita kiel: * Dmitrijev ({{lang|ru|Дмитриев}}) en [[1779]] ... [[1784]]; * Dmitrijev-na-Svape ({{lang|ru|Дмитриев-на-Свапе}}) en [[1784]] ... [[1940]]. La interurba telefona kodo estas 07150, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005). La loka tempo estas la sama kiel [[moskva tempo]] (en jaro 2005). Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 52°07' norde, longitudo 35°04' oriente. La urbo estas ĉe rivero [[Svapa]] ({{lang|ru|Свапа}}) (kiu dedekstre enenfluas en riveron [[Sejma]] ({{lang|ru|Сейма}})) (baseno de rivero [[Dnepr]] ({{lang|ru|Днепр}})). En la urbo estas fervoja stacio. En jaro [[1959]] la urbo havis 8.4 mil loĝantojn. En jaro [[2002]] la urbo havis 8.8 mil loĝantojn. [[Kategorio:Urboj de Kurska provinco]] lqcc58n7hr8m8kjls34zw7tivlt7ot5 0 57898 9392400 9319246 2026-06-05T00:45:13Z XerographicPaper 240926 medicisto -> medicinisto, la radiko «medico» ne ekzistas. 9392400 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Geraet beim Optiker.jpg|eta|dekstra|250px|Optika refraktilo dum uzo.]] '''Okulkuracado''', aŭ '''oftalmologio''', estas la branĉo de [[medicino]] kiu okupiĝas pri la malsanoj de la [[okulo]] kaj ilia flegado. Kiel studfako ĝi aplikiĝas ne nur al la okuloj de homoj, sed ankaŭ de bestoj. La vorto ''oftalmologio'' venas de la [[greka lingvo|greka]] ''ὀφθαλμός'' (ophthalmos), kiu signifas ''okulon'', kaj ''λόγος'' (logos), signifanta ''vorton''; "oftalmologio", libere tradukita, signifas do "la scienco de la okuloj". Ĉar okulistoj (aŭ okulkuracistoj) faras agojn rilate la okuloj, ili ĝenerale estas [[kirurgio|ĥirurgoj]]. Okulkuracisto ĝenerale klopodas kuraci pacientojn pere de [[okulvitro]]j aŭ ankaŭ per operacioj dum kiuj li uzas la [[tranĉilo]]n. Nuntempe oni ofte uzas [[lasero]]jn por operacii la okulojn. == Specifaj nomoj == {| class="wikitable" ! colspan="2" |Termino !Vorto |- | rowspan="3" |Ĉefa termino |asimilinta |''oftalmologio'' |- |esperantiginta |''oftalmomedicino'' |- |pura esperanta |''okulmedicino, okulkuracado'' |- | rowspan="3" |Profesiisto (formala) |asimilinta |''oftalmologo'' |- |esperantiginta |''oftalmomedicinisto'' |- |pura esperanta |''okulmedicinisto, okulkuracisto'' |- | colspan="2" |Profesiisto (neformala) |''okulisto'' |} == Literaturo en Esperanto == [[Lernolibro pri oftalmologio]], [[Seiiĉi Kato]], 1-a eldono [[1973]], aktuala 3-a eldono [[1994]], ISBN 3892400881 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=kurac.okul0o}} (esperanto, franca, angla) [http://edouardbenois.fr/hejmpago.htm Hejmpaĝo de Edouard Benois], esperantisto-oftalmologo [http://kontakto.tejo.org/2013/03/la-mistera-lingvo-de-la-okulistoj.html La mistera lingvo de la Okulistoj], [[Kontakto (revuo)|Kontakto]], 2013:1 == Vidu ankaŭ == * [[Optiko]] * [[Amsler-krado]] * [[Henri Dor]], [[ Johann Andreas Eisenbarth]], [[Carlos Juan Finlay]], [[Li Wenliang]] kaj [[L. L. Zamenhof|L.L. Zamenhof]], ĉiuj estis profesiaj oftalmologoj. * [[Metodo Bates]], senutila alternativa vidkorektiga metodo * [[Parta vida malkapablo]] {{Ĝermo|oftalmologio}} [[Kategorio:Oftalmologio| ]] nr50liqtc5w9pkc4j9mjhik02t81oyz 0 59335 9392545 9297245 2026-06-05T07:53:30Z Sj1mor 12103 9392545 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''La Historio de Miaj Eksperimentoj pri la Vero''''' (aŭ simple '''''Miaj Eksperimentoj pri la Vero''''') (ISBN 81-7229-008-X) – la [[aŭtobiografio]] de Mohandas Karamchand Gandhi (aŭ [[Mahatma Gandhi]]) estas unu el la plej legataj kaj plej influaj libroj en lastatempa historio. Ĝi estis verkita laŭ konsilo de ''Swami Anand'' kaj aliaj proksimaj kunlaborantoj de Gandhi, en lia gepatra lingvo [[Gujarati lingvo|Gujarati]] kun la titolo ''satya na proyogo'', ekzakte tradukita: Eksperimentoj pri Vero). Mahatma Gandhi ([[1869]]-[[1948]]) estis [[karismo|karisma]] popolestro kiu atentigis la mondon al la lukto por la sendependeco de [[Barato]]. Lia filozofio de [[senperforteco]], kiun li nomis ''[[satyagraha]]'', influis senperfortajn rezisto-movadojn ĝis la nuna epoko. ==Etimologio== Por Gandhi [[vero]] estis la suverena principo; enhavanta multajn aliajn spiritajn principojn kaj filozofiojn. ''"...mia celo ne estas krei veran aŭtobiografion. Mi simple volas rakonti la historion de miaj multnombraj eksperimentoj pri vero, kaj ĉar mia vivo konsistas je nenio krom tiuj eksperimentoj, veras ke la historio prenos la formon de aŭtobiografio..."'', li diras en la enkonduko. Tamen, li plue rimarkigas ke ''"... [la eksperimentoj] kompreneble inkluzivos eksperimentojn pri [[senperforteco]], [[celibateco]] kaj aliaj principoj de konduto, kiujn oni konsideras aparta de vero."'' En ĉi tiu aŭtobiografio Gandhi rakontas la periodon ekde sia naskiĝo (1869) ĝis la jaro [[1921]]. En la fina ĉapitro li rimarkas, ''"Mia vivo ekde nun estis tiom publika, ke estas apenaŭ io ajn pri ĝi, kion la publiko ne jam scias..."'' === Spirita ero === Laŭ siaj propraj vortoj, [[Mahatma Gandhi|Gandhi]] montras al ni kelkajn el la spertoj de sia vivo; ĉiu ĉapitro formas almenaŭ unu gravan lecionon al li. La enkonduko de la aŭtobiografio donas ideon pri tio, kion oni povas atendi en la kvin sekvontaj sekcioj. La [[spirito|spirita]] ero evidentiĝas, kiam Gandhi skribas, ''"...Kion mi volas atingi – kion mi celis kaj sopiris atingi dum ĉi lastaj tridek jaroj – estas [[sin-kono]], fronti Dion, atingi [[Mokŝo]] (Savado). Mi vivas kaj moviĝas kaj havas mian esencon en la klopodo pri ĉi tiu celo."'' Unu el liaj ĉefaj kredoj estis uzi senperfortecon por protesti kontraŭ agoj de subpremo kaj apliki internacian leĝon por atingi justecon. Ĉi tio signifas, ke li neniam uzis perforton aŭ barbaruliĝis, kiom ajn oni provokis, perfortis aŭ atakis lin. Gandhi mem diris: :''Okulo po okulo blindigas la tutan mondon.'' :''Estas multaj kaŭzoj, por kiuj mi pretas morti, sed estas neniu kaŭzo por kiu mi pretas mortigi.'' La promocio de senviolenco estis parto de lia pli larĝa celo serĉi [[vero]]n. Gandhi penis atingi ĉi tion per lerni el siaj propraj eraroj kaj fari eksperimentojn je si. Gandhi trovis, ke malkovri la veron ne ĉiam plaĉas al multaj homoj, ĉar ofte homoj rezistas ŝanĝon kaj preferas konservi la ekzistantan [[statuso]]n pro [[inerteco]], [[propremo]] aŭ misgividitaj [[kredo]]j. Li ankaŭ malkovris ke kiam la vero komencas moviĝi neniu povas ĉesi ĝin. Ĝi nur bezonis tempon por akiri momentumon. Gandhi diris: :''La Vero estas multoble pli potenca ol iu ajn armilo de amasdetruo.'' Gandhi diris ke la plej grava batalo estis la superrego de siaj propraj [[demono]]j, [[timo]]j kaj sensekurecaj sentimentoj. Li pensis, ke estas tro facile kulpigi homojn, [[registaro]]jn aŭ [[malamiko]]j por siaj personaj agoj kaj bonfaro. Li rimarkis ke la solvo al problemoj povas esti trovate ofte per simple rigardi en la spegulon. Gandhi enketis religiajn praktikojn kaj doktrinojn sendepende de tradicioj aŭ kredoj. Pri [[Kristanismo]] li rimarkis ke: :''La nuraj homoj sur la Tero, kiuj ne konsideras [[Jesuo|Kriston]] kaj Liajn instruojn senviolencaj, estas [[Kristano]]j.'' Kvankam Gandhi naskiĝis Hindua, li estis kritikema pri multaj religioj, inkluzive de [[Hinduismo]]. Li skribis en sia aŭtobiografio: :''Tial se mi ne povis akcepti Kristanismon aŭ kiel perfektan, aŭ la plej bonan [[religio]]n, mi estis neke konvinkita, ke Hinduismo estas tia. Hinduaj difektoj estis evidente videblaj al mi. Se netuŝebleco povus esti parto de Hinduismo, ĝi povus nur koncerni putran elementon aŭ ekskrementon. Mi ne povis kompreni la esencon de multaj sektoj kaj kastoj. Kio estas la signifo de la diraĵo, ke la [[Vedoj]] estas la inspirita [[Sankta teksto|Vorto de Dio]]? Se ili estas inspiritaj, kial ne estas ankaŭ la [[Biblio]] kaj la [[Korano]] inspiritaj? Dum Kristanaj amikoj klopodis kristanigi min, ankaŭ [[Muzulmano|Muzulmanaj]] amikoj klopodis islamigi min. Abdulla Sheth daŭris urĝi min studi [[Islamo]]n, kaj kompreneble li ĉiam diris ion pri ĝia beleco.'' Li sekve diris: :''Tuj post ke oni perdas la moralan bazon, oni ĉesas esti religiemaj. Religio superreganta moralecon ne povas ekzisti. Homo, ekzemple, ne povas esti malverema, kruela aŭ senkontrola kaj samtempe pretendi havi [[Dio]]n kun si. Gandhi kritikis la [[hipokriteco]]n en [[organizita religio]], anstataŭ la principoj, je kiuj ili fondiĝis. Li ankaŭ diris pri Hinduismo: :''[[Hinduismo]], kia mi konas ĝin, entute plaĉas mian animon, plenigas mian tutan esencon ... Kiam duboj afektas min, kiam bedaŭroj frontas min, kaj kiam mi ne vidas eĉ unu radion de lumo je la horizonto, mi turnas min al la ''[[Bhagavad Gita]]'', kaj trovas verson por komfortigi min; kaj mi tuj ekridas en la mezo de superreganta mizero. Mia vivo estis plena de tragedioj kaj se ili ne lasis videblan kaj ĉiaman efekton je mi, tio estas pro la instruoj de la Bhagavad Gita.'' Poste en sia vivo, kiam oni demandis al li ĉu li estas Hinduo, li respondis: :''Jes, mi estas. Mi ankaŭ estas Kristano, Islamano, Buddhisto kaj Judo.'' Unu el la fontoj de inspiro por Gandhi venis el la [[Kristana anarĥiismo|Kristana anarĥiisma]] libro de [[Leo Tolstoj]], ''[[La Reglando de Dio estas En Vi]]'' [http://www.kingdomnow.org/withinyou.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120205200941/http://www.kingdomnow.org/withinyou.html |date=2012-02-05 }}. Pri ĝi li skribis en sia aŭtobiografio ke ĝi "superŝutis min" kaj "lasis ĉiaman impreson". === Politika kaj Scienca Elemento === De la [[politika]] vidpunkto, oni povas konjekti liajn pensojn pri ligi [[politiko]]n kaj [[spirito|spirita]] serĉo kiam li diras, ''"...Miaj eksperimentoj en la politika kampo estas nune konataj ne nur en Barato, sed je iu amplekso ankaŭ en la 'civilizita' mondo."'' Pri la [[scienco|scienca]] valideco kaj fidindeco de la eksperimentoj, Gandhi rimarkas, ''"...Mi pretendas por ili nenion pli ol sciencisto kiu, kvankam li faras siajn eksperimentojn kun la plej alta akureco, antaŭplano kaj atento, neniam pretendas iun rezolutecon pri liaj konkludoj, sed lasas sian menson malferma pri ili... Tamen mi estas malproksima de iu ajn rezoluteco aŭ senerareco de miaj konkludoj... Por mi ili ŝajnas esti absolute pravaj, kaj ŝajnas por nun esti finaj."'' Tamen, Gandhi petis siajn legantojn konsideri liajn eksperimentojn nur demonstraj, propante ke aliaj devus fari siajn proprajn eksperimentojn kun ĉi tiu informo prefere ol imiti lin laŭvorte. == Unua publikigo kaj postaj eldonoj == Post ĝia komenco, "Miaj Eksperimentoj pri la Vero" restis ankoraŭ verkata dum 4-5 jaroj (inkluzive de la tempo kiam Gandhi estis enkarcerigita ĉe Yeravda apud [[Pune]], [[Maharastra]]), kaj poste ĝi unue aperis kiel serio en la ĉiusemajna Gujarati [[gazeto]] ''Navjivan'' dum 1925-28 kiu estis publikigata de Ahmedabad, Barato. En libroformo, ĝi estis unue publikigita en [[Gujarati lingvo|Gujarati]] de [[Navajivan Trust]], [[Ahmedabad]] en du volumoj (Vol I-602pp-[[1927]]; Vol II-608pp-[[1929]]) je subvenciita kosto kaj ĝi estis eldonitaj kvinfoje ekde tiam - plej laste en [[Januaro 2001]]. Post ol la unua publikigo, ĝi estis reviziita kaj tradukita al la [[angla lingvo]] per la proksima amiko kaj kunlaboranto de Gandhi, [[Mahadev Desai]]. La anglalingva traduko unue aperis kiel serio en ''"Young India"'' (Juna Barato), alia anglalingva ĉiusemajna publikigaĵo de la ''Navajivan Trust''. La Esperanto traduko komenciĝis surrete en Marto 2001 [http://agrao.50webs.com/gandhi/eksperimentoj/enhavoj.htm]. La tradukanto estas [[Arikapalli Giridhar Rao]], barata esperantisto kaj lingvo-instruisto. == Pri la Anglalingva Tradukisto == :''Vidu ĉefan artikolon: [[Mahadev Desai]]'' Mahadev Desai ([[1892]]–[[1942]]), [[ĵurnalisto]], naskiĝis en [[1892]] en la distrikto [[Surat]] de ŝtato [[Gujarat]] en [[Barato]]. Li diplomiĝis de la [[Bombaja Universitato]] kun B.A. (unua klaso), kun ĉefaj studoj pri [[Filozofio]] kaj [[Logiko]]. Sekvis ĉi tion diplomo pri juro, kaj en [[1915]] li iĝis [[advokato]]. Pro sia ŝatego de [[literaturo]] kaj por subteni sian edukadon, Mahadev Desai elektis traduki la libron de [[John Morley]] ''On Compromise'' al la [[Gujarati-a lingvo]] en konkurso por la plej bona Gujarati-traduko subvenciita de ''Forbes Gujarati Sabha'' (vd: [[Alexander Kinloch Forbes]]). Post gajni la konkurson li iris renkonti Gandhi (kiu revenis al Barato en 1915) en [[Ahmedabad]] por peti lian konsilon. Tamen, iuj aŭtoritatuloj proponis, ke Desai renkontu Gandhi pri letero kiun Desai sendis esprimante siajn vidpunktojn kaj kritikojn pri la proponita [[ashram]] de Gandhi en Ahmedabad. Ĉiuokaze, tiu estis ilia unua renkonto, kaj en [[novembro]] [[1917]] Mahadev Desai decidis labori kun Gandhi konstante – [[intima rilato]] kiu daŭris preskaŭ 25 jarojn ĝis la frua mortiĝo de Desai en [[1942]]. Laŭ [[Verrier Elwin]]: ''"...[[Mahadev Desai]] estis multe pli ol la [oficiala sekretario de Gandhi]. Li fakte estis kaj Hejma kaj Eksterlanda Sekretario. Li administris ĉion. Li aranĝis ĉion. Li sentis sin egale ĉe hejmo en la oficejo, la gastdomo kaj la kuirejo. Li sin okupis pri multaj gastoj kaj probable savis 10 jarojn de la vivo de Gandhi simple per foririgi nedeziratajn vizitantojn..."'' == Librorecenzoj == Iuj kritikantoj proponis ke Gandhi supozis ke legantoj havas bazan komprenon de la eventoj kaj socipolitika situacio de Barato dum la malfrua 19-a – frua 20-a jarcentoj. Estas eble konsilinde ankaŭ legi aliajn (lastatempajn) verkistojn kiel ''Yogesh Chadha (Gandhi: A Life)'', kio povus helpi kaj provizi la fontan informon pri tiu epoko. ;Librorecenzoj (anglalingvaj): * Amazon.com: [http://www.amazon.com/gp/product/customer-reviews/0486245934/ref=cm_cr_dp_pt/002-2302566-0514441?%5Fencoding=UTF8&n=507846&s=books Recenzoj de Aĉetintoj] * Development in Action (UK): [http://www.developmentinaction.org/newspages/index/66.php Librorecenzo de Joni Hillman] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051221094607/http://www.developmentinaction.org/newspages/index/66.php |date=2005-12-21 }} * [http://www.sciencesbookreview.com/Gandhi_An_Autobiography__The_Story_of_My_Experiments_With_Truth_0807059099.html Sciencoj Librorecenzoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060302161421/http://www.sciencesbookreview.com/Gandhi_An_Autobiography__The_Story_of_My_Experiments_With_Truth_0807059099.html |date=2006-03-02 }} * South Asian Women's Forum: [http://sawf.org/newedit/edit01242000/bookrev.asp Librorecenzo] == Fontoj kaj Rimedoj == === Eksteraj ligiloj === * Esperantigo de parto de la aŭtobiografio [http://agrao.50webs.com/gandhi/eksperimentoj/enhavoj.htm] * Wikisource: [[s:An Autobiography or The Story of my Experiments with Truth|An Autobiography or The Story of My Experiments with Truth]] * Mahatma.org.in: [http://www.mahatma.org.in/books/showbook.jsp?book=bg0001&link=bg&id=1&lang=en Surreta eldono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051218085247/http://www.mahatma.org.in/books/showbook.jsp?book=bg0001&link=bg&id=1&lang=en |date=2005-12-18 }} * Gandhiana.org: [http://www.gandhiana.org/Search/SearchModule.php?ActionType=DisplayPbooks&BkId=GAN710 My Experiments with Truth (Paperdorsa)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070821023645/http://www.gandhiana.org/Search/SearchModule.php?ActionType=DisplayPbooks&BkId=GAN710 |date=2007-08-21 }} * Gandhi Book Centre: [http://www.mkgandhi-sarvodaya.org/intro_autobio.htm Enkonduko al Aŭtobiografio] * MKGandhi.org – Kunlaborantoj de Gandhi: [http://www.mkgandhi.org/associates/Mahadev.htm Mahadev Desai] * [[The Hindu]]: [http://www.hindu.com/thehindu/mag/2005/10/23/stories/2005102300210300.htm Mahadev Desai] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070226010121/http://www.hindu.com/thehindu/mag/2005/10/23/stories/2005102300210300.htm |date=2007-02-26 }} - De Ramachandra Guha * NIT, Calicut: [http://www.nalanda.nitc.ac.in/resources/english/etext-project/Biography/gandhi/ Nalanda Digital Lib.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050310134349/http://www.nalanda.nitc.ac.in/resources/english/etext-project/Biography/gandhi/ |date=2005-03-10 }} * ISBN 0807059099 ==Vidu ankaŭ== * [[Mahatma Gandhi]] * [[Gandhismo]] * [[Richard Attenborough]] ([[1982]]) – ''[[Gandhi (filmo)|Gandhi]]'' * [[Lev Tolstoj]] ([[1894]]) – ''[[La Reglando de Dio estas En Vi]]'' [[Kategorio:Membiografiaj libroj]] [[Kategorio:Spiritismaj libroj]] [[Kategorio:Politika rezisto]] 7m1s6qtckr9cvph9elpo9onzn62qbo9 0 59641 9392641 9063464 2026-06-05T11:32:44Z Sj1mor 12103 VA Michelle Yeoh 9392641 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Jackie CHAN''' estas [[aktoro]], naskiĝinta la [[7-an de aprilo]] [[1954]] en [[Hongkongo]]. Jackie naskiĝis kiel '''Chan Kong-Sang''' al servistino kaj kuiristo, kiuj laboris ĉe franca konsulo. Kiam lia patro akceptis oferton por forveturi por labori en ambasadorejon en [[Aŭstralio]], ili sendis la sepjaran Jackion por dek jaroj en Ĉinan operan lernejon. Li spertis en la lernejo duran trejnadon. Li devis ĉiutage ellitiĝi je la 5-a frumatene kaj ĝis malfrua vespero li lernis [[danco|dancadon]], [[kantado]]n, [[akrobataĵo]]jn kaj [[batalarto]]n. Se li ne montris sufiĉe bone faritan laboron, li estis punbatita aŭ li ne ricevis manĝaĵon. Nur kiel la okjara li aperis en loka filmo "Big and Little Wong Tin Bar" ([[1962]]). Studante Jackie partoprenis dum filmado de kelke da [[filmo]]j kiel eksterrolulo. Fininte la studadon li vivtenis sin kiel filma akrobato. Filman akrobaton li faris ankaŭ en filmo "First of Fury/Jing wu men/" ([[1972]]), kie ĉefrolulo estis [[Bruce Lee]]. Jackie rolis ankoraŭ dum filmado de akcia filmo "Enter the Dragon" ([[1973]]). Post tragika morto de Bruce Lee en la jaro [[1973]] li komencis kunlabori kun [[Lo Wei]], unu el la plej sukcesaj honkongaj reĝisoroj. Wei volis fari el Jackie Chan novan Brucon Leeon. Sed ilia kunlaborado ne sukcesis kaj Jackie decidiĝis por propra karaktero de komedia akcia rolulo. Lia unua granda furorfilmo estis "Shake in the Eagle’s Shadow/She xing diao shou/" ([[1978]]). Li superis la unua sukceson per ankoraŭ pli granda sukceso en [[kungfuo]] komedio "Drunken Master/Zui quan/". Post tiuj ĉi sukcesoj li denove kuniĝis kun Lo Wei kaj ili ekfilmis tre sukcesan filmon "Fearless Hyena/Hsiao chuan yi chao/" ([[1980]]). La sinteno de Lo Wei ne ebligis al Jackie pli grandan kreeman liberecon kaj tial li kuniĝis kun filma kompanio Golden Harvest, por kiu li laboris kiel filma akrobato. Ilia unua filmo estis "Young Master/Long xiao ye/" ([[1980]]). Jackie dank’ al ĉiuj ĉi sukcesoj fariĝis la plej konata kaj plej bone pagata aktoro de [[Azio]]. Por la tutmonda populareco mankis al li realiĝi en [[Usono]], tial en la jaro [[1980]] li filmis sian unuan usonan filmon "The Big Brawl". Je unu jaro pli poste li rolis en pli malgranda rolo kun [[Burt Reynolds]] en akcia komedio "Cannonball Run" kaj en la jaro [[1984]] en ties daŭrigo "Cannonball Run II". Reveninte reen ĝis [[Honkongo]] li verkis scenariojn reĝisorante kelke da akciaj filmoj inkluzive de "Project A/'A' gai waak juk jaap/" ([[1983]]), "Police Story/Ging chaat goo si/" ([[1985]]) kaj "Armor of God/Lonĝiong hudi/" ([[1986]]). Dum la filmado de Police Story vundiĝis multe da filmaj akrobatoj, tial Jackie fondis Asocion de filmaj akrobatoj de Jackie Chan "Jackie Chan stuntman Association". La asocio zorgis pri kontoj pro flegado kaj Jackie persone trejnis iliajn membrojn. Jackie mem dum la filmado de Armor of God falinte de sur arbo vundis sian [[kranio]]n kaj kun difekto de la [[cerbo]] li estis forveturigita en malsanulejon, kiu li suferis operacion. Neniu kredis, ke li revenos reen en filman industrion en antaŭa korpstato. Jackie faris tion kaj pleje en la jaro [[1986]] li fondis propran produktan kompanion Golden Way kaj agentejon Jackie’s Angels por okupigado de talentuloj en siajn filmojn. En la jaro [[1993]] li filmis unu el malmulte da filmoj sen komediaj elementoj "Crime Story/Zhong an zu/". La dua daŭrigo de "Drunken Master II/Jui kuen II/" ([[1994]]) apartenas al liaj plej sukcesaj filmoj. Por sia tutviva laboro li akiris en la jaro [[1995]] prezon de [[MTV]] "MTV’s Lifetime Achievement Award". En Usono Jackie sukcesis realiĝi je unu jaro pli poste en akcia komedio "Rumble in the Bronx/Hong faan kui/". La filmo dum la unua semajno de projekciado "perlaboris" 10 milionojn da dolaroj. Jackie Chan parte produktis filmon "[[Thunderbolt (filmo)|Thunderbolt]]" de Gordon Chan ([[1995]]), en kiu li ĉefrolis. Post du pli malmulte sukcesaj filmoj "First Strike/Jing cha gu shi IV: Jian dan ren wu/" ([[1997]]) kaj "Mr. Nice Guy/Yatgo ho yan/" ([[1998]]) estas venanta plua grandega furoro "Rush Hour" ([[1998]]). En la akcia filmo li rolis inspektiston Leeon ĉeflanke de [[Chris Tucker]]. En la jaro [[2000]] li rolis kun [[Owen Wilson]] kaj [[Lucy Liu]] en akcia [[vesterno|vesterna]] [[komedio]] "[[Shanghai Noon (filmo)|Shanghai Noon]]". Sekvantan someron Jackie denove kuniĝis kun Chris Tucker en daŭrigo de filmo "Rush Hour II", kiu ripetis la sukcesojn de la unua filma parto. Kun belulino [[Jennifer Hewitt]] li rolis en filmo "Tŭedo" ([[2002]]) kaj la saman jaron li denove kuniĝis kun Owen Wilson en filmo "[[Shanghai Knights (filmo)|Shanghai Knights]]". Jackie havas unu filon kun [[Tajvano|tajvana]] aktorino [[Lin Feng-Chiao]], kun kiu li edziĝis en la jaro [[1983]]. == Vidu ankaŭ == * [[Michelle Yeoh]] {{Portalo Kino}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Chan, Jackie}} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Ĉinaj aktoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 7-an de aprilo]] trfrtkexjek3y85j6lhub264dmh27dq 0 60348 9392420 9224954 2026-06-05T05:14:16Z Sj1mor 12103 9392420 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}}[[Dosiero:Napoleonbonaparte coloured drawing.png|220px|eta|dekstra|apoléon Bonaparte]] '''Militisto''' aŭ '''[[batalisto]]''' estas [[estro]] aŭ [[soldato]] en [[milito]]. Militestro ofte havas bonan sperton de la [[strategio]] kaj [[taktiko]] de milito. Fama teoriisto estas [[Carl von Clausewitz]]. Ofte, modernaj landaj militistoj havas [[milita rango|militan rangon]]. Fakte la [[historio]] de la homaro (kaj eĉ de la [[prahistorio]]) estas iamaniere historio de militoj kaj pro tio ankaŭ de militistoj. Ekde la komenco de la skriba historio oni konas la nomojn de famaj militistoj kiuj tre ofte estis ankaŭ regantoj, [[politikisto]]j aŭ [[reĝo]]j. == Ekzemploj de historiaj militistoj == [[Dosiero:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|200px|eta|dekstra|[[Ĝingis-Ĥano]], laŭ portreto de la 14-a jarcento]] * [[Sun Tzu]] * [[Hanibalo]] * [[Julio Cezaro]] * [[Aleksandro la Granda]] * [[Konstantino la 1-a de la Romia Imperio|Konstantino]] * [[Ĝingis-Ĥano]] * [[Napoléon Bonaparte|Napoleono]] == Militistoj laŭ [[Listo de militoj]] == === [[Troja milito]] === * [[Aĥilo]] === [[Peloponesa milito]] === * [[Tucidido]] === [[Krucmilitoj]] === * [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)]] * [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)]] * [[Ludoviko la 9-a (Francio)]] * [[Rikardo la 1-a (Anglio)]] * [[Saladino]] === [[Centjara milito]] === [[Dosiero:Gilbert_Stuart_Williamstown_Portrait_of_George_Washington.jpg|eta|dekstra|200px| George Washington]] * [[Johana de Arko]] * [[Filipo la 3-a (Francio)]] === [[Usona Revolucio]] === * [[George Washington]] === [[Milito de bavara sukcedo]] === * [[Frederiko la 2-a (Prusio)]] === [[Napoléon Bonaparte]] === * [[Duko de Wellington]] * [[Hans Ernst Karl von Zieten]] === [[Unua mondmilito]] === [[Dosiero:Durruti-portrait.png|eta|200px|Buenaventura Durruti]] * [[Otto von Bismarck]] * [[Ferdinand Foch]] * [[Paul von Hindenburg]] * [[Erich Ludendorff]] * [[Helmuth von Moltke]] * [[John Pershing]] === [[Pola-bolŝevika milito]] === * [[Józef Piłsudski]] * [[Miĥail Tuĥaĉevskij]] === [[Hispana Enlanda Milito]] === * [[Buenaventura Durruti]] * [[Francisco Franco]] === [[Dua Mondmilito]] === [[Dosiero:GeorgeSPatton.jpg|eta|George S. Patton juna, 1943]] * [[Winston Churchill]] * [[Heinrich Himmler]] * [[Adolf Hitler]] * [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] * [[Benito Mussolini]] * [[George S. Patton]] * [[Friedrich Paulus]] * [[Erwin Rommel]] * [[Josif Stalin]] * [[Yamamoto Isoroku]] === [[Sestaga milito]] === * [[Moŝe Dajan]] === Aliaj === * [[Julio Cezaro]] * [[Cosme de Churruca]] * [[Horatio Nelson]] * [[Pompeo]] == Vidu ankaŭ == * [[Militfortoj]] * [[La fanfarona militisto|''La fanfarona militisto'']] {{Projektoj|ReVo=milit.0isto}} [[Kategorio:Profesioj]] [[Kategorio:Militistoj| ]] 8xuno20ch8feu91z8je8me0rzpjoa0e 0 65478 9392573 9391215 2026-06-05T08:45:47Z RG72 11847 9392573 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:52, 2 jun. 2026 (UTC)}} {{Ne konfuzu|Valentin Rasputin}} {{Informkesto homo |nomo = Grigorij Rasputin |dosiero = Grigori Rasputin 1916.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo = Grigorij Rasputin en 1916 |naskonomo = Grigorij Rasputin |dato de naskiĝo = {{JULGREGDATO|21|1|1869|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} |loko de naskiĝo = [[Pokrovskoje (Tjumena provinco)|Pokrovskoje]], [[Tjumena distrikto]], [[Tobolska gubernio]], la [[Rusia imperio]] |ŝtato de naskiĝo = [[Rusia imperio]] |dato de morto = {{JULGREGDATO|30|12|1916|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} |loko de morto = [[Petrogrado]], [[Sankt-Peterburga gubernio|Petrograda gubernio]], la [[Rusia imperio]] |ŝtato de morto = [[Rusia imperio]] |tombo = |loĝloko = [[Pokrovskoje (Tjumena provinco)|Pokrovskoje]], [[Tjumena distrikto]], [[Tobolska gubernio]]<br/>[[Petrogrado]], [[Sankt-Peterburga gubernio|Petrograda gubernio]] |etno = ruso |aliaj nomoj = |konata kiel = Griŝka Rasputin |klereco = memdukito |okupiganto = |profesio = kamparano<br/>mistikulo |posedaĵo = |alteco = |pezo = |periodo = |konfesio = ortodoksismo |parencoj = |patro = Jefim Jakovleviĉ Rasputin |patrino = Anna Vasiljevna Parŝukova |edzino = Praskovja Fjodorovna Dubrovina |infanoj = Matrjona, Varvara, Dimitrij |subskribo = |notoj = }} '''Grigorij Jefimoviĉ RASPUTIN''' ({{l-ru|Григорий Ефимович Распутин|t=Grigorij Jefimoviĉ Rasputin}}; {{prononco|ɡrʲɪˈɡorʲɪj jɪˈfʲiməvʲɪtɕ rɐˈsputʲɪn}}; la {{JULGREGDATO|21|1|1869|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}, [[Pokrovskoje (Tjumena provinco)|Pokrovskoje]], [[Tjumena distrikto]], [[Tobolska gubernio]], la [[Rusia imperio]] — la {{JULGREGDATO|30|12|1916|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}, [[Petrogrado]], la [[Rusia imperio]]) estis la rusa mistikulo, havinta signifan influon je la familio de la rusa [[caro]] [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]]. == Biografio == === Proksimiĝo al la kortego === Vic-ministro pri internaj aferoj Stepan Beleckij rememoris ke komence de la 1910-aj jaroj Rasputin estis akceptita ĉe la hejmo de grandprinco [[Nikolaj Nikolajeviĉ (1856–1929)|Nikolaj Nikolajeviĉ]] kaj ties edzino Anastasia Nikolajevna (princino de Montenegro), post kio li proksimiĝis al [[Sergej Vitte]], kiun li favoris ĝis la fino de sia vivo. Lin subtenis ankaŭ episkopo Feofan (Bistrov), rektoro de la Sankt-Peterburga Spirita Akademio, eniginta lin je medio de aristokratoj, interesiĝintaj pri religiaj aferoj. Lin subtenis ankaŭ publicisto Georgij Sazonov ^{[[:ru:Сазонов, Георгий Петрович|ru]]}<ref name="Белецкий10">{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Белецкий С.П. Григорий Распутин (1923).pdf|Григорий Распутин (Из записок)]] |lasta = Белецкий |unua = С.П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1923 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Былое |loko = Петроград |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 10 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En aristokrataj [[Literatura salono|salonoj]] tiutempe oni ofte priparolis religiajn aferojn, serĉante la vojon reen al la originaj rusaj radikoj, kion stimulis ĝenerala politika kaj socia etoso, spegulita ankaŭ en arto, arkitekturo ktp. Rasputin, penetrinta tiujn ĉi rondojn danke al rekomendoj de la episkopo Feofano, prezentis sin kiel enkorpigon de la rusa religia spirito, homo de la tero, veninta el la fora Siberio por alporti ne formalan, sinceran kredon je dio, bazitan sur profunda interna sento kaj eble profetaj kapabloj<ref name="Белецкий20">{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Белецкий С.П. Григорий Распутин (1923).pdf|Григорий Распутин (Из записок)]] |lasta = Белецкий |unua = С.П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1923 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Былое |loko = Петроград |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 20 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. De palaco de grandprinco Nikolaj Nikolajeviĉ servis por li kiel ponto al la imperiestra familio, kie li sukcesis fiksiĝi danke al mistikemo de la caro kaj speciale de la carino, konvinkita ke sole Rasputin subtenas la sanon de la tronheredanto [[Aleksej Nikolajeviĉ Romanov|Aleksej Nikolajeviĉ]] kaj la sekuran vivon de la tuta cara familio, kiun li protektas kvazaŭ anĝelo-gardanto. Stepan Baleckij asertas ke fine Rasputin mem ekkredis tion kaj plurfoje ripetadis "se mi ne estos apud ili, ankaŭ ili ne plu estos" ({{l-ru|если меня около них не будет, то и их не будет}}). Rasputin traktis la caran familion kvazaŭ sian propran, buŝe kaj skribe li nomis ilin "paĉjo" ({{l-ru|папа}}) kaj "panjo" ({{l-ru|мама}})<ref name="Белецкий20"/>. Stepan Baleckij diris ke onidiroj pri demonisma naturo kaj kapabloj de Rasputin cirkulis aktive kaj Grigorij Jefimoviĉ neniam ilin kontraŭis. Fine de 1913, kaŝe legante korespondaĵojn de proksimuloj de la famulo, li eksciis ke Rasputin lernas hipnoton ĉe Petrograda magnetizisto ^{[[:en:Animal magnetism|en]]} kaj bone progresas pro siaj forta volo kaj kapablo koncentri ĝin. Ekspurinte la magnetiziston, Beleckij fortimigis lin kaj tiu forlasis la urbon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Белецкий С.П. Григорий Распутин (1923).pdf|Григорий Распутин (Из записок)]] |lasta = Белецкий |unua = С.П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1923 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Былое |loko = Петроград |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 21 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lian influon grave fortigis Anna Virubova, proksima amikino de la imperiestrino. Ŝi estis tre religiema kaj tutkore kredis la profetan forton de Rasputin, speciale post kiam la {{{{JULGREGDATO|15|1|1915|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}}}, ekveturinte de Carskoje Selo al Petrogrado, ŝi iĝis viktimo de fervoja akcidento, estis grave vundita kaj kuŝis en lito delirante, sen esperoj pri resaniĝo. Rasputin rakontis ke li eksciis pri ŝia stato de la grafino Jekaterina Vitte (edzino de Sergej Vitte), per kies aŭto li urĝe veturis al hospitalo en Carskoje Selo, eniris la ĉambron, prenis la manon de Virubova kaj vokis ŝin, post kio ŝi malfermis la okulojn, respondis kaj baldaŭ resaniĝis. Ekde tiam ŝi estis eĉ pli proksima al li ol la imperiestrino kaj li diris ke por li ŝi pretas oferi ion ajn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Белецкий С.П. Григорий Распутин (1923).pdf|Григорий Распутин (Из записок)]] |lasta = Белецкий |unua = С.П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1923 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Былое |loko = Петроград |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 21–22 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Aron Simanoviĉ kaj Vasilij Miĥajloviĉ Skvorcov ^{[[:ru:Скворцов, Василий Михайлович|ru]]} rakontis ke antaŭe sia morto Rasputin ŝanĝiĝis, estis morna, forbruligis leterojn de altranguloj kaj nur je la lasta tago li heliĝis, iris al banejo kaj ekveturis al la domo de Feliks Jusupon en ĵus freŝaj vestoj. Tamen Anna Virubova kaj Stepan Baleckij rimarkis neniun ŝanĝon en lia konduto en tiuj tagoj kaj konstatas ke li estis bonhumora kaj memfida, kaj senzorgeme akceptis suspektindan noktan inviton de Feliks Jusupov kun kondiĉo veni sen akompanoj kaj gardo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Белецкий С.П. Григорий Распутин (1923).pdf|Григорий Распутин (Из записок)]] |lasta = Белецкий |unua = С.П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1923 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Былое |loko = Петроград |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 23–24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ministro pri internaj aferoj Nikolaj Aleksejeviĉ Maklakov havis bonajn rilatojn kun Rasputin<ref name="Белецкий10"/>. Post kiam Aleksandr Guĉkov laŭte kritikis Rasputinon en la Ŝtata Dumao, ministro pri internaj aferoj Aleksandr Aleksandroviĉ Makarov aranĝis gardadon de Rasputin, al la gazetaro oni malpermesis publikigi artikolojn pri li kaj samtempe komenciĝis spurado de Guĉkov, forigita nur post enpostenigo de generalo Vladimir Ĝunkovskij kiel vic-ministro pri internaj aferoj<ref name="Белецкий11">{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Белецкий С.П. Григорий Распутин (1923).pdf|Григорий Распутин (Из записок)]] |lasta = Белецкий |unua = С.П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1923 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Былое |loko = Петроград |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Stepan Beleckij ellaboris instrukcion por gardistoj, kiuj devis registri ĉiujn agojn kaj proksimulojn de Rasputin je specialaj ĵurnaloj. Spionoj ĉiam akompanis lin ankaŭ en vojaĝoj. En vilaĝo Pokrovskoje estis setlita spiono, ĉar trovi taŭgan homon surloke oni ne sukcesis<ref name="Белецкий11"/>. Prezidanto de la Konsilio de Ministroj Vladimir Kokovcev tre interesiĝis pri Rasputin kaj regule petis raportojn pri li, ĉar li deziris ĉesigi lian influon, raportinte pri lia vera naturo al la imperiestro. Rasputin asertis ke li plurfoje renkontiĝis kun Kokovcev kaj admonis lin nuligi alkoholan monopolon, pri kio li parolis ankaŭ kun la imperiestro. Li diris ke se Kokovcev ne faros tion, li perdos sian postenon<ref name="Белецкий11"/>. En lastaj monatoj de sia vic-ministeria ofico Beleckij ricevis de generalo Ivan Dumbadze, urbestro de [[Jalto]], ĉifritan telegramon, en kiu tiu petis permeson murdi Rasputinon dum ties veturo en skutro de [[Sebastopolo]] al Jalto. Li transdonis ĝin al Maklakov, kiu diris ke okupiĝos pri tio persone. Fine la vojaĝo okazis sen la incidentoj. Dumbadze laŭdire estis elpensinta plurajn atencojn kontraŭ Rasputin, inkluzive li planis allogi lin al la [[Hirunda nesto (Jalto)|Hirunda nesto (Jalto)]] kaj ĵeti al la maro, sed fine li faris nenion<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Белецкий С.П. Григорий Распутин (1923).pdf|Григорий Распутин (Из записок)]] |lasta = Белецкий |unua = С.П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1923 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Былое |loko = Петроград |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 1914 grandprinco Nikolaj Nikolajeviĉ kaj lia edzino per sia mastrumestro kolonelo Ignatij Balinskij petis Beleckij doni informojn pri malĉastaĵoj de Rasputin, kiun ili jam ne plu akceptis en sia hejmo, ĉar la grandprinco deziris interparoli pri tio kun la imperiestro. Beleckij provizis la informojn, la interparolo laŭ liaj informoj okazis kaj Rasputin neniam pardonis tion al la grandprinco. Antaŭ ol Nikolaj Nikolajeviĉ foriris al Kaŭkazio, Rasputin diris ke li revas iĝi imperiestro<ref name="Белецкий13">{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Белецкий С.П. Григорий Распутин (1923).pdf|Григорий Распутин (Из записок)]] |lasta = Белецкий |unua = С.П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1923 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Былое |loko = Петроград |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Generalo Ĝunkovskij ankaŭ raportis al la imperiestro pri maldeca konduto de Rasputin en restoracio "Jar" ^{[[:ru:Яр (ресторан)|ru]]}, kie li ebriiĝis. Rasputin diris ke tiu raporto elvokis koleregon de Nikolao la 2-a, kiu longan tempon ne deziris lin vidi, do li malŝategis la generalon. Tamen li pravigis sin antaŭ la imperiestro, argumentinte ke li ne estas sanktulo, sed nura homo<ref name="Белецкий13"/>. Rasputin havis apartamenton en strato Goroĥovaja ^{[[:ru:Гороховая улица|ru]]}. Ĉiun dimanĉon post tagmeza diservo tien estis venanta Anna Virubova kaj ties proksimuloj por teumi kun Rasputin<ref name="Белецкий17">{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Белецкий С.П. Григорий Распутин (1923).pdf|Григорий Распутин (Из записок)]] |lasta = Белецкий |unua = С.П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1923 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Былое |loko = Петроград |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Beleckij skribis ke la "atenco organizita de Iliodor" okazis jam post kiam lian postenon okupis generalo Ĝunkovskij<ref name="Белецкий17"/>. {{Citaĵo |teksto = Rasputin havis eksterordinaran naturan intelekton de siberia kamparano, praktike traktanta la vivon, kiu ebligis al li krei sian vividealon post kiam li klare konsciis neceson plibonigi siajn vivkondiĉojn. En cirkonstancoj de sia kamparana familio Rasputin tian eblecon ne vidis, des pli ke peza kaj persista laboro de kamparano lin, kutimiĝintan de frua aĝo al senlabora vagado tra monaĥejoj, ne allogis. Pro tio Rasputin ekiris la vojon de siaj strangaĵoj, kiuj en li disvolviĝis sub influo de kontaktoj dum liaj vojaĝoj kun la mondo de pilgrimantoj kaj kun monaĥa medio. Tiu ĉi komunikiĝo donis al Rasputin bazan alfabetecon kaj siaspecan teologian edukon, adaptitan al la kapablo apliki ĝin laŭe al vivcirkonstancoj, vastigis lian imagon pri la vivo, evoluigis en li scivolemon kaj kritikon, ellaboris en li senton de fiziognomikisto, kiu kapablis eltrovi malfortecojn kaj specifaĵojn de la homa naturo kaj ludi sur ili, kaj tio per si mem kondukis lin laŭ la vojo, kiu malfermis antaŭ li suferantan virinan animon. Forte sentante en si de junaĝo la homon kun forta inklino al la malsan-perversaj emoj de sia naturo, Rasputin estis klare konscianta ke malvasta sfero de la monaĥeja vivo, kaze de lia monaĥiĝo, baldaŭ elĵetus lin el sia medio, do li decidis iri je direkto, kiu estis lin persone kontentiganta — al la mondo de ŝajnaj sanktulaĉoj, pilgrimantoj kaj [[malsaĝuloj pro Kristo]], kiun li esploris de frua aĝo perfekte. |aŭtoro = Stepan Beleckij |verko = Grigorij Rasputin<ref name="Белецкий19">{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Белецкий С.П. Григорий Распутин (1923).pdf|Григорий Распутин (Из записок)]] |lasta = Белецкий |unua = С.П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1923 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Былое |loko = Петроград |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Распутин обладал недюжинным природные умом практически смотрящего на жизнь сибирского крестьянина, который помог ему наметить свой жизненней идеал, как только он начал ясно отдавать себе отчет в необходимости улучшить свои жизненные условия. В обстановке обихода своей крестьянской семьи Распутин этой возможности не видел, тем более, что тяжелый и упорный труд земледельца его, привыкшего с ранних лет к праздношатанию по монастырям, к себе не привлекал. Поэтому Распутин пошел по пути своих странностей, которые в нем развились под влиянием общения его во время странствований с миром странников и с монашеской средой. Общение это дало Распутину, зачатки грамотности и своеобразное богословское образование, приноровленное к умению применять его к жизненному обиходу, расширило его взгляд на жизнь, развило в нем любознательность и критику, выработало в нем чутье физиогномиста, умевшего распознавать слабости и особенности человеческой натуры и играть на них, и само по себе повело его по тому пути, который растворял перед ним страдающую женскую душу. Сильно чувствуя в cе6e с юных лет человека с большим уклоном к болезненно-порочным наклонностям своей натуры, Распутин ясно отдавал себе отчет в том, что узкая сфера монастырской жизни, в случае поступления его в монастырь, в скорости выбросила бы его из своей среды, и поэтому он решил пойти в сторону, наиболее его лично удовлетворявшую — в тот мир видимых святош, странников и юродивых, который он изучил с ранних лет в совершенстве. }} Stepan Beleckij konstatis ke post la murdo de Rasputin multaj el liaj adorantinoj, inkluzive de Anna Virubova, ekdubis pri liaj superkapabloj kaj profeta antaŭvido, ĉar kelkajn tagojn antaŭ sia morto li estis bonhumora kaj rakontis al ili, ke li pasigos pliajn 5 jarojn en ilia rondo, post kio li foriros al sekreta fora loko, jam preparita, kie li vivos sola kaj preĝos pri la savo de sia animo. Beleckij opiniis ke Rasputin rimarkis ke la caro traktas lin ĉiam pli malvarme, do li anticipe estis preparanta por si honoran foriron, des pli ke la tronheredanto kreskis kaj baldaŭ eble ne plu bezonus lian kurachelpon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Белецкий С.П. Григорий Распутин (1923).pdf|Григорий Распутин (Из записок)]] |lasta = Белецкий |unua = С.П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1923 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Былое |loko = Петроград |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24–25 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Stepan Beleckij asertas ke Rasputin estis sektanto kaj evidente plej inklinis al la ĥlistoj ^{[[:ru:Хлысты|ru]]}. Li diris ke pastro de Pokrovskoje raportis pri tio kaj tiuj raportoj estis sekrete transdonitaj al li de Viktor Jackeviĉ ^{[[:ru:Яцкевич, Виктор Иванович|ru]]}, la direktoro de kancelario de ober-prokuroro de la Sankta Reganta Sinodo ^{[[:ru:Святейший правительствующий синод|ru]]}. Rasputin eksciis pri tio kaj sukcesis anstataŭigi tiujn pastrojn per aliaj, fidelaj al li kaj dankemaj pro liaj oferoj al la preĝejo, kiun favoris ankaŭ liaj adorantinoj kaj la cara familio. Por esplori la aferon pli profunde, Beleckij setlis en Pokrovskoje sian agenton, kiu sendis raportojn sen uzi lokan poŝtejon, regatan de amikoj de Rasputin, kaj konfirmis inklinon de Rasputin al la ĥlistoj. Pli detale esplori tion li ne sukcesis, ĉar post kiam en 1914 kolonelo Miĥail von Kotten ^{[[:ru:Коттен, Михаил Фридрихович|ru]]} forlasis postenon de estro de ĝendarmoj de Sankt-Peterburgo, Beleckij devis urĝe revenigi sian agenton de Pokrovskoje por ke li ne estu senmaskigita, do la enketado ĉesis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Белецкий С.П. Григорий Распутин (1923).pdf|Григорий Распутин (Из записок)]] |lasta = Белецкий |unua = С.П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1923 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Былое |loko = Петроград |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 25–26 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Rasputin akiris famon de kuracanto kaj misterokreanto kaj en la jaro [[1907]] Rasputin estas invitita al la cara kortego. Ĉi tie Rasputin akiris simpation precipe de la carino, [[Aleksandra Fjodorovna (Alix de Hesio-Darmstadt)|Aleksandra Fjodorovna]], kiu estis konvinkita, ke dank’ al hipnotaj kapabloj pliboniĝas stato de ŝia grave malsana ([[hemofilio|hemofilia]]) filo, carido [[Aleksej Nikolajeviĉ Romanov|Aleksej Nikolajeviĉ]] ([[1904]]–[[1918]]). == Kariero kaj impliko politika == Ekde la jaro [[1911]] poste Grigorij Jefimoviĉ Rasputin dank’ al sia influo je la carino intervenas ankaŭ en ŝtatajn aferoj de la cara Rusio – lia influo en la rusian politikon estas poste tre evidenta post la jaro [[1915]], kiam caro Nikolao transprenas persone komandadon super la rusia armeo kaj li forveturas en batalfronton – Rusion poste regas la carino kaj ŝia konsilanto – Rasputin. Pro sia skandala privata vivo (en [[Sankt-Peterburgo]] Rasputin baldaŭ revenas al sovaĝaj ekstravagancoj de sia junaĝo) Rasputin post nelonge tre diskreditas la caran familion ne nur en la okuloj de peterburga publiko, sed ankaŭ antaŭ la tuta rusa nacio – ne estas mirinde, ke baldaŭ inter la rusa aristokrata opozicio, timanta pro absoluta perdo de la cara prestiĝo en Rusio kaj pro bolŝevisma revolucio, aperas ideoj por lia forigo. == Atenco == La {{daton|29|6|1914}} Grigorij Rasputin estis vundita de Ĥionia Guseva ({{lang-ru|Хиония Гусева}}), kiu atakis lin per tranĉilo. La 33-jara virino konatiĝis kun li en 1910, kiam Rasputin vizitis la urbon [[Volgogrado|Caricin]] kie li pasigis unu semajnon. Li frekventis tie domon de Natalia Tolmaĉova, kie Guseva servis kiel preĝulino ({{lang-ru|келейница}}), voĉlegante preĝlibrojn. Li promesis reveni, sed tio ne okazis. Pastromonaĥo Iliodoro, kiu subtenis kaj promociis Rasputinon en Caricin, diris al Guseva, ke li faris tion plenumante ordonon de episkopo [[Hermogen (Dolganjov)]] kaj ke nur danke al tio Rasputin gloriĝis kaj famiĝis kiel monaĥo dum efektive li estas perversulo kaj malĉastulo. Tiuj ĉi vortoj kaj sekvinta publika kverelo de ambaŭ flankoj en gazetaro konvinkis ŝin, ke Rasputin estas falsa profeto, kiun necesas mortigi same kiel profeto [[Elija]] mortigis per tranĉilo 400 falsajn profetojn. Ŝi havis 39 rublojn, perlaboritajn per kudrado, do aĉetis en bazaro kontraŭ tri rubloj ponardon kaj veturis al vilaĝo [[Pokrovskoje (Tjumena provinco)|Pokrovskoje]], kiun ŝi atingis nokte al la {{dato|22|6|1914}}. Ĝis la {{dato|29|6}} ŝi loĝis ĉe diversaj vilaĝanoj, atendante revenon de Rasputin. Al siaj gastigantoj ŝi diris ke deziras renkontiĝi kun sagaca maljunulo pri kiu ŝi aŭdis tiom multe<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский острог |lasta = Риве |unua = З. Э. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2017 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор-Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-91409-417-8 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 269 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|28|6}} ĉirkaŭ la 8-a vespere venis Grigorij Rasputin, reveninta je vaporŝipo "Sokolovskij" el Sankt-Peterburgo por pasigi someron en sia ĵus konstruita granda domo. Sekvan tagon Guseva prenis la ponardon kaj iris al la domo de Rasputin por atendi lin. Je la 3-a horo li eliris por voki senditon kaj taskigi lin sendi telegramon, do Guseva profitis la momenton por saluti lin klininte sin. Li diris "Ne necesas klini sin" ({{lang-ru|Не надо кланяться}}) kaj intencis doni al ŝi almozon, sed ŝi eligis la ponardon kaj batis lin kontraŭ la ventro. Rasputin ekkriis "ho, pro kio al mi" ({{lang-ru|ох, почто мне}}) kaj kuris for, persekutata de Guseva. Kurinte 108 paŝojn li kaptis de surtere bastonon kaj batis ŝin ĉe la kapo. Venis vilaĝanoj, kiuj kaptis ŝin kaj metis en arestejon, ĉe tio ŝi hazarde vundis sian maldekstran manon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский острог |lasta = Риве |unua = З. Э. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2017 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор-Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-91409-417-8 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 271 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. El Tjumeno en speciale sendita vaporŝipo venis kirurgo Vladimirov kaj kuracisto Visockij. Vladimirov operaciis Rasputinon en lia domo kaj konstatis la vundon 1 x 2 cm grandan, kiu penetris la abdomenon inter pubo kaj umbiliko kaj trafis [[mesoentero]]n, sed ne la intestojn; li diris ke temas pri la grava, vivdanĝera vundo. Per la sama vaporŝipo Rasputin estis transportita al Tjumeno kaj enhospitaligita. Dum pridemandado li diris ke ne konas persone Gusevan kaj supozas ke ŝin sendis lia malamiko Iliodor. Li kuŝis en aparta ĉambro, kie lin prizorgis du flegistinoj de la [[Ruĝa Kruco]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский острог |lasta = Риве |unua = З. Э. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2017 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор-Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-91409-417-8 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 271 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la [[Malsanulejo|hospitalo]] li pasigis unu monaton kaj estis vizitata de pluraj altranguloj, inkluzive de tobolska guberniestro Andrej Stankeviĉ, episkopo Varnava kaj aliaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский острог |lasta = Риве |unua = З. Э. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2017 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор-Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-91409-417-8 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 272 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĥionia Guseva estis juĝita en [[Tobolsko]] kaj sendita por psikiatria ekzamenado al [[Tomsko]], kie oni konstatis ŝin freneza. Laŭ ordono de ministro pri justico [[Aleksandr Kerenskij]] la {{daton|5|12|1916}} Guseva estis liberigita el la Tomska [[Malliberejo|prizono]] kaj transdonita al sia fratino Pelagija Zavertina por plua kuracado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский острог |lasta = Риве |unua = З. Э. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2017 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор-Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-91409-417-8 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 272 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Murdo == Tiuj ĉi ideoj poste fariĝos fakto fine de la jaro [[1916]] – nokte el la [[29-a de decembro|29-a]] je la [[30-a de decembro]] de la sama jaro proponos unue princo [[Felikso Jusupov]], edzo de bofilino de la caro, al „la freneza monaĥo“ Rasputin en sia palaco venenigitan [[vino]]n kaj [[zakusko]]jn – sed la [[veneno]] ne efikas kaj Jusupov do ekpafos je Rasputin: Rasputin malgraŭe trafita fuĝos en la kortegon de la palaco, kie poste Jusupov kun siaj kunuloj pafas lin – sed Rasputin denove supervivos. Li supervivos eĉ poste, kiam la komplotuloj klopodas finbati lin per [[kolbo]]j de siaj [[armilo]]j – li mortas nur tiam, kiam ili kunligos lin kaj duonmorta ĵetos lin sub [[glacio]]n de frostiĝinta rivero [[Nevo (rivero)|Nevo]]. Sed la ekzameno de la korpo indikis akvon en la pulmoj. Tiu signifas ke Grigorij mortis nek pro la pafoj, nek pro la malvarmo, sed pro dronado en la Nevo. Carino Aleksandra poste lasas elakvigi la mortan korpon de la monaĥo kaj ŝi sepultigas ĝin en parko de [[Carskoje Selo]] – poste, en la jaro [[1917]], la korpo de Rasputin estis elterigita kaj bruligita. == Interesaĵoj == [[Esoterismo]]. Sur la monto [[Athos]] Rasputin ricevis mision protekti la caran familion, kies konfesprenanto kaj sanigisto iĝis poste. Al la familio diris: "La [[haro]] ne falos de viaj kapoj ĝis la tempo kiam estos kun vi miaj portretoj kaj parto de mia vesto. Memoru!". Transdonis al ili sian disŝiritan al 7 pecoj silkan nigran [[bluzo]]n de [[mistikulo]]. Duone de 1916, post [[atenco]] al lia vivo, fare de duonfreneza virino, sendita de [[monaĥo]] Heliodor, kiu kelkfoje vundis lian ventron, fotisto de la familio faris 7 grandajn portretajn fotojn. Pli frue Rasputin - intence malfamigata - antaŭdiris al la caro, ke post lia morto atendos lin nigraj tagoj. Kiam [[komisaro]] Jurovskij forprenis de la familio la aĵojn ili estis murditaj. == Literaturo == * Boris Almasoff: ''Rasputin und Russland''. Almathea-Verlag. Zürich, Wien, Leipzig 1924. * Otto Antrick: ''Rasputin und die politischen Hintergründe seiner Ermordung''. Dissertation Technische Hochschule Braunschweig, 1938 * Theophile von Bodisco: ''Rasputin. Eine physiognomische Studie'', In: Zeitschrift für Menschenkunde, Schriftpsychologie und Schriftvergleichung, Wien 7. 1931/32, 6, S. 183-187 * Elisabeth Heresch: ''Rasputin. Das Geheimnis seiner Macht'', München 1985, ISBN 3-7844-2506-2 * Felix Jussupow: ''Rasputins Ende. Erinnerungen.'' Insel, Frankfurt 1990, ISBN 3-458-32982-X * Klaus Mailahn: ''Der russische Ödipus. Die erotische Marienverehrung des Grigori Jefimowitsch Rasputin'', München 2008, ISBN 978-3-638-92366-8, 116 S. * Max Pulver: ''Rasputin (Über die Handschrift von Grigori Rasputin)'', In: Trieb und Verbrechen in der Handschrift. Ausdrucksbilder asozialer Persönlichkeiten, Zürich 1934, S. 202-213 * Aron Simanowitch (1928) ''Rasputin, der allmächtige Bauer''. Hensel und Co. Verlag. Berlin. * Edward Stanislawowitsch Radsinski: ''Die Geheimakte Rasputin. Neues über den Dämon am Zarenhof'', München 2000, ISBN 3-8135-0173-6 * [[René Fülöp-Miller]], ''Rasputin. Demon i kobiety'' (Rasputin. Demono kaj virinoj), Zona Zero, [[Varsovio]] 2019, p. 512, ISBN 978-83-66177-74-1 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.rasputin-photos.narod.ru/ Paĝaro el Rusio kun bildoj de Rasputin] {{en}} * [http://www.alexanderpalace.org/russiancourt/ Raportoj de la kameristino Ana Virubova] {{en}} * [http://www.marxists.org/deutsch/archiv/trotzki/1930/grr/b1-kap04.htm Leo Trotzki – Historio de la Rusa Revolucio] {{de}} * {{DNB-Portal|118598376}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Rasputin, Grigorij}} [[Kategorio:Grigorij Rasputin| ]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Rusio]] [[Kategorio:Rusiaj mistikuloj]] [[Kategorio:Kristanaj mistikuloj]] [[Kategorio:Murditoj]] [[Kategorio:Ortodoksuloj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 10-an de januaro]] [[Kategorio:Mortintoj la 30-an de decembro]] [[Kategorio:Mortintoj en Sankt-Peterburgo]] hqizs809tlx42cm4z3uix9wrc8vnvkj 0 65992 9392280 9071774 2026-06-04T20:36:14Z Stefangrotz 91903 9392280 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Igloo outside.jpg|eta|300px|Iglo]] '''Iglo''' foje '''Igluo''' aŭ '''neĝdomo''' ({{Lang-iu|ᐃᒡᓗ}}) estas [[sezono|sezona]] [[kupolo|kupolforma]] [[neĝo|neĝ]][[domo|dometo]] de [[inuito]]j. La vorto simple signifas ''domon'' en la [[inuktituta lingvo|inuktituta]], la lingvo de la [[Inuito]]j. Arkitekture la iglo estas unika, ĉar la [[konstrumaterialo]] estas [[Briko|brikoj]] el neĝo, kiuj estas tiel formitaj ke konstruskeleto ne estas necesa. La iglo konsistas el [[kupolo]], la loĝejo mem kaj tunelo, kiu servas kiel enirejo/elirejo kaj samtempe funkcias kiel deponejo. Oni povas fari fenestron el peco da [[glacio]]. Kelkaj [[eskimo]]triboj, speciale la triboj kiuj vivas ĉirkaŭ la [[Davisa Markolo]], tapetas la internon de la iglo per bestofeloj, kiuj povas plialtigi la temperaturon en la iglo de 2 al 10 ĝis {{GdC|20}}. Germana kaj aŭstra nutraĵentreprenoj prenis la nomon iglo kiel sian [[varmarko]]n. == Galerio == <gallery> Dosiero:Igloo.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Iglo --> Dosiero:Igloo spirale.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Construcción_ _de_ _un_ iglo. --> Dosiero:Igloo see-through sideview diagram.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|'''Iglo''', _Sideview_ figuro; (malfermante, malfermanta) dekstren. Flava signifas tero. --> </gallery> {{-}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Igloo|ReVo=igl}} * [[Inuitoj]] * [[Neĝhomo]] * [[kvinzi]] * [[katenoido]] {{-}} [[Kategorio:Loĝado]] [[Kategorio:Inuitoj]] 74pqwin8i88l18956lr1ddruac09kij 0 68697 9392200 7939796 2026-06-04T18:44:34Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392200 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Anzano di Puglia | regiono = {{Italio PUG}} (2005) | provinco = {{Italio FG}} (2005) | latitudo_gradoj = 41 | latitudo_minutoj = 7 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 15 | longitudo_minutoj = 17 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 213 | koord_Y_en_mapo = 197 | alto = 760 | areo = 11 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 2232 (2005) | denso_de_loĝantoj = 203 (2005) | subdividaĵoj = Mastralessio, Carifano, Morra, Nocelle, Lo Russo, Losciarpo (2005) | najbaraj_komunumoj = [[Monteleone di Puglia]], [[San Sossio Baronia]] (AV), [[Sant'Agata di Puglia]], [[Scampitella]] (AV), [[Vallesaccarda]] (AV), [[Zungoli]] (AV) (2005) | poŝtkodo = 71020 (2005) | telefona_kodo = 0881 (2005) | ISTAT_kodo = 071003 (2005) | imposta_kodo = A320 (2005) | nomo_de_loĝantoj = ''anzanesi'' | patrono = [[San Anzano]] | festo = | retpaĝo = http://www.comune.anzanodipuglia.fg.it | mapo = ItalyPuglia.png | mapamplekso = 300 }} '''Anzano di Puglia''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Apulio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Foggia]] 4q95pzmitcjyziior6q4x28kv81784u 0 69420 9392189 8665923 2026-06-04T18:33:44Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] + ĝermeto 9392189 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Andreis | regiono = {{Italio FVG}} (2005) | provinco = {{Italio PN}} (2005) | latitudo_gradoj = 46 | latitudo_minutoj = 12 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 12 | longitudo_minutoj = 37 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 149 | koord_Y_en_mapo = 33 | alto = 455 | areo = 26 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 323 (2005) | denso_de_loĝantoj = 12 (2005) | subdividaĵoj = Alcheda, Bosplans, Prapiero, Rompagnel, Sot Ancas (2005) | najbaraj_komunumoj = [[Barcis]], [[Frisanco]], [[Maniago]], [[Montereale Valcellina]] (2005) | poŝtkodo = 33080 (2005) | telefona_kodo = 0427 (2005) | ISTAT_kodo = 093001 (2005) | imposta_kodo = A283 (2005) | nomo_de_loĝantoj = ''andreans'' | patrono = [[Santa Maria delle Grazie]] | festo = [[8-a de septembro]] (2005) | retpaĝo = | mapo = FVG-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Andreis''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Friulo-Venecio Julia]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Pordenone]] tmlxk9o725pxpchju8tr6seg4snsaxl 0 69804 9392179 7937893 2026-06-04T18:27:15Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] + ĝermeto 9392179 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Amato | regiono = {{Italio CAL}} (2005) | provinco = {{Italio CZ}} (2005) | latitudo_gradoj = 38 | latitudo_minutoj = 56 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 16 | longitudo_minutoj = 28 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 241 | koord_Y_en_mapo = 268 | alto = | areo = 20 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 874 (2005) | denso_de_loĝantoj = 44 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Marcellinara]], [[Miglierina]], [[Pianopoli]], [[Serrastretta]] (2005) | poŝtkodo = 88040 (2005) | telefona_kodo = 0961 (2005) | ISTAT_kodo = 079004 (2005) | imposta_kodo = A257 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = [[San Francesco da Paola]] | festo = | retpaĝo = | mapo = CAL-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Amato''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}}{{Projektoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Kalabrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Catanzaro]] 35z8462l89ll242arv2oqli2608bu4r 0 69806 9392185 7938454 2026-06-04T18:31:23Z Stefangrotz 91903 ĝermeto 9392185 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Andali | regiono = {{Italio CAL}} (2005) | provinco = {{Italio CZ}} (2005) | latitudo_gradoj = 39 | latitudo_minutoj = 1 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 16 | longitudo_minutoj = 46 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 248 | koord_Y_en_mapo = 265 | alto = | areo = 17 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 954 (2005) | denso_de_loĝantoj = 56 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Belcastro]], [[Botricello]], [[Cerva]], [[Cropani]] (2005) | poŝtkodo = 88050 (2005) | telefona_kodo = 0961 (2005) | ISTAT_kodo = 079005 (2005) | imposta_kodo = A272 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = CAL-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Andali''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Kalabrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Catanzaro]] tlmtelmabu2vjsir3tdgp2ncss36xvg 0 69808 9392198 7939672 2026-06-04T18:43:10Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392198 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Antonimina | regiono = {{Italio CAL}} (2005) | provinco = {{Italio RC}} (2005) | latitudo_gradoj = 38 | latitudo_minutoj = 16 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 16 | longitudo_minutoj = 9 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 233 | koord_Y_en_mapo = 289 | alto = | areo = 22 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 1443 (2005) | denso_de_loĝantoj = 66 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Ciminà]], [[Cittanova]], [[Gerace]], [[Locri]], [[Portigliola]], [[Sant'Ilario dello Ionio]] (2005) | poŝtkodo = 89040 (2005) | telefona_kodo = 0964 (2005) | ISTAT_kodo = 080004 (2005) | imposta_kodo = A314 (2005) | nomo_de_loĝantoj = ''antoniminesi'' | patrono = [[San Nicola]] | festo = [[6-a de junio]] (2005) | retpaĝo = | mapo = CAL-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Antonimina''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. == Eksteraj ligiloj == * http://www.viviantonimina.it {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071010071406/http://www.viviantonimina.it/ |date=2007-10-10 }} <!-- it:Vivi Antonimina --> {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Kalabrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Reggio Calabria]] fqxzfn68h462qr0yjxwp5r2iwui2epc 0 69810 9392258 7940521 2026-06-04T20:21:27Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9392258 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Ardore | regiono = {{Italio CAL}} (2005) | provinco = {{Italio RC}} (2005) | latitudo_gradoj = 38 | latitudo_minutoj = 11 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 16 | longitudo_minutoj = 10 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 234 | koord_Y_en_mapo = 292 | alto = | areo = 32 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 4827 (2005) | denso_de_loĝantoj = 151 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Benestare]], [[Bovalino]], [[Ciminà]], [[Platì]], [[Sant'Ilario dello Ionio]] (2005) | poŝtkodo = 89031 (2005) | telefona_kodo = 0964 (2005) | ISTAT_kodo = 080005 (2005) | imposta_kodo = A385 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = CAL-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Ardore''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Kalabrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Reggio Calabria]] pfol4xd66pyj68mew48wbnisbhapvrs 0 69812 9392259 7940650 2026-06-04T20:22:06Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9392259 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Argusto | regiono = {{Italio CAL}} (2005) | provinco = {{Italio CZ}} (2005) | latitudo_gradoj = 38 | latitudo_minutoj = 41 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 16 | longitudo_minutoj = 26 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 240 | koord_Y_en_mapo = 276 | alto = | areo = 7 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 568 (2005) | denso_de_loĝantoj = 81 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Cardinale]], [[Chiaravalle Centrale]], [[Gagliato]], [[Petrizzi]] (2005) | poŝtkodo = 88060 (2005) | telefona_kodo = 0967 (2005) | ISTAT_kodo = 079007 (2005) | imposta_kodo = A397 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = CAL-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Argusto''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Kalabrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Catanzaro]] rtt1td2o51whag6kun1k738wk9f87bk 0 70209 9392134 7141993 2026-06-04T16:55:50Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] + ĝermeto 9392134 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Altavilla Irpina | regiono = {{Italio CAM}} (2005) | provinco = {{Italio AV}} (2005) | latitudo_gradoj = 41 | latitudo_minutoj = 0 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 14 | longitudo_minutoj = 47 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 201 | koord_Y_en_mapo = 201 | alto = | areo = 14 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 4307 (2005) | denso_de_loĝantoj = 308 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Arpaise]] (BN), [[Ceppaloni]] (BN), [[Chianche]], [[Grottolella]], [[Petruro Irpino]], [[Pietrastornina]], [[Prata di Principato Ultra]], [[Sant'Angelo a Scala]], [[Tufo]] (2005) | poŝtkodo = 83011 (2005) | telefona_kodo = 0825 (2005) | ISTAT_kodo = 064002 (2005) | imposta_kodo = A228 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = CAM-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Altavilla Irpina''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Kampanio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Avellino]] tugdvminxffk544o6w1qp9m41zbzykv 0 70215 9392190 7938565 2026-06-04T18:34:40Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] + ĝermeto 9392190 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Andretta | regiono = {{Italio CAM}} (2005) | provinco = {{Italio AV}} (2005) | latitudo_gradoj = 40 | latitudo_minutoj = 56 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 15 | longitudo_minutoj = 20 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 214 | koord_Y_en_mapo = 203 | alto = | areo = 43 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 2295 (2005) | denso_de_loĝantoj = 53 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Bisaccia]], [[Cairano]], [[Calitri]], [[Conza della Campania]], [[Guardia Lombardi]], [[Morra De Sanctis]] (2005) | poŝtkodo = 83040 (2005) | telefona_kodo = 0827 (2005) | ISTAT_kodo = 064003 (2005) | imposta_kodo = A284 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = CAM-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Andretta''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Kampanio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Avellino]] mh9o8eo90dul28ksjuxnxk30ut1qu69 0 71452 9391905 8544362 2026-06-04T12:27:01Z Stefangrotz 91903 ĝermeto 9391905 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Vessalico | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | regiono = {{Italio LIG}} | provinco = {{Italio IM}} | latitudo_gradoj = 44 | latitudo_minutoj = 3 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 7 | longitudo_minutoj = 58 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 37 | koord_Y_en_mapo = 103 | alto = | areo = 10 | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Borghetto d'Arroscia]], [[Casanova Lerrone]] (SV), [[Cesio]] kaj [[Pieve di Teco]] | nomo_de_loĝantoj = | patrono = Sankta Sekondo ''(Secundus de Victimulum)'' | festo = 10-a de aŭgusto | mapo = LIG-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Vessalico''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}}{{Projektoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Ligurio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Imperia]] kq5e9nic95uhez2rry87pwusizorniq 0 73031 9391935 8641987 2026-06-04T12:50:36Z Stefangrotz 91903 Ĝermeto 9391935 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Rea | dosiero = Rea - Comune di Rea - 2023-09-17 14-36-07 001.jpg | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | regiono = {{Italio LOM}} | provinco = {{Italio PV}} | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 7 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 9 | longitudo_minutoj = 9 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 65 | koord_Y_en_mapo = 68 | alto = 63 | areo = 2,96 | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Bressana Bottarone]], [[Cava Manara]], [[Travacò Siccomario]], [[Verrua Po]] | nomo_de_loĝantoj = ''reesi'' | patrono = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P417}}]] | festo = | mapo = LOM-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Rea''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Lombardio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Pavia]] cs08oupej2pwndkwmkt4skee5jutaui 0 73449 9392116 7934582 2026-06-04T16:39:31Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392116 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Agugliano | regiono = {{Italio MAR}} (2005) | provinco = {{Italio AN}} (2005) | latitudo_gradoj = 43 | latitudo_minutoj = 33 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 13 | longitudo_minutoj = 23 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 167 | koord_Y_en_mapo = 119 | alto = 203 | areo = 21 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 4162 (2005) | denso_de_loĝantoj = 198 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Ancona]], [[Camerata Picena]], [[Jesi]], [[Polverigi]] (2005) | poŝtkodo = 60020 (2005) | telefona_kodo = 071 (2005) | ISTAT_kodo = 042001 (2005) | imposta_kodo = A092 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = http://www.provincia.ancona.it/comuni/Agugliano/default.htm | mapo = MAR-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Agugliano''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermo}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Markio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Ancona]] ou2cdslban76vnd1u22o0wgvg884rw0 0 73450 9392136 7142965 2026-06-04T16:56:42Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] + ĝermeto 9392136 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Altidona | regiono = {{Italio MAR}} (2005) | provinco = {{Italio FM}} (2005) | latitudo_gradoj = 43 | latitudo_minutoj = 7 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 13 | longitudo_minutoj = 48 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 177 | koord_Y_en_mapo = 133 | alto = | areo = 12 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 2284 (2005) | denso_de_loĝantoj = 190 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Campofilone]], [[Fermo]], [[Lapedona]], [[Pedaso]] (2005) | poŝtkodo = 63010 (2005) | telefona_kodo = 0734 (2005) | ISTAT_kodo = 044003 (2005) | imposta_kodo = A233 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = MAR-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Altidona''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Markio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Fermo]] 4wdyu9ptu4pdabzycvszxes8jfvpi4y 0 73457 9392252 7940002 2026-06-04T20:17:19Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] + ĝermeto 9392252 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Appignano del Tronto | regiono = {{Italio MAR}} (2005) | provinco = {{Italio AP}} (2005) | latitudo_gradoj = 42 | latitudo_minutoj = 54 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 13 | longitudo_minutoj = 40 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 174 | koord_Y_en_mapo = 140 | alto = | areo = 22 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 1977 (2005) | denso_de_loĝantoj = 90 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Ascoli Piceno]], [[Castel di Lama]], [[Castignano]], [[Offida]] (2005) | poŝtkodo = 63042 (2005) | telefona_kodo = 0736 (2005) | ISTAT_kodo = 044005 (2005) | imposta_kodo = A335 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = MAR-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Appignano del Tronto''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}}{{Projektoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Markio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Ascoli Piceno]] fljzfhbtelw1t07usaq1yfwrgs6utzc 0 73459 9392263 7839871 2026-06-04T20:24:47Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392263 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Arquata del Tronto | regiono = {{Italio MAR}} (2005) | provinco = {{Italio AP}} (2005) | latitudo_gradoj = 42 | latitudo_minutoj = 46 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 13 | longitudo_minutoj = 18 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 165 | koord_Y_en_mapo = 144 | alto = | areo = 92 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 1481 (2005) | denso_de_loĝantoj = 16 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Accumoli]] (RI), [[Acquasanta Terme]], [[Montegallo]], [[Montemonaco]], [[Norcia]] (PG), [[Valle Castellana]] (TE) (2005) | poŝtkodo = 63043 (2005) | telefona_kodo = 0736 (2005) | ISTAT_kodo = 044006 (2005) | imposta_kodo = A437 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = MAR-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Arquata del Tronto''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. Ĝi estas la sola komunumo en Eŭropo ĉirkaŭita de du [[nacia parko|naciaj parkoj]]. Ĝi estas konata ankaŭ pro la [[Mortotuko de Arquata]]. {{Ĝermo|Italio}}{{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Markio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Ascoli Piceno]] 58n2m8cixwixcs4mixinnnlrgun9eav 0 73856 9392188 7938488 2026-06-04T18:33:00Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] + ĝermeto 9392188 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Andorno Micca | regiono = {{Italio PMN}} (2005) | provinco = {{Italio BI}} (2005) | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 36 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 8 | longitudo_minutoj = 3 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 39 | koord_Y_en_mapo = 53 | alto = 544 | areo = 12 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 3549 (2005) | denso_de_loĝantoj = 296 (2005) | subdividaĵoj = Cerruti, Colma, Locato Sup., Locato Inf., Lorazzo Sup., Lorazzo Inf., Ravizza, San Giuseppe di Casto (2005) | najbaraj_komunumoj = [[Biella]], [[Callabiana]], [[Campiglia Cervo]], [[Fontainemore]] (AO), [[Gaby]] (AO), [[Miagliano]], [[Pettinengo]], [[Piedicavallo]], [[Rassa]] (VC), [[Rosazza]], [[Sagliano Micca]], [[San Paolo Cervo]], [[Selve Marcone]], [[Tavigliano]], [[Tollegno]] (2005) | poŝtkodo = 13061 (2005) | telefona_kodo = 015 (2005) | ISTAT_kodo = 096002 (2005) | imposta_kodo = A280 (2005) | nomo_de_loĝantoj = ''andornesi'' | patrono = [[San Lorenzo]] | festo = [[10-a de aŭgusto]] (2005) | retpaĝo = http://www.comuneandorno.it/ | mapo = PMN-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Andorno Micca''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Piemonto]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Biella]] pzgo5ko2luaca908o88hhfuuyssa4b0 0 73861 9392202 7939798 2026-06-04T18:45:13Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] + ĝermeto 9392202 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Anzola d'Ossola | regiono = {{Italio PMN}} (2005) | provinco = {{Italio VB}} (2005) | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 59 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 8 | longitudo_minutoj = 20 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 46 | koord_Y_en_mapo = 40 | alto = 210 | areo = 13,84 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 443 (2005) | denso_de_loĝantoj = 34 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Massiola]], [[Ornavasso]], [[Pieve Vergonte]], [[Premosello-Chiovenda]], [[Valstrona]] (2005) | poŝtkodo = 28020 (2005) | telefona_kodo = 0323 (2005) | ISTAT_kodo = 103002 (2005) | imposta_kodo = A325 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = http://www.comune.anzoladossola.vb.it/ | mapo = PMN-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Anzola d'Ossola''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Piemonto]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Verbano Cusio Ossola]] pzicgrp8l7wyhuqfjvn0wp1tlh8b9sa 0 73867 9392261 7940738 2026-06-04T20:23:25Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9392261 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Arizzano | regiono = {{Italio PMN}} (2005) | provinco = {{Italio VB}} (2005) | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 58 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 8 | longitudo_minutoj = 35 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 52 | koord_Y_en_mapo = 41 | alto = | areo = 1 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 1888 (2005) | denso_de_loĝantoj = 1888 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Bee]], [[Ghiffa]], [[Verbania]], [[Vignone]] (2005) | poŝtkodo = 28050 (2005) | telefona_kodo = 0323 (2005) | ISTAT_kodo = 103003 (2005) | imposta_kodo = A409 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = PMN-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Arizzano''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Piemonto]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Verbano Cusio Ossola]] nz02jwngn82jscqqmpwudcqzhn8twb2 0 75863 9392173 7937777 2026-06-04T18:21:54Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] + ĝermeto 9392173 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Altopascio | regiono = {{Italio TOS}} (2005) | provinco = {{Italio LU}} (2005) | latitudo_gradoj = 43 | latitudo_minutoj = 49 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 10 | longitudo_minutoj = 41 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 102 | koord_Y_en_mapo = 110 | alto = 19 | areo = 28 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 12485 (31-12-04) | denso_de_loĝantoj = 398 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Bientina]] (PI), [[Capannori]], [[Castelfranco di Sotto]] (PI), [[Chiesina Uzzanese]] (PT), [[Fucecchio]] (FI), [[Montecarlo]], [[Porcari]] (2005) | poŝtkodo = 55011 (2005) | telefona_kodo = 0583 (2005) | ISTAT_kodo = 046001 (2005) | imposta_kodo = A241 (2005) | nomo_de_loĝantoj = ''altopascesi'' | patrono = [[San Jacopo]] | festo = [[25-a de julio]] (2005) | retpaĝo = http://www.comune.altopascio.lu.it/ | mapo = TOS-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Altopascio''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermo|Italio}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Toskanio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Lucca]] {{-}} {{Commons|Altopascio}} 5rgtg3gkqdg7i53u9egjj60azl8cvew 0 76525 9392129 8663586 2026-06-04T16:52:31Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] + ĝermeto 9392129 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Allerona | regiono = {{Italio UMB}} (2005) | provinco = {{Italio TR}} (2005) | latitudo_gradoj = 42 | latitudo_minutoj = 49 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 11 | longitudo_minutoj = 58 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 133 | koord_Y_en_mapo = 143 | alto = 472 | areo = 82 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 1822 (2005) | denso_de_loĝantoj = 22 (2005) | subdividaĵoj = Allerona Scalo, San Pietro Acquaeortus (2005) | najbaraj_komunumoj = [[Acquapendente]] (VT), [[Castel Viscardo]], [[Città della Pieve]] (PG), [[Fabro]], [[Ficulle]], [[Orvieto]], [[San Casciano dei Bagni]] (SI) (2005) | poŝtkodo = 05010 (2005) | telefona_kodo = 0763 (2005) | ISTAT_kodo = 055002 (2005) | imposta_kodo = A207 (2005) | nomo_de_loĝantoj = ''alleronesi'' | patrono = [[Sant'Ansano]] | festo = [[1-a de decembro]] (2005) | retpaĝo = http://www.comuneallerona.it/ | mapo = UMB-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Allerona''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Umbrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Terni]] 6kpl952jd0s2k7hhx1tilhndcce1dp0 0 76526 9392174 7937803 2026-06-04T18:22:42Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] + ĝermeto 9392174 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Alviano | regiono = {{Italio UMB}} (2005) | provinco = {{Italio TR}} (2005) | latitudo_gradoj = 42 | latitudo_minutoj = 35 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 12 | longitudo_minutoj = 18 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 141 | koord_Y_en_mapo = 150 | alto = 251 | areo = 23 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 1508 (2005) | denso_de_loĝantoj = 66 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Amelia]], [[Civitella d'Agliano]] (VT), [[Graffignano]] (VT), [[Guardea]], [[Lugnano in Teverina]] (2005) | poŝtkodo = 05020 (2005) | telefona_kodo = 0744 (2005) | ISTAT_kodo = 055003 (2005) | imposta_kodo = A242 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = sankta [[Ansano]] | festo = [[1-a de decembro]] | retpaĝo = http://www.comunedialviano.it/ ''(itale)'' | mapo = UMB-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Alviano''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Umbrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Terni]] h9wpjdzwzgdsutqc4li3l4rc66iukdx 0 76532 9392283 7946411 2026-06-04T20:43:36Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9392283 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Baschi | regiono = {{Italio UMB}} (2005) | provinco = {{Italio TR}} (2005) | latitudo_gradoj = 42 | latitudo_minutoj = 40 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 12 | longitudo_minutoj = 13 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 139 | koord_Y_en_mapo = 147 | alto = 165 | areo = 68 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 2651 (2005) | denso_de_loĝantoj = 39 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Montecchio]], [[Orvieto]], [[Todi]] (PG) (2005) | poŝtkodo = 05023 (2005) | telefona_kodo = 0744 (2005) | ISTAT_kodo = 055007 (2005) | imposta_kodo = A691 (2005) | nomo_de_loĝantoj = ''baschiesi'' | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = UMB-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Baschi''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Umbrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Terni]] 6qbpsmjjjekpy4uuy2b70e7lhrw78z6 0 76630 9392172 8663793 2026-06-04T18:19:56Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] + ĝermeto 9392172 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Altivole | regiono = {{Italio VEN}} (2005) | provinco = {{Italio TV}} (2005) | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 45 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 11 | longitudo_minutoj = 57 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 133 | koord_Y_en_mapo = 48 | alto = | areo = 21 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 6377 (31-12-04) | denso_de_loĝantoj = 292 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Asolo]], [[Caerano di San Marco]], [[Maser]], [[Montebelluna]], [[Riese Pio X]], [[Vedelago]] (2005) | poŝtkodo = 31030 (2005) | telefona_kodo = 0423 (2005) | ISTAT_kodo = 026001 (2005) | imposta_kodo = A237 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = Map of Veneto.svg | mapamplekso = 300 }} '''Altivole''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Veneto]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Treviso]] 2ymf6xak39f6o8993b0g12tbwjy3blp 0 76637 9392260 8980005 2026-06-04T20:22:44Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9392260 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Ariano nel Polesine <br />[[Dosiero:Ariano nel Polesine e Ariano Ferrarese.jpg|250px|]] | regiono = {{Italio VEN}} (2005) | provinco = {{Italio RO}} (2005) | latitudo_gradoj = 44 | latitudo_minutoj = 57 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 12 | longitudo_minutoj = 7 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 137 | koord_Y_en_mapo = 74 | alto = | areo = 80 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 4883 (2005) | denso_de_loĝantoj = 61 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Berra]] (FE), [[Corbola]], [[Goro]] (FE), [[Mesola]] (FE), [[Papozze]], [[Porto Tolle]], [[Taglio di Po]] (2005) | poŝtkodo = 45012 (2005) | telefona_kodo = 0426 (2005) | ISTAT_kodo = 029002 (2005) | imposta_kodo = A400 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = Map of Veneto.svg | mapamplekso = 300 }} '''Ariano nel Polesine''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}}[[Dosiero:Piazza Garibaldi (Ariano nel Polesine).jpg|eta|maldekstra|400px|Placo Garibalbi]] [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Veneto]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Rovigo]] 0qlkrv5cyji5fj47xt08y37s0gu1vjr 0 76639 9392264 7941093 2026-06-04T20:25:45Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9392264 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Arquà Polesine | regiono = {{Italio VEN}} (2005) | provinco = {{Italio RO}} (2005) | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 1 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 11 | longitudo_minutoj = 44 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 127 | koord_Y_en_mapo = 72 | alto = | areo = 20 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 2896 (2005) | denso_de_loĝantoj = 145 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Bosaro]], [[Costa di Rovigo]], [[Frassinelle Polesine]], [[Polesella]], [[Rovigo]], [[Villamarzana]] (2005) | poŝtkodo = 45031 (2005) | telefona_kodo = 0425 (2005) | ISTAT_kodo = 029003 (2005) | imposta_kodo = A435 (2005) | nomo_de_loĝantoj = ''arquatesi'' | patrono = [[S.Andrea]] | festo = | retpaĝo = | mapo = Map of Veneto.svg | mapamplekso = 300 }} '''Arquà Polesine''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}}[[Dosiero:Castello Estense, Arquà Polesine, particolare cortile interno.jpg|eta|maldekstra|300px|Kastelo Estense]] [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Veneto]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Rovigo]] eltcp3kmf5m38d54p9mlin2b0oszxdk 0 76647 9392267 8663795 2026-06-04T20:28:01Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + ĝermeto 9392267 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Asolo | regiono = {{Italio VEN}} (2005) | provinco = {{Italio TV}} (2005) | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 48 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 11 | longitudo_minutoj = 55 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 132 | koord_Y_en_mapo = 46 | alto = | areo = 25 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 8592 (31-12-04) | denso_de_loĝantoj = 297 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Altivole]], [[Castelcucco]], [[Fonte]], [[Maser]], [[Monfumo]], [[Paderno del Grappa]], [[Riese Pio X]] (2005) | poŝtkodo = 31011 (2005) | telefona_kodo = 0423 (2005) | ISTAT_kodo = 026003 (2005) | imposta_kodo = A471 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = http://www.comune.asolo.tv.it/ | mapo = Map of Veneto.svg | mapamplekso = 300 }} '''Asolo''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Projektoj}}{{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Veneto]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Treviso]] jiqbq6hofieq76qg3s4l6ej1a2475ql 0 79201 9392178 8855001 2026-06-04T18:26:21Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392178 wikitext text/x-wiki La '''amasbuĉo de Nankino''' aŭ '''masakro de Nankino''' (decembro de [[1937]]–januaro de [[1938]]) okazis dum la [[Ĉina-Japana Milito]] (1937–45), post okupo de la ĉina urbo [[Nankino]] la [[13-an de decembro]] [[1937]]. La [[masakro]]n, amasmurdojn efektivigis la soldatoj de la japana armeo, ili murdis la simplajn loĝantojn kaj la kapitulacintajn soldatojn. Mortis ĉ. 100.000–300.000 homoj. Nankino estis ĉefurbo de la [[Kuomintang]]-gvidata Ĉinio inter 1928 kaj 1937. La masakron, detruon ordonis [[Matsui Iwane]], generalo de la okupinta armeo. Dum la post-okupaj semajnoj estis ĉiutagaj la amasmurdoj kaj la japanaj soldatoj dekmile [[seksatenco|seksatencis]] ĉinajn virinojn. La armeo prirabis kaj eĉ bruligis la najbarajn urbojn, ruinigis trionon de la konstruaĵoj. La japanoj igis Nankinon en 1940 sidejo de la ĉina pupregistaro, gvidata de Wang Ching-wei. Post la dua mondmilito, la Orient-Azia Internacia Soldata Tribunalo juĝis Matsui-on kaj Tani Hisaó-n respondeca kaj oni ekzekutis ilin. Pliaj punintoj estis arestitaj kaj prijuĝitaj, sed ili ricevis pli poste amnestion. [[Dosiero:Contest_To_Cut_Down_100_People.jpg|eta|180px|<!-- Du Japana _sublieutenants_, [[_Toshiaki_ _Mukai_]] kaj [[_Tuyoshi_ _Noda_]] diris al esti konkuranta kun unu la alian al vidi kiu povis mortigi cent Ĉinia unua. La kuraĝa _headline_ diris, "[[Konkurso al Mortigi Unua 100 Ĉinia kun Glavo]] Etendis Kiam Ambaŭ (Ĉasavioj, Ĉasavias) Superi Marko — _Mukai_ Adapti por orkestroj 106 kaj _Noda_ 105" -->]] [[Dosiero:Sun yatse mausoleum.jpg|eta|180px|<!-- D-ro [[Suno Jatj-_sen_]] Maŭzoleo, kiu estas proksima al Nankino kaj jam ekzistis je la tempo de la Masakro -->]] {{Projektoj|commonscat=Nanjing Massacre}} == Vidu ankaŭ == * [[Japana societo por reformi historian lernolibron]] * [[La Vero pri Nankino]] * [[Faŝismo]] * [[John Rabe]] * [[Ĝugun Ianfu]] * [[Sanktejo Jasukuni]] == Eksteraj ligiloj == * {{Retarkivo|2005|http://www.columbia.edu/cu/ccba/cear/issues/fall99/text-only/yoshida.htm Japana Historiografio de la Nankinga Masakro}} * http://museums.cnd.org/njmassacre/njm-tran <!-- Angla traduko de (klasifikis, klasigita) Ĉinia dokumento sur la Nankinga Masakro --> * [http://www.ne.jp/asahi/unko/tamezou/nankin/index-e.html Nanking Incident Documents] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Masakroj|Nankino]] [[Kategorio:Nankino]] [[Kategorio:Historio de Ĉinio]] [[Kategorio:Historio de Japanio]] [[Kategorio:1937]] [[Kategorio:1938]] i960zn8c0qespk01cdl50sr89y81usc 0 80561 9392429 8471045 2026-06-05T05:17:39Z Crosstor 3176 /* Fonto */ 9392429 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''VERESS [[Aleksandro|Sándor]]''' [vereŝ ŝAndor] estis hungara komponisto kaj popolmuzikesploristo naskita la [[1-an de februaro]] [[1907]] en [[Kolozsvár]], [[Hungario]] kaj mortinta la [[4-an de marto]] [[1992]] en [[Berno]], [[Svislando]]. == Biografio == Li translokiĝis kun siaj gepatroj [[Budapeŝto]]n en 1917. Li pristudis muzikkomponadon sub la direktado de [[Zoltán Kodály]] kaj [[Emánuel Hegyi]]. Lia pianprofesoro inter [[1923]] kaj [[1932]] estis [[Béla Bartók]]. En julio de [[1930]] li kolektis popolmuzikon en [[Moldavio]], en la vilaĝo [[Cleja]]. Kiel komponisto li prezentis sin en [[Budapeŝto]] en [[1933]]; en [[Prago]], [[Parizo]], [[Londono]], [[Venecio]] ktp en [[1935]]. Inter [[1934]] kaj [[1940]] li instruis muzikkomponadon en la [[Muzikakademio Franz Liszt|Muzikaltlernejo de Budapeŝto]], kie estis liaj disĉiploj interalie [[György Ligeti]] kaj [[György Kurtág]]. De [[1950]] li vivis en Berno kaj priprofesoris komponadon, muzikteorion kaj inter [[1968]] kaj [[1977]] universalan muziksciencon kaj popolmuzikon. En [[1949]] li ricevis [[Kossuth-premio]]n. == Elektitaj disĉiploj == * [[Béla Avasi]] == Fonto == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.veress.net/ Internacia retejo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj|Veress, S.]] [[Kategorio:Hungaraj komponistoj|Veres]] [[Kategorio:Hungaraj kolektistoj pri popolaj muzikoj]] g1ab95e0gzf64wj0s4aoxu7fmo4rj83 0 83970 9392275 8879752 2026-06-04T20:31:44Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9392275 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Bezid''' ([[hungare]]: '''Bözöd''' boezoed) estas komunumo en [[Rumanio]] sudoriente de [[Târgu Mureș]]. ==Loĝantaro== En [[1910]] ĝi havis 1278 loĝantojn ([[hungaroj]]); en [[1992]] 975 (96 % hungaroj). ==Historio== Ĝia unua mencio skribe estas en [[1566]]. Ĝis [[1919]] kaj inter [[1940]] kaj [[1944]] Bözöd apartenis al [[Hungario]], (''[[Udvarhely]] ''). ==Fonto== *[[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. == Renomaj personoj == * [[József Koncz]] ([[11-a de novembro]] [[1829]] - [[Marosvásárhely]], [[3-a de marto]] [[1906]]): historiisto. * [[György Bözödi]] ([[1913]]-[[1989]]) verkisto, sociografo, historiisto. * [[János Bágyi]] ([[1876]]-[[1953]]), popolfabelrakontanto, kantisto. ==Eksteraj ligiloj == * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} * [http://harta.infoturism.ro/romania/Mures/harta_Mures.php Mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060628115335/http://harta.infoturism.ro/romania/Mures/harta_Mures.php |date=2006-06-28 }} [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Mureș]] kb1xv266kwia7mnhqmncr6ih9ungrcw 0 85251 9392460 9213519 2026-06-05T06:04:11Z Sj1mor 12103 9392460 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Frances Elena FARMER''' (naskiĝis la {{daton|19|septembro|1913}} en [[Seattle (Vaŝingtonio)|Seattle]], [[Vaŝingtonio]], mortis la {{daton|1|aŭgusto|1970}} en [[Indianapolis]], [[Indianao]]) estis [[usono|usona]] [[aktoro|film-aktorino]]. == Biografio == En [[1931]] tiam studentino en West Seattle High School '''Frances''' gajnis verkado-konkurson dank'al sia polemika eseo ''God Dies'' (Dio mortas). Ŝi tiam eniris Universitaton de Washington kaj fariĝis membro de drama teatro. Recenzantoj laŭdis ŝian aktoran ludon en ''Helen of Troy'' kaj ''Alien Corp''. Ŝi poste subskribis 7-jaran kontrakton kun Paramount. En 1936, ŝi edziniĝis kun aktoro [[Leif Erickson]] kaj rolis en sia unua filmo, ''Too Many Parents''. Ŝi daŭrigis en ''Rhythm on the Range'' kun [[Bing Crosby]] kaj ''Come and Get It'' kun Edward Arnold. En 1937, ŝi ĉefrolis en teatraĵo ''Golden Boy'' de [[Clifford Odets]]. En 1942, Frances Farmer estis arestita pro ŝoforado sen permeso en ebria stato kaj malobeo al ordonoj en regulata (mallumigata) zono. Ŝi estis kondamnita al 180-taga enkarcerigo kaj kondiĉa libereco. En 1943, ŝi estis arestata pro rompo de kondiĉa libereco kaj agreso. San-servoj tiam konsideris Frances kiel "mense malsana" kaj rekomendis sendi ŝin en sanatorion de la Crescenta. Ŝi tie ricevis 90 insulinajn ŝok-kuracaĵojn kaj eniris Western Washington State Hospital en Steilacoom, de kie ŝi forfuĝis. En 1944, ŝia patrino plendis kontraŭ ŝi kaj resendigis ŝin al azilo kie ŝi suferos [[elektroŝoko]]jn kaj [[hidroterapio]]n (nuda en bano da glacia akvo dum 6-8 horoj) dum pluraj monatoj. En 1945, terurita esti denove enkarcerigata, ŝi plurfoje fuĝis de sia patrino, kiu iom post iom konvinkis ŝin reveni al psikiatra hospitalo, kie ŝi restos dum 5 jaroj. Tiam komenciĝis por ŝi vera infero. Krom barbaraj kondiĉoj (krimuloj kaj mens-malsanuloj kune, nutraĵo ĵetata sur la plankon...) kaj daŭraj elektroŝokoj, ŝi estis prostituata al lokaj soldatoj kiuj perfortis kaj brutale traktis ŝin. Ŝi ankaŭ utilis kiel kobajo por testi kuracilojn. En 1950, Frances, liberigita, revenis al Seattle por prizorgi la gepatrojn. Ŝi edziniĝis kun Alfred Lobley en 1954. En 1957, ŝi laboris kiel deĵorantino en Hotelo en San Francisco. En 1958, ŝi aperis en televida felietono "This Is Your Life" kaj rolis en sia lasta filmo, ''Tongues of Angels'' kun [[James MacArthur]]. Ŝi prezentis posttagmezan televidan elsendon, ''Frances Farmer Presents'' en Indianapolis, ĝis 1964. En 1968 ŝi eklaboris pri sia aŭtobiografio, helpata de Lois Kibbee. Du jarojn poste, ŝi mortis pro [[ezofaga kancero]], 56-jaraĝa, la 1-an de aŭgusto 1970. En 1982, filmo ''[[Frances (filmo)|Frances]]'' realigata de [[Graeme Clifford]] rakontis la teruran travivaĵon kaj defalon de Frances Farmer. Ĉefan rolon interpretis [[Jessica Lange]]. == Filmaro == === Kino === * 1936: ''Too Many Parents'' * 1936: ''Border Flight'' * 1936: ''Rhythm on the Range'' * 1936: ''Come and Get It'' * 1937: ''Exclusive'' * 1937: ''The Toast of New York'' * 1937: ''Ebb Tide'' * 1938: ''Ride a Crooked Mile'' * 1940: ''South of Pago Pago'' * 1941: ''Flowing Gold'' * 1941: ''World Premiere'' * 1941: ''Badlands of Dakota'' * 1941: ''Among the Living'' * 1942: ''Son of Fury: The Story of Benjamin Blake'' * 1943: ''I Escaped from the Gestapo'' * 1958: ''The Party Crashers'' === Televido === * 1958: ''Playhouse 90'' (1 epizodo) * 1958: ''Matinee Theatre'' (1 epizodo) * 1958-1964: ''Frances Farmer presents'' * 1958: ''Studio One'' (1 epizodo) == Anekdoto == Franca kantistino [[Mylène Farmer]] elektis sian artistan nomon omaĝe al Frances Farmer. == Vidu ankaŭ == * [[Frances (filmo)]] * [[Jessica Lange]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Kino}} * [http://www.imdb.com/name/nm0002068/ Frances Farmer en IMDb] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Farmer, Frances}} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] l2bws4aczg3qkuuvi270ah9194kjsjp 0 85499 9392408 9123480 2026-06-05T03:05:14Z Ĉielvojo 257843 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 9392408 wikitext text/x-wiki '''Spamfiltrilo''', (ankaŭ nomata ''trudleterfiltrilo'') estas parto de [[poŝtoservilo]] aŭ de [[retpoŝtilo]], kiu provas bari [[spamo]]n, tiel ke la ricevonto de la mesaĝo entute ne ricevas ĝin, aŭ tiel ke la ricevonto ne vidas ĝin. Ekzistas tri ĉefaj specoj de spamfiltriloj: == IP-filtriloj == Plej ofte uzataj ĉi-momente estas la [[IP]]-filtriloj. Iuj spamistoj konstante ŝanĝas la sendadreson, aŭ eĉ falsas ĝin, sed tamen sendas ĉiam el komputilo kun difinita IP-numero. Por haltigi tiujn spamleterojn internaciaj asocioj kiel SpamCop, SORBS kaj NJABL kreas [[nigra listo|nigrajn listojn]] de IP-numeroj pri kiuj oni scias, ke tra ili estas dissendata spamo. La ricevantaj poŝtoserviloj povas kompari la IP-numeron de la sendantaj poŝtoserviloj kun la enhavo de tiuj listoj, kaj malakcepti kontakton kun tiuj poŝtoserviloj, kiuj estas menciitaj en ili. == Kovertaj filtriloj == En la momento, kiam unu poŝtoservilo volas transdoni mesaĝon al alia poŝtoservilo, estas komence komunikataj nur la adreso de la sendinto, ekzemple ''FROM:mi@mia.retregiono.net'', kaj la adreso(j) de la ricevonto(j), ekzemple ''RCPT:li@lia.retregiono.net'' (tiujn adresojn oni nomas la '[[koverto]]' de la retletero). Eĉ ne ricevinte la kompletan enhavon de la retletero, la poŝtoservilo povas do jam bari leteron surbaze de la enhavo de la koverto. Ekzistas ĉi-loke du eblecoj: # '''Barado pro difinita vorto en la sendadreso''': povas esti barata ekzemple ĉiu poŝto, kiu venas de retregionoj en kiuj aperas difinitaj vortoj kiel ''sex'', ''porn'' kaj simile. # '''Barado pro la sendadreso mem''': ĉar spamistoj ofte falsas retadreson, la ricevanta poŝtoservilo unue povas kontroli, ĉu la retregiono de la sendinto ja ekzistas (en la supra ekzemplo ''mia.retregiono.net''), kaj se jes, ĉu ankaŭ la sendinto ekzistas tie (en la supra ekzemplo ''mi''). Se ne, ĝi povas interrompi la konekton kun la sendanta poŝtoservilo. Per pli komplika sistemo, [http://www.openspf.org/ SPF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190225203208/http://www.openspf.org/ |date=2019-02-25 }} oni povas kontroli ĉu la [[IP-adreso]] de la sendanto validas por la [[retadreso]]. == Enhavaj filtriloj == Se la du supraj filtriloj ne haltigas retleteron, tiam la tuta enhavo de la letero, [[ĉapo (retletero)|ĉapo]] kaj korpo, estas transdonata de la sendanta servilo al la ricevanta servilo. En tiu momento povas okazi plia kontrolo de la enhavo. Ekzistas ĉi-loke du eblecoj: # '''Statika enhava filtrilo''': la enhavo de la retletero estas komparata kun iu listo de ''malpermesitaj vortoj''. Se difinita vorto aperas en la retletero, ĝi ne estas plusendata al la ricevonto. Aliaj filtriloj funkcias per poentoj. Ekzemple ''Viagra'' valoras 50 poentojn kaj ''porno'' valoras 55. Se difinita letero atingas 100 poentojn, ĝi estas barita. # '''Memlerna enhava filtrilo''': pli modernaj estas la memlernaj enhavaj filtriloj. Komence ilia listo de ''malpermesitaj vortoj'' estas malplena, kaj do ĉiuj leteroj estas plusenditaj al la ricevonto. Se la ricevonto markas iun leteron kiel spamo, la filtrilo registras la enhavon de la letero. Ricevinte plurajn leterojn, la filtrilo ''lernas'' kiuj vortoj plej ofte aperas en spamleteroj, kaj kiuj vortoj ne. Tiuj memlernaj filtriloj ofte estas ankaŭ nomataj Bayes-filtriloj, laŭ la angla matematikisto kaj statistikisto [[Thomas Bayes]]. Kvankam la memlernaj filtriloj uzas statistikon, estas ne tute certe, ĉu ili uzas ĝuste tiujn formulojn, inventitaj de Bayes. Spamantoj nuntempe ofte plenigas siajn mesaĝojn per hazardaj vortoj kaj frazoj, por provi malefikigi tiajn filtrilojn. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.monato.be/2003/008177.html Franck ARNAUD: RETPOŜTO: Kia solvo por rubpoŝto?] el la revuo [[Monato (gazeto)|Monato]] (2003/11, p.&nbsp;15) {{Projektoj|ReVo=spam.kontraux0ilo|ReVo titolo=Kontraŭspamilo / Spamfiltrilo}} [[Kategorio:Interreto]] [[Kategorio:Komputiko]] hbnoscxnhf17a6juih8bovgqjdc4u8w 0 86129 9391930 9323186 2026-06-04T12:48:30Z Crosstor 3176 /* Gravaj personoj */ 9391930 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=vilaĝo kaj komunumo en distrikto Covasna|vilaĝo en distrikto Bihor|Valea Crișului (Bihor)}} {{Informkesto setlejo de Rumanio | Nomo = Valea Crișului | Speco = Komunuma sidejo | Distrikto = Covasna | Komunumo = | AliajNomoj = Sepsikőröspatak ({{hu}}) | IamaHungaraDepartemento = Háromszék | latitudo-gradoj = 45 | latitudo-minutoj = 55 | latitudo-sekundoj = 0 | longitudo-gradoj = 25 | longitudo-minutoj = 46 | longitudo-sekundoj = 45 | Alto = 591 | Poŝtkodo = 527165 | Loĝantaro = 1.659 (en 2002) | LoĝantaroKom = 2.369 (en 2009) | Siruta = 64915 }} '''Valea Crișului''' {{prononco|valja kriŝuluj}} ([[hungare]]: '''Sepsikőröspatak''' {{prononco|ŝepŝikoroŝpatak}}) estas komunumo en [[Rumanio]] nord-nordokcidente de [[Sfântu Gheorghe]]. Administre apartenas al ĝi [[Calnic (Covasna)|Calnic]]. Ĝis [[2004]] apartenis al ĝi ankaŭ [[Arcuș]]. ==Loĝantaro== En [[1910]] Sepsikőröspatak havis 1 277 loĝantojn ([[hungaroj]]), en [[1992]] 1 538 (99 % da hungaroj). En la censo de [[2002]] el la 1 659 loĝantoj 1 610 (97,0 %) deklaris sin etnaj hungaroj<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip | titolo = Recensământul populației și al locuințelor – martie 2002 | titolo-aldono = (censo de la loĝantoj kaj de la loĝejoj) | alirdato = 2013-03-09 | jaro = 2002 | formato = XLS | lingvo = {{ro}} | arkivurl = https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip | arkivdato = 2013-10-14 }}</ref>. 1.636 (98,6 %) deklaris la hungaran sia precipa lingvo<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/limba_materna2002.zip | titolo = Recensământul populației și al locuințelor – martie 2002 | titolo-aldono = (censo de la loĝantoj kaj de la loĝejoj) | alirdato = 2013-03-09 | jaro = 2002 | formato = XLS | lingvo = {{ro}} | arkivurl = https://web.archive.org/web/20131014182803/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/limba_materna2002.zip | arkivdato = 2013-10-14 }}</ref>. El la 22 [[romaoj]] neniu deklaris la [[cigana lingvo|ciganan]] sia precipa lingvo. ==Historio== Ĝia unua skriba mencio estas el [[1332]] kiel ekleziejo. Ĝis [[1919]] kaj inter [[1940]] kaj [[1944]] ĝi apartenis al [[Hungario]] (''[[Háromszék (reĝa departemento)|Háromszék]] vármegye''). ==Fonto== {{referencoj}} #[[Magyar nagylexikon]], 1–18, 1993–2004, Budapest. ==Ĝemelkomunumo== * {{Flago|Hungario}} [[Mezőtúr]], [[Hungario]] == Gravaj personoj == *[[Gábor Apor]], barono ([[7-a de novembro]] [[1889]] – [[Romo]], [[12-a de februaro]] [[1969]]): diplomato. *[[Gizella Apor]], barono, flegistino *[[Albert Bedő]], ''Kálnoki Bedő'' ([[31-a de decembro]] [[1839]] – [[Budapest]], [[20-a de oktobro]] [[1918]]): arbaristo, ano korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] (1880). *[[Lajos Imreh]] instruisto. *[[János Köröspataki Bedő]] (ĉirkaŭ [[1620]] – ?, ?): historikant-aŭtoro. *[[József Mészely]] (n. [[1-a de marto]] [[1956]]): poeto, redaktoro. *[[Sándor Móricz]] ([[8-a de januaro]] [[1820]] – [[Sibio]], [[20-a de aŭgusto]] [[1882]]): oficiro, instruisto. *[[Erzsébet P. Ütő]] (n. [[28-a de decembro]] [[1933]] - [[Sighetu Marmației]], [[1-a de marto]] [[2012]]): tekstilartistino, grafikistino. *[[Gábor Szinte]] ([[1855]] – [[Budapest]], [[25-a de marto]] [[1914]]): etnografo, arthistoriisto. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cosys.ro/haromszek/map/map.html Mapo de la distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061125192448/http://www.cosys.ro/haromszek/map/map.html |date=2006-11-25 }} * [http://harta.infoturism.ro/romania/Covasna/Covasna.php Fizografia mapo de la distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060618162625/http://harta.infoturism.ro/romania/Covasna/Covasna.php |date=2006-06-18 }} * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} <gallery> Dosiero: Valea Crisului jud Covasna.svg|Situo en la distrikto (antaŭ 2004) Dosiero: Falukapu.JPG|Enirejo </gallery> {{Komunumoj de distrikto Covasna}} {{Unua}} {{DEFAŬLTORDIGO:Valea Crisului}} [[Kategorio:Komunumoj de distrikto Covasna]] [[Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Covasna]] [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Covasna]] gmxfa36v1um7aylwcy7ondtd815sm64 0 99142 9392492 9123484 2026-06-05T07:07:17Z Sj1mor 12103 /* Vidu ankaŭ */ 9392492 wikitext text/x-wiki Laǔ [[NPIV]], '''intimeco''' estas persona [[ento]] ne aperanta ekstere, nepublika kiel intimaj [[sento]]j kaj ankaŭ estas karakterizaĵo de profunde komunaj sentoj kaj plena konfido kaj senĝeneco kun aliaj. La difino de intimeco estas malsimpla, ĉar ĝia signifo varias kaj inter diversaj personoj kaj trans tempo. En kelkaj rilatadoj, intimeco estas implicita kun [[koito]] kaj [[simpatio]] eble ligiĝas aŭ konfuziĝas kun amoraj sentoj. En aliaj rilatadoj, intimeco pli temas pri kunpartigitaj momentoj anstataŭ [[amoro]]. Ĉiukaze, intimeco estas ligita kun simpatio inter la rilatano. Ĉi tio ne estas klara difino sed eĉ sen specifa difino, ŝajnas ke intimeco kaj sanaj rilatadoj estas interdependantaj. Ja, intimeco estas baza ero de [[amikeco]] kaj unu el la fundamentoj de [[amo]]. La ĉefaj formoj de intimeco estas [[emocia intimeco]] kaj [[korpa intimeco]]. Intelekta intimeco, familiareco kun la kulturo kaj interesoj de persono, estas komuna inter [[amiko]]j. Membroj de religiaj aŭ filozofiaj grupoj eble ankaŭ sentas "spiritan intimecon" pro ilia komuna kredaro. Oni ankaŭ povas identigi intimecon kiel pli profunda kono de iu, kono pri multaj diversaj aspektoj de persono aŭ kiel proksima sento kun tiu, kiu respondus simile en iaj situacioj, pro la multaj spertoj oni havis kun tiu. == Vidu ankaŭ == * [[Individuo]] * [[Intima rilato]] * [[Intima lubrikaĵo]] * [[Privateco]] * [[Pudoro]] {{projektoj|q=Karesoj|ReVo=intim.0eco}} [[Kategorio:Interpersona rilatado]] 1ju9sp56ipr0bxbqgdjmemgn8rdqnzx 9392493 9392492 2026-06-05T07:07:35Z Sj1mor 12103 9392493 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} Laǔ [[NPIV]], '''intimeco''' estas persona [[ento]] ne aperanta ekstere, nepublika kiel intimaj [[sento]]j kaj ankaŭ estas karakterizaĵo de profunde komunaj sentoj kaj plena konfido kaj senĝeneco kun aliaj. La difino de intimeco estas malsimpla, ĉar ĝia signifo varias kaj inter diversaj personoj kaj trans tempo. En kelkaj rilatadoj, intimeco estas implicita kun [[koito]] kaj [[simpatio]] eble ligiĝas aŭ konfuziĝas kun amoraj sentoj. En aliaj rilatadoj, intimeco pli temas pri kunpartigitaj momentoj anstataŭ [[amoro]]. Ĉiukaze, intimeco estas ligita kun simpatio inter la rilatano. Ĉi tio ne estas klara difino sed eĉ sen specifa difino, ŝajnas ke intimeco kaj sanaj rilatadoj estas interdependantaj. Ja, intimeco estas baza ero de [[amikeco]] kaj unu el la fundamentoj de [[amo]]. La ĉefaj formoj de intimeco estas [[emocia intimeco]] kaj [[korpa intimeco]]. Intelekta intimeco, familiareco kun la kulturo kaj interesoj de persono, estas komuna inter [[amiko]]j. Membroj de religiaj aŭ filozofiaj grupoj eble ankaŭ sentas "spiritan intimecon" pro ilia komuna kredaro. Oni ankaŭ povas identigi intimecon kiel pli profunda kono de iu, kono pri multaj diversaj aspektoj de persono aŭ kiel proksima sento kun tiu, kiu respondus simile en iaj situacioj, pro la multaj spertoj oni havis kun tiu. == Vidu ankaŭ == * [[Individuo]] * [[Intima rilato]] * [[Intima lubrikaĵo]] * [[Privateco]] * [[Pudoro]] {{projektoj|q=Karesoj|ReVo=intim.0eco}} [[Kategorio:Interpersona rilatado]] anmddcj5zh4t5dlzd39a2mqhsizddqt 0 103542 9392226 8155283 2026-06-04T19:35:08Z Näin on näreet 255377 /* Eriko en aliaj lingvoj */ 9392226 wikitext text/x-wiki '''Eriko''' estas vira [[persona nomo]] kaj [[familia nomo]] [[Dosiero:Eric the Red.png|eta|dekstra|250px|Portreto de Eriko la ruĝa el ''Gronlandia'' de [[Arngrímur Jónsson]] ([[1688]]).]] La nomo venas el malnovgermana '''Ahr Rikis''' kiu signifas laŭvorte ''"riĉa je honoro"''. Tiu nomo estas ĉefe uzata en [[Skandinavio]]. La nomo iĝis konata en [[Germanio]] kiel sveda reĝa nomo en la [[19-a jarcento]]. Virina formo de la nomo estas '''''[[Erika]].''''' == Nomtagoj == * [[24-a de januaro]] * [[9-a de februaro]] * '''[[18-a de majo]]''' * [[21-a de aŭgusto]] * [[10-a de septembro]] [https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=Erik&action=edit&section=2] == Eriko en aliaj lingvoj == * Erich [[germane]] * Eric [[angle]] * Éric [[angle]], [[france]] * Erkki, Eero [[finne]] * Erico, Rico [[hispane]] * Erik [[hungare]] == Konataj nomportantoj == === Familia nomo === * [[Daniel Erich]] (1649-1712), komponisto === Regantoj === * [[Eriko de Pomerio]], [[reĝo]] de [[Unio de Kalmar]] * [[Eriko la 1-a (Norvegio)]] * Eriko de la 2-a (Danio) * Eriko de la 4-a (Danio) * Eriko de la 5-a (Danio) * Eriko de la 6-a (Svedio) * [[Eriko la 14-a (Svedio)]] === Sanktuloj === * Sankta Eriko, sveda reĝo [[Dosiero:Eric IX of Sweden.jpg|eta|Sankta Eriko]] === Personaj nomoj === * [[Erich Maria Remarque]], germana [[verkisto]] * [[Erich Honecker]], komunista politikisto * [[Eric Knight]], angla verkisto * [[Erich Mühsam]], verkisto * [[Erich Kästner]], verkisto, kabaredisto * [[Erich von Manstein]] * [[Erich Fromm]] - socipsikologo * [[Erich von Pommern]], princo kaj reĝo * [[Erich von Däniken]], svisa verkisto * [[Erich von Stroheim]], aktoro kaj reĝisoro * [[Eric Bana]], aktoro * [[Eric Clapton]], gitaristo * [[Eric Roberts]], aktoro * [[Eriko la Ruĝa]], ŝipisto * [[Erik Bogsch]], [[kemiisto]] * [[Erich von Däniken]], svislandana verkisto * [[Errico Malatesta]], itala anarkiisto == Vidu ankaŭ == * [[4954 Eric]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Familiaj nomoj]] [[Kategorio:Viraj personaj nomoj]] payi6i902tqnsrfc1t51w9oy7hosc72 9392230 9392226 2026-06-04T19:36:04Z Näin on näreet 255377 /* Eriko en aliaj lingvoj */ 9392230 wikitext text/x-wiki '''Eriko''' estas vira [[persona nomo]] kaj [[familia nomo]] [[Dosiero:Eric the Red.png|eta|dekstra|250px|Portreto de Eriko la ruĝa el ''Gronlandia'' de [[Arngrímur Jónsson]] ([[1688]]).]] La nomo venas el malnovgermana '''Ahr Rikis''' kiu signifas laŭvorte ''"riĉa je honoro"''. Tiu nomo estas ĉefe uzata en [[Skandinavio]]. La nomo iĝis konata en [[Germanio]] kiel sveda reĝa nomo en la [[19-a jarcento]]. Virina formo de la nomo estas '''''[[Erika]].''''' == Nomtagoj == * [[24-a de januaro]] * [[9-a de februaro]] * '''[[18-a de majo]]''' * [[21-a de aŭgusto]] * [[10-a de septembro]] [https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=Erik&action=edit&section=2] == Eriko en aliaj lingvoj == * Erich [[germane]] * Eric [[angle]] * Éric [[angle]], [[france]] * Erkki, Eero, Erkka, Eerik, Eera [[finne]] * Erico, Rico [[hispane]] * Erik [[hungare]] == Konataj nomportantoj == === Familia nomo === * [[Daniel Erich]] (1649-1712), komponisto === Regantoj === * [[Eriko de Pomerio]], [[reĝo]] de [[Unio de Kalmar]] * [[Eriko la 1-a (Norvegio)]] * Eriko de la 2-a (Danio) * Eriko de la 4-a (Danio) * Eriko de la 5-a (Danio) * Eriko de la 6-a (Svedio) * [[Eriko la 14-a (Svedio)]] === Sanktuloj === * Sankta Eriko, sveda reĝo [[Dosiero:Eric IX of Sweden.jpg|eta|Sankta Eriko]] === Personaj nomoj === * [[Erich Maria Remarque]], germana [[verkisto]] * [[Erich Honecker]], komunista politikisto * [[Eric Knight]], angla verkisto * [[Erich Mühsam]], verkisto * [[Erich Kästner]], verkisto, kabaredisto * [[Erich von Manstein]] * [[Erich Fromm]] - socipsikologo * [[Erich von Pommern]], princo kaj reĝo * [[Erich von Däniken]], svisa verkisto * [[Erich von Stroheim]], aktoro kaj reĝisoro * [[Eric Bana]], aktoro * [[Eric Clapton]], gitaristo * [[Eric Roberts]], aktoro * [[Eriko la Ruĝa]], ŝipisto * [[Erik Bogsch]], [[kemiisto]] * [[Erich von Däniken]], svislandana verkisto * [[Errico Malatesta]], itala anarkiisto == Vidu ankaŭ == * [[4954 Eric]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Familiaj nomoj]] [[Kategorio:Viraj personaj nomoj]] 5mslq8taa2k2i4q1c53f2v23re9jipf 0 125591 9392100 9294939 2026-06-04T16:30:26Z Stefangrotz 91903 /* Vidu ankaŭ */ grimpoŝnuro 9392100 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Seiler-1568.png|eta|200ra|Ŝnuristo el la [[16-a jarcento]]]] '''Ŝnuro''' estas farita el kuntorditaj malpli dikaj [[fadeno]]j. La fadenoj povas esti [[vegetaĵo|vegetaĵaj]], [[metalo|metalaj]] aŭ [[Plasto|plastaj]]. Ŝnurego estas forta, dika ŝnuro, kun diametro de pli ol 4 mm, servanta por streĉi maston, pendigi ŝarĝon, tiri veturilon, treni barĝon. Oni uzas ĝin por kunligi aĵojn ekzemple sur [[velŝipo]]j. ''Ŝnuro'' povas esti ankaŭ: * matematike: [[ĥordo]], t.e.[[rektosegmento]], kiu kunligas du [[Punkto (matematiko)|punktojn]] de [[cirklo]] aŭ, pli ĝenerale, du punktojn de ia ajn [[kurbo]]; * [[kablo]] (ekzemple: telefonŝnuro, [[ŝnurkonduktilo]]). Laŭ [[Francisko Azorín]] '''ŝnuro''' estas ''Kunplektitaj linaj, kotonaj, kanabaj, metalaj fadenoj, uzata por ligi aŭ pendigi objektojn.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 193.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la sanskrita ''snasa'' (nervo), kaj de tie la greka ''neuron'' kaj gota ''snorjo, snuor''.<ref>Azorín, samloke.</ref> == Esprimoj == * ''tordi ŝnurojn el [[sablo]]'' (vane peni) * ''trostreĉi la ŝnuron'' (tro ofte uzi unu saman rimedon) == Vidu ankaŭ == * [[Dekdunoda ŝnuro]] * [[Grimpado sur ŝnurego]] * [[Grimpoŝnuro]] * [[Nodo (kunigo)|Nodo]] * [[Plata nodo]] * [[Laĉo]] * [[Preĝoŝnuro]] * [[Saltoŝnuro]] * [[Ŝnurponto]] * [[Ŝnurtira lukto]] * [[Splisado (ŝnuro)]] * [[Haŭsero]] * [[Kanabo]] * [[Rektoŝnuro]] (aloprofilo de aviadilo) * [[Ĥordo (geometrio)]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|q=Ŝnuro|ReVo=sxnur}} [[Kategorio:Manlaboriloj]] [[Kategorio:Materialoj]] copna7ljduin3p8ygxekszn9be5jeph 0 126263 9392572 9364937 2026-06-05T08:42:59Z Sj1mor 12103 9392572 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Pollando | pola_nomo = Łowicz (prononcu: ŭoviĉ) ({{LingvoKunNomo|eo|-|''[[Loviĉo]]''}}) | bildo=Collage of views of Łowicz.jpg | slogano = ''Semper invicta'' (''Ĉiam nevenkita'') | genitivo = Łowicza | blazono = Łowicz Coat of arms 2025.png| | flago = Łowicz flag 2025.png| | mapo = | provinco = [[Lodzio]] | distrikto-rajta = | distrikto = [[Distrikto Łowicki]] (prononcu: ŭovicki) | komunumo = Komunumo Łowicz / [[Loviĉo]] | komunumo-speco = Urba | estro-titolo = Urbestro | estro = Krzysztof Jan Kaliński (prononcu: Kristoforo Johano Kalinjski) | urba_komunumo = Jes | retpoŝto = | adreso-estraro = ul. Stary Rynek 1 / Malnova Urboplaco n-ro 1 | poŝtkodo-estraro = 99-400 | telefono-estraro = 46 830-91-51 | fakso-estraro = 46 830-91-60 | poŝto-estraro = umlowicz@um.lowicz.pl | areo = 23.41 | alto = | latitudo = 52/6/0/N | longitudo = 19/56/0/E | regiono-ISO =PL | zomo = 11 | loĝantaro-dato = 2004 | loĝantaro = 30383 | denso = 1297.9 | tel_antaŭkodo = 46 | poŝtkodo = 99-400 - 99-402 | aglomeraĵo = | aŭtokodo = ELC | TERYT = 1101305011 | SIMC = | fondita = Antaŭ [[1136]] | urborajtoj = Antaŭ [[1298]] | ĝemelaj_urboj = ([[Germanio]]) [[Colditz]],<br /> ([[Litovio]]) [[Šalčininkai]],<br />([[Usono]]) [[Cheektowaga]],<br /> ([[Francio]]) [[Montoire-sur-le-Loir]] | retpaĝaro =http://www.lowicz.eu/serwis/ | domajno = | vikinovaĵoj = }} [[Dosiero:Ratusz w Łowiczu.JPG|eta|250ra|maldekstra|La urbodomo de [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Corpus Christi in Łowicz.jpg|eta|250ra|maldekstra|La procesio de [[Kristokorpa Festo]] en [[Loviĉo]] en [[Pollando]], kiu estas enskribita sur la polan liston de [[nemateria kultura heredaĵo]]]] [[Dosiero:Lowicz1.jpg|eta|maldekstra|La folklor-kostumoj en [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Kędzierski Łowicz girl.jpg|eta|maldekstra|Apoloniusz Kędzierski ''Łowiczanka'' (Loviĉanino) (1910)]] [[Dosiero:Partitions of Poland.png|250ra|eta|maldekstra|La [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] post la [[Dispartigoj de Pollando-Litovio]]]] [[Dosiero:Lowicz4 DSC0050.JPG|eta|250ra|maldekstra|La ruinaĵoj de la post-primasa kastelo, [[2010]]]] [[Dosiero:Katedra w Łowiczu.PNG|eta|maldekstra|280ra|La Katedrala Baziliko de la Ĉielpreno de la Plej Sankta Virgulino Maria kaj de la Sankta Nikolao en [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:AGAD Aleksander, krol polski, nakazuje nie pobierac oplat celnych i innych od mieszczan trzech miast lowickich.png|eta|280ra|Pola reĝo '''Aleksandro Jogajlido''' / [[Aleksandro (Pollando-Litovio)]] liberigas de la dogano kaj de aliaj impostoj la loĝantojn de la tri urboj de la Loviĉa Tero: Nova Loviĉo, Malnova Loviĉo kaj Podgrodzie (en la jaro [[1502]]).]] '''Łowicz''' (prononcu: ŭoviĉ) ({{LingvoKunNomo|eo|-|''[[Loviĉo]]''}}, latine: '''Lovitium''') estas urbo en [[Lodzio]] en [[Pollando]]. Ĝi apartenas al '''komunumo Łowicz / [[Loviĉo]]''' en [[distrikto Łowicki]] kaj estas ĉefurbo de Łowicz-Diocezo / [[Loviĉo|Loviĉa Diocezo]], akademia edukejo kaj grava voj-nodo. Loviĉo estas unu el la plej belaj urboj en [[Mazovio]] kaj [[Lodzio]] situanta ĉe la rivero [[Bzura]] inter la urboj [[Lodzo]] kaj [[Varsovio]] kaj famas pro la tradicio de belegaj katolikaj procesioj de [[Kristokorpa Festo]] (vidu la apudan foton) kaj pro tio estas enskribita sur la polan Nematerian Liston de Kultur-heredaĵo(<ref>PROCESJA BOŻEGO CIAŁA W ŁOWICZU Procesja Bożego Ciała w Łowiczu stanowi zwyczaj praktykowany w szczególny sposób od pokoleń przez mieszkańców Łowicza i okolic, związany silnie z przestrzenią miasta Łowicza i katedrą łowicką. Boże Ciało - to jedno z najważniejszych świąt w kościele katolickim. W 1264 roku papież Urban IV bullą „Transiturus de hoc mundo” skierowaną do patriarchów całego Kościoła ustanowił uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa. Przypuszczalnie wtedy też otrzymał te bullę arcybiskup gnieźnieński (patriarcha Kościoła Polskiego). W Kościołach Partykularnych Uroczystość ta nie od razu została przyjęta. Sobór w Vienne w 1311 roku przypomniał wszystkim lokalnym Kościołom o celebracji tej Uroczystości. Do jej rozpowszechnienia przyczyniła się procesja będąca głównie adoracją Jezusa Chrystusa pod postacią hostii. Wkrótce jednak, bo już w XV wieku modlitwę wielbiącą uzupełniono o proszalną. Świętu nadano bowiem także charakter prośby o pogodę, urodzaj, odsunięcie klęsk żywiołowych. Wtedy też wprowadzono zwyczaj czytania lub śpiewania fragmentów ewangelii przy czterech ołtarzach. Był on i jest nadal praktykowany w znacznej większości polskich parafii. Wielu wiernych uczestniczących w procesjach na terenie całej Polski przynosi do swych domów gałązki roślin zdobiących ołtarze. Jest to często naśladowanie zachowań poprzednich pokoleń. Niewiele osób pamięta o znaczeniu tego zwyczaju, o charakterze głównie magicznym, mającym na celu zapewnienie domostwu ochrony i dobrobytu. Procesja łowicka przebiega w określony tradycją sposób z wykorzystaniem tradycyjnych przedmiotów obrzędowych. Do cech procesji łowickiej należy przywdziewanie przez uczestników odświętnych strojów regionalnych, budowa ołtarzy tradycyjnie w tych samych miejscach, przez określone grupy jak również udział Miejsko – Strażackiej Orkiestry Dętej. Tradycje związane z procesją Bożego Ciała przekazywane są z pokolenia na pokolenie, całe rodziny angażują się w dekorowanie ołtarzy, noszenie chorągwi parafialnych, figur i obrazów przedstawiających świętych, noszenie sztandarów, poduszek i sypanie kwiatów. Dzień Bożego Ciała to ogromne święto w wielu rodzinach, a niektóre osoby od ponad 54 lat biorą udział w tych szczególnych uroczystościach, a noszenie chorągwi parafialnych jest dla nich wielkim honorem i ogromnym wyróżnieniem. Łowicz Kilkusetletnia historia Procesji Bożego Ciała w Łowiczu była i jest symbolem wiary oraz okazją do wyrażenia niezwykłego przywiązania Łowiczan do kultury swojego regionu. Według Łowiczan, przekazanie tradycji zwyczajów, obrzędów świątecznych zapewniających poczucie tożsamości i ciągłości następnym pokoleniom jest ich obowiązkiem. Procesja Bożego Ciała w Łowiczu łączy rodziny i pokolenia. Wielkie przywiązanie Łowiczan do tej tradycji sprawia, że wracają z dalekich stron (ze świata) do rodzinnego domu by uczestniczyć w tym wyjątkowym dla nich święcie. Przebywanie w Łowiczu w Boże Ciało i uczestnictwo we Mszy Świętej i Procesji, w strojach łowickich, stanowi ważny czynnik budujący indywidualną tożsamość, a także jest istotnym wyznacznikiem tożsamości wszystkich mieszkańców Łowicza i Ziemi Łowickiej. Barwna procesja zachwyca niezwykłym klimatem i jest symbolem regionu łowickiego. Razem z bogactwem kultury ludowej opasującej Prymasowski Łowicz z jego wielowiekową tradycją podkreśla odrębność etniczną i jednocześnie jest ostoją polskości.</ref>). La urbo havas preskaŭ 31.000 loĝantojn (en la jaro [[2014]]). Ĝi situas ĉirkaŭ 60&nbsp;km nord-oriente de la urbo [[Lodzo]]. == Historio == [[Loviĉo]] estis jam menciita en la jaro [[1136]] (la 7an de julio) en la [[buleo]] (bullo) de la papo [[Inocento la 2-a]] (sub la tiama nomo: '''Loviche'''), la urbajn rajtojn ĝi ricevis antaŭ la jaro [[1289]]. De la 12a ĝis la 18a jc, ĝi apartenis al la ĉefepiskopoj de [[Gniezno]]. Ĝi apartenis al la plej riĉaj kaj la plej grandaj polaj urboj, danke al multaj privilegioj kaj pro la famaj foiroj kaj pro la situo ĉe la komerca vojo inter [[Toruno]] / [[Toruń]] kaj [[Lvovo]]. Ĉirkaŭ la jaro [[1355]] ĉefepiskopo '''Jarosław Bogoria Skotnicki''' konstruis la gotikan, masonitan kastelon, kiu fariĝis la ĉefa sidejo en Pollando de polaj [[primaso]]j (vidu la apudan foton). En la jaro [[1502]] pola reĝo '''Aleksandro Jogajlido''' / [[Aleksandro (Pollando-Litovio)]] liberigas de la dogano kaj de aliaj impostoj la loĝantojn de la tri urboj de la Loviĉa Tero: Nova Loviĉo, Malnova Loviĉo kaj Podgrodzie (sube vidu la foton de la reĝa dokumento). De la jaro [[1572]] dum la '''interrego''', Loviĉo plenumis la rolon de "'''dua ĉefurbo'''" de [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]]. Danke al mecenateco de la polaj ĉefepiskopoj kreadis tie-ĉi la plej grandaj artistoj de la tiama Pollando. Tiun evoluon haltigis la [[sveda diluvo]] (en la dua duono de la 17a jc) kaj tiam estis ruinigita la '''Kastelo de Primasoj''' (vidu la foton), post venko de poloj kontraŭ svedoj la revivigo de la urbo okazis nur en la dua duono de la 18a jc. La urbo kaj la distrikto estis la atestanto de gravaj historiaj eventoj. Dum [[Dispartigoj de Pollando-Litovio]] (vidu la apudan mapon), fakte post la dua dispartigo la urbo kaj distrikto troviĝis en [[Prusio]]. La teron defendis la insurekciaj soldatoj en la 19a jc. De la jaro [[1807]] ĝi estas en la [[Varsovia Duklando]], kaj kun la ceteraj posedaĵoj [[Napoleono Bonaparte]] / [[Bonaparto]] donacis la urbon kaj la princlandon al marŝalo '''Davout''', poste dum la [[Kongresa Pollando]] ĝi iĝis la propraĵo de la rusia [[Grandduko]] de [[Rusia Imperio]] [[Konstantin Pavloviĉ]] (1779 - 1831) - li estis [[Grandduko]] de [[Rusa Imperio]] kaj la dua filo de la [[Imperiestro]] [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paŭlo la 1-a]] kaj Maria Feodorovna aŭ Sophie Dorothee de [[Virtembergo]] el la [[Romanovoj (dinastio)]] kaj lia edzino '''Joanna Grudzińska''' - filino de la lasta posedanto de la urbo kaj la kastelo en [[Chodzież]] el la familio Grudziński estis '''Antoni Grudziński'''. Tio estis [[morganata geedzeco]] kio estis en rondoj de eŭropa nobelaro tia [[geedzeco]], en kiu unu el geedzoj havas el vidpunkto de nobela [[hierarkio]] malpli altan devenon ol la alia (ekzemple [[barono]] kaj [[princo]]). Tia ĉi geedzeco estas ja valida kaj la infanoj elirintaj el ĝi estas konsiderataj kiel laŭleĝaj, sed kutime ili heredas sole [[titolo]]n de la malpli postenigita generinto kaj ili estas eliminitaj el eventuala sekvanteco al trono. - La Princino de Łowicz / [[Loviĉo]]. En la jaroj [[1838]] - [[1914]] ĝi estis posedaĵo de rusaj caroj. Ĝis nun konserviĝis monumentaj limfostoj de Loviĉa Princlando en la vilaĝoj Bąkowa (prononcu: Bonkova) kaj Patoki. Post la konstruo de la fervojo en la jaro [[1845]] la urbo reakiris la gravecon sur la industria mapo de la lando. Loviĉo estis tre detruita dum ambaŭ mondmilitoj. En la jaro [[1907]] en [[Loviĉo]] estis kreita la paroĥejo de [[Mariavitismo|Mariavitoj]] (malnov-katolikoj) de la Plej Sankta [[Sakramento]] kaj multaj lokaj kredantoj de [[Mariavitismo]] estis esperantistoj. Ĉe la tiama strato Glinki en la jaro [[1910]] [[Mariavitismo|Mariavitoj]] konstruis la nov-gotikan preĝejon omaĝe al la Plej Sankta [[Sakramento]]. Dum la jaro [[1935]] okazis disiĝo en la loviĉa paroĥejo de [[Mariavitismo|Mariavitoj]]. Tiam parto de la kredantoj kun la paroĥestro apogis la [[Mariavitismo]]n reformitan. Kiel sidejon de sia paroĥejo ili elektis la brikdomon ĉe la strato Browarna, kaj ili nomis sin la katolikoj [[Mariavitismo|Mariavitoj]], la dua grupo nomis sin malnov-katolikoj [[Mariavitismo|Mariavitoj]]. [[Dosiero:Józef Chełmoński - Autoportret (1902).jpg|eta|250ra|maldekstra|[[Józef Chełmoński]], ''Memportreto'', 1902-a jaro]] Dum la [[Dua Mondmilito]] la germanaj okupantoj konstruis la [[geto]]n por judoj kaj en apudaj vilaĝoj Małszyce kaj Kapituła la deviglaborejoj. Post la jaro [[1945]] oni rekonstruis ĝin el la ruinoj, fonditaj estis novaj fabrikoj. La 14an de junio [[1999]] dum sia 7a pilgrimado al Pollando, vizitis la urbon la papo [[Johano Paŭlo la 2-a]]. == Famaj loĝantoj == [[Dosiero:Wladyslaw Grabski ca 1930 (777649) (cropped).jpg|200ra|eta|Władysław Grabski, dufoje ĉefministro de Pollando]] [[Dosiero:Stefan Starzynski.jpg|200ra|eta|maldekstra|[[Stefan Starzyński]] - fama urbestro de [[Varsovio]] dum juneco loĝis el [[Loviĉo]] ĉe la Zduńska strato, kie nun estas la memortabulo omaĝe al li]] [[Dosiero:2013 WSDC Sochi - Zbigniew Brodka.JPG|eta|250ra|maldekstra|[[Zbigniew Bródka]] - dum la [[Vintra Olimpiko 2014]] en [[Soĉio]]]] [[Dosiero:Lowiczanki.jpg|eta|200ra|maldekstra|La pentraĵo de Zdzisław Pągowski - "[[Loviĉo|Loviĉaninoj]]"]] [[Dosiero:Paweł Bejda Sejm 2015.JPG|eta|220ra|maldekstra|[[Paweł Bejda]]]] [[Dosiero:Artur Zawisza Czarny.PNG|200ra|eta|maldekstra|Artur Zawisza, pseŭdonomo "Czarny"]] [[Dosiero:Pomnik Artur Zawisza Czarny Łowicz.JPG|eta|La monumento omaĝe al Artur Zawisza pseŭdonomo "Czarny" en [[Loviĉo]]]] * '''Adamo el Bocheń''' (legu: Adamo el Boĥenj), aŭ '''Adamo Polo''', '''Adamus Polonus''', '''Adamo el Bochnia''', '''Adamo el [[Loviĉo]]''' (li naskiĝis en '''Bocheń''' apud Łowicz / [[Loviĉo]], mortis la 7an de februaro [[1514]] en [[Krakovo]]) – profesoro de la [[Jagelona Universitato]] kaj dufoje elektita ĝia rektoro en la jaro [[1510]] kaj [[1511]], kuracisto, humanisto, skribisto kaj filozofo, li estis privata fizikisto de pola reĝo [[Aleksandro (Pollando-Litovio)]] kaj privata medicinisto de tri polaj reĝoj i.a. de [[Aleksandro (Pollando-Litovio)]] kaj [[Sigismondo la 1-a (Pollando)]]. * [[Józef Chełmoński]] [JUzef MARjan ĥeŭMONski] (naskiĝis la {{daton|7|novembro|1849}} en vilaĝo Boczki apud Łowicz / [[Loviĉo]], mortis la {{daton|6|aprilo|1914}} en Kuklówka Zarzeczna) - [[Poloj|pola]] pentristo, reprezentanto de arta skolo [[realismo]]. (vidu la apudan foton). * '''Władysław Dominik Grabski''' (legu: Ladislao Dominiko Grabski) (naskiĝis la [[7an de julio]] [[1874]] en vilaĝo '''Borów''' apud [[Loviĉo]], mortis la [[1an de marto]] [[1938]] en [[Varsovio]]) – pola [[politikisto]] el la partio '''Nacia Demokratio''', [[ekonomikisto]] kaj historiisto, ministro de fisko en pola registaro kaj dufoje li estis ĉefministro de [[Respubliko]] [[Pollando]]. Vaste konata kiel aŭtoro de la mon-reformo en Pollando. * [[Stefan Starzyński]] (legu: Stefano Staĵinjski), pseŭdonomo ''Lew'' / ''Leono'' (naskiĝis la 19-an de aŭgusto [[1893]] en [[Varsovio]], mortis la 17-an de oktobro [[1943]] en [[Baalberge]] apud [[Bernburg]] en filio de la [[koncentrejo]] KL [[Dachau]]) - pola [[oficiro]], politikisto, [[ekonomikisto]], publicisto, en la jaroj [[1934]]-[[1935]] urbestro de Varsovio kaj ties defendanto en [[1939]]. En la plebiscito gazet-radi-televida elektita "'''Varsoviano de la Jarcento'''". Naskiĝis en Varsovio ĉe la str. Dobra n-ro 33. Lia patrino estis instruistino de la franca lingvo, patro devenis de malriĉiĝinta nobelaro. Infanecon pasigis en Łowicz / [[Loviĉo]]. En gimnazio en [[Loviĉo]] li partoprenis lernejan strikon en [[1905]], kolportis la "Laboriston", pro kio li estis arestita kaj malliberigita en varsovia citadelo. En [[Loviĉo]] che la domo en kiu li loĝis (la Zduńska strato) estas memortabulo omaĝe al li. (vidu la apudan foton). * [[Zbigniew Bródka]] (prononcu: Zbignjef Brudka) (naskiĝis la 8-an de oktobro [[1984]] en [[Głowno]] / prononcu: Gŭovno)) estas pola [[rapid-sketado|rapidsketisto]] specialiĝanta en la distanco de 1500 metroj. Li estas la unua [[poloj|polo]], kiu gajnis mondpokalon en rapid-sketado (distanco de 1500 m). Zbigniew Bródka estas ora medalisto de mondĉampionado en distanco de 1500 metroj en la [[Vintra Olimpiko 2014]] en [[Soĉio]] kaj bronza medalisto de mondĉampionado en distanco de 1500 metroj (teame) en 2014 same en [[Soĉio]]. Krome li estas dekkelkfoja ĉampiono de [[Pollando]], same en [[kurtdistanca kuro]] kaj [[longdistanca kuro]]. Pasintece li aktivis en [[atletiko]] kaj [[triatlono]]. Profesie li estas [[fajroestingisto]] en la Distrikta Fajrobrigado en Łowicz / [[Loviĉo]]. Li loĝas en '''Domaniewice''' - la komunum-vilaĝo che la urbo Łowicz / [[Loviĉo]]. (vidu la apudan foton). * '''Stanisław Klicki''' (legu: Stanislao Klicki) (naskiĝis en [[1773]] en la vilaĝo Drążewie apud [[Ciechanów]], mortis en [[1847]] en [[Romo]]) - partoprenanto de la [[Insurekcio de Kościuszko]] kaj poste jam generalo en kampanio de [[Bonaparto]] / [[Napoleono Bonaparte]] kaj poste en la [[Kongresa Pollando]], tiam en [[Loviĉo]] havis sian stabon. Dum la [[Novembra ribelo]] estis por mallonga tempo vic-diktatoro, kaj post la malvenko de la ribelo kondamne sendita al [[Siberio]]. * '''Zdzisław Pągowski''' (prononcu: Zdzjisŭaf Pongofski) (naskiĝis la 4an de aŭgusto [[1909]] en Łowicz / [[Loviĉo]], mortis la [[15an de aŭgusto]] [[1976]] en [[Varsovio]]) estis pola pentristo, la ano de [[Post-impresionismo|postimpresionisma]] '''realismo''' kaj '''kolorismo''', aŭtoro de multaj oleopentraĵoj, akvareloj, desegnaĵoj, pentraĵoj, afiŝoj, sigeloj, ekslibrisoj, li estis projektanto de skulptaĵoj kaj monumentoj, memortabuloj, standardoj kaj ornatoj, li estis ankaŭ literskribartisto, scenografo, populariganto de arto kaj sociaganto, amanto de la urbo [[Loviĉo]] kaj [[Loviĉo]]-Tero (i.a. la pentraĵo de la interno de la Palaco en [[Nieborów]] kaj la pentraĵo "[[Loviĉo|Loviĉaninoj]]" - vidu la apudan foton). * [[Paweł Bejda]] (legu: Paŭlo Bejda) (nask. 1966 en Łowicz / [[Loviĉo]]) - vic-vojevodo de [[Lodzio]] de la jaro [[2012]] kaj de la jaro [[2015]] [[parlamentano]] de Pola [[Sejmo]], li finis la Mekanikan Fakultaton de la Universitato en [[Olsztyn]] kaj poste plurajn post-diplomajn studojn. Li estas politikisto de [[Pola Popola Partio]] kaj ĝia Prezidanto de la rondo en [[distrikto Łowicki]], li estis kandidato de tiu partio por la [[Eŭropa Parlamento]] dum la balotoj en [[2014]], Vic-urbestro de Łowicz / [[Loviĉo]] dum la jaroj [[2002]] ĝis [[2006]] kaj de tiu jaro la ano de la Distrikta Konsilantaro ĝis la [[2012]] kiam oni nomumis ĝin por la prestiĝa posteno vic-vojevodo. Danke al lia apogo La Distrikta Starostejo en la jaro [[2009]] eldonis la E-prospekton "Eltondu Łowicz-Teron" (la kuntradukinto estis [[Eduardo Kozyra]]). Tio eblis danke al tio ke lia patro estis esperantisto en la E-grupo en [[Loviĉo]] kune kun d-ro '''Stefano Brzozowski''' (legu: Bĵozofski) kaj '''[[grafo]]''', pastro [[Maria Wawrzyniec Rostworowski]]. Danke al Paŭlo Bejda la vojevodino de [[Lodzio]] '''Jolanta Chełmońska''' (legu: Ĥeŭmonjska) prenis sur sin la patronecon por la Senata E-ekspozicio en Loviĉo (la [[15a de julio]] ĝis la [[15a de aŭgusto]] [[2014]]) kaj la vicvojevodo Paŭlo Bejda eĉ persone partoprenos la finan vernisaĝhon de la ekspozicio la 15an de aŭgusto [[2014]] - tio okazis en la Centro de Kulturo en Łowicz / [[Loviĉo]] en la "subtegmenta galerio". * '''Artur Zawisza pseŭdonomo "Czarny"''' (legu: Ĉarni) (nask. 1809 en Sobota apud Łowicz / [[Loviĉo]] - mort. en [[Varsovio]]) - kapitano dum la [[Novembra Ribelo]], pro la partopreno en la ribelo kondamne, publike pendumita en Varsovio. (vidu apude lian foton). En [[Loviĉo]] estas monumento omaĝe al li (vidu la apudan foton). [[Dosiero:Adam Ignacy Koomorowski 111.PNG|220ra|eta|maldekstra|Adam Ignacy Komorowski - [[primaso]] de Pollando, entombigita en [[baziliko]] en [[Loviĉo]], la nekropolo de polaj primasoj]] [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|kadra|maldekstra|40ra]] * '''Adam Ignacy Komorowski''' (1699-1759) (blazono '''Korczak''') - [[primaso]] de [[Pollando]] kaj [[Litovio]], doktoro de juro, homiliulo, kavaliro de la [[Ordeno de Blanka Aglo]] (atribuita al li de pola reĝo [[Aŭgusto la 3-a (Pollando-Litovio)]], en la 18a jc). Lia tombo troviĝas en la katedrala [[baziliko]] en [[Loviĉo]] kie estas la nekropolo de 12 polaj primasoj. Li estas pra-familiano de pola Prezidento [[Bronisław Komorowski]], tial la 19an de junio [[2014]] pola Prezidento vizitis la bazilikon kaj partoprenis en la katolika procesio de [[Kristokorpa Festo]] kiu estas enskribita sur la polan liston de [[nemateria kultura heredaĵo]]. (vidu la apudan foton) [[Dosiero:Corpus Christi in Łowicz.jpg|eta|250ra|La procesio de [[Kristokorpa Festo]] en [[Loviĉo]] en [[Pollando]], kiu estas enskribita sur la polan liston de [[nemateria kultura heredaĵo]]]] [[Dosiero:Johano Paŭlo la 2-a kaj la Esperanta Meslibro 001.jpg|eta|maldekstra|[[Papo]] [[Johano Paŭlo la 2-a]] transprenas de la manoj de [[IKUE]]-anoj la Esperantajn [[Roma Meslibro|Roman Meslibron]] kaj [[Legaĵaro]]n en septembro 1997]] == La Honoraj Civitanoj == [[Dosiero:AlojzyOrszulik.JPG|eta|200ra|maldekstra|Alojzy Orszulik, episkopo de la Diocezo en [[Loviĉo]]]] * La Sankta [[Johano Paŭlo la 2-a]] (naskiĝis la {{daton|18|majo|1920}}, mortis la {{daton|2|aprilo|2005}}; [[Latina lingvo|latine]]: ''Ioannes Paulus PP. II''), ''Servus Servorum Dei'' (Servisto de [[Servisto de Dio|Servistoj de Dio]]) dum 26 jaroj estis [[papo]] de la [[katolikismo|Katolika Eklezio]] kaj la ŝtatestro de la [[Vatikano]]. Li fariĝis la papo en [[1978]] en la aĝo de 58 jaroj. Estante [[Pollando|polo]], li estis la unua [[slavoj|slava]] papo en la historio kaj la unua neitala de 456 jaroj. Lia apostola devizo estis: ''Totus Tuus'' (Tute Via; pruntita de ensanktiĝa mariana preĝo de sankta Louis Maria Grignion de Montfort). Johano Paŭlo la 2-a ricevis la [[Ordeno de la Blanka Aglo|Ordenon de la Blanka Aglo]] en la jaro [[1993]] kiel la unua Kavaliro de la Ordeno post ĝia restituo. Li estis i.a. filozofo, teologo, intelektulo, [[poligloto]], i.a. Li konis [[Esperanto]]n, [[metafizikaj poetoj|metafizika poeto]] kaj kristana [[mistiko|mistikulo]]. La 14an de junio [[1999]] dum sia 7a pilgrimado al Pollando, vizitis la urbon la papo [[Johano Paŭlo la 2-a]], kaj nomumis la katedralon kiel [[baziliko]]. (vidu la foton de la [[papo]] kun la [[IKUE]]-anoj, esperantistoj, [[Vatikano]]). * '''Alojzy Orszulik''' (naskiĝis 1928 en Baranowice / nun la kvartalloĝo de [[Żory]]), episkopo de la Diocezo en [[Loviĉo]], kavaliro de la [[Ordeno de la Blanka Aglo]], nun kiel episkopo-emerito li loĝas ankaŭ en [[Loviĉo]]. == Famuloj naskitaj en [[Loviĉo]] == [[Dosiero:Daniel Olbrychski 2013.jpg|eta|maldekstra|250ra|[[Daniel Olbrychski]], pola teatr- kaj filmaktoro, naskiĝis en [[Loviĉo]]]] * '''[[Daniel Olbrychski]]''' (legu: Danjel Olbriĥski) (naskigĥis la 27an de februaro [[1945]] en [[Loviĉo]]) - fama pola teatr- kaj filmaktoro. (vidu la apudan foton). Liaj ligoj kun [[Esperanto]]: Li ludis rolon de Jan Bronski en la filmo "La lada tambureto". Jan Bronski estis polo, onklo de ĉefa rolulo Oskaro. Oskaro fakte priskribas la vivon de [[Guenter Grass]], duonkaŝubo kaj duongermano, skribisto, Nobel-premiito, ĝuste pro la romano "La lada tambureto". Fakte la vera nomo de Jan Bronski estis Bernard Binnebesel, kiu estis granda pola patrioto naskita en [[Malborko]], kiu estis esperantisto kaj kunfondis la E-movadon kaj agadis en E-klubejo en [[Malbork]] ĝis la jaro [[1921]]. [[Dosiero:HanokhAlbeck.jpg|eta|200ra|Hanoch Albeck (1890-1972), juddevena universitata profesoro naskita en [[Loviĉo]]]] * [[Paweł Bejda]] (legu: Paŭlo Bejda) (nask. 1966 en Łowicz / [[Loviĉo]]) - vic-vojevodo de [[Lodzio]] de la jaro [[2012]] kaj de la jaro [[2015]] [[parlamentano]] de Pola [[Sejmo]]. * '''Hanoch Albeck''' (naskiĝis el [[Loviĉo]] en la jaro 1890, mortis en [[Jerusalemo]]) - juddevena profesoro pri [[Judismo]], speciale pri [[Talmudo]] kaj [[Miŝnao]] en la universitatoj: [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]] kaj [[Universitato de Vieno]]. == Ĝemelaj urboj == * {{ĝemeleco|Šalčininkai|Litovio}} (Soleczniki), tie aktivas esperantistoj, same en Łowicz / [[Loviĉo]] tre aktivas E-rondo de [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] ([[EDE]]-Pollando), do eblas kunlaboro pere de [[Esperanto]]. * {{ĝemeleco|Colditz|Germanio}}, * {{ĝemeleco|Lubliniec|Pollando}}, * {{ĝemeleco|Reda|Pollando}}, * {{ĝemeleco|Cheektowaga|Usono}}, * {{ĝemeleco|Saluzzo|Italio}}, * {{ĝemeleco|Montoire-sur-le-Loir|Francio}}, * {{ĝemeleco|Stupava|Slovakio}} == Esperanto == [[Dosiero:Kościół mariawicki.JPG|eta|250ra|La Preĝejo de [[Mariavitismo|Mariavitoj]] (malnov-katolikoj) de la Plej Sankta [[Sakramento]] en Łowicz / [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Panorama Łowicza z widokiem na Kościół Mariawitów - 02.jpg|eta|250ra|maldekstra|La panoramo de [[Loviĉo]] kun la Preĝejo de [[Mariavitismo|Mariavitoj]]]] [[Dosiero:Starostwo Powiatowe w Łowiczu.JPG |eta|250ra|La Distrikta Starostejo en [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Bazylika Katedralna.JPG|eta|maldekstra|275ra|La Katedrala Baziliko de la Ĉielpreno de la Plej Sankta Virgulino Maria kaj de la Sankta Nikolao en [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Lowicz 2009 (7).jpg |eta|maldekstra|250ra|La Nova Urboplaco kun la fontano en [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Ul.Zduńska w Łowiczu.JPG |eta|250ra|La Zduńska-strato en [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Poczta w Łowiczu.JPG |eta|maldekstra|250ra|La Poŝtoficejo en [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Paweł Bejda Sejm 2015.JPG|eta|220ra|maldekstra|[[Paweł Bejda]], la patrono de la Senata E-ekspozicio en [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Kościół pw Matki Bożej Łaskawej.JPG|eta|maldekstra|250ra|La Preĝejo de Piaristoj de Gracoplena Dipatrino en Łowicz / [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Muzeum w Łowiczu.JPG|eta|250ra|La konstruaĵo postmisiista laŭ projekto de Tylman el Gameren, nun la Muzeo en Łowicz / [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Mazowiecka_Szkoła_Wyższa.JPG|eta|250ra|maldekstra|La Mazovia Humanism-Pedagogia Altlernejo en Łowicz / [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Łowicz Gł.JPG|eta|250ra|La Ĉefa Stacidomo en Łowicz / [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Lowicz by Braun Hogenberg (middle size) (97694106).jpg|eta|maldekstra|450ra|Łowicz / [[Loviĉo]] en la gravuraĵo de Georgo Braun kaj Francisko Hogenberg]] En la urbo estas la Preĝejo de [[Mariavitismo|Mariavitoj]] (malnov-katolikoj) de la Plej Sankta [[Sakramento]] (vidu la suban foton) kaj multaj lokaj kredantoj de [[Mariavitismo]] estis esperantistoj. [[Mariavitismo]] - religia movado naskiĝinta en [[Pollando|Polujo]] ([[Płock]]) en [[1887]], en la naskiĝjaro de [[Esperanto]]. La Mariavitoj vidas en tio signon, ke ĉiu adepto de Mariavitismo devas posedi Esperanton. Iniciatinto estis „panjo“ [[Feliksa Kozłowska]], antaŭe katolika monaĥino, estis pluraj pastroj esperantistoj (ekz. pastro '''Furmanik Adamo Gabrielo'''), episkopo esperantisto [[Maria Filip Feldman]] li loĝis en [[Płock]] (ĉe la strato Dobrzyńska 27) li i.a. prizorgis la "'''Mariavitan Junularon'''" (li persone partoprenis la [[UK]] de [[Esperanto]] kaj aliajn E-aranĝojn) kaj eĉ estis unu arĥiepiskopo d-ro [[Johano Mario Miĥaelo Kowalski]], ĉefulo de mariavita religio (li ankaŭ loĝis en [[Płock]]), esperantisto kaj li instruis persone Esperanton, laŭ lia ordono ĉiuj mariavitaj pastroj devas posedi Esperanton kaj en ĉiuj mariavitaj lernejoj Esperanto estis instruata. Komence la mariavita movado estis kaŝa, sed post la [[ekskomuniko]] de la [[Romo|Roma]] [[papo]] en [[1906]] ĝi malkaŝe deklaras sin kiel nova (registrita) [[eklezio]]. Mariavitismo distingiĝas de la [[romkatolikismo]]: [[Diservo]]j okazas en [[nacia lingvo]]. [[Celibato]] estis forigita, la [[pastro]]j povas edziĝi kun la pastrinoj aŭ aliaj kunkredantinoj. Pastroj povas esti ne nur viroj (iam ekzistis 57 pastrinoj kaj 1 arĥiepiskopino). Pekkonfesoj okazas ne antaŭ [[pastro]], sed senpere antaŭ [[Dio]] mem. Estas permesite al ĉiuj legi ĉiujn librojn. Forestas devigaj [[fasto]]j. La pastroj ne estas pagataj. Ĉefa sidejo: la '''Sanktejo de [[Mizerikordo]] kaj [[Amo]] en [[Płock]]'''. La pastro devige posedas Esperanton. La eklezio eldonas gazeton en Esperanto („'''La Juna Mariavito'''“ kaj „'''Renkonte al la Suno'''“. De la kvindekaj jaroj de la 20a jc aktivis en la urbo Bolesław Nowiński (oficisto, li loĝis en la centro de la urbo, ĉe la strato Zduńska 34/17). De la sepdekaj jaroj en la 20a jc aktivis en [[Loviĉo]] [[esperantisto]]j: [[grafo]] [[Maria Wawrzyniec Rostworowski]] (1924-2008), li estis la pastro de [[Mariavitismo|Mariavitoj]] (malnov-katolika) kaj d-ro '''Stefano Brzozowski''' (legu: bĵozofski), li laboris kiel kuracisto en la hospitala diagnostik-laboratorio kun la alia esperantisto '''Ladislao (Władysław) Bejda''' - filo de li [[Paweł Bejda]] (vidu la apudan foton) estis de la jaro 2012 la vic-Vojevodo en la Lodza Vojevodio / [[Lodzio]] kaj apogas Esperanton - partoprenis kiel '''Alta Protektanto de la Senata Esperanto-ekspozicio en Loviĉo''' la 15an de aŭgusto 2014, li ĉeestis persone la finan vernisaĝon kaj dum elpaŝo laŭdis Esperanton. En la jaro 2009 danke al la apogo de [[Paweł Bejda]] kaj la Distrikt-Starostejo en [[Loviĉo]] oni eldonis la koloran E-prospekton "'''Eltondu Łowicz-Teron'''" en la Centro de Kulturo, Turismo kaj Promociado de la Łowicz-Tero (Tekstoj kaj grafika prilaboro: Jacek Rutkowski; E-Traduko: [[Eduardo Kozyra]], Sofia Śmistek, Roberto Kamiński kaj Jarosław Parzyszek). La 16an de aŭgusto [[2014]] venis de [[Lodzo]] dum sia turneo tra [[Pollando]] la Senata [[Esperanto]]-ekspozicio, kiu unue estis oktobre [[2012]] en [[Varsovio]] en la Pola [[Senato]] kaj estis organizita okaze de la '''125-jara Jubileo de Esperanto''' fare de [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] ([[EDE]]'''-Pollando''') kaj fare de polaj parlamentanoj i.a. [[Senato|senatano]] [[Edmund Wittbrodt]] kun financa helpo de '''Mecenato de Esperanto''' el [[Japanio]] [[Etsuo Miyoshi]]. La E-ekspozicio post la [[Senato]] estis prezentata en [[Malborko]], [[Nowy Staw]], [[Tczew]], [[Gdynia]], [[Pelplin]], [[Wołów]], [[Złotoryja]], [[Vroclavo]], [[Sosnowiec]], [[Czeladź]], [[Będzin]], [[Lębork]] kaj [[Lodzo]]. Al [[Loviĉo]] la ekspozicion invitis la loka esperantistino de [[EDE]]'''-Pollando''' sinjorino '''Stanisława Zielak''' kaj la '''Urbestro de Łowicz / [[Loviĉo]]''' sinjoro '''Krzysztof Jan Kaliński''' (Legu: Kristoforo Johano Kalinjski). La ekspozicio okazis de la 15a de julio ĝis 15a de aŭgusto 2014 en Loviĉa Centro de Kulturo sub la Alta Patroneco de la Lodza Vojevodo kaj kunorganizantoj estas la Loviĉa Urbestro, Loviĉa Centro de Kulturo kaj [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] ([[EDE]]-Pollando). Dum la daŭro de la Senata Ekspozicio en la tagoj 11-15a de aŭgusto 2014 [[Eduardo Kozyra]] gvidis la rapidan E-kurson "Esperanto dum 5 tagoj" kun ĉeesto de 14 gekursanoj, i.a. kvar gejunuloj (13-25 jaraj) kaj du geredaktoroj de www.lowicz24.eu kaj de la gazeto "Nova loviĉano" ("Nowy Łowiczanin") - en la ambau po-dufoje aperis artikoloj pri la E-evento<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lowiczanin.info/kultura/co-gdzie-kiedy/-LOK-promuje-esperanto/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-08-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160125204826/http://www.lowiczanin.info/kultura/co-gdzie-kiedy/-LOK-promuje-esperanto/ |arkivdato=2016-01-25 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lowiczanin.info/kultura/zdarzylo-sie/-W-LOK-o-Esperanto-i-jego-tworcy-Ludwiku-Zamenhofie/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-08-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160125210441/http://www.lowiczanin.info/kultura/zdarzylo-sie/-W-LOK-o-Esperanto-i-jego-tworcy-Ludwiku-Zamenhofie/ |arkivdato=2016-01-25 }}</ref>, same faris portaloj de Urba Oficejo kaj Loviĉa Centro de Kulturo. En la tuta urbo estis tri diversaj afiŝoj pri la E-eventoj (po 50 ekzempleroj, pri la Senata Ekspozicio kaj la monologo "Doktoro Esperanto" kaj 40 ekzempleroj pri la E-kurso "Esperanto dum 5 tagoj" krome du okmetraj longaj penditaj super la stratoj la reklamiloj / reklamrubandoj. Ni aldonu, ke la plej mondfama loviĉano [[Zbigniew Bródka]] - la vintra olimpika ĉampiono de [[Soĉio]] en la rapida sketado, kiu estas profesie fajrobrigadisto dum unu monato sur sia moderna fajrobrigadista aŭtomobilo portis la E-afiŝon "Esperanto dum 5 tagoj" kun intenco ankaŭ partopreni la kurson persone, sed bedaŭrinde lastmomente oni informis lin pri la deviga partopreno /ĝuste en la tempo de la E-kurso/ en la grupiĝo de la sketad-sportistoj en urbo [[Sanok]] en sudorienta Pollando). La solena fina vernisaĝo okazis la 15an de aŭgusto [[2014]] je la horo 17:30 kun persona ĉeesto de Vic-Vojevodo [[Paweł Bejda]] kies patro estis esperantisto (ekzistas eĉ portalo de la Vojevodio de [[Lodzo]], kie aperis la speciala artikolo pri la E-evento.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lodzkie.eu/page/125,aktualnosci.html?id=5227 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-08-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160204232407/http://www.lodzkie.eu/page/125,aktualnosci.html?id=5227 |arkivdato=2016-02-04 }}</ref>). La saman tagon je la horo 16:00 en kinejo "Fenikso" (ĝi troviĝas en la Loviĉa Centro de Kulturo) la ekssekretariino de [[EDE]]-Pollando [[Irena Grochowska]] sukcese prezentis la monologon "Doktoro Esperanto" (jen ligilo al la filmita monologo "Doktoro Esperanto" kaj artikolo pri la E-evento en la portalo de www.lowicz24.eu. (<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jn4YshAb5Rw&feature=youtu.be</ref>,<ref>http://lowicz24.eu/wiadomosci/l24/5280-finisaz-zakonczyl-tydzien-z-jezykiem-esperanto</ref>, ĝi estas en pola, tamen la komentoj estas parte en Esperanto, kaj jen la dua ligilo al la artikolo pri la E-evento, kiu aperis en la portalo en la urbo [[Wągrowiec]] - la komentoj estas ankaŭ parte en Esperanto.<ref>http://www.gloswagrowiecki.pl/artykuly/newsy/7723-sukces-wgrowczanki-w-owiczu.html</ref>). Je la horo 18:30 oni planis celebradon de la ekumena E-diservo en la loka Preĝejo de [[Mariavitismo|Mariavitoj]] (malnov-katolikoj) de la Plej Sankta [[Sakramento]] '''(vidu la foton) fare de la pastro de tiu preĝejo '''Roberto Żaglewski''', pastro el [[Kołobrzeg]] Stanislao Stolc''' - la Animzorganto de Katolikaj Esperantistoj, pastrino '''Bożena Chabowska''' el la kapelo de katolikoj [[Mariavitismo|Mariavitoj]] en [[Loviĉo]], pastoro '''Mateo Łaciak''' el la evangeli-aŭgsburga kredkonfeso en [[Zgierz]] kaj katolika pastro de la proksima paroĥejo en [[Nieborów]]. Bedaŭrinde la '''trafik-akcidento''' de la pastro Stanislao Stolc malebligis la venon al [[Loviĉo]] kaj okazigi la E-diservon. La sekvonta urbo en la turneo de la E-ekspozicio estis urbo [[Sztum]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Granda dosiero|Stary Rynek w Łowiczu - panorama - 01.jpg|1000ra|Malnova Urboplaco en Łowicz, dekstre videbla la Katedrala Baziliko de la Ĉielpreno de la Plej Sankta Virgulino Maria kaj de la Sankta Nikolao en [[Loviĉo]]}} <gallery> Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - ambona - 01.jpg|La interno de la Katedrala Baziliko de la Ĉielpreno de la Plej Sankta Virgulino Maria kaj de la Sankta Nikolao en [[Loviĉo]]- ambono Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - Ołtarz Aniołów Stróżów.JPG|La Altaro de Anĝelgardantoj Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - ołtarz św. Anny - 01.jpg|La Altaro de Sankta Anna Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - ołtarz św. Barbary.jpg|La Altaro de Sankta Barbara Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - ołtarz P.w. Bożego Ciała w Kaplicy Najświętszego Sakramentu.JPG|La Altaro de Korpo de Kristo en la Kapelo de la Plej Sankta Sakramento Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - ołtarz św. Józefa.JPG|La Altaro de Sankta Jozefo Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - ołtarz św. Jana Nepomucena.jpg|La Altaro de Sankta Johano Nepomuko Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - Kaplica św. Trójcy - tryptyk.jpg|La Kapelo se Sankta Triunuo, la triptiko Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - sklepienie nad kaplicą - 02.jpg|La volbo super la Kapelo de la Plej Sankta Sakramento, en la norda navo Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - epitafium arcybiskupa Mikołaja Prażmowskiego.jpg|La epitafio de arciepiskopo Mikołaj Prażmowski Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - herb arcybiskupa gnieźnieńskiego Władysława Aleksandra Łubieńskiego - 02.jpg|La blazono de arkiepiskopo de [[Gniezno]] Władysław Aleksander Łubieński Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - tablica jubileuszowa Ojca św. Piusa XI.jpg|La jubilea tabulo de [[Pio la 11-a]] </gallery> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Lodza provinco]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] 9e2kenp3b1kvqxtczolf2q4slpsykqp 0 126316 9392453 6715277 2026-06-05T06:01:06Z Sj1mor 12103 9392453 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vincenz Priessnitz''' (naskiĝis la [[4-an de oktobro]] [[1799]] – mortis la [[28-an de novembro]] [[1851]]) estis fondinto de alterna natura kuracado de germana nacio, vivanta en [[Lázně Jeseník|Gräfenberg]] (hodiaŭ [[Lázně Jeseník]]) ĉe [[Jeseník|Frývaldov]] en [[silezio|silezia]] parto de montaro [[Jeseníky]]. [[Dosiero:Jeseník, Priessnitzův odkaz 01.jpg|maldekstre|eta|Monumento lia]] Li realigis ekz. kuracadon per [[laboro]], per freŝa [[aero]] kaj per pura montara [[akvo]]. Li metis tiel bazojn de [[hidroterapio]]. Li estas fondinto de mondfama [[banloko]], kuracis ĉe li ekz. [[Nikolaj Gogol]]. [[Unesko]] proklamis la jaron [[1999]] okaze de ducentjara datreveno de la naskiĝo de Priessnitz kiel signifa datreveno. De lia familia nomo devenas la [[pola lingvo|pollingva]] nomo de [[duŝo]]: ''prysznic''. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Priessnitz, Vincenz}} [[Kategorio:Germanaj kuracistoj]] [[Kategorio:Personoj de alternativa medicino]] n612wdvqfifnrdd1v7yfawafwuimgal 0 129884 9392240 8796047 2026-06-04T19:50:18Z Sj1mor 12103 9392240 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | nomo=Joseph Jacques Jean Chrétien | honora prefikso=[[La Tre Honorinda|La Tre Hon.]] | honora sufikso=[[Privata Konsilio de la Reĝino por Kanado|PK]], [[Queen's Counsel|QC]], [[Bachelor of Arts|BA]], [[Bachelor of Civil Law|LLL]], [[Doctor of Laws|LLD]] | dosiero=Jean Chrétien 2010.jpg | ofico=20-a [[Ĉefministro de Kanado]] | de =[[4-a de novembro]] [[1993]] | ĝis =[[12-a de decembro]] [[2004]] | antaŭulo =[[Kim Campbell]] | sekvanto =[[Paul Martin]] | dato de naskiĝo =[[11-a de januaro]] [[1934]] | loko de naskiĝo =[[Shawinigan (Kebekio)|Shawinigan]] ([[Kebekio]]) | dato de morto = | loko de morto = | partio=[[Liberala Partio de Kanado|Liberala]] | edzo/ino=[[Aline Chrétien]] | religio=[[Katolikismo|Rom-Katolika]] }} '''Joseph Jacques Jean CHRÉTIEN''', kutime konata kiel '''Jean Chrétien''', [[Privata Konsilio de la Reĝino (Kanado)|PK]], [[Queen's Counsel|QC]], [[Bachelor of Arts|BA]], [[Bachelor of Civil Law|LLL]], [[Doctor of Laws|LLD]] (naskiĝis la {{daton|11|januaro|1934}}) estis la dudeka [[Ĉefministro de Kanado]]; li servis en ĉi tiu posteno de la [[4-a de novembro]] [[1993]] ĝis la [[12-a de decembro]] [[2004]]. Li estis la naŭa estro de la [[Liberala Partio de Kanado]], de [[1990]] ĝis [[2004]]. == Frua vivo == Naskita en [[Shawinigan (Kebekio)]] kiel la 18-a el 19 infanoj (de kiuj kelkaj ne travivis infanecon) de Wellie Chrétien kaj Marie Boisvert<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.pco-bcp.gc.ca/default.asp?Language=E&Page=archivechretien&Sub=Speeches&Doc=speeches1995100665_e.htm |titolo=Notoj de Ĉefministro Jean Chrétien, Shawinigan (Kebekio) |alirdato=2006-09-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070819173233/http://www.pco-bcp.gc.ca/default.asp?Language=E |arkivdato=2007-08-19 }}</ref>, Jean Chrétien studis juron ĉe [[Universitato Laval]]. Chrétien poste ŝercis pri siaj humilaj originoj, nomante sin "le petit gars de Shawinigan" (la etulo de Shawinigan). En sia junaĝo li havis atakon de la [[paralizo de Bell]], kio porĉiame paralizis la maldekstran flankon de lia vizaĝo. Chrétien uzis ĉi tion en sia unua provo kapti la estradon de la Liberala Partio dirante ke li estas "One politician who didn't talk out of both sides of his mouth" (unu politikisto kiu ne parolas el ambaŭ flankoj de la buŝo). La [[10-a de septembro|10-an de septembro]] [[1957]], li edzinigis [[Aline Chrétien|Aline Chainé]]. Ili havas du filojn (Hubert kaj [[Michel Chrétien|Michel]]) kaj unu filinon ([[France Chrétien Desmarais|France]]). == Frua kariero == == La fruaj jaroj de estro de la liberaluloj == == Federacia balotado de 1993 == == Ĉefministro == == Emeritiĝo == == Alelektitoj al la Supera Kortumo == Chrétien alelektis la sekvajn juĝistojn al la [[Supera Kortumo de Kanado]]: * [[Michel Bastarache]] - ([[30-a de septembro]] [[1997]] - nun) * [[William Ian Corneil Binnie]] - ([[8-a de januaro]] [[1998]] - nun) * [[Louise Arbour]] - ([[15-a de septembro]] [[1999]] - [[30-a de junio]] [[2004]]) * [[Louis LeBel]] - ([[7-a de januaro]] [[2000]] - nun) * [[Beverly McLachlin]] ([[Ĉefjuĝisto]]) - ([[7-a de julio]] [[2000]] - nun) (alelektita kiel ordinara juĝisto far [[Brian Mulroney]] en [[1989]]) * [[Marie Deschamps]] - ([[7-a de aŭgusto]] [[2002]] - nun) * [[Morris J. Fish]] - ([[5-a de aŭgusto]] [[2003]] - nun) == Legaco == == Honoraj diplomoj == * [[Universitato Wilfrid Laurier]] en [[Waterloo (Ontario)]] en 1981 ([[Doctor of Laws|LL.D]]) * [[Laurentia Universitato]] en [[Sudbury (Ontario)]] en 1982 (LL.D) * [[Universitato de Okcidenta Ontario]] en [[Londono (Ontario)]] en 1986 (LL.D) * [[Universitato York]] en [[Toronto (Ontario)]] en 1987 (LL.D) * [[Universitato de Alberto]] en [[Edmontono (Alberto)]] en 1988 (LL.D) * [[Universitato Lakehead]] en [[Thunder Bay (Ontario)]] * [[Universitato de Otavo]] en [[Otavo (Ontario)]] en 1994 * [[Universitato Meiji]] en [[Tokyo]] ([[Japanio]]) en 1996 * [[Varsovia Lernejo de Ekonomiko]] en [[Pollando]] en 1999 * [[Miĉigana Ŝtata Universitato]] en 1999 * [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]] en 2000 * [[Universitato Memorial de Novlando]] en [[Sankt-Johano (Novlando kaj Labradoro)|Sankt-Johano (NL)]] en 2000 * [[Universitato McMaster]] en [[Hamiltono (Ontario)]] en 2005 == Distrado == {{Vikicitaro}} == Bagatelaĵoj == == Referencoj == <div style="font-size:90%">{{Referencoj}}</div> == Eksteraj ligiloj == * [http://www.parl.gc.ca/information/about/people/key/bio.asp?lang=E&query=63&s=M Political biography from the Library of Parliament] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050906131202/http://www.parl.gc.ca/information/about/people/key/bio.asp?query=63&s=M&lang=E |date=2005-09-06 }} * [http://isa-africa.com/G8/evian/en/jchretien2.htm Article about Jean Chrétien's Honourary degrees] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060520174555/http://www.isa-africa.com/G8/evian/en/jchretien2.htm |date=2006-05-20 }} * [http://www.mackaycartoons.com/chretien.html Jean Chretien Editorial Cartoon Gallery] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060819234911/http://www.mackaycartoons.com/chretien.html |date=2006-08-19 }} * [http://archives.cbc.ca/IDD-1-74-1062/people/jean_chretien/ CBC Digital Archives – Jean Chrétien: From pool hall to Parliament Hill] {{Komencskatolo}} {{Ministerio 26}} {{Ministerio kabineto 1 | post1 = [[Ĉefministro de Kanado]]| post1years = 1993–2003| post1note = | post1preceded = [[Kim Campbell]] | post1followed = [[Paul Martin]] | }} {{Ministerio 23}} {{Ministerio kabineto 2 | post2 = [[Vic-Ĉefministro de Kanado]]| post2years = 1984| post2note =| post2preceded = [[Allan MacEachen]]| post2followed = [[Erik Nielsen]]| post1 = [[Ŝtatsekretario por Eksterlandaj Aferoj (Kanado)|Ŝtatsekretario por Eksterlandaj Aferoj]]| post1years = 1984| post1note =| post1preceded = [[Allan MacEachen]]| post1followed = [[Joe Clark]]| }} {{Ministerio 22}} {{Ministerio kabineto 2 | post2 = [[Ministro por Energio, Minejoj, kaj Rimedoj (Kanado)|Ministro por Energio, Minejoj, kaj Rimedoj]]| post2years = 1982–1984| post2note =| post2preceded = [[Marc Lalonde]]| post2followed = [[Gerald Regan]]| post1 = [[Justica Ministro (Kanado)|Justica Ministro]]| post1years = 1980 – 1982| post1note =| post1preceded = [[Jacques Flynn]]| post1followed = [[Mark MacGuigan]]| }} {{Ministerio 20}} {{Ministerio kabineto 5 | post5 = [[Financa Ministro (Kanado)|Financa Ministro]]| post5years = 1977 – 1979| post5note =| post5preceded = [[Donald Stovel Macdonald]]| post5followed = [[John Crosbie]]| post4 = [[Ministro por Industrio kaj Komerco (Kanado)|Ministro por Industrio kaj Komerco]]| post4years = 1976 – 1977| post4note =| post4preceded = [[Don Jamieson]]| post4followed = [[Jack Horner (politician)|Jack Horner]]| post3 = [[Prezidanto de la Fiska Direktoraro (Kanado)|Prezidanto de la Fiska Direktoraro]]| post3years = 1974 – 1976| post3note =| post3preceded = [[Charles Drury]]| post3followed = [[Bob Andras]]| post2 = [[Ministro por Indianaj Aferoj kaj Norda Evoluo (Kanado)|Ministro por Indianaj Aferoj kaj Norda Evoluo]]| post2years = 1968 – 1974 | post2note =| post2preceded = [[Arthur Laing]]| post2followed = [[Judd Buchanan]]| post1=[[Ministro por Nacia Enspezo (Kanado)|Ministro por Nacia Enspezo]]| post1years=1968| post1note=| post1preceded=''daŭrigita en la 19-a Ministerio''| post1followed=[[Jean-Pierre Côté]]| }} {{Ministerio 19}} {{Ministerio kabineto 2| post2=[[Ministro por Nacia Enspezo (Kanado)|Ministro por Nacia Enspezo]]| post2years=1968| post2note=| post2preceded=[[Edgar Benson]]| post2followed=''daŭrigita en la 20-a Ministerio''| post1=Ministro sen Taskoj| post1years=1967 – 1968| post1note=| post1preceded=| post1followed=| }} {{Finskatolo}} {{Komencskatolo}} {{Sukcedoskatolo | before = [[Herb Gray]] | title = [[Opoziciestro (Kanado)|Opoziciestro]] | years = 1990 – 1993 | after = [[Lucien Bouchard]]}} {{Sukcedoskatolo | before = [[John Turner]] | title = [[Liberala Partio de Kanado|Estro de la Liberala Partio]] | years = 1990 – 2003 | after = [[Paul Martin]]}} {{Finskatolo}} {{Komencskatolo}} {{Sukcedoskatolo | before=[[Gérard Lamy]] | title=[[Saint-Maurice—Laflèche|Deputito por Saint-Maurice—Laflèche]] | years=1963–1968 | after=Nuligita}} {{Sukcedoskatolo | before=Neniu | title=[[Saint-Maurice (elektodistrikto)|Deputito por Saint-Maurice]] | years=1968–1986 | after=[[Gilles Grondin]]}} {{Sukcedoskatolo | before=[[Fernand Robichaud]] | title=[[Beauséjour (elektodistrikto)|Deputito por Beauséjour]] | years=1990–1993 | after=[[Fernand Robichaud]]}} {{Sukcedoskatolo | before=[[Denis Pronovost]] | title=[[Saint-Maurice (elektodistrikto)|Deputito por Saint-Maurice]] | years=1993–2004 | after=Nuligita}} {{Sukcedoskatolo | before = [[Silvio Berlusconi]] | title = [[Prezidanto de la G8]] | years = 1995 | after = [[Jacques Chirac]]}} {{Sukcedoskatolo | before = [[Silvio Berlusconi]] | title = [[Prezidanto de la G8]] | years = 2002 | after = [[Jacques Chirac]]}} {{Finskatolo}} {{Ĉefministroj de Kanado}} {{Vic-ĉefministroj de Kanado}} {{Financministroj de Kanado}} {{Liberalaj partiestroj de Kanado}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Chretien, Jean}} [[Kategorio:Adoptive parents]] [[Kategorio:Vic-Ĉefministroj de Kanado]] [[Kategorio:Federaciaj deputitoj de Kebekio]] [[Kategorio:Financ-Ministroj de Kanado]] [[Kategorio:Kanadaj Ministroj por Indianaj Aferoj kaj Norda Evoluo]] [[Kategorio:Kanadaj advokatoj]] [[Kategorio:Kanadaj katolikoj]] [[Kategorio:Francaj kanadanoj]] [[Kategorio:Estroj de la Liberala Partio de Kanado]] [[Kategorio:Membroj de la 19-a Ministerio en Kanado]] [[Kategorio:Membroj de la 20-a Ministerio en Kanado]] [[Kategorio:Membroj de la 22-a Ministerio en Kanado]] [[Kategorio:Membroj de la Privata Konsilio de la Reĝino (Kanado)]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Kanado]] [[Kategorio:Katolikaj politikistoj]] [[Kategorio:Kanadaj politikistoj]] [[Kategorio:Kebekiaj politikistoj]] a117x50krna7amsjzufpcja8klo6ktd 0 131141 9391920 9380154 2026-06-04T12:41:40Z ThomasPusch 1869 9391920 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Andrew Lloyd WEBBER''' (naskiĝinta la [[22-an de marto]] [[1948]]) estas tre sukcesa [[britio|brita]] [[komponisto]] de [[muzikteatro]]. Li estas la pli maljuna frato de la violonĉelisto [[Julian Lloyd Webber]]. Li estis la plej populara teatra komponisto de la malfrua [[20-a jarcento]], kaj debateble la plej populara teatra komponisto de la historio, kun pluraj spektakloj kiuj ampleksis pli ol jardekon ĉe [[Broadway]] kaj [[West End]]. Li komponis 13 [[muzikalo]]jn kaj multajn aliajn muzikajn verkojn. Li ankaŭ ricevis multajn honorojn, inkluzivantajn tri [[Premio Tony|Premiojn Tony]], tri [[Premio Grammy|Premiojn Grammy]], [[Oskaro|Premion Oskaro]], [[Premio Emmy|Internacian Premion Emmy]], ses [[Premio Olivier|Premiojn Olivier]], [[Premio Golden Globe|Premion Golden Globe]] kaj aliaj. Multaj liaj verkoj ankaŭ estis furorkantoj ekster la muzikaloj. == Verkoj == Noto: Krom se kontraŭe deklarata, Muziko de Andrew Lloyd Webber * ''[[Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat]]'' (Esperante: ''Jozefo kaj la miriga multekolara sonĝpalto'') (1968) ** Tekstoj de [[Tim Rice]] * ''[[Jesus Christ Superstar]]'' (Esperante: ''Jesuo Kristo superstelulo'') (1970) ** Tekstoj de Tim Rice * ''[[Jeeves]]'' (1975) ** Testoj de [[Alan Ayckbourn]] ** Refarita en 1996 kiel ''By Jeeves'' * ''[[Evita (filmo)|Evita]]'' (1976) ** Tekstoj de Tim Rice * ''[[Tell Me on a Sunday]]'' (Esperante: ''Diru al mi en dimanĉo'') (1979) ** Tekstoj [[Don Black]] * ''[[Cats]]'' (Esperante: ''Katoj'') (1981) ** Tekstoj de [[Trevor Nunn]], laŭ verkoj de [[T.S. Eliot]] * ''[[Song and Dance]]'' (Esperante: ''Kanto kaj danco'') (1982) ** Tekstoj de Don Black (refarita de [[Richard Maltby, Jr.]] por Broadway) ** Kombinaĵo de ''[[Variations]]'' (Esperante: ''Variadoj'') (1978) kaj ''[[Tell Me On A Sunday]]'' (1979) * ''[[Starlight Express]]'' (Esperante: ''Stelluma ekspreso'') (1984) ** Tekstoj de [[Richard Stilgoe]] * ''[[The Phantom of the Opera]]'' (Esperante: ''La fantomo de la opero'') (1986) ** Tekstoj de [[Charles Hart]] kaj Richard Stilgoe ** Bazita sur la romano de [[Gaston Leroux]] * ''[[Aspects of Love]]'' (Esperante: ''Aspektoj de amo'') (1989) ** Tekstoj de Don Black kaj Charles Hart ** Bazita sur la romano de [[David Garnett]] * ''[[Sunset Boulevard(Teatraĵo)|Sunset Boulevard]]'' (Esperante: ''Sunsubira bulvardo'') (1993) ** Libro kaj tekstoj de [[Christopher Hampton]] kaj Don Black ** Bazita sur la [[Sunset Boulevard]] de [[Billy Wilder]] (1950) * ''[[Whistle Down the Wind]] '' (Esperante: ''Fajfu laŭ la vento'') (1996) ** Tekstoj de [[Jim Steinman]] * ''[[The Beautiful Game]]'' (Esperante: ''La bela ludo'') (2000) ** Tekstoj de [[Ben Elton]] * ''[[Bombay Dreams]]'' (Esperante: ''Bombajaj sonĝoj'') (2002) ** Muziko de [[A.R. Rahman]] ** Testkoj de Don Black ** Enscenigata de Andrew Lloyd Webber * ''[[The Woman in White]]'' (Esperante: ''La virino en blanko'') (2004) ** Tekstoj de David Zippel ** Bazita sur la romano de [[Wilkie Collins]] * ''[[The Sound of Music]]'' (Esperante: ''La sono de muziko'') (2006) ** Muziko de [[Richard Rodgers]] ** Tekstoj de [[Oscar Hammerstein II]] ** Enscenigata de Andrew Lloyd Webber * ''[[The Phantom of Manhattan]]'' (Esperante: ''La fantomo de Manhatano'') (2009) ** Tekstoj de [[David Zippel]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lloyd Webber, Andrew}} [[Kategorio:Britaj komponistoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] nmk14vjnxksq6r8lq3mp8gwwzugfhwg 9391939 9391920 2026-06-04T12:55:59Z Aidas 3488 /* Verkoj */ 9391939 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Andrew Lloyd WEBBER''' (naskiĝinta la [[22-an de marto]] [[1948]]) estas tre sukcesa [[britio|brita]] [[komponisto]] de [[muzikteatro]]. Li estas la pli maljuna frato de la violonĉelisto [[Julian Lloyd Webber]]. Li estis la plej populara teatra komponisto de la malfrua [[20-a jarcento]], kaj debateble la plej populara teatra komponisto de la historio, kun pluraj spektakloj kiuj ampleksis pli ol jardekon ĉe [[Broadway]] kaj [[West End]]. Li komponis 13 [[muzikalo]]jn kaj multajn aliajn muzikajn verkojn. Li ankaŭ ricevis multajn honorojn, inkluzivantajn tri [[Premio Tony|Premiojn Tony]], tri [[Premio Grammy|Premiojn Grammy]], [[Oskaro|Premion Oskaro]], [[Premio Emmy|Internacian Premion Emmy]], ses [[Premio Olivier|Premiojn Olivier]], [[Premio Golden Globe|Premion Golden Globe]] kaj aliaj. Multaj liaj verkoj ankaŭ estis furorkantoj ekster la muzikaloj. == Verkoj == Noto: Krom se kontraŭe deklarata, Muziko de Andrew Lloyd Webber * ''[[Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat]]'' (Esperante: ''Jozefo kaj la miriga multekolara sonĝpalto'') (1968) ** Tekstoj de [[Tim Rice]] * ''[[Jesus Christ Superstar]]'' (Esperante: ''Jesuo Kristo superstelulo'') (1970) ** Tekstoj de Tim Rice * ''[[Jeeves]]'' (1975) ** Testoj de [[Alan Ayckbourn]] ** Refarita en 1996 kiel ''By Jeeves'' * ''[[Evita (filmo)|Evita]]'' (1976) ** Tekstoj de Tim Rice * ''[[Tell Me on a Sunday]]'' (Esperante: ''Diru al mi en dimanĉo'') (1979) ** Tekstoj [[Don Black]] * ''[[Cats]]'' (Esperante: ''Katoj'') (1981) ** Tekstoj de [[Trevor Nunn]], laŭ verkoj de [[T.S. Eliot]] * ''[[Song and Dance]]'' (Esperante: ''Kanto kaj danco'') (1982) ** Tekstoj de Don Black (refarita de [[Richard Maltby, Jr.]] por Broadway) ** Kombinaĵo de ''[[Variations]]'' (Esperante: ''Variadoj'') (1978) kaj ''[[Tell Me On A Sunday]]'' (1979) * ''[[Starlight Express]]'' (Esperante: ''Stelluma ekspreso'') (1984) ** Tekstoj de [[Richard Stilgoe]] * ''[[The Phantom of the Opera]]'' (Esperante: ''La fantomo de la opero'') (1986) ** Tekstoj de [[Charles Hart]] kaj Richard Stilgoe ** Bazita sur la romano de [[Gaston Leroux]] * ''[[Aspects of Love]]'' (Esperante: ''Aspektoj de amo'') (1989) ** Tekstoj de Don Black kaj Charles Hart ** Bazita sur la romano de [[David Garnett]] * ''[[Sunset Boulevard (teatraĵo)|Sunset Boulevard]]'' (Esperante: ''Sunsubira bulvardo'') (1993) ** Libro kaj tekstoj de [[Christopher Hampton]] kaj Don Black ** Bazita sur la [[Sunset Boulevard (filmo)|samnoma filmo]] de [[Billy Wilder]] (1950) - ambaŭ verkaĵoj referas al la bulvardo ''[[Sunset Boulevard]]'' en [[Holivudo]], [[Los-Anĝeleso]] * ''[[Whistle Down the Wind]] '' (Esperante: ''Fajfu laŭ la vento'') (1996) ** Tekstoj de [[Jim Steinman]] * ''[[The Beautiful Game]]'' (Esperante: ''La bela ludo'') (2000) ** Tekstoj de [[Ben Elton]] * ''[[Bombay Dreams]]'' (Esperante: ''Bombajaj sonĝoj'') (2002) ** Muziko de [[A.R. Rahman]] ** Testkoj de Don Black ** Enscenigata de Andrew Lloyd Webber * ''[[The Woman in White]]'' (Esperante: ''La virino en blanko'') (2004) ** Tekstoj de David Zippel ** Bazita sur la romano de [[Wilkie Collins]] * ''[[The Sound of Music]]'' (Esperante: ''La sono de muziko'') (2006) ** Muziko de [[Richard Rodgers]] ** Tekstoj de [[Oscar Hammerstein II]] ** Enscenigata de Andrew Lloyd Webber * ''[[The Phantom of Manhattan]]'' (Esperante: ''La fantomo de Manhatano'') (2009) ** Tekstoj de [[David Zippel]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lloyd Webber, Andrew}} [[Kategorio:Britaj komponistoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] 5llnqjtux9v4d3er16amdpx8h34u0w0 9391946 9391939 2026-06-04T13:01:31Z Aidas 3488 /* Verkoj */ 9391946 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Andrew Lloyd WEBBER''' (naskiĝinta la [[22-an de marto]] [[1948]]) estas tre sukcesa [[britio|brita]] [[komponisto]] de [[muzikteatro]]. Li estas la pli maljuna frato de la violonĉelisto [[Julian Lloyd Webber]]. Li estis la plej populara teatra komponisto de la malfrua [[20-a jarcento]], kaj debateble la plej populara teatra komponisto de la historio, kun pluraj spektakloj kiuj ampleksis pli ol jardekon ĉe [[Broadway]] kaj [[West End]]. Li komponis 13 [[muzikalo]]jn kaj multajn aliajn muzikajn verkojn. Li ankaŭ ricevis multajn honorojn, inkluzivantajn tri [[Premio Tony|Premiojn Tony]], tri [[Premio Grammy|Premiojn Grammy]], [[Oskaro|Premion Oskaro]], [[Premio Emmy|Internacian Premion Emmy]], ses [[Premio Olivier|Premiojn Olivier]], [[Premio Golden Globe|Premion Golden Globe]] kaj aliaj. Multaj liaj verkoj ankaŭ estis furorkantoj ekster la muzikaloj. == Verkoj == Noto: Krom se kontraŭe deklarata, Muziko de Andrew Lloyd Webber * ''[[Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat]]'' (Esperante: ''Jozefo kaj la miriga multekolara sonĝpalto'') (1968) ** Tekstoj de [[Tim Rice]] * ''[[Jesus Christ Superstar]]'' (Esperante: ''Jesuo Kristo superstelulo'') (1970) ** Tekstoj de Tim Rice * ''[[Jeeves]]'' (1975) ** Testoj de [[Alan Ayckbourn]] ** Refarita en 1996 kiel ''By Jeeves'' * ''[[Evita (filmo)|Evita]]'' (1976) ** Tekstoj de Tim Rice * ''[[Tell Me on a Sunday]]'' (Esperante: ''Diru al mi en dimanĉo'') (1979) ** Tekstoj [[Don Black]] * ''[[Cats]]'' (Esperante: ''Katoj'') (1981) ** Tekstoj de [[Trevor Nunn]], laŭ verkoj de [[T.S. Eliot]] * ''[[Song and Dance]]'' (Esperante: ''Kanto kaj danco'') (1982) ** Tekstoj de Don Black (refarita de [[Richard Maltby, Jr.]] por Broadway) ** Kombinaĵo de ''[[Variations]]'' (Esperante: ''Variadoj'') (1978) kaj ''[[Tell Me on A Sunday]]'' (1979) * ''[[Starlight Express]]'' (Esperante: ''Stelluma ekspreso'') (1984) ** Tekstoj de [[Richard Stilgoe]] * ''[[The Phantom of the Opera]]'' (Esperante: ''La fantomo de la opero'') (1986) ** Tekstoj de [[Charles Hart]] kaj Richard Stilgoe ** Bazita sur la romano de [[Gaston Leroux]] * ''[[Aspects of Love]]'' (Esperante: ''Aspektoj de amo'') (1989) ** Tekstoj de Don Black kaj Charles Hart ** Bazita sur la romano de [[David Garnett]] * ''[[Sunset Boulevard (teatraĵo)|Sunset Boulevard]]'' (Esperante: ''Sunsubira bulvardo'') (1993) ** Libro kaj tekstoj de [[Christopher Hampton]] kaj Don Black ** Bazita sur la [[Sunset Boulevard (filmo)|samnoma filmo]] de [[Billy Wilder]] (1950) - ambaŭ verkaĵoj referas al la bulvardo ''[[Sunset Boulevard]]'' en [[Holivudo]], [[Los-Anĝeleso]] * ''[[Whistle Down the Wind]] '' (Esperante: ''Fajfu laŭ la vento'') (1996) ** Tekstoj de [[Jim Steinman]] * ''[[The Beautiful Game]]'' (Esperante: ''La bela ludo'') (2000) ** Tekstoj de [[Ben Elton]] * ''[[Bombay Dreams]]'' (Esperante: ''Bombajaj sonĝoj'') (2002) ** Muziko de [[A.R. Rahman]] ** Testkoj de Don Black ** Enscenigata de Andrew Lloyd Webber * ''[[The Woman in White]]'' (Esperante: ''La virino en blanko'') (2004) ** Tekstoj de David Zippel ** Bazita sur la romano de [[Wilkie Collins]] * ''[[The Sound of Music]]'' (Esperante: ''La sono de muziko'') (2006) ** Muziko de [[Richard Rodgers]] ** Tekstoj de [[Oscar Hammerstein II]] ** Enscenigata de Andrew Lloyd Webber * ''[[The Phantom of Manhattan]]'' (Esperante: ''La fantomo de Manhatano'') (2009) ** Tekstoj de [[David Zippel]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lloyd Webber, Andrew}} [[Kategorio:Britaj komponistoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] furc3qnudurco4t83deb2ah7ayi97zw 9391947 9391946 2026-06-04T13:03:44Z ThomasPusch 1869 9391947 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Andrew LLOYD WEBBER''' (naskiĝinta la [[22-an de marto]] [[1948]]) estas tre sukcesa [[britio|brita]] [[komponisto]] de [[muzikteatro]]. Li estas la pli maljuna frato de la violonĉelisto [[Julian Lloyd Webber]]. Li estis la plej populara teatra komponisto de la malfrua [[20-a jarcento]], kaj debateble la plej populara teatra komponisto de la historio, kun pluraj spektakloj kiuj ampleksis pli ol jardekon ĉe [[Broadway]] kaj [[West End]]. Li komponis 13 [[muzikalo]]jn kaj multajn aliajn muzikajn verkojn. Li ankaŭ ricevis multajn honorojn, inkluzivantajn tri [[Premio Tony|Premiojn Tony]], tri [[Premio Grammy|Premiojn Grammy]], [[Oskaro|Premion Oskaro]], [[Premio Emmy|Internacian Premion Emmy]], ses [[Premio Olivier|Premiojn Olivier]], [[Premio Golden Globe|Premion Golden Globe]] kaj aliaj. Multaj liaj verkoj ankaŭ estis furorkantoj ekster la muzikaloj. == Verkoj == Noto: Krom se kontraŭe deklarata, Muziko de Andrew Lloyd Webber * ''[[Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat]]'' (Esperante: ''Jozefo kaj la miriga multekolara sonĝpalto'') (1968) ** Tekstoj de [[Tim Rice]] * ''[[Jesus Christ Superstar]]'' (Esperante: ''Jesuo Kristo superstelulo'') (1970) ** Tekstoj de Tim Rice * ''[[Jeeves]]'' (1975) ** Testoj de [[Alan Ayckbourn]] ** Refarita en 1996 kiel ''By Jeeves'' * ''[[Evita (filmo)|Evita]]'' (1976) ** Tekstoj de Tim Rice * ''[[Tell Me on a Sunday]]'' (Esperante: ''Diru al mi en dimanĉo'') (1979) ** Tekstoj [[Don Black]] * ''[[Cats]]'' (Esperante: ''Katoj'') (1981) ** Tekstoj de [[Trevor Nunn]], laŭ verkoj de [[T.S. Eliot]] * ''[[Song and Dance]]'' (Esperante: ''Kanto kaj danco'') (1982) ** Tekstoj de Don Black (refarita de [[Richard Maltby, Jr.]] por Broadway) ** Kombinaĵo de ''[[Variations]]'' (Esperante: ''Variadoj'') (1978) kaj ''[[Tell Me on A Sunday]]'' (1979) * ''[[Starlight Express]]'' (Esperante: ''Stelluma ekspreso'') (1984) ** Tekstoj de [[Richard Stilgoe]] * ''[[The Phantom of the Opera]]'' (Esperante: ''La fantomo de la opero'') (1986) ** Tekstoj de [[Charles Hart]] kaj Richard Stilgoe ** Bazita sur la romano de [[Gaston Leroux]] * ''[[Aspects of Love]]'' (Esperante: ''Aspektoj de amo'') (1989) ** Tekstoj de Don Black kaj Charles Hart ** Bazita sur la romano de [[David Garnett]] * ''[[Sunset Boulevard (teatraĵo)|Sunset Boulevard]]'' (Esperante: ''Sunsubira bulvardo'') (1993) ** Libro kaj tekstoj de [[Christopher Hampton]] kaj Don Black ** Bazita sur la [[Sunset Boulevard (filmo)|samnoma filmo]] de [[Billy Wilder]] (1950) - ambaŭ verkaĵoj referas al la bulvardo ''[[Sunset Boulevard]]'' en [[Holivudo]], [[Los-Anĝeleso]] * ''[[Whistle Down the Wind]] '' (Esperante: ''Fajfu laŭ la vento'') (1996) ** Tekstoj de [[Jim Steinman]] * ''[[The Beautiful Game]]'' (Esperante: ''La bela ludo'') (2000) ** Tekstoj de [[Ben Elton]] * ''[[Bombay Dreams]]'' (Esperante: ''Bombajaj sonĝoj'') (2002) ** Muziko de [[A.R. Rahman]] ** Testkoj de Don Black ** Enscenigata de Andrew Lloyd Webber * ''[[The Woman in White]]'' (Esperante: ''La virino en blanko'') (2004) ** Tekstoj de David Zippel ** Bazita sur la romano de [[Wilkie Collins]] * ''[[The Sound of Music]]'' (Esperante: ''La sono de muziko'') (2006) ** Muziko de [[Richard Rodgers]] ** Tekstoj de [[Oscar Hammerstein II]] ** Enscenigata de Andrew Lloyd Webber * ''[[The Phantom of Manhattan]]'' (Esperante: ''La fantomo de Manhatano'') (2009) ** Tekstoj de [[David Zippel]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lloyd Webber, Andrew}} [[Kategorio:Britaj komponistoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] t5ij1c4i1hp57nfedvvhzzckiejp0dg 9391953 9391947 2026-06-04T13:15:35Z ThomasPusch 1869 + retejo 9391953 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Andrew LLOYD WEBBER''' (naskiĝinta la [[22-an de marto]] [[1948]]) estas tre sukcesa [[britio|brita]] [[komponisto]] de [[muzikteatro]]. Li estas la pli maljuna frato de la violonĉelisto [[Julian Lloyd Webber]]. Li estis la plej populara teatra komponisto de la malfrua [[20-a jarcento]], kaj debateble la plej populara teatra komponisto de la historio, kun pluraj spektakloj kiuj ampleksis pli ol jardekon ĉe [[Broadway]] kaj [[West End]]. Li komponis 13 [[muzikalo]]jn kaj multajn aliajn muzikajn verkojn. Li ankaŭ ricevis multajn honorojn, inkluzivantajn tri [[Premio Tony|Premiojn Tony]], tri [[Premio Grammy|Premiojn Grammy]], [[Oskaro|Premion Oskaro]], [[Premio Emmy|Internacian Premion Emmy]], ses [[Premio Olivier|Premiojn Olivier]], [[Premio Golden Globe|Premion Golden Globe]] kaj aliaj. Multaj liaj verkoj ankaŭ estis furorkantoj ekster la muzikaloj. == Verkoj == Noto: Krom se kontraŭe deklarata, Muziko de Andrew Lloyd Webber * ''[[Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat]]'' (Esperante: ''Jozefo kaj la miriga multekolara sonĝpalto'') (1968) ** Tekstoj de [[Tim Rice]] * ''[[Jesus Christ Superstar]]'' (Esperante: ''Jesuo Kristo superstelulo'') (1970) ** Tekstoj de Tim Rice * ''[[Jeeves]]'' (1975) ** Testoj de [[Alan Ayckbourn]] ** Refarita en 1996 kiel ''By Jeeves'' * ''[[Evita (filmo)|Evita]]'' (1976) ** Tekstoj de Tim Rice * ''[[Tell Me on a Sunday]]'' (Esperante: ''Diru al mi en dimanĉo'') (1979) ** Tekstoj [[Don Black]] * ''[[Cats]]'' (Esperante: ''Katoj'') (1981) ** Tekstoj de [[Trevor Nunn]], laŭ verkoj de [[T.S. Eliot]] * ''[[Song and Dance]]'' (Esperante: ''Kanto kaj danco'') (1982) ** Tekstoj de Don Black (refarita de [[Richard Maltby, Jr.]] por Broadway) ** Kombinaĵo de ''[[Variations]]'' (Esperante: ''Variadoj'') (1978) kaj ''[[Tell Me on a Sunday]]'' (1979) * ''[[Starlight Express]]'' (Esperante: ''Stelluma ekspreso'') (1984) ** Tekstoj de [[Richard Stilgoe]] * ''[[The Phantom of the Opera]]'' (Esperante: ''La fantomo de la opero'') (1986) ** Tekstoj de [[Charles Hart]] kaj Richard Stilgoe ** Bazita sur la romano de [[Gaston Leroux]] * ''[[Aspects of Love]]'' (Esperante: ''Aspektoj de amo'') (1989) ** Tekstoj de Don Black kaj Charles Hart ** Bazita sur la romano de [[David Garnett]] * ''[[Sunset Boulevard (teatraĵo)|Sunset Boulevard]]'' (Esperante: ''Sunsubira bulvardo'') (1993) ** Libro kaj tekstoj de [[Christopher Hampton]] kaj Don Black ** Bazita sur la [[Sunset Boulevard (filmo)|samnoma filmo]] de [[Billy Wilder]] (1950) - ambaŭ verkaĵoj referas al la bulvardo ''[[Sunset Boulevard]]'' en [[Holivudo]], [[Los-Anĝeleso]] * ''[[Whistle Down the Wind]] '' (Esperante: ''Fajfu laŭ la vento'') (1996) ** Tekstoj de [[Jim Steinman]] * ''[[The Beautiful Game]]'' (Esperante: ''La bela ludo'') (2000) ** Tekstoj de [[Ben Elton]] * ''[[Bombay Dreams]]'' (Esperante: ''Bombajaj sonĝoj'') (2002) ** Muziko de [[A.R. Rahman]] ** Testkoj de Don Black ** Enscenigata de Andrew Lloyd Webber * ''[[The Woman in White]]'' (Esperante: ''La virino en blanko'') (2004) ** Tekstoj de David Zippel ** Bazita sur la romano de [[Wilkie Collins]] * ''[[The Sound of Music]]'' (Esperante: ''La sono de muziko'') (2006) ** Muziko de [[Richard Rodgers]] ** Tekstoj de Oscar Hammerstein II ** Enscenigata de Andrew Lloyd Webber * ''[[The Phantom of Manhattan]]'' (Esperante: ''La fantomo de Manhatano'') (2009) ** Tekstoj de David Zippel == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lloyd Webber, Andrew}} [[Kategorio:Britaj komponistoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] alaajcrpxph3435al9vv5rsetpl132b 0 131323 9392546 9186786 2026-06-05T07:59:13Z Sj1mor 12103 9392546 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Viktor Coj''' ({{lang-ru|Виктор Робертович Цой}}; {{dato|21|junio|1962}} — {{dato|15|aŭgusto|1990}}) estas [[koreoj|koredevena]] ruslingva poeto, [[roko (muziko)|roka]] kantisto kaj kinoaktoro. Li estis ekstreme populara en la 1980-aj, sed ankaŭ nun liaj kantoj restas ŝatataj kaj aŭskultataj. Ĉirkaŭ lia persono formiĝis vera kulto, kiu 30 jarojn post lia tragika morto plu ekzistas en ĉiuj rusparolantaj landoj<ref>Filip Noubel, [https://eo.globalvoices.org/2020/07/9137/ Viktor Coj: senmorta ikono de la opozicia sovetia rokmuziko], [[Tutmondaj Voĉoj|Global Voices -Esperanto]], la 21-an de julio 2020.</ref>. Ekzistas provoj traduki la kantojn de Coj en [[Esperanto]]n, ekzemple tiuj de [[Moskvo|moskva]] denaskulo [[Dmitrij Ŝevĉenko]] ("Saluton, la lasta hero'" kaj aliaj). [[Kino]] ({{lang-ru|Кино}}) estis bando de [[Sovetunio|sovetunia rok-muziko]] formita en [[Leningrado]] en 1982. La bandon kunfondis kaj estris Viktor Coj, kiu verkis la muzikon kaj vortumojn por preskaŭ ĉiuj el la kantoj de la bando. [[Dosiero:Russia stamp V.Tsoi 1999 2r.jpg|eta|200ra|Poŝtmarko de Rusio, Viktor Coj, 1999, 2 rub. (Michel 762, Scott 6548)|alternative=|maldekstra]] == Biografio == * [[21-a de junio]] [[1962]] — Viktor Coj naskiĝis en [[Sankt-Peterburgo|Leningrado]] en la familio de instruisto de gimnastiko Valentina Ivanovna Coj kaj inĝeniero Robert Maksimoviĉ Coj. Viktor estis la [[sola infano]] en la familio. * [[1969]] — Komencis studi en la mezlernejo, kie laboris lia patrino. * [[1974]]-[[1977|77]] — Studas en arta lernejo, kie aperas bando «Ĉambro numero ses»^{[[:ru:Палата № 6|ru]]} gvide de [[Maksim Paŝkov]]. * [[1977]] — Finis okjaran nepran studon en mezlernejo kaj ekzameniĝis por ekstudi en la Arta lernejo Serov. * [[1978]] — Estis eksigita el la lernejo "pro malbona studado". Eklaboras en fabriko kaj studas en vespera lernejo. * Somero de [[1981]] — Kun [[Aleksej Ribin]] kaj [[Oleg Valinskij]] fondas bandon [["Garin kaj hiperboloidoj"]]^{[[:ru:«Гарин и гиперболоиды»|ru]]}. ... * [[19-a de aŭgusto]] [[1990]] — Viktor Coj estis subterigita en la tombejo Bogoslovskoj en Sankt-Peterburgo. == Post la morto de Coj == La {{daton|15|aŭgusto|1990}} je 12:28 Viktor Coj pereis en aŭta kolizio apud [[Riga]]. Restis nefinita lia vica albumo, kiun la sambandanoj Kasparjan kaj Tiĥomirov decidis finfari. En decembro de la sama jaro "La Nigra Albumo" estis prezentita al publiko en leningrada rok-klubo. Bando [[Kino (rokgrupo)|Kino]] okupis la unuajn lokojn en sukcesolistoj de la tuta Sovetunio, ĉie aperis (ĝis nun facile troveblaj en ajna urbo) [[grafitio]]j ''KINO'', ''Coj, vi vivas!'', ''Coj, ni estas kun vi'' ks. Tamen kun la morto de Viktor Coj fakte finiĝis historio de la rokbando, kiun li gvidis. La rusa vikipedio, malgraŭ kelkaj protestoj, pri la morto de Coj daŭre citas la ofendan rimŝercon ''Coj podavilsja macoj'' (Coj misglutis [[maco]]n), kiu onidire estis iam populara en malvastaj interretaj rondoj. == Filmografio == # [[1986]] — Йа-хха ("Ja-ĥĥa", dokumenta video) # [[1986]] — Рок ("Roko", dokumenta video) # [[1986]] — Конец каникул ("Fino de ferioj") # [[1988]] — Асса ("Assa") # [[1988]] — Игла ("Nadlo") # [[1989]] — Оно ("Ĝi") # [[1989]] — Последний герой ("La lasta heroo") # [[1990]] — Город ("Urbo") == Eksteraj ligiloj == * [http://www.kinoman.net/ Kinoman.net: paĝaro de ŝatantoj de V. Coj kaj de la rokbando "Kino"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121228163855/http://www.kinoman.net/ |date=2012-12-28 }} ([http://www.kinoman.net/index.php?lang=ru&page=download&s=mp3 rekta ligo al la paĝo kun mp3-dosieroj]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) * {{citaĵo el la reto | url = https://eo.globalvoices.org/2020/07/9137/ | titolo = Viktor Coj: senmorta ikono de la opozicia sovetia rokmuziko | titolo-aldono = | alirdato = 2020-08-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Filip Noubel | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-07-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Tutmondaj Voĉoj]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200728021208/https://eo.globalvoices.org/2020/07/9137/ | arkivdato = 2020-07-28 | citaĵo = }} == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj}}{{ĝermo|ruso}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Coj, Viktor}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Rokkantistoj]] [[Kategorio:Rusiaj aktoroj]] [[Kategorio:Sovetiaj aktoroj]] [[Kategorio:Sovetiaj kantistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj gitaristoj]] [[Kategorio:Sovetiaj komponistoj]] [[Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento]] 8hd2cgkxlh1996qjwh0szknv52zv3u7 0 131829 9392434 9189133 2026-06-05T05:20:23Z Sj1mor 12103 9392434 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''John Stuart MILL''' (n. la [[20-a de majo|20-an de majo]] [[1806]] en [[Londono]] - m. la [[8-a de majo|8-an de majo]] [[1873]] en [[Avignon]], [[Francio]]) estis [[anglio|angla]] [[filozofo]], [[politika ekonomiko|politikisto, ekonomikisto]], [[sociologo]], [[Feminismo|feministo]] kaj ŝtatoficisto, kiu estas konsiderita kiel la plej influa [[liberalismo|liberalisto]] kaj defendanto de [[utilismo]], nomita "la plej influa angla filozofo de la [[19-a jarcento|19-a jarcento"]]<ref>(en) Christopher Macleod'','' [https://plato.stanford.edu/entries/mill/ The Stanford Encyclopedia of Philosophy], Zalta, Edward. Metaphysics Research Lab, Stanford University, 2017. Arkivita de la originalo, la 17-an de decembro 2019.</ref>. Li faris fundamentajn kontribuojn al la filozofio de [[liberalismo]]. Lia liberala koncepto postulis la liberecon de la individuo super senlima registara kontrolo. Li evoluigis la teorion de [[utilismo]] en la kampo de la [[Moralismo|filozofio de moralo]], okupiĝis pri [[logiko]] kaj [[politika filozofio]] kaj apogis la etikan teorion unue lanĉitan fare de lia instruisto kaj bona amiko de sia patro, [[Jeremy Bentham]]. Dum kelkaj jaroj li estis membro de la [[Parlamento de la Unuiĝinta Reĝlando|Brita Parlamento]], estante membro de la [[Liberala Partio (Britio)|Liberala Partio]] kaj ankaŭ estis la dua parlamentano kiu petis virinan voĉdonrajton en 1832<ref>(en) ''[https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/electionsvoting/womenvote/parliamentary-collections/1866-suffrage-petition/the-first-petition/ Orator Hunt and the first suffrage petition 1832]'' (Orator Hunt kaj la unua voĉdon-peticio 1832), UK-Parliament. Alirite la 22-an de novembro 2019. Arkivita de la originalo, la 20-an de januaro 2021.</ref>. Li kredis ke tra la historio "ĉiuj inoj" kaj "la vasta plimulto de la maskloj" estis sklavoj, tial li konstante pledis por virina emancipiĝo, precipe en la libro "''The subjection of women''" (La submetiĝo de virinoj" publikigita en 1869. == Socipolitikaj vidpunktoj == Li estis fervora defendanto de [[Parollibereco|sinesprimlibereco]] kaj kontraŭulo de [[cenzuro]]. Li estis teoriulo de demokratio, ne nur politika, sed ankaŭ ekonomia. Li kritikis la malbonojn de la burĝa sistemo kiel la proprieta malegaleco, la kulto de mono, la malalta vivnivelo de la laborista klaso kiun li vidis kiel venkantoj en la socialreformismo, esperante ke kapitalismaj kompanioj estos anstataŭigitaj per {{J|laborista kooperativo}} kaj ke la [[sociekonomio|sociekonomikaj]] funkcioj de la ŝtato estus reformitaj en la direkto de la protekto de la interesoj de la tuta socio kaj ĝiaj malplej protektitaj tavoloj, inkluzive de la edukado de la laborista loĝantaro. Li defendis ankaŭ ke sindikatoj ricevu larĝajn politikajn kaj sociajn rajtojn, inkluzive de la rajto je strikoj. == Verkaro == En 1822-1823 li fondis kun kelkaj amikoj la ''Utilitarian Society''. Li publikigis utilisman materialon interalie en volumo titolita ''Utilitarianism'' (1861). Per la verko ''A System of Logic'' (Sistemo de logiko, 1843) Mill elpaŝis kiel grava kaj respektinda filozofo. Li mem kredis, ke estonte ĝi eble estos la plej memorata el liaj libroj. Lia ekonomika ĉefverko estis ''Principles of Political Economy with Some of Their Applications to Social Philosophy'' (Principoj de politika ekonomio kun kelkaj el iliaj aplikoj al socia filozofio, 1848) La plej vaste konata publikaĵo de Mill verŝajne estas la libreto ''On Liberty'' (Pri libereco) kiu aperis en [[1859]]. La ĉefa mesaĝo el tiu verko estas, ke “la sola celo, por kiu homo rajtas, individue aŭ kolektive entrudiĝi en la agadliberecon de aliuloj, estas sindefendo” === Esperanto-traduko === La unuan ĉapitron el lia verko ''On Liberty'' (Pri libereco) tradukis [[Bo Sandelin]] kaj aperis en la revuo "La Ondo de Esperanto"<ref>(eo) Bo Sandelin, [https://esperanto-ondo.ru/Aktualaj/Lo-322.pdf Libereco laŭ John Stuart Mill], [[La Ondo de Esperanto]], pp. 62-73, n-ro 4, 2024</ref>. == Persone == Li estis filo de [[James Mill]] kaj baptofilo de [[Jeremy Bentham]]. == Honoro == Li ricevis honoran membrecon en [[1868]] en [[Hungara Scienca Akademio]]. == Literaturo == * Jürgen Gaulke: ''John Stuart Mill''. Rowohlt, Hamburg, 1996, <nowiki>ISBN 3-499-50546-0</nowiki>. * Mark Philip Strasser: "''Moral Philosophy of John Stuart Mill''" Longwood Academic, 1991, Wakefield, New Hampshire. <nowiki>ISBN 0-89341-681-9</nowiki> * Michael St. John Packe: ''The Life of John Stuart Mill'', Macmillan,1952. * Richard Reeves, ''John Stuart Mill: Victorian Firebrand'', Atlantic Books, 2007, paperback 2008. <nowiki>ISBN 978-1-84354-644-3</nowiki> * Samuel Hollander, ''The Economics of John Stuart Mill,'' University of Toronto Press, 1985. == Referencoj == {{Projektoj}} [[Kategorio:Anglaj filozofoj]] [[Kategorio:Anglaj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Feminismaj filozofoj]] [[Kategorio:Britaj verkistoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Britaj agnostikuloj]] [[Kategorio:Anglaj feministoj‎]] [[Kategorio:Britaj feminismaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj logikistoj]] [[Kategorio:Anglaj aŭtobiografoj‎]] [[Kategorio:Britaj etikistoj]] [[Kategorio:Konsekvencistoj]] [[Kategorio:Anglaj politikaj verkistoj]] [[Kategorio:Klasikaj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Skotdevenaj angloj]] [[Kategorio:Empiriistoj]] [[Kategorio:Anglaj politikaj filozofoj]] [[Kategorio:Anglaj libertarianoj]] [[Kategorio:Filozofoj pri lingvo]] [[Kategorio:Filozofoj de scienco]] [[Kategorio:Sociaj filozofoj]] [[Kategorio:Filozofoj de ekonomiko]] [[Kategorio:Kritikistoj de ekonomia kresko]] [[Kategorio:Anglaj eseistoj]] [[Kategorio:Anglaj virinbalotrajtistoj]] [[Kategorio:Utilistoj]] [[Kategorio:Filozofoj de psikologio]] [[Kategorio:Anglaj agnostikuloj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Filozofoj de sekseco]] [[Kategorio:Filozofoj de historio]] [[Kategorio:Esprimliberecaj aktivuloj]] [[Kategorio:Feminismaj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Filozofoj de menso]] [[Kategorio:Filozofoj de logiko]] [[Kategorio:Filozofoj de kulturo]] <references />{{ĝermo|filozofo|brito}} {{Vivtempo|Mill, John Stuart}}{{Bibliotekoj}} 3o75apgo8kwmj2u41i2rr56dm5mmlxt 0 133632 9392196 9225394 2026-06-04T18:40:01Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392196 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Anna Karenina (1914)}} {{Informkesto libro |dosierpriskribo=titolpaĝo de la 1-a eldono de la romano en 1878}} [[Dosiero:AnnaKareninaTitle.jpg|eta|titolpaĝo de la 1-a eldono de la romano en 1878]] '''''Anna Karenina''''' ({{lang-ru|Анна Каренина}}) estas [[romano]] de la rusa verkisto [[Lev Tolstoj]] unue eldonita [[felietono|felietone]] de [[1875]] ĝis [[1877]]. La unua apero okazis en la periodaĵo ''[[Russkij Vestnik]]'' ("Rusa Mesaĝisto") — sed Tolstoj disputis kun ties redaktoro [[Miĥail Katkov]] pri diskuteroj starigitaj je la unua felietonero. Tial la unua kompleta apero de la romano okazis libro-forme. Vaste opiniata kulmino de [[realisma fikcio]], Tolstoj konsideris la libron sia unua vera romano. La rolulon Anna verŝajne inspiris, parte, [[Maria Hartung]] (1832–1919), la pli aĝa filino de la Rusa poeto [[Aleksandr Puŝkin]]. Baldaŭ post ol li renkontis ŝin ĉe ĉefmanĝo, Tolstoj komencis legi la prozon de Puŝkin kaj iam spertis revon pri ''nuda eskvizita kubuto'', kiu montriĝis la unua implico pri la karaktero de Anna. Kvankam la plejo da Rusaj kritikistoj mallaŭdis la romanon ĉe ĝia publikigo kiel "bagatela [[romanco]] pri altsocio", [[Fjodor Dostojevskij]] deklaris ĝin "senmanka kiel artverko". Lian opinion eĥis [[Vladimir Nabokov]], kiu aparte admiris "la senmankan magion de la stilo de Tolstoj" kaj la motifon de la moviĝanta vagonaro, kiu estas subtile enkondukita en la unuaj ĉapitroj (la infanoj ludantaj per ludila vagonaro) kaj nedeturneble disvolvita en la sekvaj ĉapitroj (la koŝmaro de Anna), tiel heroldante la majestan finalon de la romano. == Resumo de la intrigo == {{Intrigo}} La romano, kiu bildiĝas laŭ ok partoj, komenciĝas per ĝia plej ofte citata frazo ''Feliĉaj familioj ĉiuj similas; ĉiu malfeliĉa familio malfeliĉas propramaniere.'' === Parto 1 === Parto 1 enkondukas la rolulon Princo Stepan Arkadjiĉ Oblonskij, konata per la nomo ''Stiva'', civila oficisto kiu mallojalis al sia edzino Darja Aleksandrovna, konata kiel ''Dolli''. La amafero de Stiva montras amoreman personecon kiun li verŝajne ne sukcesas subpremi. Stiva alvokas sian edziniĝintan fratinon, Anna Karenina, de [[Sankt-Peterburgo]] por persvadi Dollin ne lin forlasi. Ĉe ŝia alveno en [[Moskvo]]n, fervojisto hazarde falas antaŭ vagonaron kaj mortiĝas — antaŭeĥante la morton de Anna mem. Dume, deinfanaĝa amiko de Stiva, Konstantin Dmitriĉ Levin alvenas Moskvon por sin proponi por geedziĝo al pli juna fratino de Dolli, Ekaterina Aleksandrovna Ŝĉerbackij, konata kiel ''Kiti''. Tiu patosa, energia, sed hontema aristokrato loĝas en bienego, kiun li estras. Kiti lin malakceptas, atendante proponon geedziĝan de la armea oficiro, Grafo Aleksej Kirilloviĉ Vronskij. Malgraŭ sia ŝato al Kiti, Vronskij havas nenian intencon ŝin edzinigi. Li baldaŭ enamiĝas al Anna post ol li ŝin renkontas ĉe la fervojostacio de Moskvo kaj poste dancas kun ŝi ĉe balo. Anna, skuita de sia reago kaj ekscitiĝo al Vronskij, tuj reiras al Sankt-Peterburgo. Vronskij sekvas ŝin per la sama vagonaro. Levin reiras al sia bienego, forlasante ĉian esperon pri geedziĝo, kaj Anna reiras al sia edzo Aleksej Aleksandroviĉ Karenin, supera registara oficialulo, kaj ilia filo Sergej ("Serjoĵa") en Peterburgo. [[Dosiero:Samoilova by Winterhalter.jpg|eta|250px|[[Tatiana Samoilova]] kiel Anna en la Soveta filmigo de la romano de Tolstoj en 1967]] === Parto 2 === En parto 2, Karenin riproĉas Annan pro troa parolado kun Vronskij, sed post iom ŝi reciprokas la korsentojn de Vronskij, kaj gravediĝas je li. Anna malkaŝas angoron kiam Vronskij falas de vetkura ĉevalo, okulfrapigante siajn sentojn en socio kaj stimulante sin konfesi al la edzo. Tiu allogo ade aperas en la romano per demandoj kiaj "Kio se". Kiam Kiti ekscias, ke Vronskij preferas Annan al ŝi, ŝi malsaniĝas. Du kuracistoj ŝin ekzamenas, kaj kune ili decidas, ke ŝi vojaĝu eksterlanden por resaniĝi. Ŝi iras al feriejo ĉe [[Germanio|Germana]] fonto por resaniĝi de la ŝoko. Tie ŝi por mallonga tempo fariĝas treege pia, sed decidas, ke ŝi ne povas reteni tian nivelon da pieco sen sintrompado. === Parto 3 === Parto 3 ekzamenas la vivon de Levin sur lia kampara bienego, situo intime ligita al la spiritaj pensoj kaj baraktoj de Levin. Trae tra la ĉapitro Levin luktas kun la ideo malvero, scivolante kiel li senigu sin de ĝi, kaj kritikante kion li sentas malvera en aliuloj. Ankaŭ Dolli renkontas Levin-on kaj provas revivigi liajn sentojn al Kiti. Dolli ŝajne malsukcesas, sed hazarde Levin ekvidas Kitin, kio konstatigas lin ke li ankoraŭ ŝin amas. Ree en Peterburgo, Karenin kolerigas Annan per sia rifuzo apartiĝi de ŝi, kaj minacas mallasi al ŝi ke ŝi iam denove vidu ilian filon Serjoĵa se ŝi foriras aŭ miskondutas, precize kion Vronskij petas ŝin fari. === Parto 4 === Antaŭ parto 4, tamen, Karenin trovas sian situacion neeltenebla kaj komencas celi [[divorco]]n. Stiva, la frato de Anna, kontraŭargumentas tion kaj persvadas Karenin-on, ke li unue diskutu la aferon kun Dolli. Denove Dolli ŝajne malsukcesas, sed Karenin ŝanĝas siajn planojn kiam li aŭdas, ke Anna mortas naskante. Ĉe ŝia lito Karenin pardonas Vronskij-on, kiu pro bedaŭrego provas sinmortigon. Tamen, Anna resaniĝas, kaj naskas filinon, kiun ŝi nomas Anna ("Aneta"). Stiva trovas sin pledanta por Anna de Karenin por la divorco. Vronskij unue planas fuĝi al [[Taŝkento]], sed ŝanĝas la celon vidinte Annan, kaj ili spit' al ĉio foriras al [[Eŭropo]] ne obteninte divorcon. Multe pli malkomplika estas la svatado fare de Stiva je Levin: renkontiĝo kiun li aranĝas inter Levin kaj Kiti rezultas en ilia regeamikiĝo kaj gefianĉiĝo. === Parto 5 === En parto 5, Levin kaj Kiti geedziĝas. Kelkajn monatojn poste, Levin ekscias, ke lia frato Nikolaj mortadas. La geo iras al li, kaj Kiti lin flegas ĝis lia morto; dume malkovriĝas, ke ŝi gravedas. En Eŭropo, Vronskij kaj Anna baraktas por trovi amikojn kiuj ilin akceptus kaj kunpraktikus distraĵojn, sed ili iam-fine reiras al Rusio. Karenin-on konsolas — kaj influas — la fortavola Grafino Lidia Ivanovna, entuziasmulo de religiaj kaj mistikaj ideoj laŭmodaj inter la superaj sociklasoj, kiu konsilas lin tenadi Serjoĵan for de Anna. Tamen, Anna sukcesas viziti Serjoĵan senanonce je lia naskiĝ-datreveno, sed ŝin malkovras la furioza Karenin, kiu jam antaŭe informis la filon, ke lia patrino estas morta. Baldaŭ poste, ŝi kaj Vronskij foriras al la kamparo. === Parto 6 === En parto 6, Dolli vizitas Annan. Pro peto fare de Vronskij, ŝi petas de Anna, ke tiu rekomencu celi divorcon de Karenin. Ankoraŭ denove, Dolli ŝajne malsukcesas, sed kiam Vronskij foriras por kelkaj tagoj da provinca balotado, kombinaĵo de enuo kaj suspektado konvinkas Annan, ke ŝi devas edziniĝi al Vronskij. Do ŝi skribas al Karenin, kaj ekvojaĝas kun Vronskij al Moskvo. === Parto 7 === En parto 7, la geLevinoj troviĝas en Moskvo pro Kiti dum ŝi naskas filon. Stiva, dum peti rekomendon de Karenin por nova posteno, denove petas lin cedi divorcon al Anna, sed la decidojn de Karenin nun regas iu "klarvidisto" — rekomendita de Lidia Ivanovna — kiu verŝajne konsilas lin rifuzi. Anna kaj Vronskij iĝadas pli kaj pli amaraj inter si. Ili planas reiri al la kamparo, sed pro ĵaluza furiozo Anna frue foriras, kaj paralele al parto 1, mortigas sin per sinĵeto antaŭ vagonaron. (Laŭdire, Tolstoj inspiriĝis verki la romanon ''Anna Karenina'' per tio ke li legis gazetan raporton pri tia morto.) === Parto 8 === Parto 8 daŭrigas la rakonton post la morto de Anna. Stiva trafas la postenon kiun li deziris, kaj Karenin istigis sin prizorganto de Aneta. Iuj Rusaj volontuloj, inkluzive de Vronskij, kiu ne celas reveni, foriras partopreni [[Serbio|Serbian]] ribelon kontraŭ la [[Turkio|Turkoj]] ("Ankaŭ vidu" [[Historio de Serbio|Historion de Serbio]], [[1877]]). Kaj meze de la ĝojoj kaj timoj de patreco, Levin finfine evoluigas en si fidon je la Kristana dio. == Rolularo de ''Anna Karenina'' == * Princo Stepan Arkadjiĉ Oblonskij ("Stiva") – civila oficisto * Darja Aleksandrovna ("Dolli") – edzino de Stepan * Anna Karenina – la ĉefa protagonisto, fratino de Stepan * Aleksej Aleksandroviĉ Karenin – edzo de Anna; la nomo ''Karenin'' devenas de la Greka por "kapo" ilustrante lian trapenetran raciecon * Konstantin Dmitriĉ Levin – deinfanaĝa amiko de Oblonskij * Nikolaj Levin – frato de Konstantin; la nomo ''Levin'' pensigas pri la persona nomo de Tolstoj, ''Lev'' * Ekaterina Aleksandrovna Ŝĉerbackij ("Kiti") – por kies "mano" venis Konstantin Moskvon * Grafo Aleksej Kirilloviĉ Vronskij – preferata amindumanto de "Kiti" * Grafino Lidia Ivanovna – interesata de ĉiaj aferoj mistikaj == Stilo == La stilon de Tolstoj en ''Anna Karenina'' multaj kritikistoj konsideras transira, ponta inter la [[realismo|realisma]] kaj [[modernismo|modernisma]] romanoj. La romano rakontiĝas de triapersona ĉionscia perspektivo, ŝanĝiĝante inter la perspektivoj de kelkaj gravaj karakteroj, kvankam plej ofte fokusante sur ĝiaj duopaj protagonistoj, Anna kaj Levin. Do, ĉiu el la ok sekcioj entenas internajn diversaĵojn tonajn: ĝi portas trankvilan voĉon dum sekvante la pensojn kaj agojn de Stepan Oblonskij, kaj multe pli streĉan voĉon priskribante la sociajn renkontiĝojn de Levin. Multo de la sepa sekcio bildigas la pensojn de Anna fluide, sekvigante ĉiun ŝian meditaĵon kaj asociaĵon kun ties tuja sekvanto. Tiu sekcio, kaj je malplia grado, la resto de la romano, estas unu el la plej fruaj ekzemploj de [[konscifluo|konsciflua]] literaturo. La konsci-fluan formon utiligos postaj verkistoj kiaj [[Virginia Woolf]] kaj [[William Faulkner]]. Ankaŭ grava estas la interplektado Tolstoja de veraj kaj fikciaj eventoj trae tra la rakonto. Roluloj en ''Anna Karenina'' debatas gravajn socipolitikajn diskutaĵojn tuŝantajn Rusion dum la posta duono de la deknaŭa jarcento, kiaj la ĝusta rolo de servutoj en socio, eduksistema reformo, kaj virinaj rajtoj. La bildigo fare de Tolstoj pri la roluloj en tiuj debatoj, kaj pri ties argumentoj, ebligas lin anonime komuniki proprajn politikajn kredojn al sia legontaro. Roluloj ofte ĉeestas socialajn okazaĵojn kiujn Tolstoj mem ĉeestis, kaj li enplektas en tiujn tekstopasaĵojn siajn proprajn observaĵojn pri la ideologioj, kondutoj, kaj ideoj trairantaj tiutempan Rusion per la pensoj de Konstantin Levin. La ampleksa aro da situacioj kaj ideoj bildigitaj en ''Anna Karenina'' ebligas al Tolstoj prezenti traktaĵon pri la Rusio de lia erao, kaj pro ĝia vasto kaj profundo, pri la tuta homa socio. Tiu stila tekniko, aldone al la utiligo de perspektivo en la romano, ege kontribuas al la tema strukturo de ''Anna Karenina''. == Ĉefaj temoj == La romanon, situigitan inter la plej altaj cirkloj de Rusa socio, ĝenerale konsideras la supraĵa leganto nenio pli ol historio pri tragika amafero. Tamen, Tolstoj estis kaj moralisto kaj severa kritikisto pri la troaĵoj de liaj aristokrataj egaluloj, ''Anna Karenina'' ofte estas interpretata kiel parabolo pri la malfacilo honesti al si kiam la resto de la socio akceptas falson. Anna estas la juvelo de [[Sankt-Peterburgo|Sankt-Peterburga]] socio ĝis kiam ŝi forlasas sian edzon por la belaspekta kaj ĉarma militista oficiro, Grafo Vronskij. Per enamiĝo, ili preteriras la eksterajn limojn de bagatelaj adultaj amoraĵoj. Sed kiam la amo de Vronskij eksardiĝas, Anna ne povas revenigi sin al la edzo kiun ŝi malrespektegas, eĉ spite al tio, ke li ne permesas al ŝi vidi ilian filon ĝis kiam ŝi tion faros. Nepovante reveni vivon kiun ŝi malamas, ŝi sinmortigas. Ofta maniero interpreti la tragedion de Anna, do, estas ke ŝi nek povis esti tute honesta nek povis esti tute falsa, montrante [[Hamleto|Hamleteskan]] enan konflikton kiu iam-fine pelas ŝin al sinmortigo. La romano ankaŭ entenas la paralelan kaj kontrastan am-historion de Konstantin Levin. Levin estas riĉa bienegisto el la provincoj kiu povas sin movi en aristokrataj cirkloj, sed kiu preferas labori super sia bienego en la kamparo. Levin malsukcese klopodis kongruigi sin en altsocion dum li amindumis la junan Kiti Ŝĉerbackij en Moskvo; li ŝin gajnas nur kiam li permesas al si esti si. La ĝoja, honesta, kaj solida rilato de Levin kaj Kiti daŭre kontrastiĝadas en la romano kun tiu de Anna kaj Vronskij, kiun makulis ĝia necerta statuso (geedzeca) rezultante konstantan renversadon, kalumniadon, kaj suspektemon. Do, antaŭ kiam Anna sin ĵetas sub la vagonaron ĉe la fino de la rakonto, Tolstoj supozeble volis ke legantoj ne simpatii kun ŝi pri ŝia supozata mistraktiĝo, sed anstataŭe konstati, ke estis ŝia nepovo vere dediĉi sin al sia propra feliĉo aŭ sin-vero kiu kondukis al ŝia malglora fino. === Aliaj temoj === ''Anna Karenina'' plenas je temoj kaj bildoj kiuj ilustras la malŝaton de Tolstoj al siaj aristokrataj egaluloj, kaj je litanio de homaj malfortaĵoj. Tolstoj surstangigas religiajn hipokriton kaj malsinceron en kelkaj karakteroj, aparte Karenin, edzo de Anna, kaj la moralistema Grafino Lidia Ivanovna. Li ankaŭ priatentigas kontraston inter la paco kaj sanigivo de la kamparo kaj la dekadenco de la urba socio. Sed unu el la plej ĉefaj temoj kiun Tolstoj prieksplikadas en la romano estas la rilato inter amo kaj honesto, kaj la diversaj specoj de ili, kaj ankaŭ la diversaj gradoj ĝis kiuj ili kunekzistas, kaj la feliĉeco kiu jes aŭ ne rezultas. Multmaniere, ''Anna Karenina'' estis la plej sinmalkaŝa romano kiun Tolstoj ĝis tiam verkis. La rolulon Levin oni rekonas kiel reprezentulo de Tolstoj mem, kies persona nomo estas ''Lev''. Li enplektis aliajn detalojn el sia vivo en tiun rolulon, kia la insisto de Levin ke Kiti legu liajn taglibrojn antaŭ ol ili geedziĝus, io kion Tolstoj devigis al la propra edzino. Tial kleruloj kutime premisas, ke la pensoj de Levin spegulas tiujn de Tolstoj mem. === ''Anna Karenina'' kaj la ''Konfeso'' de Tolstoj === Multaj temoj de la romano troveblas en la ''Konfeso'' de Tolstoj, lia unuapersona kontemplado pri la naturoj de vivo kaj fido, verkita nur du jarojn post la eldonado de ''Anna Karenina''. Li priskribas sian real-vivan malkontenton pri la hipokriton de sia soci-klaso: <blockquote>''Ĉiufoje ke mi provis elmontri miajn plej enajn dezirojn — deziron esti morale bona — mi renkontis malestimon kaj mallaŭdon, kaj tuj kiam mi cedis al basaj deziroj oni min laŭdis kaj kuraĝigis.''</blockquote> Tolstoj ankaŭ detaligas la emon akcepti adultajn ''liaison-ojn'' en aristokratia Rusa socio: <blockquote>''Kara maljuna onklino mia, la plej pura el kreitaĵoj, kun kiu mi loĝis, ĉiam diradis, ke ŝi volas nenion pli ol tion, ke mi havu rilaton kun edziniĝinta virino.'' '' 'Rien ne forme un jeune homme comme une liaison avec une femme comme il faut.' '' ("Nenio tiel ĝuste trejnas junan viron kiel amorafero kun edziniĝinta virino.")''</blockquote> Alia temo en ''Anna Karenina'' estas tio, ke la aristokrata kutimo paroli franclingve anstataŭ ruse estas alia formo de la falseco de la socio. Eĉ estas unu tekstopasaĵo kiu eble povas interpretiĝi kiel signo pri iamfina saviĝo de Anna laŭ Tolstoja vidpunkto: <blockquote>''Ĉar finfine kio estas ni, kiuj konvinkiĝas, ke sinmortigo devigatas kaj tamen ne povas eldecidi ĝin plenumi, ol la plej malfortaj, la plej nekonsekvencaj, franke dire, la plej stultaj el homoj, farantaj tian fanfaronaĵon (kantodancon) per niaj [[trivialaĵoj]]?''</blockquote> La ''Konfeso'' entenas multajn aliajn aŭtobiografiajn perceptaĵojn en la temojn de ''Anna Karenina''. [[Publika havaĵo|Publik-havaĵa]] versio de ĝi en la Angla lingvo estas [http://www.ccel.org/ccel/tolstoy/confession.html jen]. {{Intrigofino}} == Filmaj, televidaj aŭ teatraj adaptaĵoj == El la romano oni faradis filmojn pli ol dozenfoje. La filmigoj inkluzivas: === Rusaj produktaĵoj === * [[Anna Karenina (1914)|1914]]: Rusa adaptaĵo reĝisorita de [[Vladimir Gardin]]. * [[Anna Karenina (1953)|1953]]: Rusa versio reĝisorita de [[Tatyana Lukashevich]]. * [[Anna Karenina (1967)|1967]]: Rusa versio reĝisorita de [[Alexander Zarkhi]]. * [[Anna Karenina (baleto)|1971]]: Baleto fare de [[Rodion Konstantinovich Shchedrin]]. * [[Anna Karenina (2005)|2005]]: Rusa [[mini-serio]] fare de [[Sergei Solovyov]] . === Anglaj kaj usonaj produktaĵoj === * [[Anna Karenina (1915 film)|1915]]: Usona versio stelata de Dana aktorino [[Betty Nansen]]. * [[Love (1927 film)|1927]]: Usona versio titolita ''Love'' (Amo), stelata de [[Greta Garbo]] kaj reĝisorata de [[Edmund Goulding]]. Ĉi versio prifieris gravajn ŝanĝojn disde la romano kaj havis du malsamajn finojn, unu el ili feliĉa por Usonaj spektontaroj. * [[Anna Karenina (1935 film)|1935]]: La plej fama kaj kritikiste laŭdata versio, stelata de [[Greta Garbo]] kaj [[Fredric March]] kaj reĝisorata de [[Clarence Brown]] (la filmon oni povas senpage spekti en rusia TV kanalo:http://intv.ru/view/?film_id=77797 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081219234034/http://intv.ru/view/?film_id=77797 |date=2008-12-19 }}). * [[Anna Karenina (1948 film)|1948]]: Stelata de [[Vivien Leigh]] kaj reĝisorata de [[Julien Duvivier]]. * [[Anna Karenina (1977 film)|1977]]: 10-parta Brita televida miniserio reĝisorata de [[Basil Coleman]]. * [[Anna Karenina (1985 film)|1985]]: Televida filmo stelata de [[Jacqueline Bisset]] kaj [[Christopher Reeve]], reĝisorata de [[Simon Langton]]. * [[Anna Karenina (1997 film)|1997]]: La unua Usona versio filmata ĉesitue en Rusio, reĝisorata de [[Bernard Rose]] kaj stelata de [[Sophie Marceau]] kaj [[Sean Bean]]. * [[Anna Karenina (2000 film)|2000]]: 4-parta Brita televida adaptaĵo reĝisorata de [[David Blair]]. == Plua legado == === Tradukoj === ==== Anglalingvaj ==== * ''Anna Karenina'', Tradukita de [[Richard Pevear]] kaj [[Larissa Volokhonsky]] (Allen Lane/Penguin, London, 2000) * ''Anna Karenina'', Tradukita de [[Joel Carmichael]] (Bantam Books, New York, 1960) * ''Anna Karenina'', Tradukita de [[David Magarshack]] (A Signet Classic, New American Library, New York kaj Scarborough, Ontario, 1961) * ''Anna Karenina'', Tradukita de [[Louise kaj Aylmer Maude]] (Oxford University Press, Oxford, 1918) * ''Anna Karenin'', Tradukita de [[Rosemary Edmonds]] (Penguin Classics, Harmondsworth, Middlesex, 1954) ==== Germanlingvaj ==== * 1920aj jaroj de Hermann Röhl * 1928 de Arthur Luther * 1955 de Fred Ottow * 1956 de Hermann Asemissen * 1966 de Gisela Drohla * 2009 de Rosemarie Tietze === Biografia kaj beletra kritiko === * '''(Angle)''' [[Miĥail Baĥtin|Bakhtin, Mikhail]], ''The Dialogic Imagination'', ed. Michael Holquist, trans. Caryl Emerson and Michael Holquist (University of Texas Press, Austin, 1981) * '''(Angle)''' [[John Bailey|Bayley, John]], ''Tolstoy and the Novel'' (Chatto and Windus, London, 1966) * '''(Angle)''' [[Isaiah Berlin|Berlin, Isaiah]], ''The Hedgehog and the Fox: An Essay on Tolstoy's View of History'' (Simon and Schuster, New York, 1966; Weidenfeld and Nicolson, London, 1967) * '''(Angle)''' [[Boris Eiĥenbaum|Eikhenbaum, Boris]], ''Tolstoi in the Seventies'', trans. Albert Kaspin (Ardis, Ann Arbor, 1982) * '''(Angle)''' [[Mary Evans|Evans, Mary]], ''Anna Karenina'' (Routledge, London and New York, 1989) * '''(Angle)''' [[Henry Gifford|Gifford, Henry]], ''Tolstoy'' (Oxford University Press, Oxford, 1982) * '''(Angle)''' Gifford, Henry (ed) ''Leo Tolstoy'' (Penguin Critical Anthologies, Harmondsworth, 1971) * '''(Angle)''' [[F. R. Leavis|Leavis, F. R.]], ''Anna Karenina and Other Essays'' (Chatto and Windus, London, 1967) * '''(Angle)''' [[Amy Mandelker|Mandelker, Amy]], ''Framing 'Anna Karenina': Tolstoy, the Woman Question, and the Victorian Novel'' (Ohio State University Press, Columbus, 1993) * '''(Angle)''' [[Vladimir Nabokov|Nabokov, Vladimir]], ''Lectures on Russian Literature'' (Weidenfeld and Nicolson, London and Harcourt Brace Jovanovich, New York, 1981) * '''(Angle)''' [[Donna Tussing Orwin|Orwin, Donna Tussing]], ''Tolstoy's Art and Thought, 1847-1880'' (Princeton University Press, Princeton, 1993) * '''(Angle)''' [[Logan Speirs|Speirs, Logan]], ''Tolstoy and Chekhov'' (Cambridge University Press, Cambridge, 1971) * '''(Angle)''' [[George Steiner|Steiner, George]], ''Tolstoy or Dostoevsky: An Essay in Contrast'' (Faber and Faber, London, 1959) * '''(Angle)''' [[Anthony Thorlby|Thorlby, Anthony]], ''Anna Karenina'' (Cambridge University Press, Cambridge and New York, 1987) * '''(Angle)''' [[Lev Tolstoj|Tolstoy, Leo]], ''Correspondence'', 2. vols., selected, ed. and trans. by R. F. Christian (Athlone Press, London and [[Scribner]], New York, 1978) * '''(Angle)''' Tolstoy, Leo, ''Diaries'', ed. and trans. by R. F. Christian (Athlone Press, London and Scribner, New York, 1985) * '''(Angle)''' [[Sophia A. Tolstoj|Tolstoy, Sophia A.]], ''The Diaries of Sophia Tolstoy'', ed. O. A. Golinenko, trans. Cathy Porter (Random House, New York, 1985) * '''(Angle)''' [[Edward Wasiolek|Wasiolek, Edward]], ''Critical Essays on Tolstoy'' (G. K. Hall, Boston, 1986) * '''(Angle)''' Wasiolek, Edward, ''Tolstoy's Major Fiction'' (University of Chicago Press, Chicago, 1978) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} === ''Anna Karenina'' en la rusa === * [http://www.litportal.ru/index.html?a=226&t=1195 «Анна Каренина» ĉe LitPortal.ru] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120716222103/http://www.litportal.ru/index.html?a=226&t=1195 |date=2012-07-16 }} * [http://ilibrary.ru/text/1099/index.html Plena Ruslingva teksto de ''Anna Karenina''] ĉe la Interreta biblioteko de Alexey Komarov === ''Anna Karenina'' en la angla === * {{gutenberg|no=1399|name=Anna Karenina}} (notu ke la verkadon de ĉi tiu tradukisto konsideras iuj kritikistoj eksmoda; vidu artikolon pri [[Constance Garnett]]) * [http://www.literature.org/authors/tolstoy-leo/anna-karenina/ ''Anna Karenina'' formatita por perreta legado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050207084103/http://www.literature.org/authors/tolstoy-leo/anna-karenina/ |date=2005-02-07 }} (Ĉe literature.org. Tio uzas la saman tradukon de Garnett supre priskribitan.) * [http://www.sparknotes.com/lit/anna/ Sparknotes: Anna Karenina] Analizo pri la romano. === Rilataj verkoj === * [http://www.ccel.org/ccel/tolstoy/confession.html La ''Konfeso'' de Tolstoj] {{en}} * [http://www.ibn.ru Literature] ĉe IBN.ru {{ru}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sociaj romanoj]] [[Kategorio:Romanoj de 1878]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1914]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1915]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1935]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1948]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1953]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1967]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1997]] [[Kategorio:Ruslingvaj romanoj]] [[Kategorio:Lev Tolstoj]] [[Kategorio:Libro-Klubo de Oprah]] [[Kategorio:PBS Masterpiece Theater]] [[Kategorio:Nigrablankaj filmoj]] [[Kategorio:Fikciaj rusoj|Karenina, Anna]] b6k6eyh0qnopp1aicfyjh6mrdqjvub3 0 135037 9392497 8345877 2026-06-05T07:09:12Z Sj1mor 12103 9392497 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Ecoj de la [[akvo]]''' kaj ĝia granda signifo en la vivanta naturo faras ĝin unu el la plej gravaj substancoj de la [[Tero]]. Tiuj [[Fiziko|fizika]]j, [[kemia]]j, [[elektro|elektraj]] kaj [[Optiko|optika]]j ecoj baziĝas sur la konstruo de la [[Ecoj de la akvo#Kemiaj ecoj| akvomolekulo]] kaj la el ĝi rezultantaj ĉeniĝoj kaj interefikadoj inter la akvomolekuloj per [[hidrogena pontoligo|hidrogenaj pontoligoj]], elektraj [[dipolo|dipolaj]] fortoj kaj pliaj fortoj, ekzemple la [[forto de Van-der-Waals]]. La fortoj ĉi tie klarigataj koncernas, se ne indikite alie, la [[akvo]]n kiel [[pursubstanco]]n, do sen solvitaj substancoj. En la naturo ne troviĝas akvo en tiu formo. Puran akvon oni produktas en [[laboratorio]], plejparte per [[distilado]], kaj oni nomas ĝin pro tio ''[[distilita akvo]]''. Per la [[solvaĵo|solvado]] de aliaj substancoj okazas ŝanĝiĝoj de la ecoj de la akvo. Pro tio la ĉi tie indikitaj donitaĵoj nur tre limigite validas por la akvo en la naturo trovita. == Fizikaj ecoj == === Fazostatoj === ==== Fando- kaj boltemperaturo ==== ==== Sublimado kaj resublimado ==== === Specifa varmokapacito === === Degel- kaj vaporiĝvarmo === === Varmokonduktivo === === Denseco kaj densecanomalio === Sub normala [[premo#atmosfera premo|aerpremo]] (1 atm) akvo havas sian plej grandan densecon de 1.000 [[kilogramo|kg]]/[[kuba metro]] ĉe 3,98&nbsp;°C - kaj tiel montras [[densanomalio]]n. <!--und zeigt damit eine [[Dichteanomalie]]. Diese besteht darin, dass sich Wasser unterhalb von 3,98&nbsp;°C bei weiterer Temperaturverringerung, auch beim Wechsel zum festen Aggregatzustand, wieder ausdehnt, was man nur von wenigen Stoffen kennt. Die derzeit genauesten publizierten Werte für die maximale Dichte liegen bei (999,974950&nbsp;±&nbsp;0,00084)&nbsp;kg/m³ und bei (3,983&nbsp;±&nbsp;0,00067)&nbsp;°C für die Temperatur, bei der dieser Wert erreicht wird. Die Werte stellen einen Mittelwert der von verschiedenen physikalischen Instituten veröffentlichten Zahlen dar (Stand 2001). Die Berechnung der Dichte von luftfreiem Wasser ''D''_LF in Abhängigkeit von der Temperatur ''T'' ([''T''] = °C) kann mit Hilfe der folgenden [[Virialgleichung]] erfolgen: :<math> \frac{D_{\rm LF}}{\rm g/l} = \frac{a_0 + a_1 T + a_2 T^2 + a_3 T^3 + a_4 T^4 + a_5 T^5}{1 + b T}</math>. mit den Koeffizienten: ''a''₀&nbsp;=&nbsp;999,83952; ''a''₁&nbsp;=&nbsp;16,952577&nbsp;(°C)⁻¹; ''a''₂&nbsp;=&nbsp;-7,9905127·10⁻³&nbsp;(°C)⁻²; ''a''₃&nbsp;=&nbsp;-4,6241757·10⁻⁵&nbsp;(°C)⁻³; ''a''₄&nbsp;=&nbsp;1,0584601·10⁻⁷&nbsp;(°C)⁻⁴; ''a''₅&nbsp;=&nbsp;-2,8103006·10⁻¹⁰&nbsp;(°C)⁻⁵ und ''b''&nbsp;=&nbsp;0,0168872. Für die Berechnung der Dichte von luftgesättigtem Wasser korrigiert man den Wert nach ''D''_LG/(g/l)&nbsp;=&nbsp;''D''_LF/(g/l)&nbsp;-&nbsp;0,004612&nbsp;+&nbsp;0,000106&nbsp;(°C)⁻¹·''T''. (Quelle: [[PTB]]-Mitteilungen 100/3-90) [[Bild:Wasseranomalie.png|eta|Dichte des Wasser in Abhängigkeit zur Temperatur]] Im festen [[Aggregatzustand]] – in diesem Fall bei [[Eis]] – wird normalerweise eine hohe [[Fernordnung]] durch Ausbildung eines [[Kristallgitter]]s im Zuge der [[Kristallisation]] erreicht. Im flüssigen Zustand herrscht eine Mischung von Ordnung und Chaos, wobei die [[Molekül]]e aufgrund ihrer höheren Geschwindigkeit ein größeres [[Volumen]] ausfüllen. Es erhöht sich also das Volumen und die Dichte wird damit geringer. Im gasförmigen Zustand ist die maximale Unordnung erreicht und die Atome verteilen sich dementsprechend gleichmäßig über den maximal zur Verfügung stehenden Raum. Der Grund der Anomalie des Wassers ist die Verkettung der Wassermoleküle über Wasserstoffbrückenbindungen. Durch sie benötigt die Struktur des festen Zustands mehr Platz als die Struktur bei beweglichen Molekülen. Die Strukturbildung ist ein fortschreitender Vorgang, das heißt, dass schon im flüssigen Zustand so genannte [[Cluster (Physik)|Cluster]] aus Wassermolekülen vorhanden sind. Bei 3,98&nbsp;°C ist der Zustand erreicht, bei dem die einzelnen Cluster das geringste Volumen einnehmen und damit die größte Dichte haben. Wenn die Temperatur weiter sinkt, wird durch einen stetigen Wandel der [[Kristallstruktur]]en mehr Volumen benötigt. Wenn die Temperatur steigt, benötigen die Moleküle wieder mehr Bewegungsfreiraum und das Volumen steigt ebenfalls. Die sprunghafte Volumenzunahme des Wassers um ca. 9 % beim Gefrieren (im Diagramm entsprechend eine Abnahme der Dichte) und die dabei auftretenden großen Kräfte bewirken ein Bersten von Rohren, Mauerwerken, Straßenbelägen und Aufschüttungen, was man als [[Frostsprengung]] bezeichnet. Zur Vorsorge werden die Gartenleitungen im Winter entleert, Mauerwerke gestrichen und Aufschüttungen so angelegt, dass das Wasser abfließen kann. Bauwerke werden so angelegt, dass sich Wasser unter ihnen entweder nicht ansammeln oder nicht gefrieren kann, was man bei größeren Flächen und insbesondere Straßen durch ein Kies- oder Schotterbett erreicht ([[Frostschutz]]). Neben der Temperatur beeinflussen auch im Wasser gelöste Stoffe dessen Dichte, was man mit einem [[Aräometer]] messen kann. Da sich die gelösten Teilchen zwischen den Wassermolekülen verteilen und die Volumenzunahme gering ist, steigt dadurch die Dichte an. Die Zunahme der Dichte entspricht dabei in etwa der Masse an gelöstem Stoff pro Volumen und spielt eine wichtige Rolle für großräumige Wasserbewegungen, zum Beispiel im Rahmen der [[Thermohaline Zirkulation|thermohalinen Zirkulation]] oder der Dynamik von [[Süßwasserlinse]]n. Die Dichteanomalie verhindert, dass '''Gewässer im Winter''' von unten her zufrieren. Die dichtesten Wasserschichten sinken nach unten und ermöglichen es so Wassertieren und -pflanzen, in Grundnähe zu überleben. Das oben schwimmende Eis isoliert gleichzeitig nach unten und verringert so die weitere Auskühlung (und damit die weitere Eisbildung) in tieferen Gewässerschichten. vgl. [[Thermische Schichten]]--> === Odoro, koloro, kaj gusto === === Optikaj ecoj === === Specifa rezisto kaj elektrika konduktiveco === === Viskozeco === === Surfacotensio === === Malsekigebleco === === Kunpremmodulo kaj sonrapideco === <!--[[Dosiero:Wasserdruck_kompressibilitaet.png|dekstra|200px]]--> === Izotopofrakciigo === === Akvo kiel solvilo === === Kemiaj ecoj === La kemia formulo de akvomolekulo estas H₂O, ĝi difinas la puran akvon. === Reagiveco === === Niveliga efiko === === Hidrogena potenco (pH) === === Jonoprodukto === === [[Kapilareco]] === === Akvomalmoleco === === Redoksa tensio kaj redoks potencialo === === Osmoza premo === === Literaturo === * Klaus Scheffler (1981): ''Wasserdampftafeln: thermodynam. Eigenschaften von Wasser u. Wasserdampf bis 800&nbsp;°C u. 800 bar'', Berlin [u.a.] ISBN 3-540-10930-7 * Leopold Lukschanderl (1991): ''Wasser: der Stoff, der zwar gewöhnlich aussieht, aber ganz außergewöhnliche Eigenschaften besitzt.'' Wien. ISBN 3-85128-062-8 * L.A. Guildner, D.P. Johnson und F.E. Jones (1976): ''Vapor pressure of Water at Its Triple Point.'' J. Res. NBS - A, Vol. 80A, No. 3, p. 505 - 521 === Eksteraj ligiloj === {{Projektoj}} * [http://www.welsch.com/index.php?chap=6 interaktives Modul zum Thema H₂O Schwingungen] * [http://www.hydroskript.de/html/_index.html?page=/html/hykp0301.html Die physikalischen Eigenschaften des Wassers] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924083412/http://www.ptb.de/cms/presseaktuelles/zeitschriften-magazine/ptb-news/ptb-news-ausgaben/ptb-news/news01-3/waermeleitfaehigkeit-von-wasser-und-eis.html |date=2015-09-24 }} [[Kategorio:Amfoteraj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Akvoformoj]] [[Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Triatomaj molekuloj]] [[Kategorio:Oksigenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Transportaj fenomenoj]] [[Kategorio:Hidroksidoj]] [[Kategorio:Neorganikaj solvantoj]] [[Kategorio:Oceanografio]] [[Kategorio:Forcejaj efikaj gasoj]] [[Kategorio:Varmotekniko]] [[Kategorio:Akvokemio]] [[Kategorio:Oksidoj]] [[Kategorio:Limnologio]] [[Kategorio:Neŭtronaj moderigiloj]] nlg0pcigeguo7aeel2zg0pxj8fltxcc 0 135103 9392514 9336580 2026-06-05T07:27:48Z Sj1mor 12103 9392514 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|dato = novembro 2012|stato=elstara|komento=Elstaraj artikoloj [[Vikipedio:Kriterioj por elstaraj artikoloj|estu faktaj]] kaj [[Vikipedio:Citi fontojn|citu fontojn]], aliokaze povas esti [[Vikipedio:Ne plu elstaraj artikoloj|malelstarigitaj]]}} Tiu ĉi artikolo temas pri la '''historio de [[Slovakio]]''' kaj de la [[slovakoj]]. (Ekde la [[10-a jarcento]] ĝis [[Traktato de Trianon]] la teritorio de la nuna [[Slovakio]] apartenis al la [[Hungara reĝlando]], ĝi estis la norda parto de la malnova, t. n. historia Hungario). == Unua loĝigo de la teritorio de Slovakio == === Praepoko === [[Dosiero:Moravianska venusa.jpg|eta|200px|Moravana venuso, kies aĝo estas proksimume 22.800 jaroj]] La unuaj markoj pri la loĝigo de la teritorio de nuna Slovakio (la Supera Lando de la malnova hungara reĝlando) estas konataj jam el [[paleolitiko]]. Atestas tion ekzemple trovitaĵoj de korprestaĵoj de [[neandertala homo]] el [[Gánovce]] (Gánócz). [[Neolitiko]] kamparanoj kaj ĉasistoj postlasis post si en la regiono fakte plurajn spurojn. Estis trovitaj restaĵoj de iliaj loĝejoj, ceramiko, sed ankaŭ de ilia spirita vivo en formo de oferdonacoj aŭ kultaj objektoj, kiu estis verŝajne ankaŭ Venuso (statueto) el Hrádek el Nitra aŭ el [[Moravany nad Váhom]]. La sekvanta [[ĥalkolitiko]] alportis en la regionon minadon de metaloj. En [[bronzepoko]] la teritorio de hodiaŭa Slovakio jam estis distingebla en kelkajn konkretajn kulturojn, sed kies nomoj devenas el lokoj de trovitaĵoj de iliaj korprestaĵoj. Temis precipe pri kulturo de hurbana tipo, hungara kaj otomana [[kulturo]]j sudoriente en la teritorio. Eblas rimarki ties influon el regionoj de Mediteraneo kaj [[Kaŭkazio]]. Iliaj restaĵoj estis ankaŭ trovitaĵoj de multnombraj [[bronzo|bronzaj]] [[falĉilo]]j, [[veturilo]] kun radoj el fleksigitaj kadroj, spuroj post lignaj konstruaĵoj konstruitaj sen uzo de [[najlo]]j. === Alveno de Keltoj kaj Dakoj === {{Ĉefartikolo|Keltoj|Dakoj}} [[Ferepoko]] kaj [[teknologio]]j kunigitaj kun ĝi venis al la nuna Slovakio el regiono de [[Italio]]. Tiutempe ĉi tie komenciĝis, danke al favoraj [[geologio|geologiaj]] kondiĉoj, evoluo de minado de [[fero]], [[plumbo]], [[oro]] kaj [[natria klorido|salo]]. Unuan fojon ĉi tie aperis [[potista rado]]. En [[lateno]] alportis ĝin verŝajne [[keltoj]], kiujn eblas konsideri kiel la unua historie konata [[etno]] sur teritorio de Slovakio. Keltoj venis ĝis val[[kaldrono]] de [[Karpatoj]] el [[Germanio]], [[Francio]] kaj regiono de [[Alpoj]] kaj de komence ili vivis prefere per [[nomado|nomada]] aŭ duonnomada vivo. Post la alveno, kiun verŝajne kaŭzis kunpuŝiĝoj kun [[Romia imperio]], ili subjugis la devenan loĝantaron. Ili kreis kelke da vilaĝetoj - [[opidumo]]j, kelkaj el ili, ekz. [[Bratislava]], estas ekde tiu tempo pruveble seninterrompe enloĝataj. Sed plimulto da ili vivis en negrandaj vilaĝetoj, ili konstruis domojn el [[ligno]], la domojn oni kutime ŝlosadis per feraj [[seruro]]j. Keltoj estis lertaj metiistoj - forĝistoj, potistoj, monfaristoj, sed ankaŭ agrikulturistoj kaj komercistoj. Ili konservis mallarĝajn kontaktojn kun greka kaj romia civilizo, kiuj tre influis ilian kulturon. Falon de ilia civilizo kaŭzis precipe bataloj kontraŭ [[dakoj]]. Tiu ĉi al keltoj parenca nacio loĝis en teritorioj sudoriente de la nuna Slovakio, proksimume sur teritorio de nuna [[Rumanio]]. Post bataloj de reĝo [[Berebisto]] kontraŭ keltoj estiĝis proksimume en la 60-aj jaroj antaŭ Kristo memstara reĝlando, en kiu apartenis ankaŭ preskaŭ la tuta hodiaŭa Slovakio (escepte de [[Záhorie]]). Likvidon de plimulto da keltoj sur la teritorio de Slovakio finigis ekspansioj de [[ĝermanoj]], kiuj de nordokcidente puŝis sin en teritoriojn loĝatajn de keltoj proksimume en la jaro 120 a.K. Sed keltoj rezistis norde de la nuna Slovakio (la norda parto de la historia Hungario), dume orienton kontrolis dakoj. === Ĝermanoj kaj Romia imperio === {{Ĉefartikolo|Ĝermanoj|Romia imperio}} [[Dosiero:Mapa stahovania narodov.png|eta|maldekstra|200px|Movoj de triboj en periodo de [[elorienteŭropaj popolmigradoj]]]] La ĝermana civilizo ne estis tiutempe sur tia progresinta nivelo kiel la kelta. La ĝermanoj dediĉis sin pli al agrikulturo kaj nomada bredado de brutaro, ili estis ankaŭ bonaj batalantoj. Estas konate, ke la ĝermanaj triboj sur la teritorio de la sudokcidenta Slovakio nomis sin [[Markomanoj]], sur la okcidenta Slovakio tio estis [[kvadoj]], kies influo ĉi tien estis venanta el [[Bohemio]]. Sed ĝermanoj veninte Slovakion baldaŭ ekkonfliktis kun la ekspansiiema [[Romia imperio]]. En la jaroj [[-12|12]] ĝis [[-9|9]] antaŭ Kristo komenciĝis bataloj inter romiaj soldataroj el provinco [[Panonio]] kaj soldataroj de [[Marobudo]], la potenca ĝermana reĝo. En la [[1-a jarcento]] la teritorio de Slovakio estis kelke da jaroj parto de [[reĝlando de Vanio]]. [[Vanio]] reĝis proksimume 30 jarojn, sed li fariĝis simile kiel Marobudo tro potenca kaj li estis tial kun subteno de romianoj detronigita. Romia imperio ekkonstruis proksime de [[Danubo]] limregionajn [[fortikaĵo]]jn. Unu el la romiaj limregionaj vilaĝetoj sur Slovakio estis en [[Rusovce]] kaj ĝi nomiĝis ''Gerulata''. La urbo havis ĉiujn signojn de romiaj urboj, troviĝis tie [[banloko]]j kaj ankaŭ [[forumo]]. La markomanaj militoj kaj la kunpuŝiĝoj kun la romia armeo havis por ĝermanoj sur la teritorio de Slovakio nebonajn sekvojn. Ili daŭris kelke da dekoj da jaroj, oni batalis sur teritorioj de la hodiaŭaj [[Italio]], [[Aŭstrio]], [[Hungario]], [[Slovakio]], [[Ĉeĥio]] kaj evidente ankaŭ en kelkaj pluaj landoj. Per amplekso kaj per daŭro temis pri proporcie senpardonaj kaj precipe sangaj kunpuŝiĝoj. Raportoj de antikvaj aŭtoroj parolas pri senĉesaj kunpuŝiĝoj inter romiaj atakoj al nordo kaj samtempe inter ĝermanaj kontraŭatakoj al sudo. Multaj el la interbataloj, kiel ekzemple ekskurso de imperiestro [[Domiciano]] en la jaro [[88]], estis por romianoj katastrofoj. [[Dosiero:Trencin-Roman2.JPG|eta|200px|Romia surskribo sur burga roko en [[Trenčín]] el interŝanĝo de jaroj [[178]] kaj [[179]]]] La situacion en la regiono komplikis penetroj de multaj nacioj, kiuj volis en tiu ĉi regiono transpaŝi la romiajn limojn, kelkaj tiel premis je la ĝermanoj. La ĝermanoj eluzis romian malfortecon, post tio, kiam ilia soldataro revenis el ekskurso kontraŭ [[Parti]] kontaĝita pro [[pesto]], ili plurfoje ekatakis ĝin ĉirkaŭ la jaro [[170]]. En la jaro [[172]] [[Marko Aŭrelio]] gvidis kontraŭ ili punekskurson. Lia filo [[Komodo]] gvidis kontraŭ ĝermanoj ankoraŭ unu ekskurson kaj post ilia malvenko li fermis [[armistico]]n kun ili. El tiuj tempoj devenas ankaŭ unu el la unuaj skribmemorigaĵoj sur la teritorio de Slovakio - romia surskribo sur burga roko en [[Trenčín]] el interŝanĝo de jaroj [[178]] kaj [[179]], tiama vilaĝeto estas menciata kiel ''Laugarício''. La romiaj soldataj fortikaĵoj estis tiutempe konstruitaj ankaŭ sur danuba antaŭpontejo apud [[Iža]] kaj [[Komárno (Komárno)|Komárno]]. La ĝermanoj tiutempe iom post iom romaniĝis. Ilia nobelaro kompleze kunlaboris kun romianoj. Atestas pri tio multnombraj trovitaĵoj de romiaj memorigaĵoj kaj ĉefe ankaŭ pli profunde en la ĝermana teritorio. Dum regado de [[Valentiniano la 1-a]] estis la limo sur la meza Danubo sekve de ĝermana danĝero intensive rekonstruata kaj ankoraŭ pli fortikigata. Sed eĉ ne tio savis Romian imperion. Fine de la [[4-a jarcento]] jam Romia imperio troviĝis en profunda falo. Ĝuste ekkuranta ĉeno de eventoj, konata kiel elorienteŭropaj popolmigradoj, estis lasta najlo en ĉerkon de Romia imperio. Granda parto de la devena loĝantaro aŭ foriris el la regiono aŭ subiĝis en batalo kontraŭ novaj popoloj. Tra la teritorio de Slovakio tiam trairadis multaj triboj, ekz. [[visigotoj]], [[ostrogotoj]] aŭ [[longobardoj]] kaj [[gepidoj]]. Ĉiuj ĉi nacioj ekmoviĝis sekve de la atakoj de nomadaj [[hunoj]]. Tiuj kreis centron en proksima najbareco de Slovakio - inter [[Tiso]] kaj [[Danubo]]. === Alveno de slavoj === {{Ĉefartikolo|Slavoj}} Unu el la triboj, kiu paŝis en pluraj ondoj en tiu ĉi periodo en la regionon, estis ankaŭ [[slavoj]]. La unuaj ondoj venis en la teritorion de Slovakio en la paso de la [[5-a jarcento|5-a]] kaj la [[6-a jarcento]]. Survoje la slavoj renkontiĝis kun restoj de la ĝermana, sed ankaŭ kun la kelta loĝantaro. La novaj almigrintoj ofte restis vivi inter la indiĝena loĝantaro, tiel oni motivigas sur Slovakio ankaŭ akcepton de ĝermanaj geografiaj nomoj. La slavoj tiutempe koloniigadis proksimume nur 10 % el la teritorio, la resto estis senĉese ankoraŭ sovaĝa netuŝita pejzaĝo. Ili ekkonis [[hordeo]]n, [[panico]]n, [[tritiko]]n, [[papavo]]n, [[lino]]n. Ili vivtenis sin per [[agrikulturo]] kaj per [[bredado]] de [[brutaro]]. La slavoj okcidente venis en kontakton kun [[frankoj|franka imperio]]. Manko de skribfontoj pri la slavoj fontas ankaŭ en tio, ke ili de komence partoprenis en neniaj grandaj bataloj. La unuaj nekompaktaj skribinformoj pri la slavoj sur la teritorio de Slovakio devenas de [[Belisario]] [[Prokopio de Cezareo|Prokopio]], konsilanto de bizanca armeestro. Tiuj ĉi slavoj laŭ liaj skribaĵoj helpis Longobardon Ildigeson, kiu batalis ĉe sekvado sur longobardan reĝan tronon kaj sub lia gvido la slavoj kreis sesmilan soldataron, kiu batalis kontraŭ gotoj kaj romianoj. Prokopio en alia parto de sia [[kronologio]] plu skribis pri tio, kiel alia slava soldataro en forto 3000 viroj transpaŝis en du grupoj Danubon kaj invadis en [[Ilirio]]n kaj [[Tracio]]n. Tie ili diserigis kvante pli nombrajn imperiestrajn taĉmentojn senditajn kontraŭ ili. Li skribas plu, krom alia, pri kruelaj [[masakro]]j kontraŭ la civila loĝantaro kaj surpalisado de malamikoj. Meze de la [[6-a jarcento]] invadis en [[Danubo|danuban]] [[ebenaĵo]]n [[avaroj (mezepoka popolo)|avaraj triboj]]; ilia influo trafis ankaŭ teritorion de la suda Slovakio. Sed la kultura influo fakte tuŝis pli malproksimen. La slavoj sub ilia influo ĉesis bruligi siajn mortintojn kaj ili komencis sepulti ostarojn. == Imperio de Sámo == En la [[6-a jarcento]] la slavoj venis en [[servuteco]]n de la nomadaj triboj, [[avaroj (mezepoka popolo)|avaroj]], sed ilia [[despotismo]] kaŭzis inter la slavoj ribelojn. En unu el la ribeloj partoprenis laŭ kroniko de Fredegaro ankaŭ certa [[Sámo]], franka aĉetisto, kiun la slavoj fine elektis, pro lia kuraĝo kaj soldataj kvalitoj, kiel reĝo de la triba ligo - Imperio de Sámo. Sed la imperio de Sámo baldaŭ venis en konflikton kontraŭ la [[franka imperio]], pro atakoj kontraŭ aĉetistoj. Kiam franka reĝo [[Dagoberto]] volis subigi la imperion de Sámo pro tio, ke ĝi rifuzis agnoski liajn teritoriajn pretendojn kaj pagi pagojn al la franka imperio, eksplodis milito. La [[frankoj]] poste komune kun la [[langobardoj]] atakis la [[slavoj]]n rabante ilian teritorion. En la jaro [[631]] Dagoberto estis malvenkita en batalo ĉe [[Wogastisburgo]] kaj la imperio de Sámo konservis la memstarecon. Post morto de Sámo en [[658]] la triba ligo de slavoj denove disfalis. La avaroj estis definitive malvenkitaj nur de [[Karolo la Granda]] je la transiro de la [[8-a jarcento|8-a]] al la [[9-a jarcento]]. Poste ili fakte pereis aŭ unuiĝis kun la ĉirkaŭa slava loĝantaro. == Granda Moravio == {{Ĉefartikolo|Grandmoravia regno}} [[Dosiero:Nitra moravia 833.png|maldekstra|eta|200px]] [[Dosiero:Prince Rastislav.JPG|maldekstra|200px|eta|Princo [[Rastislav]]]] Ekde la [[8-a jarcento]] la slavaj triboj komencis denove unuiĝi. En la unua duono de la [[9-a jarcento]] estiĝas du novaj formacioj, [[Moravia princlando]] (frunte kun [[Mojmír la 1-a]]) kaj [[Nitra princlando]] (frunte kun [[Pribina]]). En la jaro [[833]] Mojmír la 1-a elpelis Pribinon el Nitra princlando kaj li kunigis ambaŭ princlandojn, per kio propre estiĝis [[Granda Moravio]]. La elpelita Pribina ekloĝas apud [[Balatono|Balatona lago]], kie li konstruas burgejon ''Balatonburgo''. Kiam li mortis en la jaro [[861]], anstataŭis lin en lia posteno lia filo, [[Kocelj]]. Por Nitra princlando restas posteno de [[apanaĝo|apanaĝa]] princlando, la sidejo de l' sekvanto de trono. Kresko de influo de Granda Moravio kaŭzis reziston de [[Orient-franka imperio]], kies unua reĝo fariĝis [[Ludoviko la Germano]]. En la jaro [[846]] li invadis Grandmoravian regnon kaj post la morto de Mojmír la 1-a li perforte surtronigis kiel reganton de Granda Moravio sian bofilon [[Rastislav]]on. Sed Rastislav, rifuzinte subiĝi al Franka imperio kaj klopodante pri [[eklezio|eklezia]] memstareco, elpelis [[Bavario|bavariajn]] [[pastro]]jn el Granda Moravio subtenante malamikojn de Ludoviko. En la jaro [[855]] Ludoviko perdis paciencon kaj per granda soldataro li atakis Grandmoravian regnon, sed li estis malvenkita, forpelita kaj devigata retiriĝi. Klopodante tute seniĝi de la orientfranka influo je Granda Moravio, Rastislav en la jaro [[861]] turniĝas al [[Nikolao la 1-a (papo)]] petante lin pri [[episkopo]] kaj [[pastro]]j, ke ili ekinstruu pastraron, sed li ne sukcesis ĉe li kun sia peto. Laŭ konsilo de bizancaj pastroj agadantaj sur la teritorio de Granda Moravio Rastislav turniĝis kun la sama peto al la [[Bizanca imperio|bizanca]] imperiestro [[Miĥaelo la 3-a (Bizancio)]]; tiu plenumis lian peton kaj en la jaro [[863]] venis sur [[Moravio]]n instruistoj de kredo frunte kun ''Sankta Konstantino'' (eklezia nomo [[Cirilo]]) kaj [[Metodo (nomo)|Metodo]]. En la jaro [[870]] Rastislav, batalanta kontraŭ la orientfrankaj soldataroj, estas fare de sia bofilo [[Svatopluk la 1-a]] perfidita, fordonita al frankoj kaj blindigita. Sed Svatopluk mem iĝas malliberigita. En la jaro [[871]] eksplodis en Granda Moravio ribelo, gvidata de pastro [[Slavomír]]. Svatopluk tiam sugestis al siaj malliberigantoj, ke li povas subpremi la ribelon. Li estis do starigita en frunton de armeo kontraŭ Slavomír, sed post interkonsento kun Slavomír li transiris al lia flanko kaj per komunaj fortoj li helpis venki la frankojn. Sekve, li tiel fariĝis nelimigita reganto de Granda Moravio. En la jaro [[874]] Svatopluk fermis kun Ludoviko la 2-a Germana pacon en [[Forchheim]]. De tiam Svatopluk komencis alligi al Granda Moravio pliajn teritoriojn ([[Bohemio]]n, [[Luzacio]]n, [[Silezio]]n...). Dum lia regado Granda Moravio atingis ĝian plej grandan teritorian ekspansion, tial oni markas ĝin iam kiel [[Grandmoravia regno]]. Post lia morto en la jaro [[894]] venas sur la tronon lia filo [[Mojmír la 2-a]]. Tiu devas alfronti al premoj de ekstere (atakoj de la frankoj kaj nomadaj [[madjaroj]]) kaj elinterne (disputo inter li kaj [[Svatopluk la 2-a]], la dua filo de Svatopluk) por la trono. Sed malgraŭ tio la nomadaj triboj de madjaroj subgvide de [[Arpado|Arpado (tribestro)]] ekatakis en la jaro [[906]] aŭ en [[907]], kaj Granda Moravio disfalis kaj iom post iom ĝi fariĝis parto de [[Hungara reĝlando]]. === Konstantino kaj Metodo === {{Ĉefartikolo|Cirilo kaj Metodo}} [[Dosiero:Cyril and Methodius.jpg|vpravo|200px|eta|Sankta Cirilo kaj sankta Metodo]] [[Konstantino Filozofo|Konstantino]] (mortonte li akceptis ankaŭ eklezian nomon Cirilo) kaj [[sankta Metodo|Metodo]] tuj veninte [[Moravio]]n fondis unuajn slavajn lernejojn (Grandmoravia lernejo, kie ili instruis slavan pastraron), kreis slavan skribsistemon (hlaholon), enpraktikigis malnovslavan lingvon en religiajn ceremoniojn kaj alportis tradukojn de [[liturgio|liturgiaj]] kaj [[biblio|bibliaj]] tekstoj, kiujn ili antaŭe preparis. En la jaro [[867]] ambaŭ fratoj ekvojaĝis ĝis [[Romo]], por ke ili akiru de [[papo]] aprobon por uzado de la [[malnovslava lingvo]] kiel liturgia lingvo kaj por ke la papo konsekru iliajn lernantojn kiel pastroj. Survoje ili ankaŭ haltis en [[Princlando Moosburg]], kie regis Kocelj, filo de Mojmír la 1-a; ili restis tie instruante certan tempon kaj denove ili ekvojaĝis. Sed kiam ili estis venintaj en Romon, papo Mikolao la 1-a, sendinte al ili invitilon, estis jam mortinta kaj bonvenigis ilin novelektita papo [[Hadriano la 2-a]], kiu tamen en tiu jaro aprobis ilian mision kaj iliajn diservajn librojn kaj en la posta jaro li eldonis [[buleo]]n ''Gloria in excelsis Deo'', en kiu li aprobis la malnovslavan kiel la kvaran oficialan liturgian lingvon de la okcidenta eklezio apud la [[latina lingvo]], la [[greka lingvo]] kaj la [[hebrea lingvo]]. La papo ankaŭ igis konsekri la lernantojn de Konstantino kaj Metodo kiel pastroj. En februaro de la jaro [[869]] Konstantino rezulte de malsano mortis, sed ankoraŭ mortonte li eniris en templon kaj akceptis eklezian nomon, Cirilo. Metodo estis konsekrita kiel ĉefepiskopo de [[Panonio]] kaj Granda Moravio kaj li estis sendita reen al Rastislav, por ke li daŭrigu en sia misio kaj instruu en Grandmoravia lernejo. Sed survoje denove en la jaro [[870]] li estis laŭ ordono de bavariaj episkopoj militkaptita kaj 3 jarojn malliberigata en [[Bavario]], el kie pro interveno de la nova papo [[Johano la 8-a]] ili tralasis lin en la jaro [[873]] kaj Metodo daŭrigis en la vojaĝado reen al Granda Moravio, kie intertempe post perfido de onklo Rastislav venis al potenco [[Svatopluk la 1-a]]. Metodo daŭrigis en sia misio ĝis la jaro [[885]], kiam li mortis, sed ankoraŭ mortonte li destinis kiel sia sekvonto [[sankta Gorazdo|sanktan Gorazdon]]. Post lia morto Svatopluk laŭ peto de la papo destinis novan episkoparon en Nitra, frunte kun episkopo [[Wiching]], kiu ĉe papo [[Stefano la 5-a]] atingis malpermeson de diservoj en la slava lingvo samkiel ankaŭ revokon kaj elpelon de Gorazd el Granda Moravio. == Slovakio en Hungara reĝlando == {{Ĉefartikolo|Hungara reĝlando}} === Enmembrigado de Slovakio en Hungaran reĝlandon; Arpadidoj === [[Dosiero:Kk ivb.jpg|eta|maldekstra|200px|Bildo de [[Béla la 1-a de Hungario|Belo la 4-a]] el mezepoka kroniko]] La madjaraj nomadaj triboj daŭrigis intervenojn kaj rabemajn ekskursojn en Slovakion kaj okcidenten ĝis la jaro [[955]], kiam ili estas en [[batalo de Augsburg]] malvenkitaj de [[Oto la 1-a (Sankta Romia Imperio)]] kaj devigitaj ŝanĝi sian nomadan vivmanieron. Post malfortaj princoj el la dinastio de Arpadidoj, en la jaro [[972]] venas al potenco [[Géza la 1-a de Hungario|Géza la 1-a]], pranepo de Arpado, kiu plifortigas la princan potencon amasigante sian potencon en siajn manojn. Centraligan procedon kulminigas lia filo [[Stefano la 1-a (Hungario)|Stefano la 1-a]], kiu en la jaro [[1000]] fariĝas la unua reĝo de [[Hungara reĝlando]]. En Slovakion invadis en la jaro [[1001]] [[Pollando|pola]] princo [[Boleslavo la 1-a la Valianta]] kaj okupis Slovakion ĝis [[Danubo]], onidire sub preteksto de ŝirmo de pretendoj de kuzoj de Stefano je ''Nitra princlando''. En [[1018]] Stefano la 1-a kaj Boleslavo fermas pacon, per kiu finiĝas la pola superregado super Slovakio kaj per kio komenciĝis iom post ioma enmembrigado de Slovaka teritorio en Hungaran reĝlandon. Proksimume ĉirkaŭ la jaro [[1029]] Stefano sukcesis konkeri Nitran princlandon, per kio li propre reduktis la teritoriojn de Slovakio en malgrandajn memstarajn princlandojn, kiuj estis iom post iom enmembrigitaj en la hungaran ŝtaton. En la jaro [[1241]] [[tataroj]] invadis Hungaran reĝlandon. Post ilia foriro en [[1242]] restis kelkaj partoj de Slovakio komplete senhomaj kaj komenciĝis malsatmortado. Por ke pleniĝu la senhomaj regionoj, la hungara reĝo [[Béla la 1-a de Hungario|Belo la 4-a]] komencis inviti en Slovakion [[Germanio|germanajn]] koloniigistojn, kiuj alportis germanan rajton kaj ili komencis fondi novajn urbojn. Multaj lokoj ankaŭ ricevas urbajn privilegiojn (ekz. [[Zvolen]], [[Nitra (urbo)|Nitra]], [[Banská Bystrica]] ktp.). La reĝo, motivigita per la [[Mongolio|mongola]] invado, lasis ankaŭ en Slovakio konstrui ŝtonajn burgojn. La reĝa potenco post la invado estas en krizo: la reĝo havas sub sia rekta administrado nur parton de la teritorio. Kiam en la jaro [[1301]] mortas reĝo [[Andreo la 3-a (Hungario)|Andreo la 3-a]], formortas ankaŭ la dinastio de Arpadidoj. === [[Mateo Csák]] kaj Anĵuo-idoj === [[Dosiero:Oligarch domains 1301 1310.png|eta|250px]] [[Dosiero:Chronicon Pictum I Karoly Robert.jpg|dekstra|eta|160px|[[Karolo la 1-a (Hungario)]]]] Jam dum la lastaj Arpadidoj la potenco en la regiono venas en la manojn de grandpotenculoj. Kiam la arpadida dinastio formortis, la plej potenca el la grandpotenculoj estis Mateo Csák, kiu tenadis ĝis sia morto en la jaro [[1321]] en sia potenco la plimulton de slovaka teritorio. En la jaro [[1301]] li proponis al [[Venceslao la 2-a]], bohemia reĝo el dinastio de [[Premislidoj]], la hungaran tronon (kontraŭkandidato fariĝis [[Karolo la 1-a (Hungario)]] el dinastio de [[Anĵuo]], sed tiu estas devigita translasi la tronon), sed nur lia filo, [[Venceslao la 3-a]], surtroniĝos kiel Ladislao la 5-a. Tamen li ne atingas ĝeneralan agnoskon, kaj sur la tronon venas bavaria duko [[Otto la 3-a de Bavario]], kiu estas, por ŝanĝo, malliberigita far ribeluloj. Karlo la 1-a el Anjou havas do liberan vojon kaj en la jaro [[1308]]/[[1309]] li surtroniĝis. Oficiale, li fariĝis reĝo nur post la kronado en [[Székesfehérvár]] en la jaro [[1310]]. Sed Máté Csák komencis ribeli kontraŭ li ĝis la malvenko de la ribelemaj grandpotenculoj en la [[Batalo de Rozgony]] en [[1312]]. Post tiu batalo Karlo la 1-a komencis firmigi la reĝan potencon, li enpraktikigis firman monsistemon kaj daŭran imposton. Kiam li mortis en la jaro [[1342]], surtroniĝis lia filo [[Ludoviko la 1-a (Hungario)]], kiu havis certigita ankaŭ polan kronon per interkonsento, kiun fermis lia patro kun pola reĝo tri jarojn antaŭ sia morto. Dum lia regado Hungara reĝlando tralaboris sin en pozicion de eŭropa grandpotenco. En la jaro [[1370]] li estas elektita kiel pola reĝo. Post lia morto, fariĝas reĝino lia filino [[Maria (Hungario)]]. Venas batalo por [[politika potenco]] kaj por la hungara krono. Malgraŭ tio, kiel reĝo estas agnoskita en la jaro [[1387]] [[Sigismondo la 1-a]], ŝia edzo. === Diversaj dinastioj kaj Hunyadi-idoj === [[Dosiero:Matei Corvin Johannes de Thurocz f137.jpg|eta|200px|maldekstra|Bildigo de [[Matiaso la 1-a]] en laŭtempa kroniko]] Dum regado de [[Sigismondo la 1-a]] okazis denova malfortigo de la reĝa potenco (enpolitika disorganizo kaj eksteraj influoj). La reĝo batalas kontraŭ [[turkoj]] (en la jaro [[1396]] malvenkita en [[batalo de Nikopolo]]) kaj kontraŭ [[husmovado|husanoj]], kies revolucia movado trovis reeĥon en Slovakio en vicoj de urba malriĉularo kaj servutuloj. Li financis siajn militajn kampanjojn kontraŭ ili precipe el minado de multekostaj metaloj en Slovakio. Kiam li post 50 jaroj de sia regado mortas en la jaro [[1437]], surtroniĝas [[Albreĥto la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Albreĥto la 2-a]] de Habsburgo, edzo de lia filino. Sed li estas mortinta jam en la jaro [[1439]], kaj okazas batalo je la trono inter [[Vladislao la 1-a Jagello]] kaj [[Ladislao la 1-a]], filo de Albreĥto (defendanto de liaj interesoj estas ankaŭ [[Johano Jiskra]] (Brandýsa). En [[batalo de Varna]] en [[1444]] Vladislao falis kaj kiel la laŭleĝa reĝo estas agnoskita la juna Ladislao (administranto de la regiono estas elektita [[János Hunyadi]]). En Slovakio tiutempe agadas movado de fratetoj, disvastiganta ideojn de husanoj, agadanta en la teritorio de Slovakio ekde la jaro [[1451]] ĝis la jaro [[1467]], kiam estis konkerita ilia lasta tendaro. Post la morto de Ladislao en la jaro [[1457]] estis en [[1458]] surtronigita [[Matiaso la 1-a|Matiaso Hunyadi]] (Korvino), filo de János Hunyadi, la plej riĉa grandpotenculo en Hungara reĝlando. Kiel sian unuavican celon li destinis subpremon de la movado de fratetoj kaj jam en la jaro de sia kronado liaj soldataroj malvenkigis la fratetojn ĉe [[Balatono]]. Ilia lasta tendaro estis konkerita en [[1467]] en [[Veľké Kostoľany]]. En [[Bratislava]] li fondis en la jaro [[1465]] [[Academia Istropolitana|Universitaton Istropolitana]], la unuan universitaton en la teritorio de Slovakio. Korvino estis pretendanto de arto kaj klereco; li invitis en la reĝan kortegon sciencistojn el la tuta [[Eŭropo]], kaj dum<!--aŭ per?--> lia regado estas kunigita ankaŭ penetro de [[humanismo]] kaj [[renesanco]] en Hungaran reĝlandon. Li mortis en la jaro [[1490]], sed li postlasis post si nenian legitiman idon, nur eksteredzecan filon Johanon. === Jagellidoj === [[Dosiero:Vladislaus II. of Bohemia and Hungary.gif|eta|200px|dekstra|[[Vladislao la 2-a Jagello]]]] Sur la liberigita hungara trono eksidas Jagellidoj, ĉifoje pere de [[Vladislao la 2-a Jagello]] (inter ceteraj kandidatoj apartenis [[Johano Albreĥt]], la pli juna frato de Vladislao, [[Maksimiliano la 2-a (Sankta Romia Imperio)]], Johano, la eksteredzeca filo de Matiaso Korvino, [[Beatrico de Aragono]], vidvino post Matiaso) elektita far de hungara nobelaro, kiu esperis, ke li fariĝos libera ilo en iliaj manoj. Surtroniĝinte Vladislao devis konsenti kun kondiĉoj de la nobelaro, ke li nuligos la eksterordinaran imposton (enpraktikigita de Korvino) kaj ke li interkonsiliĝos pri ĉiuj gravaj demandoj kun reĝa konsilantaro. La malkontenta Johano Albreĥt invadis mallongtempe post la kronado de Vladislao en la orientan Slovakion, sed li estis far de reĝaj soldataroj malvenkita. Li klopodis la duanfojon akiri la tronon en la jaro [[1491]], pere de invado de norde. Denove li estis malvenkita, inter li kaj la reĝo estis fermita paco kaj Johano Albreĥt rezignis pri sia pretendo al la trono. Li devis aranĝi ankaŭ Maksmilianon, la romgermana imperiestro, kiu okupis ĉiujn hungarajn teritoriojn en [[Aŭstrio]] kaj elpelis de tie la hungarajn garnizonojn, kiuj estis tie jam de tempoj de Matiaso Korvino. Sed por plua decida bato li ne plu havis fortojn kaj ambaŭ regantoj interkonsentis pri reciproka sekvanteco de [[Habsburgoj]] kaj Jagellidoj, post kio Maksmiliano rezignis pri la pretendo al la trono. Vladislao ankoraŭ devis alfronti al ribelo de [[György Dózsa]], kies kaŭzo estis proklamo de [[krucmilito]] kontraŭ [[Osmanida imperio]]. La ribelo estis fine malvenkita kaj György Dózsa ŝtiparumita. Dum la ribelo kaj post ĝi mortis proksimume 50000 homoj kaj estis instalita la t.n. "dua servuteco". Vladislao mortis en la jaro [[1516]] kaj postlasis post si astronomian ŝuldon, sumanta je pli ol 400000 [[floreno]]j nur en Hungara reĝlando. (Vladislao estis ankaŭ la ĉeĥa reĝo.) Post lia morto surtroniĝis lia dekjara filo [[Ludoviko la 1-a Jagello|Ludoviko la 2-a]] La patro postlasis al li du disorganizitajn landojn, la altan ŝuldon kaj plie li devis alfronti ankaŭ al osmanida ekspansiemo. En la jaroj [[1525]] - [[1526]] li devas alfronti al kamparana ribelo kaj post ties subpremo al osmanida atako. En la fatala [[batalo de Mohács]] en la jaro [[1526]] la reĝa soldataro estas malvenkita (ankaŭ pro perfido de [[Johano la 1-a (Hungario)]], kiu onidire neagadante atendis la rezulton de la batalo ne interveninte en la batalojn). Reĝo Ludoviko mortis fuĝante; [[osmanidoj]] konkeris la tutan Malsupran landon. === Habsburgoj === {{Ĉefartikolo|Habsburgoj}} ==== Bataloj je la trono kaj la osmanida ekspansio ==== [[Dosiero:Hans Bocksberger der Aeltere 001.jpg|200px|eta|maldekstra|[[Ferdinando la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 1-a]]]] Post la morto de Ludoviko estis du kandidatoj por la trono, hungara magnato [[Johano la 1-a (Hungario)]] kaj aŭstria arkiduko [[Ferdinando la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 1-a]]. Parto de la nobelaro subtenis Johanon kaj la alia Ferdinandon, ambaŭ estis kronitaj, Johano Zápolya haste en la jaro [[1526]] kaj Ferdinando je du monatoj pli malfrue. Hungara reĝlando tiel havis du reĝojn kaj eksplodis intercivitana milito inter ambaŭ kandidatoj por la trono. Kiam la venko komencis kliniĝi al la flanko de Ferdinando, Johano Zápolya ne hezitis inviti por helpo osmanidojn, kiuj invadis en Hungaran reĝlandon en [[1529]] kaj konkeris la tutan Malsupran landon. Pro tiu ĉi paŝo propre Hungara reĝlando apartiĝis en tri partojn, nome: apartenaĵon de [[Osmana Imperio]], la mezan kaj sudokcidentan Hungaran reĝlandon regata de [[turkoj]], [[Transilvanio]]n de Zápolya (en la fakto osmanida protektorato) kaj la t.n. Reĝa Hungario, do Slovakio kaj [[Transdanubio]] (Ferdinando la 1-a). Per paco en [[Oradea|Várad]] el la jaro [[1538]] okazas interkonsento inter Ferdinando kaj Zápolya, laŭ kiu se mortos unu el ili sen idoj, la sekvantula rajto transiros al la alia. Sed post la morto de Zápolya, lia [[edzino]] [[Izabela (Hungario)]] igas kroni kiel reĝon lian filon [[Johano la 2-a (Hungario)]] kaj komenciĝis nova intercivitana milito (Johano la 2-a estas reĝo de orienta Hungara reĝlando). [[Bratislava|Pozsony]] en la jaro [[1536]] fariĝis [[ĉefurbo]] de Hungara reĝlando post okupo de [[Buda]], [[Esztergom]] kaj [[Székesfehérvár]]. En Hungaran reĝlandon denove invadis turkoj ([[1541]]) kaj ĉifoje ili ekloĝas tie por daŭre. [[Trnava]] en la jaro [[1543]] fariĝas sidejurbo de [[diocezo]] de Esztergom. Hungara reĝlando estas definitive apartigita en tri partojn, tio estas ankaŭ konfirmita en [[paco]] de [[Edirne|Drinapolo]] el la jaro [[1547]], laŭ kiu Ferdinando devigas sin pagi po 30000 [[dukato]]jn jare. Sed la paco ne daŭris longe, ĉar la Habsburgo provis konkeri Transilvanion, kvankam malsukcese. Parto de Slovakio estas sub rekta superregado de turkoj (parto de administra distrikto - "sanĝako"). Turkoj ofte entreprenas rabemajn ekskursojn en Slovakion, kelkaj vilaĝoj sur Hungaraj-Osmanidaj limoj devis pagi pagojn al ambaŭ flankoj, sekve de kio okazis senhomiĝo de la limregionoj. Plie, tra la tuta Slovakio disvastiĝas reformacia movado - [[luterano]]j, sed kritika politika situacio en Hungara reĝlando ne ebligas kontraŭreformaciajn movadojn. ==== Kontraŭhabsburgaj nobelaraj ribeloj ==== La hungara [[nobelo|nobelaro]] (plimulte [[protestantismo|protestantisma]]) estis malkontenta kun la konfiskadoj de ilia posedaĵo kaj plialtigo de impostoj flanke de [[Habsburgoj]]. Okazas kelke da ribeloj, dum kiuj okazas bataloj inter la hungara nobelaro kaj imperiestraj soldataroj. [[Dosiero:Stephan Bocskay.png|200px|eta|maldekstra|[[Stefano Bocskay]]]] En la jaro [[1604]] [[Stefano Bocskay]] komencas sur teritorio de Slovakio ribelon kontraŭ Habsburgoj. Pro tio li propre malfermas pordegon Hungaran reĝlandon al turkoj, kiuj sukcesas konkeri [[Esztergom]]-on kaj [[Peŝto]]n, la teritoriojn, kiujn ili antaŭe perdis. Bocskay okupis la tutan orientan Slovakion, kaj sia sidejo li faris [[Košice]]-on. Li fermis aliancon kun turkoj kaj kun ilia helpo kaj helpe de slovakaj nobeloj li konkeris teritoriojn sur la sudo de Slovakio. En la dua duono de la jaro [[1605]] li havis sub rego jam preskaŭ la tutan Slovakion, krom [[Bratislava]], la ĉefurbo de Hungara reĝlando. En novembro de la sama jaro la nobelaro jam komencis intertrakti pri paco kun Habsburgoj, ĉar la soldataroj de Bocskay komencis rabi en la regiono kaj ĉar ili timis, ke turkoj volos lasi la konkeritajn teritoriojn. Bocskay konsentis kun la paco timante, ke ili fermus la pacon sen li. En la jaro [[1606]] estis fermita la paco kaj al la nobelaro redonita parto de ties privilegioj. [[Dosiero:Gabriel Bethlen.jpg|eta|dekstra|200px|[[Gabrielo Bethlen]]]] Kiam en la jaro [[1618]] eksplodis la ĉeĥa nobelara [[ribelo]], eluzis tiu ĉi situacion Gabrielo Bethlen kaj kun sia armeo (kreita plimulte el [[hajduko]]j kaj [[Transilvanio|transilvaniaj]] [[sikulo]]j) li invadis en la orientan Slovakion. Li malvenkigis la reĝan soldataron kaj en [[1619]] li konkeris Košice-on. La armeo de Bethlen (tiutempe jam preskaŭ tridekdumila) marŝis tra sudo kaj mezo de Slovakio okcidenten, ĝi okupis [[Levice]]-on, [[Trnava]]-on kaj eĉ ankaŭ Pozsony-on, la ĉefurbon de Hungara reĝlando. Bethlen poste kuniĝis kun la ribelulaj ĉeĥaj nobeloj kaj komune ili antaŭenpaŝis al [[Vieno]]. Malhelpis lin en tio György Druget kun polaj [[lanco|lancistoj]], kiuj invadis sur la orientan Slovakion devigante tiel Bethlenon retiriĝi de Vieno. Poste li fermis dumtempe kun la hungara reĝo, [[Ferdinando la 2-a]], pacon. Renovigo de bataloj okazis en la dua duono de la jaro [[1620]], kiam ribeluloj okupis Nitra-on kaj forpuŝis atakon de la imperiestra armeo kontraŭ Bratislava. Habsburgoj povis post la forpuŝo de la ĉeĥa nobelaro en [[batalo sur Blanka Monto]] plene koncentrigi sin kontraŭ la ribelon en Slovakio. Bethlen iom post iom perdis Bratislavon, Trnavon, la tutan mezan Slovakion kaj li estis puŝita ĝis Košice. Bethlen tiam amasigis armeon kaj li ĝisiris ĝis [[Rimavská Sobota]]. Post plua malvenko de la imperiestra armeo en [[batalo ĉe Jalnej]] Bethlen povis denove konkeri Trnavon kaj Nitron. Per tiu ĉi konduto li klopodis atingi konvenajn kondiĉojn de paco kun Vieno, kion li fine ankaŭ sukcesis en la jaro [[1621]]/[[1622]] (Mikulova paco), sed li devis rezigni pri la konkeritaj teritorioj. La ribelo de Bethlen propre sekurigis militakiraĵojn de la ribelo de Bocskay. En la jaro [[1643]] eksplodis ribelo de [[György Rákóczi la 1-a]], kies celoj estis defendi eklezian liberecon de la hungara nobelaro kaj konfirmo de nobelaj privilegioj. Subtenata ĝi estis de turkoj. En la jaro [[1645]] finigis ĝin paco en [[Linz]]. En la unua duono de la [[17-a jarcento]] eksplodis ankaŭ popola ribelo, sed tiu iĝis kruele subpremita kaj partoprenintoj [[ekzekuto|ekzekutitaj]]. Komploto de nobelaj familioj kontraŭ la reganto en la jaro [[1669]] estas pro perfido malkaŝita, Habsburgoj plene likvidis la riĉajn familiojn, konfiskis ilian posedaĵon kaj la gvidintojn ili ekzekutis. En [[1678]] gvidanto de la ribeluloj fariĝis [[Emeriko Thököly]], kiu apogis sin je helpo de turkoj, kiuj en la jaro [[1683]] venis ĝis [[Vieno]], sed ili estis malvenkitaj (komenciĝis iompostioma forpuŝado de turkoj el Hungara reĝlando, definitive finita en la jaro [[1685]]), per kio propre falis ankaŭ la ribelo de Thököly. En la jaro [[1687]] okazis la t.n. "preŝova hombuĉado", kies organizinto estis generalo Caraffa. Tio estis propre ekzekuto de la ĉefaj gvidintoj de la ribelo, kiuj ne havis tempon por fuĝi kun turkoj. (Thököly fuĝis.) En la jaro [[1703]] eksplodis lasta kontraŭhabsburga ribelo, gvidata de [[Francisko Rákóczi la 2-a]]. Ĝi diferenciĝis de la ceteraj per tio, ke batalis en ĝi popolamasoj. Ĝi estis finita en la jaro [[1711]] per paco en [[Satu Mare]], kiu samtempe metis finon al ĉiuj kontraŭhabsburgaj ribeloj. ==== Periodo de reformacioj ==== [[Dosiero:Johann Gottfried Auerbach 004.jpg|eta|200px|maldekstra|[[Karolo la 6-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 6-a]]]] Post la [[Paco de Satu Mare]] la ekonomio, dezertiĝinta post la jaroj de la ribeloj, komenciĝis renoviĝi ankaŭ la teritorio de slovakoj: komenciĝis aperi unuaj manufakturoj ([[Šaštín]], [[Holíč]]), denove komenciĝas minista produktado (en la jaro [[1770]] estis fondita Minista akademio en [[Banská Štiavnica]] (Selmecbánya), la unua altlernejo de tiu ĉi tipo en la mondo). La slovaka publiko ĝis nun agadis en pli malgrandaj, neorganizitaj grupoj, en la [[18-a jarcento]] ĝi komenciĝas pli karakterize politike unuiĝi. Post la Paco de Satu Mare la reĝo de la Hungara reĝlando fariĝis [[Karolo la 6-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 6-a]]. Ĉar li havis nenian laŭleĝan viran idon, nur filinon, eldonis Karolo la 6-a en [[1713]] [[pragma sankcio|pragman sankcion]], kiu certigis heredecon de la krono ankaŭ laŭ virina linio. Inter unuaj signoj de la nova nacieca pripensado de slovakoj apartenas ankaŭ Analogio de [[Ján B. Magin]], la unua defendo de slovakoj kontraŭ insultado flanke de hungaroj, eldonita en la jaro [[1728]]. [[Dosiero:Kaiserin Maria Theresia (HRR).jpg|eta|200px|[[Maria Teresia]]]] Post morto de Karolo en [[1740]] surtroniĝas lia filino [[Maria Teresia]]. Jam dekomence de sia regado ŝi devis obei<!-- aŭ eble ''aranĝi plenumon de'' Ĉu mi miskomprenas la celatan signifon? "aranĝi" povas signifi "krei"--> postulojn de aliaj eŭropaj grandpotencoj, prusia reĝo [[Frederiko la 2-a]] eldiris pretendon al [[Silezio]] kaj poste li ekatakis kaj konkeris ĝin ([[1740]]/[[1741]]). Ankaŭ francoj, subtenataj de [[Bavario|bavaroj]] kaj [[Saksio|saksoj]] konkeris [[Bohemio]]n kaj bavarian princon [[Karolo la 7-a (Sankta Romia Imperio)|Karolon Albreĥton]] ili proklamis Bohemia reĝo. Militoj je aŭstria heredeco daŭris ĝis la jaro [[1748]]. Perdo de Silezio poste konfirmiĝis ankaŭ en la [[Sepjara milito]] ([[1756]] - [[1763]]). Post la militoj [[Maria Teresia]] venis al la konkludo, ke persoldate kaj ekonomie la malforta Hungara reĝlando bezonas reformaciojn (en kio helpis ŝin multaj sciencistoj kaj kleruloj, inter aliaj ankaŭ slovakoj [[Matej Bel]] kaj [[Adam František Kollár]]). Ŝi reformis armeon; ĉiuj komandantoj devis interkonatiĝi kun modernaj armeaj praktikoj. Ŝi fondis manufakturojn, kelke ankaŭ en la teritorio de la nuna Slovakio (Šaštín, Halič, Holíč). En agrikulturo, ŝi subtenis kulturadon de novaj produktoj. Ŝi reformis ankaŭ jurisdikcion, ŝi moderigis kelkajn punojn kaj akceptis principon, ke ĉiuj civitanoj estas antaŭ juĝo formale egalrajtaj. En la jaro [[1767]] ŝi eldonas la t.n. "terezianan urbarion", urban regularon, kiu reguligis servutulajn interrilatojn (la urbarioj estis skribataj en la lingvo de popolo, do en Slovakio slovake). La reformacio de lernejaferoj - ''[[Ratio educationis]]'', metis bazojn de pli progresintaj lernajaferoj. Ekde la jaro [[1765]] estis [[Jozefo la 2-a]], filo de Maria, ŝia kunreganto. Jozefo la 2-a surtroniĝis post la morto de la patrino en la jaro [[1780]] kaj li daŭrigis la reformaciadon de Hungara reĝlando. En la jaro [[1781]] li eldonas la t.n. "tolereman patenton", per kiu li donis al protestantoj kaj aliaj nekatolikaj konfesioj certajn ekleziajn liberecojn. En la jaro [[1785]] li nuligis ĉefurban administradon anstataŭigante ĝin per dek ŝtataj distriktoj, li transŝovis multajn centrajn hungarajn oficejojn el la Nord- Hungario (la nuna Slovakio) en Budenon kaj nuligis servutecon en Hungara reĝlando (en 1781 en Bohemio). Kelke da monatoj antaŭ sia morto li estis devigita revoki ĉiujn reformaciojn, krom la tolereman patenton kaj la nuligon de servuteco. Li mortis en la jaro [[1790]]. ==== Slovaka nacia renaskiĝo ==== {{Ĉefartikolo|Slovaka nacia renaskiĝo}} Procedo de formado de la slovaka nacio spertas eksterordinare malfacilan pason (subpremo flanke de la hungara nobelaro, la hungara nacionalismo kaj reprezalioj sur la teritorio de Slovakio). Defendanto de la slovakaj rajtoj fariĝas inteligentularo, ĉefe pastra. Inter ĉefaj celoj apartenis precipe leĝigo de la literatura [[slovaka lingvo]]. La unuan impulson faris katolika paroĥestro [[Jozef Ignác Bajza]], kiu verkis la unuan romanon en la slovaka ''René mládenca príhody a skúsenosti'' el la jaro [[1783]]. Sed lia lingva formo ne estis fiksa kaj lia sistemo do ne trovis sekvantojn. La renaskiĝintoj estis en tiu ĉi periodo apartigitaj en du fluojn: en katolikojn (frunte kun [[Anton Bernolák]], pluaj samideanoj Jozef Ignác Bajza, [[Juraj Fándly]] kaj [[Ján Hollý]] kaj evangeliistojn (ĉefreprezentantoj [[Ján Kollár]], [[Pavel Jozef Šafárik]]), kiuj rifuzis la leĝigon de la slovaka literatura lingvo, ili kontraŭe estis defendantoj de biblia [[ĉeĥa lingvo]] kaj unueco de ĉeĥoj kaj slovakoj. La katolikoj (nomataj ankaŭ bernolákidoj) havis opinion, ke slovakoj estas origina nacio bezonantaj la propran lingvon. Anton Bernolák kodifis en [[1787]] la literaturan slovakan lingvon (nomata bernolák-lingvo, fondita surbaze de okcidentslovaka dialekto). En la jaro [[1792]] bernolákidoj fondis en [[Trnava (Trnava)|Trnava]] Slovakan kleran lernantaron, kaj asocion, kiu asociis samideanojn de la bernolák-lingvo en la tuta Slovakio eldonante librojn en tiu ĉi lingvo. == Ĉeĥoslovakio == {{Ĉefartikolo|Ĉeĥoslovakio|Tomáš Garrigue Masaryk|Edvard Beneš|Milan Rastislav Štefánik|Kroniko de la fortikigado de Ĉeĥoslovakio}} [[Dosiero:Czechoslovakia01.png|eta|200px|dekstra|Ĉeĥoslovakio en la intermilita periodo]] [[Dosiero:Tomáš G Masaryk1918.jpg|eta|200px|maldekstra|[[Tomáš Garrigue Masaryk]]]] En la jaro [[1918]] Slovakio fariĝis parto de [[Ĉeĥoslovakio]]. La unua prezidento de la lando fariĝis la [[14-an de novembro]] [[1918]] [[Tomáš Garrigue Masaryk]]. La saman tagon estiĝis ankaŭ Ministerio kun plena povo por administrado de Slovakio. La slovaka dumtempa registaro unue havis sidejon en [[Skalica]], poste en [[Žilina (Žilina)|Žilina]] kaj ekde la [[4-a de februaro]] [[1919]] en [[Bratislava]]. Bratislava tiam fariĝis ĉefurbo de Slovakio. [[Konstitucio de Ĉeĥoslovakio]] estis aprobita la [[29-an de februaro]] [[1920]]; ties bazoj estis la franca (el la jaro [[1795]]) kaj la usona konstitucioj. Leĝdonan povon prezentis Nacia Asembleo, kiu havis du [[ĉambro]]jn. Dum ĥaoso, kiu sekvis post la disfalo de [[Aŭstrio-Hungario]], por mallonga tempo ekzistis sur parto de la slovaka teritorio la t.n. [[Slovaka Respubliko de Konsilantaroj]] kun sidejo en [[Prešov]]. Sed ĝi estis tamen eksportita el la komunisma Hungario. Laŭ teorio de [[ĉeĥoslovakismo]] en la lando ekzistis nur ĉeĥoslovaka nacieco. Slovakoj estis konsiderataj nur kiel parencoj kun propra dialekto. La ĉeĥoslovakismo mem estis konstruita nur tial, ke ĉeĥoj kaj slovakoj estu pli nombraj ol germanoj. Slovakoj kreis plimulton nur sur la teritorio de Slovakio, kie ili kiomis preskaŭ tri kvaronojn de la loĝantaro. [[Dosiero:Milan Rastislav Štefánik.jpg|eta|200px|dekstra|[[Milan Rastislav Štefánik]]]] La enmembrigo en la ligon kun ĉeĥoj havis por slovakoj longampleksajn pozitivajn sekvojn. Komenciĝis kompleksa regenerado elflanke de politiko, kulturo kaj klereco. En la jaro [[1919]] estiĝis [[Universitato Komenský]] en Bratislava, kiu havis por la evoluo de klereco en la slovaka teritorio grandan signifon. En [[1922]] oni leĝigis devigan 8-jaran lernejan vizitadon. Ekde [[1926]] elsendis ankaŭ [[Slovaka radio]]. En la lando denove komencis libere agadi partioj, kiuj estis dum la [[unua mondmilito]] pasivaj. Sed la ekonomion de la lando karakterize trafis konkurenco de pli progresinta ĉeĥa industrio, kontraŭ kiu multaj fabrikoj sur la teritorio de Slovakio ne kapablis rivali. Simile tragikajn sekvojn havis [[ekonomia krizo|ekonomiaj krizoj]]. La unua venis post la fino de la unua mondmilito en la jaroj [[1921]] ĝis [[1923]]. La monda ekonomia krizo trafis la landon en la jaroj [[1929]] ĝis [[1933]]. Kun malkontentiga vivnivelo rekte koneksis ankaŭ elmigrado. Ĝis la jaro [[1937]] ellandiĝis ĝis transmarejo 104.000 personojn. [[Dosiero:Edvard Beneš.jpg|eta|200px|maldekstra|[[Edvard Beneš]]]] Ekde duono de la [[1930-aj jaroj|30-aj jaroj]] Slovakio komenciĝis troviĝi en tre komplika eksterlanda-politika situacio. Komenciĝis montriĝi malavantaĝoj de ties unuflanka orientado al [[Francio]]. La efikivo de la [[Malgranda interkonsento]], pri kiu grandamplekse konfidis eksterlanda politiko, komenciĝis malfortiĝi. Sed mano en mano kun tio komencis kreski la potenco kaj politikaj ambicioj de [[Germanio]] kaj [[Italio]]. Pro timoj antaŭ la germana agresio komenciĝis sur la ĉeĥa-germana limo konstruado de [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|limregionaj fortikaĵoj]]. [[Hitler]] dume klopodis internacie izoli [[Ĉeĥoslovakio]]n kiel sian danĝeran najbaron. Li eluzis dum tio la teritoriajn postulojn de [[Hungario]] sur la suda parto de la teritorio de [[Slovakio]], grandamplekse enloĝataj de hungaroj, kaj parte ankaŭ pretendojn de [[Pollando]]. Germanoj ankaŭ sekrete subtenis aŭtonomiajn klopodojn de kelkaj slovakaj politikaj partioj. Ĉeĥoslovakio havis krom kontraktoj kun [[Rumanio]] kaj [[Jugoslavio]] ankaŭ interkonsenton kun Francio kaj [[Sovetunio]], kiun ĝi subskribis en majo de [[1935]]. La preparojn por la defendo karakterize malfaciligis [[anekso]] de [[Aŭstrio]] la [[12-an de marto]] [[1938]]. La [[24-an de aprilo]] [[1938]] kunvenis [[Sudetgermana partio]] en [[Karlovy Vary]] postulante ŝanĝi la [[Bohemio|bohemiajn]] kaj la [[Moravio|moraviajn]] limregionojn en memstaran regionon, kiun administrus sudetgermana flanko. En majo pornaziaj anoj de la germana minoritato kaŭzis sur tiu ĉi teritorio maltrankvilojn kaj la ĉeĥoslovaka registaro estis devigita proklami [[mobilizo]]n. Post aktivigo de la armeo la malkontentaj [[Sudetoj|sudetaj]] germanoj retiriĝis. En Ĉeĥoslovakion estis sendita, por taksi la situacion, [[Walter Leslie Runciman]], la konata angla germanofilo, kies pli posta raporto sendita al [[Neville Chamberlain]] parolis pri maljustaĵoj krimataj je sudetgermana flanko. Post nelonge Chamberlain renkontiĝis kun Hitler kaj proklamis, ke li, Chamberlain, ne havas pretekstojn kontraŭ rezigno de la ĉeĥa limregiono al Germanio. === Munkena interkonsento kaj Viena arbitracio === {{Ĉefartikolo|Munkena interkonsento|Viena arbitracio|Emil Hácha|Protektorato Bohemio kaj Moravio|Karpata Rutenio}} La [[29-an de septembro]] [[1938]] en [[Munkeno]] renkontiĝis reprezentantoj de [[Germanio]] ([[Adolf Hitler]]), [[Italio]] ([[Benito Mussolini]]), [[Granda Britio]] ([[Neville Chamberlain]]) kaj [[Francio]] ([[Édouard Daladier]]), kie ili decidis pri la cedigo de la limregionaj regionoj de [[Bohemio]] kaj [[Moravio]] al Germanio. En la konferenco ili plu decidis, ke Ĉeĥoslovakio rezignu al [[Pollando]] [[Český Těšín|regionon de Český Těšín]] kaj al [[Hungario]] la sudajn regionojn de Slovakio. La sekvantan tagon la ĉeĥoslovaka registaro subiĝis al tiu ĉi diktato kaj plenumis ĝin. Okaze de armita rezisto la plej grandaj aliancanoj de Ĉeĥoslovakio (escepte de Sovetunio) donus nenian helpon. En la sama tempo postulis reprezentantoj de [[Slovaka popola partio de Hlinka]] proklamon de aŭtonomio; al tio aliĝis iom post iom ankaŭ pluaj politikaj partioj, kaj kulminis tiel klopodoj de multaj slovakaj politikistoj por pli granda mezuro de la [[aŭtonomio]] por Slovakio. Ili proklamis la aŭtonomion la [[6-an de oktobro]] [[1938]] en [[Žilina (Žilina)|Žilina]]. La registaro en [[Prago]] aprobis tiujn ĉi postulojn kaj kiel prezidanto de la aŭtonomia registaro ĝi nomis [[Jozef Tiso|Jozefon Tison]]. [[Dosiero:Slovakia borderHungary.png|200px|dekstra|eta|Slovakio post la Unua Viena arbitracio]] La [[2-an de novembro]] [[1938]] okazis [[Viena arbitracio|La unua viena arbitracio]], en kiu triaj landoj decidis, ke la teritorioj sur la sudo de Slovakio, inkluzive de [[Košice]] kaj parto de [[Karpata Rutenio]] falu al [[Hungario]]. La [[Tria regno]] alligis al si [[Petržalka]]-on kaj [[Devín]]-on. [[Pollando]] akiris [[Český Těšín|regionon de Český Těšín]]. La [[13-an de marto]] [[1939]] [[Hitler]] starigis antaŭ la invitita [[Jozef Tiso]] du alternativojn pri la estonteco de Slovakio. Unu parolis pri apartigo inter [[Pollando]] kaj [[Hungario]], la alia pri estiĝo de nova Slovaka memstara ŝtato, kiu estus plene subigita al Germanio. Do Tiso tiel elektis la malpli grandan malbonon kaj tuj la sekvantan tagon - la [[14-an de marto]] [[1939]] — iĝis proklamita Slovaka ŝtato, kiu laŭ pli posta Konstitucio de Slovakio nomiĝis [[Slovaka ŝtato|La Unua Slovaka ŝtato]]. La [[15-an de marto]] [[1939]] Hitler proklamis post la okupo de la resto de Bohemio kaj Moravio [[Protektorato Bohemio kaj Moravio|Protektoraton Bohemnio kaj Moravio]]. == Periodo de la dua mondmilito == === La Unua slovaka respubliko === {{Ĉefartikolo|Slovaka ŝtato|Jozef Tiso}} [[Dosiero:Jozef Tiso.jpg|eta|200px|[[Jozef Tiso]], prezidento de la Unua slovaka respubliko]] Ekde la [[23-a de julio]] [[1939]] Slovaka ŝtato nomiĝis Slovaka respubliko. La landon iom post iom agnoskis 27 ŝtatoj. Por ekstere ja la [[Slovaka ŝtato|Unua slovaka respubliko]] havis signojn de suverena ŝtato, sed ties suvereneco estis dekomence limigita per dependeco je Germanio. La [[29-an de marto]] [[1939]] estis subskribita kontrakto pri ŝirma interrilato inter [[Tria regno]] kaj [[Slovaka ŝtato]]. Slovaka respubliko estis malfermita diktaturo, kiu dekomence de sia ekzistado allasis ekzistadon sole de unu politika partio - [[Slovaka popola partio de Hlinka]] kaj unusolan eksterlanda-politikan linion - la respektadon kaj sekvadon de Germanio. La nova konstitucio, leĝoj kaj ordonoj de oficejoj likvidis demokratajn liberecojn de la premunkena respubliko kiel la liberecoj de presaro, amasigado kaj sinorganizado. Al la Slovaka popola partio de Hlinka estis subigitaj ankaŭ duonarmeaj organizoj kiel [[Gvardio de Hlinka]], kiuj havis en la lando gravajn defendajn, [[polico|policajn]] kaj politikajn funkciojn. Pri la konvena edukado de junularo en spirito de Slovaka popola partio de Hlinka "zorgis" [[Junularo de Hlinka]]. En la ekonomio venis armilprodukta konjunkturo, kiu donis je dispono al Germanio en la praktiko la plenan industrion. En Slovakio oni fabrikis [[afusto]]jn de [[kanono]]j, man-[[armilo]]jn, [[kasko]]jn, partojn de [[torpedo]]j, [[periskopo]]jn samkiel aliajn multajn pluajn konsisterojn de armiloj aŭ armilekipaĵaro. La armilindustrio koncentriĝis en regionon de [[Považská Bystrica]] kaj en [[Dubnica nad Váhom]]. En junio de [[1941]] la registaro en [[Bratislava]] konsentis kun aliĝo de Slovakio en [[Granda patriota milito|milito kontraŭ Sovetunio]], kien ĝi baldaŭ sendis du armeajn diviziojn. La unuaj bataloj kontraŭ [[Ruĝa Armeo]] okazis apud [[Lipovica]]. Laŭ modelo de Germanio oni komencis persekutadon de [[judoj|judaj civitanoj]], oni punis kian ajn {{N|intima rilato}} de [[arjo]] kun [[judoj]], estis malpermesitaj vizitadoj, al judoj estis ordonite porti flavajn stelojn. La leĝoj ankaŭ malpermesis al judoj loĝi en ĉefaj stratoj de urboj, iradi en kafejojn, [[kino|kinejojn]], [[teatro]]jn, proprumi [[telefono]]n aŭ [[fotoaparato|fotografiajn aparatojn]]. Ili povis eliradi en la straton kaj moviĝadi tie nur en destinita tempo. Ekde la jaro [[1941]] oni komencis establi judajn [[geto]]jn. La [[25-an de marto]] [[1942]] forveturis el [[Poprad]] la unua transporto ĝis [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Oświęcim]]. Ĝis oktobro de [[1942]] estis el Slovakio perforte ellandigitaj 57 600 judoj. === Supozoj por ribelo === La agado de la registaro frunte kun Slovaka popola partio de Hlinka kaŭzis reziston ĉe granda parto de la loĝantaro. La forta demokratia kaj la ĉeĥoslovaka sentado elinter de organoj de ŝtata povo konservis precipe la armeo kaj ĉefe granda parto de konscia [[oficiro|oficira]] korpuso. Sed en la orienta batalfronto multiĝis [[dizerto|dizertadoj]] de la slovakaj [[soldato]]j al [[Ruĝa Armeo]]. Unu el la plej grandaj transiroj estas okazanta la [[30-an de oktobro]] [[1943]] apud [[Melitopolo]], kie transkuris al la soveta flanko 2000 slovakaj soldatoj. Multe da soldatoj jam antaŭ longe komprenis, ke ili staras je malĝusta flanko, kreskis ankaŭ kunsento kun simplaj loĝantoj de [[Sovetunio]], kiuj en la kruelaj militaj tempoj troviĝis sub la germana superregado. La soldatoj ĝenerale kondamnis la kruelan konduton de la germanaj okupaciaj taĉmentoj sur tiuj ĉi teritorioj. La kreskantaj malsukcesoj de la germanaj soldataroj, precipe en [[batalo ĉe Stalingrado]] kaj ĉe [[batalo de Kursko|Kursko]] konfirmis multajn slovakajn oficiroj, ke Germanio estos foje malvenkita. Kiam en la jaro [[1944]] la batalfronto komencis alproksimiĝis al la slovakaj limoj, konspirantoj jam gvidis intensivajn preparojn por transiro de la slovaka armeo al flanko de Aliancanoj kaj ankaŭ por helpi Ruĝan Armeon dum trairo tra la slovaka teritorio. Kiel komandanto de la preparoj por la ribelo estis elektita [[subkolonelo]] [[Ján Golian]], kiu koncentris ĉirkaŭ si antifaŝisme priprensantajn oficirojn. Tiel li komune kun kontraŭleĝa rezistmovado preparis planon, en kiu taĉmentoj kun forto de du [[divizio]]j tenantaj regionojn de [[Karpatoj|karpataj]] [[trapasejo]]j nordoriente en la lando, interkontaktiĝinte kun la sovetaj soldataroj, estis transkurontaj al la flanko de Ruĝa Armeo. Sed en Slovakio kun la proksimiĝanta batalfronto komenciĝis pligrandiĝi aktivecoj de [[partizano|partizanaj]] trupoj. Partoj el ili estis sovetaj partizanaj trupoj moviĝantaj malantaŭ la germana batalfronto, kiuj transpaŝis la slovakan teritorion el [[Ukrainio]] kaj [[Pollando]]. Aliaj estis organizitaj far de slovakaj antifaŝistoj aŭ oficiroj, kiuj dizertis el la [[Slovaka armeo]], en aŭgusto de [[1944]] estis aktivigitaj en la meza Slovakio ankaŭ organizintoj de la partizana batalo el Ĉefstabo de la partizanaj trupoj el [[Kievo]]. Tiuj ĉi grupoj komencis jam en aŭgusto gvidi batalojn kontraŭ popola reĝimo samkiel kontraŭ germanaj soldataroj, kiuj troviĝis en la teritorio de Slovakio. Ili ekprovokis tiel intervenon de la germanaj fortoj. === Slovaka nacia ribelo === {{Ĉefartikolo|Slovaka nacia ribelo|Karpata-dukla operaco}} [[Dosiero:Jan Golian.jpg|eta|200px|dekstra|[[Ján Golian]], organizinto kaj signifa reprezentanto de [[Slovaka nacia ribelo]]]] La [[29-an de aŭgusto]] [[1944]] granda parto de la slovaka armeo stariĝis kontraŭ la eniro de germanaj taĉmentoj sur la teritorion de Slovakio kaj komencis anticipe preparitan krizan varianton de la ribelo. Ties organizintoj mem taksis, ke dum tiaj ĉi cirkonstancoj ili sukcesos en la kompakta batalfronto defendi sin maksimume 14 tagojn. Oni ne sukcesis sufiĉe ĝustatempe informi Ruĝan Armeon pri la planoj de la ribeluloj kaj tiel do ne estis harmoniigita ilia reciproka kunlaboro. Rilate al la nefinitaj preparoj, precipe en la orienta Slovakio, eksplodis ĥaoso. [[Viliam Talský]], kiu estis transprenonta komandadon de tiuj ĉi du divizioj kaj certigonta tiel la plej principan parton de la ribelo, ne priregis la situacion. La taĉmentoj estis du tagojn lasitaj en neagado kaj sekve ties komandanto foriris kun slovakaj pilotoj al pola teritorio. La taĉmentojn sen komandado germanoj [[Operaco Kartoffelernte|sukcesis malarmigi]]. Sed la ribelula armeo efike formiĝis en la meza Slovakio. La centro de la ribelo fariĝis [[Banská Bystrica]]. La ribeluloj provis defendi gravajn alireblajn direktojn en la valo de riveroj [[Váh]] kaj [[Hron]], sed iom post iom ili estis forpuŝataj. Mankis al ili precipe peza armilekipaĵaro kaj [[kontraŭtanka armilo|kontraŭtankaj armiloj]], per kiuj ili povus starigi kontraŭ la germanaj soldataroj subtenataj per kirasita tekniko. Sekve de la manko de armiloj ne eblis krei rezervistarojn kaj rezervojn, kiuj alternigus pro bataloj elĉerpintajn taĉmentojn, kies sekvo okazis falo de [[moralo]] kaj elĉerpiĝo de la soldatoj en la batalfronto. Sed la [[1-a ĉeĥoslovaka armeo en Slovakio]] defendis sin en koneksaj batalfrontoj plenajn du monatojn, kiam la germanaj taĉmentoj sukcesis forŝovi ĝin en montarojn. La [[28-an de oktobro]] [[1944]] generalo [[Rudolf Viest]] eldonis en [[Donovaly]] ordonon por transiro de la armeo je partizana maniero de batalo. Sed la armeo troviĝis en disfalo, ne plu estis kuniĝo kun pluraj taĉmentoj kaj do en la montarojn kvazaŭ partizanoj foriris proksimume duono de la soldataro. Multe da soldatoj ekkredis al mensogaj proklamoj de prezidento [[Jozef Tiso|Tiso]], ke okaze, ke la soldatoj kapitulacos en la manojn de germanoj, ili estos bone traktataj. Sed multaj estis internigitaj aŭ malliberigitaj. Kaj la partizana batalo daŭrigis ĝis liberigo far de [[Ruĝa Armeo]]. Ruĝa Armeo por subteni la ribelulojn komencis [[Karpata-dukla operaco|Karpata-duklan operacon]], unu el la plej grandaj montaraj operacoj de la milito. Ĝi kontribuis ankaŭ parton de la ĉeĥoslovaka soldataro en Sovetunio, precipe la [[Unua ĉeĥoslovaka memstara persekutiga aviadila regimento|persekutigan regimenton]] kaj la [[2-a ĉeĥoslovaka paraŝutista brigado en Sovetunio|2-an paraŝutistan brigadon]], kiuj operacis el la ribelula teritorio. Sed ilia agado kaj transŝovoj estis malfaciligita pro malbona [[aŭtuno|aŭtuna]] vetero. Kaj ili jam ne povis malebligi la plenan malsukceson de la ribelo. === Liberigo de Slovakio === Slovakion liberigis: la 2-a ukrainia batalfronto de generalo [[Rodion Malinovskij|Malinovskij]], la 4-a ukrainia batalfronto de generalo [[Andrej Jeremenko|Jeremenko]], la 1-a kaj la 4-a rumana armeo samkiel ankaŭ la 1-a ĉeĥoslovaka armea korpuso en Sovetunio. Senpardonaj bataloj okazis precipe en [[Dukla montpasejo]], ĉe [[Liptovský Mikuláš]], sude de Slovakio ĉe [[Šahy]], [[Levice]] kaj [[Štúrovo]]. La unua liberigita vilaĝo en la orienta Slovakio estis [[Kalinov (distrikto Medzilaborce)|Kalinov]] (la [[21-an de septembro]] [[1944]]). La [[19-an de januaro]] [[1945]] estis liberigita [[Košice]], [[Bratislava]] estis liberigita la [[4-an de aprilo]] [[1945]]. La saman tagon estis proklamita [[Košica registara programo]]. Lastaj germanaj taĉmentoj sur la teritorio de Slovakio estis likviditaj antaŭ<!-- aŭ ''nepost''. Al <u>mi</u> ''estis likviditaj ĝis'' sugestas, ke likviditeco daŭris ĝis la 1a de majo kaj tiam ĉesis. ;-)--> la [[1-a de majo]] [[1945]]. Dum la liberigado de Ĉeĥoslovakio falis proksimume 170 000 sovetaj soldatoj. == La postmilita Ĉeĥoslovakio == [[Dosiero:Slovakia borders1947.png|200px|dekstra|eta|Ŝanĝoj de teritorio de Slovakio post la dua mondmilito]] Post la liberigo far de [[Ruĝa Armeo]] (sudokcidentan [[Bohemio]]n liberigis [[Usono|usonaj]] soldatoj) kaj fino de la [[dua mondmilito]] la renovigita [[Ĉeĥoslovakio]] estis en siaj antaŭmilitaj limoj kun tio, ke [[Sovetunio]] ekokupis (oficiale ricevis) [[Karpata Rutenio|Karpatan Rutenion]] kaj hungaraj vilaĝoj [[Jarovce]], [[Rusovce]] kaj [[Čunovo]] falis al Ĉeĥoslovakio. Signifan parton en batalo kontraŭ [[faŝismo]] havis ankaŭ [[komunismo|komunista]] partio, kies prestiĝo karakterize kreskis. Granda nombro de loĝantaro ankaŭ komencis simpatii kun Sovetunio. La lando tiel venis por longaj jaroj ([[1945]] - [[1989]]) en sferon de [[Sovetunio|soveta]] influo. El [[Ĉeĥio]] estis surbaze de [[Postupima konferenco]] deportita germana loĝantaro, germanoj el Slovakio estis pligrande ofte evakuitaj jam antaŭ la fino de la milito kaj nur malgranda parto deportita post la milito. Germanoj, kiuj kunlaboris kun la rezistmovado aŭ kun la partizanoj, plimulte ne estis deportitaj. Se la grandpotencoj ne permesis similan procedon kiel okaze de germanoj ankaŭ por hungaroj, okazis en la jaro [[1946]] interkonsento inter [[Hungario]] kaj [[Slovakio]] je interŝanĝo de loĝantaro kaj solvo de minoritata demando. La landoj reciproke interŝanĝis proksimume 50 000 loĝantojn. === Veno de komunismo === {{Ĉefartikolo|Edvard Beneš|Klement Gottwald}} En la jaro [[1946]] okazis la unuaj postmilitaj demokratiaj [[baloto]]j. En Slovakio ricevis plej multe da voĉoj 2 partioj - Demokrata partio, kiu en Slovakio gajnis kaj Komunista partio, kiu havis malpli multe da voĉoj. En la jaro [[1947]] estis, sekve de granda malseka vetero, malbona rikolto, kio kaŭzis ondon de malkontenteco. La komunistoj kaj demokratoj reciproke kulpigis sin pro problemoj dum solvado de la situacio. Ĉeĥoslovakio tiutempe, je insistado de Sovetunio, rifuzis [[plano Marshall|planon Marshall]]. Sovetunio devligis sin pro tio helpi Ĉeĥoslovakion liverante grenon je konto de propra loĝantaro. En februaro de [[1948]] okazis registara krizo. La [[20-an de februaro]] demisiis ministroj de socialisma, popola kaj demokrata partioj, kiam komunistoj onidire rompis ĉiujn interkonsentojn. Sed tiuj ĉi ministroj supozis, ke [[Edvard Beneš]] ne akceptos iliajn demisiojn. Komunistoj tiutempe organizis en [[Prago]] prem-manifestaciojn de laboristoj, kaj Beneš tiel subpreme akceptis la demisiojn. La [[25-an de februaro]] [[1948]] li sekve nomis novan registaron, en kiu superis komunistoj. La [[9-an de majo]] [[1948]] estis akceptita nova konstitucio kaj baldaŭ, post la morto de Beneš, la nova prezidento fariĝis [[Klement Gottwald]]. Ekde la jaro [[1948]] Ĉeĥoslovakio fariĝis [[komunismo|komunisma]] [[totalismo|totalisma]] ŝtato, karakteriza pro subpremado de [[demokratio]], pro relativa ekonomia malfruiĝo rilate al nekomunismaj landoj, pro subtenado de [[ateismo]] kaj pro forta influo de [[Sovetunio]] en la ŝtato. Venis periodo de politikaj procesoj (ekzemple kontraŭ [[Rudolf Slánský]], [[Vladimír Clementis]], [[Heliodor Píka]]), sed ankaŭ persekutado de [[eklezio]]j kaj malfermado de [[monaĥejo]]j. ([http://eo.wikipedia.org/wiki/B%C3%ADl%C3%A1_Voda Monaĥinoj estis transveturigitaj en tiun lokon, tiam ĉeĥoslovaka].) Post morto de [[Stalin]] kaj ankaŭ de Klement Gottwald la persekutado de nekonvenaj personoj por la reĝimo moderiĝis, sed ĝi ne ĉesis. La [[11-an de julio]] [[1960]] estis aprobita nova konstitucio, kiu enkankris<!--Ĉu tajperaro? Mia PIV estas de 1970.-->, ke en Ĉeĥoslovakio venkos [[socialismo]]. Oni deklaris ankaŭ ŝanĝon de nomo el Ĉeĥoslovaka respubliko (ĈSR) je [[Ĉeĥoslovaka Socialisma Respubliko|Ĉeĥoslovaka socialisma respubliko]] (ĈSSR). === Praga printempo === {{Ĉefartikolo|Praga printempo 1968|Ludvík Svoboda}} En la [[1960-aj jaroj|60-aj jaroj]] en la tuta Eŭropo kaj ankaŭ en la mondo okazis kulturaj kaj politikaj ŝanĝoj. Tiu ĉi periodo procezis en signo de liberigado de streĉo. Tiuj ĉi influoj montriĝis ankaŭ en la socialismaj landoj post la morto de [[Stalin]] fine de la [[1950-aj jaroj|50-aj jaroj]]. En la komunismaj landoj tiu ĉi procezo ekstartis verŝajne subpremo de [[Hungara revolucio de 1956|ribelo en Hungario]]. Sed prezidento de ĈSSR kaj samtempe la unua sekretario de la centra komitato de komunista partio estis jam ekde la jaro [[1957]] [[Antonín Novotný]], kiu akre defendis sin kontraŭ klopodoj pri liberigo de la socio. Fine de la jaro [[1967]] kunvenis la Centra komitato de Komunista partio de Ĉeĥoslovakio (CK KPĈ), pli granda parto de membroj prezentiĝis kun kritiko de labormetodoj kaj manieroj de gvidado de Novotný. Sub tiu ĉi premo, Novotný decidis cedi sian partian funkcion, je dispono. En januaro [[1968]] la plena kunsido de CK KPĈ decidis pri apartigo de la plej superaj funkcioj. Kiel la unua sekretario estis elektita [[Alexander Dubček]] kaj en marto de la sama jaro la Nacia Asembleo elektis laŭ propono de Dubček kiel prezidenton de la respubliko [[Ludvík Svoboda|Ludvík-on Svoboda-on]]. Per tio finiĝis la preskaŭ dekjara erao de la regado de Antonín Novotný. Periodo de decembro de [[1967]] ĝis aŭgusto de [[1968]] montriĝis en signo de demokratiaj ŝanĝoj.<!--La lasta frazo iom nebulas por mi. Mi devis cerbumi pri la senco de ''en signo''. Eble "montriĝis en signo" -> "komenciĝis meze de signoj"? sed tio ne estis mia dekomenca interpreto.--> Estis realigitaj postulatoj, ke Laboristaj rezistmovadoj ne devas esti fama "rapidumilo" de la partio, sed ili devas reprezenti kaj defendi interesojn de laboristoj. Oni pripensis pri demando de rehabilitado de viktimoj de politikaj procesoj el la [[1950-aj jaroj|50-aj jaroj]]. En aprilo de [[1968]] estis unuanime akceptita la t.n. [[Akcia programo de KPĈ]], kiu devis elvoki socialismon kun homa vizaĝo. Ĝi enhavis ŝanĝojn, kiuj en la sekvantaj du jaroj la komunista partio volis (senĉese kiel gvidanta politika forto, "leĝigita" per la konstitucio) efektigi en la politika tereno (precipe en tereno de civitanaj rajtoj kaj la politika sistemo), la ekonomika (ekonomia reformacio enkadre de la socialismo), la kultura kaj eksterlanda politikoj. Parto de la ŝanĝoj devis esti la t.n. demokratiigo. La programo promesis principajn ekonomiajn kaj politikajn reformaciojn, sed la nomo mem signis unu principan cirkonstancon - KPĈ volis reveni al sia devena programo, kiun ĝi havis post la dua mondmilito, antaŭ februaro de [[1948]]. En majo estis en la Nacia Asembleo aprobita programa proklamo de la registaro; kiel unu el la ĉefaj taskoj la registaro konsideris preparon de [[federacio]]. Sed samtempe en [[Moskvo]] okazis ĉeĥoslovaka-soveta intertraktadoj sur la plej supera nivelo; la ĉeĥoslovaka delegitaro aŭskultis de [[Breĵnev]] tre akran kritikon de politikaj rilatoj en [[Ĉeĥoslovaka Socialisma Respubliko|ĈSSR]]. Tiu postulis energiajn disponojn kontraŭ antisocialismaj kaj dekstrulaj fortoj, kiuj laŭ ilia opinio karakterize aktiviĝas. En kunveno en [[Varsovio]] en julio de [[1968]] aprobis reprezentantoj de [[Bulgario]], [[Hungario]], [[GDR]], [[Pollando]] kaj [[Sovetunio]] koncepton de malfermita letero de Breĵnev adresita al KPĈ. Laŭ opinio de la "kvino" en Ĉeĥoslovakio prepariĝis kontraŭrevolucio. La enhavo de la letero estis miksaĵo de tre grava averto kun videblaj elementoj de minaco. Je du tagoj la prezidantaro de CK KPĈ aprobis respondon al la varsovia letero, en kiu ili kontraŭdiris al la neesencaj kulpigoj kaj nerajtigita kritiko; ili rifuzis ideon pri internacia helpo de la "kvino" defendi [[socialismo]]n en alia lando. Ĉe publikigo de la varsovia letero kaj la respondo al ĝi eksplodis lavango de konsentaj rezolucioj, telegramoj kaj leteroj de publiko. Tio gvidis al unuiĝo de la civitanoj, al plifortiĝo de fido al la gvidantaro de KPĈ (78 % da civitanoj) kaj al rajto je propra, ĉeĥoslovaka vojo. Sed la provo pri "socialismo kun homa vizaĝo" de [[Alexander Dubček]] estis frustrita. Surbaze de antaŭaj interkonsentoj de unuopaj socialismaj landoj kaj de doktrino de Breĵnev estis preparita okupacio de la lando. La [[20-an de aŭgusto]] [[1968]] estis ordonite al anticipe preparitaj soldataroj de [[Varsovia Pakto]], ke ili ekokupu la teritorion de Ĉeĥoslovakio. Nokte el la [[20-a de aŭgusto|20-a]] je la [[21-an de aŭgusto]] [[1968]] la soldataroj de Varsovia pakto transpaŝis la limojn. Pro la okupacio de Ĉeĥoslovakio en la fakto finiĝis la procezo, kiun oni komencis nomi [[Praga printempo]]. [[Alexander Dubček|Dubček]], [[Josef Smrkovský|Smrkovský]], [[Oldřich Černík|Černík]] kaj [[Ludvík Svoboda|Svoboda]] estis far de la intervenaj soldataroj arestitaj kaj senditaj en Sovetunion. La gvidantaro de KPĈ subpreme fine en Moskvo subskribis interkonsenton pri konsolidigo<!-- Ĉu estis tajperaro? Aŭ ĉu mi miskomprenas? --> de la situacio en la respubliko. Sekvis periodo, en kiu sinsekve venis al potenco politikistoj, kiuj komencis la t.n. normaligon. El KPĈ ili sinsekve eliminis proksimume 400 000 membrojn. La [[26-an de januaro]] [[1969]] sur [[Venceslaa Placo]] en [[Prago]] brulmortigis sin [[Jan Palach]]. Kiaj ajn provoj por ŝanĝi la politikan sistemon en la respubliko estis por longa tempo de 20 jaroj subpremataj. === Periodo de "normaligo" === {{Ĉefartikolo|Gustáv Husák}} En la jaro [[1968]] Bratislava fariĝis unuafoje ĉefurbo de Slovakio. La [[1-an de januaro]] [[1969]] ekvalidis leĝo pri [[federacio]]. Ekde tiu momento [[Ĉeĥoslovaka Socialisma Respubliko|ĈSSR]] konsistis el du socialismaj respublikoj - [[Ĉeĥa socialisma respubliko|ĈSR]] kaj [[Slovaka socialisma respubliko|SSR]]. En aprilo de [[1969]] la unua sekretario de Centra komitato de Komunista partio de Ĉeĥoslovakio fariĝis [[Gustáv Husák]], kiu aliĝis al normaligantoj. Ekde la jaro [[1975]] li faris samtempe la funkcion de prezidento. En januaro [[1977]] grupo de ĉeĥoslovakaj civitanoj eldonis dokumenton Ĉarto 77, en kiu ili defendis homajn kaj civitanajn rajtojn. === De "tenera revolucio" ĝis apartiĝo === {{Ĉefartikolo|Václav Havel}} [[Dosiero:Czechoslovakia.png|eta|250px]] [[Dosiero:Václav Havel cut out.jpg|eta|200px|[[Václav Havel]], unu el ĉefaj personecoj de la "tenera revolucio" kaj lasta prezidento de ĉeĥoslovakio]] Dum la ekzistado de [[ĈSSR]] okazis granda izolado de okcidentaj landoj ĝis novembro de [[1989]], kiam "[[tenera revolucio]]" finigis [[komunismo|komunisman]] reĝimon kaj Ĉeĥoslovakio fariĝis denove demokratia ŝtato. En la jaro [[1990]] foriris sovetaj soldataroj el la lando, kiuj sur la teritorio de la lando troviĝis ekde la jaro [[1968]]. Post novembro de [[1989]] okazis pluraj reformoj renovigantaj [[demokratio]]n kaj finigantaj komunismon. La vorto ''socialisma'' estis forigita el la nomoj de la respublikoj (Ĉeĥa respubliko kaj Slovaka respubliko) kaj printempe en [[1990]] estis akceptita konstitucia leĝo enhavanta ankaŭ ŝanĝon de la nomo de la tuta ŝtato je [[Ĉeĥa kaj Slovaka Federacia Respubliko|ĈSFR]]. En junio de [[1990]] en la lando okazis la unua libera baloto en Federacian Asembleon, [[Ĉeĥa Nacia Konsilantaro|ĈNK]] kaj [[Slovaka Nacia Konsilantaro|SNK]]. Venkintoj de la dua libera baloto en junio de [[1992]] intense intertraktis pri rilatoj inter de slovakaj kaj ĉeĥaj organoj. Mallongtempe post la [[17-a de julio]] [[1992]], kiam estis eldonita dokumento [[Deklaro pri suvereneco de Slovaka respubliko]], ili interkonsentis en Bratislava je apartigo de la ŝtato. La [[1-an de septembro]] [[1992]] estis akceptita kaj la [[3-an de septembro]] [[1992]] subskribita Konstitucio de Slovakio. La [[1-an de januaro]] [[1993]] sekvis trankvila [[Disdivido de Ĉeĥoslovakio]], nome apartigo en la hodiaŭaj [[Slovakio]] kaj [[Ĉeĥio]]. == Slovakio == La [[1-an de januaro]] [[1993]] estiĝis [[Slovakio|Slovaka respubliko]], unu el la sekvantulaj ŝtatoj de Ĉeĥoslovakio. La unua prezidento de Slovaka respubliko fariĝis [[Michal Kováč]] kaj prezidanto de la registaro [[Vladimír Mečiar]]. Sed la registaron, kreita post parlamenta baloto en [[1994]], kiam premiero denove fariĝis Mečiar, karakterizis aŭtoritataj manieroj kaj [[naciismo|nacionalisma]] retoriko. Precipe en la jaroj [[1994]] - [[1998]] Slovakio frunte kun Vladimír Mečiar venis en senĉese pli profundan internacie-politikan izoladon, el kiu oni sukcesis elkonduki la landon nur post parlamenta baloto en [[1998]], kiam venis al la potenco ĝisnuna opozicio gvidita far de [[Mikuláš Dzurinda]]. Slovakio en la sekvantaj jaroj sukcesis ĝiskuri la politikan evoluon en la ĉirkaŭaj landoj kaj ekde la [[29-an de marto]] [[2004]] Slovakio estas membro de [[NATO]] kaj ekde la [[1-a de majo]] [[2004]] membro de [[Eŭropa Unio]]. La parlamenta baloto en [[2006]] finigis okjaran periodon, dum kiu gvidis la landon Mikuláš Dzurinda kaj la [[4-an de julio]] [[2006]] prezidanto de la registaro fariĝis [[Róbert Fico]]. == Vidu ankaŭ == * [[Historio de Ĉeĥio]] * [[Historio de Hungario]] * [[Ĉeĥoslovakio]] {{Elstara}} {{ADLS|2006|46}} {{Historio de Eŭropo}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Slovakio| ]] jwbrwxi3twig9qdkicaukq2gsxv2v8o 0 153132 9391915 9201429 2026-06-04T12:39:00Z Stefangrotz 91903 ke konfuzu kun 9391915 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto=Ne konfuzu kun ''[[ISO 639-3 m#mma]]''/[[Metila metakrilato|Metila metakrilato:Kemia substanco]]}} {{Informkesto Sporta fako|sporta fako=Miksita luktosporto|supera fako=<!--(nedeviga)-->|fakoj=|kategorio=Sporto}}'''Miksita luktosporto''' (en pluraj lingvoj ofte nomata '''MMA''', de la angla ''mixed martial arts'') estas moderna [[luktosporto]] kiu prezentas miksaĵon de teknikoj prenitaj el diversaj tradiciaj kaj pli novaj luktosporto tra la mondo. La nunforma sporto populariĝis precipe post la fondiĝo de la usona '' Ultimate Fighting Championship'' (Supera Lukta Ĉampionado) en 1993. == Famaj MMA-luktistoj == * [[Gina Carano]] * [[Mamed Ĥalidov]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|luktosporto}} [[Kategorio:Miksita luktosporto| ]] d2r9x5ih2znvkc8bmhzepll8qqk9uw6 9391916 9391915 2026-06-04T12:39:19Z Stefangrotz 91903 9391916 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto=Ne konfuzu kun ''[[ISO 639-3 m#mma]]'' aŭ [[Metila metakrilato|Metila metakrilato:Kemia substanco]]}} {{Informkesto Sporta fako|sporta fako=Miksita luktosporto|supera fako=<!--(nedeviga)-->|fakoj=|kategorio=Sporto}}'''Miksita luktosporto''' (en pluraj lingvoj ofte nomata '''MMA''', de la angla ''mixed martial arts'') estas moderna [[luktosporto]] kiu prezentas miksaĵon de teknikoj prenitaj el diversaj tradiciaj kaj pli novaj luktosporto tra la mondo. La nunforma sporto populariĝis precipe post la fondiĝo de la usona '' Ultimate Fighting Championship'' (Supera Lukta Ĉampionado) en 1993. == Famaj MMA-luktistoj == * [[Gina Carano]] * [[Mamed Ĥalidov]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|luktosporto}} [[Kategorio:Miksita luktosporto| ]] 7bkp8bllm8g1c4jj9r7y643fgdpvgfb 0 164799 9392079 9085169 2026-06-04T16:18:27Z Sj1mor 12103 9392079 wikitext text/x-wiki {{Polurinda|listigi=ne}} {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = Lux libertas<br />(Lumo kaj libereco) |lando = |situo = |establita = |speco = Publika esplora universitato |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-NC |situo sur mapo2=Usono |zomo = 13 |retejo = }} La '''Universitato de Norda Karolino ĉe Chapel Hill''' ('''UNK'''; {{lang-en|The University of North Carolina at Chapel Hill}}) estas [[universitato]] en [[Chapel Hill (Norda Karolino)|Chapel Hill]], [[Norda Karolino]], kaj estas parto de la [[Universitato de Norda Karolino]] altlerneja sistemo. Ĝia studentgazeto nomiĝas [[Daily Tar Heel|The Daily Tar Heel]]. Aktuale en 2015, la universitato ofertas 78 specojn de unuaj gradoj, 112 specojn de duaj gradoj, 78 doktorajn programojn kaj 7 profesiajn gradojn. Ĝi lokas ĉe koordinatoj {{koord |35|54|47|N|79|3|22|U}}. == Historio == [[Dosiero:Old Well in front of the South Building 2005.jpg|eta|maldekstra|230ra|{{centre|La "Malnova Puto", simbola loko en la universitato}}]] La Universitato de Norda Karolino ĉe Chapel Hill estas la plej malnova [[publika universitato]] en Usono, ĉartite la [[11-an de decembro]], [[1789]], de la Ĝenerala Asembleo de la subŝtato. La politikisto kaj revoluciulo William Davie (al kiu dediĉis arbon, kiu ankoraŭ staras ĉe la universitato) gvidis klopodojn konstrui leĝan kaj financan subtenon por la universitato. La universitato malfermis en nura konstruaĵo, kiun nomis Malnova Okcidento. Ankoraŭ uzita kiel dormitorio, ĝi estas la plej malnova publik-universitata konstruaĵo en Usono. Ĝia nomŝtono estis kuŝigita je la [[12-a de oktobro]] [[1793]] apud forlasita anglikana preĝejo. La loko estis elektita pro sia geografia centreco en la subŝtato. La unua studento, Hinton James, promenis de Wilmington je la [[12-a de februaro]] [[1795]]. UNC estas la unua publika universitato havi kursojn kaj studentojn. Ĝi ankaŭ estas la nura universitato en Usono, kiu diplomigis kiel publika instituto en la 18-a jarcento. La Universitato de Georgia estis ĉartita pli frue, en 1785, sed siaj kursoj ne komencis ĝis 1801). La frua 19-a jarcento vidis periodon de ega kreskado kaj disvolviĝado de la helpo de la sindikoj. Per ĉi tiu kreskado, la universitato komencis forlasi sian originalan celon, trejni gvidantecon por la subŝtato, kiam ĝi aligis stud-areojn, komencante de doni egalan grundon al la naturaj sciencoj. == Strukturo kaj organizo == La universitato kovras areon de ĉirkaŭ 3 kvadrataj kilometroj. Ĝi estas dividita en tri ĉefajn partojn: la norda kampuso kie la plej multaj el la klasĉambroj, bibliotekoj kaj kelkaj el la bakalaŭraj studentaj dormejoj situas, la meza kampuso kie la plej multaj el la sportinstalaĵoj de la universitato, la jurstudo kaj la lernejo de registaro situas kaj la suda kampuso kie la basketbalhalo de la universitato situas, la medicina fakultato, la lernejo de komercadministracio, la universitata hospitalo kaj la novaj studentaj dormejoj. == Sportoj == La universitato havas longan tradicion de plejboneco en diversaj sportoj. La universitatteamoj gajnis 43 [[NCAA]]- ĉampionectitolojn, inkluzive de ses ĉampionecoj en vira basketbalo (1957, 1982, 1993, 2005, 2009, 2017), ĉampioneco en [[virina basketbalo]] (1994), ses ĉampionecoj en kampohokeo (1989, 1991, 1997, 2007, 2009), kvar viraj [[Lakroso|lakrosaj]] ĉampionecoj (1981, 1982, 1986, 1991), du virinaj lakrosaj ĉampionecoj (2013, 2016), du viraj futbalaj ĉampionecoj (2001, 2021 ĉampioneco de virinoj). == Elektitaj instruistoj == * [[Péter Petrusz]] * [[Jeffery Dangl]], biologio == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.unc.edu/ Universitato de Norda Karolino ĉe Chapel Hill] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Usono|Norda Karolino ĉe Chapel Hill, Universitato de]] [[Kategorio:Norda Karolino]] 19nvaenn7rvi9u2zjcx4stt8v3ycrld 0 164838 9391988 952689 2026-06-04T14:17:00Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Televido]] 9391988 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Televido]] 7t9biyecetk658jrvbncale8s35byz6 0 168101 9392646 7591630 2026-06-05T11:39:18Z ThomasPusch 1869 9392646 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen von Adelshofen.png |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Adelshofen in AN.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Meza Frankonio]] |distrikto = [[Distrikto Ansbach]] |komunumaro = [[Verwaltungsgemeinschaft Rothenburg ob der Tauber]] |alto = 429 |areo = 27,18 |poŝtkodo = 91587 |tel_antaŭkodo = 09865 |aŭtokodo = AN |oficiala_kodo = 09571111 |subdivido = 5 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Laiblestraße 31<br />91541 Rothenburg ob der Tauber |retpaĝaro = [http://www.adelshofen.de/ Gemeinde Adelshofen] |komunumestro = Johannes Schneider }} '''Adelshofen''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ansbach]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Meza Frankonio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09571111}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|Francio}} [[-]], [[-]], [[Francio]] --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Adelshofen, Großharbach 8, 001.jpg|eta|maldekstra|<center>historia bieno]] [[Dosiero:Tauberzell, Hautschenmühle 1, 001.jpg|eta|maldekstra|<center>domo ''Hautschenmühle'']] [[Dosiero:Tauberzell 9, Scheune-001.jpg|eta|maldekstra|<center>biena stokejo en la komunumoparto ''Tauberzell'']] {{Projektoj}} {{Distrikto Ansbach}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Ansbach]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] kfivcw4y25qfbqodq7z9th0dcg5grm4 0 168404 9392647 9019719 2026-06-05T11:39:36Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9392647 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Arberg COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Arberg in AN.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Meza Frankonio]] |distrikto = [[Distrikto Ansbach]] |alto = 468 |areo = 31,31 |poŝtkodo = 91722 |tel_antaŭkodo = 09822 |aŭtokodo = AN |oficiala_kodo = 09571113 |subdivido = 12 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Marktplatz 13 |retpaĝaro = [http://www.arberg.de/ www.arberg.de] |komunumestro = Karl Haßlmeyer |komunumestro-partio = [[Freie Wähler|FW]] }} '''Arberg''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ansbach]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Meza Frankonio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09571113}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|Francio}} [[-]], [[-]], [[Francio]] --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Arberg, Marktplatz 1, Torturm.jpg|eta|maldekstra|<center>historia pordega domo]] {{Projektoj}} {{Distrikto Ansbach}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Ansbach]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] 953unkoi5a1cpc510s5o90fdqbb0lnd 9392648 9392647 2026-06-05T11:40:09Z ThomasPusch 1869 9392648 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Arberg COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Arberg in AN.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Meza Frankonio]] |distrikto = [[Distrikto Ansbach]] |alto = 468 |areo = 31,31 |poŝtkodo = 91722 |tel_antaŭkodo = 09822 |aŭtokodo = AN |oficiala_kodo = 09571113 |subdivido = 12 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Marktplatz 13 |retpaĝaro = [http://www.arberg.de/ www.arberg.de] |komunumestro = Karl Haßlmeyer |komunumestro-partio = [[Freie Wähler|FW]] }} '''Arberg''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ansbach]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Meza Frankonio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09571113}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio interalie havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|Francio}} [[-]], [[-]], [[Francio]] --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Arberg, Marktplatz 1, Torturm.jpg|eta|maldekstra|<center>historia pordega domo]] {{Projektoj}} {{Distrikto Ansbach}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Ansbach]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] 2cco5iug8wprzuy1yd356iblpmfpcm5 0 168508 9392662 9021052 2026-06-05T11:54:30Z ThomasPusch 1869 9392662 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Aurach |blazono = DEU Aurach COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Aurach in AN.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Meza Frankonio]] |distrikto = [[Distrikto Ansbach]] |alto = 420 - 520 |areo = 36,72 |poŝtkodo = 91589 |tel_antaŭkodo = 09804 |aŭtokodo = AN |oficiala_kodo = 09571114 |subdivido = 14 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Im Mooshof 4<br /> 91589 Aurach |retpaĝaro = [http://www.aurach.de/ www.aurach.de] |komunumestro = Manfred Merz |komunumestro-partio = ZBG }} '''Aurach''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ansbach]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Meza Frankonio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09571114}}}} loĝantojnn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun [[Herrieden]], [[Leutershausen]], [[Feuchtwangen]] kaj [[Dombühl]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|Francio}} [[-]], [[-]], [[Francio]] --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Aurach (Landkreis Ansbach) Ehemalige Vogtei 2938.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la urbodomo}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Ansbach}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Ansbach]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] 2hyegmp1sze2lgx5g8na859ghbi4eqi 9392663 9392662 2026-06-05T11:55:10Z ThomasPusch 1869 prononco 9392663 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Aurach |blazono = DEU Aurach COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Aurach in AN.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Meza Frankonio]] |distrikto = [[Distrikto Ansbach]] |alto = 420 - 520 |areo = 36,72 |poŝtkodo = 91589 |tel_antaŭkodo = 09804 |aŭtokodo = AN |oficiala_kodo = 09571114 |subdivido = 14 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Im Mooshof 4<br /> 91589 Aurach |retpaĝaro = [http://www.aurach.de/ www.aurach.de] |komunumestro = Manfred Merz |komunumestro-partio = ZBG }} '''Aurach''' {{prononco|AŬraĥ}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ansbach]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Meza Frankonio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09571114}}}} loĝantojnn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun [[Herrieden]], [[Leutershausen]], [[Feuchtwangen]] kaj [[Dombühl]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|Francio}} [[-]], [[-]], [[Francio]] --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Aurach (Landkreis Ansbach) Ehemalige Vogtei 2938.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la urbodomo}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Ansbach}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Ansbach]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] kf61lyq5djntyfzrr3gotl0aoeu5f93 9392665 9392663 2026-06-05T11:55:35Z ThomasPusch 1869 9392665 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Aurach |blazono = DEU Aurach COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Aurach in AN.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Meza Frankonio]] |distrikto = [[Distrikto Ansbach]] |alto = 420 |areo = 36,72 |poŝtkodo = 91589 |tel_antaŭkodo = 09804 |aŭtokodo = AN |oficiala_kodo = 09571114 |subdivido = 14 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Im Mooshof 4<br /> 91589 Aurach |retpaĝaro = [http://www.aurach.de/ www.aurach.de] |komunumestro = Manfred Merz |komunumestro-partio = ZBG }} '''Aurach''' {{prononco|AŬraĥ}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ansbach]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Meza Frankonio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09571114}}}} loĝantojnn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun [[Herrieden]], [[Leutershausen]], [[Feuchtwangen]] kaj [[Dombühl]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|Francio}} [[-]], [[-]], [[Francio]] --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Aurach (Landkreis Ansbach) Ehemalige Vogtei 2938.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la urbodomo}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Ansbach}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Ansbach]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] 64v3a074m8lanadz0lnytvwbb964z3l 9392666 9392665 2026-06-05T11:55:57Z ThomasPusch 1869 9392666 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Aurach |blazono = DEU Aurach COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Aurach in AN.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Meza Frankonio]] |distrikto = [[Distrikto Ansbach]] |alto = 420 |areo = 36,72 |poŝtkodo = 91589 |tel_antaŭkodo = 09804 |aŭtokodo = AN |oficiala_kodo = 09571114 |subdivido = 14 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Im Mooshof 4<br /> 91589 Aurach |retpaĝaro = [http://www.aurach.de/ www.aurach.de] |komunumestro = Manfred Merz |komunumestro-partio = ZBG }} '''Aurach''' {{prononco|AŬraĥ}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ansbach]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Meza Frankonio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09571114}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun [[Herrieden]], [[Leutershausen]], [[Feuchtwangen]] kaj [[Dombühl]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|Francio}} [[-]], [[-]], [[Francio]] --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Aurach (Landkreis Ansbach) Ehemalige Vogtei 2938.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la urbodomo}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Ansbach}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Ansbach]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] ii7z5npvd3o02q6cme00h5qf2vi9jpl 0 168830 9392659 7948118 2026-06-05T11:52:52Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9392659 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Bechhofen |blazono = Wappen von Bechhofen.png |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Bechhofen in AN.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Meza Frankonio]] |distrikto = [[Distrikto Ansbach]] |alto = 431 |areo = 60,12 |poŝtkodo = 91572 |tel_antaŭkodo = 09822 |aŭtokodo = AN |oficiala_kodo = 09571115 |subdivido = 28 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Martin-Luther-Platz 1<br />91572 Bechhofen |retpaĝaro = [https://www.markt-bechhofen.de/ www.markt-bechhofen.de] |komunumestro = Dieter Distler |komunumestro-partio = [[Freie Wähler|FW]] }} '''Bechhofen''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ansbach]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Meza Frankonio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09571115}}}} loĝantojnn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun [[Burgoberbach]], [[Weidenbach (Meza Frankonio)|Weidenbach]], [[Ornbau]], [[Arberg]], [[Ehingen (Meza Frankonio)|Ehingen]], [[Burk]], [[Wieseth]] und [[Herrieden]]. Ĉe la norda rande de la komunumo fluas la rivero [[Altmühl]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|Francio}} [[-]], [[-]], [[Francio]] --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Bechhofen (Mittelfranken) Jüdischer Friedhof 50356.JPG|280px|eta|maldekstra|<center>juda tombejo]] [[Dosiero:Bechhofen St. Johannis 004.jpg|200px|eta|maldekstra|<center>kirko de sankta Johano]] {{Projektoj}} {{Distrikto Ansbach}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Ansbach]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] 0sxtdjvwnmot2iohhwnn3wkq7ygvzuj 0 169911 9392660 7954353 2026-06-05T11:53:17Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9392660 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Bruckberg |blazono = Wappen von Bruckberg.png |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Bruckberg in AN.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Meza Frankonio]] |distrikto = [[Distrikto Ansbach]] |alto = 347 |areo = 7,62 |poŝtkodo = 91590 |tel_antaŭkodo = 09824 |aŭtokodo = AN |oficiala_kodo = 09571122 |subdivido = 4 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Neustädter Str. 7<br />91590 Bruckberg |retpaĝaro = [http://www.bruckberg.de/ www.bruckberg.de] |komunumestro = Anna Maria Wöhl |komunumestro-titolo = Bürgermeister |komunumestro-partio = CSU/[[Freie Wähler]] }} '''Bruckberg''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ansbach]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Meza Frankonio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09571122}}}} loĝantojnn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio interalie havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|Francio}} [[-]], [[-]], [[Francio]] --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Schloss Bruckberg (Mittelfranken) 1352.jpg|280px|eta|maldekstra|<center>kastelo Bruckberg]] [[Dosiero:Martinskirche Bruckberg1.JPG|200px|eta|maldekstra|<center>martena kirko]] {{Projektoj}} {{Distrikto Ansbach}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Ansbach]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] ccqie5texonr5u7ur4yrj0tdurwvfdt 0 170084 9392656 9028072 2026-06-05T11:49:32Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9392656 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Burk |blazono = DEU Burk COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Burk in AN.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Meza Frankonio]] |distrikto = [[Distrikto Ansbach]] |komunumaro = [[Verwaltungsgemeinschaft Dentlein am Forst]] |alto = 466 |areo = 14,10 |poŝtkodo = 91596 |tel_antaŭkodo = 09822 |aŭtokodo = AN |oficiala_kodo = 09571128 |adreso-komunumestraro = Am Kirchplatz 4 |komunumestro = Otto Beck |komunumestro-partio = CSU/[[Freie Wähler]] }} '''Burk''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ansbach]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Meza Frankonio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09571128}}}} loĝantojnn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun [[Wieseth]], [[Bechhofen (Meza Frankonio)|Bechhofen]], [[Ehingen (Meza Frankonio)|Ehingen]], [[Langfurth]] kaj [[Dentlein am Forst]]. == Partneraj komunumoj == Partnera komunumo estas [[Niedertrebra]] en [[Turingio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Burk Evangelische Kirche 001.jpg|eta|maldekstra|{{centre|loka luterana kirko}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Ansbach}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Ansbach]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] 7f03fkgygpfb02c1aojhh6xumbvfkx6 0 170180 9392655 7990267 2026-06-05T11:47:25Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9392655 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen von Colmberg.png |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Colmberg in AN.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Meza Frankonio]] |distrikto = [[Distrikto Ansbach]] |alto = 450 |areo = 38,35 |poŝtkodo = 91598 |tel_antaŭkodo = 09803 |aŭtokodo = AN |oficiala_kodo = 09571130 |subdivido = 12 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Am Markt 1 |retpaĝaro = [http://www.colmberg.de/ www.colmberg.de] |komunumestro = Wilhelm Kieslinger |komunumestro-partio = CSU/[[Freie Wähler]] }} '''Colmberg''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ansbach]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Meza Frankonio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09571130}}}} loĝantojnn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio interalie havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|Francio}} [[-]], [[-]], [[Francio]] --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Burg Colmberg 2.jpg|300px|eta|maldekstra|<center>la mezepoka burgo]] [[Dosiero:Colmberg, Am Markt 10, 001.jpg|300px|eta|maldekstra|<center>historia trabfaka domo]] [[Dosiero:Landscape near Colmberg 20080805 SK 0001.jpg|300px|eta|maldekstra|<center>pejzaĝo ĉe Colmberg]] {{Projektoj}} {{Distrikto Ansbach}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Ansbach]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] 7mv53emvp44g8xk2oy09caeyw13ovo4 0 174514 9392653 8698055 2026-06-05T11:46:18Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9392653 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen von Dentlein a.Forst.png |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Dentlein am Forst in AN.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Meza Frankonio]] |distrikto = [[Distrikto Ansbach]] |komunumaro = [[Verwaltungsgemeinschaft Dentlein am Forst]] |alto = 481 |areo = 18,03 |poŝtkodo = 91599 |tel_antaŭkodo = 09855 |aŭtokodo = AN |oficiala_kodo = 09571132 |adreso-komunumestraro = Rathausplatz 1<br />91599 Dentlein am Forst |retpaĝaro = [http://www.dentlein.de/ www.dentlein.de] |komunumestro = Friedrich Wörrlein }} '''Dentlein am Forst''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ansbach]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Meza Frankonio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09571132}}}} loĝantojnn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun [[Feuchtwangen]], [[Dürrwangen]], [[Langfurth]], [[Burk]] kaj [[Wieseth]]. Samtempe la komunumo estas la administra centro de [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]], nomata ''Verwaltungsgemeinschaft Dentlein am Forst''. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|Francio}} [[-]], [[-]], [[Francio]] --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Klosterhofgasse 5 Evangelisch-lutherische Pfarrkirche St. Ursula D-5-71-132-2 DSCN2354.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>loka luterana kirko]] {{Projektoj}} {{Distrikto Ansbach}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Ansbach]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] 6gk9hjug0gcshf4dcmnf2y6pmltsan8 9392654 9392653 2026-06-05T11:46:50Z ThomasPusch 1869 9392654 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen von Dentlein a.Forst.png |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Dentlein am Forst in AN.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Meza Frankonio]] |distrikto = [[Distrikto Ansbach]] |komunumaro = [[Verwaltungsgemeinschaft Dentlein am Forst]] |alto = 481 |areo = 18,03 |poŝtkodo = 91599 |tel_antaŭkodo = 09855 |aŭtokodo = AN |oficiala_kodo = 09571132 |adreso-komunumestraro = Rathausplatz 1<br />91599 Dentlein am Forst |retpaĝaro = [http://www.dentlein.de/ www.dentlein.de] |komunumestro = Friedrich Wörrlein }} '''Dentlein am Forst''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ansbach]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Meza Frankonio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09571132}}}} loĝantojnn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun [[Feuchtwangen]], [[Dürrwangen]], [[Langfurth]], [[Burk]] kaj [[Wieseth]]. Samtempe la komunumo estas la administra centro de [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]], nomata ''Verwaltungsgemeinschaft Dentlein am Forst''. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|Francio}} [[-]], [[-]], [[Francio]] --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Klosterhofgasse 5 Evangelisch-lutherische Pfarrkirche St. Ursula D-5-71-132-2 DSCN2354.jpg|eta|maldekstra|300re|{{centre|loka luterana kirko}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Ansbach}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Ansbach]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] kewh3v5eskuc0hnm60vloa405la8smq 0 174594 9392640 9029090 2026-06-05T11:32:41Z ThomasPusch 1869 9392640 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Dietenhofen COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Dietenhofen in AN.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Meza Frankonio]] |distrikto = [[Distrikto Ansbach]] |alto = 353 |areo = 63,96 |poŝtkodo = 90599 |tel_antaŭkodo = 09824 |aŭtokodo = AN |oficiala_kodo = 09571135 |subdivido = 27 komunumopartoj (''Gemeindeteile'') |adreso-komunumestraro = Rathausplatz 1 |retpaĝaro = [http://www.dietenhofen.de/ www.dietenhofen.de] |komunumestro = Heinz Henninger |komunumestro-partio = [[Freie Wähler]] }} '''Dietenhofen''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ansbach]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Meza Frankonio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09571135}}}} loĝantojn. == Partnera komunumo == * {{flago|Aŭstrio}} [[Gresten-Land]], [[Malsupra Aŭstrio]], [[Aŭstrio]] [[Dosiero:Dietenhofen Tutemann Brunnen.jpg|eta|maldekstra|<center>loka fontano dumvintre]] [[Dosiero:Ehemalige Schmiede in Dietenhofen.jpg|eta|maldekstra|<center>historia forĝejo]] [[Dosiero:Gemeindehaus Dietenhofen.jpg|eta|maldekstra|<center>komunuma domo]] [[Dosiero:Burg Dietenhofen.jpg|eta|maldekstra|<center>bildigo pri la detruo de la mezepoka burgo en 1523]] {{Projektoj}} {{Distrikto Ansbach}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Ansbach]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] cjzou299j9bqapt94t74gmxlkbof11a 9392642 9392640 2026-06-05T11:34:52Z ThomasPusch 1869 /* Partnera komunumo */ 9392642 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Dietenhofen COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Dietenhofen in AN.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Meza Frankonio]] |distrikto = [[Distrikto Ansbach]] |alto = 353 |areo = 63,96 |poŝtkodo = 90599 |tel_antaŭkodo = 09824 |aŭtokodo = AN |oficiala_kodo = 09571135 |subdivido = 27 komunumopartoj (''Gemeindeteile'') |adreso-komunumestraro = Rathausplatz 1 |retpaĝaro = [http://www.dietenhofen.de/ www.dietenhofen.de] |komunumestro = Heinz Henninger |komunumestro-partio = [[Freie Wähler]] }} '''Dietenhofen''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ansbach]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Meza Frankonio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09571135}}}} loĝantojn. == Partnera komunumo == * {{flago|Francio}} [[Flavignac]], [[Nova Akvitanio]], [[Francio]] * {{flago|Aŭstrio}} [[Gresten-Land]], [[Malsupra Aŭstrio]], [[Aŭstrio]] * {{flago|Germanio}} [[Zschorlau]], [[Saksio]], [[Germanio]] (partnerigita lige al la [[reunuiĝo de Germanio]]) [[Dosiero:Dietenhofen Tutemann Brunnen.jpg|eta|maldekstra|<center>loka fontano dumvintre]] [[Dosiero:Ehemalige Schmiede in Dietenhofen.jpg|eta|maldekstra|<center>historia forĝejo]] [[Dosiero:Gemeindehaus Dietenhofen.jpg|eta|maldekstra|<center>komunuma domo]] [[Dosiero:Burg Dietenhofen.jpg|eta|maldekstra|<center>bildigo pri la detruo de la mezepoka burgo en 1523]] {{Projektoj}} {{Distrikto Ansbach}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Ansbach]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] 0401kbyu7gwwbtjamgcidfwgyw3vq4m 9392643 9392642 2026-06-05T11:35:10Z ThomasPusch 1869 /* Partnera komunumo */ 9392643 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Dietenhofen COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Dietenhofen in AN.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Meza Frankonio]] |distrikto = [[Distrikto Ansbach]] |alto = 353 |areo = 63,96 |poŝtkodo = 90599 |tel_antaŭkodo = 09824 |aŭtokodo = AN |oficiala_kodo = 09571135 |subdivido = 27 komunumopartoj (''Gemeindeteile'') |adreso-komunumestraro = Rathausplatz 1 |retpaĝaro = [http://www.dietenhofen.de/ www.dietenhofen.de] |komunumestro = Heinz Henninger |komunumestro-partio = [[Freie Wähler]] }} '''Dietenhofen''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ansbach]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Meza Frankonio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09571135}}}} loĝantojn. == Partneraj komunumoj == * {{flago|Francio}} [[Flavignac]], [[Nova Akvitanio]], [[Francio]] * {{flago|Aŭstrio}} [[Gresten-Land]], [[Malsupra Aŭstrio]], [[Aŭstrio]] * {{flago|Germanio}} [[Zschorlau]], [[Saksio]], [[Germanio]] (partnerigita lige al la [[reunuiĝo de Germanio]]) [[Dosiero:Dietenhofen Tutemann Brunnen.jpg|eta|maldekstra|<center>loka fontano dumvintre]] [[Dosiero:Ehemalige Schmiede in Dietenhofen.jpg|eta|maldekstra|<center>historia forĝejo]] [[Dosiero:Gemeindehaus Dietenhofen.jpg|eta|maldekstra|<center>komunuma domo]] [[Dosiero:Burg Dietenhofen.jpg|eta|maldekstra|<center>bildigo pri la detruo de la mezepoka burgo en 1523]] {{Projektoj}} {{Distrikto Ansbach}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Ansbach]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] 685qg2evcd4t0h524bd8oelseeg5qjb 9392644 9392643 2026-06-05T11:35:48Z ThomasPusch 1869 + retejo 9392644 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Dietenhofen COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Dietenhofen in AN.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Meza Frankonio]] |distrikto = [[Distrikto Ansbach]] |alto = 353 |areo = 63,96 |poŝtkodo = 90599 |tel_antaŭkodo = 09824 |aŭtokodo = AN |oficiala_kodo = 09571135 |subdivido = 27 komunumopartoj (''Gemeindeteile'') |adreso-komunumestraro = Rathausplatz 1 |retpaĝaro = [http://www.dietenhofen.de/ www.dietenhofen.de] |komunumestro = Heinz Henninger |komunumestro-partio = [[Freie Wähler]] }} '''Dietenhofen''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ansbach]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Meza Frankonio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09571135}}}} loĝantojn. == Partneraj komunumoj == * {{flago|Francio}} [[Flavignac]], [[Nova Akvitanio]], [[Francio]] * {{flago|Aŭstrio}} [[Gresten-Land]], [[Malsupra Aŭstrio]], [[Aŭstrio]] * {{flago|Germanio}} [[Zschorlau]], [[Saksio]], [[Germanio]] (partnerigita lige al la [[reunuiĝo de Germanio]]) == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Dietenhofen Tutemann Brunnen.jpg|eta|maldekstra|<center>loka fontano dumvintre]] [[Dosiero:Ehemalige Schmiede in Dietenhofen.jpg|eta|maldekstra|<center>historia forĝejo]] [[Dosiero:Gemeindehaus Dietenhofen.jpg|eta|maldekstra|<center>komunuma domo]] [[Dosiero:Burg Dietenhofen.jpg|eta|maldekstra|<center>bildigo pri la detruo de la mezepoka burgo en 1523]] {{Projektoj}} {{Distrikto Ansbach}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Ansbach]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] 057xft9pci347s9achctjdglqezvlcq 9392645 9392644 2026-06-05T11:36:32Z ThomasPusch 1869 9392645 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Dietenhofen COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Dietenhofen in AN.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Meza Frankonio]] |distrikto = [[Distrikto Ansbach]] |alto = 353 |areo = 63,96 |poŝtkodo = 90599 |tel_antaŭkodo = 09824 |aŭtokodo = AN |oficiala_kodo = 09571135 |subdivido = 27 komunumopartoj (''Gemeindeteile'') |adreso-komunumestraro = Rathausplatz 1 |retpaĝaro = [http://www.dietenhofen.de/ www.dietenhofen.de] |komunumestro = Heinz Henninger |komunumestro-partio = [[Freie Wähler]] }} '''Dietenhofen''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ansbach]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Meza Frankonio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09571135}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Partneraj komunumoj == * {{flago|Francio}} [[Flavignac]], [[Nova Akvitanio]], [[Francio]] * {{flago|Aŭstrio}} [[Gresten-Land]], [[Malsupra Aŭstrio]], [[Aŭstrio]] * {{flago|Germanio}} [[Zschorlau]], [[Saksio]], [[Germanio]] (partnerigita lige al la [[reunuiĝo de Germanio]]) == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Dietenhofen Tutemann Brunnen.jpg|eta|maldekstra|<center>loka fontano dumvintre]] [[Dosiero:Ehemalige Schmiede in Dietenhofen.jpg|eta|maldekstra|<center>historia forĝejo]] [[Dosiero:Gemeindehaus Dietenhofen.jpg|eta|maldekstra|<center>komunuma domo]] [[Dosiero:Burg Dietenhofen.jpg|eta|maldekstra|<center>bildigo pri la detruo de la mezepoka burgo en 1523]] {{Projektoj}} {{Distrikto Ansbach}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Ansbach]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] 6ogn5t7yn0txve3kpnd3zc4wkenyt7d 0 176150 9392452 9065312 2026-06-05T05:59:54Z Gliwi 110867 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Gräfenroda.jpg]] → [[File:DEU Gräfenroda (Geratal) COA.svg]] JPG → SVG 9392452 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Gräfenroda (Geratal) COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in IK.svg |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Ilm]] |komunumo = [[Geratal]] |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-dato = fine de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] |alto = 400 |areo = 23.32 |poŝtkodo = 99330 |poŝtkodo_malnova = 52-14 |tel_antaŭkodo = 036205 |aŭtokodo = IK |retpaĝaro = [http://www.graefenroda.de/ www.graefenroda.de] }} '''Gräfenroda''' estas loĝloko kaj eksa komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ilm]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]], kaj ekde januaro [[2019]] estas parto de la komunumo [[Geratal]]. Fine de la jaro [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] la loĝloko havis {{WikidataLoĝantaro}} loĝantojn. Krome ĝis la fino de 2018 la loĝloko estis la administra centro de tiam malfondita [[komunumaro]], formale germanlingve nomita ''[[Verwaltungsgemeinschaft Oberes Geratal]]''. Gräfenroda estas konata pro la fakto ke tie estis industrie fabrikataj la unuaj [[Ĝardena nano|ĝardenaj nanoj]]. Ĝemelurbo estas [[Vouziers]] en Francio. == Historio == [[Dosiero:Jugendherberge Gräfenroda.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|la loka [[junulargastejo]]}}]] [[Dosiero:Gräfenroda St. Laurentius 05.JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|La Laŭrenco-kirko protestantisma}}]] [[Dosiero:Haus Grevenrot.JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|domo ''Grevenrot''}}]] [[Dosiero:Gräfenroda Bhf 01.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|fervoja stacidomo}}]] Gräfenroda menciiĝis unuafoje en dokumento de 1290. La setlejnomo signifas lokon ĉe iama arbaro. Iam posedis la vilaĝon la grafoj de [[Käfernburg (Arnstadt)|Käfernburg]] respektive [[Kastelo Schwarzburg|Schwarzburg]], inter 1446 kaj 1819 kunposedis ĝin la nobela familio de [[Witzleben]], poste la dukoj de [[Ernestaj duklandoj|Saksio-Gotao]]. Tradiciaj metioj estis forstado kaj vartransportado kiel ankaŭ mineja ekspluato de kupro, arĝento kaj plumbo. Ekde la 16-a jarcento oni faradis vitraĵojn. En la 17-a jarcentoj estiĝis la vilaĝeroj Anspiel kaj [[Dörrberg]] en kombino kun starigo de fandejoj kaj martelegejoj. Tamen antaŭindustriiĝaj entreprenoj ne ofertis tro multe da laborlokoj, tiel ke ĉirkaŭ 1850 multaj lokanoj elmigris [[Usono]]n. Nur post 1850 venis - danke al industriiĝo - pli grandaj fabrikoj: en 1855 pri lignaĵoj, en 1860 pri terakoto, en 1869 pri vitraĵoj, poste diversaj pri porcelano. En 1884 oni ricevis konekson al la fervojlinio kondukanta inter [[Neudietendorf]] kaj [[Ritschenhausen]]. Fine de la 19-a jarcento inventitis en Gräfenroda la [[ĝardena nano]] pri kies historio kaj produktado oni bone informiĝas en surloka muzeo. Inter 1858 kaj 1922 Gräfenroda apartenas al la administra oficejo [[Ohrdruf]] en la [[Duklando Saksio-Koburgo kaj Gotao]]. Dum la [[Dua mondmilito]] 104 punlaboristoj orienteŭropaj devis labori ĉe la firmao ''Hugo Funk Söhne'' kaj en la vitraĵfabriko ''Wilhelmshütte''. Surtombeje tomboj kaj memorigtabulo memoras onin je du koncentrejanoj de [[Buchenwald]] pafmortigitaj fare de [[SS (organizaĵo)|SS-anoj]] dum laciga marŝego. Dum la nazia tempo agadis kaj vivis surloke la fifama [[Kontraŭjudismo|kontraŭjudisma]] verkisto [[Artur Dinter]] kiu ĉe militfino fuĝis al [[Zell am Harmersbach]]. Dum la [[GDR]]-tempo tenadis la [[Popolproprieta entrepreno|VEB]]-matracfabriko ''Wittekind'' de [[Halle (Saale)]] hejmon por la infanoj de la laboristaro en Gräfenroda. == Geografio == Gräfenroda kuŝas en alteco ĉirkaŭ 400 metroj en la valo de [[Gera (rivero)|Wilde Gera]]. Temas pri la plej granda malurba komunumo en la [[Distrikto Ilm]], koncerne la nombron de la loĝantoj pri la kvara plej granda tiudistrikte. Danke al etendiĝo je 5 kilometroj temas pri la plej longa komunumo tiudistrikta. Norde de Gräfenroda troviĝas la monteto Läusebühl (490 m), sude la monteto Gräfenrodaer Berg. Okcidente estas la akvobaraĵo Lütschetalsperre. La rivero Lütsche enfluas en Gräfenroda en la riveron Wilde Gera. Alvalen je 3 kilometroj estas la aŭtoŝosea ponto Talbrücke Wilde Gera, la plej impona ponto de la [[germana aŭtovojo A71]]. Urboparto estas [[Dörrberg]]. <!-- Internacie elstaraj personoj menciiĝu en la teksto post kiam ili havas artikolon. Alikaze eble nur temas pri lokaj homoj sen esperantlingva signifo. == Elstaraj personoj == === Muzikistoj ĉirkaŭ la Kellner-familio === * [[Johann Peter Kellner]] (1705–1772), komponisto kaj orgenisto * [[Johann Christoph Kellner]] (1736–1803), komponisto kaj orgenisto, filo de Johann Peter Kellner * [[Johann Philipp Kirnberger]] (1721–1783), muzikteoriisto kaj komponisto, disĉiplo de Johann Peter Kellner * [[Johannes Ringk]] (1717–1778), komponisto kaj orgenisto, disĉiplo de Johann Peter Kellner === Honoraj civitanoj === Gräfenroda havas tri honorajn civitanojn.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.graefenroda.de/index.php/ehrenbuerger |titolo=Prie sur la oficala retpaĝaro |alirdato=2018-05-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140821030817/http://www.graefenroda.de/index.php/ehrenbuerger |arkivdato=2014-08-21 }}</ref> * 1999: Rainer Abendroth (1925–2009), regiona historiisto * 2002: [[Katrin Apel]] (* 1973), biatlonistino * 2005: Peter Harder (* 1962), restaŭris la Kellner-Weise-orgenon en la Lorenco-kirko kaj okupiĝis pri la verkoj de [[Johann Peter Kellner]] === Aliaj gravuloj === * [[Carl Wernicke]] (1848–1905), neŭrologo kaj psikiatro, mortis en Gräfenroda-Dörrberg * [[Artur Dinter]] (1876–1948), verkisto kaj politikisto * [[Hans Breuer]] (1883-1918), kuracisto en Gräfenroda * [[Hermann Brill]] (1895–1959), politikisto (SPD) kaj unua registrarestro de Turingio post la Dua mondmilito; naskiĝis en Gräfenroda * Karl Fuchs (1910–2002), muldisto * [[Gerhard Riege]] (1930–1992), juristo kaj politikisto * [[Lutz Holland]] (1934–2012), skulptisto * [[Lieselotte Ahnert]] (* 1951), psikologino * [[Daniel Graf]] (* 1981), biatlonisto * [[Peter Walde]] (* 1945), politikisto --> == Vidindaĵoj == * La protestantisma Preĝejo [[sankta Laŭrenco]] konstruiĝis en 1731/33 fare de la [[gotha|gotaa]] ĉefarkitekto [[Johann Erhard Straßburger]] pro malsufiĉa grandeco de la antaŭula konstruaĵo. El la malnova kirko estas la altaro ĉefa triptika (de ĉ. 1500). * La [[Muzeo pri ĝardenaj nanoj]] memoras pri al unua industriigita farado de tiaj nanofiguroj, kiuj komenciĝis en du entreprenoj fonditaj en 1872. * En la Domo Grevenrot troviĝas muzeo pri regiona historio. * [[Alteburg (Gräfenroda)|Alteburg, kastelruino de rabistaj kavaliroj]] <!-- == Notoj == {{Referencoj}} --> {{Projektoj}} == Elstaruloj == * [[Hans Breuer]], kuracisto * [[Hermann Kraußer]], sindikatano == Vidu ankaŭ == * [[Lütsche (vilaĝo)]] {{Distrikto Ilm}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gräfenroda| ]] 85qsg7jbp8zwweq1l29n0xr5l3harvh 0 178913 9392104 9308115 2026-06-04T16:32:45Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] + aldonis bildon 9392104 wikitext text/x-wiki {{Informkesto programo|Emblemo=Hotmail_logo.svg}} '''Windows Live Hotmail''' (antaŭe '''MSN Hotmail''') estas senpaga [[retkesto]] aŭ enreta retpoŝtilo, kiu estas alirebla tra [[retumilo]]. Ĝiaj konkurantoj inkluzivas AIM Mail, [[Gmail]], kaj Yahoo! Mail. Hotmail estis movita al La Windows Live kiam la beta versio de la altgradigita fasado estis kompleta. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.hotmail.com/ www.hotmail.com] [[Kategorio:Mikrosofto]] {{Ĝermo|komputiko}} l45p1rqjwq0b3umm8467ca3ek89bc9t 0 183462 9392478 9390086 2026-06-05T06:23:55Z Tirolischleioans 254019 /* Gefiloj de la urbo */ 9392478 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Naumburg}} {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Stadtwappen Naumburg (Saale).svg |zomo = 10 |situo-bildo = |federacia_lando = [[Saksio-Anhalto]] |distrikto = [[Distrikto Burgenland]] |alto = 130 |areo = 76,04 |poŝtkodo = 06601–06618 |poŝtkodo_malnova = 4800 |tel_antaŭkodo = 03445 |aŭtokodo = BLK |oficiala_kodo = 15084355 |adreso-komunumestraro = Markt 1<br />06618 Naumburg (Saale) |retpaĝaro = [http://www.naumburg.de/ www.naumburg.de] |komunumestro = Bernward Küper |komunumestro-titolo = Oberbürgermeister |komunumestro-partio = CDU }} '''Naumburg''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Burgenland]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Saksio-Anhalto||STATO}}}} la urbo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Saksio-Anhalto|15084355}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon interalie kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Dum la lastaj jaroj la urba teritorio pro diversaj administraj reformoj signife grandiĝis: kiel ĝis nun lasta el tiuj ampleksigoj la 1-an de januaro 2010 la kvar ĝis tiam sendependaj komunumoj [[Bad Kösen]], [[Crölpa-Löbschütz]], [[Janisroda]] kaj [[Prießnitz]] iĝis urbopartoj. Naumburg situas borde de la riveroj [[Saale]] kaj [[Unstrut]]. == Historio == Naumburg iam estis rezidejo de la episkopo de la [[Episkopujo Naumburg-Zeitz]]. == Esperanto en Naumburg == Komence de la [[1990-aj jaroj]] la unua "liga kunveno" de la unuiĝinta [[Germana Esperanto-Asocio]] kaj ĝiaj regionaj suborganizoj el la antaŭaj du germanaj ŝtatoj kunvenis en Naumburg. Inter la [[27-a de decembro]] [[2003]] kaj la [[3-a de januaro]] [[2004]] la 47-a [[Internacia Seminario]] de [[Germana Esperanto-Junularo]] okazis en la urbo kaj pritraktis la temon "Naturmedio - strukturo, ekspluato, protekto". De la [[28-a de decembro]] [[2012]] ĝis la [[4-a de januaro]] [[2013]] okazis en la urbo la 4-a [[Junulara E-Semajno|JES]] (Junulara E-Semajno)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://jes.pej.pl/2012/loko.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-09-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121114052145/http://jes.pej.pl/2012/loko.php |arkivdato=2012-11-14 }}</ref>. == Gefiloj de la urbo == * [[August Gotthilf Gernhard]], filologo kaj lernejestro * [[Carl Peter Lepsius]], historiisto * [[Ellen Franz]], grafino de Heldburg, aktorino kaj pianistino *[[Ernst Mende]], lernejfondinto kaj pastoro *[[Friedrich August Weidenbach]], desegnisto kaj instruisto *[[Gustav Adolf Schultze]], pentristo kaj fotisto * [[Hermann Goethe]], hortikulturscienculo * [[Johann Friedrich Röhr]], teologo (kvartalano de Roßbach) * [[Johannes Pretten]], teologo * [[Karl Richard Lepsius]], egiptologo * [[Mario Todte]], historiisto * [[Max Graumüller]], arĥitekto * [[Paul Schultze-Naumburg]], arĥitekto * [[Rudolf Goethe]], ĝardenisto ==Servoj== *[[Katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedrala Gimnazio]] == Vidindaĵoj == * [[Burgo Saaleck]] * [[Katedralo de Naumburg]], [[monda heredaĵo de Unesko]] * [[Luter-kirko (Bad Kösen)]] * [[Monumentoj ĉe Rudelsburg]], pri studenta historio * [[Romanika domo (Bad Kösen)]] * [[Rudelsburg]], kastelo * [[Saale-ponto (Bad Kösen)]] * [[Preĝejo Sankta Venceslao (Naumburg)|Ĉefkirko paroĥuja Sankta Venceslao]] * [[Zoo Bad Kösen]], bestoĝardeno laŭlonge de Saale-rivero {{-l}} <gallery widths=200> Dosiero:Marktplatz (Naumburg) 02.jpg|{{centre|merkata placo kun renesancaj domoj}} Dosiero:Naumburg (Saale), Topfmarkt, St. Wenzel 20170717 001.jpg|{{centre|preĝejo ''Wenzelskirche''}} Dosiero:Markt, Wenzelsbrunnen Naumburg (Saale) 20180808 010.jpg|{{centre|fontano ''Wenzelsbrunnen'' }} Dosiero:Hauptbahnhof naumburg saale.jpg|{{centre|la ĉefstacidomo}} </gallery> {{Projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Tramtransporto en Naumburg]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> {{Distrikto Burgenland}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naumburg (Saale)| ]] [[Kategorio:Distrikto Burgenland]] [[Kategorio:Urboj de Saksio-Anhalto]] [[Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Saksio-Anhalto]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1020-1029]] [[Kategorio:Aperis en 1029]] 72lx93vw8415kp9643vhcywg56pab6q 0 183634 9392248 8395493 2026-06-04T20:10:10Z Heideneii 258148 9392248 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Ottenbach |blazono = Wappen Ottenbach.png |zomo = 10 |situo-bildo = Ottenbach in GP.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Göppingen]] |alto = 399 |areo = 11,90 |poŝtkodo = 73113 |tel_antaŭkodo = 07165 |aŭtokodo = GP |oficiala_kodo = 08117037 |adreso-komunumestraro = Schulstraße 10 |retpaĝaro = [http://www.ottenbach.de/ www.ottenbach.de] |komunumestro = Florin Joos ([[Volt Europa|Volt]]) }} '''Ottenbach''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Göppingen]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08117037}}}} loĝantojn. [[Dosiero:Kapelle Bärenbach.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>kapelo de la komunumoparto ''Bärenbach'']] [[Dosiero:Ottenbach, Zeichnung von Margret Hofheinz-Döring 1977.jpg|eta|maldekstra|200px|<center>la loka kirko en desegnaĵo]] {{Projektoj}} {{Distrikto Göppingen}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Göppingen]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] 1irclzbiykpvex1ql8jmz95gipowq9t 0 195288 9392055 9391685 2026-06-04T15:36:19Z Arbarulo 135469 9392055 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbalteamo | nomo = FC Barcelona | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} | bilda grandeco = 140 | bilda teksto = | plena nomo = Futbol Club Barcelona | kromnomo = Barça <br /> (Mallonga por ''Barcelona'') | fondita = 1899 | stadiono = [[Camp Nou]] <br /> [[Barcelono]], {{Katalunio}} (Hispanio) | kapacito = 99.772 | prezidanto = {{Flago|Hispanio}} {{#invoke:Wikidata|claim|P505|parameter=link}} <small>(stato: {{#invoke:Wikidata|claim|P505|qualifier=P580}})</small> | trejnisto = {{Flago|Germanio}} {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} <small>(stato: {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}})</small> | ligo = [[La Liga]] | sezono = 2024-25 | pozicio = 1-a pozicio | ttt = www.fcbarcelona.com |modelo de korpo1=_barcelona70 |korpo1=262764 |modelo de maldekstra brako1=_barcelona70 |maldekstra brako1=262764 |modelo de dekstra brako1=_barcelona70 |dekstra brako1=262764 |ŝorto1=262764 |modelo de ŝtrumpoj1=_barcelona70 |ŝtrumpoj1=262764 |modelo de korpo2=_fcbarcelona1920a |korpo2=FFDD00 |modelo de maldekstra brako2=_fcbarcelona1920a |maldekstra brako2=FFDD00 |modelo de dekstra brako2=_fcbarcelona1920a |dekstra brako2=FFDD00 |ŝorto2=FFDD00 |modelo de ŝtrumpoj2=_fcbarcelona1920a |ŝtrumpoj2=FFDD00 }} '''Futbala Klubo de Barcelono''', ankaŭ konata sub la neoficiala nomo '''Barça''' ([[IPA]]: /baɾsa/) estas [[Katalunio|kataluna]] [[sportoklubo|sporta klubo]], situanta en [[Barcelono]], [[Katalunio]], [[Hispanio]]. La klubo estas tre konata pro sia [[futbala teamo]]. Ĝi estis fondita en [[1899]] de grupo el [[Svisio|svisaj]], [[Britio|britaj]] kaj [[Katalunio|katalunaj]] sportistoj sub la gvido de [[Joan Gamper]]. La klubo fariĝis kvazaŭ-oficiala [[Katalunio|kataluna]] institucio, kio estas fiksita en ties slogano '''Més que un club''' (''Pli ol klubo''). La klubo estis unu el la fondintoj de ''[[La Liga]]'' en [[1928]], kaj kune kun [[Real Madrid]] kaj [[Athletic Bilbao]] estis forminta la ''Primera División'' (unuan kategorion). La klubo krome estis la unua ĉampiono de ''La Liga'' kaj en 1991-92 estis la unua venkinto de la eŭropa [[Ligo de Ĉampionoj de UEFA|Ĉampiona Ligo]]. La ĉefa stadiono de la klubo estas ''[[Camp Nou]]'' kaj admirantoj de la klubo estas konataj sub la nomo ''culés''. En Septembro 2006 la kvanto de ''socis'' (membroj de la klubo) atingis 151.127, samtempe en Junio 2006 la kvanto de ''penyes'' (oficiale registritaj kluboj de admirantoj) atingis 1782 en la tuta mondo. En la klubo ankaŭ ekzistas rezerva teamo, [[FC Barcelona B]], teamo de junuloj [[FC Barcelona C]] kaj kvar aliaj sportaj teamoj, [[FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona Regal]] pri [[basketbalo]], [[FC Barcelona handbol|FC Barcelona Intersport]] pri [[handbalo]] ([[manpilkado]]), [[FC Barcelona Futsal|FC Barcelona Alusport]] pri [[futsalo]] kaj [[FC Barcelona Sorli Discau]] pri [[rulhokeo]] kiuj partoprenas en respektivaj turniroj. Krome estas multaj eminentaj teamoj de sportaj amatoroj, kiuj partoprenas turnirojn pri [[rugbeo]], [[virina basketbalo]], [[virina futbalo]] kaj [[basketbalo|basketbalo por handikapitoj]]. Estas jenaj teamoj [[FCB Rugby]], [[UB-Barça]] kaj [[FC Barcelona-Institut Guttman]]. Pliaj amatoraj teamoj reprezentas la klubon en [[atletiko]], [[basbalo]], [[biciklado]], [[sketado]], kaj [[volejbalo]]. Dum la sezono 2005-06, FC Barcelona estis la dua plej riĉa sporta klubo en la mondo, kun proksimuma monturno de 259,1 milionoj da Eŭroj. == Gratifikoj <ref name=FCBarcelona.cat>[http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/palmares/palmares.html Futbol Club Barcelona honours]; ''FCBarcelona.cat''</ref><ref name=official>[http://www.uefa.com/footballeurope/club=50080/club.html European club facts: FC Barcelona]; ''uefa.com''</ref> == [[Dosiero:Barca championsleague.jpg|eta|300ra|Jubelo sur la stratoj de [[Barcelono]].]] * '''[[La Liga|Hispana Ĉampionado]]: 28''' ** 1928-1929, 1944-1945, 1947-1948, 1948-1949, 1951-1952, 1952-1953, 1958-1959, 1959-1960, 1973-1974, 1984-1985, 1990-1991, 1991-1992, 1992-1993, 1993-1994, 1997-1998, 1998-1999, 2004-2005, 2005-2006, 2008-2009, 2009-2010, 2010-2011, 2012-2013, 2014-2015, 2015-2016, 2017-2018, 2018-2019, 2022-2023, 2024-2025 * '''[[Copa del Rey]]: 32''' ** 1909-1910, 1911-1912, 1912-1913, 1919-1920, 1921-1922, 1924-1925, 1925-1926, 1927-1928, 1941-1942, 1950-1951, 1951-1952, 1952-1953, 1956-1957, 1958-1959, 1962-1963, 1967-1968, 1970-1971, 1977-1978, 1980-1981, 1982-1983, 1987-1988, 1989-1990, 1996-1997, 1997-1998, 2008-2009, 2011-2012, 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2020–21, 2024–25 * '''[[Supercopa de España]]: 11''' ** 1983, 1991, 1992, 1994, 1996, 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013 * '''[[Copa de la Liga]]: 2''' ** 1982-1983, 1985-1986 * '''[[Kluba Mondpokalo de FIFA]]: 2''' ** 2009, 2011 * '''[[Ligo de Ĉampionoj de UEFA]]: 4''' ** 1991-1992, 2005-2006, 2008-2009, 2010-2011 * '''[[UEFA-pokalo de pokalvenkintoj]]: 4''' ** 1978-1979, 1981-1982, 1988-1989, 1996-1997 * '''[[UEFA-superpokalo]]: 4'''ri ** 1992, 1997, 2009, 2011 Krome estis sukcesoj en la historiaj turniroj: * '''[[Inter-Cities Fairs Cup]]: 3 ''' ** 1955-1958, 1958-1960, 1965-1966 * '''[[Copa Eva Duarte]]: 2''' ** 1948, 1952 * '''Copa Latina: 2''' ** 1949, 1952 * '''[[Campionat de Catalunya de futbol]]: 23''' ** 1902, 1903, 1905, 1909, 1910, 1911, 1913, 1916, 1919, 1920, 1921, 1922, 1924, 1925, 1926, 1927, 1928, 1930, 1931, 1932, 1935, 1936, 1938 * '''[[Copa Catalunya]]: 6''' ** 1907, 1908, 1915, 1923, 1933, 1937 * '''[[Liga Mediterránea de fútbol]]: 1''' ** 1937 * '''[[Lliga Catalana]]: 1''' ** 1937-38 == Himno == Tot el camp, és un clam, som la gent blaugrana, tant se val d'on venim, si del sud o del nord, ara estem d'acord, estem d'acord, una bandera ens agermana. Blaugrana al vent, un crit valent, tenim un nom, el sap tothom: Barça!, Barça!, Barça! Jugadors, seguidors, tots units fem força. Són molts anys plens d'afanys, són molts gols que hem cridat, i s'ha demostrat, s'ha demostrat, que mai ningú no ens podrà tòrcer. Blaugrana al vent, un crit valent, tenim un nom, el sap tothom: Barça!, Barça!, Barça! == Eksa personaro == === Elektitaj ekstrejnistoj === {{Div col|cols = 3}} * {{Flago|Germanio}} [[Hennes Weisweiler]], 1975-1976 * {{Flago|Germanio}} [[Udo Lattek]], 1981-1983 * {{Flago|Argentino}} [[César Luis Menotti]], 1983-1984 * {{Flago|Britio}}[[Terry Venables]], 1984-87 * {{Flago|Hispanio}} [[Luis Aragonés]], 1987-88 * {{Flago|Nederlando}} [[Johan Cruijff]], 1988-96 * {{Flago|Britio}} [[Bobby Robson]], 1996-97 * {{Flago|Nederlando}} [[Louis van Gaal]], 1997-2000, 2002-2003 * {{Flago|Hispanio}} [[Llorenç Serra Ferrer]], 2000-2001 * {{Flago|Hispanio}} [[Carles Rexach]], 2001-2002 * {{Flago|Serbio}} [[Radomir Antić]], 2003 * {{Flago|Nederlando}} [[Frank Rijkaard]], 2003-2008 * {{Flago|Hispanio}} [[Josep Guardiola]], 2008-2012 * {{Flago|Hispanio}} [[Tito Vilanova]], julio 2012 - julio 2013 <!-- ref>{{cite news|url=https://www.rtve.es/deportes/20130325/tito-vilanova-regresa-esta-semana-para-dirigir-fc-barcelona/623984.shtml|title=Tito Vilanova regresa esta semana para dirigir al FC Barcelona|trans-title=Tito Vilanova returns this week to coach FC Barcelona|publisher=[[RTVE]]|date=March 25, 2013}}</ref --> * {{Flago|Argentino}} [[Gerardo Martino]], julio 2013 - majo 2014 <!-- ref>{{cite web |url= https://www.theguardian.com/football/2013/jul/22/barcelona-gerardo-martino |title= Barcelona appoint Gerardo Martino as successor to Tito Vilanova |date=22 July 2013 |work=The Guardian |access-date=23 July 2013}}</ref --> * {{Flago|Hispanio}} [[Luis Enrique]] majo 2014 - majo 2017 <!-- ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/27477125 |title=Barcelona appoint Luis Enrique as first-team coach |publisher=BBC Sport |date=19 May 2014 |access-date=19 May 2014}}</ref --> * {{Flago|Hispanio}} [[Ernesto Valverde]], majo 2017-januaro 2020 <!-- ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/2017/may/29/barcelona-ernesto-valverde-new-manager |title= Barcelona confirm Ernesto Valverde as new manager at Camp Nou |work=The Guardian |date=29 May 2017 |access-date=31 May 2017}}</ref --> * {{Flago|Hispanio}} [[Quique Setién]], januaro-aŭgusto 2020<!-- ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/sport/football/51099632 |title= Barcelona sack Ernesto Valverde and appoint Quique Setien |publisher=BBC Sport |date=13 January 2020 |access-date=13 January 2020}}</ref --> * {{flago|Nederlando}} [[Ronald Koeman]], aŭgusto 2020-oktobro 2021<!-- ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/1755317/ronald-koeman-is-the-new-fc-barcelona-coach |title=Ronald Koeman is the new FC Barcelona coach |date=19 August 2020 |publisher=[[FC Barcelona]] |access-date=17 April 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ronald Koeman relieved of his duties as first team coach|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2311932/ronald-koeman-relieved-of-his-duties-as-first-team-coach|access-date=2021-10-27|website=www.fcbarcelona.com|language=en}}</ref --> * {{Flago|Hispanio}} [[Xavi]], novembro 2021-majo 2024 <!-- ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2328587/xavi-hernandez-is-the-new-fc-barcelona-coach|title=Xavi Hernández is the new FC Barcelona coach|date=5 November 2021 |publisher=[[FC Barcelona]] |access-date=5 November 2021}}</ref --> {{Div col end}} [[Dosiero:Ronaldinho06Jun2005Abr.jpeg|eta|300ra|{{centre|[[Ronaldinho]] inter junaj adorantoj en 2005}}]] === Elektitaj eksludantoj === {{Div col|cols = 3}} * [[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|20ra]] [[Carles Puyol]] * [[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|20ra]] [[Antoni Ramallets|Ramallets]] * [[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|20ra]] [[Carles Rexach]] * [[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|20ra]] [[Julio Salinas]] * [[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|20ra]] [[Víctor Valdés]] * [[Dosiero:Flago-de-Aŭstrio.svg|20ra]] [[Hans Krankl]] * [[Dosiero:Flago-de-Argentino.svg|20ra]] [[Diego Armando Maradona|Diego Maradona]] * [[Dosiero:Flago-de-Argentino.svg|20ra]] [[Juan Román Riquelme]] * [[Dosiero:Flago-de-Argentino.svg|20ra]] [[Juan Pablo Sorin]] * [[Dosiero:Flago-de-Brazilo.svg|20ra]] [[Romário]] * [[Dosiero:Flago-de-Brazilo.svg|20ra]] [[Ronaldinho]] * [[Dosiero:Flago-de-Brazilo.svg|20ra]] [[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|20ra]] [[Ronaldo]] * [[Dosiero:Flago-de-Bulgario.svg|20ra]] [[Hristo Stoichkov]] * [[Dosiero:Flago-de-Danio.svg|20ra]] [[Michael Laudrup]] * [[Dosiero:Flago-de-Danio.svg|20ra]] [[Allan Simonsen]] * [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20ra]] [[Gary Lineker]] * [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20ra]] [[Laurent Blanc]] * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Bernd Schuster]] * [[Dosiero:Flago-de-Hungario.svg|20ra]] [[Zoltán Czibor]] * [[Dosiero:Flago-de-Hungario.svg|20ra]] [[Sandor Kocsis]] * [[Dosiero:Flago-de-Nederlando.svg|20ra]] [[Mark van Bommel]] * [[Dosiero:Flago-de-Nederlando.svg|20ra]] [[Johan Cruijff]] * [[Dosiero:Flago-de-Portugalio.svg|20ra]] [[Luís Figo]] * [[Dosiero:Flago-de-Portugalio.svg|20ra]] [[Simao Sabrosa]] * [[Dosiero:Flago-de-Turkio.svg|20ra]] [[Rüştü Reçber]] {{Div col end}} == Libroj == * ''Morbo: The Story of Spanish Football'' (2003), Phil Ball. * ''Barça: A People’s Passion'' (1998), Jimmy Burns. == Vidu ankaŭ == * [[Olimpika Stadiono Lluís Companys|Stadiono Montjuïc]] == Referencoj == <div class="references-small">{{referencoj}}</div> {{Projektoj|n=Kategorio:Futbala Klubo de Barcelono}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.fcbarcelona.cat/ FCBarcelona.cat - Oficiala paĝaro] * [http://www.youtube.com/fcbarcelona Oficiala Kanalo ĉe YouTube] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanaj futbalteamoj]] [[Kategorio:Sporto en Barcelono]] [[Kategorio:Simboloj de Katalunio]] [[Kategorio:Futbalo en Katalunio]] [[Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1899]] tfi86tl2omozfxyni60l56mefwz7sn9 9392056 9392055 2026-06-04T15:36:59Z Arbarulo 135469 9392056 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbalteamo | nomo = FC Barcelona | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} | bilda grandeco = 140 | bilda teksto = | plena nomo = Futbol Club Barcelona | kromnomo = Barça <br /> (Mallonga por ''Barcelona'') | fondita = 1899 | stadiono = [[Camp Nou]] <br /> [[Barcelono]], {{Katalunio}} (Hispanio) | kapacito = 99.772 | prezidanto = {{Flago|Hispanio}} {{#invoke:Wikidata|claim|P505|parameter=link}} <small>(stato: {{#invoke:Wikidata|claim|P505|qualifier=P580}})</small> | trejnisto = {{Flago|Germanio}} {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} <small>(stato: {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}})</small> | ligo = [[La Liga]] | sezono = 2024-25 | pozicio = 1-a pozicio | ttt = www.fcbarcelona.com |modelo de korpo1=_barcelona70 |korpo1=262764 |modelo de maldekstra brako1=_barcelona70 |maldekstra brako1=262764 |modelo de dekstra brako1=_barcelona70 |dekstra brako1=262764 |ŝorto1=262764 |modelo de ŝtrumpoj1=_barcelona70 |ŝtrumpoj1=262764 |modelo de korpo2=_fcbarcelona1920a |korpo2=FFDD00 |modelo de maldekstra brako2=_fcbarcelona1920a |maldekstra brako2=FFDD00 |modelo de dekstra brako2=_fcbarcelona1920a |dekstra brako2=FFDD00 |ŝorto2=FFDD00 |modelo de ŝtrumpoj2=_fcbarcelona1920a |ŝtrumpoj2=FFDD00 }} '''Futbala Klubo de Barcelono''', ankaŭ konata sub la neoficiala nomo '''Barça''' ([[IPA]]: /baɾsa/) estas [[Katalunio|kataluna]] [[sportoklubo|sporta klubo]], situanta en [[Barcelono]], [[Katalunio]], [[Hispanio]]. La klubo estas tre konata pro sia [[futbala teamo]]. Ĝi estis fondita en [[1899]] de grupo el [[Svisio|svisaj]], [[Britio|britaj]] kaj [[Katalunio|katalunaj]] sportistoj sub la gvido de [[Joan Gamper]]. La klubo fariĝis kvazaŭ-oficiala [[Katalunio|kataluna]] institucio, kio estas fiksita en ties slogano '''Més que un club''' (''Pli ol klubo''). La klubo estis unu el la fondintoj de ''[[La Liga]]'' en [[1928]], kaj kune kun [[Real Madrid]] kaj [[Athletic Bilbao]] estis forminta la ''Primera División'' (unuan kategorion). La klubo krome estis la unua ĉampiono de ''La Liga'' kaj en 1991-92 estis la unua venkinto de la eŭropa [[Ligo de Ĉampionoj de UEFA|Ĉampiona Ligo]]. La ĉefa stadiono de la klubo estas ''[[Camp Nou]]'' kaj admirantoj de la klubo estas konataj sub la nomo ''culés''. En Septembro 2006 la kvanto de ''socis'' (membroj de la klubo) atingis 151.127, samtempe en Junio 2006 la kvanto de ''penyes'' (oficiale registritaj kluboj de admirantoj) atingis 1782 en la tuta mondo. En la klubo ankaŭ ekzistas rezerva teamo, [[FC Barcelona B]], teamo de junuloj [[FC Barcelona C]] kaj kvar aliaj sportaj teamoj, [[FC Barcelona Bàsquet|FC Barcelona Regal]] pri [[basketbalo]], [[FC Barcelona handbol|FC Barcelona Intersport]] pri [[handbalo]] ([[manpilkado]]), [[FC Barcelona Futsal|FC Barcelona Alusport]] pri [[futsalo]] kaj [[FC Barcelona Sorli Discau]] pri [[rulhokeo]] kiuj partoprenas en respektivaj turniroj. Krome estas multaj eminentaj teamoj de sportaj amatoroj, kiuj partoprenas turnirojn pri [[rugbeo]], [[virina basketbalo]], [[virina futbalo]] kaj [[basketbalo|basketbalo por handikapitoj]]. Estas jenaj teamoj [[FCB Rugby]], [[UB-Barça]] kaj [[FC Barcelona-Institut Guttman]]. Pliaj amatoraj teamoj reprezentas la klubon en [[atletiko]], [[basbalo]], [[biciklado]], [[sketado]], kaj [[volejbalo]]. Dum la sezono 2005-06, FC Barcelona estis la dua plej riĉa sporta klubo en la mondo, kun proksimuma monturno de 259,1 milionoj da Eŭroj. == Gratifikoj <ref name=FCBarcelona.cat>[http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/palmares/palmares.html Futbol Club Barcelona honours]; ''FCBarcelona.cat''</ref><ref name=official>[http://www.uefa.com/footballeurope/club=50080/club.html European club facts: FC Barcelona]; ''uefa.com''</ref> == [[Dosiero:Barca championsleague.jpg|eta|300ra|Jubelo sur la stratoj de [[Barcelono]].]] * '''[[La Liga|Hispana Ĉampionado]]: 28''' ** 1928-1929, 1944-1945, 1947-1948, 1948-1949, 1951-1952, 1952-1953, 1958-1959, 1959-1960, 1973-1974, 1984-1985, 1990-1991, 1991-1992, 1992-1993, 1993-1994, 1997-1998, 1998-1999, 2004-2005, 2005-2006, 2008-2009, 2009-2010, 2010-2011, 2012-2013, 2014-2015, 2015-2016, 2017-2018, 2018-2019, 2022-2023, 2024-2025 * '''[[Copa del Rey]]: 32''' ** 1909-1910, 1911-1912, 1912-1913, 1919-1920, 1921-1922, 1924-1925, 1925-1926, 1927-1928, 1941-1942, 1950-1951, 1951-1952, 1952-1953, 1956-1957, 1958-1959, 1962-1963, 1967-1968, 1970-1971, 1977-1978, 1980-1981, 1982-1983, 1987-1988, 1989-1990, 1996-1997, 1997-1998, 2008-2009, 2011-2012, 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2020–21, 2024–25 * '''[[Supercopa de España]]: 11''' ** 1983, 1991, 1992, 1994, 1996, 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013 * '''[[Copa de la Liga]]: 2''' ** 1982-1983, 1985-1986 * '''[[Kluba Mondpokalo de FIFA]]: 2''' ** 2009, 2011 * '''[[Ligo de Ĉampionoj de UEFA]]: 4''' ** 1991-1992, 2005-2006, 2008-2009, 2010-2011 * '''[[UEFA-pokalo de pokalvenkintoj]]: 4''' ** 1978-1979, 1981-1982, 1988-1989, 1996-1997 * '''[[UEFA-superpokalo]]: 4'''ri ** 1992, 1997, 2009, 2011 Krome estis sukcesoj en la historiaj turniroj: * '''[[Inter-Cities Fairs Cup]]: 3 ''' ** 1955-1958, 1958-1960, 1965-1966 * '''[[Copa Eva Duarte]]: 2''' ** 1948, 1952 * '''[[Copa Latina]]: 2''' ** 1949, 1952 * '''[[Campionat de Catalunya de futbol]]: 23''' ** 1902, 1903, 1905, 1909, 1910, 1911, 1913, 1916, 1919, 1920, 1921, 1922, 1924, 1925, 1926, 1927, 1928, 1930, 1931, 1932, 1935, 1936, 1938 * '''[[Copa Catalunya]]: 6''' ** 1907, 1908, 1915, 1923, 1933, 1937 * '''[[Liga Mediterránea de fútbol]]: 1''' ** 1937 * '''[[Lliga Catalana]]: 1''' ** 1937-38 == Himno == Tot el camp, és un clam, som la gent blaugrana, tant se val d'on venim, si del sud o del nord, ara estem d'acord, estem d'acord, una bandera ens agermana. Blaugrana al vent, un crit valent, tenim un nom, el sap tothom: Barça!, Barça!, Barça! Jugadors, seguidors, tots units fem força. Són molts anys plens d'afanys, són molts gols que hem cridat, i s'ha demostrat, s'ha demostrat, que mai ningú no ens podrà tòrcer. Blaugrana al vent, un crit valent, tenim un nom, el sap tothom: Barça!, Barça!, Barça! == Eksa personaro == === Elektitaj ekstrejnistoj === {{Div col|cols = 3}} * {{Flago|Germanio}} [[Hennes Weisweiler]], 1975-1976 * {{Flago|Germanio}} [[Udo Lattek]], 1981-1983 * {{Flago|Argentino}} [[César Luis Menotti]], 1983-1984 * {{Flago|Britio}}[[Terry Venables]], 1984-87 * {{Flago|Hispanio}} [[Luis Aragonés]], 1987-88 * {{Flago|Nederlando}} [[Johan Cruijff]], 1988-96 * {{Flago|Britio}} [[Bobby Robson]], 1996-97 * {{Flago|Nederlando}} [[Louis van Gaal]], 1997-2000, 2002-2003 * {{Flago|Hispanio}} [[Llorenç Serra Ferrer]], 2000-2001 * {{Flago|Hispanio}} [[Carles Rexach]], 2001-2002 * {{Flago|Serbio}} [[Radomir Antić]], 2003 * {{Flago|Nederlando}} [[Frank Rijkaard]], 2003-2008 * {{Flago|Hispanio}} [[Josep Guardiola]], 2008-2012 * {{Flago|Hispanio}} [[Tito Vilanova]], julio 2012 - julio 2013 <!-- ref>{{cite news|url=https://www.rtve.es/deportes/20130325/tito-vilanova-regresa-esta-semana-para-dirigir-fc-barcelona/623984.shtml|title=Tito Vilanova regresa esta semana para dirigir al FC Barcelona|trans-title=Tito Vilanova returns this week to coach FC Barcelona|publisher=[[RTVE]]|date=March 25, 2013}}</ref --> * {{Flago|Argentino}} [[Gerardo Martino]], julio 2013 - majo 2014 <!-- ref>{{cite web |url= https://www.theguardian.com/football/2013/jul/22/barcelona-gerardo-martino |title= Barcelona appoint Gerardo Martino as successor to Tito Vilanova |date=22 July 2013 |work=The Guardian |access-date=23 July 2013}}</ref --> * {{Flago|Hispanio}} [[Luis Enrique]] majo 2014 - majo 2017 <!-- ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/27477125 |title=Barcelona appoint Luis Enrique as first-team coach |publisher=BBC Sport |date=19 May 2014 |access-date=19 May 2014}}</ref --> * {{Flago|Hispanio}} [[Ernesto Valverde]], majo 2017-januaro 2020 <!-- ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/2017/may/29/barcelona-ernesto-valverde-new-manager |title= Barcelona confirm Ernesto Valverde as new manager at Camp Nou |work=The Guardian |date=29 May 2017 |access-date=31 May 2017}}</ref --> * {{Flago|Hispanio}} [[Quique Setién]], januaro-aŭgusto 2020<!-- ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/sport/football/51099632 |title= Barcelona sack Ernesto Valverde and appoint Quique Setien |publisher=BBC Sport |date=13 January 2020 |access-date=13 January 2020}}</ref --> * {{flago|Nederlando}} [[Ronald Koeman]], aŭgusto 2020-oktobro 2021<!-- ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/1755317/ronald-koeman-is-the-new-fc-barcelona-coach |title=Ronald Koeman is the new FC Barcelona coach |date=19 August 2020 |publisher=[[FC Barcelona]] |access-date=17 April 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ronald Koeman relieved of his duties as first team coach|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2311932/ronald-koeman-relieved-of-his-duties-as-first-team-coach|access-date=2021-10-27|website=www.fcbarcelona.com|language=en}}</ref --> * {{Flago|Hispanio}} [[Xavi]], novembro 2021-majo 2024 <!-- ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2328587/xavi-hernandez-is-the-new-fc-barcelona-coach|title=Xavi Hernández is the new FC Barcelona coach|date=5 November 2021 |publisher=[[FC Barcelona]] |access-date=5 November 2021}}</ref --> {{Div col end}} [[Dosiero:Ronaldinho06Jun2005Abr.jpeg|eta|300ra|{{centre|[[Ronaldinho]] inter junaj adorantoj en 2005}}]] === Elektitaj eksludantoj === {{Div col|cols = 3}} * [[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|20ra]] [[Carles Puyol]] * [[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|20ra]] [[Antoni Ramallets|Ramallets]] * [[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|20ra]] [[Carles Rexach]] * [[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|20ra]] [[Julio Salinas]] * [[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|20ra]] [[Víctor Valdés]] * [[Dosiero:Flago-de-Aŭstrio.svg|20ra]] [[Hans Krankl]] * [[Dosiero:Flago-de-Argentino.svg|20ra]] [[Diego Armando Maradona|Diego Maradona]] * [[Dosiero:Flago-de-Argentino.svg|20ra]] [[Juan Román Riquelme]] * [[Dosiero:Flago-de-Argentino.svg|20ra]] [[Juan Pablo Sorin]] * [[Dosiero:Flago-de-Brazilo.svg|20ra]] [[Romário]] * [[Dosiero:Flago-de-Brazilo.svg|20ra]] [[Ronaldinho]] * [[Dosiero:Flago-de-Brazilo.svg|20ra]] [[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|20ra]] [[Ronaldo]] * [[Dosiero:Flago-de-Bulgario.svg|20ra]] [[Hristo Stoichkov]] * [[Dosiero:Flago-de-Danio.svg|20ra]] [[Michael Laudrup]] * [[Dosiero:Flago-de-Danio.svg|20ra]] [[Allan Simonsen]] * [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20ra]] [[Gary Lineker]] * [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20ra]] [[Laurent Blanc]] * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Bernd Schuster]] * [[Dosiero:Flago-de-Hungario.svg|20ra]] [[Zoltán Czibor]] * [[Dosiero:Flago-de-Hungario.svg|20ra]] [[Sandor Kocsis]] * [[Dosiero:Flago-de-Nederlando.svg|20ra]] [[Mark van Bommel]] * [[Dosiero:Flago-de-Nederlando.svg|20ra]] [[Johan Cruijff]] * [[Dosiero:Flago-de-Portugalio.svg|20ra]] [[Luís Figo]] * [[Dosiero:Flago-de-Portugalio.svg|20ra]] [[Simao Sabrosa]] * [[Dosiero:Flago-de-Turkio.svg|20ra]] [[Rüştü Reçber]] {{Div col end}} == Libroj == * ''Morbo: The Story of Spanish Football'' (2003), Phil Ball. * ''Barça: A People’s Passion'' (1998), Jimmy Burns. == Vidu ankaŭ == * [[Olimpika Stadiono Lluís Companys|Stadiono Montjuïc]] == Referencoj == <div class="references-small">{{referencoj}}</div> {{Projektoj|n=Kategorio:Futbala Klubo de Barcelono}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.fcbarcelona.cat/ FCBarcelona.cat - Oficiala paĝaro] * [http://www.youtube.com/fcbarcelona Oficiala Kanalo ĉe YouTube] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanaj futbalteamoj]] [[Kategorio:Sporto en Barcelono]] [[Kategorio:Simboloj de Katalunio]] [[Kategorio:Futbalo en Katalunio]] [[Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1899]] 1hmm7pcst2ujemayfkcj6q6n7fpklcr 0 196280 9392373 9045818 2026-06-04T23:19:59Z ThomasPusch 1869 9392373 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Pollando | pola_nomo = Września | slogano = | genitivo = Wrześni | blazono = POL Września COA.svg | flago = | mapo = | provinco = [[Grandpollando]] | distrikto-rajta = | distrikto = [[distrikto Września]] | komunumo = lomunumo Września | komunumo-speco = Urbo-kampa | estro-titolo = Urbestro | estro = Tomasz Kałużny | urba_komunumo = | adreso-estraro = ul. Ratuszowa 1 | poŝtkodo-estraro = 62-300 | areo = 12.73 | alto = | latitudo = 52/20 | longitudo = 17/35 | loĝantaro-dato = 2004 | loĝantaro = 28631 | denso = 2249.1 | tel_antaŭkodo = 61 | poŝtkodo = 62-300 | aglomeraĵo = | aŭtokodo = PWR | TERYT = 4303930054 | SIMC = | fondita = 1256 | urborajtoj = 1375 | ĝemelaj_urboj = | retpaĝaro = http://www.wrzesnia.pl | domajno = | vikinovaĵoj = }} [[Dosiero:Września, Greater Poland, church of Virgin Mary and St Stanislaus.jpg|eta|Preĝejo de la Asunciono de la Benita Virgulino Maria kaj Sankta Stanislao, Konstruita en la 15-a jarcento.]] '''Września''' estas urbo en [[Grandpollando]] en [[Pollando]]. Ĝi apartenas al samnoma komunumo en ankaŭ samnoma [[distrikto Września]]. De 1793 ĝis 1807 kaj de 1815 ĝis 1920 la urbo apartenis al la germanlingva [[Reĝlando Prusio]] kaj oficiale nomiĝis '''Wreschen'''. En 1905, proksimume 7000 homoj loĝis en la urbo. El ili, 65 % estis poloj, 29 % germanoj, kaj 6 % judoj. == Famuloj ligitaj kun la urbo == * [[Władysław Reymont]] * [[Maria Konopnicka]] == Vidu ankaŭ == * [[Infana striko en Września]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.wrzesnia.pl Oficiala reta paĝo de la urbo kaj komunumo] {{Ĝermo|Pollando}} [[Kategorio:Urboj de Grandpollanda provinco]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] dq86zzn1nf5at9ib6f2eyek4cxwc15g 9392374 9392373 2026-06-04T23:21:35Z ThomasPusch 1869 /* Famuloj ligitaj kun la urbo */ 9392374 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Pollando | pola_nomo = Września | slogano = | genitivo = Wrześni | blazono = POL Września COA.svg | flago = | mapo = | provinco = [[Grandpollando]] | distrikto-rajta = | distrikto = [[distrikto Września]] | komunumo = lomunumo Września | komunumo-speco = Urbo-kampa | estro-titolo = Urbestro | estro = Tomasz Kałużny | urba_komunumo = | adreso-estraro = ul. Ratuszowa 1 | poŝtkodo-estraro = 62-300 | areo = 12.73 | alto = | latitudo = 52/20 | longitudo = 17/35 | loĝantaro-dato = 2004 | loĝantaro = 28631 | denso = 2249.1 | tel_antaŭkodo = 61 | poŝtkodo = 62-300 | aglomeraĵo = | aŭtokodo = PWR | TERYT = 4303930054 | SIMC = | fondita = 1256 | urborajtoj = 1375 | ĝemelaj_urboj = | retpaĝaro = http://www.wrzesnia.pl | domajno = | vikinovaĵoj = }} [[Dosiero:Września, Greater Poland, church of Virgin Mary and St Stanislaus.jpg|eta|Preĝejo de la Asunciono de la Benita Virgulino Maria kaj Sankta Stanislao, Konstruita en la 15-a jarcento.]] '''Września''' estas urbo en [[Grandpollando]] en [[Pollando]]. Ĝi apartenas al samnoma komunumo en ankaŭ samnoma [[distrikto Września]]. De 1793 ĝis 1807 kaj de 1815 ĝis 1920 la urbo apartenis al la germanlingva [[Reĝlando Prusio]] kaj oficiale nomiĝis '''Wreschen'''. En 1905, proksimume 7000 homoj loĝis en la urbo. El ili, 65 % estis poloj, 29 % germanoj, kaj 6 % judoj. == Famuloj ligitaj kun la urbo == * [[Władysław Reymont]] (1867-1925), verkisto * [[Maria Konopnicka]] (1842-1910), verkistino == Vidu ankaŭ == * [[Infana striko en Września]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.wrzesnia.pl Oficiala reta paĝo de la urbo kaj komunumo] {{Ĝermo|Pollando}} [[Kategorio:Urboj de Grandpollanda provinco]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] fxuhmb7wippwqiq9x51r5c1rpwpvbg5 9392375 9392374 2026-06-04T23:23:28Z ThomasPusch 1869 9392375 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Pollando | pola_nomo = Września | germana_nomo = Wreschen | genitivo = Wrześni / Wreschens | blazono = POL Września COA.svg | flago = | mapo = | provinco = [[Grandpollando]] | distrikto-rajta = | distrikto = [[distrikto Września]] | komunumo = komunumo Września | komunumo-speco = Urbo-kampa | estro-titolo = Urbestro | estro = Tomasz Kałużny <small>^{kaj nun??}</small> | urba_komunumo = | adreso-estraro = ul. Ratuszowa 1 | poŝtkodo-estraro = 62-300 | areo = 12.73 | alto = | latitudo = 52/20 | longitudo = 17/35 | loĝantaro-dato = 2004 <small>^{kaj nun??}</small> | loĝantaro = 28631 | denso = 2249.1 | tel_antaŭkodo = 61 | poŝtkodo = 62-300 | aglomeraĵo = | aŭtokodo = PWR | TERYT = 4303930054 | SIMC = | fondita = 1256 | urborajtoj = 1375 | ĝemelaj_urboj = | retpaĝaro = http://www.wrzesnia.pl | domajno = | vikinovaĵoj = }} [[Dosiero:Września, Greater Poland, church of Virgin Mary and St Stanislaus.jpg|eta|Preĝejo de la Asunciono de la Benita Virgulino Maria kaj Sankta Stanislao, Konstruita en la 15-a jarcento.]] '''Września''' estas urbo en [[Grandpollando]] en [[Pollando]]. Ĝi apartenas al samnoma komunumo en ankaŭ samnoma [[distrikto Września]]. De 1793 ĝis 1807 kaj de 1815 ĝis 1920 la urbo apartenis al la germanlingva [[Reĝlando Prusio]] kaj oficiale nomiĝis '''Wreschen'''. En 1905, proksimume 7000 homoj loĝis en la urbo. El ili, 65 % estis poloj, 29 % germanoj, kaj 6 % judoj. == Famuloj ligitaj kun la urbo == * [[Władysław Reymont]] (1867-1925), verkisto * [[Maria Konopnicka]] (1842-1910), verkistino == Vidu ankaŭ == * [[Infana striko en Września]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.wrzesnia.pl Oficiala reta paĝo de la urbo kaj komunumo] {{Ĝermo|Pollando}} [[Kategorio:Urboj de Grandpollanda provinco]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] a4fqvbdoa6a1o78otgwo1izloegqtgv 9392376 9392375 2026-06-04T23:24:28Z ThomasPusch 1869 9392376 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Pollando | pola_nomo = Września | germana_nomo = Wreschen | genitivo = Wrześni / Wreschens | blazono = POL Września COA.svg | flago = | mapo = | provinco = [[Grandpollando]] | distrikto-rajta = | distrikto = [[distrikto Września]] | komunumo = komunumo Września | komunumo-speco = Urbo-kampa | estro-titolo = Urbestro | estro = Tomasz Kałużny en 2004 <small>^{- kaj nun??}</small> | urba_komunumo = | adreso-estraro = ul. Ratuszowa 1 | poŝtkodo-estraro = 62-300 | areo = 12.73 | alto = | latitudo = 52/20 | longitudo = 17/35 | loĝantaro-dato = 2004 <small>^{- kaj nun??}</small> | loĝantaro = 28631 | denso = 2249.1 | tel_antaŭkodo = 61 | poŝtkodo = 62-300 | aglomeraĵo = | aŭtokodo = PWR | TERYT = 4303930054 | SIMC = | fondita = 1256 | urborajtoj = 1375 | ĝemelaj_urboj = | retpaĝaro = http://www.wrzesnia.pl | domajno = | vikinovaĵoj = }} [[Dosiero:Września, Greater Poland, church of Virgin Mary and St Stanislaus.jpg|eta|Preĝejo de la Asunciono de la Benita Virgulino Maria kaj Sankta Stanislao, Konstruita en la 15-a jarcento.]] '''Września''' estas urbo en [[Grandpollando]] en [[Pollando]]. Ĝi apartenas al samnoma komunumo en ankaŭ samnoma [[distrikto Września]]. De 1793 ĝis 1807 kaj de 1815 ĝis 1920 la urbo apartenis al la germanlingva [[Reĝlando Prusio]] kaj oficiale nomiĝis '''Wreschen'''. En 1905, proksimume 7000 homoj loĝis en la urbo. El ili, 65 % estis poloj, 29 % germanoj, kaj 6 % judoj. == Famuloj ligitaj kun la urbo == * [[Władysław Reymont]] (1867-1925), verkisto * [[Maria Konopnicka]] (1842-1910), verkistino == Vidu ankaŭ == * [[Infana striko en Września]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.wrzesnia.pl Oficiala reta paĝo de la urbo kaj komunumo] {{Ĝermo|Pollando}} [[Kategorio:Urboj de Grandpollanda provinco]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] m3nnkem9vl25myedqupptoh8h6hk34h 9392377 9392376 2026-06-04T23:25:02Z ThomasPusch 1869 9392377 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Pollando | pola_nomo = Września | germana_nomo = Wreschen | genitivo = Wrześni / Wreschens | blazono = POL Września COA.svg | flago = | mapo = | provinco = [[Grandpollando]] | distrikto-rajta = | distrikto = [[distrikto Września]] | komunumo = komunumo Września | komunumo-speco = Urbo-kampa | estro-titolo = Urbestro | estro = Tomasz Kałużny <small>^{en 2004 - kaj nun??}</small> | urba_komunumo = | adreso-estraro = ul. Ratuszowa 1 | poŝtkodo-estraro = 62-300 | areo = 12.73 | alto = | latitudo = 52/20 | longitudo = 17/35 | loĝantaro-dato = 2004 <small>^{- kaj nun??}</small> | loĝantaro = 28631 | denso = 2249.1 | tel_antaŭkodo = 61 | poŝtkodo = 62-300 | aglomeraĵo = | aŭtokodo = PWR | TERYT = 4303930054 | SIMC = | fondita = 1256 | urborajtoj = 1375 | ĝemelaj_urboj = | retpaĝaro = http://www.wrzesnia.pl | domajno = | vikinovaĵoj = }} [[Dosiero:Września, Greater Poland, church of Virgin Mary and St Stanislaus.jpg|eta|Preĝejo de la Asunciono de la Benita Virgulino Maria kaj Sankta Stanislao, Konstruita en la 15-a jarcento.]] '''Września''' estas urbo en [[Grandpollando]] en [[Pollando]]. Ĝi apartenas al samnoma komunumo en ankaŭ samnoma [[distrikto Września]]. De 1793 ĝis 1807 kaj de 1815 ĝis 1920 la urbo apartenis al la germanlingva [[Reĝlando Prusio]] kaj oficiale nomiĝis '''Wreschen'''. En 1905, proksimume 7000 homoj loĝis en la urbo. El ili, 65 % estis poloj, 29 % germanoj, kaj 6 % judoj. == Famuloj ligitaj kun la urbo == * [[Władysław Reymont]] (1867-1925), verkisto * [[Maria Konopnicka]] (1842-1910), verkistino == Vidu ankaŭ == * [[Infana striko en Września]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.wrzesnia.pl Oficiala reta paĝo de la urbo kaj komunumo] {{Ĝermo|Pollando}} [[Kategorio:Urboj de Grandpollanda provinco]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] nxyr1ra5pfmpruvebo8ecf1868pzsy2 9392378 9392377 2026-06-04T23:26:01Z ThomasPusch 1869 9392378 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Pollando | pola_nomo = Września | germana_nomo = Wreschen | genitivo = Wrześni / Wreschens | blazono = POL Września COA.svg | flago = | mapo = | provinco = [[Grandpollando]] | distrikto-rajta = | distrikto = [[distrikto Września]] | komunumo = komunumo Września | komunumo-speco = Urbo-kampa | estro-titolo = Urbestro | estro = Tomasz Kałużny <small>^{en 2004 - kaj nun??}</small> | urba_komunumo = | adreso-estraro = ul. Ratuszowa 1 | poŝtkodo-estraro = 62-300 | areo = 12.73 | alto = | latitudo = 52/20 | longitudo = 17/35 | loĝantaro-dato = 2004 <small>^{- kaj nun??}</small> | loĝantaro = 28631 | denso = 2249.1 | tel_antaŭkodo = 61 | poŝtkodo = 62-300 | aglomeraĵo = | aŭtokodo = PWR | TERYT = 4303930054 | SIMC = | fondita = 1256 | urborajtoj = 1375 | ĝemelaj_urboj = | retpaĝaro = http://www.wrzesnia.pl | domajno = | vikinovaĵoj = }} [[Dosiero:Września, Greater Poland, church of Virgin Mary and St Stanislaus.jpg|eta|Preĝejo de la Asunciono de la Benita Virgulino Maria kaj Sankta Stanislao, Konstruita en la 15-a jarcento.]] '''Września''' estas urbo en [[Grandpollando]] en [[Pollando]]. Ĝi apartenas al samnoma komunumo en ankaŭ samnoma [[distrikto Września]]. De 1793 ĝis 1807 kaj de 1815 ĝis 1920 la urbo apartenis al la germanlingva [[Reĝlando Prusio]] kaj oficiale nomiĝis '''Wreschen'''. En 1905, proksimume 7000 homoj loĝis en la urbo. El ili, 65 % estis poloj, 29 % germanoj, kaj 6 % [[judgermane]] parolantaj judoj. == Famuloj ligitaj kun la urbo == * [[Władysław Reymont]] (1867-1925), verkisto * [[Maria Konopnicka]] (1842-1910), verkistino == Vidu ankaŭ == * [[Infana striko en Września]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.wrzesnia.pl Oficiala reta paĝo de la urbo kaj komunumo] {{Ĝermo|Pollando}} [[Kategorio:Urboj de Grandpollanda provinco]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] p264nt8m9v5ktvirxce2aqhopbs0ywo 0 196712 9392462 9261919 2026-06-05T06:05:09Z Sj1mor 12103 9392462 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Pollando | pola_nomo = Wleń | germana_nomo = [[Lähn]] | genitivo = Wlenia | blazono = POL Wleń COA.svg | flago = | mapo = | provinco = [[Malsupra Silezio]] | distrikto-rajta = | distrikto = [[Distrikto Lwówek]] | komunumo = [[Komunumo Wleń]] | komunumo-speco = Urbo-kampa | estro-titolo = Urbestro | estro = Bogdan Mościcki | urba_komunumo = | adreso-estraro = pl. Bohaterów Nysy 7 | poŝtkodo-estraro = 59-610 | areo = 7.18 | alto = 240 | latitudo = 51/01/00 | longitudo = 15/40/14 | loĝantaro-dato= {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro= {{WikidataLoĝantaro}} <!-- Fine de 2020 estis 1725 . --> | denso={{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}} | tel_antaŭkodo = 075 | poŝtkodo = 59-610 | aglomeraĵo = | aŭtokodo = DLW | TERYT = 5020112054 | SIMC = | fondita = | urborajtoj = La [[12-an de februaro]] [[1214]] | ĝemelaj_urboj = | retpaĝaro = http://www.wlen.pl | domajno = | vikinovaĵoj = }} [[Dosiero:Wlen_panor.jpg|eta|maldekstra|250ra|Wleń – la panoramo de la urbo el la kastela turo]] '''Wleń''' {{prononco|elparolu: ''vlen''}} ({{Lang-de|Lähn}} ĝis 1945) estas [[urbo]] en [[distrikto Lwówek Śląski]] en [[Malsupra Silezio]] en [[Pollando]]. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi estas sidejo de [[komunumo Wleń|urbo-kampa komunumo Wleń]]. La urbo situas ĉe la [[rivero]] [[Bóbr (rivero)|Bóbr (Bobel)]] kaj ĝia [[alfluo]] Wierzbnik [elparolu ''vieĵbnik''], piede de [[Kaĉava montetaro]] ({{Lang-pl|Góry Kaczawskie}}; [elparolu ''guri kaĉavskie'']).<br /> La urba [[nomo]]: ''Velen'', ''Vlan'' aŭ ''Vlean'' devenas de [[pola lingvo|malnovpola]] vorto ''vel'', kiu signifas “humida”, “malseka”. == Historio == Komenca [[historio]] de Wleń kunligiĝas kun setlado de [[slavo|slava]] [[tribo]] Bobrzanie [elparolu: ''bobĵanie''].<br /> Politika historio de la urbo estas kunligita kun ĝia aparteno al kvar [[ŝtato]]j. Komence ĝi apartenis al la [[Pollando|polaj]] [[Piastoj|piastidoj]]. Tiamaniere estis ĝis la jaro [[1392]], kiam post morto de [[Agnesa de Habsburgoj]], [[Vidvoj kaj vidvinoj|vidvino]] post la princo [[Bolko la 2-a Mały]], la [[Świdnica|Svidna]]-[[Jawor|Javoria]] princlando transdependiĝis al “[[Ĉeĥio|Ĉeĥa Krono]]”, al [[Luksemburgia dinastio]]. En [[1526]] jaro la Silezio troviĝis sub regado de [[Habsburgoj]]. En [[1740]] sekve de sileziaj militoj ĝi troviĝis en [[Prusio]]. Kaj denove revenis al Pollando en [[1945]], post la [[dua mondmilito]]. <br /> La setlejo komencis vive disvolviĝi en turnopunkto de la [[10-a jarcento|10]] kaj [[11-a jarcento|11 jarcentoj]]. La setlejo estis kunligita kun [[kastelo]], kiu troviĝis sur [[Bazalto|bazalta]], alta monto. La [[Pollando|pola]] [[princo]] [[Bolesław la 3-a Krzywousty]] ekestigis ĉi tie sidejon de [[kasteldistrikto]] (en [[1155]] skribis pri ĉi tio [[buleo]] de [[papo]] [[Adriano la 4-a]]. La rango “kasteldistrikto” farigis la kastelon fortreso, en kiu regis anstataŭ princo - kastelmastro. La kastelmastro estris pri kasteldistrikta tereno kaj pri kasteldistrikta loĝantaro. <br /> [[Silezio|Silezia]] [[princo]] [[Henryk la 1-a Brodaty]] en [[1214]] donis [[urborajto]]n al la [[setlejo]] tiam nomita “Brzozowo” (esperante: “[[Betulo]]” – nun sur la urba [[blazono]]). La princo restadis ĉi tie de [[1201]] kun sia edzino Hedviga (kiu poste estiĝis [[sanktulo|sanktulino]], patronanta al Silezio). Kiel skribas [[kroniko]]j, la princino Hedviga ekamis la ĉirkaŭaĵon pro tio, ke ĝi estis simila al ŝia hejma [[Bavario]]. <br /> Jaroj [[1278]]–[[1368]] estis periodo de intensa [[evoluo]] por la urbo. La Wleń ricevis multajn privilegioj, kiel: prenado de traira [[dogano]], [[rajto]] al [[komerco|komercado]] de salo kaj [[drapo]], stampado de propra [[monero]] kaj [[mejloprivilegio]] (en [[1359]]). Konataj estis foiroj en [[Cindra Merkredo|”cindraj merkredoj”]] kaj komerco de [[kolombo]]j. La kolomboj estis tiel multenombraj, ke en la jaro [[1501]] ili kaŭzis malbonan rikolton, ĉar ili formanĝis [[semado]]n de ĉirkaŭaj [[agro]]j. <br /> Ĉi-tio estis regada tempo de [[Silezio|sileziaj]] princoj: [[Bolko la 1-a Surowy]], [[Bernard Świdnicki]], [[Henryk la 1-a Jaworski]] kaj [[Bolko la 2-a Opolski]]. En la urbo ekestis publikdestinitaj [[konstruaĵo]]j kiel: la urbodomo, [[banejo|bandomo]], ekestisis domoj de riĉaj urbaj [[patricio]]j. En [[1392]] post morto de princino Anna [[Świdnica|Svidna]]-[[Jawor|Javoria]], Wleń transdependiĝis al la “[[Ĉeĥio|Ĉeĥa Krono]]”. <br /> Sekva periodo estis tempo de malrapida malevoluo de la urbo. Kialoj estis: manko de [[remparo]], malkapablaj regadoj de sekvaj urbaj mastroj kaj oftaj [[inundo]]j. La inundoj estis la plej dolorigaj. En [[1702]] la inundo atingis la [[predikejo]]n en la [[preĝejo]] kaj en la [[1804]] – [[etaĝo|duajn etaĝojn]]. Sume inundoj okazis pli ol 70-foje (lasta inundo estis en [[1997]]). Alia kaŭzo de la urba falado estis tio, ke rapide evoluis proksimaj urboj: [[Jelenia Góra]] kaj [[Lwówek Śląski]]. Ĉi tiuj urboj dominis en ĉi tiu [[Regiono (geografio)|regiono]] pro [[komerco]] kaj [[metio]]. En sekvaj jaroj grave ruinigis la urbon [[religio|religiaj]] movadoj, [[epidemio]]j, oftaj inundoj kaj [[incendio]]j. En [[1429]] la urbon bruligis [[Husmovado|husanoj]]. Poste okazis oftaj atakoj de rabistoj. Dum la [[tridekjara milito]] la urbon restadis kaj trairis armeoj de [[Rusio]], [[Aŭstrio]] kaj [[Svedio]]. Post la sileziaj militoj [[1740]]–[[1763|63]], kiuj grande detruigis la urbon kaj malmultigis la urbanojn, Wleń kune kun Silezio aparteniĝis al [[Prusio]]. <br /> Grandaj kontribucioj premegis la loĝantaron dum [[Napoléon Bonaparte|Napoleon-aj militoj]]. En la jaro [[1809]] denove Wleń ricevis urborajton, sed jam [[15-a de aŭgusto]] [[1809]] la tuta urbo estis bruligita kaj detruita dum la batalo inter la napoleon-a kaj [[Prusio|prusa]] armeoj. Denove en [[1813]], dum la batalo ĉe rivero [[Bóbr (rivero)|Bóbr]], inter la [[Napoléon Bonaparte|Napoleon-a]] [[armeo]] kaj militistaro de [[generalo]] Kajzerow, la urbo estis preskaŭ komplete forbruligita. <br /> De la jaro [[1815]] 815 restintaj urbanoj komencis rekonstruadon. Ekestis [[fabriko]]j: de [[sigelvakso]], [[alumeto]]j, [[tapiŝo]]j kaj [[horloĝo]]j. Funkciis [[lernejo]] por horloĝistoj, kaj de [[1873]] [[pedagogio|pedagogia]] [[liceo]]. Fine de la [[19-a jarcento]], pro bona loka [[klimato]] Wleń estiĝis [[Kuracloko|kuraca]] kaj ripoza loko. La urbon komencis viziti somerferianoj. En [[1893]] komencis funkcii sanatorio, kiu ĝis nun komplezas interalie per [[hidroterapio]]. En [[1908]] ekestis fervoja ligo ĝis Lwówek Śląski kaj Jelenia Góra. Fine de la [[dua mondmilito]], la [[8-a de majo|8-an]] - [[9-a de majo|9-an de majo]] [[1945]] la [[Sovetunio|Sovetunia]] [[Armeo]] okupis la urbon. Dank al [[Jalta]] konferenco ĉi-tiu parto de Silezio kune kun la urbo Wleń aparteniĝis al [[Pollando]]. Fine de la julio [[1945]] venis al Wleń unua parto de rehejmigo de la polaj transloĝuloj el [[oriento]]. == [[Kronologio]] de la eventoj == * [[1108]] – la [[Pollando|pola]] [[princo]] Bolesław la 3-a Krzywousty fuĝinte de sia duonfrato Zbigniew, kaŝiĝis en kastelo Wleń. Li plukonstruis ĝin. Li starigis novajn ŝtonajn konstruaĵojn, la alta masonita [[remparo]] ĉirkaŭis la fortreson. * [[1155]] – la [[buleo]] de [[papo]] [[Adriano la 4-a]] skribis pri kasteldistrikto nomata “vlan”. * [[1163]] – la Silezio estis disdividita en partojn, kastelo apartenis al princo Bolesław la 1-a Wysoki. * [[1202]] – en la kastelo ekloĝis silezia princo Henryk la 1-a Brodaty kun sia edzino Hedviga. * [[1210]] – la kastelo ekestis proprietaĵo de Henryk la 1-a Brodaty. * [[1210]]-[[1214|14]] – rapida evoluo de la setlejo laŭ [[Germanio|germana]] [[modelo]]. Estis venigitaj germanaj setlintoj, [[Francio|francaj]] [[komercisto]]j kaj [[metiisto]]j. * La [[12-a de februaro]] [[1214]] - la [[setlejo]] ricevis la urborajton laŭ [[magdeburga juro]], ricevis nomon “Leen” kaj blazonon – betulo sur fono de princa [[mantelo]]. * [[1232]] – konstruado de la preĝejo sur la kastela monto. * [[1256]] – la pola [[Piastoj|piastida]] princo [[Bolesław la 2-a Rogatka (Łysy)]] [elparolu: ''bolesŭav rogatka (ŭisi)''] malliberigis en kastela [[turo]] [[Vroclavo|vroclavan]] [[episkopo]]n Tomaso’n, de kiu postulis ŝanĝon de ricevitan [[dekonaĵo]]n de naturaĵa formo al [[mono|mona]] formo. La episkopo estis liberigita post la pago de granda [[elaĉetmono]]. * La [[9-a de aŭgusto]] [[1277]] – buleo de papo [[Inocento la 5-a]] skribis pri fortreso Wleń. * [[1278]] – la princo Bolesław la 2-a Rogatka malliberigis sian [[nevo]]n Henryk la 4-a Probus por devigi lin al rezigno pri parto de sia havaĵo. Li estis liberigita post kiam li rezignis pri rajto al urbo [[Mirsk]]. * [[1368]] – princino Agnieszka edzino de la princo Bolko la 2-a Mały feŭde donis fortreson al membroj de [[Kavaliro|kavalira]] [[familio]] von Zedlitz. * [[1390]] – [[bruli|forbrulis]] la preĝejo sur kastela monto. * La [[14-a jarcento]] – [[judoj]] venis al la urbo. * [[1428]] – [[husmovado|husanoj]] senrezultate sieĝis la fortikaĵon kaj bruligis la urbon. * [[1440]]-[[1445|45]] – rekonstruado de la preĝejo sur la kastela monto. * De [[1465]] – Wleń ekestis la sidejo de kavaliro - rabisto Hans von [[Zedlitz]], kiu ekloĝis en la kastelo. Li rabe atakis [[karavano]]jn de [[komercisto]]j kiuj vojaĝis de [[Balta Maro]] al [[Italio]] kaj ĉi tie [[Vadejo|travadis]] la riveron [[Bóbr (rivero)|Bóbr]]. * [[1622]] – [[Kozakoj]] atakis la urbon (grandaj [[damaĝo]]j). * [[1633]] – [[epidemio]] de [[ĥolero]] – mortis 250 personoj. * [[1639]]-[[1640|40]] – la urbo estis tute forbruligita. * La [[7-a de oktobro]] [[1646]] – laŭ [[komando]] [[Ferdinando la 3-a (imperiestro de la Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 3-a]], [[generalo]] Montecuculi eksplode detruis partojn de fortikaĵoj. * [[1662]] – fortreson aĉetis [[Francio|franca]] [[kolonelo]] Adam von Kaulhaus. Nova proprietulo konstruis [[baroko|barokan]] [[palaco]]n kaj preĝejon patronatan per “Sankta Hedviga”. * [[1731]] – unuafoje estis priskribita [[incendio]] en Wleń. Dum 3 horoj brulis 150 da [[domo]]j, la urbodomo kaj la preĝejo. * [[1739]] – dua incendio. Brulis domoj en la [[urboplaco]]. * [[1752]] – konstruo de [[Evangeliismo|evangelia]] preĝejo. * [[1806]] – [[Napoléon Bonaparte|napoleon’a]] armeo okupis kaj rabis la urbon. * La [[15-a de aŭgusto|15-a]] - [[18-a de aŭgusto]] [[1813]] – dum bataloj napoleon’a armeo kontraŭ rusia militistaro mortis en incendio 200 da vunditaj italiaj [[militkaptito]]j. * La [[19-a de aŭgusto]] [[1813]] – sekva incendio. Brulis 89 da domoj, 50 da metiejoj kaj la urbodomo. * La [[27-a de aŭgusto]] [[1813]] – inundo en komplete ruinigita urbo. * [[1813]]-[[1824|24]] – rekonstruado de la urbo. * [[1824]]-[[1850|50]] – ekestis fabrikoj: de sigelvakso, alumetoj, tapiŝoj kaj horloĝoj. En la fabriko de horloĝoj laboris 300 da personoj. * [[1863]]-[[1864|64]] – ĉe konstruita en [[1500]] jaro turo ekestis preĝejo patronata per “Sankta Nikolao”. * [[1870]] – la fabriko de horloĝoj estis translokita al urbo [[Srebrna Góra]]. En restintaj ejoj ekestis pedagogia liceo. * [[1893]] – estis konstruita la sanatorio kiu funkcias ĝis hodiaŭ zorgata pere de [[Monaĥo|monaĥinoj]] de Ordeno Sanktulino Elizabeta. * [[1908]] – enveturis unua [[trajno]] al Wleń. * [[1912]] – elektrifikacio de la urbo. * [[1914]] – en la urboplaco estis starigita [[monumento]] de [[knabino]] kun [[kolombo]]j por rememorigi la 700-jaran [[datreveno]]n de ricevo de urborajto. == Vidindaĵoj == En Wleń restis multe da [[konstruaĵo]]j de malnova [[arkitekturo]]. Interalie distingiĝas: la [[urbodomo]], la [[Kristanismo|kristana]] [[paroĥo|paroĥa]] preĝejo patronata per “[[Sankta Nikolao]]” kaj kastelo staranta supre de la urbo. [[Dosiero: Wleń Ratusz2.jpg|eta|maldekstra|200ra|La urbodomo]] {{-}} * La urbodomo. :La urbodomo estis konstruita en la unua duono de la [[14-a jarcento]]. Pri ĉi tio atestas dokumento el la [[3-a de julio]] [[1353]] subskribita de princo Bolko la 2-a Opolski kaj princino Anna. En jaroj [[1823]]-[[1824|24]] la urbodomo ricevis la hodiaŭan formon. Interalie kaŭzis ĉi tion granda urba incendio en [[1813]]. Nun ĝi estas modesta unuetaĝa konstruaĵo kun kruta [[tegmento]] suprita per tureto kun balkoneto kaj aĵura helmo. La tureto estis plukonstruita en [[1994]]. Supre de enirejo troviĝas [[latina lingvo|latina]] surskribo: “''EXCINERE PHOENIX - POST NUBILA PHOEBUS – 1823-24''” kio esperante signifas: “El cindro renaskiĝas [[Fenikso (birdo)|Fenikso]] – post la [[pluvo]] venas [[suno]]”. [[Dosiero: Wlen_wieza.jpg|eta|maldekstra|200ra|La kastelo Wleń]] {{-}} * [[kastelo Wleń|La kastelo Wleń]] [[Dosiero: Wleń Kościół św Mikołaja.jpg|eta|maldekstra|200ra| La preĝejo patronata de “Sankta Nikolao”]] {{-}} * La kristana paroĥa preĝejo patronata de “Sankta Nikolao” :La kristana [[paroĥo|paroĥa]] preĝejo patronata de “[[Sankta Nikolao]]” ekis pro [[fondaĵo]] de [[episkopo]] Laŭrenco en jaroj [[1215]]-[[1217|17]]. Komence [[Gotiko|gotika]], ĝi ricevis [[gotiko|novgotikan]] formon dum modernigo en jaroj [[1863]]-[[1864|64]]. De [[mezepoko|mezepoka]] tempo restis nur preĝeja turo el [[1500]]. Ene vidinda estas [[renesanco|renesanca]] [[baptujo]] el la [[16-a jarcento]]. En [[tombejo|ĉirkaŭtombeja]] muro estas muntitaj [[tomboŝtono]]j el la [[16-a jarcento|16-a]] - [[17-a jarcento]]j. [[Dosiero: Wlen_kosc.jpg|eta|maldekstra|200ra| La preĝejo patronata de “Sankta Hedviga”]] {{-}} * La kristana paroĥa preĝejo patronata de “Sankta Hedviga” :Unuafoje la preĝejo estis priskribita en dokumentoj en [[1346]]. Bedaŭrinde la tiama konstruaĵo ne restis ĝis nun. Ĝi estis detruita dum la [[tridekjara milito]]. En [[1622]] sur ĝia fundamento ekestis nova preĝejo, kiu estis plukonstruita en la [[18-a jarcento]]. Post la [[dua mondmilito]] la preĝejo pro manko de zorgo ruiniĝis. Nur en jaroj [[1978]] kaj [[1994]] estis dufoje renovigita. == Bibliografio kaj fontaĵo == * Janusz Czerwiński, Krzysztof R. Mazurski: ''Sudety. Sudety zachodnie''. Warszawa [[1983]] [[Dosiero:Flag of Poland.svg|20ra]] (pole) * http://pl.wikipedia.org/wiki/Wleń [[Dosiero:Flag of Poland.svg|20ra]] (pole) * http://www.zamkipolskie.com/wlen/wlen.html [[Dosiero:Flag of Poland.svg|20ra]] (pole) * http://zyga4.fm.interia.pl/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070907090944/http://zyga4.fm.interia.pl/ |date=2007-09-07 }} [[Dosiero:Flag of Poland.svg|20ra]] (pole) * http://www.wlen.pl/ [[Dosiero:Flag of Poland.svg|20ra]] (pole) * http://zamekwlen.republika.pl/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070909070420/http://zamekwlen.republika.pl/ |date=2007-09-09 }} [[Dosiero:Flag of Poland.svg|20ra]] (pole) {{-}} {{Ĝermo|Pollando}} {{Commons|Wleń}} {{Projektoj|commonscat=Wleń}} {{-}} == Eksteraj ligiloj == * [http://wikimapia.org/#lat=51.016239&lon=15.673285&z=14&l=28&m=h Mapo de ĉirkaŭaĵo de Wleń el wikimapia] [[Dosiero:Flag of the United Kingdom.svg|20ra]] {{en}} [[Kategorio:Urboj en Malsuprasilezia provinco]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] [[Kategorio:Distrikto Lwówecki]] 03estyfwfwofd58f9sdkti42uxqrak1 0 202806 9392180 9284092 2026-06-04T18:28:13Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392180 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''D-ro Bhimrao Ramji AMBEDKAR''' ([[Marata lingvo|marate]]: डा. भीमराव रामजी आंबेडकर) ({{dato|14|aprilo|1891}} – {{dato|6|decembro|1956}}) ('''B. R. Ambedkar'''; populare konata kiel '''Babasaheb''') estis [[Barato|barata]] juristo, ekonomiisto, [[politikisto]] kaj socia reformisto. Li estas konata ke li inspiris la lukton kontraŭ la [[Hinduismo|hinduisma]] [[Kastsistemo|kastosistemo]], kaj specife li kampanjis kontraŭ la [[diskriminacio]] de la [[Dalito|dalitoj]], subtenis [[Virinaj rajtoj|virinajn rajtojn]] kaj tiujn de laboristoj. Li ankaŭ estis inter la ĉefaj arkitektoj de la [[Barata konstitucio]]. Li luktis dum sia tuta vivo por reformi [[Hinduismo|hinduismon]], sed je la fino de sia vivo li perdis sian fidon en la ebleco reformi hinduismon de la interno, kaj konvertiĝis al [[budhismo]]. == Frua vivo == Ambedkar naskiĝis la 14-an de aprilo 1891 en la urbo de [[Mhow]], en la nuntempa [[Madhja-Pradeŝo]]. Li estis la dekkvara filo de familio kiu apartenis al la kasto de la [[Maharoj]], kiuj estis konsiderataj dalitoj, alivorte "netuŝeblaj". Lia gepatra lingvo estis la [[Marata lingvo|marata]]. Lia familio laboris de generacioj por la Barata armeo, kiu tiam sekvis britajn ordonojn. Lia patro sukcesis akiri iom da eduko pro sia laboro en la armeo, kaj li uzis sian pozicion en la armeo por akiri ke liaj filoj povu studi en registara lernejo, kvankvam ili apartenis al malalta kasto, kaj oni ĝenerale ne akceptis infanojn de malaltaj kastoj en lernejoj. En la lernejo, Bhimrao kaj aliaj infanoj de malaltaj kastoj estis segregataj, kaj ne rajtis sidi ene de la klasoj. En 1894, la patro de Bhimrao retiriĝis, kaj la familio translokiĝis al [[Satara]] post du jaroj. Tuj poste, la patrino de Bhimrao mortis, kaj la infanoj estis prizorgitaj de onklino, en malfacilaj cirkonstancoj. Nur kvin el la dekkvar infanoj de la familio travivis ĝis la plenkreska aĝo. El la fratoj kaj fratinoj, Bhimrao estis la nura kiu sukcesis pasi liajn finajn ekzamenojn kaj iri al pli granda lernejo. En 1898, la familio translokiĝis al [[Mumbajo]], kie Bhimrao ĉeestis ŝtatan lernejon. Kvankam li estis elstara studento, li estis ĉiam pli perturbita de la diskriminacio kontraŭ li. == Edukado == En 1907, B. R. Ambedkar eniris la universitaton de Mumbajo, fariĝante verŝajne la unua homo el "netuŝebla" kasto en la tuta Barato kiu eniris universitaton. Ĉi tiu evento estis multe festata en lia komunumo. En 1912, Ambedkar diplomiĝis en ekonomiko kaj politiko, kaj li komencis labori por la provinca registaro de Baroda, en [[Guĝarato]]. En ĉi tiu periodo li havis sian unuan infanon, kaj lia patro mortis. En 1913 la reĝo de [[Baroda]] donis al li stipendion por iri al [[Usono]] kaj studi en la [[Universitato Kolumbio]]. En 1916, li akiris doktoran titolon, per tezo kiu poste estus publikigata sub la titolo ''La evoluo de la provinca financo en Brita Hindio''. Lia unua publikigita verko estis tamen ''Kastoj en Hindujo: Ilia meĥanismo, genezo kaj disvolvo''. Li iris plu-studi [[ekonomiko]]n en Londono, en la [[London School of Economics]]. Li devis reiri Baraton post unu jaro, sed en 1920 li sukcesis reiri [[Britio]]n por fini siajn studojn. En 1923 li reiris denove al Barato, post pasi tri monatojn studante en [[Bonn]], [[Germanio]]. == Publika agado por la rajtoj de la dalitoj == Kiam li revenis de [[Europo]], Ambedkar kreis sukcesan leĝan firmaon, kaj li ankaŭ komencis lukti por la rajtoj de la dalitoj. Li estis invitita ĉeesti la [[Komitaton Southborough]], kiu pretigis la Leĝo 1919 por la regado de Hindio, kaj tie li esprimis sin por la kreado de separitaj elekteblecoj por la dalitoj kaj aliaj religiaj komunumoj. En 1920 li fondis organizaĵon por helpi la malaltajn kastojn, kaj li ankaŭ komencis semajnan ĵurnalon nomatan ''Mooknayak'' (''La gvidanto de la silentuloj''). Li uzis la ĵurnalon por kritiki ortodoksajn Hinduistajn politikistojn, kiu rifuzis batali kontraŭ kasta diskriminacio. Lia parolado en Konferenco pri Subaj Klasoj en [[Kolhapur]] impresigis la lokan reganton [[Shahu IV]], kiu ŝokigis ortodoksan socion pro sia invito je kunmanĝo al Ambekdar kaj liaj netuŝeblaj kolegoj. Ambekdar alvokis sian propran komunumon, la maharojn, forlasi la ideon de sub-kastoj, kaj organizis komunan kunmanĝon en kiu estis forlasita la principo de segregacio. Li ankaŭ kritikis la praktikadon de ''netuŝebleco'' en la [[Islamo|islama]] hinda socio, tiel ke estu klare ke li ne kontraŭis Hinduismon, sed socian mispraktikon. En 1926, li estis nomumita membro de la Leĝa Konsilio de Mumbajo. La sekvan jaron li komencis organizi malfermajn protestojn kontraŭ la principoj de netuŝebleco, interalie per publikaj marŝoj, drinkado en publikaj fontoj kaj eniro en hinduistajn templojn malpermesitajn al dalitoj. Li gvidis neperfortan movadon de [[civila malobeo]] (''[[satyagraha]]'') en [[Mahad]] por lukti por la rajto de la netuŝebla komunumo preni akvon el la ĉefa tanko de la urbo. En alia konferenco li kondamnis la antikvan hindan tekston ''Manusmriti'' (''[[Leĝoj de Manu]]''), pro ties pravigo de la sistemo de kasta diskriminacio. En 1927, li ekpublikigis sian duan ĵurnalon, ''Bahiskrit Bharat'' (''Ekskludita Hindio''), poste renomita ''Janata'' (''La popolo''). Li estis nomumita por la Mumbaja Prezidenta Komitato por labori ĉe la tuteŭropa Komisiono Simon en 1928. Tiu ĉi Komisiono estis tre kritikita tra la tuta Hindio, sed Ambedkar mem verkis tutan serion de rekomendoj por estontaj konstituciaj reformoj. En oktobro [[1929]], li estis vundita en stratakcidento, kaj devis resti hejme ĝis la fino de la jaro. == Pakto de Punao == Ambedkar estis fariĝinta unu el la ĉefaj politikaj figuroj de la netuŝebla komunumo. Li estis tre kritika de la ĉefaj partioj en Hindio, pro ties ŝajna manko de intereso en la forigo de la kasta sistemo. Ambedkar kritikis [[Barata Nacia Kongreso|Baratan Nacian Kongreson]] kaj ties gvidanton [[Mahatma Gandhi]], pro ilia nesufiĉa insisto pri la egaleco de roloj inter kastoj, kaj ankaŭ la tiaman britan regon. Li insistis pri memregado de la subaj klasoj, kaj estis tre kritikita de la ortodoksaj hinduistoj. La rolo de Ambedkar tre kreskis, kaj li estis invitita ĉeesti la Duan Rondtablan Konferencon en Londono en 1931. Tie li diskutis kun Gandhi en la afero de la dividita elekto por netuŝebluloj, kion oponis Gandhi, kiu timis ke apartaj elektoj kondukus al divido de Hindio laŭ religio kaj kasto en postaj generacioj. Kiam la britoj konsentis pri tiu punkto kun Ambedkar, Gandhi komencis [[malsatstriko]]n en la Centra Malliberejo de [[Punao]] (''Poona'') en 1932. Gandhi faris alvokon por la forigo de diskriminacio kaj netuŝebleco en la hinda socio, kaj samtempe por la politika kaj socia unuiĝo de ĉiuj hindianoj. La protesto de Gandhi provokis grandan publikan apogon en la tuta Hindio, kaj la gvidantoj de Kongreso kaj aktivuloj kiel [[Madan Mohan Malaviya]] kaj [[Pawlankar Baloo]] organizis kunvenojn kun Ambedkar kaj liaj kolegoj. Ambedkar suferis fortan premon fare de la apogantoj de Gandhi, por ke li forlasu sian peton pri aparta elektado kaj akceptis pakton por la rezervo de balotseĝoj (La Pakton de Punao). == Politika kariero == En 1935, Ambedkar estis nomumita direktoro de la Rega Leĝa Kolegio dum du jaroj. Tiujare mortis lia edzino Ramabai. Lia politika pozicio malmoliĝis en sia sinteno kontraŭ ortodoksa Hinduismo, kaj en Konferenco proksime al Nasik, Ambedkar anoncis ke li konvertiĝos al alia religio, kaj alvokis siajn apogantojn fari la samon. Li poste ripetis tiun alvokon en postaj paroladoj. En 1936, Ambedkar fondis la [[Sendependa Laborpartio (Barato)|Sendependan Laborpartion]], kiu akiris 15 seĝojn en la balotado de 1937 por la Centra Leĝdona Asembleo. Li publikigis sian libron ''"La neniigo de kastoj"'' la saman jaron, bazitan en la tezo kiun li estis verkinta en [[Novjorko]]. Atinginte enorman publikan sukceson, li forte kritikis la hinduajn religiajn gvidantojn kaj la sistemon de kastoj ĝenerale. Li protestis kontraŭ la decido de la Kongreso nomi la netuŝeblan komunumon ''[[Harijano]]j'' (''Filoj de Dio''), nomo kreita de Gandhi. Ambedkar deĵoris en la Konsila Defenda Komitato kaj en la Plenumkomitato de la Vicreĝo kiel ministro pri laboro. Inter 1941 kaj 1945, li publikigis grandan nombron de polemikaj libroj kaj pamfletoj, inklude de ''Pensoj pri Pakistano'', en kiu li kritikis la pledojn de la [[Muzulmana Ligo]] por aparta ŝtato [[Pakistano]]. Li ankaŭ intensigis siajn atakojn kontraŭ Gandhi kaj la Kongreso, akuzante ilin je hipokriteco. En sia verko ''"Kiu estis la ŝudroj?"'', li intencis ekspliki la formadon de la [[ŝudro]]j, t.e. la plej malalta kasto de la Hindua sistemo, kaj emfazis ke tiu ĉi estis malsama al la netuŝebleluloj. Ambedkar vidis la transformadon de sia partio en la ''Tuthindia Kasta Federacio'', kiu tamen malsukcesis en la elekto de 1946 por la Konstitucia Asembleo de Barato. Li kritikis ne nur la hinduistan sistemon, sed ankaŭ la praktikojn de islamanoj rilate al traktado de virinoj kaj al apartigaj kutimoj (inklude de pluekzisto de sklaveco). Li kondamnis ambaŭ grupojn kiel nekapablaj reformi sian socion por krei socian justecon. Li estis preta akcepti la kreadon de la ŝtato de Pakistano, sed pli pledis por la solvado de la disputoj inter hinduoj kaj islamanoj per malpli drastaj solvoj. Li antaŭvidis la konfliktojn ke la kreado de aparta ŝtato kreos, kaj tial petis ke oni pli pravigu la ekzisto de pakistana ŝtato. == Arkitekto de la Barata Konstitucio == Malgraŭ lia kreskanta malpopulareco, liaj polemikaj vidpunktoj kaj liaj kritikoj al Kongreso kaj Gandhi, Ambedkar havis grandan reputacion kiel juristo. Post la sendependeco de Barato en la [[15-a de aŭgusto]] [[1947]], la nova registaro invitis lin deĵori kiel justicministro, kion li akceptis. La [[29-a de aŭgusto|29-an de aŭgusto]], Ambedkar estis nomumita prezidanto de la Komitato por la redakto de la Konstitucio. Li kunmetis okcidentajn modelojn kun la tradicio de la budhista tribeca praktiko ''[[sangha]]''. La teksto pretigita de Ambedkar antaŭvidis konstituciajn garantiojn kaj protekton de civilaj liberecoj por la individuoj, inklude de la religia, kaj la forigon de la netuŝebleco kaj aliaj formoj de diskriminacio. Ambedkar apogis fortajn rajtojn por la virinoj, kaj enkondukis sistemon de rezervo de laboroj en la publika sektoro kaj en edukado por la subaj kastoj kaj la minoritataj popoloj, esperante tiel helpi en la forigo de diskriminacio kaj socia malavantaĝo. La Konstitucio estis aprobita la 26-an de novembro 1949 fare de la Konstitucia Asembleo. Ambedkar klopodis por la aprobo de Civila Kodo kun egaleco de genroj en heredo, geedziĝo kaj ekonomio, sed li ricevis fortajn kritikojn. Li demisiis kiel ministro, malgraŭ la apogo de la prezidanto [[Nehru]] kaj la gvidantoj de la Barata Nacia Kongreso. Ambedkar klopodis por akiri seĝon kiel sendependulo en la ĉefa (malalta) leĝdona ĉambro, la [[Lok Sabha]] sed fiaskis. Li poste estis nomumita por la Alta Ĉambro, la [[Rajya Sabha]] en marto 1952, kaj restis ties membro ĝis sia morto. == Konvertiĝo al Budhismo == Post sia multjara anonco pri konvertiĝo, en la 50-aj jaroj, Ambedkar montris sian atenton al [[Budhismo]] kaj vojaĝis al [[Srilanko]] (tiam Cejlono) por ĉeesti budhistan konferencon. Post verkado de nova libro pri tiu religio, li konvertiĝis al ĝi. En [[1954]] li dufoje vizitis [[Birmo]]n. En [[1955]], li fondis la Budhistan Societon de Barato (''Bharatiya Bauddha Mahasabha''). Li kompletigis sian verkon, ''La Budho kaj lia Dhamma'' en 1956, kiu estis publikigita postmorte. Ambedkar organizis publikan ceremonion por si kaj siaj apogantoj en [[Nagpur]] la 14-an de oktobro [[1956]]. Akceptante la ''Tri juvelojn'' kaj la ''Kvin Preceptojn'' ([[Pancasila]]) de budhista monaĥo laŭ tradicia maniero, Ambedkar kompletigis sian konvertiĝon. Li sekve konvertis laŭestime 380 000 siaj apogantojn kiuj lin akompanis. AIli eksplicite rifuzis Hinduismon kaj la hinduan filozofion. == Morto == De 1948 Ambedkar suferis je [[diabeto]]. En la lastaj jaroj li ankaŭ suferis je deprimon kaj angoron pro politikaj aferoj. Li multe laboris por fini sian manuskripton pri Budhismo. La 6-an de decembro 1956 li forpasis en sia hejmo de [[Delhio]]. La sekvan tagon oni organizis [[Kremacio|kremacian]] ceremonion, kiun ĉeestis centoj da miloj da liaj apogantoj. Lin supervivis lia dua edzino Savita Ambedkar, naskita kiel [[brahmano]], sed ankaŭ konvertiĝinta al Budhismo. Lia nepo [[Prakash Yaswant Ambedkar]] gvidas la movadon [[Bharipa Bahujan Mahasangha]] kaj estis membro de ambaŭ ĉambroj de la Barata Parlamento. Oni organizis memordomon en lia hejmo en Delhio. Lia naskiĝtago estas publika festotago konata kiel [[Ambedkar Jayanti]]. Multaj institucioj en Barato portas lian nomon. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ambedkar.org/ Dr. Babasaheb Ambedkar kaj lia popolo] * [http://www.ambedkar.net/ Centro Ambedkar por Justico kaj Paco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080807115548/http://www.ambedkar.net/ |date=2008-08-07 }} * [http://video.google.com/videoplay?docid=-2727847584094201457&hl=en Mallonga filmo pri la vivo de Dr. Babasaheb Ambedkar] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071113042120/http://video.google.com/videoplay?docid=-2727847584094201457&hl=en |date=2007-11-13 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ambedkar, Bhimrao Ramji}} [[Kategorio:Barataj politikistoj]] [[Kategorio:Budhanoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1891]] [[Kategorio:Mortintoj en 1956]] [[Kategorio:Barataj revoluciuloj]] khnh5e4obyd9x9dd8hr7x06s5j64am2 0 205323 9392131 7270342 2026-06-04T16:54:55Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392131 wikitext text/x-wiki {{Pluredro |hi = 2 |vbildo = Hexagonal prism vertfig.png |grupo = [[Duedra simetrio|D_6h]] (por neklina prismo kun regulaj bazoj) |Schl = t{2,6} |duala = [[Seslatera dupiramido]] |Wythoff = 2 6 &#124; 2 |vfiguro = 4.4.6 |edroj_detale = 6{4}+2{6} |CD = [[Dosiero:CDW ring.png|(o)]][[Dosiero:CDW 6.png|6]][[Dosiero:CDW dot.png|o]][[Dosiero:CDW 2.png|2]][[Dosiero:CDW ring.png|(o)]] |bildo = Hexagonal prism.png |W = |U = 76(d) |verticoj = 12 |B = Hip |C = |lateroj = 18 |edroj = 8 |K = 01(d) |nomo = Seslatera prismo |speco = [[Prismo]] |speco1 = [[Zonopluredro]] }} En [[geometrio]], la '''seslatera prismo''' estas [[pluredro]], la kvara en malfinia aro de [[prismo (geometrio)|prismoj]]. La [[edro]]j estas 6 [[paralelogramo|paralelogramaj]] flankoj kaj 2 [[seslatero|seslateraj]] bazoj. Ĝi havas 8 edrojn, 12 [[vertico (geometrio)|verticojn]], kaj 18 laterojn. Ĝi estas [[okedro]]. Tamen, la termino ''okedro'' estas ĉefe uzata por la "regula" okedro, kiu ne estas seslatera prismo. Se edroj estas ĉiuj regulaj, la seslatera prismo estas [[duonregula pluredro]]. La volumeno de ĉi tia seslatera prismo estas <math>\frac{3 \sqrt{3}}{2} a^3</math>, kie ''a'' estas longo de la latero. Ĉar ne estadas stela seslatero, ne estadas stela seslatera prismo. Ĉi tia prismo povas esti konstruita, sed fakte ĝi estas du intersekcantaj triangilaj prismoj. == Vidu ankaŭ == * [[Prismo (geometrio)]] * [[Prisma unuforma pluredro]] * [[Triangula prismo]] * [[Kubo (geometrio)|Kubo]] - kvadrato-baza prismo * [[Kvinlatera prismo]] * [[Unuforma pluredra kombinaĵo|Unuformaj pluredraj kombinaĵoj]]: ** [[Kombinaĵo de 4 seslateraj prismoj]] ** [[Kombinaĵo de 10 seslateraj prismoj]] {{Seslateraj figuroj}} == Eksteraj ligiloj == * {{MathWorld | URL = HexagonalPrism | titolo = Seslatera prismo}} * [http://www.korthalsaltes.com/hexagonal_prism.htm Paperaj modeloj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Prismosimilaĵoj]] [[Kategorio:Zonopluredroj]] ptkuoqsootfttah139uh2hyrjhx4etf 0 207879 9392120 9281679 2026-06-04T16:45:18Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392120 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Akapulko | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-es|''Acapulco''}} | alia_nomo1 = {{Lang-en|''Acapulco''}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Acapulco de Juárez | moto = ''La Perla del Pacifico'' - <small>''Pacifiko Pearl''</small> | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Collage Acapulco.jpg | dosiero2 = Acapulco Collage 2013.jpg | dosiero3 = Collage Estado de Guerrero.jpg | dosiero4 = Triángulo del Sol.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = Fotokunmetaĵo de Acapulco <!-- *** Simboloj *** --> | blazono = AyuAcaEscudo.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Meksiko | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = [[Guerrero]] | ŝtato_tipo = | regiono = | regiono_tipo = | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = hispana Imperio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo_tipo = | montaro = | montaro_tipo = | konstruaĵo = Oceanic 2000 | konstruaĵo1 = Torre Coral | konstruaĵo2 = Estrella del Mar | planto = | planto_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Guerrero | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 2310 | lat_d = 16 | lat_m = 51 | lat_s = 42 | lat_NS = N | long_d = 99 | long_m = 53 | long_s = 11 | long_EW = W | plej_alta_leviĝo = 3930 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 85 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 673479 | loĝantaro_dato = 2010 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1550 | establita_tipo = Fondo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Meza tempa zono (Nord-Ameriko)|MTZ]] | utc_offset =-6 | horzono_DST = [[Meza tempa zono (Nord-Ameriko)|MSTZ]] | utc_offset_DST =-5 | poŝtkodo = 00 - 16 | areo_kodo = 744 | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = ISO 3166 | kodo1 = 0.8199 <span style="color:#090">alta</span> | kodo1_tipo = [[Indekso de homa disvolviĝo|HDI]] | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Meksiko | mapo_lokumilo = Meksiko | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Kvartaloj de Meksik-urbo | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Nord-Ameriko | mapo2_lokumilo = Nord-Ameriko <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://acapulco.gob.mx/] | commons = Acapulco <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=11|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} '''Akapulko''' ([[hispana lingvo|hispane]] oficiale '''Acapulco de Juárez''') estas urbo kaj grava [[marhaveno]] en la ŝtato [[Guerrero]] de [[Meksiko]], borde de la [[Pacifika Oceano]]. La urbo situas ĉe duoncirkla golfeto. Ĝi estas la plej grava interhalta haveno por ŝipoj survoje inter [[Panamo]] kaj [[San-Francisko]], [[Kalifornio]]. Laŭ la popolnombrado de la jaro 2010, la urbo mem havis 673,479 civitanojn, dum la administra urba municipo, kiu ankoraŭ inkluzivas plurajn etajn antaŭurbojn, sume havis 789,971 loĝantojn. La turisma ferieja urbo Akapulko estas la plej granda urbo de la ŝtato, multe pli granda ol la ŝtata ĉefurbo [[Chilpancingo]]. == Loĝantaro == {| class="infobox" cellpadding=1 cellspacing=2 style="float:center; margin: 1.0em 1.0em 1.0em 1em; padding: 1.0e text-align:left;clear:all; margin-left:5px; font-size:90%" |colspan=15 style="background:#black; color:white;" align=center bgcolor="black"|'''Historia loĝantaro de Acapulco''' |- |colspan=15 style="background:#FFFFFF; color:#E4E4E4;" align=center bgcolor=#FFFFFF| |- | style="background:#969696; color:#EAEAEA;" align=center | '''Jaro''' | style="background:#C9C9C9;" align=center | '''1900''' | style="background:#C9C9C9;" align=center | '''1910''' | style="background:#C9C9C9;" align=center | '''1921''' | style="background:#C9C9C9;" align=center | '''1930''' | style="background:#C9C9C9;" align=center | '''1940''' | style="background:#C9C9C9;" align=center | '''1950''' | style="background:#C9C9C9;" align=center | '''1960''' | style="background:#C9C9C9;" align=center | '''1970''' | style="background:#C9C9C9;" align=center | '''1980''' | style="background:#C9C9C9;" align=center | '''1990''' | style="background:#C9C9C9;" align=center | '''1995''' | style="background:#C9C9C9;" align=center | '''2000''' | style="background:#C9C9C9;" align=center | '''2005''' | style="background:#C9C9C9;" align=center | '''2010''' ''' |- | style="background:#969696; color:#EAEAEA;" align=center | '''Loĝantaro''' | style="background:#e9e9e9;" align=center | 4 932 | style="background:#e9e9e9;" align=center | 5 900 | style="background:#e9e9e9;" align=center | 5 768 | style="background:#e9e9e9;" align=center | 6 529 | style="background:#e9e9e9;" align=center | 9 993 | style="background:#e9e9e9;" align=center | 28 512 | style="background:#e9e9e9;" align=center | 49 149 | style="background:#e9e9e9;" align=center | 174 378 | style="background:#e9e9e9;" align=center | 301 902 | style="background:#e9e9e9;" align=center | 515 374 | style="background:#e9e9e9;" align=center | 592 528 | style="background:#e9e9e9;" align=center | 620 656 | style="background:#e9e9e9;" align=center | 616 394 | style="background:#e9e9e9;" align=center | 673 479 |- |colspan=15 style="background:#EFEFEF; color:black;" align=center bgcolor="white"|<small>Fuente: [[Instituto Nacional de Estadística y Geografía|INEGI]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://mapserver.inegi.gob.mx/AHL/realizaBusquedaurl.do?cvegeo=120010001 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-09-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081206004123/http://mapserver.inegi.gob.mx/AHL/realizaBusquedaurl.do?cvegeo=120010001 |arkivdato=2008-12-06 }}</ref> |} == Fratino-urboj == * {{Flago|Filipinoj}} [[Manilo]], [[Filipinoj]] (1969) * {{Flago|Japanio}} [[Sendai]], [[Japanio]] (1973) * {{Flago|Japanio}} [[Onjuku]], [[Japanio]] (1978) * {{Flago|Israelo}} [[Netanja]], [[Israelo]] (1980) * {{Flago|Ĉinio}} [[Cindao]], [[Ĉinio]] (1985) * {{Flago|Kanado}} [[Kebeko]], [[Kanado]] (1986) * {{Flago|Italio}} [[Napolo]], [[Italio]] (1986) * {{Flago|Usono}} [[Beverly Hills]], [[Usono]] (1988) * {{Flago|Francio}} [[Cannes]], [[Francio]] (1998) * {{Flago|Barato}} [[Panaji]], [[Barato]] (2002) * {{Flago|Hispanio}} [[Ordizia]], [[Hispanio]] (2007) * {{Flago|Rusio}} [[Soĉi]], [[Rusio]] (2009) * {{Flago|Meksiko}} [[Cuernavaca]], [[Meksiko]] (2010) * {{Flago|Ukrainio}} [[Jalto]], [[Ukrainio]] (2010) * {{Flago|Meksiko}} [[Guanajuato (urbo)|Guanajuato]], [[Meksiko]] (2010) * {{Flago|Vjetnamio}} [[Ha Long]], [[Vjetnamio]] (2011) * {{Flago|Kipro}} [[Larnaka]], [[Kipro]] (2011) * {{Flago|Azerbajĝano}} [[Bakuo]], [[Azerbajĝano]] (2011) * {{Flago|Meksiko}} [[Boca del Río (Komunumo en Veracruz)|Boca del Río]], [[Meksiko]] (2012) * {{Flago|Israelo}} [[Ejlato]], [[Israelo]] (2012) * {{Flago|Peruo}} [[Kallao]], [[Peruo]] (2012) * {{Flago|Gvatemalo}} [[Puerto Quetzal]], [[Gvatemalo]] (2012) * {{Flago|Irano}} [[Bandar Torkaman]], [[Irano]] (2012) * {{Flago|Dominika Respubliko}} [[Sosúa]], [[Dominika Respubliko]] (2012) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Commons|Category:Acapulco}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Meksiko]] [[Kategorio:Havenurboj]] dfbrnm4j88b3mh4mrj44cnn2wayslsw 0 208903 9392044 9199796 2026-06-04T15:19:42Z Näin on näreet 255377 9392044 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Joseph Pujol (Le Petomane) at concert.jpeg|eta|''Le Pétomane'' ("La Furzmaniulo"), profesia furzanto vivinta en la [[19-a jarcento|19-a]] kaj la [[20-a jarcento|20-a]] jarcentoj.]] '''Furzo''' estas tra-[[anuso|anusa]] eligo de [[gaso]]j. Ĝin konsistigas grandparte la gasoj englutitaj kun manĝaĵoj kaj (malplie) la gasoj akumulitaj dum la digestado, en la [[intesto]]. Nemalofte furzoj estas bruaj kaj odore fortaj. '''[[Meteorismo]]''' estas abdomena [[ŝvelo]], kaŭzata de intestaj gasoj. El virinoj povas iam veni vaginfurzoj, kiuj havas furzotipan voĉon sed ne inkludas ellasgason kaj tial ne havas furztipan odoron. == Furzoj en kulturo == Depende de la [[kulturo|kulturfonoj]] kaj situacioj, ili povas esti amuzaj, embarasaj aŭ eĉ tabuaj; ankaŭ okazas, ke homoj humore indiferentas al ili. Kelkaj homoj, ekzemple, malgraŭ risko je brulakcidento, flamigas la furzojn por amuziĝo (en furzoj troviĝas flamiĝemaj gasoj, ekzemple [[hidrogeno]] kaj [[metano]]). [[Dosiero:Fart.ogg|eta|Furzo]] == Utiligo == Ekzistas historiaj registroj de kelkaj homoj profesie furzantaj ([[furzisto]]j) por amuzo aŭ [[muziko]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=furz}} * [[Joseph Pujol]] * [[Rukto]] {{Ĝermo|anatomio}} [[Kategorio:Furzo| ]] [[Kategorio:Digesta sistemo]] hahjjpscr3bnguqx2in4msex6qiz038 0 210256 9392558 9171698 2026-06-05T08:12:18Z Sj1mor 12103 9392558 wikitext text/x-wiki {{Urbo tr |turka_nomo = Manavgat |emblemo = |emblemo-amplekso = 250 |emblemo-priskribo = |mapo = Antalya districts.png |mapo-amplekso = 250 |regiono = [[Mediteranea regiono (Turkio)|Mediteranea regiono]] |provinco = [[Provinco Antalya]] |loĝantaro = 199385 |loĝantaro-dato = 2000 |loĝantaro-ref = |areo = 2283 |alto = |latitudo = 36/47 |longitudo = 31/26 |zomo = 8 |tel_antaŭkodo = (0090)+ 242+ |estro = |retpaĝaro = http://www.manavgat.bel.tr/ }} '''Manavgat''' estas urbo en [[provinco Antalya]] en [[Turkio]]. [[Dosiero:Manavgat waterfall by tomgensler.JPG|eta|maldekstra|250px|Akvofalo Manavgat]] {{Commons|Manavgat}} {{Ĝermo|Turkio}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.side-manavgat.com Side and Manavgat] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121106033146/http://www.side-manavgat.com/ |date=2012-11-06 }} [[Kategorio:Provinco Antalya]] [[Kategorio:Urboj de Turkio]] 3oug4py57xy42fo38c22ewfst6t8j23 0 214148 9392421 7253856 2026-06-05T05:14:30Z Sj1mor 12103 9392421 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} '''Laborprenanto''' (aŭ '''[[dungito]]''') estas homo, kiu kadre de kontrakta rilato (skribe aŭ buŝe) disponigas sian laborforton al [[labordonanto]] ([[entreprenisto]], [[dunganto]]). La limigo inter memstara laboro kaj malmemstara laboro ofte estas flua. Indikoj por la distingo povas esti: membrigo en la [[entrepreno]], ordonlibereco, propra laboriloj, memmastrumado de [[labortempo]] kaj tiel plu - sed la ĉefan bazon por la distingo formas ŝtataj [[leĝo]]j. Multe da homoj kritikas, ke la nocio "laborprenanto" estas malĝusta, ĉar "laborprenanto" ne prenas laboron, sed donas sian laborforton pro materia dependeco al entreprenisto, kiu pro tio estu "laborprenanto" kaj ne "labordonanto"; sed la nocio "dependa laboranto" ne estas oficiala. Vidu: [[dungito]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ilo.ch/ilolex/russian/docs/convdisp1.htm ILOLEX -Internaciaj Labornormoj.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929040040/http://www.ilo.ch/ilolex/russian/docs/convdisp1.htm |date=2007-09-29 }} * [http://www.ilo.org/global/lang--fr/index.htm Internacia Labor-Organizo] [[Kategorio:Labora juro]] [[en:Employment#Employee]] axx5g8p1e135x5tevfebwviaib4d02u 0 224285 9392257 6912309 2026-06-04T20:20:39Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392257 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES}} [[Dosiero:Arcos_de_la_frontera.jpg|dekstra|eta|250px|Arcos de la Frontera ([[Cádiz]])]] '''Arcos de la Frontera''' estas vilaĝo kaj [[municipo]] en [[Kadizo|provinco Cádiz]], [[Andaluzio]], [[Hispanio]]. En [[2005]] tie loĝis 29.420 geloĝantoj. Ĝia surfaco estas 528&nbsp;km², do loĝdenso estas 55,7 loĝ./km². La vilaĝo situas ĉe {{Koordinatoj gm|36|45|N|5|48|U}}. Ĝi situas en altebenaĵo apud rivero [[Guadalete]] je alteco de 185 m super la marbordo kaj je 67&nbsp;km de la provinca ĉefurbo, [[Kadizo]]. == Historio == [[Dosiero:Calle de arcos de la frontera.jpg|dekstra|eta|200px|Strata bildo de Arcos]] La vilaĝo ''Arcos de la Frontera'' ('''Arkoj de la Landlimo''') estis fondita por [[Andaluso|andalusaj islamanoj]]. [[Kastilio|Kastilia]] armeo konkeris la urbon dum 13-a jarcento, kaj de tiam estis landlimo (hispane, ''frontera'') inter la regnoj [[Kastilio]] kaj [[Granado]], ĝis fino de la 15-a jarcento. == Vizitindaĵoj == * Kastelo de Arcos. 15-a jarcento. * Preĝejo de Santa María de la Asunción. 16-a kaj 17-a jarcentoj. * Convento de S. Agustín. 16-a kaj 17-a jarcentoj. * Preĝejo de San Pedro. 16-a ĝis 18-a jarcentoj. * Urbodomo. 17-a jarcento. * Preĝejo de San Francisco. 16-a kaj 17-a jarcentoj. * Preĝejo de la Caridad. 16-a kaj 17-a jarcentoj. == Aliaj vilaĝoj en la municipo == * [[Jédula]] estas la plej granda lokkomunumo (''pedanía'') kun 2400 loĝantoj, kaj troviĝas je 10&nbsp;km ueste de Arcos. * [[Junta de los Ríos]] * [[La Pedrosa]] * [[El Descansadero]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.arcosdelafrontera.es/ Urbodomo de Arcos de la Frontera] * [http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm11006.htm Arcos de la Frontera] - Soci-Geografia Informo de la Registaro de Andaluzio {{Kadiz-Provinca Municipoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Andaluzio]] [[Kategorio:Urboj de Hispanio]] d32w9tqsjry5tem5ze5383u8gm9kcgg 0 226469 9392438 9089419 2026-06-05T05:23:56Z Sj1mor 12103 9392438 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Youngest parader in New York City suffragist parade LCCN97500068 (cropped).jpg|eta|dekstra|250ra|Marŝantaro de sufragetoj en [[Novjorko]], la [[6-an de majo]] [[1912]]]] [[Dosiero:Suffragette banner carried in picket of the White House.jpg|dekstra|eta|250ra|Sufrageto en [[Vaŝingtono]], 1918]] [[Dosiero:Kp206-sufragetoj.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri sufragetoj]] '''Sufrageto''' estis membrino de militema movado por egalrajtigo de [[virino]]j, kiu estiĝis ĉirkaŭ la jaro [[1900]]. La movado plej forte realiĝis en [[Granda Britio]]. Ĝi uzis ekstremajn formojn de batalo. == Historio == En Usono la sufrageta movado finiĝis en la jaro [[1920]], kiam la [[Konstitucio de Usono#La 19-a amendo|19-a amendo]] de la [[Konstitucio de Usono|usona konstitucio]] agnoskis la [[balotrajto]]n de virinoj. == Nomo == La nomo estiĝis el vorto ''suffrage'', kio signifas angle '''balotrajto'''n. == Mondaj sufragetoj == === Usonaj sufragetoj === * [[Susan B. Anthony]] * [[Lucy Burns]] * [[Carrie Chapman Catt]] * [[Alice Paul]] * [[Elizabeth Cady Stanton]] * [[Jeannette Rankin]] * [[Lucretia Mott]] * [[Matilda Joslyn Gage]] === Britaj sufragetoj === * [[Hertha Ayrton]] * [[Rosa May Billinghurst]] * [[Jane Ellen Harrison]] * [[Annie Kenney]] * [[Grace Kimmins]] * [[Christabel Pankhurst]] * [[Emmeline Pankhurst]] * [[Sylvia Pankhurst]] * [[Emmeline Pethick-Lawrence]] * [[Emily Wilding Davison]] * [[Frances Parker]] * [[Flora Bonington]] === Novzelandaj sufragetoj === * [[Kate Sheppard]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Feminismo]] [[Kategorio:Baloto]] 2g8jxbe1uveq8vl0qcep19fhnlnhgay 0 226473 9392458 7247035 2026-06-05T06:03:07Z Sj1mor 12103 9392458 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|oktobro 2012}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Arabic herbal medicine guidebook.jpeg|eta|250px|Manlibro [[araba]] de herboterapio, ĉ. [[1334]]]][[Dosiero:Papyrus_Ebers.png|eta|Papiruso Ebers, de la [[16-a jarcento a.K.]], 877 receptoj kaj medikamentoj estis enmetitaj kombinante herbojn kiel mirho, olibano, fenkolo, ricina oleo kaj aromaj oleoj de plantoj kiel mento kaj lavendo. Aldone ankaŭ preskribo por kuracado de astmo - herba miksaĵo metita sur bolantan brikon por ke la paciento povu spiri la fumojn.]] '''Herbokuracado''' (foje ankaŭ konata per ''herbalismo'') estas kuracado per [[herbo]]j kaj aliaj [[planto]]j. Tiu estas unu el la plej tradiciaj [[terapio]]j en la [[mondo]]. Ekde la praa tempo la [[homo]] uzis la plantojn por sin kuraci. Vere, oni observas ke eĉ [[hundo]]j manĝas herbojn por kuraciĝi. Tiel, dum [[jarmilo]]j, kvankam bazita sur senscienca rutina sperto, la kuracado per plantoj estis unu el la plej efikaj rimedoj al la dispono de la malsanuloj. Antaŭ industria tempo, la herbokuracado estas la ĉefa terapio de [[medicino]]. Oni scias, ke diversaj kaŭzoj ([[altitudo]], kvalito de la [[kulturgrundo]], [[kultivmetodo]]j, [[sterko]]j uzitaj, tempo de kolektado ktp.) povas influi la biokemiajn karakterojn de la kuracaj plantoj. La [[elsekigo]] mem ofte aliecigas aŭ difektmodifas ilin. Sekve la kuracaj ecoj de la plantoj ofte ne estas konstantaj, kaj sekve ne eblas dozi ilin; la aktivaj elementoj el ili ekstraktitaj - male - povas esti perfekte dozitaj. Aplikante la ĝustan teknikon en la kultivado, kolektado ktp. oni evitas tion;{{citon}} des pli prave se tuj post la kolektado oni stabiligas la planton per speciala procedo, kiu detruas la agadon de la en ĝi entenataj fermentoj, realaj kaŭzantoj de la plantaj malkomponiĝo kaj transformiĝo. Ankaŭ la [[kemio]] interesiĝis pri la kuracaj plantoj, studis kaj analizis ilin, kaj sukcesis izoli ties aktivajn elementojn: alkaloidoj, glikozidoj, saponinoj, esencoj, rezinoj, acidoj, mucilagoj, grasoj ktp. Kaj, ĉar tiu elementoj estas konstantaj, en [[medicino]] estas uzataj kemiaj medikamentoj.{{citon}} == Preparado de herboj == Plantoj povas esti preparitaj per [[infuzo]], [[dekokto]], [[macerado]], aŭ oni povas simple trinki sukon de freŝa planto. == Rilataj temoj == * [[Arba kuracado]] * [[Plantoscienco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.naturkuracado.info/51088195f60b79d01/510881961b0324f29/index.html retpaĝo farita de Harald Schicke] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080514172516/http://www.naturkuracado.info/51088195f60b79d01/510881961b0324f29/index.html |date=2008-05-14 }} {{eo}} [[Kategorio:Herbokuracado| ]] fxxn420l893ux096z6ep78ass8mnlrk 0 229516 9391952 9237412 2026-06-04T13:13:57Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9391952 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio}} La '''Premio Ora Globo''' ({{lang-en|Golden Globe Award}}) estas usona premio kiu ĉiujare rekompencas la plej bonajn filmojn, la plej bonajn [[Televida serio|televidajn fikciojn]] kaj la plej bonajn profesiulojn de la usona [[kinematografio]] kaj [[televido]]. Ili estas la televidaj ekvivalentoj de la [[Oskar-premio|Oskar-premioj]] (por la [[kino]]), [[Grammy Award|Grammy Awards]] (por la muziko) kaj la [[Tony Awards]] (por la teatro) kaj konsistigas, kune kun la Oskar-premioj de la kino, unu el la ĉefaj kino-premioj en [[Usono]].   Aljuĝas ĝin ĵurio de ĉirkaŭ 90 ĵurnalistoj akredititaj ĉe [[Foreign Press Association|HFPA]] (''Hollywood Foreign Press Association'', asocio de la eksterlanda gazetaro de [[Holivudo]]). La ceremonio Golden Globes (Ora Globoj) estas ĉiujare elsendita en pli ol 150 landoj tra la mondo. Kune kun la [[Akademia Premio]] - [[Oskar-premio]] (angle: ''Academy Award'', ''Oscar Award'') por kinofilmoj kaj la [[Premio Emmy]] por televido ĝi estas la plej alta rekono en la kampo de kinaj kaj televidaj produktaĵoj. La Oraj Globoj (angle: ''Golden Globes'') kutime estas aljuĝataj ĉirkaŭ du monatojn antaŭ la Akademiaj Premioj kaj do iel anticipas tiujn ĉi, kion koncernas la kinon. La Premio Ora Globo estis fondita en [[1944]] por kinofilmoj kaj en [[1956]] vastigita al televido. La kriterioj por elekti la ĵurianojn ofte estas kritikataj. Iuj asertas ke la nura kondiĉo estas konstante vivi en la regiono. == Rimarkindaj rezultoj == La 11-an de decembro 2017, [[Meryl Streep]] plibonigis sian rekordon por la plej multaj nomumoj (31), sekvita de [[John Williams (komponisto)|John Williams]]<ref>(angla) [http://www.hfpa.org/browse/?param=/member/29337 John Williams] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924041607/http://www.hfpa.org/browse/?param=%2Fmember%2F29337 |date=2015-09-24 }} <small>[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.hfpa.org%2Fbrowse%2F%3Fparam%3D%2Fmember%2F29337 arĥivo]</small> en la oficiala retejo de la Oraj Globoj.</ref> (26) kaj [[Jack Lemmon]]<ref>(angla) [http://www.hfpa.org/browse/?param=/member/29117 Jack Lemmon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924041534/http://www.hfpa.org/browse/?param=%2Fmember%2F29117 |date=2015-09-24 }} <small>[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.hfpa.org%2Fbrowse%2F%3Fparam%3D%2Fmember%2F29117 arĥivo] de la oficiala retejo de la Oraj Globoj.</ref> (22). Meryl Streep ankaŭ tenas la rekordon por la plej multaj premioj kun 8 Oraj Globoj<ref>(angla) [http://www.hfpa.org/browse/?param=/member/29717 Meryl Streep] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150702091300/http://www.hfpa.org/browse/?param=%2Fmember%2F29717 |date=2015-07-02 }} <small>[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.hfpa.org%2Fbrowse%2F%3Fparam%3D%2Fmember%2F29337 arĥivo]</small> de la oficiala retejo de la Oraj Globoj.</ref>. Ĉe la 74-a Oraj Globoj, la filmo ''[[La La Land]]'' rompis la nombran rekordon de Oraj Globoj por unu sola filmo, gajnante 7 premiojn dum siaj 7 nomumoj. == Kategorioj == === Kinofilmo === * Plej bona filmo drama (1944) * Plej bona filmo komedia aŭ muzika (1952) * Plej bona reĝisorado (1944) * Plej bona ĉefaktoro drama (1944) * Plej bona ĉefaktorino drama (1944) * Plej bona aktoro komedia aŭ muzika (1951) * Plej bona aktorino komedia aŭ muzika (1951) * Plej bona subtena aktoro (1944) * Plej bona subtena aktorino (1944) * Plej bona scenaro (libreto) (1948) * Plej bona originala filma muziko (1948) * Plej bona originala filma kanto (1962) * Plej bona ne-anglalingva filmo (1950) * Plej bona desegnita aŭ komputila, do animacia filmo (2007) * Persona verkaro ("Premio Cecil B. DeMille" por kinfilma vivosukceso, 1952) === Televido === * Plej bona televida serio drama (1970) * Plej bona televida serio muzika aŭ komedia (1970) * Plej bona televid-seria aktoro drama (1968) * Plej bona televid-seria aktorino drama (1979) * Plej bona televid-seria aktoro muzika aŭ komedia (1971) * Plej bona televid-seria aktorino muzika aŭ komedia (1980) * Plej bona televida serieto aŭ filmo (1972) * Plej bona aktoro en televida serieto aŭ filmo (1982) * Plej bona aktorino en televida serieto aŭ filmo (1982) * Plej bona subtena aktoro en televida serieto aŭ filmo (1971) * Plej bona subtena aktorino en televida serieto aŭ filmo (1971) == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == <!--* [[Premio Ora Globo de la plej bona internacia filmo fremdlingva]]--> * [[Ora Globo de la plej bona promocio por la internacia interkompreniĝo]] * ''(franca vikipedio) [[:fr:British_Academy_Film_Award_du_meilleur_film_en_langue_étrangère|British Academy Film Award for Best Film not in the English Language]] (Premio de la Brita Akademio por la plej bona filmo en alia lingvo ol la angla)'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} de la Premio Ora Globo ({{en}}) * [http://www.hfpa.org/ Hollywood Foreign Press Association] (HFPA, {{en}}) * [https://www.imdb.com/Sections/Awards/Golden_Globes_USA/ Listigo de la premioj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100411022801/http://www.imdb.com/Sections/Awards/Golden_Globes_USA/ |date=2010-04-11 }} ĉe la ''Internet Movie Database'' ([[Interreta filma datumbazo|Interreta filma informtenejo]]) ({{en}}) {{DEFAŬLTORDIGO:Ora Globo}} [[Kategorio:Kino]] [[Kategorio:Televido]] [[Kategorio:Kino-premioj]] [[Kategorio:Premio Ora Globo| ]] ccd0h99fu0gq1oypncyuh1yfhqtde34 0 229705 9392041 8573534 2026-06-04T15:13:27Z ThomasPusch 1869 9392041 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Ma Yo-yo | dosiero = Yo-Yo Ma.jpg | priskribo = etne ĉina, franca-usona violonĉelisto | grandeco de dosiero = |background = | dato de naskiĝo = {{dato|7|oktobro|1955}} | loko de naskiĝo = [[Parizo]], [[Francio]] | dato de morto = | loko de morto = }} '''Yo-Yo MA''' (tradicia ĉina skribo: 馬友友; simpligita ĉina: 马友友; [[Pinjino|pinjina]]: '''Mǎ Yǒuyǒu''') (n. {{dato|7|oktobro|1955}}) estas [[violonĉelisto]], naskigita en [[Francio]] de [[ĉinoj|ĉinaj]] gepatroj, kaj poste iĝis [[Usono|usona]] civitano. Li estas elstara muzikisto kaj gajnanto de multaj [[Premio Grammy|Premioj Grammy]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ma, Yo-Yo}} {{Ĝermo|franco}} {{Ĝermo|usonano}} [[Kategorio:Usonaj violonĉelistoj]] [[Kategorio:Francaj muzikistoj]] [[Kategorio:Usonaj muzikistoj]] quqf5vd0gx6yfjrm1nouxllnimktexf 0 230793 9392608 8254934 2026-06-05T10:05:58Z Sj1mor 12103 9392608 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Johann Reinhold FORSTER''' (n. la [[22-an de oktobro]] [[1729]] en [[Tczew]] – m. la [[9-an de decembro]] [[1798]]) estis [[Germanio|germana]] [[Naturalismo|naturalisto]], parte [[Skotlando|skotdevena]], kiu altvalore kontribuis al la naskiĝo de [[ornitologio]] en [[Eŭropo]] kaj [[Nordameriko]]. Li restas plej konata kiel la naturalisto, kiu partoprenis la duan [[Pacifika Oceano|pacifikan]] vojaĝon de [[James Cook]], dum kiu li estis akompanita de sia filo [[Georg Forster]]. [[Dosiero:Forsterundsohn.jpg|eta|maldekstra|160px|Johann Reinhold Forster kun filo [[Georg Forster]]]] [[Dosiero:Johann Reinhold Forster tablica pamiatkowa.JPG|eta|180px|dekstra|Memortabulo ĉe la domo apud la [[Haller]]-placo kie naskigĥis [[Johann Reinhold Forster]] (prononcu: Johan Rajnhold Forste) - la germano skotdevena, '''sciencisto''' pri [[natura historio]] / [[naturalisto]]]] == Vivo == Forster estis unue animzorganto kontraŭvole. Li estis studinta teologion ĉe la [[Universitato de Halle]] kaj iĝis pastora kandidato en 1751 en [[Gdansko]], poste paroĥestro en la ĉegdanska vilaĝo Mokry Dwór. Malkontentigaj estis liaj klopodoj perlabori la vivon alimaniere. En [[Rusio]] li ekde 1765 plenumis registaran komision kun tro malfermaj postaj komentoj kaj restadis ekde 1766 en [[Anglio]] kiel tradukisto, verkisto kaj instruisto (ekz. ĉe Dissenter-akademio en [[Warrington]]. Nur kiam li rajtis akompani [[James Cook]] ĉe la dua esplorvojaĝo inter la jaroj 1772 kaj 1775 li povis montri la ampleksegon de siaj interesoj kaj kapabloj sur la kampoj lingvaj, natursciencaj, geografiaj. Post kiam iĝis kvereloj kun la brita admiralaro pro la kritikema postprilaborado scienca de la studvojaĝo Forster trudiĝis je financaj problemoj. Nur mondonacoj fare de [[framasonismo|framasonoj]] kaj voko je la Universitato de Halle (kie li deĵoris ĝismorte) helpis lin lastamomente. == Graveco == Forster pioniris metode en scienca prilaborado de eltrovitaj aferoj kaj faktoj kaj laboris, same kiel filo lia, senĉese por la kompara [[etnologio]]. Ankaŭ la strikte je scienco baziĝanta vojaĝrakontado kvazaŭ naskiĝis de li. El la multo de liaj verkoj tre menciindas jenaj: ''Flora Americae septentrionalis'' (Londono 1771), ''Observations made during a voyage round the world'' (Londono 1778; germanen tradukita de Georg Forster en 1783), ''Geschichte der Entdeckungen und Schiffahrten des Nordens'' (Frankfurt/Oder 1783) kaj la de li eldonita gazeto ''Magazin von merkwürdigen neuen Reisebeschreibungen'' (Berlino 1790–1800, 16 volumoj). Li estis membroj de multaŭ societoj ekz. de [[Royal Society]], [[Rusa Akademio de Sciencoj]], [[leopoldina (akademio)|Leopoldina]], [[Prusa Akademio de Sciencoj]]. Memortabulo muntita ĉe Haller-placo en la naskiĝurbo Tczew atestas la priforster-an okupiĝon ankaŭ en Pollando. == Fonto == Steiner, Gerhard, "Forster, Reinhold" ĉe: Neue Deutsche Biographie 5 (1961), p. 301-302 ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd118534432.html#ndbcontent tie ĉi interrete]) == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|}} * [https://de.wikisource.org/wiki/Johann_Reinhold_Forster Vikifontaro] * [https://www2.catalogus-professorum-halensis.de/forster-johann-reinhold.html Prie sur la paĝaro de la Universitato de Halle] * [https://correspsearch.net/search.xql?l=de&correspondent=http://d-nb.info/gnd/118534432 Leteroj skribitaj de kaj adresitaj al Forster] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ornitologoj|Forster, Johann]] [[Kategorio:Universitato de Halle|F]] [[Kategorio:James Cook]] [[Kategorio:Germanaj etnologoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Luteranaj pastroj]] hkyn84xbxs5f7d9274z1xy8mdjaaf35 0 231575 9392317 8311920 2026-06-04T22:07:02Z ThomasPusch 1869 9392317 wikitext text/x-wiki {{AliaSignifo|Charente (rivero)}} {{Informkesto franca departemento | nomo=Charente | insigno=Blason département fr Charente.svg | mapo=Charente departement locator map.svg | numero=16 | regiono=[[Nova Akvitanio]] | prefektejo=[[Angoulême]] | subprefektejoj=[[Cognac]]<br />[[Confolens]] | prezidanto= <!--François Bonneau en 2023 delonge ne plu --> | prefekto = <!--Salvador Pérez en 2023 delonge ne plu --> | loĝantaro={{WikidataLoĝantaro}} | dato={{WikidataLoĝantaroDato}} | areo=5956 | arondismentoj=3 | kantonoj=19 | interkomunumoj=26 | komunumoj=394 }} '''Ĉarento''' ([[Franca lingvo|france]]: '''Charente''' [{{IFA|ʃaʁˈɑ̃t}}]) estas unu el la [[Francaj departementoj|departementoj]] de la [[Francio|franca]] [[Francaj regionoj|regiono]] [[Nova Akvitanio]] {{Lang-fr|Nouvelle-Aquitaine}}. La nomo “Charente” devenas de la rivero [[Charente (rivero)|Charente]], kiu fluas trans la teritorio: Ĝia areo estas {{unuo|5956|km|2}} granda, kaj la departemento havas {{formatnum:353482}} loĝantojn. Charente prezentas pejzaĝojn de larĝaj valoj kaj [[ebenaĵo]]j kaj kelkaj malaltaj montetoj. La ĉefurbo de la departemento estas [[Angoulême]]. Aliaj urboj: [[Cognac]] kaj [[Confolens]]. La departemento tute enhavas [[Komunumoj de Charente|394 komunumojn]]. [[Agrikulturo]] ludas la plej gravan rolon en la departementa ekonomio, kaj okupas 36% de la laboranta populacio. Oni trovas ĉefe kultivadon de [[tritiko]], [[maizo]], [[sunfloro]]j, kaj vinberoj (famas la [[vino]]j de Cognac kaj Pineau des Charentes). [[Bredado]] restas tamen grava aktiveco en kelkaj partoj de Charente (bovedoj). [[Industrio]] ne estas tre dinamika, sed konas grandan diversecon: fabrikado kaj transformigado de nutraĵoj, fabrikado de ŝuoj, tradicia fabrikado de porcelanaĵoj, teksaĵoj, ...). La kultura patrimonio de la departemento estas riĉega : multaj [[kastelo]]j ([[Cognac]], [[Villebois-Lavalette]], [[La Rochefoucauld]], [[Barbezieux]], [[Aigre]]), romanikaj preĝejoj ([[Angoulême]], [[Bassac]], [[Saint-Amant-de-Boixe]]), mezepokaj urboj ([[Confolens]]). La mildaj pejzaĝoj de Charente ankaŭ estas allogaĵoj por la turistoj, samkiel la vinoj, la gastronomio aŭ la nun fama internacia festivalo pri [[bildstrio]]-arto. == Arondismentoj == La departemento dividiĝas al tri [[Listo de arondismentoj de Francio|arondismentoj]]: * [[arondismento Angoulême]] * [[arondismento Cognac]] * [[arondismento Confolens]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Komunumoj de Charente]] * [[Charente-Maritime]] {{Navigilo Francio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Charente| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] o82cdmnaynqquzi1kp9ak8n4jzk35cs 0 233256 9392239 9383238 2026-06-04T19:49:14Z Sj1mor 12103 9392239 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Stamp China 1945 2 inauguration.jpg|eta|200px|dekstra|Stamp China 1945 2 inauguration.jpg|[[Jiang Jieshi|Jiang Jieshi (Chiang Kai-shek)]] kun flago de [[Respubliko Ĉinio]], [[1945]]]] La '''Ĉina Nacia Partio''' ([[ĉina skribo|simpligita ĉina skribo]]: 中国国民党; [[ĉina skribo|tradicia ĉina skribo]]: 中國國民黨; [[pinjine]]: Zhōngguó Guómíndǎng; [[Wade-Giles]]: Chungkuo Kuomintang; mallongigo: KMT), ĝenerale konata kiel '''Kuomintango''', estis [[politika partio]] de [[Respubliko Ĉinio]], fondita de [[Sun Jatsen]] kaj [[Song Jiaoren]] en [[1912]] post la [[ĉina revolucio de 1911]], kiu detronigis la [[manĉuoj|manĉuan]] [[dinastio Qing|dinastion Qing]]. Poste, estrate de [[Jiang Jieshi|Jiang Jieshi (Chiang Kai-shek)]], ĝi regis grandan parton de la kontinenta [[Ĉinio]] de la jaro [[1927]]/[[1928]] ĝis la retiriĝo al [[Tajvano]] en [[1949]], venkite de [[Ĉina Komunista Partio]] en la [[ĉina enlanda milito]]. En Tajvano, Kuomintango daŭrigis Respublikon Ĉinio tenante la registaron en unu-partia reĝimo (komence fakte [[diktaturo|diktature]]) ĝis la [[demokratio|demokratiĝo]] de Tajvano en [[1990]], post serio da reformoj komenciĝintaj jam fine de la 70aj jaroj. Dum tiu periodo, Tajvano kaj la Respubliko Ĉinio ofte estis nomataj ''Naciisma Ĉinio'', simile al la signifo de Kuomintango kaj kontraste kun la ''Komunisma Ĉinio''. Nuntempe ĝi estas la partio kun plej multe da lokoj en la [[parlamento]] de la Respubliko. Ĝi estas konsiderata kiel [[konservativa partio]], kaj membras en [[Internacia Demokrata Unuiĝo]] (samkiel, ekzemple, la usona [[Respublikana Partio (Usono)|Respublikana Partio]]). == Apogo al la partio == Diversaj grupoj apogas Kuomintangon en la Respubliko Ĉinio. La apogo kutimas esti pli forta en la norda Tajvano kaj en urbaj areoj, kie ĝi ricevas la subtenon de etaj kaj mezgrandaj entreprenoj kaj de aŭtonomaj entreprenistoj, kiuj siavice formas la plimulton de la komercaj interesoj en Tajvano. Ankaŭ grandaj kompanioj emas subteni Kuomintangon pro ĉi ties politiko pri tenado de komercaj rilatoj kun la kontinenta Ĉinio. La partio ricevas fortan apogon ankaŭ de la laboristaro pro la diversaj laboraj avantaĝoj, asekuroj ktp dum la tempo de la kuomintanga regado. Kuomintango tradicie kunlaboras kun [[sindikato]]j, instruistoj kaj registaraj laboristoj. El la [[etno|etnaj]] grupoj en Tajvano, forte subtenas Kuomintangoj [[kontinentanoj (Tajvano)|kontinentanoj]] kaj ĉi ties idoj (pro ideologiaj kialoj) kaj tajvanaj [[aborigeno]]j. Inter la kontraŭantoj de Kuomintango troviĝas fervoraj subtenantoj de la sendependeco de Tajvano, kaj loĝantoj de kamparaj areoj, ĉefe en la suda Tajvano, kvankam inter partianoj de unuiĝo kun Ĉinio troviĝas ankaŭ [[hokloj]], kaj kvankam inter sendependistoj troveblas ankaŭ kontinentan(id)oj. Oponado al Kuomintango ŝuldiĝas al ĝia bildo kiel partio de la kontinentanoj kaj kiel ĉina naciisma partio sen ajna kontakto kun la lokaj valoroj. Aldone, multaj kontraŭas ĝin surbaze de ĝia aŭtoritatisma pasinto, la tre grandaj financaj rezervoj de la partio, supozata [[koruptado]] kaj favorismaj retoj. == Historio == === Unuaj tempoj === Kuomintangon fondis en la provinco [[Gŭangdongo]] la [[25-an de aŭgusto]] [[1912]] pluraj revoluciaj grupoj sukcese detronigintaj la [[Qing-dinastio]]n en la [[Xinhai-revolucio]], inter ili la Revolucia Alianco, kiel modera demokratia socialisma partio. Tiel, la partio retrospuras siajn radikojn ĝis la Societo Revivigu Ĉinion, fondita en [[1895]] kaj fandiĝinta kun aliaj [[monarkio|kontraŭmonarkiaj]] societoj kiel la Revolucia Alianco en [[1905]]. Sun Jatsen, ĵus demisiintan kiel provizora prezidento de la Respubliko Ĉinio, oni elektis kiel ĝian gvidanton kun la titolo '''ĉefministro''' (tradicia ĉina skribo: 總理; pinjine: ''zǒnglǐ''), kaj Huang Xing estis elektita viculo de Sun. Tamen, la plej influa partiano estis la tria en la vico, Song Jiaoren, kiu mobilizis amasan apogon de burĝoj kaj komercistoj por ke Kuomintango venku en la elektado de la Nacia Asembleo en [[1912]], surbaze de platformo defendanta [[konstitucio|konstitucian]] {{N|parlamenta demokratio}}. Kvankam la partio havis nekontesteblan plimulton en la unua Nacia Asembleo, la prezidento [[Yuan Shikai]] ekignoris la parlamentan organon en la prenado de prezidentaj decidoj, kontraŭe al la Konstitucio, kaj murdis la parlamentan gvidanton Song Jiaoren en [[Ŝanhajo]] en [[1913]]. Kuomintanganoj gvidataj de Sun ekigis la Duan Revolucion en julio 1913, misplanitan kaj nesufiĉe subtenitan armitan provon renversi Yuan'on; la provo fiaskis. Yuan malfondis aŭ dissolvis Kuomintangon en novembro (ĝiaj membroj dume plejparte fuĝis al la [[ekzilo]] en [[Japanio]]) kaj nuligis la parlamenton komence de [[1914]]. Yuan Shikai proklamis sin mem [[imperiestro]] en decembro [[1915]]. Jiang Jieshi reprenis la gvidantecon de Kuomintango post la morto de Sun en [[1925]]. Ekzilite en Japanio en 1914, Sun establis la Ĉinian Revolucian Partion, sed multaj el liaj iamaj revoluciaj kamaradoj, inter ili [[Huang Xing]], [[Wang Jingwei]], [[Hu Hanmin]] kaj [[Chen Jiongming]], rifuzis aliĝi al li aŭ subteni liajn strebojn komenci armitan ribelon kontraŭ Yuan Shikai. Por membri en la Ĉinia Revolucia Partio, oni devis ĵuri personan lojalecon al Sun, kion multaj malnovaj revoluciuloj rigardis kiel maldemokratian kaj kontraŭan al la spirito de la revolucio. Tial, multaj malnovaj revoluciuloj ne aliĝis al la nova organizo de Sun, kaj oni ofte marĝenigis lin ene de la revolucia movado dum tiu ĉi periodo. Sun reiris al Ĉinio en 1917 por establi rivalan registaron en Guangzhou, sed oni baldaŭ igis lin resti senpostena kaj ekziliĝi en Ŝanghajon. Tie, kun renovigita apogo, li revivigis Kuomintangon la [[10an de oktobro]] [[1919]], sed sub la nomo Ĉina Kuomintango, dum la oldan partion oni nomis tutsimple Kuomintango. En [[1920]], Sun kaj Kuomintango reestabliĝis en Guangdong. En [[1923]], Kuomintango kaj ĉi ties registaro akceptis helpon de [[Sovetio]] post rifuzo de rekono fare de la [[okcidento|okcidentaj]] potencoj. Sovetaj konsilistoj – el kiuj la plej elstara estis [[Miĥail Borodin]], agento de [[Kominterno]] – komencis veni al Ĉinio en [[1923]] por helpi en la reorganiziĝo kaj firmiĝo de Kuomintango laŭ la linioj de la sovetia [[Komunisma Partio]], kreante [[Leninismo|leninisman]] partian strukturon kiu daŭris ĝis la 90aj jaroj. La [[Ĉina Komunista Partio]] ricevis kominternajn instrukciojn kunlabori kun Kuomintango, kaj oni kuraĝigis ĝiajn membrojn aniĝi, tenante apartajn partiajn identecojn, tiel formante la Unuan Unuiĝan Fronton inter ambaŭ partioj. Sovetiaj konsilistoj ankaŭ helpis la ''naciistojn'' starigi politikan instituton por trejni [[propagando|propagandistojn]] en teĥnikoj de mobilizado da amasoj, kaj en 1923 Jiang Jieshi, unu el la leŭtenantoj de Sun el la tempo ĉe [[Tongmenghui]], estis sendita al [[Moskvo]] por plurmonata milita kaj politika studado. En la unua kongreso de la partio en [[1924]], kun nekuomintanganaj delegitoj kiel membroj de la Ĉina Komunisma Partio, ili adoptis la politikan teorion de Sun, kiu inkludis la Tri Principojn de la Popolo - naciismon, demokration kaj [[vivtenado]]n de la popolo. === La milito === Post la morto de Sun Jatsen, la generalo Jiang Jieshi iĝis la gvidanto de Kuomintango kaj lanĉis la [[Norda Ekspedicio|Nordan Ekspedicio]]n en 1926 por superi la nordajn militestrojn kaj unuigi Ĉinion sub la partio. Li haltis kurttempe en Ŝanghajo en 1927 por elpurigi la komunistojn alianciĝintajn kun Kuomintango, kio prajmis la ĉinan internan militon ekde la [[Nanĉana Ribelo]]. Kiam la kuomintangaj trupoj prenis [[Pekino]]n, ĉi tio donis samjare al Kuomintango vastan [[diplomatio|diplomatian]] rekonon, ĉar Pekino estis la internacie jure agnoskata [[ĉefurbo]], kvankam pli frue regata de kverelantaj militestroj. Kuomintango movis la ĉefurbon de Pekino al [[Nankino]], la origina ĉefurbo de la [[Ming-dinastio]], kio do egalis simbolan elpurigon de la lastaj [[Qing-dinastio|Qing-dinastiaj]] elementoj. Ĉi periodon de kuomintanga regado en Ĉinio inter 1927 kaj 1937 oni nomis la nankina jardeko. [[Dosiero:NRA machinegunners.jpg|eta|250px|dekstra|[[mitralo|Mitralistoj]] de Kuomintango dum la 2a ĉina-japana milito]] Kuomintango komencis sian agadon kiel heterogena grupo favore al [[Usono|Uson-inspirita]] [[federismo]] kaj provinca sendependeco. Tamen, post sia reorganiziĝo laŭ la [[Sovetio|sovetiaj]] linioj, la partio celis establi centralizitan [[unupartiismo|unu-partian]] ŝtaton kun unu [[ideologio]] - la Tri Principoj de la Popolo. Tio iĝis des pli evidenta kiam, post la morto de Sun, oni starigis [[kulto]]n al lia figuro. La regado fare de unu sola partio komencis la periodon de "politika kuratoreco", en kiu la partio direktis la registaron kaj samtempe instrukciis onin pri partoprenado en [[demokratio|demokrata]] sistemo. Post pluraj militaj [[kampanjo]]j kaj kun la helpo de germanaj militaj konsilistoj (planintaj la kvinan "eksterman kampanjon"), la komunistoj devis retiriĝi de siaj bazoj en la suda kaj centra Ĉinio al la montoj, en amasa [[retiriĝo]] fame konata kiel la [[Longa Marŝo]]; tiu ĉi, siavice, fine kreskigos la reputacion de la komunistoj inter la kamparanoj. El la 86 000 komunismaj soldatoj lasintaj siajn bazojn, nur 20 000 sukcesis fini la 10 000-kilometran marŝadon al la provinco [[Shaanxi]]. Kuomintango plu atakadis la komunistojn. Tio akordiĝis kun la politiklinio de Jiang solvi internajn konfliktojn (kun militestroj kaj komunistoj) antaŭ ol batali kontraŭ eksteraj invadoj (fare de [[Japanio]]). Tamen, [[Zhang Xueliang]], kredante la japanan invadon la plej granda kaj grava minaco, prenis Jiang'on kiel [[ostaĝo]]n dum la [[Xi'an-incidento]] en 1937 kaj devigis lin akcepti aliancon kun la komunistoj en la [[totala milito]] kontraŭ la japanoj. La [[dua ĉina-japana milito]] komenciĝis oficiale, kaj daŭris ĝis la japana malvenko en 1945. Tamen en multaj situacioj la alianco ekzistis nur laŭnome; post mallonga periodo da kunlaborado, la armeoj komencis batali kontraŭ la japanoj aparte, anstataŭ kiel kunordigitaj aliancanoj. Konfliktoj inter Kuomintango kaj la komunistoj ankoraŭ oftis dum la milito, kaj abundas dokumentitaj akuzoj pri komunistaj atakoj kontraŭ kuomintangaj trupoj, kaj inverse. Oni atentu, ke en ĉi tiaj incidentoj la armeoj de Kuomintango kutime uzis pli tradiciajn [[taktiko]]jn, dum la komunistoj preferis [[gerilo|gerilajn]] taktikojn, kio igis Kuomintangon akuzi la komunistojn pri rifuzo de subteno al la kuomintangaj trupoj (retiriĝante kaj lasante solaj tiujn ĉi lastajn kontraŭ la plena forto de la japanaj atakoj). La samajn gerilajn taktikojn uzitajn kontraŭ la japanaj trupoj oni uzis poste, kaj sukcese, dum la enlanda milito. La komunistoj kaj Kuomintango reprenis la plenskalan internan militon post la malvenko de Japanio. La komunismaj armeoj, antaŭe nur eta parto, kreskigis rapide sian influon kaj povon danke al pluraj eraroj de Kuomintango: unue, Kuomintango abrupte reduktis la nombron de trupoj post la japana [[kapitulaco]], lasante tre multajn kapablajn kaj batalpretajn virojn senlaboraj kaj malkontetaj pri Kuomintango, kaj do pli facile rekrutigeblaj fare de la komunistoj. Due, la kuomintanga registaro montriĝis plene malkapabla administri la [[ekonomio]]n, permesante la estiĝon de [[inflacio|inflaciego]]. Inter la plej vanaj kaj senutilaj provoj haltigi la inflacion estis la elekto de la [[oro|or-]][[etalono]] por la nacia [[trezorejo]] kaj la Or-Etalona Bileto (tradicia ĉina: 金圓券; pinjine: jīn yuán quàn) en aŭgusto 1948, malpermesante privatan [[proprieto]]n de oro, [[arĝento]] kaj fremdaj [[valuto]]j, kolektante de la homoj ĉiujn tiujn noblajn metalojn kaj fremdaj valutojn kaj donante interŝanĝe la Or-Etalonan Bileton. La nova bileto iĝis senvalora en nur dek monatoj, kio forte substrekis la tutnacian perceptadon de Kuomintango kiel koruptan aŭ, almenaŭ, maltaŭgan aparaton. Trie, Jiang Jieshi ordonis al siaj trupoj defendi la urbojn. Tiu ĉi decido donis al la komunistoj la ŝancon moviĝi libere tra la kamparo. Komence, Kuomintango havis avantaĝon pro la helpo de Uson-devenaj armiloj kaj [[municio]]. Tamen, pro la inflaciego kaj aliaj ekonomiaj problemoj, kaj pro la vasta korupteco, Kuomintango plu perdis popolan subtenon. Samtempe, la ĉesigo de la usona helpado kaj la rekrutigado de dekmiloj da [[dizerto|dizertintaj]] aŭ malmobilizitaj soldatoj fare de la komunistoj baldaŭ turnis la bilancon aŭ pesilon de potenco favore al la komunistoj, kaj la enorma popola subtenado al la komunistoj en la plejparto de la lando preskaŭ neebligis sukcesaj kuomintangajn atakojn kontraŭ ili. Fine de 1949, la komunistoj regis preskaŭ la tutan kontinentan Ĉinion, kaj Kuomintango retiriĝis al Tajvano kun signifa kvanto el la naciaj trezoroj de Ĉinio kaj 2 milionoj da personoj, inter ili armeanoj kaj rifuĝantoj. Iuj partianoj restis en la kontinento kaj disiĝis de la ĉefa Kuomintango por fondi la Revolucian Komitaton de Kuomintango, kiu daŭre ekzistas nuntempe kiel unu el la ok minoraj registritaj partioj en la [[Popola Respubliko Ĉinio]]. === Kuomintango en Tajvano === En 1895, Tajvano, inkludante la insularon [[Penghuoj]] (aŭ [[Peskadoroj]]), iĝis japana [[kolonio]], forcedite de la [[imperio Qing]] post la malvenko en la [[unua ĉina-japana milito]]. Post la malvenko de Japanujo fine de la [[dua mondmilito]] en 1945, la Komandejo de la Aliancanoj ordonis al Japanujo, kapitulacinta antaŭ Usono, kapitulacigi sian trupojn en Tajvano antaŭ tiuj de la kuomintanga [[Respubliko Ĉinujo]]. La Helpa kaj Rekapabliga Administracio de [[Unuiĝintaj Nacioj]] ([[UNRRA]]) transdonis la administradon de Tajvano al RĈ, kiu siavice milit-okupis Tajvanon. La rilatoj inter la lokaj [[tajvananoj]] kaj la [[kontinentanoj (Tajvano)|kontinentanoj]] venintaj el la kontinenta Ĉinio streĉiĝis en la sekvaj jaroj, kio kulminis eksplode la [[27-a de februaro|27an de februaro]] 1947 en [[Tajpeo]], kiam disputo inter cigaredvendistino kaj [[kontrabando|kontraŭkontrabanda]] oficisto prajmis civilan malordon kaj protestojn, kiuj daŭris plurajn tagojn. Fine la ribelo iĝis sanga, kaj ĝin subpremis la armeo de RĈ en la [[Incidento 228]]. Post la fondo de la [[Popolrespubliko de Ĉinio]] (PRĈ) la [[1-a de oktobro|1an de oktobro]] 1949, la komandantoj de la Popolliberiga Armeo de PRĈ kredis, ke unue necesas preni la insularojn [[Ĝinmenoj]] kaj [[Macuoj]] antaŭ la fina [[sturmo]] al Tajvano. En la batalo de [[Kuningtou]], Kuomintango haltigis la invadon. En 1950 Jiang ekoficis en Tajpeo sub la Provizoraj Dispozicioj Validaj dum la Periodo de la Komunista Ribelo. La dispozicioj proklamis la [[militleĝo]]n en Tajvano kaj haltigis demokratiajn procesojn, kiel la [[prezidento|prezidentajn]] kaj la [[parlamento|parlamentajn]] [[elektoj]]n, ĝis oni sukcesos repreni la kontinenton de la komunistoj. Kuomintango kalkulis, ke necesos 3 jaroj por venki la komunistojn. La [[slogano]] estis "unua-jare vin preparu; dua-jare ekbatalu; tria-jare konkeru." Tamen, kredeble diversaj faktoroj, kiel la internaciaj premoj, malhelpis ke Kuomintango militu plenskale kontraŭ la komunistoj. En la unuaj jaroj okazis [[malvarma milito]] kun unu-du etaj militaj konfliktoj. La plurajn registarajn organojn antaŭe lokitajn en Nankino oni relokis en Tajpeo, dum la kuomintanga registaro aktive [[depostulo|depostulis]] [[suvereneco]]n je la tuta Ĉinio. La Respubliko Ĉinio en Tajvano retenis la lokon de Ĉinio en [[Unuiĝintaj Nacioj]] ĝis 1971. Ĝis la [[1970-aj jaroj]], Kuomintango sukcese antaŭenigis [[agraro|agrarajn]] reformojn, disvolvis la ekonomion, aplikis demokratian sistemon en malalta nivelo de la registaro, plibonigis la rilatojn trans la [[Tajvana Markolo]] kaj kreis la admirindan ekonomian miraklon de Tajvano. Kuomintango tamen retenis la registaron en unu-partie aŭtoritata ŝtato ĝis reformoj inter la fino de la 70aj ĝis inkluzive la 90aj jaroj. Kiel rezulto de la Incidento 228 en 1947, tajvananoj devis elporti la tiel nomatan "Blankan Teroron", nome {{N|politika subpremado}} gvidatan de Kuomintango. La Respubliko Ĉinio en Tajvano ofte estis nomata (samsignife kun la nomo de la reganta partio Kuomintango) simple ''Naciisma Ĉinio''. En la [[1970-aj jaroj]], Kuomintango ekpermesis "suplementajn elektojn" en Tajvano por okupi la sidlokojn de la oldiĝantaj parlamentanoj. Kvankam [[opozicio|opoziciaj]] partioj ne estis permesitaj, oni toleris "eksterpartiajn" ("tangwai") reprezentantojn. En la 80aj, Kuomintango centriĝis en transformado de la registaro el unu-partia sistemo al multpartia demokratio, kaj en la t.n. "tajvanigo". Post la fondo de la Demokrata Progresa Partio (DPP) en 1986, Kuomintango komencis konkuri kontraŭ DPP en parlamentaj elektoj. En 1991, la militleĝo ĉesis kiam la prezidento [[Lee Teng-Hui]] forigis la Provizorajn Dispoziciojn Validajn dum la Periodo de la Komunista Ribelo. Oni ekpermesis ke ĉiuj partioj konkuru en ĉiuj niveloj de la elektoj, inkluzive de la prezidentaj elektoj. Lee Teng-Hui, la unua demokratie elektita prezidento de RĈ kaj la gvidanto de Kuomintango dum la 90aj jaroj, anoncis sian defendadon de "specialaj de-ŝtato-al-ŝtato-rilatoj" kun PRĈ. PRĈ rilatigis tiun ideon kun la sendependeco de Tajvano. Kuomintango spertis dividiĝon en 1994, el kiu rezultis la kreo de la Ĉina Nova Partio (Chinese New Party), kiun oni akuzis esti la rezulto de la "korupta regstilo" de Lee. La Nova Partio, post la elpurigo fare de Lee, grandparte reintegriĝis en Kuomintangon. Multe pli grava disiĝo en la partio okazis kiel rezulto de la prezidentaj elektoj en 2000. Nekontenta pri la elekto de [[Lien Chan]] kiel la partian prezidentan kandidaton, la eksa Ĝenerala Sekretario de la partio [[James Soong]] lanĉis propran kandidatiĝon, kio rezultis en la malmembrigo de Soong kaj liaj subtenantoj kaj en la kreo de la Popola Unua Partio (People's First Party, PFP). La kuomintanga kandidato estis la tria, post Soong, en la elektoj. Tuj poste evidentiĝis la forta rilato de Lee kun la konkuranto. Por eviti "dizertojn" al PFP, Lien apartigis la partion de la porsendependecaj politikoj de Lee kaj iĝis pli favora al la reunuiĝo de Ĉinio. Tiu movo kaŭzis la forigon de Lee el la partio kaj la kreon de la Tajvana Solidareca Unio (Taiwan Solidarity Union). <!-- == Nuntempo == ==Balotadoj== == Organiziĝo == --> == Vidu ankaŭ == * [[Nacia Revolucia Armeo]] {{projektoj}} [[Kategorio:Kuomintango| ]] [[Kategorio:Historio de Ĉinio]] [[Kategorio:Politiko de Ĉinio]] [[Kategorio:20-a jarcento en Tajvano]] [[Kategorio:Politiko de Tajvano]] [[Kategorio:Respubliko Ĉinio]] [[Kategorio:Politikaj partioj de Tajvano]] [[Kategorio:Konservativaj partioj]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1919]] q8y6wkdcmsz85erikp7wi3vfoc9pw5w 0 233884 9392570 9294905 2026-06-05T08:42:05Z Sj1mor 12103 9392570 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:2010-08 Andrzej Wajda 4.jpg|eta|maldekstra|Andrzej Wajda kun edzino Krystyna Zachwatowicz (2010)]] [[Dosiero:Andrzej Wajda-Post Mortem (2007).jpg|eta|maldekstra|Andrzej Wajda dum la kreado de filmo ''[[Katin (filmo)|Katin]]'' en la jaro 2007]] [[Dosiero:2008.06.22. Andrzej Wajda and Joanna Olczak Ronikier Fot Mariusz Kubik.JPG|eta|maldekstra|Andrzej Wajda kun Joanna Olczak-Ronikier]] [[Dosiero:Olbrychski wajda.jpg|eta|maldekstra|Andrzej Wajda (centre), la unua de maldekstre la aktoro [[Daniel Olbrychski]] en 1970]] [[Dosiero:Andrzej Wajda 1974.jpg|eta|maldekstra|Wajda dum kreado de nova filmo, en 1974]] [[Dosiero:Andrzej Wajda 2004.jpg|eta|maldekstra|Andrzej Wajda en la jaro 2004]] [[Dosiero:Andrzej wajda.jpg|eta|dekstra|Andrzej Wajda post la ricevo de la plej alta ŝtata ordeno, la [[ordeno de Blanka Aglo]] en la jaro 2011]] [[Dosiero:2008.04.22. Andrzej Wajda by Kubik 01.JPG|eta|maldekstra|Andrzej Wajda (2008)]] [[Dosiero:2010-08 Andrzej Wajda 1.jpg|eta|maldekstra|Andrzej Wajda en 2010.]] [[Dosiero:Promenada Międzyzdroje1.JPG|190ra|eta|La monumento de Andrzej Wajda en [[Międzyzdroje]]]] [[Dosiero:Andrzej Wajda gwiazda Lodz.jpg|eta|maldekstra|La stelo de Andreo Vajda en Lodzo]] [[Dosiero:Andrzej Wajda OFF Plus Camera 2012(2).jpg|eta|maldekstra|Andrzej Wajda en 2012.]] '''Andrzej Witold WAJDA''' (esperante: ''Andreo<ref>[[Kazimierz Tymiński]]: ''Mały słownik POLSKO-ESPERANCKI'' (''Malgranda vortaro POLA-ESPERANTA''). Wiedza powszechna – Varsovio 1986. (ISBN 83-214-0326-3) paĝoj 429-431 – antaŭnomoj (voknomoj)</ref> Vajda<ref name="libera folio 2014">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.liberafolio.org/2014/cu-vikipedio-au-sulcopedio |titolo=Diskuto pri esperantigado ankaŭ de familinomoj en esperanta Vikipedio |alirdato=2014-12-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141210171626/http://www.liberafolio.org/2014/cu-vikipedio-au-sulcopedio |arkivdato=2014-12-10 }}</ref>''; naskiĝis la {{daton|6|marto|1926}} en [[Suwałki]], [[Pollando]], mortis la {{daton|9|oktobro|2016}}) estas [[Pollando|pola]] [[reĝisoro]] kaj [[scenaristo]]. == Vivo kaj verko == Lia patrino estis la instruistino Aniela Białowąs (teorie eble esperantigebla al formo ''Angelika Bjalavas''<ref name="libera folio 2014"/>), patro la oficisto Jakub Wajda (Jakobo Vajda<ref name="libera folio 2014"/>). Infantempon li trapasis en Suwałki kaj [[Radom]]. Kapitano Jakob Vajda partoprenis en la defenda kampanio de septembro [[1939]] batalante kun [[Sovetunio]]. La patro estis militkaptita kaj murdita en la [[masakro de Katin]]. Andreo Vajda ankaŭ komencis batali kun okupantoj kaj envenis al [[Armia Krajowa]]. Dum la batalo li studis sekrete la [[pentrarto]]n en [[Krakovo]]. Post la milito Vajda studis la pentrarton en la Akademio de Belartoj en Krakovo kaj sekve li studis kinon en [[Lodzo]] ([[Universitato de Leon Schiller]]). Fininte la studojn en [[1953]] li ekokupiĝis pri reĝisorado. Li asistis ĉe [[Aleksander Ford]] ĉe filmo ''Piątka z ulicy Barskiej'' kaj mem komencis krei la debutan ''Pokolenie'' (''Generacio'') rompante en la pola kino kunigon kun la registara (komunista) produkcio. En la [[1957]] Vajda kreis ''[[Kanalo (filmo)|Kanalo]]'' - la unuan pli gravan sian filmon. La fabulo sur la memoroj de verkistoj [[Jerzy Stefan Stawiński]] temis pri [[ribelo de Varsovio]] prezentante la pesimisman, katastrofan bildon de la ribelo. La kontroverseco de filmo kaj la malplene konsentigita reĝimo ne haltigis la popularigadon de ĝi. Ĝi estis montrita en la [[Festivalo de Cannes]] kaj ricevis la arĝentan palmon (aparta premio de la ĵurio) kune kun [[La sepa sigelo]] de [[Ingmar Bergman]]. ''Kanalo'' estis la unua pola filmo kiu estis tiel famigita post la [[2-a mondmilito]]. Postaj pli gravaj filmoj de Vajda estis ''[[Cindro kaj diamanto (filmo)|Cindro kaj diamanto]]'' kun la fama ĉefa rolo de Zbigniew Cybulsk surbaze de la romano de Jerzy Andrzejewski de [[1958]] kaj ''La cindroj'' sur la romano de [[Stefan Żeromski]] de [[1965]]. Ĉefe ili temas pri la problemo de absurda heroeco per la kosto de la vivo. En [[1965]] Vajda kreis en [[Jugoslavio]] ''La pordoj de paradizo'' sur la rakonto de Georgo Andĵejevski pri la [[Krucmilitoj#Krucmilito de infanoj|krucmilito de infanoj]] en la [[13-a jarcento]]. La temo estis ankaŭ uzita kiel libreto de la opero ''La pordoj de paradizo'' de Joanna Bruzdowicz (Bruzdoviĉ). Post [[1970]] Vajda kreis la plej bone apreciitajn filmojn dum sia vivo. En [[1974]] Vajda kreis ''[[La Promesita Lando (filmo 1974)|La Promesita Lando]]'' sur la romano de [[Władysław Reymont]] prezentante la sovaĝan naturon de la urbo en Pollando nome Lodzo. Vajda kreis ĝin palimpsesteme, konscieme kun la naturalismaj opinioj de [[Charles Dickens]] kaj [[Émile Zola]]. La ĉefan, vaste laŭditan rolon kreis [[Daniel Olbrychski]]. En [[1979]] jaro Vajda kreis ''[[Fraŭlinoj el Vilko (filmo)|Fraŭlinoj el Vilko]]'' sur la rakonto de [[Jarosław Iwaszkiewicz]] kaj poste, en [[1981]] li reĝisoris la duan parton de sia diptiko pri homo- ''[[Homo el fero (filmo)|Homo el fero]]''. La unua parto de diptiko - ''Homo el marmoro'' de [[1977]] kaj ''Homo el fero'' estis konsekritaj al la liberiganta agado de asocio "[[Solidarność]]". Ili temis pri la batalo kun komunista reĝimo tute revolucie taŭzante la cenzuron en komunista Pollando. Tri filmoj: ''La Promesita Lando'', ''Fraŭlinoj el Vilko'' kaj ''Homo el fero'' estis nominitaj al [[Oskar-Premio]]. ''Homo el fero'' atingis la [[Ora Palmo|Oran Palmon]] en [[1981]] jaro. Kune kun [[Roman Polański]], [[Krzysztof Kieślowski]] kaj [[Agnieszka Holland]] Vajda fariĝis la plej granda reĝisoro de la pola filmo. Liaj filmoj, precipe la ''diptiko pri homo'' estis unu el plej gravaj elementoj de la batalo kun la komunismo en Eŭropo. En [[2006]] Andreo Vajda ricevis la honoran [[Oskar-premio]]n por la tuta viva verko. Samjare li kadre de la [[Berlino|Berlina]] Internacia Film-Festivalo [[Berlinale]] en Germanio ricevis la premion [[Honora Ora Urso]] pro sia vivoverko. Inter plej grandaj premioj kaj ordenoj de Vajda estas ankaŭ pola [[Ordeno de Blanka Aglo]] kaj franca ordeno de [[Honora Legio]]. Vajda havas la titolon ''doctor honoris causa'' inter aliaj de [[Jagelona Universitato]] kaj [[Universitato de Varsovio]]. Pli grandaj filmoj al la pola kulturo de Vajda estas ankaŭ la ''[[Sinjoro Tadeo]]'' sur la pola nacia eposo de [[Adam Mickiewicz]] kaj ''La nupto'' sur la dramo de [[Stanisław Wyspiański]]. Dum [[1978]]-[[1983]] Vajda estis direktoro de la ''Asocio de Polaj Filmistoj''. Li estas ankaŭ ano de Filma Akademio atribuanta la [[Eŭropa Filma Premio|Felix-premion]] (fr. ''Prix du cinéma européen''). En [[2002]] jaro Vajda fondis en [[Varsovio]] la ''Majstran Skolon de Filmaj Reĝisoroj'' (pole: ''Mistrzowska Szkoła Reżyserii Filmowej''). En [[2007]] Vajda kreis la kontroversan filmon ''[[Katin (filmo)|Katin]]'' inter aliaj sur la memoroj de Andrzej Mularczyk. Omaĝante al la murdita de [[Sovetunio|Sovetanoj]] patro, Vajda montris la pligrandigantan teruron de murdotaj soldatoj kaj la persistan nekredecon de inoj kiuj ne konsentis kun la tragedio. La [[masakro de Katin]], la momento de laŭvica pafigado kaj amasa entombigo estas montrita en la 20 lastaj minutoj de filmo prezentante la ekzekutistojn - rusajn Sovetanojn kaj viktimojn- polajn militkaptitajn soldatojn. La filmo provokis grandan diskuton en [[Pollando]] kaj en [[Rusio]] precipe en politiko. Revenis la maloportuna afero en rilatoj inter Pollando kaj Rusio. Dum la vizito de pola ĉefministro [[Donald Tusk]] en [[2008]] jaro ''Novaja Gazieta'' kaj aliaj gazetoj ripetis la popularan en Rusio mensogon pri Katyń laŭ kiu polajn soldatojn murdis [[Nazioj]]. Ili ne memorigis la ĉefajn pruvojn pri la masakro - la dokumentojn (soveta komando por murdi polajn militkaptitojn en Katyń) kiujn donis al pola prezidanto [[Lech Wałęsa]] la rusa prezidanto [[Boris Jelcin]]. La prezidanto [[Vladimir Putin]] konfirmis ĉe Donaldo Tusk ke la masakron faris Sovetanoj. Tial la filmo ''Katin'' estis prezentita ankoraŭ en [[2008]] en Rusio. La filmo de Vajda estis ankaŭ bone aprezita en Berlino kie vidis ĝin [[Angela Merkel]]. Ĝi estis nominita al [[Oskar-premio]]. == [[Aktorfilmo]]j == * [[2013]] - '''''[[Lech Wałęsa|Wałęsa]]. La homo el espero''' (Wałęsa. Człowiek z nadziei)'' * [[2009]] - '''''La kalam-akoro''' (Tatarak)'' * [[2007]] - '''''[[Katin (filmo)|Katin]]''''' * [[2005]] - '''''Solidaro, Solidaro...''' ([[Solidarność]], Solidarność...)'' * [[2002]] - '''''La venĝo''' (Zemsta)'' * [[2002]] - '''''Interrompita silento''' (pole: Przerwane milczenie, angle: Broken Silence)'' * [[2000]] - '''''Verdikto por Francisko Klos''' (Wyrok na Franciszka Kłosa)'' * [[1999]] - '''''[[Sinjoro Tadeo]]''' (Pan Tadeusz)'' * [[1996]] - '''''Fraŭlino Neniulino''' (Panna Nikt)'' * [[1995]] - '''''La Granda Semajno''' (Wielki tydzień)'' * [[1994]] - '''''[[Nastasja (filmo de 1994)|Nastasja]]''' (japane: ナスターシャ; pole: Nastazja)'' * [[1992]] - '''''[[Krimo kaj puno (filmo de 1992)|Krimo kaj puno]]''' (Schuld und Sühne)'' * [[1992]] - '''''[[La ringo kun aglo en krono]]''' (Pierścionek z orłem w koronie)'' * [[1990]] - '''''Korĉak''' ([[Janusz Korczak|Korczak]])'' * [[1988]] - '''''[[Bjeso]]j''' (Les Possédés)'' * [[1986]] - '''''Kroniko de kazoj amaj''' (Kronika wypadków miłosnych)'' * [[1983]] - '''''[[Amo en Germanio (filmo)|Amo en Germanio]]''' (germane: Eine Liebe in Deutschland; la alternativa france: Un amour en Allemagne)'' * [[1983]] - '''''[[Dantono (filmo de 1983)|Dantono]]''' (Danton)'' * [[1981]] - '''''[[Homo el fero (filmo)|Homo el fero]]''' (Człowiek z żelaza)'' * [[1979]] - '''''Dirigento''' (Dyrygent)'' * [[1979]] - '''''[[Fraŭlinoj el Vilko (filmo)|Fraŭlinoj el Vilko]]''' (Panny z Wilka)'' * [[1978]] - '''''[[Senanesteze (filmo de 1978)|Senanesteze]]''' (Bez znieczulenia)'' * [[1976]] - '''''Homo el marmoro''' (Człowiek z marmuru)'' * [[1976]] - '''''[[La ombra linio (filmo)|La ombra linio]]''' (angle: The shadow line, pole: Smuga cienia)'' * [[1974]] - '''''[[La Promesita Lando (filmo 1974)|La Promesita Lando]]''' (Ziemia obiecana)'' * [[1973]] - '''''[[La nupto]]''' (Wesele)'' * [[1972]] - '''''[[Pilato kaj aliaj]]''' (Pilatus und andere – ein Film für Karfreitag)'' * [[1970]] - '''''La pejzaĝo post batalo''' (Krajobraz po bitwie)'' * [[1970]] - '''''[[Betularbaro (filmo)|Betularbaro]]''' (Brzezina) * [[1969]] - '''''Ĉasado por muŝoj''' (Polowanie na muchy)'' * [[1968]] - '''''La pordoj de paradizo''' (pole: Bramy raju, angle: Gates to Paradise)'' * [[1968]] - '''''[[Intermikso (filmo)|Intermikso]]''' (Przekładaniec)'' * [[1968]] - '''''Ĉio por vendo''' (Wszystko na sprzedaż)'' * [[1965]] - '''''La cindroj''' (Popioły)'' * [[1962]] - '''''[[Amo de dudekjaraĝuloj]]. Varsovio''' (Miłość dwudziestolatków. Warszawa)'' * [[1961]] - '''''[[Siberia damo Makbeto]]''' (Sibirska Ledi Magbet)'' * [[1961]] - '''''Samsono''' (Samson)'' * [[1960]] - '''''Senkulpaj feoj''' (Niewinni czarodzieje)'' * [[1959]] - '''''Fluganta''' (Lotna)'' * [[1958]] - '''''[[Cindro kaj diamanto (filmo)|Cindro kaj diamanto]]''' (Popiół i diament)'' * [[1957]] - '''''[[Kanalo (filmo)|Kanalo]]''' (Kanał)'' * [[1954]] - '''''La generacio''' (Pokolenie)'' * [[1953]] - '''''Kiam Vi dormas''' (Kiedy Ty śpisz)'' * [[1951]] - '''''Ceramiko el Ilĵo''' (Ceramika iłżecka)'' * [[1951]] - '''''Malbona knabo''' (Zły chłopiec)'' == Sinjoro Tadeo en Esperanto == [[Roman Dobrzyński]], en sia artikolo ''Sinjoro Tadeo parolas Esperante'',<ref>[[Roman Dobrzyński]], ''Sinjoro Tadeo parolas Esperante'' en [[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]], Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). pp. 736-747.</ref> parolas pri ''[[Sinjoro Tadeo]]'' kiel la ĉefverko de [[Adam Mickiewicz]] (Adam Mickjeviĉ) pri junulo Tadeusz Soplica (Tadeuŝ Soplica) kiu flirtas, fuĝas eksterlanden kaj revenas kun la napoleona armeo. Mickiewicz planis verki nur "idilian rememoraĵon", sed poste li "modifis la enhavon" por malfermi "la perspektivon de la nacia sendependiĝo", tio estas la verko iĝis nacia [[epopeo]]. Tiukadre la eseisto resumas la biografion de Mickiewicz kadre de la historia kaj politika fono de sia vivo. La verko estas komponita de 8600 versoj, verkitaj inter 1832 kaj 1834. Ĝi estis tradukita de [[Antoni Grabowski]] en kontakto kun Zamenhof, same kiel ekzistas 78 tradukoj en 30 lingvoj, kaj adaptita al [[kino]] fare de Andrzej Wajda uzanta "850 versojn, do apenaŭ dekonon de la tuto". La filmo estis subtekstigita en Esperanto uzante la tradukon de Grabowski.<ref>Citaĵoj el op. cit. pp. 736-744.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wajda, Andrzej}} [[Kategorio:Polaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Polaj scenaristoj]] [[Kategorio:Akademia Premio]] [[Kategorio:Ordeno de la Leviĝanta Suno]] nqmiwmc41deh0gn2xyn4rka93iqao33 0 239189 9392536 9217711 2026-06-05T07:43:42Z Sj1mor 12103 9392536 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Wet_Nurse.png|eta|Nigra sklavo mamnutranta]] [[Dosiero:Louis_XIV_as_an_infant_with_his_nurse_Longuet_de_la_Giraudiere.jpg|eta|Ludoviko la 14-a, reĝo de Francio kiel bebo kun sia mamnutristino Long de la Giroudier]] [[Dosiero:Walcourt_-_Parclose_-_Satire_d'une_nourice.JPG|eta|16-a jarcenta skulpto ĉizita en belga preĝejo, montranta virinon verŝantan sian lakton en bovlon.]] '''Mamnutristino''' estas virino, kiu profesie, por mono, mamnutras la bebon aŭ infanon de alia virino, eble kun sian bebon sametempe. En iuj kulturoj oni nomigas la profesiulino kiel '''malsekan flegistinon'''. La servo de mamnutrado kutime estas bezonata la bebo kiam sia patrino mortis, aŭ se ŝi ne kapablas aŭ elektas ne mamnutri la infanon mem. Ĉar la neceso de tiu servo al bebo estas sufiĉe ofta afero kaj daŭradas de jaroj, oni rajtas kompreni ke tiu estas pli ol servo sed ekestas [[intima rilato]], de korpo al korpo, inter la mamnutristino kaj sia nutrato. En iuj kulturoj mamnutritaj beboj de la sama virino havas specialan rilaton kun lakteca proksimeco, ili estas nomataj "laktaj gefratoj". Virino povas funkcii kiel mamnutristino nur se ŝi produktas lakton. Iam oni kredis, ke mamnutrado devas naskigiĝi lastatempe, sed fakte tio ne necesas, ĉar regula mama [[stimulo]] povas stimuli mamnutradon per [[Neŭrologio|neŭrala]] [[reflekso]] de [[Prolaktino|prolaktina]] produktado kaj [[Sekreciado|sekrecio]]. <!-- Fakte, ĉiu virino, ekde kiam ŝi mamnutras sian infanon, fariĝas nutristino<ref>Zitat: ''Auch die Mutter heißt, insofern das Kind von ihr genährt wird, Amme'' (ankaŭ la patrino, se ŝi mamnutras sian infanon, nomiĝas nutristino), el: ''Mittelhochdeutsches Wörterbuch''. Mit Benutzung des Nachlasses von Georg Friedrich Benecke ausgearbeitet von Wilhelm Müller und Friedrich Zarncke. Nachdruck der Ausg. Leipzig 1854-1866, 5 Bde. Stuttgart 1990</ref> La supra aserto validas por la germana vorto ''Amme'', sed ne por la esperanta sufikso -ist. --> == Historio == [[Dosiero:Heinrich_Zille_Spreewald-Ammen.jpg|eta|maldekstra|240px|[[Heinrich Zille]]: ''Damoj de la Spree-arbaro'']] Mamnutrado de infanoj per pagitaj nutristinoj jam ekzistis en la [[antikveco]]. Jam la [[babilono|babilona]] [[Kodo de Hamurabo|leĝaro de Hamurabi]] (ĉ. 24-a jarcento a.K.) enhavis propran referencon pri nutristinoj<ref>Bilderlexikon der Erotik, Band I., Stichwort ''Amme''. Hg. Institut für Sexualforschung in Wien 1931</ref>, la [[malnova Testamento]] raportas pri la morto de Debora, la nutristino de [[Rebeka (Biblio)|Rebeka]], kiel grava individuo.<ref>Gen 35,8. La [[hebrea]] vorto מֵינֶ֣קֶ signifas komence simple ''la mamnutrantinon''. Aliaj fontoj: Gen 24,59; Ex 2,7 (la suĉinfano Mose); 2. Kön 11,2; 2. Chr 22,11; Jes 49,23.</ref> En la romia mitologio la nutristino de la fondontoj de [[Romo]], [[Romulo kaj Remo]], estis [[Lupo|lupino]]. La mamnutrada rilato kaj servo ne havis difinitan limon kaj tiel povus esti daŭrigita multjaroj dum la infanecon ĝis la [[adolesko]]. Ofte en tradiciaj kaj antaŭmodernaj kulturoj mamnutristinoj estis konsiderataj pli-malpli kiel parto de la [[etenda familio]] kaj estis agnoskataj per favoroj de siaj nutratoj kiam ili [[Plenkreskiĝo|plenkreskiĝis]]. Ankoraŭ ĉirkaŭ [[1880]] videblis en [[Berlino]] nutristinoj el [[Niederlausitz]] en tradiciaj [[Soraboj|sorabaj]] vestaĵoj. Laŭ la [[usona Ruĝa Kruco]] la praktiko de mamnutrado ankoraŭ ankoraŭ oftas dum la [[unua mondmilito]]. Laboristaj virinoj lasus siajn bebojn mamnutri por ke ili ricevu laboron en fabrikoj. Mamnutrado per nutristinoj maloftiĝis draste en Eŭropo ekde la [[1920-aj]] kaj [[1930-aj]] jaroj, kiam iom post iom disponeblis artefarita [[lakto]] kiel [[bebmanĝaĵo]] <ref> Stichwort ''Amme'', in: ''Bilderlexikon der Erotik'', Bd. I, hgg. vom Institut für Sexualforschung, Wien 1931</ref> En [[Bern]] oni emeritigis la lastajn profesiajn nutristinojn en la [[1950-aj]] jaroj. == En Esperanto == En la romano [[La ŝtona urbo]], la heroino, kiu estas kaptita [[Keltoj|kelta]] [[Sklavo|sklavino]] portita al [[Romo]], mamnutras la bebojn de la hejmo kie ŝi apartenas, kaj de la majstrino kaj de si. == Nuntempe == Pro la sciencaj pruvoj pri avantaĝoj de [[patrina lakto]] denove ekzistas pli kaj pli da [[profesio|profesiaj]] nutristinoj, ĉefe en [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Britio]].<ref>Laŭ la franca gazeto ''Parents'' (gepatroj), aprilo 2008</ref> Agentejoj proponas tiun servon al virinoj, kiuj ne povas (pro laboro aŭ sano) aŭ ne volas mem [[mamnutrado|mamnutri]] siajn bebojn je kosto de pli ol 1000 dolaroj semajne. Patrinoj, kiuj mamnutras la beboj de unu la alian, faras reciprokan agon konatan kiel "kruc-mamnutrado" aŭ "komuna mamnutrado". == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=nutr.mam0istino}} * [[Vartisto]] * [[Akuŝisto]] * [[Mamnutrado]] * [[Carita Romana]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Beboj]] [[Kategorio:Profesioj]] [[Kategorio:Virinoj]] 039eu8ne8911fqin4e3faih6sjl8jga 0 239533 9392553 9326531 2026-06-05T08:07:55Z Sj1mor 12103 9392553 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:SonyCenterAtNight.jpg|eta|220px|Sony Center en [[Placo Potsdamer|Potsdamer Platz]] en Berlino.]] [[Dosiero:AKB48 20090703 Japan Expo 35.jpg|eta|upright|[[Japana idolo|Japanidola]] [[muzikgrupo]] [[AKB48]] koncertas en [[Parizo]], [[Francio]], 2009.]] '''Muzika industrio''' estas la sektoro de la [[ekonomio]] kiu okupiĝas pri produktado, eldonado, distribuado, komercado kaj vendado de muzikproduktoj, kiuj povas esti diskoj, registraĵoj, muziklibroj, partituroj, ktp. Pro la populara akcepto de tiaj produktoj, la disvastigo de la industrio forte rilatas al amaskomunikiloj: nome [[radio]] (jam en la komenco de la 20a jarcento), [[televido]] (dum la dua duono de la 20a jarcento), [[interreto]] (komence de la 21a jarcento) ktp. == Muzikeldonejo == '''Muzikeldonejo''' estas la entrepreno de muzik[[eldonisto]]. Muzikeldonejoj disdonas verkojn de la [[muziko]]. Ili povas esti subdividitaj en eldonejoj de [[arta muziko]] ([[klasika muziko]], [[ĵazo]]) kaj tiuj de distra muziko. Muzikeldonejoj de artmuziko mastrumas grandparton de siaj enspezoj el [[notacio|notopresaĵoj]] resp. paperaj varoj (muzikaĵoj). Kompare kun tio eldonejoj de la distra fako enspezas je pli granda parto per la utiligo de sia muzikoj per radio, televido, kinofilmo kaj scenejo (t.n. prezentorajtoj) aŭ per depagoj de la produktantoj de [[sonregistraĵo]]j (t.n. meĥanikaj rajtoj). === Muzikeldonejoj === * ''[[Polydor]]'' * ''[[Sony Music]]'' * ''[[Warner Music]]'' * ''[[Edel]]'' * [[EMI (muzika eldonejo)|''EMI'']] * ''[[Parlophone]]'' * '' [[Tetragrammaton]]'' Aparte de tiaj grandaj industriaj muzikofabrikoj aparte ekde la fino de la 1990-aj jaroj ankaŭ aldoniĝis multaj etaj muzikeldonejoj, kiuj ofte nur publikigas pere de la interreto aŭ per [[elsendfluo]], ekzemple per la programo ''[[spotify]]'' - ekzemploj de tiaj pli etaj muzikeldonejoj estas la esperantlingva [[Vinilkosmo]], ''[[ESP Disk]], [[Believe Music]]'' aŭ ''[[Dunst Records]]''. Tiuj muzikeldonejetoj tendence listiĝu ĉi-tie per interna ligilo, se ili havas propran esperantlingvan vikipedian artikolon, ĉar al ili povas manki vikipediaj internaj ligiloj. Kompreneble tio limiĝu al komercaj instalaĵoj por kiu la disvastigo de muzikaj sondosieroj estas la ĉefa aŭ sola celo - en interreto oni fakte en ĉiu retpaĝo povas ligi iun dondosieron aŭ filmdosieron - sole tio ne jam igas la retpaĝon esti propra "muzikeldonejo". == Vidu ankaŭ == * [[Diskeldonejo]] * [[Muziko]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.castromusic.com Castro Music] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201204193650/https://castromusic.com/ |date=2020-12-04 }} * [http://www.salon.com/tech/feature/2000/06/14/love/ Salon article on Courtney Love's criticism of record industry business practices] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100118161403/http://www.salon.com/tech/feature/2000/06/14/love/ |date=2010-01-18 }} * [http://www.ftc.gov/opa/2002/06/3tenors.htm Federal Trade Commission press release regarding price fixing] * [https://web.archive.org/web/20060305165248/http://ag.state.nv.us/agpress/2002/02_0930b.pdf Antitrust settlement in Nevada price-fixing case] {{Portalo|muziko}} {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Muzikaj eldonejoj| ]] [[Kategorio:Ekonomio]] [[Kategorio:Muziko]] 947p5gok0ejy7sdxbglfcrgerhvvlax 0 248059 9392487 9247155 2026-06-05T07:00:29Z ~2026-33288-88 258175 9392487 wikitext text/x-wiki {{Informkesto nacia teamo de futbalo | nomo = Hispanio | bildo = | bilda grandeco = | bilda teksto = | asocio = <small>''Real Federación Española de Fútbol'' <br /> ''Reial Federació Espanyola de Futbol'' <br /> ''Espainiako Futbol Errege Federakundea'' <br /></small> [[Reĝa Federacio Hispania de Futbalo]] | konfederacio = UEFA | manaĝero = ĉeftrejnisto {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} | golreĝo = [[David Villa]] (59, stato de somero 2024) | stadiono = | kodo = ESP | unua matĉo = {{HispanioFB}} 1-0 <br /> {{Danio}} <br /> ''1920'' | plej granda gajno = {{HispanioFB}} 13-0 <br /> {{Bulgario}} <br /> ''1933'' | plej granda perdo = {{AnglioFB}} 7-1 <br /> {{HispanioFB}} <br /> ''1931'' | aperoj = 16 (unua en [[Futbala Mondpokalo 1934|1934]]) | plej bona rezulto = Ĉampiono <br /> [[Futbala Mondpokalo 2010|2010]] | turniro = Eŭropa Futbal-Ĉampionado | aperoj-t = 12 (unua en [[1964]]) | plej bona rezulto-t = Ĉampiono <br /> [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1964|1964]], [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008|2008]], [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012|2012]] kaj [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024|2024]] <!-- ĉio laŭ stato de 2024-07-15 --> }} La '''Hispana nacia teamo de futbalo''', [[hispane]] «La Selección española de fútbol», estas la [[Hispanio|landa]] vira teamo de la Reĝa Federacio Hispana de Futbalo ([[hispane]] «Real Federación Española de Fútbol». Laŭ la rangolisto de la internacia federacio [[FIFA]] la teamo estas inter la dek plej bonaj de la mondo. Ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}}, la trejnisto de la teamo estas ''{{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}''. Laŭ la stato de somero 2024 la entute plej multajn golojn (59) atingis [[David Villa]] kaj la plej multajn internaciajn matĉojn (180) kadre de la hispana teamo partoprenis la futbalisto [[Sergio Ramos]]. La kromnomon ''La Furia Roja'' ("la furiozo ruĝa") la teamo ekhavis dum la [[Somera Olimpiko 1920]] en [[Antverpeno]], kie la hispana teamo, en grandparte ruĝaj sportaj vestaĵoj, surprize atingis la arĝentan medalon. La teamo ankaŭ partoprenis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] - kaj gajnis ĝin la [[29-an de junio]] [[2008]]. En la [[Futbala Mondpokalo 2010]] la teamo (vidu la navigilan informkeston sube) unuafoje atingis la finalon kaj la [[11-an de julio]] [[2010]] venkis kontraŭ la [[nederlanda nacia teamo de futbalo]]. Post tio okazis enorma celebrado unue en [[Madrido]] kun akcepto ĉe la palacoj kaj de la reĝo kaj de la prezidento kaj poste surstrate la [[12-an de julio]]. Poste la futbalistoj ekferiis kaj veturis al iliaj naskiĝlokoj por respektivaj omaĝoj. Tiu venko havis eĉ politikajn kaj ekonomiajn sekvojn: konsumado kreskis kaj eĉ multaj entreprenoj promesis redonon de pagoj se Hispanio venkos kiam tio ne estis tiom certa kaj nun ili devas redoni tion, sed ankaŭ la vendado kreskis danke al tia promeso kaj ili pli malpli povos plenumi ĝin. Same la teamo venkis en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012]] en [[Pollando]] kaj [[Ukrainio]]. En la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2016]], la teamo nur avancis al la okonfinalo, do estis inter la lastaj 16 teamoj, [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021]] avancis al la duonfinalo, do kun la dana teamo rivevis la trian lokon kaj en la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024]] ĝi ankoraŭ luktas pri plej bona loko. En la [[Futbala Mondpokalo 2014]], la teamo nur atingis la grupan fazon, do estis en la malpli sukcesa duono de la partoprenintaj teamoj, en la [[Futbala Mondpokalo 2018]], la teamo avancis al la okonfinalo, malvenkante kontraŭ la tiujare gastiganta rusa teamo, do estis inter la lastaj 16 teamoj, kaj en la [[Futbala Mondpokalo 2022]] same nur avancis al la okonfinalo. Daŭre la subtenantaj spektantoj revas pri triumfo simila al tiu en [[Futbala Mondpokalo 2010|2010]]. Aktuale, la trejnisto de la nacia teamo daŭre estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}, kaj la teamestro estas {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}}. La nacia teamo konkuras kadre de la [[Reĝa Federacio Hispania de Futbalo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Hispana virina nacia teamo de futbalo]] * [[kataluna nacia teamo de futbalo]] * [[Paŭlo (polpo)]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{es}}) {| |[[Dosiero:Spain Euro 08 celebration 3.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|teamanoj celebras la gajnon de la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] en [[Madrido]]}}]] |[[Dosiero:Vuelo a la Eurocopa 2012.jpg|eta|maldekstra|320ra|{{centre|la hispana nacia teamo antaŭ la ekflugo al la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012]]}}]] |} {{Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008}} {{Hispana nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2010}} {{Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012}} {{Hispana nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2014}} {{Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2016}} {{Hispana nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2018}} {{Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021}} {{Hispana nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Hispana nacia teamo de futbalo| ]] [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] [[Kategorio:Hispanaj futbalteamoj]] qvshczjq3p3h9opj8t1yo6r7l8if45j 0 253225 9391936 8548637 2026-06-04T12:50:56Z Crosstor 3176 9391936 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''APOR Vilmos''', barono, estis hungara romia katolika episkopo naskita en [[Segesvár]] la [[29-an de februaro]] [[1892]] kaj mortinta en [[Győr]] [[2-an de aprilo]] [[1945]]. Liaj gefratoj estis [[Gizella Apor]] kaj [[Gábor Apor]]. [[Dosiero:Apor Vilmos püspök szobra Gyulán.jpg|eta|Skulptaĵo pri Vilmos Apor en Gyula]] == Biografio == Vilmos Apor finis la teologion en [[Innsbruck]] kaj ankaŭ tie li doktoriĝis. Oni ordinis pastro lin en [[1915]] en [[Nagyvárad]]. Li estis tie por unu jaro teologia instruisto, pli poste en [[Gyula]] li estis unue helpopastro kaj inter [[1937]] kaj [[1941]] parokestro. Ekde [[1941]] li estis episkopo de [[Győr]]. La [[15-an de julio]] [[1944]] li adresis leteron al kardinalo [[Jusztinián Serédi]] por peti lin kontraŭstari al engetigo kaj deporto de judoj. Por evitigi Győr li intervenis ĉe la germana militestraro. La [[30-an de marto]] [[1945]] en la kelo de episkopfortikaĵo de Győr soveta majoro per maŝinpistolserio vundis lin morte. Li mortis pro siaj vundoj. La [[9-an de novembro]] [[1997]] [[Johano la 2-a (papo)]] beatigis lin. Oni verkis plurajn librojn pri lia vivo kaj martirmorto. == Memorigiloj == * [[Katolika Altlernejo Vilmos Apor]] * [[placo]] en Budapeŝto * memortabulo en Gyula == Fontoj == * ''[http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon]'' {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Apor Vilmos}} [[Kategorio:Hungaraj episkopoj]] [[Kategorio:Hungaraj beatuloj]] [[Kategorio:Hungaraj baronoj]] [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] devn9jk88xbd17ejhgdcuagx5kmt00c 0 262154 9392113 8897262 2026-06-04T16:38:22Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392113 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:The Playground (1830) - Jacques Laurent Agasse (Kunstmuseum Winterthur).jpg|200px|eta|Pentraĵo de Agasse]] [[Dosiero:The nubian giraffe.jpg|eta|dekstra|200px|''La Nubia Ĝirafo'', de Jacques-Laurent Agasse (ĉ.1827), spegulas unu el la tri [[ĝirafo]]j senditaj al Eŭropo de [[Mehmet Ali Paŝa]]. Tiu ĉi estis ricevita de [[George la 4-a de Britio]] en [[Londono]].]] '''Jacques-Laurent Agasse''' ([[24-a de aprilo]] de [[1767]] - [[27a de decembro]] de [[1849]]) estis [[pentristo]] de [[animalo]]j kaj [[pejzaĝo]]j. Li naskiĝis en [[Ĝenevo]], kaj ricevis sian unuan edukadon en la publika artlernejo de tiu urbo. Ankoraŭ sub siaj 20aj jaroj li iris al [[Parizo]], por en veterinarilernejo, lerni pri la anatomio de ĉevaloj kaj aliaj animaloj. Ŝajne li poste revenis al [[Svisujo]]. ''Tübinger Morgenblatt'' (1808, p.&nbsp;876) rakontis, ke "Agasse, la celebrita pentristo de animaloj, nune en [[Anglujo]], ŝuldas sian fortunon al hazardo. Antaŭ ok jaroj, kiam li estis en [[Svisujo]], riĉa anglo petis al li pentri lian preferan hundon kiu mortis. Al la anglo tiom plaĉis lapentraĵo ke li kunportis la pentriston al [[Anglujo]] kun li." Nagler asertas, ke li estis unu el la plej famaj animalpentristoj fine de la [[18a jarcento]] kaj komence de la [[19a jarcento]]. En la ''Neue Miscellaneen'' de Meusel (viii. 1052 et seq.), oni faris komparon inter Agasse kaj Wouvermans, ĉiam favore la unuan. En tiu partia artikolo oni diras multe pri lia sindevontigo al arto, pri lia mirinda kono de la anatomio, pri lia speciala emo por la anglaj kurĉevaloj, kaj pri lia lerteco pentri ilin. Li aperis en la katalogoj de la Akademio en 1801 kiel ekspozicianto de la 'Portreto de Ĉevalo', kaj pluekspoziciis pli malpli ĝis 1845 (kontraŭdirante la aserton de Nagler ke li mortis "ĉirkaŭ" 1806). En la katalogoj lia nomo aperas kiel J.L. Agasse aŭ Agassé. Nombroj de fojoj Agassé ŝanĝis sian adreson, kio konfirmas la aserton de Redgrave, ke "li vivis malriĉe kaj mortis malriĉe". Tiu verkisto asertis ankaŭ, ke Agasse laboris ne pro vivteni sin sed pro devigo de sia genio. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Agasse, Jacques-Laurent ~ Stable Boy With Two Grey Horses And A Dog, 1837.jpg|Jacques-Laurent Agasse ~ Gardisto kun du grizaj ĉevaloj kaj hundo, 1837 </gallery> == Referencoj == * Nagler, ''Allgemeines Künstler-Lexicon'', 1872. * Füssli, ''Neue Zusätze zu dem allgemeinen Künstler-Lexicon'' * ''Tübinger Morgenblatt'', 1808, p.&nbsp;876 * Meusel, ''Neue Miscellaneen'', viii. 1052 * Fiorillo, ''Geschichte der Mahlerey'', v. 841, pri Agasse kaj Charles Ansell kiel plej gravaj britaj animalpentristoj. * Redgrave's ''Dictionary''. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Agasse, Jacques-Laurent}} [[Kategorio:Svisaj pentristoj]] [[Kategorio:Ĝenevanoj]] 6g6mmeampeyj0svmiu2ir6qr498diti 0 264567 9392411 9126069 2026-06-05T03:14:24Z Ĉielvojo 257843 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 9392411 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Kvass-okroshka.jpg|eta|Okroŝko]] '''Okroŝko''' (ruse ''окрошка'', "okroŝka") aŭ '''kvassupo''' estas populara rusa malvarma [[supo]], kiun oni preferas kuiri kaj manĝi somere. Ĝia ĉefa ingredienco estas [[kvaso]]. '''Ingrediencoj''' por 4 porcioj: - 1,5 litroj da kvaso; 2 ovoj; 1 tekulero da mustardo; 1 manĝkulero da sukero; kreno kaj salo laŭguste; 2 freŝaj kukumoj; 200g da verda [[cepo]]; 25g da aneto; 100g da acidkremo; 200g da boligita bovaĵo; 150g da [[ŝinko]]. '''Preparo''': durajn ovoflavojn miksu kaj pistu kune kun mustardo, kreno, sukero kaj salo en bovlo, aldonu 100g da kvaso. Distranĉu bovaĵon, ŝinkon, kukumojn, verdan cepon, ovoblankojn kaj metu en la bovlon. Aldonu 400g da kvaso, bone miksu ingrediencojn kaj ĉion malvarmigu du horojn en fridujo. Antaŭ manĝado aldonu restan kvason. En ĉiun teleron metu acidkremon kaj distranĉitan aneton. {{-}} <center><gallery> dosiero:Окрошка1.JPG|klasika okroŝko kun bovaĵo. Apude bovletoj da acidkremo kaj da speciala miksaĵo el duraj ovoflavoj, mustardo, kreno, sukero kaj salo, ŝinko, kukumoj, verda cepo kaj ovoblanko, kaj en plia taso kvaso dosiero:Окрошка2.JPG|Okroŝko, la miksaĵo aldoniĝas dosiero:Окрошка3.jpg|Okroŝko, kvaso aldoniĝas dosiero:Окрошка4.jpg|La okroŝko miksiĝas, acidkremo aldoniĝas dosiero:Окрошка5.jpg|La okroŝko miksiĝas kun acidkremo kaj glacio aldoniĝas </gallery></center> {{Projektoj|ReVo=kvas.0supo|ReVo titolo=Kvassupo}} [[Kategorio:Malvarmaj supoj]] [[Kategorio:Rusa kuirarto]] 0w864057m606kiaatna33fus04lyrda 9392446 9392411 2026-06-05T05:43:37Z RG72 11847 9392446 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Kvass-okroshka.jpg|eta|Okroŝko]] '''Okroŝko''' ({{l-ru|окрошка|t=okroŝka}}) aŭ '''kvassupo''' estas populara rusa malvarma [[supo]], kiun oni preferas kuiri kaj manĝi somere. Ĝia ĉefa ingredienco estas [[kvaso]]. '''Ingrediencoj''' por 4 porcioj: - 1,5 litroj da kvaso; 2 ovoj; 1 tekulero da mustardo; 1 manĝkulero da sukero; kreno kaj salo laŭguste; 2 freŝaj kukumoj; 200g da verda [[cepo]]; 25g da aneto; 100g da acidkremo; 200g da boligita bovaĵo; 150g da [[ŝinko]]. '''Preparo''': durajn ovoflavojn miksu kaj pistu kune kun mustardo, kreno, sukero kaj salo en bovlo, aldonu 100g da kvaso. Distranĉu bovaĵon, ŝinkon, kukumojn, verdan cepon, ovoblankojn kaj metu en la bovlon. Aldonu 400g da kvaso, bone miksu ingrediencojn kaj ĉion malvarmigu du horojn en fridujo. Antaŭ manĝado aldonu restan kvason. En ĉiun teleron metu acidkremon kaj distranĉitan aneton. {{-}} <center><gallery> dosiero:Окрошка1.JPG|klasika okroŝko kun bovaĵo. Apude bovletoj da acidkremo kaj da speciala miksaĵo el duraj ovoflavoj, mustardo, kreno, sukero kaj salo, ŝinko, kukumoj, verda cepo kaj ovoblanko, kaj en plia taso kvaso dosiero:Окрошка2.JPG|Okroŝko, la miksaĵo aldoniĝas dosiero:Окрошка3.jpg|Okroŝko, kvaso aldoniĝas dosiero:Окрошка4.jpg|La okroŝko miksiĝas, acidkremo aldoniĝas dosiero:Окрошка5.jpg|La okroŝko miksiĝas kun acidkremo kaj glacio aldoniĝas </gallery></center> {{Projektoj|ReVo=kvas.0supo|ReVo titolo=Kvassupo}} [[Kategorio:Malvarmaj supoj]] [[Kategorio:Rusa kuirarto]] c45djxy101kasqyv1rqov4jqw8gvzct 0 264983 9392021 8465690 2026-06-04T15:00:48Z ThomasPusch 1869 9392021 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dosiero = Stefan Welsch dum novembro 2008.jpg |priskribo = Stefan Welsch novembre 2008 dum koncerto de la [[Klezmero|klezmer-muzika]] ensemblo [[Colalaila]] }} La [[violonĉelo|violonĉelisto]] '''Stefan WELSCH''' (* [[1969]] en [[Husum]]) studis ĉe profesoro en la "altlernejo pri muziko kaj prezenta arto" [[Stutgarto]] kaj ĉe profesoro Gert von Bülow en la "altlernejo pri muziko kaj teatro" [[Rostock]] koncertadon per la instrumento [[violonĉelo]], kaj kun premiiĝo finis sian ekzamenon. Inter la jaroj [[1997]] kaj [[2000]] Stefan Welsch estis docento de la altlernejo pri muziko kaj teatro Rostock und asistanto de profesoro Gert von Bülow. Ekde [[1999]] li estas docento en la "akademio pri son-arto" [[Darmstadt]], kaj ekde [[2002]] aldone docento de la junulara simfonia orkestro de [[Hesio]]. Dum [[2005]] aldoniĝis posteno kiel docenco en la landa muzika gimnazio [[Rejnlando-Palatinato]] en la urbo [[Montabaur]]. Stefan Welsch koncertas en plej diversaj muzikistaj ensembloj. Inter tiuj grupoj estas interalie la Chagall-kvaropo, [[klasika muziko|klasik-muzika]] [[kordinstrumento|kordinstrumenta]] kvaropo, kiu ekde la jaro [[1994]] koncertas en Germanio, Francio, Hispanio kaj Danio. Ekde la jaro [[2004]] li ankaŭ estas ano de la [[klezmero|klezmer]]- kaj [[Ĵazo|ĵaz-muzika]] ensemblo [[Colalaila]] de la israela klarnetistino [[Irith Gabriely]], kun kiu li regule donas koncertojn. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.musikgymnasium.de/seiten/5_menschen/5_02zdateien/5_02z70_welsch.htm biografieto pri li en la retejo de la landa muzika gimnazio Rejnlando-Palatinato (germane)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAŬLTORDIGO:Welsch, Stefan}} [[Kategorio:Germanaj violonĉelistoj]] [[Kategorio:Germanaj muzikistoj]] [[Kategorio:Klezmero]] kv6pm35jo6e0pei0ziahrijrtiybgek 9392023 9392021 2026-06-04T15:03:58Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9392023 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dosiero = Stefan Welsch dum novembro 2008.jpg |priskribo = Stefan Welsch novembre 2008 dum koncerto de la [[Klezmero|klezmer-muzika]] ensemblo [[Colalaila]] }} La [[violonĉelo|violonĉelisto]] '''Stefan WELSCH''' (* [[1969]] en [[Husum]]) studis ĉe profesoro en la "altlernejo pri muziko kaj prezenta arto" [[Stutgarto]] kaj ĉe profesoro Gert von Bülow en la "altlernejo pri muziko kaj teatro" [[Rostock]] koncertadon per la instrumento [[violonĉelo]], kaj kun premiiĝo finis sian ekzamenon. Inter la jaroj [[1997]] kaj [[2000]] Stefan Welsch estis docento de la altlernejo pri muziko kaj teatro Rostock und asistanto de profesoro Gert von Bülow. Ekde [[1999]] li estas docento en la "akademio pri son-arto" [[Darmstadt]], kaj ekde [[2002]] aldone docento de la junulara simfonia orkestro de [[Hesio]]. Dum [[2005]] aldoniĝis posteno kiel docenco en la landa muzika gimnazio [[Rejnlando-Palatinato]] en la urbo [[Montabaur]]. Stefan Welsch koncertas en plej diversaj muzikistaj ensembloj. Inter tiuj grupoj estas interalie la Chagall-kvaropo, [[klasika muziko|klasik-muzika]] [[kordinstrumento|kordinstrumenta]] kvaropo, kiu ekde la jaro [[1994]] koncertas en Germanio, Francio, Hispanio kaj Danio. Ekde la jaro [[2004]] li ankaŭ estas ano de la [[klezmero|klezmer]]- kaj [[Ĵazo|ĵaz-muzika]] ensemblo [[Colalaila]] de la israela klarnetistino [[Irith Gabriely]], kun kiu li regule donas koncertojn. == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20100824011712/https://musikgymnasium.de/seiten/5_menschen/5_02zdateien/5_02z70_welsch.htm biografieto pri li en la retejo de la landa muzika gimnazio Rejnlando-Palatinato (germane), arkivigita en aŭgusto 2010] {{DEFAŬLTORDIGO:Welsch, Stefan}} [[Kategorio:Germanaj violonĉelistoj]] [[Kategorio:Germanaj muzikistoj]] [[Kategorio:Klezmero]] 4fa9cwg91ybcehmz0kasixdut25reh0 0 268766 9392381 9391189 2026-06-04T23:34:28Z ThomasPusch 1869 /* Personoj en rilato al Wieselburg */ 9392381 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo=10 | bildo = <!-- el vikidatumoj --> }} [[Dosiero:Map at wieselburg.png|eta|200ra|Loko de Wieselburg en Aŭstrio]] [[Dosiero:Wbg_rathaus.jpg|eta|La urbodomo de Wieselburg]] [[Dosiero:Wieselburg_Brauerei.jpg|eta|Nokta rigardo al la bierfarejo]] '''Wieselburg''' {{prononco|VIːz<small>^ae</small>lburk}} estas urba komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj al la [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj. == Geografio == Wieselburg havas areon de 5,43 kvadratkilometroj, el kiu 7,25 % konsistas el arbaroj. La urbo situas ĉe la kunfluejo de la riveroj Kleine kaj Große [[Erlauf]] (Malgranda kaj Granda ''Erlauf''). La kunfluejo donis la urbonomon "Zwiesel", ĉar „zwisila“ en la [[Malnovaltgermana lingvo|malnova altgermana]] kaj „zwisel“ en la [[Mezaltgermana lingvo|mezaltgermana]] signifas „kunfluejo“. [[Dosiero:Wieselburg-01.jpg|eta|Fervoja stacio de Wieselburg apud la rivero Erlauf]] == Politiko == Urbestro estas Günther Leichtfried (socialdemokrata partio, SPÖ). La rezultoj de la balotoj en la komunumo de la 6-a de marto 2005 estis: {| class="prettytable" ! Partio || Voĉoj || Mandatoj |- | SPÖ || align="right" | 1.428 || align="right" | 16 |- | ÖVP || align="right" | 676 || align="right" | 7 |- | FPÖ || align="right" | 79 || align="right" | 0 |} == Partneraj urboj == Ekde [[1996]] Wieselburg havas kiel partneron la komunumon [[Kreiensen]] en la distrikto "[[Landkreis Northeim]]" en [[Germanio]]. == Personoj en rilato al Wieselburg == * [[Karl Bienenstein]], naskiĝis la 1-an de novembro 1869 en Wieselburg; mortis la 1-an de februaro 1927 en [[Bruck an der Mur]], instruisto, poeto, rakontisto kaj verkisto. * [[Paul Hörbiger]] (naskiĝis la 29-an de aprilo 1894 en [[Budapeŝto]]; mortis la 5-an de marto 1981 en [[Vieno]]), Populara aktoro, vivis de 1965 ĝis sia morto en Wieselburg (hodiaŭ Paul-Hörbiger-Strato). * [[Eugen Wüster]] (naskiĝis la 10-an de oktobro 1898 en Wieselburg; mortis la 29-an de marto 1977 en [[Vieno]]), esperantisto, [[Interlingvistiko|interlingvisto]] kaj fondinto de la scienca terminologio == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{Ĝermo|Aŭstrio}} [[Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] [[Kategorio:Urboj de Aŭstrio]] cagskaqwc247znp44l85j07xttkw0qa 9392382 9392381 2026-06-04T23:36:02Z ThomasPusch 1869 /* Partneraj urboj */ 9392382 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo=10 | bildo = <!-- el vikidatumoj --> }} [[Dosiero:Map at wieselburg.png|eta|200ra|Loko de Wieselburg en Aŭstrio]] [[Dosiero:Wbg_rathaus.jpg|eta|La urbodomo de Wieselburg]] [[Dosiero:Wieselburg_Brauerei.jpg|eta|Nokta rigardo al la bierfarejo]] '''Wieselburg''' {{prononco|VIːz<small>^ae</small>lburk}} estas urba komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj al la [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj. == Geografio == Wieselburg havas areon de 5,43 kvadratkilometroj, el kiu 7,25 % konsistas el arbaroj. La urbo situas ĉe la kunfluejo de la riveroj Kleine kaj Große [[Erlauf]] (Malgranda kaj Granda ''Erlauf''). La kunfluejo donis la urbonomon "Zwiesel", ĉar „zwisila“ en la [[Malnovaltgermana lingvo|malnova altgermana]] kaj „zwisel“ en la [[Mezaltgermana lingvo|mezaltgermana]] signifas „kunfluejo“. [[Dosiero:Wieselburg-01.jpg|eta|Fervoja stacio de Wieselburg apud la rivero Erlauf]] == Politiko == Urbestro estas Günther Leichtfried (socialdemokrata partio, SPÖ). La rezultoj de la balotoj en la komunumo de la 6-a de marto 2005 estis: {| class="prettytable" ! Partio || Voĉoj || Mandatoj |- | SPÖ || align="right" | 1.428 || align="right" | 16 |- | ÖVP || align="right" | 676 || align="right" | 7 |- | FPÖ || align="right" | 79 || align="right" | 0 |} == Partneraj urboj == Ekde [[1996]] Wieselburg havas kiel partneron la komunumon [[Kreiensen]] en la [[distrikto Northeim]] de la federacia lando [[Malsupra Saksio]] en norda [[Germanio]]. == Personoj en rilato al Wieselburg == * [[Karl Bienenstein]], naskiĝis la 1-an de novembro 1869 en Wieselburg; mortis la 1-an de februaro 1927 en [[Bruck an der Mur]], instruisto, poeto, rakontisto kaj verkisto. * [[Paul Hörbiger]] (naskiĝis la 29-an de aprilo 1894 en [[Budapeŝto]]; mortis la 5-an de marto 1981 en [[Vieno]]), Populara aktoro, vivis de 1965 ĝis sia morto en Wieselburg (hodiaŭ Paul-Hörbiger-Strato). * [[Eugen Wüster]] (naskiĝis la 10-an de oktobro 1898 en Wieselburg; mortis la 29-an de marto 1977 en [[Vieno]]), esperantisto, [[Interlingvistiko|interlingvisto]] kaj fondinto de la scienca terminologio == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{Ĝermo|Aŭstrio}} [[Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] [[Kategorio:Urboj de Aŭstrio]] 0rcjp9u0yt89ng2m5cf35fdlrg905h2 0 269225 9392562 9094403 2026-06-05T08:12:57Z Sj1mor 12103 9392562 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-BU|situo sur mapo2=Hispanio}} '''Puentedura''' estas la [[nomo]] de [[vilaĝo]] kaj [[municipo]], apartenanta al la jurisdikcio de [[Lermo (Burgoso)|Lermo]], [[distrikto]] [[Arlanza]], [[provinco Burgoso]], [[Kastilio la Malnova]], hodiaŭ [[regiono]] [[Kastilio kaj Leono]], [[Hispanio]]. Ĝi estas je 55 km de la ĉefurbo. Ĝi havas areon de 16,39 km² kun 120 enloĝantoj ([[2021]]). La loknomo ''Puentedura'' estas etimologie komprenebla kiel ''Forta ponto''. Ĝi distas je 41 km de Burgoso, 15 km de Lerma kaj 7 km de [[Covarrubias]]. [[Dosiero:Puente Puentedura.jpg|eta|maldekstre|250ra|Ponto de Puentedura.]] [[Dosiero:Iglesia Puentedura.jpg|eta|maldekstre|250ra|La preĝejo.]] Menciindas estas la ponto separka super la rivero Arlanza, la ermitejo de la Virgulino de la Vojo, la preĝejo de ''Anunciación'', la malnova urbodomo (konstruita en 1798), kaj la ermitejo de ''San Millán'' kun diversaj artaĵoj. Ĉefaj rimedoj estis tradicie agrikulturo kaj brutobredado, ĉefe de cerealoj kaj fruktarboj, inter kiuj [[ĉerizarbo]]j. La municipa blazono prezentas bildon de [[Sankta Mikaelo]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.puentedura.es/ Ayuntamiento de Puentedura] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210502080156/http://www.puentedura.es/ |date=2021-05-02 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de provinco Burgoso]] 56qalpeb69s6cst9mvdtyow84c5xuse 0 273058 9392554 8721079 2026-06-05T08:09:15Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9392554 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Julius Weismann''' (* [[26-an de decembro]] [[1879]] en [[Freiburg im Breisgau]]; † [[22-an de decembro]] [[1950]] en [[Singen (Hohentwiel)]]) estis germana [[komponisto]]. == Vivo == Julius Weismann estis filo de la zoologiisto kaj genetikisto [[August Weismann]]. Li ricevis jam en 1891/92 kompozicio-instruon de [[Joseph Rheinberger]] en Munkeno. Post pianoinstruo en Freiburg samkiel lingvostudoj en [[Lausanne]] li studis en 1898/99 muziko en Berlino (i.a. ĉe [[Heinrich von Herzogenberg]]), poste dum tri jaroj [[Ludwig Thuille]] en Munkeno. En 1902 li geedziĝis kun la kantistino Anna Hecker kaj setlis en Munkeno kiel liberprofesia komponisto. En 1906 li revenis al Freiburg kaj laboris kiel komponisto, dirigento kaj pianisto. En 1930 li ricevis la Beethoven-premion de la Prusa Akademio de Artoj. Samjare li fondis kune kun [[Erich Doflein]] la muzikseminaron de Freiburg, el kiu poste evoluis la Muzikaltlernejon je Freiburg. En 1939 li fariĝis honorcivitano de Freiburg kaj estis dekoraciita per la Lepsika Bach-Premio. Samjare li translokiĝis al Nußdorf ĉe [[Überlingen]] finis sian instruagadont, tamen plue komponis. Post lia morto laŭ iniciato de [[Wieland Wagner]] je [[Duisburg]] ekestis en 1954 Julius Weismann-Arkivo. == Verkaro == Weismann postlasis pli ol 150 verkojn kun verknumeroj (krome ankaŭ multaj sennumerajn). Inter ili troviĝas 6 operoj, 3 simfonioj, 3 pianokonĉertoj, 4 violonkonĉertoj, 11 arĉkvartetoj, pianomuziko kaj ĉ. 200 lidoj. Stile Weismann sekvis la germanan romantismon, precipe laŭ [[Robert Schumann|Schumann]] kaj [[Johannes Brahms|Brahms]], sed troviĝas ankaŭ influoj de lia instruisto [[Ludwig Thuille|Thuille]], elementoj de la [[impresionismo]], similaĵoj al [[Max Reger|Reger]] kaj ĉefe en la malfrua verkaro sinturno al la kontrapunktismo de [[Johann Sebastian Bach]]. Malgraŭ ĉi tiuj influoj la verkaro de Weismann prezentas kun sia sona sensualeco, kiu paralelas kun ofte lakona sobreco kaj aforisma koncizeco, memstaran kaj gravan kontribuon al la muziko de la 20-a jarcento. == Literaturo == * [[Joseph Müller-Blattau]]: ''Julius Weismann zum 60. Geburtstag 26. Dez. 1939''. Hrsg. von der Stadt Freiburg, 1939. * Franzpeter Goebels: ''Das Klavierwerk von Julius Weismann in neuer Sicht''. - Duisburg : Julius-Weismann-Archiv, 1968. * ''Julius Weismann 1879 - 1950. Werkverzeichnis erstellt von Ursel Küppers-Weismann u. Wilm Falcke''. Hrsg. Weismann-Archiv e.V., Duisburg. Duisburg: Weismann-Archiv, 1990. * Carola Wiegand: ''Julius Weismann und seine Klaviermusik''. Frankfurt am Main 2007. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{PND|118806548}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Weismann, Julius}} [[Kategorio:Germanaj komponistoj]] [[Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento]] nxiq81tkp8ka4r5619d5v4rhnlpyubd 0 282494 9392506 9289177 2026-06-05T07:22:11Z Sj1mor 12103 9392506 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Botenlauben-Brunnen.JPG|eta|<center>la mezepoka amkantisto ''Otto von Botenlauben'' <br><small>(fontana statuo en [[Bad Kissingen]], Germanio)</small>]] '''Mezepoka amkanto''', kutime nomata laŭ la mezepoka [[mezaltgermana lingvo|mezaltgermana]] vorto '''Minnesang''' [prononco "'''Min'''^ezang"] estas la skribe fiksita, alte ritigita formo de kantata [[liriko]] pri la temo de [[korteza amo]] de la okcidenteŭropa nobelaro dum la [[mezepoko]]. La mezepoka amkantado estis socie flegata kultura formo en ĉiu parto de la nobelaro – inkluzive de la imperiestro de la [[Sankta Romia Imperio]], la tiutempe plej altranga reganto de okcidenta Eŭropo. En [[Germanlingvio]] mezepoka amkantado en la [[mezaltgermana lingvo]] skribe dokumentatas ekde pli-malpli la jaro [[1155]]. La en la mezepokaj amkantoj flegita versio de super-dialekta altgermana lingvo estas la unua sistema provo krei tutgermanian literaturan lingvon (nur 400 jarojn poste sekvas dua provo pri tia norma lingvaĵo fare de [[Marteno Lutero]]). Dum la malfrua mezepoko, ekde proksimume la jaro [[1250]], aliaj {{J|literatura ĝenro}} laŭ graveco eksuperas la kortezan [[kavaliro|kavaliran]] amkantadon. La unuaj dokumentitaj mezepokaj amkantistoj estas la [[trobadoro]]j en suda [[Francio]]. La lingvaĵo de iliaj kantoj en la moderna epoko ofte nomatas [[provenca lingvo]], kiu tamen ne nur ampleksas la okcitanan dialekton de la regiono [[Provenco]], sed speco de [[okcitana lingvo|okcitana]] interdialekta literatura lingvo, kiu alprenas elementojn el pluraj okcitanaj dialektoj. La amkantado de la sudfrancaj ''trobadors'', pli poste ankaŭ de la nordfrancaj ''trouvères'', havas esencan influon al la komencoj de la germanlingva mezepoka amkantado. Post la komenca instigo el la mezepoka Franclingvio, la "lingva artaĵo" de la [[mezaltgermana lingvo|mezaltgermana]] mezepoka amkantado poste evoluas sendepende. El sociologia vidpunkto, la kavalira mezepoka amkantado esence estas nobela hobio, kaj ene de la korteza kavalira kulturo estas disciplino en la [[konkuro]] inter altnobelaj kavaliroj – analogie al aliaj disciplinoj de [[konkuro]], ekzemple en kavalira [[turniro]]. La sukcesa prezento de mezepoka amkanto fare de kavaliro unuarigarde kompreniĝas kiel pruvo de kultura kompetenteco – simile al sukceso en [[ĉasado]] aŭ en kavalira [[turniro]]. La kanto direktiĝas al honorata damo de la societo, sed ne estas esprimo de privataj interhomaj rilatoj (kvankam ne ĉiam estas centprocente ekskludebla, ke la kantanto kaj la prikantata damo tamen havus sekretan {{N|intima rilato}}, sed tiukaze temus pri granda escepto). Mezepoka amkanto ne estas romantika esprimo de emocio, kaj ankaŭ ne lirikaĵo laŭ propraj travivaĵoj, sed kavalire kaj etike normigita lingva kaj muzika [[rito]]. De la germanlingva mezepoka amkantado inspiriĝis la sekva itallingva ama liriko de la ''dolce stil nuovo'' ekde [[Francesco Petrarca]], kiu nun, dum la komenciĝinta [[renesanco]], tamen ne restis privilegio nur de la nobelaj kavaliroj. == Historio == [[Dosiero:Codex Manesse Walther von der Vogelweide.jpg|eta|<center>[[Walther von der Vogelweide]] (manuskripto ''Codex Manesse'', ĉirkaŭ la jaro 1300)]] Kiel unua [[trobadoro]] konsideriĝas duko Vilhelmo la 9-a de [[Akvitanio]] (1071-1127). La sudfrancia arto de trobadora kantado meze de la 12-a jarcento atingas sian kulminon kaj disvastiĝas al nordo (trouvères) kaj oriento (germanlingva Minnesang). Gravaj sud-franciaj ''trobadors'' estis ''Jaufre Rudel'', ''Marcabru'', Bernart de Ventadorn, ''Giraut de Bornelh'', ''Beatriz de Dia'' kaj ''Peire Vidal''. Elstaraj nord-franciaj ''trouvères estis'' ''Gace Brulé'', ''Colin Muset'', [[Jean Bodel]], ''Thibaut de Champagne'', ''Conon de Béthune'', ''Blondel de Nesle'', [[Adam de la Halle]], sed ankaŭ [[Chrétien de Troyes]] (kiu kiel verkistoj de ''artura literaturo'' multe pli konatas ol kiel kreinto de ama liriko). La plej malnova germanlingva mezepoka amkantado estas de la poeto ''Kürenberger''. Tiu "danubolanda" amkantado de la jaroj [[1150]]-[[1170]] venas el la regiono inter la urboj [[Passau]] kaj [[Linz]] borde de la rivero [[Danubo]], el kiu ankaŭ devenas la [[Kanto de la Nibelungoj]]. Tiu amkantado baziĝas sur pli malnovaj germanaj radikoj kaj ankoraŭ neinfluatas de la plifajnigata provencala trobadora arto. La "nova" germanlingva mezepoka amkantado laŭ provencala modelo ekfloras en la okcidento de [[Alemanio]] kaj [[Frankoj|Frankio]] ekde la jaro [[1170]]. Tiu liriko akcentas la asketan sintenon de la amanta viro kaj la neatingeblecon de la admiratino. La kavaliro [[Walther von der Vogelweide]] kiel unua distanciĝas de la idealo de asketa kaj neniel atingebla amo kaj kantas lirikaĵojn pri "samrajta amo" aŭ "kora amo". La evoluo varias laŭ regionoj: Dum en Svislando ankoraŭ post la jaro 1300 prikantiĝas la idealo de asketa kaj neatingebla amo, en aliaj partoj de Germanlingvio kaj ekde la jaro [[1200]] multiĝas parodiaj kaj erotikaj kantaĵoj, ekzemple de la poeto [[Tannhäuser]]. En pluraj manuskriptaj [[antologio]]j la poezio de diversaj mezepokaj amkantistoj kolektiĝis kaj komune publike prezentiĝis. Plej konata el tiu kolektoj iĝis la manuskripto ''Codex Manesse'' el [[Hajdelbergo]]. == Signifaj [[mezaltgermana lingvo|mezaltgermanaj]] amkantistoj (en kronologia ordo) == * Kürenberger meze de la 12-a jarcento * Dietmar von Aist * [[Hendrik van Veldeke]] (ankaŭ konsiderata meznederlanda lirikisto) * Friedrich von Hausen * Albrecht von Johansdorf * [[Hartmann von Aue]] * [[Heinrich von Morungen]] * [[Reinmar la maljuna]] * [[Walther von der Vogelweide]] * [[Wolfram von Eschenbach]] * Otto von Botenlauben * Neidhart (1-a duono de la 13-a jarcento) * Gottfried von Neifen * Burkart von Hohenfels * [[Tannhäuser]] * [[Ulrich von Liechtenstein]] (ĉ. 1200-1275) * Konrad von Würzburg (1220/1230-1287) * Heinrich von Meißen (1250/1260-1318) * Johannes Hadlaub (fine de la 13-a jarcento - 1340) * Hugo von Montfort * [[Oswald von Wolkenstein]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.minnesang.com minnesang.com – bazaj informoj pri la temo, prezento de mezepokaj amkantistoj, koncertoj kaj muzikaj lumdiskegoj pri la temo (germane)] * [http://www.lehrer.uni-karlsruhe.de/~za874/homepage/minnesang.htm informoj pri pluraj mezepokaj amkantistoj (germane)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150110024119/http://www.lehrer.uni-karlsruhe.de/~za874/homepage/minnesang.htm |date=2015-01-10 }} * [http://www.rcs-krueger.de/pubelle.htm studo pri la priskribo de la "virina beleco" en mezepokaj amkantoj, kun multaj teksteroj (same germane)] * [http://etext.lib.virginia.edu/etcbin/toccer-old?id=MosMinn&tag=public&images=images/modeng&data=/lv1/Archive/german-parsed&part=0 informoj anglalingvaj (el la biblioteko de la Universitato de Virginio)] {{Webarchiv|url=https://archive.ph/20021029013551/http://etext.lib.virginia.edu/etcbin/toccer-old?id=MosMinn&tag=public&images=images/modeng&data=/lv1/Archive/german-parsed&part=0 |date=2002-10-29 }} * [http://www.deutsche-liebeslyrik.de/minnesang/minnesang.htm tradukoj de la poezio de pluraj mezepokaj amkantistoj de la mezepoka al la moderna germana lingvo] {{Commons|Codex Manesse}} [[Kategorio:Mezepoka amkanto| ]] [[Kategorio:Mezepoka literaturo]] g3wa7jjqv57zhvlm5oz1e8r94rfd06g 9392507 9392506 2026-06-05T07:22:31Z Sj1mor 12103 9392507 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Botenlauben-Brunnen.JPG|eta|<center>la mezepoka amkantisto ''Otto von Botenlauben'' <br><small>(fontana statuo en [[Bad Kissingen]], Germanio)</small>]] '''Mezepoka amkanto''', kutime nomata laŭ la mezepoka [[mezaltgermana lingvo|mezaltgermana]] vorto '''Minnesang''' [prononco "'''Min'''^ezang"] estas la skribe fiksita, alte ritigita formo de kantata [[liriko]] pri la temo de [[korteza amo]] de la okcidenteŭropa nobelaro dum la [[mezepoko]]. La mezepoka amkantado estis socie flegata kultura formo en ĉiu parto de la nobelaro – inkluzive de la imperiestro de la [[Sankta Romia Imperio]], la tiutempe plej altranga reganto de okcidenta Eŭropo. En [[Germanlingvio]] mezepoka amkantado en la [[mezaltgermana lingvo]] skribe dokumentatas ekde pli-malpli la jaro [[1155]]. La en la mezepokaj amkantoj flegita versio de super-dialekta altgermana lingvo estas la unua sistema provo krei tutgermanian literaturan lingvon (nur 400 jarojn poste sekvas dua provo pri tia norma lingvaĵo fare de [[Marteno Lutero]]). Dum la malfrua mezepoko, ekde proksimume la jaro [[1250]], aliaj {{J|literatura ĝenro}} laŭ graveco eksuperas la kortezan [[kavaliro|kavaliran]] amkantadon. La unuaj dokumentitaj mezepokaj amkantistoj estas la [[trobadoro]]j en suda [[Francio]]. La lingvaĵo de iliaj kantoj en la moderna epoko ofte nomatas [[provenca lingvo]], kiu tamen ne nur ampleksas la okcitanan dialekton de la regiono [[Provenco]], sed speco de [[okcitana lingvo|okcitana]] interdialekta literatura lingvo, kiu alprenas elementojn el pluraj okcitanaj dialektoj. La amkantado de la sudfrancaj ''trobadors'', pli poste ankaŭ de la nordfrancaj ''trouvères'', havas esencan influon al la komencoj de la germanlingva mezepoka amkantado. Post la komenca instigo el la mezepoka Franclingvio, la "lingva artaĵo" de la [[mezaltgermana lingvo|mezaltgermana]] mezepoka amkantado poste evoluas sendepende. El sociologia vidpunkto, la kavalira mezepoka amkantado esence estas nobela hobio, kaj ene de la korteza kavalira kulturo estas disciplino en la [[konkuro]] inter altnobelaj kavaliroj – analogie al aliaj disciplinoj de [[konkuro]], ekzemple en kavalira [[turniro]]. La sukcesa prezento de mezepoka amkanto fare de kavaliro unuarigarde kompreniĝas kiel pruvo de kultura kompetenteco – simile al sukceso en [[ĉasado]] aŭ en kavalira [[turniro]]. La kanto direktiĝas al honorata damo de la societo, sed ne estas esprimo de privataj interhomaj rilatoj (kvankam ne ĉiam estas centprocente ekskludebla, ke la kantanto kaj la prikantata damo tamen havus sekretan {{N|intima rilato}}, sed tiukaze temus pri granda escepto). Mezepoka amkanto ne estas romantika esprimo de emocio, kaj ankaŭ ne lirikaĵo laŭ propraj travivaĵoj, sed kavalire kaj etike normigita lingva kaj muzika [[rito]]. De la germanlingva mezepoka amkantado inspiriĝis la sekva itallingva ama liriko de la ''dolce stil nuovo'' ekde [[Francesco Petrarca]], kiu nun, dum la komenciĝinta [[renesanco]], tamen ne restis privilegio nur de la nobelaj kavaliroj. == Historio == [[Dosiero:Codex Manesse Walther von der Vogelweide.jpg|eta|<center>[[Walther von der Vogelweide]] (manuskripto ''Codex Manesse'', ĉirkaŭ la jaro 1300)]] Kiel unua [[trobadoro]] konsideriĝas duko Vilhelmo la 9-a de [[Akvitanio]] (1071-1127). La sudfrancia arto de trobadora kantado meze de la 12-a jarcento atingas sian kulminon kaj disvastiĝas al nordo (trouvères) kaj oriento (germanlingva Minnesang). Gravaj sud-franciaj ''trobadors'' estis ''Jaufre Rudel'', ''Marcabru'', Bernart de Ventadorn, ''Giraut de Bornelh'', ''Beatriz de Dia'' kaj ''Peire Vidal''. Elstaraj nord-franciaj ''trouvères estis'' ''Gace Brulé'', ''Colin Muset'', [[Jean Bodel]], ''Thibaut de Champagne'', ''Conon de Béthune'', ''Blondel de Nesle'', [[Adam de la Halle]], sed ankaŭ [[Chrétien de Troyes]] (kiu kiel verkistoj de ''artura literaturo'' multe pli konatas ol kiel kreinto de ama liriko). La plej malnova germanlingva mezepoka amkantado estas de la poeto ''Kürenberger''. Tiu "danubolanda" amkantado de la jaroj [[1150]]-[[1170]] venas el la regiono inter la urboj [[Passau]] kaj [[Linz]] borde de la rivero [[Danubo]], el kiu ankaŭ devenas la [[Kanto de la Nibelungoj]]. Tiu amkantado baziĝas sur pli malnovaj germanaj radikoj kaj ankoraŭ neinfluatas de la plifajnigata provencala trobadora arto. La "nova" germanlingva mezepoka amkantado laŭ provencala modelo ekfloras en la okcidento de [[Alemanio]] kaj [[Frankoj|Frankio]] ekde la jaro [[1170]]. Tiu liriko akcentas la asketan sintenon de la amanta viro kaj la neatingeblecon de la admiratino. La kavaliro [[Walther von der Vogelweide]] kiel unua distanciĝas de la idealo de asketa kaj neniel atingebla amo kaj kantas lirikaĵojn pri "samrajta amo" aŭ "kora amo". La evoluo varias laŭ regionoj: Dum en Svislando ankoraŭ post la jaro 1300 prikantiĝas la idealo de asketa kaj neatingebla amo, en aliaj partoj de Germanlingvio kaj ekde la jaro [[1200]] multiĝas parodiaj kaj erotikaj kantaĵoj, ekzemple de la poeto [[Tannhäuser]]. En pluraj manuskriptaj [[antologio]]j la poezio de diversaj mezepokaj amkantistoj kolektiĝis kaj komune publike prezentiĝis. Plej konata el tiu kolektoj iĝis la manuskripto ''Codex Manesse'' el [[Hajdelbergo]]. == Signifaj [[mezaltgermana lingvo|mezaltgermanaj]] amkantistoj (en kronologia ordo) == * Kürenberger meze de la 12-a jarcento * Dietmar von Aist * [[Hendrik van Veldeke]] (ankaŭ konsiderata meznederlanda lirikisto) * Friedrich von Hausen * Albrecht von Johansdorf * [[Hartmann von Aue]] * [[Heinrich von Morungen]] * [[Reinmar la maljuna]] * [[Walther von der Vogelweide]] * [[Wolfram von Eschenbach]] * Otto von Botenlauben * Neidhart (1-a duono de la 13-a jarcento) * Gottfried von Neifen * Burkart von Hohenfels * [[Tannhäuser]] * [[Ulrich von Liechtenstein]] (ĉ. 1200-1275) * Konrad von Würzburg (1220/1230-1287) * Heinrich von Meißen (1250/1260-1318) * Johannes Hadlaub (fine de la 13-a jarcento - 1340) * Hugo von Montfort * [[Oswald von Wolkenstein]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.minnesang.com minnesang.com – bazaj informoj pri la temo, prezento de mezepokaj amkantistoj, koncertoj kaj muzikaj lumdiskegoj pri la temo (germane)] * [http://www.lehrer.uni-karlsruhe.de/~za874/homepage/minnesang.htm informoj pri pluraj mezepokaj amkantistoj (germane)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150110024119/http://www.lehrer.uni-karlsruhe.de/~za874/homepage/minnesang.htm |date=2015-01-10 }} * [http://www.rcs-krueger.de/pubelle.htm studo pri la priskribo de la "virina beleco" en mezepokaj amkantoj, kun multaj teksteroj (same germane)] * [http://etext.lib.virginia.edu/etcbin/toccer-old?id=MosMinn&tag=public&images=images/modeng&data=/lv1/Archive/german-parsed&part=0 informoj anglalingvaj (el la biblioteko de la Universitato de Virginio)] {{Webarchiv|url=https://archive.ph/20021029013551/http://etext.lib.virginia.edu/etcbin/toccer-old?id=MosMinn&tag=public&images=images/modeng&data=/lv1/Archive/german-parsed&part=0 |date=2002-10-29 }} * [http://www.deutsche-liebeslyrik.de/minnesang/minnesang.htm tradukoj de la poezio de pluraj mezepokaj amkantistoj de la mezepoka al la moderna germana lingvo] {{Commons|Codex Manesse}} [[Kategorio:Mezepoka amkanto| ]] [[Kategorio:Mezepoka literaturo]] ppsik58cku3dhnhcl6ehxns5gus3avo 0 288925 9392177 9150097 2026-06-04T18:25:22Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] + aldonis novan 9392177 wikitext text/x-wiki '''Amarula''' estas [[Sud-Afriko|sud-afrika]] [[likvoro]] el [[Phalaborwa]], urbo je la rando de la [[Nacia Parko de Kruger]] kaj estas farita el [[sukero]], [[kremo]] kaj la [[frukto]]j de la afrika marula arbo (''Sclerocarrya birrea''), ankaŭ nomata elefantarbo. [[Dosiero:Amarula_spirit.jpg|eta|Amarula]] [[Dosiero:Maroela.JPG|eta|Marula arbo]] Amarula surmerkatiĝis ekde septembro [[1989]] kaj havas fruktan [[karamelo|karamelan]] guston. Ĝi enhavas 17% da [[alkoholo]]. Pro la asociado de la marula arbo kun [[elefanto]]j, kiuj volonte manĝas la fruktojn, oni elektis la elefanton kiel simbolo de la trinkaĵo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.amarula.com/ Amarula retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120226220039/http://www.amarula.com/ |date=2012-02-26 }} [[Kategorio:Alkoholaĵoj]] 17hh1ba9pbsu07wdh3gzu48tjyu2eem 0 289752 9392557 8191266 2026-06-05T08:11:50Z Sj1mor 12103 /* Enlaces externos */ 9392557 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo=El Real de la Jara | lando= | statuso=Municipo | flago=Bandera de El Real de la Jara (Sevilla).svg | blazono=Escudo de El Real de la Jara (Sevilla).svg | devizo= | patrono= | mapo=Andalucia municipalities.png | bildo-priskribo=El Real de la Jara (Sevilla, Andaluzio) | bildo= | regiono-ISO=ES-SE | situo sur mapo2=Hispanio | zomo=10 | longitudo=6/9/0/W | latitudo=37/57/0/N | ŝtato={{ESP}} | aŭtonomio = {{Andaluzio}} | provinco = [[Dosiero:Flag_of_Diputacion_de_Sevilla_Spain.svg|22px]] [[Provinco Sevilo|Sevilla]] | municipo = El Real de la Jara | regiono= | mikroregiono= | departemento= | arondismento= | distriktaro= | kantono= | distrikto=[[Sierra Norte de Sevilla]] | fondo= | registaro=Ayuntamiento de El Real de la Jara | estro=Carmelo Cubero Cascajosa (PSOE) <ref>[http://www.elrealdelajara.es/opencms/opencms/realdelajara/ayuntamiento/OrganizacionMunicipal/corporacion.html Urbestraro]</ref> | komunumestro-titolo = Alcalde | komunumestro-partio = | alto= 465 | areo= 160 | loĝ= 1623 | jaro = <ref>[http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm41080.htm SIMA] 2007</ref> | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono= | pk= | tel= | aŭto= | kodo= | laŭ= | TTTejo=[http://www.elrealdelajara.es elrealdelajara.es] | }} '''El Real de la Jara''' estas [[vilaĝo]] kaj [[municipo]] de la Aŭtonoma Komunumo [[Andaluzio]], en la [[provinco]] [[Sevilla (provinco)|Sevilla]], sude de [[Hispanio]]. La areo de la municipo estas {{unuo|160|km²}} kie loĝas {{unuo|1623}} geloĝantoj, do loĝdenso estas {{unuo|10.1}} loĝ./km². El Real de la Jara situas en la Natura Parko [[Sierra Norte de Sevilla]] kaj je 80&nbsp;km de la provinca ĉefurbo [[Sevilo|Sevilla]]. Tiu malgranda vilaĝo situas inter montaj areoj norde kaj sude, tial ĝi etendiĝas longe apud la vojo inter la najbaraj vilaĝoj [[Santa Olalla del Cala]] (ŭeste) kaj [[Almadén de la Plata]] (oriente). == Demografio == Laŭ statistikoj de la andaluza registaro ([http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm41080.htm SIMA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070817045101/http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm41080.htm |date=2007-08-17 }}, 2007) la 1623 geloĝantoj de la municipo '''El Real de la Jara''' estas 844 inoj kaj 779 viroj. En la 160-kvadratkilometra teritorio estas 1 [[setlejo]]j, kie loĝas 1614 geloĝantoj, kaj aliaj 9 geloĝantoj loĝas dise en kamparo. Lasta konata nombro de naskiĝoj po jaro estis 6, 1 inoj kaj 5 viroj, kaj mortis 11, 5 inoj kaj 6 viroj. Tiel la [[natura kresko]] estis -5 (-0.3%). La laborkapabla loĝantaro estis 604 homoj (37.2%). == Eksteraj ligiloj == * [http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm41080.htm El Real de la Jara] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070817045101/http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm41080.htm |date=2007-08-17 }} - Statistikoj en ''Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.elrealdelajara.com/ El Real de la Jara] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110128123314/http://elrealdelajara.com/ |date=2011-01-28 }} - El Real de la Jara {{Municipoj de Provinco Sevilla}} {{DEFAŬLTORDIGO:Real de la Jara, El}} [[Kategorio:Municipoj de Andaluzio]] [[Kategorio:Geografio de Andaluzio]] 0k2ujxru8z0wu23qqnucqxt7u3e0h77 0 294495 9392278 8544497 2026-06-04T20:35:30Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9392278 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Veľké Dvorany,''' [[hungare]] '''Nagyudvar''' [nadjudvar] estas malgranda [[vilaĝo]] en [[Slovakio]], en [[Regiono Nitra]], en [[Distrikto Topoľčany]]. Ĝis [[1899]] la hungara [[loknomo]] estis '''Nagy-Dovorány''', poste pro la hungariga [[politiko]] la vilaĝo ricevis hungarecan nomon. [[Dosiero:Slovakia nitra topolcany.png|eta|dekstra|330ra|Veľké Dvorany troviĝas en la plej griza parto]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 8&nbsp;km² * [[Supermara alteco]]: 195 m * [[koordinato]]j: {{Koordinatoj gms|48|33|30|N|18|04|20|E}} * [[Loĝantaro]]: 680 * [[Poŝtkodo]]: 956 01 * [[Aŭtokodo]]: TO * [[Telefonprefikso]]: 38 == Situo == Veľké Dvorany situas laŭ [[rojo]], laŭ flanko[[vojo]]. [[Topoľčany]] troviĝas 10&nbsp;km-ojn. == Historio == La loko estis loĝata jam dum la [[neolitiko]]. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el [[1156]] en formo ''"Duor"''. En [[1787]] vivis tie 319 [[homo]]j en 40 [[domo]]j, en [[1828]] 293 homoj en 42 domoj. En [[1910]] loĝis en Nagyudvar 435 homoj, (423 [[slovakoj]], 12 [[germanoj]]). Ĝis [[Traktato de Trianon]] la vilaĝo apartenis al [[Hungara reĝlando]], al [[Nyitra (reĝa departemento)]], al distrikto de [[Topoľčany|Nagytapolcsány]], poste al [[Ĉeĥoslovakio]], inter [[1938]]-[[1944]] kaj ekde [[1993]] al Slovakio. En [[1921]] la loĝantoj partoprenis en la granda [[striko]]. En [[2001]] loĝis en Veľké Dvorany 685 homoj, (escepte 2 ĉiuj slovakoj). == Vidindaĵoj == * fundamente gotika kaj renesanca, nun baroka romkatolika [[preĝejo]] omaĝe al (Eta) [[Dipatrino]] de [[1700]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://mapy.zoznam.sk/index.pl?zoom=6&pos_x=-498302&pos_y=-1242270&size=full&lang=sk&sipka=1&name=Ve%BEk%E9%20Dvorany%2C%20Topo%BE%E8any Veľké Dvorany sur mapo de Slovakio] {{Municipoj de Regiono Nitra|Distrikto Topoľčany}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Topoľčany]] nfl5jvpeoff3pnzv4j9rd1ipyzdkuou 0 298419 9392459 8894792 2026-06-05T06:03:31Z Sj1mor 12103 9392459 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Street_sale-1.jpg|eta|sekaj kuracherboj ĉiaspecaj]] [[Dosiero:Market_Pharmacy_Tana_MS5179.jpg|eta|Tradicia medicino en merkato en Antananarivo, Madagaskaro]] La termino '''popolmedicino''' aŭ depende de la kulturoj ankaŭ nomata '''tradicia medicino (MT)''', laŭ oficiala difino de [[Monda Organizaĵo pri Sano]], ''"indikas la praktikojn, metodojn, sciojn kaj kredojn pri sano, kiuj implikas la medicinan uzon de plantoj, de bestaj partoj, de mineraloj, de spiritualaj terapioj, teknikoj kaj manaj ekzercoj - unuope aŭ asocie, - por kuraci, diagnozi kaj preventi la malsanojn, aŭ gardi la sanon"''. La tradicia medicino estas la sumo de la scioj, kompetentaj kaj praktikoj kiuj baziĝas sur la teorioj, kredoj kaj spertoj tipaj en iuj kulturoj kaj kiuj estas utiligataj por ke homoj restu en bona sano, samkiel por preventi, [[Medicina diagnozo|diagnozi]], trakti kaj kuraci fizikajn kaj mensajn malsanojn<ref>Rezolucio WHA 56.31 de la Monda Asocio de Sano adoptita en 2003), pri la tradiciaj medicinoj (MT)</ref>. Inter la plej grandaj tradiciaj kurackulturoj ĉie en la mondo oni trovas [[Tibeta medicino|tibetaj kuracistoj (amchis)]], filipinaj kuracistoj, brazilaj mediumoj, havajaj kuracistoj (kahuna) kaj [[Ĉina tradicia medicino|ĉinaj tradiciaj kuracistoj]]. En iuj aziaj kaj afrikaj landoj, pli ol 80% de la loĝantaro uzas tradiciajn medicinojn kiel iliajn ĉefajn sanajn servojn. Okcidentaj kulturoj, kiuj adoptis elementojn de tradicia medicino, nomas ĝin "alternativa medicino". La studo de tradicia medicino fokusiĝas al [[herbokuracado]]. Moderna aspekto de popola [[medicino]] estas la [[Alternativa medicino]] kaj nemoderna estas "tradicia medicino". == Per Esperanto == * [[Universala Medicina Esperanto-Asocio]] (UMEA) ekzistas fakaj sekcioj pri [[Yumeiho]], [[Ĉina tradicia medicino|Tradicia Ĉina Medicino]], [[neŭrologio]], [[psikiatrio]], [[Bestokuracado|bestkuracado]] kaj [[naturkuracado]] * [[Internacia Naturkuraca Asocio]] == Vidu ankaŭ == * [[Kuraculo]] * [[Tibeta medicino]] * [[Ĉina tradicia medicino]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|alternativa medicino}} [[Kategorio:Tradicia medicino| ]] h8z468k723uwdj811m6b20ry6ttez5x 0 299334 9392495 9176321 2026-06-05T07:08:26Z Sj1mor 12103 9392495 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} Lubrikaĵo intima estas [[lubrikaĵo]] uzata en agado [[Sekseco|seksa]] de homo. Lubrikaĵoj intimaj pligrandigas la komforton de [[koito]] kaj [[seksa helpilo|seksaj helpiloj]]. Lubrikaĵoj intimaj devas havi proprecojn: * Ĝusta [[viskozeco]]. * Sterileco. * Ne devas esti nutra medio por mikroorganismoj. * Ne devas inciti histon de organismo homa. * Ne devas alergiigi. * Ne devas havi akran odoron. * Devas esti facile forlavebla. == Kunigebleco == Se la lubrikaĵo enhavas graso(j)n, ĝi ne devas esti uzata kun kondomo kaj seksaj helpiloj el gumo ĉar grasoj dissolvas la gumon. Se la lubrikaĵo enhavas silikonon, ĝi ne devas esti uzata kun helpiloj seksaj el silikono ĉar silikono en lubrikaĵo difektas helpilon: la surfaco de silikono adheriĝas kaj la helpilo poiomete detruiĝas. == Ebla substituo == Krome specialaj lubrikaĵoj intimaj vendataj en [[apoteko]]j kaj seksaj vendejoj tiujn proprecojn kutime havas malmultekostaj ĝeloj por esplorado ultrasona. Oni vendas ĝelojn en grada elekto en interretaj apotekoj. Ekzistas tri gradoj de viskozeco de ĝeloj: alta, meza kaj malalta. La plej disvastigita viskozeco de ĝeloj estas alta. Kvankam ĝeloj kun alta viskozeco taŭgas kiel intima lubrikaĵo, pli bonaj por tio estas ĝelo kun meza aŭ malalta viskozeco. {{Projektoj}} {{Sekso}} [[Kategorio:Erotikaj helpiloj]] [[Kategorio:Ŝmiraĵoj]] r9gh35ef8gvwjwlpvdhdwc85dozsz63 0 299853 9392193 8886464 2026-06-04T18:38:16Z LilyKitty 25129 de rezistemo 9392193 wikitext text/x-wiki La '''kontraŭantibiotika rezisto''' estas la kapablo de [[mikroorganismo]]j [[rezistemo|rezisti]] kontraŭ la efikoj de la [[antibiotiko]]j. Tiu fenomeno aperas sekve al [[Adaptado|adaptiĝo]] per [[natura selektado]] pro longdaŭra ekspono de mikroorganisma populacio al la antibiotikoj: [[Bakterio]]j (aŭ aliaj [[infekta agento|infektaj agentoj]]) kiuj, per [[mutacio]], akiras [[geno]]jn de rezisto havas evoluan avantaĝon ''en la ĉeesto de antibiotikoj'', kaj do pli reproduktiĝas. Interŝanĝo de [[geno]]j inter [[bakterio]]j ([[transformo]], [[transdukcio]]) plirapidigas la disvastigon de la genoj de rezisto. Se bakterio enhavas plurajn genojn de rezisto kontraŭ pluraj antibiotikoj, ĝi estas tiel dirata ''"multerezistanta"''. La apero de kontraŭantibiotika rezisto estas pravigo de la teorio de [[evoluismo]]. Estas grava instigo por la medicino trovi novajn diversajn rimedojn por la lukto kontraŭ la bakterioj. == Rezistantaj bakterioj == [[Staphylococcus aureus]] (aŭ ora stafilokoko) estas plej rezista el la infektaj mikroorganismoj. Ĝi estis la unua kiu rezistis al la [[penicilino]] en [[1947]], kaj al la [[meticilino]] en [[1961]]. Duono el la oraj stafilokokoj troveblaj en [[Usono]] rezistas al la penicilino, la meticilino, la [[tetraciklino]] kaj la [[eritromicino]]. [[Enterococcus faecium]] estas alia bakterio rezistanta al la penicilino (en [[1983]]), al la [[vankomicino]] (en [[1987]]) kaj al la [[linezolido]] (en [[2000]]). == Kaŭzoj de rezisto == Unu el la ĉefaj kaŭzoj de la rezisto estas trouzo de antibiotiko: * Misuzo de antibiotikoj; ekzemple en kazo de [[Viruso (biologio)|virusaj]] malsanoj, kontraŭ kiuj ili estas senefikaj * Uzo de antibiotiko en [[bredado]]; kie ili estigas rapida kresko de la buĉotaj bestoj == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://www.informationhospitaliere.com/actualite-4401-bacteries-resistantes-antibiotiques-viande-bfr-tire-sonnette-alarme.html Rezistantaj bakterioj en la viando (el ''Informations Hospitalières'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305014357/http://www.informationhospitaliere.com/actualite-4401-bacteries-resistantes-antibiotiques-viande-bfr-tire-sonnette-alarme.html |date=2016-03-05 }} {{Ĝermo|kuracilo}} [[Kategorio:Antibiozo]] [[Kategorio:Biologio]] lmzuppr9k8e9l00o9mzt41cju6fd3vg 0 303723 9392472 9272380 2026-06-05T06:20:43Z Sj1mor 12103 9392472 wikitext text/x-wiki :''Estas ankaŭ municipo [[Bohdaneč]].'' {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Lázně Bohdaneč | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Bochdanetsch}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Lázně Bohdaneč | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Renesanční radnice v Bohdanči.jpg | dosiero_priskribo = Renesanca urbodomo en Bohdaneč <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Lazne_Bohdanec_vlajka.png | blazono = Znak Lázní Bohdaneč.gif <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Pardubice | distrikto = Distrikto Pardubice | municipo = Lázně Bohdaneč | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Rajská strouha | rivero1 = Černská strouha | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = | ŝoseo = | orogenezo = Orientelba tabulo | orogenezo_tipo = Tabulo <!-- *** Situo *** --> | situo = Lázně Bohdaneč | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 227 | lat_d = 50 | lat_m = 04 | lat_s = 28 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 40 | long_s = 44 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 21.69 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Lázně Bohdaneč <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1343 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 533 41 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ053 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0532 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0532 574767 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 1 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 1 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.lazne.bohdanec.cz/ www.lazne.bohdanec.cz] | commons = Lázně Bohdaneč | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} Urbo '''Lázně Bohdaneč''' (Bohdaneĉbanejo) situas ok kilometrojn ekde regiona urbo [[Pardubice]] en [[Ĉeĥio]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). La urbo estas grava vojkruciĝo de ŝoseoj Pardubice - Chlumec nad Cidlinou kaj Hradec Králové – Kutná Hora. Lázně Bohdaneč estas banloka urbo por kuracado de malsanoj de mov-organoj, por resaniĝantoj post operacioj de artikoj. {{Najbaraj municipoj}} == Historio == Kiel vojkruciĝo de komerc-vojoj ĝi estas en kronikoj rememorigata jam en la jaro [[1264]]. Disvolviĝo de tiu ĉi devene ne grava vilaĝo komenciĝis fine de la 15a kaj komence de la [[16a jarcento]]j, dank´ al posedanto de la regiono Vilhelm de Pernštejn, kiu en la ĉirkaŭaĵo realigis reton de 265 '''fiŝlagoj'''. Tiujn provizis per akvo Opatovican kanalon (Opatovický kanál). Tradicio de [[fiŝbredado]] atingas ĝis nuntempo. Fiŝlago de „Bohdanečský“ kaj fiŝlago „Matka“ („Patrino“) ebligas nestadon de multaj altvaloraj specoj de [[akvobirdo]]j. Ankaŭ fondo de '''banloko''' en la jaro [[1897]] pere de loĝanto Jan Veselý plialtigis gravecon de la urbo kaj tiel starigis ĝian refreŝigan karakteron. La vasta '''banloka parko''' kaj ĉirkaŭaĵo de la urbo proponas kvietecon kaj belegan naturon por promenoj. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Interesaĵoj == === Preĝejo de Sankta Maria Magdalena === Al la memoraĵoj apartenas, sur la placo staranta preĝejo. Konstruita komence de la [[18a jarcento]]. Interesaj kaj valoraj estas figuroj de sanktuloj kaj 5 sonoriloj. En la preĝeja turo loĝis ankoraŭ komence de la [[20a jarcento]] familio de preĝejservisto kun 11 geinfanoj. === Renesanca urbodomo === Konstruita en la jaro 1530. Ĝis nun tie estas sidejo de urbestraro. === Banejo kaj baneja parko === Kvin bandomojn kunligas kovrita koridoro kun vendejetoj, kafejoj kaj benketoj por ripozo, do pacientoj dum malbona vetero eĉ ne devas iri eksteren. La parko mezuras 17 hektarojn. == Kuracado == Ŝlimbano, [[akvokuracado]], elektrokuracado, masaĝoj, limfomasaĝoj, parafinkompreso, tutkorpa volvaĵo, rehabilitacio kaj rekapabliko. Plie oni proponas restadon en salgroto, Wallness procedurojn, aŭ naĝadon en baseno. === Konstruaĵoj de arkitekto Josef Gočár === En la urbo estas kelkaj konstruaĵoj de arkitekto Josef Gočár, kiu en Bohdaneč travivis sian junaĝon. Temas precipe pri ĉefa bandomo de la kuracloko, penziono „Škroup“ sur la placo, urba akvorezervujo kaj konstruaĵoj de kazerno. ==Pluaj fotoj== <gallery> Lázně Bohdaneč, Kostel Máří Magdalény.jpg|Preĝejo de sankta Maria Magdalena Josef Gočár pavillion Lázně Bohdaneč.JPG|Banloka domo Gočár Josef Gočár water tower Lázně Bohdaneč 1910.JPG|Akvorezervujo </gallery> {{Municipoj de Regiono Pardubice|Distrikto Pardubice}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Pardubice]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Pardubice]] [[Kategorio:Banlokoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Urboj en Bohemio]] [[Kategorio:Setlejoj en Orientelba tabulo]] ifu8c8oznmdxcup2a7z0hdlohj1rdmk 0 308771 9392127 9248513 2026-06-04T16:51:34Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392127 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Supermassiveblackhole nasajpl.jpg|eta|dekstra|300px|Arta desegno: Pezega nigra truo kun sia akrecia disko]] En [[astrofiziko]], '''alkreska disko''' estas diskoforma strukturo formata de la materio (pli ĝenerale: gaso kaj/aŭ polvo) orbitanta ĉirkaŭ [[astro]] kiu, perdante energion pro [[frotado]] aŭ [[neelasta kolizio|neelastaj kolizioj]], falas sur la centran korpon. == Tipoj da alkreskaj diskoj == Plej spektindaj estas tiuj de kerno de [[Aktiva galaksio|aktivaj galaksioj]] kaj [[kvazaro]]j. En la disko da materio falanta sur la centran [[Pezega nigra truo|pezegan nigran truon]], la frotado estigas intensan [[varmo|varmigon]] de la materio, kiu inkandeskas ĝis elsendi [[Ikso-radioj|X-radiadojn]] je nivelo de la [[eventa horizonto]]. Oni estimas ke, kiam materio de alkreska disko estas glutita de [[nigra truo]], 10% el ĝia maso estas konvertita al [[energio]]. [[Novao]]j, laŭ la nuna hipotezo, okazas kiam la materio kiu konsistigas alkreskan diskon falas sur [[blanka nano|blankan nanon]] kaj, fortege kunpremita, estigas [[fuzio]]n. Alkreskaj diskoj ĉirkaŭ iuj [[stelo]]j (kiel la [[T Tauri stelo]]j aŭ la [[Herbig Ae/Be stelo]]j) estas nomataj [[protoplaneda disko|protoplanedaj diskoj]], ĉar oni opinias ke tie formiĝas [[planedsistemo]]j. En tiu kazo, la alkreskanta materio venas de la [[molekula nubo]] el kiu la steloj formiĝis. == Artaj desegnoj == <gallery> Dosiero:Microquasar GRO J1655-40.jpg|Materio altirita de stelo formanta alkreskan diskon ĉirkaŭ nigra truo Dosiero:Making a Nova.jpg|Materio altirita de blanka nano, formas alkreskan diskon antaŭ estigi eksplodon de [[novao]] Dosiero:TTauriStarDrawing.jpg|Stelo de tipo T-Tauri kun protoplaneda akrecia disko </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=akreci|ReVo titolo=Akrecio}} * {{fr}} [http://www.obspm.fr/actual/nouvelle/dec02/ngc1068.fr.shtml Maso de la akreciaj diskoj en la kernoj de aktivaj galaksioj (el la paĝaro de "Observatoire de Paris")] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110810080828/http://www.obspm.fr/actual/nouvelle/dec02/ngc1068.fr.shtml |date=2011-08-10 }} * {{fr}} [http://www.insu.cnrs.fr/a1615,premiere-detection-champ-magnetique-c-ur-disque-accretion-une-protoetoile.html Magneta kampo en la akrecia disko de proto-stelo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080808223736/http://www.insu.cnrs.fr/a1615,premiere-detection-champ-magnetique-c-ur-disque-accretion-une-protoetoile.html |date=2008-08-08 }} * {{fr}} [http://www.cidehom.com/recherche.php?_mots=disque+d%27accr%e9tion&quoi_aff=3&_page=050312 Artaj desegnoj de akreciaj diskoj] * {{fr}} [http://media4.obspm.fr/public/DEA/supports/disk.pdf Matematika modelo de akrecia disko ĉirkaŭ nigra truo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100326100003/http://media4.obspm.fr/public/DEA/supports/disk.pdf |date=2010-03-26 }} [[Kategorio:Duopaj steloj]] [[Kategorio:Nigraj truoj]] 283iqv4l4exvilef4xa0y2nnx41f0i3 0 313917 9392144 9134356 2026-06-04T17:02:44Z Tirolischleioans 254019 /* Profesoroj (elekto) */ 9392144 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato | nomo = Friedrich-Schiller-Universitato Jena <br/><small>alma mater jenensis</small> |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = | urbo= [[Jena]], [[Germanio]] |speco =ŝtata |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |situo sur mapo = Jena |situo sur mapo2 = Centra Jena |regiono-ISO = DE-TH |zomo = 14 |retejo = }} [[Dosiero:Jena UHG Innenhof.jpg|eta|270px|La malnova konstruaĵo de la Universitato.]] [[Dosiero:Jena-Center Uni-Mensa.JPG|eta|270px|La nova konstruaĵo de la Universitato ĉe la placo [[Ernst Abbe]].]] '''Friedrich-Schiller-Universität Jena''' (latine: ''Universitas litterarum Ienensis''; ''Academia Ienensis''; ''Universitas Salana'') troviĝas en la [[Turingio|turinga]] urbo [[Jena]] en [[Germanio]] kaj havas laŭ stato de la vintra semestro 2009 ĉirkaŭ 21.300 studentojn kaj 340 profesorojn. La [[altlernejo]] estas nuntempe kun la [[Universitato de Erfurto]], la [[Bauhaus-Universitato Vajmaro]] kaj la [[Teknika Universitato Ilmenau]] unu el kvar universitatoj en [[Turingio]]. La institucio apartenas al la [[Koimbra Grupo]], internacia asocio de 41 [[universitato]]j en [[Eŭropo]]. == Fakultatoj == La Friedrich-Schiller-universitato Jena konsistas el dek [[fakultato]]j: * [[teologio|Teologia]] fakultato * [[juro|Jurscienca]] fakultato * [[ekonomiko|Ekonomika]] fakultato * [[filozofio|Filozofia]] fakultato * fakultato por [[Socia scienco]] * fakultato por [[matematiko]] kaj [[komputado]] * [[fiziko|Fizika]]-[[astronomio|Astronomia]] fakultato<ref>http://www.physik.uni-jena.de/</ref> * [[Kemio|Kemia]]-[[Terscienco|Terscienca]] fakultato * [[Biologio|Biologia]]-[[Farmacio|Farmacia]] fakultato * [[Medicino]] fakultato == Elektitaj studentoj == {{div col|2}} * [[Georg Balthasar Metzger]], [[medicino]] kaj [[botaniko]] * [[Alexander von Humboldt]], natura scienco * [[Christa Wolf]], germana literaturo * [[Friedrich Hölderlin]], germana literaturo kaj filozofio * [[Gottfried Benn]], germana literaturo * [[Hegelo]], filozofio * [[Kurt Tucholsky]] * [[Georg Heym]] * [[Friedrich Gottlieb Klopstock]] * [[Wilhelm Heinse]] * [[Matthias Claudius]] * [[Alfred Edmund Brehm]], biologo * [[Rudolf Carnap]], filozofo * [[Ernst Moritz Arndt]] * [[Johann Gottlieb Fichte]], filozogo * [[Johann Joachim Winckelmann]], arkeologo * [[Georg Böhm]], komponisto * [[August von Kotzebue]], dramverkisto * [[Károly Vajda (filologo)]] * [[Sahra Wagenknecht]], politikistino * [[Christian Wolff (filozofo)|Christian Wolff]], filozofo * [[Alfred Kirchhoff]], geografo, volapukisto kaj forta kontraŭ-esperantisto * [[Karl Marx]], en Jena studis juron * [[Novalis]] aŭ Georg von Hardenberg (1772-1801) poeto {{div col end}} == Profesoroj (elekto) == * [[Friedrich Schiller]], 1789-1799 * [[Hartmut Rosa]] (ekde 2004) * [[Johannes von Schröter]], unua rektoro (medicino) * [[Rainer Thiel]], klasika filologo == Vidu ankaŭ == * [[Societo pri Turingia Historio]] * [[Ernst-Haeckel-domo (Jena)|Ernst-Haeckel-domo]] * [[Sep mirindaĵoj de Jena]] * [[Societo de liberaj viroj]], studenta klubo ĝis 1799 * [[Justus Lipsius|Justo Lipso]] (1547-1606) * [[Adolph Erdmannsdörfer]], viktimo de studenta duelo == Literaturo == * Joachim Bauer/Klaus Dicke/Stefan Matuschek (Hrsg.): ''Patron Schiller. Friedrich Schiller und die Universität Jena''. Jena 2009, ISBN 978-3-938203-97-2 * Joachim Bauer, Andreas Klinger, Alexander Schmidt, Georg Schmidt (Hrsg.): ''Die Universität Jena in der Frühen Neuzeit''. Universitätsverlag Winter, Heidelberg 2008, ISBN 978-3-8253-5525-8 * ''Stammbuch des Johann Bernhard Wilhelm Sternberger aus Meiningen, seit 1773 Student der Rechte in Jena''. Jena, Thüringer Universitäts- und Landesbibliothek, Stb. 90. Faksimile. Friedrich-Schiller-Universität Jena 2008. ''Stammbuch des Johann Bernhard Wilhelm Sternberger aus Meiningen, seit 1773 Student der Rechte in Jena''. Jena, Thüringer Universitäts- und Landesbibliothek, Stb. 90. Kommentar [zum Faksimile] Joachim Ott. Friedrich-Schiller-Universität Jena 2008. * ''Einst und Jetzt'' Band 53 (2008) (mit dem Schwerpunktthema der Universitäts- und Studentengeschichte der Universität Jena), Neustadt an der Aisch. ISBN 978-3-87707-717-7 * Friedrich-Schiller-Universität Jena (Hrsg.): ''Das Spezifikum universitärer Bildung.'' Jena 2007, ISBN 978-3-938203-56-9 * Uwe Hoßfeld, Tobias Kaiser und Heinz Mestrup (Hrsg.): ''Hochschule im Sozialismus. Studien zur Geschichte der Friedrich-Schiller-Universität Jena (1945-1990).'' 2 Bde. (Köln u.a. 2007), ISBN 978-3-412-34505-1 * Michael Eckardt: ''Gesamtbibliographie der „Wissenschaftlichen Zeitschrift der Friedrich-Schiller-Universität Jena“ (GS-Reihe) 1951-1990''. Jena 2006, ISBN 3-935850-39-5. * ''Die Friedrich-Schiller-Universität Jena: Erinnerungen in Fotografien'' / Walther, Helmut G. [u. a.]. Erfurt 2006. * ''Universitätserfahrung Ost. DDR-Hochschullehrer im Gespräch.'' Hrsg. von Matthias Steinbach unter Mitarbeit von Michael Ploenus. Jena 2005. * Uwe Hoßfeld, Jürgen John, Oliver Lehmuth und [[Rüdiger Stutz]] (Hrsg.): ''„Im Dienst an Volk und Vaterland“. Die Jenaer Universität in der NS-Zeit'' (Köln u.a. 2005). * Uwe Hoßfeld, Jürgen John, Oliver Lehmuth und Rüdiger Stutz (Hrsg.): ''„Kämpferische Wissenschaft“. Studien zur Universität Jena im Nationalsozialismus'' (Köln u.a. 2003), ISBN 978-3-412-04102-1. * Verena Paul-Zinserling (eld. Angelika Geyer): ''Die Terrakotten der Sammlung Antiker Kleinkunst der Friedrich-Schiller-Universität Jena.'' (Jena 2002) ISBN 3-931743-41-1 * Hans-Georg Kremer: ''Zur Geschichte des Sports an der Universität Jena''. Materialien, Geschichten, Bilder. (Bucha bei Jena 2002). ISBN 3-936455-07-4 * Helmut G. Walther (eld.): ''Aufbrüche''. 450 Jahre Hohe Schule Jena (Jena 1998). * Thomas Pester (1996): ''Im Schutze der Minerva''. Kleine illustrierte Geschichte der Universität Jena. Jena (Schriftenreihe zur Stadt-, Universitäts- und Studentengeschichte Jenas; 7). * ''Jena soll leben''. Beiträge zum historischen Studentenleben an der Universität Jena. Jena 1991 (Jenaer Reden und Schriften). ISBN 3-86007-057-6 * Günter Steiger: ''„Ich würde doch nach Jena gehn“''. Geschichte und Geschichten, Bilder, Denkmale und Dokumente aus vier Jahrhunderten Universität Jena. Vierte, durchgesehene und erweiterte Auflage. (Weimar 1989). ISBN 3-7400-0057-0 * Siegfried Schmidt u.a. (Hrsg.): ''Alma mater Jenensis. Geschichte der Universität Jena.'' Weimar 1983. * Erich Maschke: ''Universität JENA''. Mit 14 Abbildungen. Köln / Graz 1969. * ''Geschichte der Universität Jena 1548/58 - 1958.'' Festgabe zum vierhundertjährigen Universitätsjubiläum. Im Auftrag von Rektor und Senat verfaßt und herausgegeben von einem Kollektiv des Historischen Instituts der Friedrich-Schiller-Universität Jena unter Leitung von Prof. Dr. phil. habil. Max Steinmetz. Band I: Darstellung. Jena 1958; Band II: Quellenedition zur 400-Jahr-Feier 1958 [...]. Jena 1962. * Edmund Kelter: ''Ein Jenaer Student um 1630 (Eberhard von Todenwarth)''. Eine Jubiläumsgabe zur Universitätsfeier. Mit 27 Abbildungen. Jena 1908. * Adolf Stier: ''Jena'' [Der Universität Jena zur Feier ihres 350jährigen Bestehens]. In: Die deutschen Hochschulen. Illustrierte Monographien herausgegeben von Theodor Kappstein. Band II. Berlin 1908. * Richard Keil und Robert Keil: ''Geschichte des Jenaischen Studentenlebens von der Gründung der Universität bis zur Gegenwart. (1548-1858).'' Eine Festgabe zum dreihundertjährigen Jubiläum der Universität Jena. Leipzig 1858. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.uni-jena.de www.uni-jena.de] oficiala retejo de la universitato * [http://www.coimbra-group.eu Internetseite der Coimbra-Gruppe] (en la angla) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitato de Jena| ]] [[Kategorio:Universitatoj en Germanio|Jena]] [[Kategorio:Jena]] [[Kategorio:1558]] [[Kategorio:Friedrich Schiller]] jb19bbw0m4sgvj3e2kmrhymzxkjqxvp 0 315738 9392518 9381924 2026-06-05T07:28:34Z Sj1mor 12103 9392518 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |loko de naskiĝo = [[Breslaŭo]], [[Prusio]] }} '''Ferdinand LASSALLE''' (en Esperanto dubinde nomebla "Ferdinando LASALO",{{mankas fonto}} n. la [[11-an de aprilo]] [[1825]] en [[Breslaŭo]], [[prusa Silezio]], [[reĝlando Prusio]]; m. la [[31-an de aŭgusto]] [[1864]] en [[Carouge]] proksime de [[Ĝenevo]], [[Svislando]]; naskiĝis kiel ''Ferdinand Johann Gottlieb Lassal'') estis [[verkisto]] kaj [[kooperativo|kooperative]] orientita [[socialismo|socialista]] politikisto en la germana ŝtataro [[Germana Ligo]]. Kiel unu el la porparolantoj de la frua [[laborista movado]] en [[Germanio]] kaj kiel ĉefa iniciatinto kaj prezidanto de la unua [[socialdemokratio|socialdemokrata]] parti-organizaĵo en [[Germanlingvio]], la en 1863 fondita [[Ĝenerala Germana Laborist-Asocio]] (ADAV laŭ ĝia siglo en la [[germana]]), li estas konsiderata unu el la fondopatroj de la [[Socialdemokrata Partio de Germanio]] (germane: ''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'', SPD) fondita 26 jarojn post lia morto kiel kunfandiĝo el la - lasalisma - ADAV kaj la - marksisma - [[Socialdemokrata Labortistpartio]] (Germanio). Pro siaj ideoj pri [[socialismo]], orientitaj ĉefe laŭ [[Prusio|prusaj]] [[naciŝtato|naciŝtataj]] interesoj, li konfliktiĝis kun la [[revolucio|revolucie]] kaj [[internaciismo|internaciisme]] orientita skolo de [[marksismo]]. Tiu konflikto kondukis ankoraŭ dum lia vivo al disiĝoj ene de la ADAV kaj mallonge post lia subita morto (sekve al pistola duelo pro privataj kialoj) al fendiĝo de la germanaj socialdemokratoj en du tendencojn kaj partiojn. En la ekonomia scienco, al Lasalo estas atribuita de [[Karl Marx|Marx]] la [[Fera Leĝo de Salajroj|fera leĝo pri salajroj]]. == Junaĝo kaj lernejo == Ferdinando Lasalo estis filo de prospera juda komercisto pri [[silko]], [[Heyman Lassal]] (ankaŭ nomata "[[Loslau]]er". Lia patrino estis Rosalie Lassal, naskita Heizfeld (n, la 8-an de majo 1797; m. la 13-an de februaro 1870). Lia fratino nomiĝis Friederike. Lia frato Rochus mortis trijara je [[ftizo]]. Lia batalemo montriĝis jam ĉe agoj de la infana resp. juna Ferdinando: Jam kiel 12-jarulo li defiis konkuranton pri la favoro de 14-jara knabino skribe al duelo, solvmaniero kiu mortigis lin 27 jarojn poste.<ref name="schirokauer">Arno Schirokauer: ''Lassalle. Die Macht der Illusion, die Illusion der Macht.'' Paul List Verlag, Leipzig 1928.</ref> Kiel 15-jarulo li priskribis en sia taglibro Germanion kiel ''grandan malliberejon, kies rajtoj estas surtretataj de [[tirano]]j''. De 1835 ĝis 1840 li frekventis en [[Breslaŭo]] la gimnazion ''Maria Magdalena''. Liaj tieaj samlernejanoj (i.a. August Meitzen) kaj ankaŭ tiuj de la komerca lernejo en [[Lepsiko]], kiun li frekventis en la jaroj 1840 kaj 1841, priskribis lin kiel homon kun forte evoluinta sento de sia propra valoro, kaj kiu scias trudi sin kaj rebati. == Studentaj jaroj == Ferdinando Lasalo forlasis la komercan lernejon antaŭtempe, ĉar por li ne sufiĉis dediĉi sian vivon sole nur al komerco. Li volis okupiĝi pri intelektaj aferoj kaj studi ilin. Laŭ tiu motivo li decidis la 26-an de aŭgusto 1840 fariĝi verkisto kaj engaĝiĝi por la libereco kaj la [[homrajtoj|rajtoj de la homoj]] kaj de la [[popolrajto|popoloj]]. En 1843 li sukcesis en Breslaŭo la [[abiturienta ekzameno|abiturientan ekzamenon]]. Kontraŭ la volo de sia patro li revenis en la gepatran domon (malkutima konduto por la tiamaj kutimoj) kaj, subtenate de siaj patrino kaj fratino, li kaŝis sin en subtegmenta kamero. Tie lie studis la tekstojn kiujn li bezonis por sukcesi la [[ekzameno]]jn, por povi enskribi sin ĉe la [[Universitato de Vroclavo|universitato de Breslaŭ]] kaj poste en [[Berlino]] ĉe la [[Humboldt-Universitato]] (tiama nomo: Friedrich-Wilhelms-Universität) por la fakoj [[historio]], [[arĥeologio]], [[filozofio]] kaj [[filologio]]. Li sukcesis tiun ekzamenon kaj prezentis nun al sia patro la rezulton. Sekve, tiu donis al li, kvankam maleme, sian konsenton por universitata studado de Ferdinando. Li timis ke sia filo ne kapablus nutri sin per tiaj studoj. == Koncentriĝo al filozofio == Ferdinando Lasalo estis jam frue fascinata de la [[Hegelo|hegelaj]] ideoj. Li transprenis la ideojn de Hegelo, ke la ŝtato estas ''"unueco de la individuoj en morala tutaĵo, en unueco, kiu pliigas la fortojn de ĉiuj unuopuloj milionoble"''. Tiujn ideojn Lasalo poste transigis al la germana [[socialdemokratio]]. En siaj studentaj jaroj li dediĉis sin intense al la diskuto pri tekstoj kaj al ellaborado de siaj propraj ideoj. Pro siaj studoj li parte neglektis ĉiutagajn aferojn kiel manĝon. Unu el liaj biografiistoj, Arno Schirokauer, resumas tiun tempon: ''"Li laboras senmezure. Li ĵetas sin sovaĝe en la legadon de Hegelo kaj povas vespere nur malfacile ĉesi. [De tempo al tempo li forlasas la laboron] por freneze diboĉi. Faskojn da fakturoj li ŝtopas en la tirkestojn de sia skribtablo, atestojn de troigita eleganteco, atesto de lukso kiu volas esti nutrata per [vinoj] Médoc, Château Larose, ĉampano kaj korso-veturadoj"''.<ref name="schirokauer"/> En sia universitata tempo de 1843 ĝis 1846 Ferdinando Lasalo studis tekstojn de Hegelo, [[Heinrich Heine|Hejno]], [[Johann Wolfgang von Goethe|Goeto]], [[Johann Gottlieb Fichte|Fiĥto]] kaj de multaj kromaj germanaj poetoj. Li interesiĝis aparte pri la antikva antaŭsokrata filozofo [[Heraklito]]. Por akiri agnoskon en intelektulaj rondoj kaj ĉefe ĉar li esperis alvokon kiel universitata profesoro, li verkis la filozofian libron ''La filozofio de Heraklito la Malluma de Efezo''. Sub la influo de la verkoj de [[Ludwig Börne]], Henriko Hejno, la [[junhegelanoj]] kaj de la [[utopia socialismo]], li turnis sin al [[demokratio|demokratiaj]] kaj [[socialismo|socialismaj]] ideoj. Sub tiu influo li salutis unu el la unuaj proletaj ribeloj en la [[Germana Ligo]], la [[silezia teksistribelo|silezian teksistribelon]] de junio 1844. Lasalo konsideris la diversajn historiajn epokojn kiel diversajn evoluŝtupojn de la ideo de libereco, la klasojn kiel portantojn de diversaj principoj, en kiuj la memdetermino enkorpiĝas. Al la popolaj amasoj li atribuis nenian revolucian forton. Ili estis por li nur la objekto de la gvidantoj kiuj akiris la ekkonon de la ideo. Li konsideris la ŝtaton kiel la enkorpiĝon de la ĝenerala homo [[moralo]]. == Personaj evoluoj kaj juraj sukcesoj == <!--[[Dosiero:Lassalle 1.jpg|miniatur|hochkant=1.3|Memoraĵo en la iama domo de la [[Sophie von Hatzfeldt|grafino]] en la Friedrichstrasse de [[Duseldorfo]].]]--> Dudekjara li ekkonis la duoble pli aĝan [[:en:Sophie von Hatzfeldt|Sophie, Grafinon von Hatzfeldt]] en Berlino. Ŝi serĉis eblecojn disiĝi de sia [[edzo]], al kiu ŝi estis trude edzinigita, ĉar tiu trompis ŝin kun aliaj virinoj. Lasalo okupiĝis pri ŝiaj problemoj kaj reprezentis ŝin, post profundaj studadoj en la fako [[jurscienco]]j, dum naŭ jaroj (de 1846 ĝis 1854) antaŭ 36 tribunaloj. Li faris tion pro sia kompreno pri justo. Per tiu proceso, sensacia en la tiama germana lingvospaco, li akiris famon kaj konsiderindan havaĵon. Li loĝis en la jaroj 1856 kaj 1857 en la domo de la grafino en Duseldorfo. Ne estas konate ĉu Lasalo havis {{N|intima rilato}} kun la grafino, ĉiukaze ŝi subtenis lin en liaj pensadoj kaj ideoj tra jaroj. En februaro 1848, ankoraŭ dum la Hatzfeld-aj procesoj, Lasalo estis dum duona jaro malliberigita, ĉar li estis akuzita je ''delogo al ŝtelo'' de ujo kun gravaj dokumentoj ("kasedproceso"). Profunde impresitaj de lia elokvento, la ĵurianoj en aŭgusto 1848 decidis liberigi lin. Intertempe komenciĝis en la Germana Ligo la liberala [[Germana revolucio de 1848|marta revolucio]], ĉefe kun la celo de germana regna unuiĝo kaj de demokratiaj reformoj. Post lia liberigo Lasalo ree engaĝiĝis en la demokratia popolklubo. Li tiam persone kontaktiĝis kun [[Karlo Markso]] kaj [[Frederiko Engelso]] kaj konsideris sin mem unu el iliaj kunbatalantoj. Li legis la ''[[Manifesto de la Komunista Partio|Manifeston de la Komunista Partio]]'' kaj atente sekvis la ''[[Neue Rheinische Zeitung]]'' eldonatan de Karlo Markso en [[Kolonjo]], al kiu ankaŭ li kontribuis per kelkaj artikoloj. Ekde 1847 li skribis sian familian nomon (Lassal) laŭ franca ortografio, eble pro densaj kontaktoj kun francaj socialistoj. == La agado de Lasalo en la revolucia tempo == [[Dosiero:Lassalle1928Denkmal.jpg|miniatur|hochkant|Anstecker el la monumento el la jaro 1928 kaj malmuntita en 1936 en la Winarsky-korto en la [[Brigittenau]] ([[Vieno]])]] Kiam la [[Frankfurta Nacia Asembleo]] estis elpelita el [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj en Berlino dekretiĝis la == En Esperanto aperis == * Pri la esenco de konstitucio: Parolado en Berlina civitana societo (printempon 1862): trad. [[D. Ivanski]], aperis en Serio de eldonaĵoj de [[Internacia Socia Revuo]] 3 (1912). Amsterdam: W. Nutters, p. 30. == Notoj == {{Referencoj}} Teknika noto: "Tradukado el la germana Vikipedio daŭrigota (Vilhelmo Lutermano)" de marto 2010, sed ekde tiam ĝis almenaŭ aprilo 2026 daŭriĝis nenio. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.deutsche-biographie.de/sfz48322.html#indexcontent Ferdinand Lassalle] en la ''Deutsche Biographie'' ({{de}}) * [http://www.historische-kommission-muenchen-editionen.de/lassalle/ ''Ferdinand Lassalle. Nachgelassene Briefe und Schriften'']. Mit Online-Namens-Recherche. (Historische Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften) * Hugo Ball: [http://gutenberg.spiegel.de/ball/krintell/krint401.htm ''Zur Kritik der deutschen Intelligenz'']. 4. Kapitel (über Ferdinand Lassalle). * [http://www.marxists.org/deutsch/referenz/lassalle/bismarck/briefe/index.htm Briefwechsel mit Bismarck 1863–64]. Auf: ''marxists.org''. * Ferdinand Lassalle: [http://www.digitalis.uni-koeln.de/Lassalle/lassalle_index.html ''Reden und Schriften''.] Neue Gesamtausgabe. Mit einer biographischen Einleitung. Hrsg. von Eduard Bernstein, Bd. 1–3. {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lassalle, Ferdinand}} [[Kategorio:Germanaj socialistoj]] [[Kategorio:Germanaj juristoj]] [[Kategorio:Germanaj judoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Breslaŭo]] 1z2cjc0kwqgyuszmnqw8agqtww83z9y 0 316582 9392450 9116691 2026-06-05T05:45:37Z Sj1mor 12103 9392450 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|projekta paĝo|Vikipedio:Vandalismo}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Bus schade lijn 195.jpg|eta|dekstra|Damaĝita fenestro de aŭtobuso]] [[Dosiero:Dymjashchijsja_musornyj_bak.jpg|eta|[[Fumo|Fumiĝanta]] rubujo en urbo [[Kaliningrad]], [[Rusio]], la [[26-an de decembro]] [[2007]].]] '''Vandalismo''' estas la intenca difektado aŭ detruado de objektoj kiuj apartenas al apartenas al iu alia. La fenomeno estas nomata laŭ la popolo [[Vandaloj]], kiuj interalie plurfoje atakis [[Romo]]n kaj tie kaŭzis detruojn. Ĝenerale temas pri stultaĵoj kiel renversi [[rubujo]]jn, makuli murojn per [[grafitio]], bruligi rubaĵon kaj paperon, grate difekti [[aŭtomobilo]]jn, damaĝi fenstrojn, seĝojn, aŭ aliajn objektojn de [[publika transporto]], sed ankaŭ okazas grandskalaj detruoj de neripareblaj kulturaj trezoroj kiel ekz-e la [[Budhoj el Bamijano]]. == Punebleco == Vandalismo estas punebla en pli-malpli ĉiuj juraj sistemoj.<ref>[https://lagen.nu/1962:700#K12 Sveda krima leĝo (svede)]</ref> Foje estiĝas demando ĉu ankaŭ farbigo, malpurigo aŭ eĉ purigo sen konsento de la posedanto estu taskata kiel vandalismo. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=vandal.0ismo}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Homa konduto]] [[Kategorio:Krimoj]] [[Kategorio:Francaj vortoj kaj esprimoj]] n10tlfwppzzuz9gj97n96o0ewl81581 0 317599 9391937 8215911 2026-06-04T12:51:48Z Crosstor 3176 9391937 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} Barono '''APOR Gábor''' estis hungara diplomato naskiĝinta en [[Valea Crișului|Sepsikőröspatak]] la [[7-an de novembro]] [[1889]] kaj mortinta en [[Romo]] la [[12-an de februaro]] [[1969]]<ref>{{citaĵo el la reto | url=http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC00003/00382.htm | titolo=Apor Gábor | eldoninto = Magyar Életrajzi Lexikon | lingvo={{hu}} | alirdato=2013-04-20}}</ref>. Liaj gefratoj estis [[Gizella Apor]] kaj [[Vilmos Apor]]. == Kariero == Barono Apor en [[1918]] enpaŝis eksteraferan servon kiel [[ataŝeo]] de la ambasado de [[Aŭstrio-Hungario]] en [[Berlino]]. Ekde [[1921]] li estis sekretario, poste konsilanto en la ambasado de [[Varsovio]], en [[1925]] konsilanto en [[Parizo]]. Ekde [[1927]] li estis sekciestro politika de la ministerio por eksterlandaj aferoj en [[Budapeŝto]]. Ekde [[1934]] li estis ambasadoro en [[Vieno]], poste ekde [[1935]] konstanta anstataŭanto de la ministro por eksterlandaj aferoj kaj fine poste inter januaro [[1939]] kaj marto [[1944]] ambasadoro en la [[Vatikano]]. Okaze la germana okupado de [[Hungarujo]] li abdikis kaj restis en Romo. La [[Malta Ordeno|Suverena Kavalirordeno de Malto]] invitis lin inter siajn membrojn kaj en [[1952]] oni nomumis lin grandkanceliero. Li abdikis de tiu ofico en [[1958]] pro sia sanstato. == Fonto == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Apor, G.}} {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj diplomatoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] [[Kategorio:Hungaraj baronoj]] [[Kategorio:Hungaraj ataŝeoj]] o5ebsow9ba1vone2f8x6bkdpqjy6b3i 0 317828 9392024 9334997 2026-06-04T15:04:51Z ThomasPusch 1869 9392024 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Portalo Muziko}} '''August Wenzinger''' (n. [[14-an de novembro]] [[1905]] en [[Bazelo]]; m. [[25-an de decembro]] [[1996]] en Bazelo), estis [[Svisio|svisa]] [[violonĉelisto]], [[Gambovjolo|gambovjolisto]], muzikpedagogo kaj [[dirigento]]. Li estis unu el la pioniroj de la [[historiema koncertado]], kaj kiel majstro de la gambovjolo kaj kiel dirigento de barokaj orkestromuziko kaj operoj. == Vivo kaj kariero == Sian muzikan edukadon Wenzinger ricevis ĉe la [[konservatorio]] de la urbo Bazelo. Tie li studis violonĉelon ĉe Paul Grümmer, poste [[muzikteorio]]n ĉe Philipp Jarnach je la [[altlernejo]] por muziko en [[Kolonjo]] kaj li sekvis privatajn lecionojn pri violonĉelo ĉe Emanuel Feuermann en [[Berlino]]. Poste August Wenzinger ricevis postenon kiel unua violonĉelisto en la urba orkestro de [[Bremeno]] (1929-1934), poste li laboris en egala pozicio ĉe la Ĝenerala Muzik-Societo en Bazelo ĝis 1970. Lia kreska intereso pri revivigo de la baroka repertuaro sur originalaj instrumentoj ekestis antaŭ la dua mondmilito, komence en privata rondo, la t.n. ĉambromuziko de ''Kabel'', kiu estis subvenciita far paperfabrikisto Hans Eberhard Hoesch en [[Hagen]] ([[Germanio]]). Ofte li ankaŭ koncertis kune kun flutisto Gustav Scheck kaj klavicenisto Fritz Neumeyer en la Ĉambrotrio por Antikva Muziko, ensemblo, kiu ekzistis ekde 1935 ĝis 1965 kaj ofte sin prezentis dum la festivalo „Kasseler Musiktage“, je kies programformado Wenzinger partoprenis ekde 1933 ĝis 1954. En 1930 li kaj Gustav Scheck ankaŭ fondis la ensemblon ''Kammermusikkreis Scheck-Wenziger'' (Ĉambromuzika Rondo Scheck-Wenzinger), konsiderata kiel gvida ensemblo pri malnova muziko ĝis en la 1950-aj jaroj. La trarompiĝo sukcesis nur dek jarojn poste. Ekde 1954 ĝis 1958 li direktis barokan muzikon per ''Cappella Coloniensis'' de la radiostacio ''Westdeutscher Rundfunk'' en Kolonjo. Per la kolonja ensemblo Wenzinger sukcesis la eniron de la [[historiema koncertado]] sur originalaj instrumentoj en la koncertejojn de Eŭropo. Eĉ en [[Sovetunio]]n Wenzinger kun sia "Cappella" ricevis la unuan inviton de germana orkestro de la postmilita epoko. Inter 1958 kaj 1966 Wenzinger direktis prezentadojn de barokoperoj en [[Hanovro]]. En 1933 Wenzinger fariĝis estro de la ĉambromuziko de ''Kabel'', sed la grupo baldaŭ estis ĉesigita sub politika premo. Wenzinger translokiĝis al Bazelo, kie li havis komision por la instruado de violonĉelo kaj gambovjolo ĉe la novfondita ''Schola Cantorum Basiliensis''. Estrate de li en 1968 ekestis gambovjola trio. Li estis eldonanto de versio adaptita al la baroka stilo de la solosuitoj por violonĉelo de [[Johann Sebastian Bach]], de gambovjolaj ekzercaĵoj je du volumoj el 1935 kaj 1938 same kiel de lernkajero pri gambovjolo el 1943. Wenzinger estis unu el la unuaj muzikistoj, kiuj faris sonregistraĵojn per gambovjolo. Li instruis multajn renomajn gambovjolistoj, inter ili [[Jordi Savall]], kiu sukcedis lin en 1974 kiel profesoro pri gambovjolo ĉe Schola Cantorum Basiliensis. Wenzinger ankaŭ instruis ĉe la universitatoj de [[Harvard]] kaj Brandeis en [[Usono]]. En 1960 li ricevis la [[Doktoro honoris causa|honordoktoran]] titolon de la universitato je Bazelo. == Fontoj == * "August Wenzinger (Conductor)." [http://www.bach-cantatas.com/Bio/Wenzinger-August.htm http://www.bach-cantatas.com/Bio/Wenzinger-August.htm] * ''Barocke Kostbarkeiten: Erstveröffentlichungen von Rundfunkaufnahmen 1936 - 1943.'' Liner notes to a record album. Deutsches Rundfunkarchiv. [http://www.dra.de/publikationen/cds/musik/cd-mu04.html http://www.dra.de/publikationen/cds/musik/cd-mu04.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110103154419/http://www.dra.de/publikationen/cds/musik/cd-mu04.html |date=2011-01-03 }} * Schibli, Sigfried, "Der Gambenpionier," ''Frankfurter Allgemeine Zeitung'' (la 13-an de januaro 1997), Feuilleton p. 28. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wenzinger, August}} [[Kategorio:Svisaj dirigentoj]] [[Kategorio:Svisaj violonĉelistoj]] [[Kategorio:Gambovjolistoj]] [[Kategorio:Historiema koncertado]] enu48e5a5asebr9271qto39v69kp6b1 9392150 9392024 2026-06-04T17:26:27Z ThomasPusch 1869 /* Fontoj */ 9392150 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Portalo Muziko}} '''August Wenzinger''' (n. [[14-an de novembro]] [[1905]] en [[Bazelo]]; m. [[25-an de decembro]] [[1996]] en Bazelo), estis [[Svisio|svisa]] [[violonĉelisto]], [[Gambovjolo|gambovjolisto]], muzikpedagogo kaj [[dirigento]]. Li estis unu el la pioniroj de la [[historiema koncertado]], kaj kiel majstro de la gambovjolo kaj kiel dirigento de barokaj orkestromuziko kaj operoj. == Vivo kaj kariero == Sian muzikan edukadon Wenzinger ricevis ĉe la [[konservatorio]] de la urbo Bazelo. Tie li studis violonĉelon ĉe Paul Grümmer, poste [[muzikteorio]]n ĉe Philipp Jarnach je la [[altlernejo]] por muziko en [[Kolonjo]] kaj li sekvis privatajn lecionojn pri violonĉelo ĉe Emanuel Feuermann en [[Berlino]]. Poste August Wenzinger ricevis postenon kiel unua violonĉelisto en la urba orkestro de [[Bremeno]] (1929-1934), poste li laboris en egala pozicio ĉe la Ĝenerala Muzik-Societo en Bazelo ĝis 1970. Lia kreska intereso pri revivigo de la baroka repertuaro sur originalaj instrumentoj ekestis antaŭ la dua mondmilito, komence en privata rondo, la t.n. ĉambromuziko de ''Kabel'', kiu estis subvenciita far paperfabrikisto Hans Eberhard Hoesch en [[Hagen]] ([[Germanio]]). Ofte li ankaŭ koncertis kune kun flutisto Gustav Scheck kaj klavicenisto Fritz Neumeyer en la Ĉambrotrio por Antikva Muziko, ensemblo, kiu ekzistis ekde 1935 ĝis 1965 kaj ofte sin prezentis dum la festivalo „Kasseler Musiktage“, je kies programformado Wenzinger partoprenis ekde 1933 ĝis 1954. En 1930 li kaj Gustav Scheck ankaŭ fondis la ensemblon ''Kammermusikkreis Scheck-Wenziger'' (Ĉambromuzika Rondo Scheck-Wenzinger), konsiderata kiel gvida ensemblo pri malnova muziko ĝis en la 1950-aj jaroj. La trarompiĝo sukcesis nur dek jarojn poste. Ekde 1954 ĝis 1958 li direktis barokan muzikon per ''Cappella Coloniensis'' de la radiostacio ''Westdeutscher Rundfunk'' en Kolonjo. Per la kolonja ensemblo Wenzinger sukcesis la eniron de la [[historiema koncertado]] sur originalaj instrumentoj en la koncertejojn de Eŭropo. Eĉ en [[Sovetunio]]n Wenzinger kun sia "Cappella" ricevis la unuan inviton de germana orkestro de la postmilita epoko. Inter 1958 kaj 1966 Wenzinger direktis prezentadojn de barokoperoj en [[Hanovro]]. En 1933 Wenzinger fariĝis estro de la ĉambromuziko de ''Kabel'', sed la grupo baldaŭ estis ĉesigita sub politika premo. Wenzinger translokiĝis al Bazelo, kie li havis komision por la instruado de violonĉelo kaj gambovjolo ĉe la novfondita ''Schola Cantorum Basiliensis''. Estrate de li en 1968 ekestis gambovjola trio. Li estis eldonanto de versio adaptita al la baroka stilo de la solosuitoj por violonĉelo de [[Johann Sebastian Bach]], de gambovjolaj ekzercaĵoj je du volumoj el 1935 kaj 1938 same kiel de lernkajero pri gambovjolo el 1943. Wenzinger estis unu el la unuaj muzikistoj, kiuj faris sonregistraĵojn per gambovjolo. Li instruis multajn renomajn gambovjolistoj, inter ili [[Jordi Savall]], kiu sukcedis lin en 1974 kiel profesoro pri gambovjolo ĉe Schola Cantorum Basiliensis. Wenzinger ankaŭ instruis ĉe la universitatoj de [[Harvard]] kaj Brandeis en [[Usono]]. En 1960 li ricevis la [[Doktoro honoris causa|honordoktoran]] titolon de la universitato je Bazelo. == Fontoj == * "August Wenzinger (dirigento)." [http://www.bach-cantatas.com/Bio/Wenzinger-August.htm http://www.bach-cantatas.com/Bio/Wenzinger-August.htm] * ''Barocke Kostbarkeiten: Erstveröffentlichungen von Rundfunkaufnahmen 1936 - 1943.'' Liner notes to a record album. Deutsches Rundfunkarchiv. [http://www.dra.de/publikationen/cds/musik/cd-mu04.html http://www.dra.de/publikationen/cds/musik/cd-mu04.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110103154419/http://www.dra.de/publikationen/cds/musik/cd-mu04.html |date=2011-01-03 }} * Schibli, Sigfried, "Der Gambenpionier," ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]'' (la 13-an de januaro 1997), [[felietono]] p. 28. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wenzinger, August}} [[Kategorio:Svisaj dirigentoj]] [[Kategorio:Svisaj violonĉelistoj]] [[Kategorio:Gambovjolistoj]] [[Kategorio:Historiema koncertado]] 5niv08fmu7c5l6ti8s0cvjd0tpyool6 14 318913 9391966 6840894 2026-06-04T13:55:19Z ThomasPusch 1869 9391966 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Germanaj pedagogoj|Muzikpedagogoj]] [[Kategorio:Muzikpedagogoj laŭ landoj]] [[Kategorio:Germanaj muzikuloj|Muzikpedagogoj]] 17d8tiscmnsillyco8hyjql1jh7brw1 14 322698 9391961 7374844 2026-06-04T13:51:23Z ThomasPusch 1869 9391961 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Germanaj muzikistoj|Violonĉelistoj]] [[Kategorio:Violonĉelistoj laŭ landoj‎]] 97q16at6ixiv0eu2qni5uxtdd2jchg1 0 325155 9392555 7290439 2026-06-05T08:10:43Z Sj1mor 12103 /* Enlaces externos */ 9392555 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = Linares de la Sierra | mapo = Map of Linares de la Sierra (Huelva).png | flago = | blazono = Escudo de Linares de la Sierra.svg | regiono-ISO = ES-AN | ŝtato= {{Hispanio}} | aŭtonomio = {{Andaluzio}} | provinco = {{provinco Onubo}} | titolo de administra unuo1 = Komarko | administra unuo1 = | areo = 29 | loĝ = 299 | jaro = 2009 | dens = | pk = | estro = | TTTejo = }} [[Dosiero:provmap-huelva.png|250px|eta|Loko de la provinco de Onubo en Hispanio]] '''Linares de la Sierra''' (Linejoj de la Montetaro) estas [[municipo]] de [[Hispanio]], en la [[provinco Onubo]], [[regiono]] [[Andaluzio]]. ==Loĝantoj== La loĝantoj nomiĝas ''linarenses'' aŭ ''chicharreros''. La censita populacio en [[2009]] estis 299 loĝantoj kaj la denseco estas de 10,31 loĝ./km². == Situo == Linares de la Sierra estas situa en la okcidenta parto de Andaluzio en la [[komarko]] aŭ [[distrikto]] [[Sierra de Aracena]] en la okcidenta parto de [[Sierra Morena]] kaj nordo de la provinco de Onubo, je altitudo de 505 m; je 118&nbsp;km el [[Onubo]], provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 29&nbsp;km². La [[geografiaj koordinatoj]] estas 37º 53' N, 6º 37' Ok. Linares de la Sierra troviĝas inter [[Alájar]] kaj [[Aracena]], en la centro de la [[Natura Parko de la Sierra de Aracena kaj Picos de Aroche]], unu el la spacoj protektitaj pli gravaj de la regiono kaj kiu okupas la tutan nordon de la provinco kun ties [[paŝtejo]]s kaj malgrandaj altoj kovritaj, superregante, de arbaroj de [[verda kverko]], korkokverko, kaŝtanarbo kaj malaltaj montoj, laŭ kiuj pasas multnombraj rojoj, ideale por la [[brutobredado]], speciale por la iberia porko, kiu trovas tie idealajn kondiĉojn. ==Ekonomio== Agrikulturo kaj brutobredado. [[Dosiero:LinaresDeLaSierra-P1040721.JPG|eta|maldekstra|250px|Centra placo, kiu funkcias ankaŭ kiel taŭrludejo.]] ==Historio== En [[1594]] '''Linares de la Sierra''' formis parton de la [[Regno de Sevilo]] en la ''Sierra de Arroche'' kaj havis 377 impostopagantajn anojn.<ref>''Libro de los Millones'': Censo de populacio de la provincoj kaj jurisdikcioj de la [[Regno de Kastilio]] en la [[16a jarcento]]</ref> ==Vidindaĵoj== De la vilaĝo, oni elstarigu ĝiajn stratojn de ŝtona pavimo, la preĝejon paroĥan de [[Sankta Johano Baptisto]], la publikan lesivejon kaj ĝiajn [[domo]]jn grupigitajn. Ĝi situas en centro de montaro kaj ĝi apartenas al la Juĝa Partio de Aracena. Ĝi havas etendon de 27.9 [[km²]] kaj homan loĝantaron de iom pli da 300 loĝantoj. Ĝi disigis de Aracena en tempoj de [[Ferdinando la 6-a]] en [[1724]]. ==Notoj== {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm21045.htm Linares de la Sierra] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100110014122/http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm21045.htm |date=2010-01-10 }} - Sistemo de Informaro de Andaluzio * [http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEquipamiento=19865 Vojo Linares de la Sierra - Alájar en la municipa teritorio de Linares de la Sierra] [[Kategorio:Municipoj de la provinco de Huelva]] 4w0zpig6bv53lbvgyo9nm0kmd6niw6c 0 328264 9392379 8929810 2026-06-04T23:28:34Z ThomasPusch 1869 9392379 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:The Grunwaldzki Monument in Cracow 2.jpg|eta|dekstra|La [[Grunwalda Monumento]] en [[Krakovo]], dum la inaŭguro la [[15an de julio]] [[1910]]]] '''Maria KONOPNICKA''' (naskiĝis la 23-a de [[majo]] [[1842]], en [[Suwałki]], mortis la 8-a de [[oktobro]] [[1910]], en [[Lvovo]]) estis pola poetino de [[pozitivismo]], romanistino, [[novelo|novelistino]], [[porinfana literaturo|verkisto por geinfanoj]], tradukistino, gazetistino, kaj literatura kritikistino. Ŝi batalis por [[virinaj rajtoj]], verkis [[esoterismo|esotere]] kaj uzis plurajn kaŝnomojn, inkluzive de Jan Sawa. Dum la inaŭgura ceremonio de la malkovro de la [[Grunwalda Monumento]] la [[15an de julio]] [[1910]] en [[Krakovo]] oni kantis la patriotan kanton kun la teksto de ''Rota'' ("La Ĵuro") de [[Maria Konopnicka]] kaj laŭ muziko de [[Feliks Nowowiejski]] (vidu la suban foton). == Tradukoj == * poezio de [[Heinrich Heine]] * [[Edmondo De Amicis]] ''Koro'' * [[Edmond Rostand]] ''Cyrano de Bergerac'' (kuntradukaĵo) == Morto kaj memorigo == [[Dosiero:Ukraina (43).jpg|eta|200px|dekstra|La tombo de [[Maria Konopnicka]] en la [[Liĉakiva tombejo]] en [[Lvivo]] / [[Lvovo]]]] Maria Konopnicka mortis pro [[pneŭmonio]] la 8-an de oktobro, en [[Lvovo]] kaj estis entombigita la 11-an de oktobro 1910 en [[Liĉakiva tombejo]], en la Panteono de Grandaj [[Poloj]] (2-a rondo, 5-a aleo). La enteriga ceremonio, organizita de Maria Dulębianka, estis granda patriota [[manifestacio]], kiun partoprenis preskaŭ 50 000 personoj. Surtomban [[busto]]n faris Luna Drexlerówna, sur coklo oni ĉizis fragmenton de ŝia versaĵo. Detruita busto dum la [[dua mondmilito]] estis poste rekreita. Loĝantaro de [[Suwałki]] organizis memorvesperon dediĉitan al ŝia verkado kaj komencis kolekton de mono por memortabulon. [[caro|Caraj]] regopovoj kontraŭis la iniciaton. Nur dum 25-a datreveno de ŝia morto, la 8-an de oktobro 1935 surmure de la domo, en kiu naskiĝis la poetino, oni fiksis la memortabulon. Centre de Suwałki estis starigita [[monumento]]. En 1957 fondiĝis Muzeo al Maria Konopnicka en Żarnowiec ([[Ĉekarpata Provinco]]); malfermita la 15-an de septembro 1960, post ĝenerala renovigo. Aliaj monumentoj troviĝas en [[Września]] kaj [[Kalisz]] (en 1969). La 23-an de aŭgusto 1973 estis inaŭguro de la Muzeo je la nomo de Maria Konopnicka en Suwałki. Laŭ decido de [[Internacia Astronomia Unio]] omaĝe al la verkistino unu el [[alfrapa kratero|alfrapaj krateroj]] sur [[Venuso (planedo)|Venuso]] estis nomita Konopnicka. == Bibliografio == * Jan Baculewski, ''Śladami życia i twórczości Marii Konopnickiej'' (Post spuroj de la vivo kaj verkado de Maria Konopnicka), Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, [[Warszawa]] 1966 * Alina Brodzka, ''Maria Konopnicka'', „Wiedza Powszechna”, Warszawa, 1975 * ''Konopnicka wśród jej współczesnych: szkice historycznoliterackie'' (Konopnicka inter ŝiaj nuntempuloj: historiliteraturaj skizoj), „Czytelnik”, Warszawa, 1976 * Jan Baculewski, ''Konopnicka z Wasiłowskich Maria Stanisława'' / Polski Słownik Biograficzny.— Wrocław&nbsp;— Warszawa&nbsp;— Kraków, 1967.— tom ХІІІ/4, zeszyt 59.— S. 576-81 * G. Borkowska, ''Ruchliwa fala (Maria Konopnicka i kwestia kobieca)'' (Moviĝema ondo (Maria Konopnicka kaj la virina demando), [en:] ''Maria Konopnicka. Glosy o życiu i pisarstwie w 150-lecie urodzin'' (Maria Konopnicka. [[Gloso (leksikologio)|Glosoj]] pri la vivo kaj verkado en la 150-a naskiĝdatreveno), Warszawa 1992 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.muzeum.suwalki.info/index_m.php Muzeo je la nomo de Maria Konopnicka en Suwałki] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120125074431/http://www.muzeum.suwalki.info/index_m.php |date=2012-01-25 }} [[Dosiero:Gdansk-pomnikMarii Konoppnickiej.jpg|eta|200px|Skulptaĵo de Maria Konopnicka en Gdansko]] {{Projektoj|<!--commons= Category:Maria Konopnicka|-->wikisource= Aŭtoro:Maria Konopnicka}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Konopnicka, Maria}} [[Kategorio:Polaj verkistoj]] [[Kategorio:Polaj tradukistoj]] [[Kategorio:Polaj poetoj]] [[Kategorio:Polaj literaturkritikistoj]] cmyt2kqejapk13voinalsjm92qggngn 0 328280 9392363 9391337 2026-06-04T22:44:24Z Kani 670 9392363 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Santiago de Compostela]], [[Galegio]] {{Hispanio}} |bildo = }} En [[Santiago de Compostela]], [[Provinco Korunjo]], [[Galegio]], Hispanio, okazis la '''69-a [[Hispana Kongreso de Esperanto]]''' de la 2-a ĝis la 5-a de [[julio de 2010]], organizita de galegaj esperantistoj el la [[Galega Esperanto-Asocio]]. Laŭ la kongreslibro aliĝis ĝis 49 kongresanoj, sed poste partoprenis kelkaj pliaj. Inter aliaj programeroj kaj prelegoj okazis prelegoj pri la [[Jakoba Vojo]], meso en Esperanto en la katedralo nome en la kapelo de [[Sankta Andreo]], vizito al la [[Rio de Aroso]] kie la kongresanoj povis viziti domon de [[Rosalía de Castro]] kaj gustumegi tie bredatajn [[mitulo]]jn surŝipe kaj vizito al la urbo gvidate de historiistino Gualteria, kiu same prelegis pri la malbonaj virinoj ĉe la katedralo. Aliaj programeroj estis prelego de Xesús Alonso Montero pri esperanto kaj la galega, kaj alia pri komparo inter la jakobaj pilgrimadoj kaj japanaj pilgrimadoj. Okazis vizito al muzeoj pri galega popolo, pri sciencoj kaj pri komparo inter klasikaj kaj modernaj artaĵoj. Krom okazis kursetoj, koncertoj kaj tipa galega brandobrulaĵo nome "queimada" kiel tipa sorĉista ceremonio. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2010|Hispana Kongreso]] [[Kategorio:Galegio]] [[Kategorio:2010 en Hispanio]] 7dbsial76nwkewcno21ce7skxhpl0ay 9392369 9392363 2026-06-04T22:59:13Z Kani 670 9392369 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Santiago de Compostela]], [[Galegio]] {{Hispanio}} |bildo = Kongreso-Santiago.jpg }} En [[Santiago de Compostela]], [[Provinco Korunjo]], [[Galegio]], Hispanio, okazis la '''69-a [[Hispana Kongreso de Esperanto]]''' de la 2-a ĝis la 5-a de [[julio de 2010]], organizita de galegaj esperantistoj el la [[Galega Esperanto-Asocio]]. Laŭ la kongreslibro aliĝis ĝis 49 kongresanoj, sed poste partoprenis kelkaj pliaj. Inter aliaj programeroj kaj prelegoj okazis prelegoj pri la [[Jakoba Vojo]], meso en Esperanto en la katedralo nome en la kapelo de [[Sankta Andreo]], vizito al la [[Rio de Aroso]] kie la kongresanoj povis viziti domon de [[Rosalía de Castro]] kaj gustumegi tie bredatajn [[mitulo]]jn surŝipe kaj vizito al la urbo gvidate de historiistino Gualteria, kiu same prelegis pri la malbonaj virinoj ĉe la katedralo. Aliaj programeroj estis prelego de Xesús Alonso Montero pri esperanto kaj la galega, kaj alia pri komparo inter la jakobaj pilgrimadoj kaj japanaj pilgrimadoj. Okazis vizito al muzeoj pri galega popolo, pri sciencoj kaj pri komparo inter klasikaj kaj modernaj artaĵoj. Krom okazis kursetoj, koncertoj kaj tipa galega brandobrulaĵo nome "queimada" kiel tipa sorĉista ceremonio. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2010|Hispana Kongreso]] [[Kategorio:Galegio]] [[Kategorio:2010 en Hispanio]] a844hfvxeoatasar55gndgf762y3gw0 9392370 9392369 2026-06-04T23:05:48Z Kani 670 9392370 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Santiago de Compostela]], [[Galegio]] {{Hispanio}} |bildo = Kongreso-Santiago.jpg }} En [[Santiago de Compostela]], [[Provinco Korunjo]], [[Galegio]], Hispanio, okazis la '''69-a [[Hispana Kongreso de Esperanto]]''' de la 2-a ĝis la 5-a de [[julio de 2010]], organizita de galegaj esperantistoj el la [[Galega Esperanto-Asocio]]. Laŭ la kongreslibro aliĝis ĝis 49 kongresanoj, sed poste partoprenis kelkaj pliaj. Inter aliaj programeroj kaj prelegoj okazis prelegoj pri la [[Jakoba Vojo]], meso en Esperanto en la katedralo nome en la kapelo de [[Sankta Andreo]], vizito al la [[Rio de Aroso]] kie la kongresanoj povis viziti domon de [[Rosalía de Castro]] kaj gustumegi tie bredatajn [[mitulo]]jn surŝipe kaj vizito al la urbo gvidate de historiistino Gualteria, kiu same prelegis pri la malbonaj virinoj ĉe la katedralo. Aliaj programeroj estis prelego de Xesús Alonso Montero pri esperanto kaj la galega, kaj alia pri komparo inter la jakobaj pilgrimadoj kaj japanaj pilgrimadoj. Okazis vizito al muzeoj pri galega popolo, pri sciencoj kaj pri komparo inter klasikaj kaj modernaj artaĵoj. Krom okazis kursetoj, koncertoj kaj tipa galega brandobrulaĵo nome "queimada" kiel tipa sorĉista ceremonio. ==Galerio== <gallery> Dum ekskurso.jpg|Dum ekskurso. Ekskurso.jpg|Ekskurso. </gallery> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2010|Hispana Kongreso]] [[Kategorio:Galegio]] [[Kategorio:2010 en Hispanio]] f0v1c1cxgbsp72ynd1bth9dcd83ayvi 9392371 9392370 2026-06-04T23:11:15Z Kani 670 /* Galerio */ 9392371 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Santiago de Compostela]], [[Galegio]] {{Hispanio}} |bildo = Kongreso-Santiago.jpg }} En [[Santiago de Compostela]], [[Provinco Korunjo]], [[Galegio]], Hispanio, okazis la '''69-a [[Hispana Kongreso de Esperanto]]''' de la 2-a ĝis la 5-a de [[julio de 2010]], organizita de galegaj esperantistoj el la [[Galega Esperanto-Asocio]]. Laŭ la kongreslibro aliĝis ĝis 49 kongresanoj, sed poste partoprenis kelkaj pliaj. Inter aliaj programeroj kaj prelegoj okazis prelegoj pri la [[Jakoba Vojo]], meso en Esperanto en la katedralo nome en la kapelo de [[Sankta Andreo]], vizito al la [[Rio de Aroso]] kie la kongresanoj povis viziti domon de [[Rosalía de Castro]] kaj gustumegi tie bredatajn [[mitulo]]jn surŝipe kaj vizito al la urbo gvidate de historiistino Gualteria, kiu same prelegis pri la malbonaj virinoj ĉe la katedralo. Aliaj programeroj estis prelego de Xesús Alonso Montero pri esperanto kaj la galega, kaj alia pri komparo inter la jakobaj pilgrimadoj kaj japanaj pilgrimadoj. Okazis vizito al muzeoj pri galega popolo, pri sciencoj kaj pri komparo inter klasikaj kaj modernaj artaĵoj. Krom okazis kursetoj, koncertoj kaj tipa galega brandobrulaĵo nome "queimada" kiel tipa sorĉista ceremonio. ==Galerio== <gallery> Dum ekskurso.jpg|Dum ekskurso. Ekskurso.jpg|Ekskurso. Cxe la "Marías".jpg|Ĉe la "Marías". "Queimada".jpg|"Queimada". </gallery> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2010|Hispana Kongreso]] [[Kategorio:Galegio]] [[Kategorio:2010 en Hispanio]] sgh7jexvymyy5w3xdk2r4mu769d942c 0 331788 9392335 8461192 2026-06-04T22:22:52Z ThomasPusch 1869 9392335 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Louise Bourgoin Cannes 2013.jpg|dekstra|240px|eta|Louise Bourgoin en [[festivalo de Cannes]] en 2013]] [[Dosiero:Louise Bourgoin Julien Doré.jpg|dekstra|240px|eta|Louise Bourgoin kun [[Julien Doré]] en la 33-a ceremonio de [[César]] en 2008]] [[Dosiero:BOURGOIN Louise-24x30-2009.jpg|dekstra|240px|eta|Louise Bourgoin fotita de [[Studio Harcourt]] en 2009]] '''Louise BOURGOIN''', naskiĝnome '''Ariane Bourgoin''' (naskiĝis la {{daton|28|novembro|1981}} en [[Vannes]] ([[Morbihan]])), estas [[Francio|franca]] komediistino, manekeno kaj televida prezentistino. == Infanaĝo kaj studado == Louise Bourgoin, naskiĝinta de patro, profesoro pri filozofio kaj de patrino, psikiatra kuracistino, trapasis siajn gimnaziajn jarojn en Vannes. Ŝiaj gepatroj revis, ke sia unusola filino havu stabilan laboron<ref name="télé loisirs">Intervjuo de Louise Bourgoin, ''Télé Loisirs'' n°1105, de 5 al 11 majo 2007.</ref>, Louise Bourgoin studis dum kvin jaroj en Belarta Lernejo de [[Rennes]], por fariĝi profesoro pri plastikaj artoj. Samtempe, ŝi eklaboris en manekena medio, kaj pozis interalie por fotisto [[Ian Sanderson]]. == Televida kariero == Ĵus diplomita, en 2004, ŝi fariĝis unu el la prezentistinoj de elsendo ''Kawaï !'', en kanalo [[Filles TV]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.stars-celebrites.com/BOURGOIN-LOUISE/biographie-bourgoin.htm |titolo=Louise Bourgoin en Stars et Célébrités |alirdato=2010-08-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100911003818/http://www.stars-celebrites.com/BOURGOIN-LOUISE/biographie-bourgoin.htm |arkivdato=2010-09-11 }}</ref>, sub sia antaŭnomo. Tiu elsendo enscenigis ''tribon'' da belaj prezentistinoj kun po aparta personeco. Ŝi verkis, apogis siajn rubrikojn kaj prezentis siajn ŝataĵojn en tiu magazino. Du jarojn poste, ŝi mallonge trapasis al [[Direct 8]]. Samtempe, kun prezentisto [[Marc Lacombe]] alinomita Marcus, ŝi preparis projekton de elsendo por Playstation TV. La kanalo neniam ekstartis, kaj la projekto ne estis elsendita. Ekde [[2006]] post la someraj ferioj ĝis junio [[2008]], ŝi estis «&nbsp;Miss Vetero&nbsp;» en ''Le Grand Journal'' de [[Michel Denisot]], elsendita ĉiuvespere en [[Canal+]]. Ŝi reprenis la stilon de «&nbsp;amuza kaj seksalloga&nbsp;» fraŭlino, propra al la kanalo kaj en la vico de [[Mademoiselle Agnès]] aŭ ĉefe [[Axelle Laffont]], postsekvante al [[Sébastien Thoen]] kaj [[Oriane Bonduel]]. Por eviti nom-konfuzon kun [[Ariane Massenet]], ŝi elektis nomi sin Salomé kaj post rifuzo de la kanalo, elektis la pseŭdonomon Louise Bourgoin, omaĝe al la laboro de plastikistino [[Louise Bourgeois]]<ref name="télé loisirs" />. Ekde septembro [[2008]], ŝi animis ĉiuvendrede rubrikon en ''Le Grand Journal'' titolitan ''Lu à la télé'' (legita en televido), kiu estis pseŭdo-literatura rubriko de ĉ.&nbsp;4 minutoj kaj kiu komenciĝis per spektakla eniro, sekvata de rapida prezento de kelkaj libroj kaj kiu finiĝis per eta video en kiu ŝi parodiis personecon. Inter la famuloj troviĝis [[Arielle Dombasle]], [[Roselyne Bachelot]], [[Ségolène Royal]], [[Carla Bruni]] kaj ankaŭ [[Jean Sarkozy]]. Ŝi diris sian admiron por [[Sylvie Joly]], [[Florence Foresti]] kaj [[Muriel Robin]]. Ŝia aparta humuro plaĉis al Canal+ kiu ludigis al ŝi mallongajn skeĉojn kun [[Laurent Weil]] en majo 2007, kaj dum la 60-a [[Festivalo de Cannes]] en 2007. == Kina kariero == En [[2008]], Louise Bourgoin ludis sian unuan rolon en ''La Fille de Monaco'' de [[Anne Fontaine]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.pathefilms.ch/index.php?reload=http%3A%2F%2Fwww.pathefilms.ch%2Fmodules%2Fobomovie%2Fdetailpc.php%3Fpage_id%3D2&lang=2&suisa=1006.829 |titolo=Fille de Monaco |alirdato=2021-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200815042108/https://www.pathefilms.ch/index.php?reload=http%3A%2F%2Fwww.pathefilms.ch%2Fmodules%2Fobomovie%2Fdetailpc.php%3Fpage_id%3D2&lang=2&suisa=1006.829 |arkivdato=2020-08-15 }}</ref>, aperinta la {{daton|20|aŭgusto|2008}}. La reĝisorino serĉis «&nbsp;junulinon sencerban kaj korpe liberan&nbsp;»<ref>[http://www.lemonde.fr/festival-de-cannes/article/2010/05/17/le-corps-et-l-esprit-de-louise-bourgoin_1352622_766360.html «&nbsp;Le corps et l'esprit de Louise Bourgoin&nbsp;»], ''Le Monde'', 17 majo 2010.</ref>. En tiu filmo, Louise Bourgoin ludis rolon de impertinenta verterprognozistino apud [[Fabrice Luchini]]. En [[2010]] ŝi ekhavis la ĉefan rolon de ''[[Les Aventures extraordinaires d'Adèle Blanc-Sec (filmo)|Les Aventures extraordinaires d'Adèle Blanc-Sec]]'', reĝisorita kaj produktita de [[Luc Besson]]. * [[2002]]: ''Les Femmes... ou les enfants d'abord...'' de [[Manuel Poirier]]: statisto * [[2008]]: ''La Fille de Monaco'' de [[Anne Fontaine]]: Audrey Varella * [[2009]]: ''[[Le Petit Nicolas (filmo)|Le Petit Nicolas]]'' de [[Laurent Tirard]]: Flor-vendistino * [[2010]]: ''Blanc comme neige'' de [[Christophe Blanc]]: Michèle * [[2010]]: ''[[Les Aventures extraordinaires d'Adèle Blanc-Sec (filmo)|Les Aventures extraordinaires d'Adèle Blanc-Sec]]'' de [[Luc Besson]]: Adèle Blanc-Sec * [[2010]]: ''Sweet Valentine'' de [[Emma Luchini]]: Camille * [[2010]]: ''L'Autre Monde'' de [[Gilles Marchand]]: Audrey * [[2011]]: ''Un heureux événement'' de [[Rémi Bezançon]]: Barbara * [[2012]]: ''L'amour dure trois ans'' de [[Frédéric Beigbeder]]: Alice * [[2013]]: ''La Religieuse'' de [[Guillaume Nicloux]]: Monaĥejestrino Christine * [[2013]]: ''Tirez la langue, mademoiselle'' de [[Axelle Ropert]]: Judith * [[2013]]: ''Duo d'escrocs'' (''The Love Punch'') de [[Joel Hopkins]]: Manon * [[2014]]: ''Un beau dimanche'' de [[Nicole Garcia]]: Sandra * [[2015]]: ''Les Chevaliers blancs'' de [[Joachim Lafosse]]: Laura * [[2015]]: ''Je suis un soldat'' de [[Laurent Larivière]]: Sandrine * [[2016]]: ''Mojave'' de [[William Monahan]]: Milly * [[2017]]: ''Sous le même toit'' de [[Dominique Farrugia]]: Delphine Parisot * [[2017]]: ''L'Un dans l'autre'' de [[Bruno Chiche]]: Pénélope * [[2018]]: ''Les Dents, pipi et au lit'' de [[Emmanuel Gillibert]]: Jeanne * [[2020]]: ''L'Enfant rêvé'' de [[Raphaël Jacoulot]]: Patricia * [[2022]]: ''La Montagne'' de [[Thomas Salvador]]: Léa * [[2022]]: ''C’est mon Homme'' de [[Guillaume Bureau]]: Frimousse * [[2022]]: ''Le Médium'' de [[Manu Laskar]]: Alicia * [[2022]]: ''Antisquat'' de [[Nicolas Silhol]]: Inès * [[2023]]: ''Un Métier Sérieux'' de [[Thomas Lilti]]: Sandrine == Voĉografio == * 2009: ''Monstres contre Aliens'': ''voĉo de Susan Murphy/Ginormica'' == Rekompencoj == * [[2008]]: "Premio Raimu de Komedio" por plej bona espero por ''La Fille de Monaco'' == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Guy Wilthew]] (praavo de Louise Bourgoin) == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Filmo}} {{Projektoj}} * [http://louisebourgoin.over-blog.com/ Retejo pri Louise Bourgoin] * [http://akas.imdb.com/name/nm2864046/ Louise Bourgoin en IMDb] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100323141650/http://akas.imdb.com/name/nm2864046/ |date=2010-03-23 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bourgoin, Louise}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] 6rxjbj6yjfp29l3sisjxfl359bjnv5w 9392340 9392335 2026-06-04T22:23:58Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9392340 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Louise Bourgoin Cannes 2013.jpg|dekstra|240px|eta|Louise Bourgoin en [[festivalo de Cannes]] en 2013]] [[Dosiero:Louise Bourgoin Julien Doré.jpg|dekstra|240px|eta|Louise Bourgoin kun [[Julien Doré]] en la 33-a ceremonio de [[César]] en 2008]] [[Dosiero:BOURGOIN Louise-24x30-2009.jpg|dekstra|240px|eta|Louise Bourgoin fotita de [[Studio Harcourt]] en 2009]] '''Louise BOURGOIN''', naskiĝnome '''Ariane Bourgoin''' (naskiĝis la {{daton|28|novembro|1981}} en [[Vannes]] ([[Morbihan]])), estas [[Francio|franca]] komediistino, manekeno kaj televida prezentistino. == Infanaĝo kaj studado == Louise Bourgoin, naskiĝinta de patro, profesoro pri filozofio kaj de patrino, psikiatra kuracistino, trapasis siajn gimnaziajn jarojn en Vannes. Ŝiaj gepatroj revis, ke sia unusola filino havu stabilan laboron<ref name="télé loisirs">Intervjuo de Louise Bourgoin, ''Télé Loisirs'' n°1105, de 5 al 11 majo 2007.</ref>, Louise Bourgoin studis dum kvin jaroj en Belarta Lernejo de [[Rennes]], por fariĝi profesoro pri plastikaj artoj. Samtempe, ŝi eklaboris en manekena medio, kaj pozis interalie por fotisto [[Ian Sanderson]]. == Televida kariero == Ĵus diplomita, en 2004, ŝi fariĝis unu el la prezentistinoj de elsendo ''Kawaï !'', en kanalo [[Filles TV]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.stars-celebrites.com/BOURGOIN-LOUISE/biographie-bourgoin.htm |titolo=Louise Bourgoin en Stars et Célébrités |alirdato=2010-08-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100911003818/http://www.stars-celebrites.com/BOURGOIN-LOUISE/biographie-bourgoin.htm |arkivdato=2010-09-11 }}</ref>, sub sia antaŭnomo. Tiu elsendo enscenigis ''tribon'' da belaj prezentistinoj kun po aparta personeco. Ŝi verkis, apogis siajn rubrikojn kaj prezentis siajn ŝataĵojn en tiu magazino. Du jarojn poste, ŝi mallonge trapasis al [[Direct 8]]. Samtempe, kun prezentisto [[Marc Lacombe]] alinomita Marcus, ŝi preparis projekton de elsendo por Playstation TV. La kanalo neniam ekstartis, kaj la projekto ne estis elsendita. Ekde [[2006]] post la someraj ferioj ĝis junio [[2008]], ŝi estis «&nbsp;Miss Vetero&nbsp;» en ''Le Grand Journal'' de [[Michel Denisot]], elsendita ĉiuvespere en [[Canal+]]. Ŝi reprenis la stilon de «&nbsp;amuza kaj seksalloga&nbsp;» fraŭlino, propra al la kanalo kaj en la vico de [[Mademoiselle Agnès]] aŭ ĉefe [[Axelle Laffont]], postsekvante al [[Sébastien Thoen]] kaj [[Oriane Bonduel]]. Por eviti nom-konfuzon kun [[Ariane Massenet]], ŝi elektis nomi sin Salomé kaj post rifuzo de la kanalo, elektis la pseŭdonomon Louise Bourgoin, omaĝe al la laboro de plastikistino [[Louise Bourgeois]]<ref name="télé loisirs" />. Ekde septembro [[2008]], ŝi animis ĉiuvendrede rubrikon en ''Le Grand Journal'' titolitan ''Lu à la télé'' (legita en televido), kiu estis pseŭdo-literatura rubriko de ĉ.&nbsp;4 minutoj kaj kiu komenciĝis per spektakla eniro, sekvata de rapida prezento de kelkaj libroj kaj kiu finiĝis per eta video en kiu ŝi parodiis personecon. Inter la famuloj troviĝis [[Arielle Dombasle]], [[Roselyne Bachelot]], [[Ségolène Royal]], [[Carla Bruni]] kaj ankaŭ [[Jean Sarkozy]]. Ŝi diris sian admiron por [[Sylvie Joly]], [[Florence Foresti]] kaj [[Muriel Robin]]. Ŝia aparta humuro plaĉis al Canal+ kiu ludigis al ŝi mallongajn skeĉojn kun [[Laurent Weil]] en majo 2007, kaj dum la 60-a [[Festivalo de Cannes]] en 2007. == Kina kariero == En [[2008]], Louise Bourgoin ludis sian unuan rolon en ''La Fille de Monaco'' de [[Anne Fontaine]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.pathefilms.ch/index.php?reload=http%3A%2F%2Fwww.pathefilms.ch%2Fmodules%2Fobomovie%2Fdetailpc.php%3Fpage_id%3D2&lang=2&suisa=1006.829 |titolo=Fille de Monaco |alirdato=2021-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200815042108/https://www.pathefilms.ch/index.php?reload=http%3A%2F%2Fwww.pathefilms.ch%2Fmodules%2Fobomovie%2Fdetailpc.php%3Fpage_id%3D2&lang=2&suisa=1006.829 |arkivdato=2020-08-15 }}</ref>, aperinta la {{daton|20|aŭgusto|2008}}. La reĝisorino serĉis «&nbsp;junulinon sencerban kaj korpe liberan&nbsp;»<ref>[http://www.lemonde.fr/festival-de-cannes/article/2010/05/17/le-corps-et-l-esprit-de-louise-bourgoin_1352622_766360.html «&nbsp;Le corps et l'esprit de Louise Bourgoin&nbsp;»], ''Le Monde'', 17 majo 2010.</ref>. En tiu filmo, Louise Bourgoin ludis rolon de impertinenta verterprognozistino apud [[Fabrice Luchini]]. En [[2010]] ŝi ekhavis la ĉefan rolon de ''[[Les Aventures extraordinaires d'Adèle Blanc-Sec (filmo)|Les Aventures extraordinaires d'Adèle Blanc-Sec]]'', reĝisorita kaj produktita de [[Luc Besson]]. * [[2002]]: ''Les Femmes... ou les enfants d'abord...'' de [[Manuel Poirier]]: statisto * [[2008]]: ''La Fille de Monaco'' de [[Anne Fontaine]]: Audrey Varella * [[2009]]: ''[[Le Petit Nicolas (filmo)|Le Petit Nicolas]]'' de [[Laurent Tirard]]: Flor-vendistino * [[2010]]: ''Blanc comme neige'' de [[Christophe Blanc]]: Michèle * [[2010]]: ''[[Les Aventures extraordinaires d'Adèle Blanc-Sec (filmo)|Les Aventures extraordinaires d'Adèle Blanc-Sec]]'' de [[Luc Besson]]: Adèle Blanc-Sec * [[2010]]: ''Sweet Valentine'' de [[Emma Luchini]]: Camille * [[2010]]: ''L'Autre Monde'' de [[Gilles Marchand]]: Audrey * [[2011]]: ''Un heureux événement'' de [[Rémi Bezançon]]: Barbara * [[2012]]: ''L'amour dure trois ans'' de [[Frédéric Beigbeder]]: Alice * [[2013]]: ''La Religieuse'' de [[Guillaume Nicloux]]: Monaĥejestrino Christine * [[2013]]: ''Tirez la langue, mademoiselle'' de [[Axelle Ropert]]: Judith * [[2013]]: ''Duo d'escrocs'' (''The Love Punch'') de [[Joel Hopkins]]: Manon * [[2014]]: ''Un beau dimanche'' de [[Nicole Garcia]]: Sandra * [[2015]]: ''Les Chevaliers blancs'' de [[Joachim Lafosse]]: Laura * [[2015]]: ''Je suis un soldat'' de [[Laurent Larivière]]: Sandrine * [[2016]]: ''Mojave'' de [[William Monahan]]: Milly * [[2017]]: ''Sous le même toit'' de [[Dominique Farrugia]]: Delphine Parisot * [[2017]]: ''L'Un dans l'autre'' de [[Bruno Chiche]]: Pénélope * [[2018]]: ''Les Dents, pipi et au lit'' de [[Emmanuel Gillibert]]: Jeanne * [[2020]]: ''L'Enfant rêvé'' de [[Raphaël Jacoulot]]: Patricia * [[2022]]: ''La Montagne'' de [[Thomas Salvador]]: Léa * [[2022]]: ''C’est mon Homme'' de [[Guillaume Bureau]]: Frimousse * [[2022]]: ''Le Médium'' de [[Manu Laskar]]: Alicia * [[2022]]: ''Antisquat'' de [[Nicolas Silhol]]: Inès * [[2023]]: ''Un Métier Sérieux'' de [[Thomas Lilti]]: Sandrine == Voĉografio == * 2009: ''Monstres contre Aliens'': ''voĉo de Susan Murphy/Ginormica'' == Rekompencoj == * [[2008]]: "Premio Raimu de Komedio" por plej bona espero por ''La Fille de Monaco'' == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Guy Wilthew]] (praavo de Louise Bourgoin) == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Filmo}} {{Projektoj}} * [http://louisebourgoin.over-blog.com/ Retejo pri Louise Bourgoin] * {{IMDb nomo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bourgoin, Louise}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]] p8r8zapqgyho3eiecakdv4ajhcmlh9q 0 334908 9392401 9143386 2026-06-05T02:30:24Z Ĉielvojo 257843 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|2|0 */ 9392401 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komputila kaj videoludo |nomo=Praetorians |bildo=Praetorians Kovrilo.png |priskribo de bildo= |elpensinto= |kreinto=[[Pyro Studios]] |publikigo=[[Eidos Interactive]] |serio= |dato de lanĉo=[[2003]] |platformo= [[Vindozo]] |ĝenro=Strategia videoludo en reala tempo |ludomaniero=Unuope, grupe |komponaĵoj=Vindozo: Pentium III 500 MHz<br />Grafika karto kun 16MB RAM<br />600 MB libera spaco sur malmola disko<br />256 MB RAM<br />DirectX 8.1 aŭ pli nova<br />GameSpy Arcade (por ludi grupe). |medio=KD |manipulilo=[[Muso]], [[Klavaro]] }} '''''Praetorians''''' estas [[videoludo]] por [[Vindozo]] lokita en antikva [[Romo]], dum la ekspansiista periodo de la konsuleco de [[Julio Cezaro]]. == Mallonga priskribo == Oni povas elekti tri prakreitajn civitojn (romanoj, barbaroj kaj egiptanoj) kaj la malfacilecnivelon (facila, normala aŭ malfacila). La eblaj ludmanieroj estas "bataleto" (oni devas forigi la malamikon) kaj "kampanjo", konsistanta el 24 misioj. Ekzistas ankaŭ la "grupa modo", kiu konsentas ludi kun aliaj ludantoj interrete. == La civitoj == Ĉiu civito havas proprajn malsamaĵojn: # La '''romanoj''' estas multenombraj, normalaj en rekrutado kaj stabilaj pri atako, defendo kaj movado; # La '''barbaroj''' estas malmultaj, malrapidaj en rekrutado sed ili havas bonan atakon kaj bonan defendon; # La '''egiptanoj''' estas la plej multenombraj, tre rapidaj en rekrutado sed malfortaj pri defendo kaj ili havas malmultajn specialajn kapablojn. == La armeoj == === Roma armeo === Povas esti kunmetita el: * '''''Centuriestroj''''': varbas trupojn el vilaĝoj kaj havas specialan povon regeneri la energion de la proksimaj soldatoj. * '''''Legianoj''''': povas ĵetegi la ''pilum''-ojn, estas tre rezistaj en manbataloj kaj povas defendi sin je armiloj simple surprenante la "testuda"n trupon. Tamen ili estas la plej malrapidaj soldatoj kaj ne povas marŝi sur malalta akvo. * '''''Helpa Infanterio''''': havas ilojn por konstrui defendoturojn kaj armilojn. Ili ankaŭ povas ĵetegi la ''pilum''-ojn. * '''''Helpaj Arkistoj''''': pafas sagojn, sed ili estas tre malfortaj en manbataloj. * '''''Lancistoj''''': havas longajn lancojn, per kiuj ili povas alpreni malsamajn poziciojn: por ataki, por defendi sin kaj por manbataloj. Ili estas fortegaj kontraŭ kavalerianoj sed ne povas marŝi en arbaroj. * '''''Equites''''': estas la romaj kavaliroj kaj estas tre fortaj sed ne povas marŝi en arbaroj. * '''''Arkistoj sur ĉevalo''''': estas arkistoj multe pli fortaj ol la normalaj arkistoj, ĉar, estante sur ĉevalo, ili povas ĵeti la sagojn el pli malproksima pozicio. * '''''Gladiatoroj''''': estas tre fortaj kaj varbiĝas malrapide. Ili havas reton por enprizonigi la malamikojn kaj mortigi ilin facile. * '''''Pretoranoj''''': kiel la gladiatoroj estas tre fortaj kaj varbiĝas malrapide, sed tia soldataro estas sendube la plej forta de la roma armeo por rezisti en manbataloj. * '''''Ŝtonĵetantoj de la Balearoj''''': estas speciala soldataro de la roma armeo: anstataŭ ĵetegi sagojn, ili ĵetegas ŝtonojn kaj sukcesas malaltigi la energion de la malamikoj. Ili estas fortaj ankaŭ en manbataloj. * '''''Kuracistoj''''': kuras la soldatojn ankaŭ kiam ili estas batalantaj. === Barbara armeo === Povas esti kunmetita el: * '''''Kapitanoj''''': varbas trupojn el vilaĝoj kaj havas specialan povon "ŝteli" la energion de la proksimaj malamikaj soldatoj. * '''''Armeanoj''''': havas la kapablon ĵeti rokojn ligitajn al ŝnuroj, kiuj povas duonmortigi la malamikon. Ili estas tre rezistaj en manbataloj sed ne havas ŝirmojn kontraŭ sagoj. Ili ne povas marŝi sur malalta akvo. * '''''Infanterio''''': havas ilojn por konstrui defendoturojn kaj armilojn. Ili povas ĵetegi adzojn. * '''''Arkistoj''''': pafas sagojn, sed ili estas tre malfortaj en manbataloj. * '''''Lancistoj''''': havas longajn lancojn, per kiuj ili povas alpreni malsamajn poziciojn: por ataki, por defendi sin kaj por manbataloj. Ili estas fortegaj kontraŭ kavalerianoj sed ne povas marŝi en arbaroj. * '''''Nobeloj''''': estas la barbaraj kavalerianoj kaj estas tre fortaj sed ne povas marŝi en arbaroj. * '''''Arkistoj sur ĉevalo''''': estas arkistoj multe pli fortaj ol la normalaj arkistoj, ĉar, estante sur ĉevalo, ili povas ĵeti la sagojn el pli malproksima pozicio. * '''''Ĝermana Kavalerio''''': estas la barbara kavalerio. Kiam ili havas la tutan energion, povas mortigi la malamikojn per sia spado. Ili fortas ankaŭ en manbataloj kaj povas marŝi en arbaroj, malkiel la aliaj kavalerioj. * '''''Berserker''''': estas barbaraj militistoj, kiuj rezistas tre facile al la atakoj. Ili estas fortegaj danke al siaj spadegoj. * '''''Ĉasistoj''''': estas lertaj kaj fortaj soldatoj, kiuj povas batali kaj per sagoj, kaj en manbataloj. Ilia speciala kapablo estas ataki la malamikon en arbaroj, igante sin mem nevideblaj. * '''''Druidoj''''': kuras la soldatojn ankaŭ kiam ili estas batalantaj. === Egipta armeo === Povas esti kunmetita el: * '''''Oficiroj''''': varbas trupojn el vilaĝoj kaj havas specialan povon iluzii la malamikon per "miraĝo", per kiu li kreas logaĵon, kiu distras la malamikon. * '''''Soldatoj''''': estas la ĉefaj armeanoj de la egipta armeo. Ili ne estas aparte fortaj en manbataloj. Ili ne havas specialajn povojn kaj ne povas marŝi sur la malalta akvo. * '''''Sklavoj''''': havas ilojn por konstrui defendoturojn kaj armilojn. Ili povas konstrui pli rapide rezignante iom da energio. * '''''Arkistoj''''': pafas sagojn, sed ili estas tre malfortaj en manbataloj. * '''''Gvardioj''''': havas longajn lancojn, per kiuj ili povas alpreni malsamajn poziciojn: por ataki, por defendi sin kaj por manbataloj. Ili estas fortegaj kontraŭ kavalierianoj sed ne povas marŝi en arbaroj. * '''''Kamelistoj''''': estas la egiptaj kamelistoj kaj estas tre fortaj sed ne povas marŝi en arbaroj. * '''''Arkisto sur kamelo''''': estas arkistoj multe pli fortaj ol la normalaj arkistoj, ĉar, estante sur ĉevalo, ili povas ĵeti la sagojn el pli malproksima pozicio. * '''''Nubiaj Arkistoj''''': estas speciala soldataro de arkistoj. Fakte iliaj sagoj povas veneni tiun, kiu estas frapita. Ili estas ankaŭ lertaj en manbataloj. * '''''[[Partoj|Parta]] Kavalerio''''': estas la egipta kavalerio. Ili havas la kapablon ĵeti sagojn ankaŭ kiam ili marŝas. Ili ne povas marŝi en arbaroj. * '''''Militĉaroj''''': estas alia egipta kavalerio. Ili fortegas en manbataloj kaj havas la avantaĝon esti tre rapida. * '''''Sacerdotoj''''': kuras la soldatojn ankaŭ kiam ili estas batalantaj. Ĉiuj tri armeoj povas varbi '''''Skoltojn kun lupo''''' kaj '''''Skulptojn kun falko''''' por eltrovi la pozicion de la soldatoj kaj el la tero kaj el la ĉielo. Cetere arkistoj, lancistoj kaj gvardioj povas supreni la ''senmovan pozicion''. En la bataleto estas eble elekti diversajn lokojn: tiel oni povas decidi, ĉu batali en printempo aŭ en vintro, en dezerto aŭ en monto. Oni povas ankaŭ elekti kontraŭ kiom da CPU ludi (ne pli ol 7) kaj elekti proprajn aliancanojn. Poste la batalo komenciĝas. La ĉefa celo estas venkobati la malamikon. == La misioj == [[Dosiero:Praetorians.jpg|220px|eta|Unu momento de la ludo.]] La milita kampanjo de la romanoj por doni la povon al Cezaro havas 20 misiojn: * La transirado de la rivero [[Saône|Arar]] * Stokoj al [[Bibracte]] * El la tutaj triboj de [[Gaŭloj|Gaŭlio]]... * Divide et impera * La senfina landlimo * Unu perdita lando inter la nebuloj * Avareco * Timo de Agloj * [[Perfido]] frosta * La infero senbridiĝas * La aŭdacanto * Reveno al domo * Elĉerpa milito * Alea iacta est * Milito inter la montoj * La ĉaso komenciĝas * La fino de la respubliko * La batalo por [[Aleksandrio]] * Amiko kaj aliancanoj * Nur alia batalo == Eksteraj ligiloj == * [http://www.praetoriansgame.com/ Oficiala TTT-ejo]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.azpoint.net/software/altro/4108/Praetorians-sito-ufficiale.asp Komentoj al la ludo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.moddb.com/games/praetorians Praetorians Mods Complex] [[Kategorio:Videoludoj]] [[Kategorio:Videoludoj aperintaj en 2003]] [[Kategorio:Strategiaj videoludoj]] t1aebvomf998fajte5mcske99g3hmog 0 335903 9391902 9283832 2026-06-04T12:21:44Z DidCORN 34571 Kompletigeto 9391902 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Volksrecht Erstausgabe.jpg|eta|dekstra|200ra|Titolpaĝo de ''Volksrecht'', iama taga gazeto de la Socialista Partio de Svislando]] La '''Socialista Partio de Svislando''' ({{Lang-de|Sozialdemokratische Partei der Schweiz}}, {{Lang-fr|Parti socialiste suisse}}, {{Lang-it|Partito socialista svizzero}}, [[romanĉa lingvo|romanĉe]] '''Partida socialdemocratica da la Svizra''', mallongigo '''[[SP]]''') estas politika partio en [[Svislando]]. Ĝi estas reprezentata per du membroj ([[Micheline Calmy-Rey]] kaj [[Moritz Leuenberger]], kiun lastan la 1-an de oktobro anstataŭos [[Simonetta Sommaruga]]) en la [[Federacia Konsilio de Svislando|Federacia Konsilio]], tio estis la svisa registaro, kaj do apartenis al la kvin registaraj partioj de Svislando. Ĝia prezidanto de 2008 al 2020 estis [[Christian Levrat]]. Ekde 2023, Samuel Bendahan ([[kantono Vaŭdo]]), Samira Marti ([[kantono Bazelo Kampara]]) estras la partion. == Politika programo == La Socialista Partio de Svislando per ĝia aktuala politiko defendas klasike maldekstrecajn [[socialdemokratio|social-demokratiajn]] poziciojn. Ĝi defendas fortan ŝtaton, kiu protektu la malfortulojn de la fortuloj, ĝi defendas bonan publikan servon, estas kontraŭ drastaj ekonomiaj liberaligoj sed por sociaj liberaligoj, por [[naturprotekto|protekto de la medio]] kaj klimato kontraŭ [[klimata ŝanĝo]], por ekstera malfermo de Svislando precipe por aliĝo al [[Eŭropa Unio]], kaj por sekurecpolitiko kiu baziĝas sur [[pacifismo]]. La kantonaj kaj lokaj sekcioj de la Socialista Partio de Svislando disponas pri vasta aŭtonomio, iliaj programoj do povas diferenciĝi de la programo de la nacia partio. Kvankam laŭ la germana nomo kaj la fakto, ke ĝi membras en la registaro, oni emas kompari la Socialisman Partion de Svislando kun la [[Socialdemokratia Partio de Germanio]] ĝi laŭ ĝia programo, politiko kaj klientaro multe pli proksimas al [[Die Linke|La Maldekstro]]. == Historio == La Socialista Partio de Svislando estis fondita la [[21-a de oktobro|21-an de oktobro]] [[1888]]. Post la unua mondmilito en la jaro [[1918]] la Socialista Partio de Svislando organizis la [[Nacia Striko (Svislando)|Nacian Strikon]], kiun la Federacia Konsilio ĉesigis post kvar tagoj per helpo de la armeo. Tamen la striko havis gravajn konsekvencojn kaj plibonigis la sorton de la laboristoj ekzemple per la enkonduko de la 48-hora laborsemajno kaj la proporcia elektorajto estis enkondukita, kio ebligis al la Socialista Partio duobligi la nombron de siaj membroj en la nacia parlamento. En la jaro [[1921]] la Socialista Partio de Svislando kontraŭis aliĝon al la [[Tria Internacio]], sed ĝi aliĝis en la jaro [[1926]] al la [[Dua Internacio]]. Per la elektoj de [[1943]] dum la [[2-a Mondmilito]] la Socialista Partio fariĝis kun 53 membroj la plej forta partio en la nacia parlamento kaj elektiĝis kun [[Ernst Nobs]] la unua socialista federacia konsilanto. Post la demisio de [[Max Weber (federacia konsilanto)|Max Weber]] en la jaro [[1953]] la Socialista Partio ĝis [[1959]] denove ne estis reprezentita en la federacia registaro. En la jaro [[1959]] estis kreita la tiel nomita ''sorĉa formulo'' de la granda koalicio, kaj ek de tiam la Socialista Partio estas reprezentata per du membroj en la Federacia Konsilio. En la lastaj jaroj la Socialista Partio pli kaj pli perdis voĉojn favore al la [[Verda Partio de Svislando]], tiel ke nuntempe ĝi estas reprezentata per malpli ol 20% de la voĉoj. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.sp-ps.ch/ Oficiala retejo de la Socialista Partio de Svislando] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Socialismaj partioj|Svislando]] [[Kategorio:Politikaj partioj de Svislando]] [[Kategorio:Politiko de Svislando]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1888]] 2tlkota1a08kqxh57tgjihrx85l4vo0 0 338622 9392551 9274708 2026-06-05T08:05:55Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9392551 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Karl Michael KOMMA''' (* [[24-an de decembro]] [[1913]] en [[Aš|Asch]]/[[Bohemujo]]) estas germana [[komponisto]] kaj muzikpublicisto. == Vivo == Karl Michael Komma studis ĉe la Germana Akademio en [[Prago]] ĉe George Szell, [[Fidelio Finke]] kaj [[Theodor Veidl]], antaŭ kiam li aŭtunon de 1934 iris al [[Heidelberg]] por studi ĉe [[Heinrich Besseler]] muziksciencon. Komma doktoriĝis en 1936 per tezo pri [[Jan Zach]] (1699-1773). Tiutempe li ankaŭ studis kompozicion ĉe [[Wolfgang Fortner]], kiu kiel dirigento engaĝiĝis por Komma ([[Donaueschingen]], unua prezentado de „Deutschen Tänze“ por arĉorkestro, 1938). Ekde 1940 ĝis 1945 Komma estris la muziklernejon en Reichenberg (Bohemujo) kaj estis premiita pro siaj atingaĵoj. Li ankaŭ elpaŝis jam en 1935 per kantato por manifestacio de la naziisma studentoligo NSDStB, komponis jubilĥoraĵon pri la anekso de Ĉeĥujo far Hitler (1938) kaj elpaŝis per pamfleto kontraŭ [[Gustav Mahler]] (1939). <ref>[[Fred K. Prieberg]] in ''Musik im NS-Staat'', 1982, und ders. in ''Macht und Musik'', 1992</ref> Profesoro Karl Michael Komma instruis ekde 1954 ĝis 1989 muzikhistorion, kontrapunkton kaj kompozicion ĉe la Muzikaltlernejo je [[Stutgarto]] kaj aktivas kiel muzikpublicisto kaj komponisto de ampleksa verkaro eĉ kiel maljunulo. == Verkoj (elekto) == * Du konĉertoj por piano kaj orkestro * Psalmkantato * Mateopasiono por akapela ĥoro * ''Lamento di Tristano'' por orkestro * Triptychon ''Christ ist erstanden'' * Lasso-Fantazio por orgeno * Te Deum por orgeno * Arĉkvarteto * Lidoj laŭ Hölderlin, Celan kaj Härtling * Hommage à Händel für Chor a cappellva * Kantato ''Die Hütte Gottes'' (1977 unuafoje prezentita de [[Oratorienchor Ulm]] direktata de Edgar Rabsch okaze de la 600-jara jubileo de la meto de fundamenta ŝtono de la [[Katedralo de Ulm]]) * Kvar pecoj por ĉambrorkestro (1987, dediĉita al Reutlinger Jugendorchester) * Elegio kaj skerco por angla korno kaj orkestro (1999, dediĉita al Rainer M. Schmid) * Tri duoj por violonĉelo kaj fagoto (1986) * ''Sapphische Strophen'' por fagoto, violoncelo kaj piano (1981, dediĉita al Friedrich Edelmann kaj Rebecca Rust) * ''Japanisch-deutsche Jahreszeiten'' 1995/96, [[Hajko]]j por fagoto, violonĉelo kaj piano * ''Tanz des Grossen Friedens'', granda konĉerto por violonĉelo, fagoto, piano kaj arĉorkestro (1993, dediĉita al Lia Imperiestra Moŝto la Imperiestro Akihito de Japanujo kaj Ŝia Imperiestra Moŝto la Imperiestrino Michiko von Japan) == Publikaĵoj == * ''Johann Zach und die tschechischen Musiker im deutschen Umbruch des 18. Jahrhunderts''. Heidelberg, Phil. Diss., 1939. - Würzburg, 1938, 124 S. (Auch beim Bärenreiter-Verlag, Kassel, als: Heidelberger Studien zur Musikwissenschaft. Band 7) * ''Das böhmische Musikantentum'' (1960) * ''Musikgeschichte in Bildern'' (1961) * ''Lieder und Gesänge nach Friedrich Hölderlin'' (1967) * Lebenserinnerungen ''Lebenswege'' (1999) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.wuerttembergische-philharmonie.de/web_/3_Mitarbeiter/Mitglieder/2006_08_03_14_48_21_Prof_Dr_KarlMichael_Komma.html Würdigung auf der Web-Site der Württembergischen Philharmonie]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Tradukitaĵo|de|Violinkonzerte (Bach)|revizio=80400590|enmetrevizio=3216197}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Komma, Karl Michael}} [[Kategorio:Germanaj komponistoj]] [[Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento]] ll27bb4t6hybp75v57frw3easwevo6f 0 338680 9392266 7996148 2026-06-04T20:26:56Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392266 wikitext text/x-wiki {{Informkesto valuto |Valuto = aruba guldeno |Ŝtato = [[Arubo]] |Subdivido = 100 cendoj |ISO-kodo = [[AWG]] |Mallongigo = Afl. |Kurzo = USD = 1,79 AWG (fikse)<br> 1 EUR = 2,5219 AWG<br> 1 AWG = 0,39652 EUR |Kurza dato = la 20-an de oktobro 2010 |Bildo ={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |Bildo-grandeco= |Bildo-priskribo= }} La '''aruba guldeno''' - ankaŭ nomata "aruba florino" - estas la nacia valuto de [[Arubo]]. Ĝi en 1986 anstataŭis la antaŭan valuton, ankaŭ nomata "aruba guldeno". Unu guldeno estas dividita je cent ''cendoj''. La internacia valuta kodo laŭ la normo [[ISO 4217]] estas [[AWG]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cbaruba.org retejo de la centra banko de Arubo] * [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Aruba-B.htm Monbileto de Arubo] ({{de}}) ({{en}}) {{ĝermo|Arubo}} {{Valutoj de Ameriko}} [[Kategorio:Monunuoj]] [[Kategorio:Arubo]] f0mc80ozd4guigle9a49qoet7gex22o 0 340483 9392561 8328145 2026-06-05T08:12:48Z Sj1mor 12103 /* Enlaces externos */ 9392561 wikitext text/x-wiki La [[Meksiko|meksika]] [[Subŝtatoj de Meksiko|federacia subŝtato]] '''[[Morelos]]''' troviĝas en la centro de la nacia teritorio kaj en ĝi ekzistas 33 komunumoj. {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=100% style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e text-align:left;clear:all; margin-left:3px; font-size:90%" |colspan=6 style="background:#black; color:white;" align=center bgcolor="black"|'''Komunumoj de Morelos''' |- | colspan="6" | [[Dosiero:Municipios de Morelos.svg|center|600px]] |-bgcolor="white" style="color:black;" | width=120 style="background:#efefef;" align=center | '''Kodnumero''' | width="200; style="background:#efefef;" align=center | '''Komunumo''' | width=200 style="background:#efefef;" align=center | '''Ĉefurbo''' | width="120; style="background:#efefef;" align=center | '''Fondiĝo''' | width="120;" style="background:#efefef;" align=center | '''Loĝantoj''' | width="120;" style="background:#efefef;" align=center | '''Teritorio (km²)''' |- | align="center" | 001 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo de Amacuzac.jpg|22px]] [[Amacuzac (komunumo)|Amacuzac]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Amacuzac]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"|[[1930]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 15.359 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 125,037 |- | align="center" | 002 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo de Atlatlahucan.jpg|22px]] [[Atlatlahucan (komunumo)|Atlatlahuacan]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Atlatlahucan]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"|[[1932]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 13.863 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 47,07 |- | align="center" | 003 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo de Axochiapan.jpg|22px]] [[Axochiapan (komunumo)|Axochiapan]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Axochiapan]] | rowspan="3" align="center" bgcolor="#f0f0f0" |[[1930]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 30.576 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 172,935 |- | align="center" | 004 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo de Ayala.jpg|22px]] [[Ayala (komunumo)|Ayala]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Ciudad Ayala]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 70.023 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 345,688 |- | align="center" | 005 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo de Coatlán del Río.jpg|22px]] [[Coatlán del Río (komunumo)]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Coatlán del Río]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 8.181 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 102,60 |- | align="center" | 006 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo de Cuautla.png|22px]] [[Cuautla (komunumo)|Cuautla]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Cuautla (Morelos)|Cuautla]] | rowspan="2" align="center" bgcolor="#f0f0f0"|[[1869]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 160.285 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 153,651 |- | align="center" | 007 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo cuernavaca.jpg|22px]] [[Cuernavaca (komunumo)|Cuernavaca]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Cuernavaca]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 349.102 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 151,20 |- | align="center" | 008 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo de Emiliano Zapata.jpg|22px]] [[Emiliano Zapata (komunumo)|Emiliano Zapata]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Emiliano Zapata (Morelos)|Emiliano Zapata]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"|[[1932]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 69.064 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 64,983 |- | align="center" | 009 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo de Huitzilac.jpg|22px]] [[Huitzilac (komunumo)|Huitzilac]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Huitzilac]] | rowspan="4" align="center" bgcolor="#f0f0f0"|[[1930]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 14.815 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 190,175 |- | align="center" | 010 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo de Jantetelco.jpg|22px]] [[Jantetelco (komunumo)|Jantetelco]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Jantetelco]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 13.811 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 165,84 |- | align="center" | 011 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Toponimia_jiutepec.jpg|15px]] [[Jiutepec (komunumo)|Jiutepec]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Jiutepec]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 181.317 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 49,236 |- | align="center" | 012 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo Jojutla.png|15px]] [[Jojutla (komunumo)|Jojutla]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Jojutla]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 51.604 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 142,633 |- | align="center" | 013 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo de Jonacatepec.jpg|22px]] [[Jonacatepec (komunumo)|Jonacatepec]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Jonacatepec]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"|[[1869]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 13.598 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 97,79 |- | align="center" | 014 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo de Mazatepec.jpg|22px]] [[Mazatepec (komunumo)|Mazatepec]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Mazatepec]] | rowspan="4" align="center" bgcolor="#f0f0f0"|[[1930]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 8.766 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 45,922 |- | align="center" | 015 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo de Miacatlán.jpg|22px]] [[Miacatlán (komunumo)|Miacatlán]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Miacatlán]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 22.691 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 233,644 |- | align="center" | 016 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo de Ocuituco.jpg|22px]] [[Ocuituco (komunumo)|Ocuituco]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Ocuituco]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 15.357 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 112 |- | align="center" | 017 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo Puente De Ixtla.jpg|22px]] [[Puente de Ixtla (komunumo)|Puente de Ixtla]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Puente de Ixtla]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 56.410 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 299,172 |- | align="center" | 018 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:TemixcO.jpg|22px]] [[Temixco (komunumo)|Temixco]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Temixco]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"|[[1933]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 98.560 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 87,689 |- | align="center" | 019 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo de Tepalcingo.jpg|22px]] [[Tepalcingo (komunumo)|Tepalcingo]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Tepalcingo]] | rowspan="3" align="center" bgcolor="#f0f0f0"|[[1930]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 23.209 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 360,05 |- | align="center" | 020 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo Tepoztlán.png|22px]] [[Tepoztlán (komunumo)|Tepoztlán]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Tepoztlán]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 36.145 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 242,646 |- | align="center" | 021 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo Tetecala.png|22px]] [[Tetecala (komunumo)|Tetecala]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Tetecala]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 6.473 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 53,259 |- | align="center" | 022 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo Tetela del Volcán.png|22px]] [[Tetela del Volcán (komunumo)|Tetela del Volcán]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Tetela del Volcán]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"|[[1938]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 17.255 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 80 |- | align="center" | 023 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo Tlalnepantla.png|22px]] [[Tlalnepantla (komunumo)|Tlalnepantla]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Tlalnepantla (Morelos)|Tlalnepantla]] | rowspan="6" align="center" bgcolor="#f0f0f0"|[[1930]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 5.884 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 124,09 |- | align="center" | 024 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Tlaltizapan toponimia.JPG|22px]] [[Tlaltizapán (komunumo)|Tlaltizapán]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Tlaltizapán]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 44.773 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 236,659 |- | align="center" | 025 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo de Tlaquiltenango.gif|22px]] [[Tlaquiltenango (komunumo)|Tlaquiltenango]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Tlaquiltenango]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 29.637 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 581,788 |- | align="center" | 026 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo Tlayacapan.png|22px]] [[Tlayacapan (komunumo)|Tlayacapan]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Tlayacapan]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 14.467 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 52,13 |- | align="center" | 027 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo Totolapan.svg|22px]] [[Totolapan (komunumo)|Totolapan]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Totolapan]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 10.012 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 67,80 |- | align="center" | 028 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo Xochitepec.png|22px]] [[Xochitepec (komunumo)|Xochitepec]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Xochitepec]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 53.368 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 89,142 |- | align="center" | 029 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Yautepec escudo.jpg|22px]] [[Yautepec (komunumo)|Yautepec]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Yautepec|Yautepec de Zaragoza]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"|[[1869]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 84.513 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 202 |- | align="center" | 030 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo Yecapixtla.svg|22px]] [[Yecapixtla (komunumo)|Yecapixtla]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Yecapixtla]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"|[[1930]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 39.859 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 170 |- | align="center" | 031 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo Zacatepec.png|22px]] [[Zacatepec (komunumo)|Zacatepec]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Zacatepec|Zacatepec de Hidalgo]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"|[[1938]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 33.527 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 28,531 |- | align="center" | 032 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo de Zacualpan.gif|22px]] [[Zacualpan de Amilpas (komunumo)|Zacualpan]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Zacualpan de Amilpas]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"|[[1930]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 7.957 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 105,90 |- | align="center" | 033 |bgcolor="#f0f0f0"|[[Dosiero:Escudo de Temoac.jpg|22px]] [[Temoac (komunumo)|Temoac]] |bgcolor="#f0f0f0"|[[Temoac]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"|[[1977]] | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 12.438 | align="center" bgcolor="#f0f0f0"| 86,66 |} == Vidu ankaŭ == * [[Morelos]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.e-local.gob.mx/wb2/ELOCAL/EMM_morelos Enciklopedio de meksikaj komunumoj: '''Morelos'''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081119042652/http://www.e-local.gob.mx/wb2/ELOCAL/EMM_morelos |date=2008-11-19 }} {{Projektoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Morelos| ]] [[Kategorio:Listoj de meksikaj komunumoj laŭ subŝtato|Morelos]] g1trojbk4tg8ryi44cvq7v4uh98xk1n 0 344359 9392541 8861373 2026-06-05T07:50:16Z Sj1mor 12103 9392541 wikitext text/x-wiki '''Koptoj''' estas indiĝene egiptaj [[kristanoj]], kutime ortodoksaj, kiuj aktuale konsistigas ĉirkaŭ 15-20% de la loĝantaro de [[Egiptio]] - la plej granda religia [[malplimulto]] de tiu lando. Dum [[koptoj]] mencias maltoleremajn okazojn de persekutado tra la tuta ilia historio, aktuale homrajtaj grupoj notis ke "kreskas religia [[maltoleremo]]", kaj intereklezia perforto kontraŭ Koptaj Kristanoj, kaj malsukceso de la egipta registaro efike prienketi konvene kaj jure persekuti la respondeculojn de tiaj maltoleremaj agadoj. *6 novembro [[1972]] Islama tumultantaro atakis kaj brulis preĝokunsido de Egiptaj Kristanaj Koptoj ĉe la Altlernejo La Sanktaj Skriboj, atako kiu antaŭis la fifamajn Ĥanka-atakojn kontraŭ la Koptoj. *Junio [[1981]] 81 Koptoj estis mortigitaj de tumultantaro de Islamanoj. Ministro de internaj aferoj Abu Paŝa kulpigis la mortojn al manko de adekvataj sekurecrimedoj pri kiu lia antaŭulo Ennabawy Ismael estus respondeca. *17 novembro 1981 Kopta pastro Maksimose Girgis estis forkaptita kaj minacita de morto se li ne kondamnis lian [[Kristanismo]]n kaj publike konvertas al [[Islamo]]. Li rifuzas kaj lia gorĝo estis tranĉita post kio oni lasis lin morti pro sangoperdo. * [[1990]] : Laboristoj kiuj riparis preĝejon estas atakitaj de islamaj aktivistoj<ref name="UNHCR">[http://www.unhcr.org/refworld/country,,,CHRON,EGY,,469f38841c,0.html UNHCR: Kronologio pri Koptoj en Egiptujo]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{en}})</ref>. * Marto 1990 Onidiroj pri fikomerco de islamanaj fraŭlinoj fare de koptoj originas du semajnojn da perfortoj en Abu Quraga; preĝejoj, komercejoj, domoj kaj vetiuriloj estas bruligitaj, kaj du kristananoj estas forkaptitaj. Estis neniu morto, ne notinda vundo<ref name="UNHCR" />. *20-22 septembro [[1991]] Islamaj tumultantoj aktivas ondon da perforto kontraŭ kristanaj preĝejoj kaj komercejoj de Imbabah, ĉirkaŭurbo de Kairo. Polico rifuzas registradon de pluraj plendoj, iuj plendistoj estante arestitaj<ref name="UNHCR" />. *11 marto [[1992]] Interpafiloj inter kristanoj kaj islamanoj kaŭzis tri mortintojn en la vilaĝo Sanbau<ref name="UNHCR" />. *4 majo 1992 Dek unu koptoj kaj du islamanoj kiuj provis preventi perforton, estis mortigitaj de islamaj tumultantoj en Sanbau<ref name="UNHCR" />. *1 novembro 1992 Dek koptoj estas vunditaj dum atako de sia buso fare de armitaj homoj<ref name="UNHCR" />. *Decembro 1992 Muslima hordo atakas koptojn en la vilaĝo Meer, en Alta Egitio, mortigante kvar koptojn, kaj tranĉante la gorĝon de kopta juvelisto, kiu rifuzis pagi monon por sia protektado<ref name="Ameen">{{Citaĵo el la reto |url=http://freecopts.net/english/index.php?option=com_content&task=view&id=1105&Itemid=9 |titolo=artikolo de Nana Ameen eldonita en “Modern Discussion” |alirdato=2011-11-03 |arkivurl=https://archive.is/20110723214438/http://freecopts.net/english/index.php?option=com_content&task=view&id=1105&Itemid=9 |arkivdato=2011-07-23 }}</ref>. *4 januaro [[1993]] Du apartaj atakoj mortigas unu kopton kaj vundas alian; preĝejo estas bruligita en Dayrut<ref name="UNHCR" />. *[[1997]] "Tri maskitaj teroristoj" eniris en la eklezion Sankta Georgo de Abu Qurgas, kaj pafmortigis ok koptojn, dum ĉiusemajna kunveno de junulgrupo. "Dum la atakantoj forflugis, ili mortpafis kristanan farmiston, kiu akvumis siajn kampojn" <ref name="Passion.p242">Murphy, Caryle, ''Passion for Islam'', p.242 ({{en}})</ref>. *13 marto 1997 Muslima hordo atakas turistan trajnon kun hispanaj turistoj, mortigante 13 kristanojn, vundante 6 aliajn, en la vilaĝo de Nakha apud Nagge Hammadi. La teroristoj pligrandigis la nombron de siaj atakoj, kaj enlarĝigis siajn celviktimojn por inkludi tiujn, kiujn ili konsideris kiel kunagantojn kun la sekurecfortoj, iniciatante atakon dum la vespero de [[Eid ul-Adha]] per aŭtomataj armiloj, kiuj mortigis kaj koptojn kaj islamanojn<ref name="Ameen"/>. *Januaro [[2000]] "Masakro de El Koseh", 21 kristanoj, el tiuj ĉi 4 infanoj, estas mortigitaj dum [[sekto|sektecaj]] protestegoj en Al Koseh. *Februaro kaj aprilo [[2001]] ''International Christian Concern'' (usona ne-registara grupo kiu zorgas pri [[homaj rajtoj]] de kristanoj) raportis, ke, en februaro 2001, muslimoj bruligis novan egiptan preĝejon, kaj domojn de 35 kristanoj, kaj ke, en aprilo 2001, egipta kristana knabino, 14-an jaraĝa, estis forkaptita, ĉar ŝiaj gepatroj supoze loĝigis homon, kiu konvertiĝis de Islamo al Kristanismo. *14 aprilo [[2006]] Kristano estas mortigita, kaj inter 5 kaj 16 aliaj estas vunditaj , kiam viro eniras en du preĝejojn, por tranĉmortigis fidelulojn<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4911346.stm ({{en}})</ref>. Manifestacioj kaj perfortoj kuntrenas morton de islamano<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4914172.stm ({{en}})</ref>. *19 aprilo [[2009]] Islamaj tumultantoj pafas kristananoj la antaŭan tagon de [[Pasko]]; du koptoj estas mortigitaj, alia estas vundita<ref name="news.bbc.co.uk">http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8007919.stm ({{en}})</ref><ref name="wataninet.com">http://www.wataninet.com/News.aspx?N=1193{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{en}})</ref>. *7 januaro [[2010]] "Masakro de [[Nag-Hamado|Nag Hammadi]]", ok kristanoj kaj unu islamano estas pafmortigitaj, dum armitaj homoj pafas tiujn, kiuj eliras el katedralo; du koptaj virinoj estas ankaŭ mortigitaj dum [[incendio]] de kristanaj domoj en la apudaj vilaĝoj<ref name="news.bbc.co.uk"/><ref name="wataninet.com"/>. *24 novembro 2010 Du koptoj estas mortigitaj de polico, dum kopta manifestacio kontraŭ malpermeso de konstruado de nova preĝejo<ref name="Obs">http://tempsreel.nouvelobs.com/actualite/monde/20110508.OBS2635/les-principaŭ-affrontements-entre-musulmans-et-coptes-en-egypte.html{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{fr}})</ref>. *1 januaro [[2011]] "[[Atenco]] de [[Aleksandrio]]", 21 kristanoj estas mortigitaj kaj preskaŭ cento da aliaj estas vundita, kiam ŝargita veturilo eksplodis vid-al-vide al preĝejo; estis tuj post la noktomezo, kiam kritanoj eliris el la preĝejo post la religia servo de la [[Novjaro]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12101748|titolo=[[BBC News]] – Egipta bombo mortigas 21-jn ĉe kopta preĝejo de [[Aleksandrio]]|alirdato=10-a de oktobro 2011|aŭtoro=Yolande Knell Fakulino pri Mezoriento|dato=1-a de januaro 2011|eldoninto=Bbc.co.uk}} ({{en}})</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.reuters.com/article/idUSTRE6BU2VR20110101|titolo=Bomb kills 21 at Egypt Church|alirdato=2011-10-10|familia nomo=Saleh|persona nomo=Yasmine|eldoninto=Reuters}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12103248|titolo=BBC News – Egipta Prezidento alvokas unuecon post bombado de preĝejo|alirdato=10-a de oktobro 2011|aŭtoro=Yolande Knell Fakulino pri Mezoriento|dato=1-a de januaro 2011|eldoninto=Bbc.co.uk}} ({{en}})</ref>. . *5 marto 2011 Perfortoj okazis inter koptoj kaj islamanoj. Perfortoj originas de [[intima rilato]] inter islamanino kaj kopto; la patro de la virino estas mortigita, ĉar li rifuzis mortigi sian filinon, kaj lavi honoron de la familio. Alfrontoj eksplodas, preĝejo estas bruligita, krom kristanaj domoj kaj komercoj estas rabitaj<ref>http://www.aina.org/news/20110304222016.htm ({{en}})</ref>. *8 marto 2011 Dek tri homoj estas mortigitaj en Kairo dum manifestacio kontraŭ incendio de la preĝejo je la antaŭa 5-a de marto<ref name="Obs" />. *7 majo 2011 Kverelo originis de klaĉoj, laŭ kiuj pluraj kristaninoj, konvertitaj al Islamo, estis supoze detenitaj kontraŭ iliaj voloj en la Sankta Maria eklezio de Imbada (norde de Kairo), kio estis falsa. Sekvas violentaj perfortoj, kiuj kaŭzas 15 mortintajn, inter ili islamanoj kaj kristanoj, kaj pli ol 55 vunditoj<ref>{{cite web|last=KIRKPATRICK|first=DAVID|title=Kolizio inter Islamanoj kaj Koptoj denove en Egiptujo|url=http://www.nytimes.com/2011/05/16/world/middleeast/16egypt.html?ref=middleeast|accessdate=la 9-a de junio 2011|newspaper=NYTimes|date=la 15-a de majo 2011}} ({{en}})</ref>. *9 oktobro 2011 Paca manifestacio protestante kontraŭ incendio de preĝejo estas violente subpremita de armeo; la ŝtata egipta televido indikas, ke "kristanoj (koptoj) atakis la armeon", ke "tri soldatoj pereis" (du tagojn poste, ĝi agnoskas ke tiu aserto ne estas vera), kaj alvokas egiptojn "defendi sian landon" kontraŭ inter-religiaj disordojn. Minimume 24 koptoj mortas, el tiuj dispremitaj de militaj veturiloj<ref name="Egypte: 23 morts lors d'une manifestation copte, couvre-feu au Caire">{{fr}} unua titolo (modifigita poste): « Perfortoj dum kopta manifestacio en Kairo, 3 soldatoj mortigitaj.» {{Citaĵo el la reto |titolo=Egiptio: 23 mortintoj dum kopta manifestacio, [[elirblokado]] en [[Kairo]] |url=http://www.liberation.fr/depeches/01012364694-egypte-violences-lors-d-une-manifestation-copte-au-caire-3-soldats-tues |eldoninto=''[[Libération]]'' |dato=10-a de oktobro 2011 |alirdato=12-a de oktobro 2011. }}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Égypte : les Coptes, martyrs à la demande du 10 octobre">{{fr}} « La ŝtata televido agnoskas, lundon vespere, ke estis neniu viktimo inter la soldatoj de l'armeo.» {{cite web |title=Egiptujo: Koptoj, "martiroj laŭ peto" |url=http://www.atlantico.fr/rdvinvite/egypte-coptes-armee-chertiens-caire-199765.html |publisher=''Atlantico'' |date=12-a de oktobro 2011 |accessdate=12-a oktobro 2011. |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-11-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111012010924/http://www.atlantico.fr/rdvinvite/egypte-coptes-armee-chertiens-caire-199765.html |arkivdato=2011-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111012010924/http://www.atlantico.fr/rdvinvite/egypte-coptes-armee-chertiens-caire-199765.html |archivedate=2011-10-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.atlantico.fr/rdvinvite/egypte-coptes-armee-chertiens-caire-199765.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-11-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111012010924/http://www.atlantico.fr/rdvinvite/egypte-coptes-armee-chertiens-caire-199765.html |arkivdato=2011-10-12 }}</ref>. *7 aprilo 2013 Ekde jarcentoj Koptoj suferas esti marĝenigitaj, per diskriminaciaj agoj, per multaj mankoj de liaj rajtoj de post kvar dek jaroj, sed ilia situacio plimalbonigis post la 25a de januaro 2010 , kiam la islamistoj atingis [[potenco]]n. Koptoj estas celitaj de ĉiutagaj [[sturmo]]j fare de fundamentistoj kaj ekstremistoj sen ajna leĝa pravigo. Iliaj preĝejoj estas bruligitaj, iliaj propraĵoj estas damaĝitaj, iliaj ekonomiaj agadoj estas sabotitaj , kaj ili estas devigataj forlasi sian landon kaj domojn krom truda [[elmigrado]]<ref>[http://www.minorityvoices.org/news.php/fr/1323/egypt-copts-exposed-to-daily-assaults-says-chairman-of-rights-group “Ĵurnalĉambro por minoritataj voĉoj”]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{en}})</ref> Sangfluo aperis marki turnopunkton en la revolucio. Polico kaj armitaj civiluloj sieĝis la sidejo de la kopta preĝejo en Kairo , Katedralo Sankta Marko, mortigante unu personon kaj vundante almenaŭ 21, tuj post funebra ceremonio pri kvar kristanoj mortigitaj en sektismaj bataloj, kiu okazis la antaŭan sabaton. Miloj da funebrantoj estis atakitaj, kiam ili provis elri el tiu plej granda egipta katedralo, devigante ilin reeniri la katedralareon, kaj komencante sieĝon, kiu daŭris la tutan posttagmezon kaj etendiĝis dum la nokto. Polico pafis larmigan gason sur la katedralmuroj, staras kiel nekonataj viroj armitaj per birdpafilo, tranĉiloj kaj benzinaj bomboj kaj grimpis apudajn konstruaĵojn por ataki tiujn amasigitajn sur la [[kirko]]tereno<ref name="guardian.co.uk">[http://www.guardian.co.uk/world/2013/apr/07/egypt-funeral-violent-clashes-dead “Egyptian Christian funeral ends in violent clashes, killing one” (''Funebra ceremonio finiĝis en perfortaj bataloj, mortigante unu'')|Eldonejo=the guardian |Dato= 7-a de aprilo 2013 19.17 BST|Lingvo=angle]</ref>. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Kontraŭkristanaj persekutoj]] [[Kategorio:Politiko de Egiptio]] [[Kategorio:Religio en Egiptio]] [[Kategorio:Kopta ortodoksa eklezio]] 8z4u5i813xd6htz0yiwhkhvlc7sw9be 0 344424 9392254 8830679 2026-06-04T20:19:07Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392254 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Arabaj Kristanoj}} {{Informkesto religia grupo | grupo = Arabaj Kristanoj | dosiero = [[Dosiero:Kahlil Gibran 1913.jpg|100x100px]] [[Dosiero:Fairuz04.jpg|100x100px]]<br />[[Dosiero:Emile Habibi.jpg|100x100px]] [[Dosiero:Amin al-Rihani.jpg|100x100px]]<br />[[Dosiero:Naderspeak.JPG|80x80px]] [[Dosiero:Michael DeBakey.jpg|80x80px]] [[Dosiero:Tony Shalhoub (1).jpg|80x80px]]<br />[[Dosiero:Nancy Ajram.jpg|100x100px]][[Dosiero:Michel Suleiman - 2009.jpg|100x100px]] | priskribo = [[Khalil Gibran]]•[[Michel Aflak]]•[[Fairuz]]•[[Emile Habibi]]•[[Amin al-Rihani]]•[[Ralph Nader]]•[[Michael E. DeBakey]]•[[Tony Shalhoub]]<br />[[Nancy Ajram]]•[[Michel Sulaiman]]•[[Tariq Aziz]] | populacio = 60.000.000 | regiono1= [[Egiptio]] | pop1 = 11.550.000 | regiono2= [[Brazilio]] | pop2 = 8.520.000 | regiono3= [[Usono]] | pop3 = 2.275.000 | regiono4= [[Sirio]] | pop4 = 2.000.000 | regiono5= [[Libano]] | pop5= 1.300.000 | regiono6= [[Eŭropa Unio]] | pop6 = 350.000 | religioj = Kristanismo: [[Katolika Grek-Melkita eklezio]], [[Greke Ortodoksa Eklezio]], [[Maronita eklezio]], [[Ĥaldea katolika Eklezio]], [[Siria Ortodoksa Eklezio]], [[Romkatolika Eklezio]], [[Protestantismo]] | sankta skribo = [[Biblio]] | lingvoj = [[Araba lingvo]] | rilataj grupoj = Asirianoj, Kaldeanoj, Sirianoj. | notoj = }} '''Kristanaj Araboj''' estas [[Kristanoj]] kiuj eble jes aŭ ne identigas sin kun la termino ''Araba''. Ĉi tiu grupigas Kristanajn popolojn kiuj povus esti de diversaj praulaj devenoj kies membroj identiĝas tial sur unu aŭ pli kialoj pri lingvo, kulturo, aŭ genealogio. La ĉefa diferenco estas tio, ke iuj Kristanaj grupoj estas de nearaba etneco, kiel [[Asirianoj]], Fenicoj kaj Kaldeanoj, kiuj estas de la [[aramea]] lingvo deveno, kaj kiu devenas de Sudokcidenta Azio. Ili ofte havas sian propran indiĝenan dialekton de la aramea lingvo, aldone al paroli la lokajn kaj naciajn Arabajn dialektojn. Ĉi tio ankaŭ koncernas la [[Koptoj]]n kiuj estas de egipta nearaba deveno, kaj kiuj ne sinidentigas kiel araboj. Grandaj nombroj kiuj sinidentigas kiel Arabajn Kristanojn estas trovitaj en Sudokcidenta Azio, precipe en [[Sirio]], [[Libano]], [[Jordanio]], [[Irako]], [[Arabaj israelanoj|Israelo]], [[Cisjordanio]] kaj Gaza Zono, dum grandaj nombroj de Arabaj Kristanoj kiuj ne sinidentigas kiel Araboj troveblas en [[Egiptio]], [[Libano]] kaj [[Irako]]. Elmigrantoj de ĉi tiuj Kristanaj komunumoj konsistigas gravan parton de la Mezorienta diasporo, kun alta loĝantarkoncentriĝoj en Ameriko, ĉefe en [[Argentino]], [[Brazilo]], [[Ĉilio]], [[Kolombio]], la [[Dominika Respubliko]], [[Ekvadoro]], [[Meksiko]], [[Peruo]], [[Trinidado kaj Tobago]], [[Usono]] kaj [[Venezuelo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Arabaj israelanoj]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Arabaj kristanoj| ]] [[Kategorio:Araba socio|Kristanoj]] [[Kategorio:Aziaj kristanoj]] fdwrem7lyirq9oa5otu20sly2d7wi59 14 346195 9392074 7377622 2026-06-04T16:14:11Z ThomasPusch 1869 9392074 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Hungaraj kordmuzikistoj|Violonĉelistoj]] [[Kategorio:Violonĉelistoj laŭ landoj‎]] rr0apmhjp73k2oh1aku8nke9zyuatdx 0 349958 9392461 9162850 2026-06-05T06:04:53Z Sj1mor 12103 9392461 wikitext text/x-wiki <!--traduko el germana vikipedio--> {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:CarolusThermen04.jpg|eta|CarolusThermen04|[[Aachen]]: Varmfonta banejo, Carolus Varmfonta banejo]] [[Dosiero:Fettquelle Baden-Baden Detailansicht.JPG|eta|''Fett''fonto en [[Baden-Baden]] Detalo, Baden-Baden apud ''Friedrichstherme'' varmfonto Frederiko) (173,2 m NN, 62,5 Gradoj Celsiaj gradoj, 0,689 Litroj po sekundo, [[Natria klorido |natria klorido]] varmfonto)]] '''Varmfonta banejo''' (ankaŭ '''termobanejo''' aŭ '''termofonta banejo''', germane ''Thermalbad'' aŭ ''Therme'') estas banejo kies [[mineralakvo]] kun natura [[akva temperaturo]] de minimume 20 celsiaj gradoj fontas el [[termofonto]]. La fonta akvo venas el la profundo de kelkaj mil metroj. La varma akvo ofte estas uzata por kuraci [[reŭmatismo]]n kaj [[alergio]]jn. == Varmfonta akvo == La varmfonta [[akvo]] enhavas ofte diversajn salojn, [[Natria klorido |natrian kloridon]], [[Hidrogena sulfido|hidrogenan sulfidon]], ofte ankaŭ [[Karbonata acido|karbonatan acidon]] kaj [[Radiaktiveco|radiaktivecojn partojn]]. == Baneja terapio == Ekde jarmiloj oni uzas aperajn naturajn varmfontojn por banaj kaj kuracaj celoj, nome [[banterapio]] (ankaŭ '''balneoterapio'''). Ekde 5 jarcentoj antaŭ kristo oni konas antikvajn varmfontajn banejojn. En la [[Eŭropa|eŭropa]] antikvo la [[Romo|romianoj]] havis faktan banan [[kulturo]]n en la grandaj varmfontaj banejoj, la [[termoj]] (latine ''thermae''). ''Thermae'' signifas varmfontajn banejojn. La varmfontaj banejoj estas ofte en banurboj kun [[kuracisto]]j kaj ankaŭ [[teatro]]j kaj [[restoracio]]j. Oni havas varmfontajn akvojn en banejo de diversaj celsiaj gradoj, salobanejon kun (ĉirkaŭ 6 % [[natria klorido]] de maro en akvo). Oni trovas ankaŭ [[Saŭno|saŭnojn]], vaporajn banejon kaj masaĝajn terapiojn. La plej granda banurbo de la mondo estas la [[Hungario|hungara]] ĉefurbo [[Budapest]] kun pli ol 120 diversaj fontoj kaj pli ol 21 publikaj banejoj. La banejoj estas parte 450 jarojn aĝaj <!--ne jam ekzistas (vidu ankaŭ al [[Varmfontaj banejoj de Budapest]])-->. Tre kona estas la varmfonta banejo en Hungario en [[Varmfonta banejo Hajdúszoboszló|Hajdúszoboszló]]. <ref>http://de.hungarospa.hu/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110219000457/http://de.hungarospa.hu/ |date=2011-02-19 }} (en 8 lingvoj)</ref> == Varmfontaj banejoj en Azio == Ankaŭ en [[Japanujo]] la varmfonta akvo havas longan tradicion, vidu en vikipedio: '''[[Onsen]]'''. == Trinka terapio == Oni ankaŭ trinkas la "sanigan akvon". Oni ofte parolas de saniga fonta aŭ de "saniga banejo". == Vidu ankaŭ == * [[Termoj]] (en la Romia Imperio) * [[Sentō]] kaj [[Onsen]] (en Japanio) * [[Banejo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.therme-thermen.de/ Listo de varmfontaj banejoj de [[Germanujo]], [[Aŭstrio]] kaj [[Eŭropo]]] [[Kategorio:Kulturo]] [[Kategorio:Akvokuracado]] [[Kategorio:Banejoj]] kv4i373fb1er1554b9ka5x3b2bv8urv 0 358075 9392483 8771792 2026-06-05T06:50:40Z Sj1mor 12103 9392483 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Long-billed Curlews courting.jpg|eta|300px|Maskla kaj ina [[Longbeka kurlo|longbekaj kurloj]], ''[[Numenius americanus]]'', dum la pariĝa ceremonio.]] '''Pariĝado''' estas la periodo de la rilato de paro kiu antaŭas ties [[fianĉiĝo]] kaj [[geedzeco]], aŭ oni certigas la rilaton. Tio validas kaj por homoj kaj por bestoj, kompreneble per diversaj karakteroj. Tiele tiu afero koncernas diversajn [[scienco]]jn kiaj [[zoologio]], [[biologio]], [[etologio]], [[antropologio]], [[psikologio]] ktp. [[Amplekso]] aŭ '''ampleksumo''' (el la latina ''amplexus'', signife "brakumi") estas tipo de [[Pariĝado|pariĝada kutimo]] montrata de kelkaj ekstere fekundiĝantaj specioj (ĉefe [[amfibioj]] kaj hufokraboj aŭ Limuledoj) en kiu masklo alprenas inon per siaj antaŭaj kruroj kiel parto de la pariĝada procezo, kaj samtempe aŭ kun ioma prokrasto, li fekundas la inajn ovojn ĉar ili estis liberigitaj el la korpo. {{Ĝermo}} [[Kategorio:Biologio]] [[Kategorio:Antropologio]] 8l2qu7cfcmicga1vmfclnhurchx2pi2 0 358412 9392404 8857982 2026-06-05T02:42:17Z Ĉielvojo 257843 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|1|0 */ 9392404 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Shiba_Inu.jpg|dekstra|250ra|eta|Ŝiba-Hundo (helbruna)]] '''Ŝiba-Hundo''' (japane: ''Siba Inu '' [ŝiba inu]) estas tipe japana [[Listo de hundrasoj|hundraso]]. Ĝi estas unu el la sep hundoj (nun vivas ses), kiujn oni oficiale agnoskis kiel japanaj naturaj trezoroj. Ŝiba-Hundo estas la plej malgranda el tiuj ĉi ses hundoj, kaj tre populara en [[Japanio]]. Ĝi konsistigas 80 % de la ses japanaj hundoj. Klasifiko laŭ FCI<ref>http://www.fci.be/</ref>: Grupo 5, Sekcio 5, N-ro 257. [[Dosiero:Shiba_czarna.jpg|dekstra|250ra|eta|Ŝiba-Hundo (nigra)]] == Origino de la nomo == En la japanlingva hunda nomo ''Siba Inu'', ''Siba'' (柴) [ŝiba] signifas arbuston aŭ ties branĉaĵon, kaj ''Inu'' (犬) signifas hundon. Sed estas ne klare kial 'arbusto' aŭ 'branĉaĵo' fariĝis la hunda nomo. Ĉefaj supozoj pri tio ĉi estas jenaj: # Tiu hundo lerte kuras inter branĉoj de [[arbustaro]] kaj helpas ĉasadon. # Ties ruĝec-bruna koloro similas al velkita branĉo. # Malnova vorto ''Siba'' signifas etaĵon. == Aspekto == Alteco estas 38-41cm pri viroj kaj 35-38cm pri inoj. Pezo estas ĉirkaŭ 10 kg pri viroj kaj 8kg pri inoj. Ĝi apartenas al la grupo de t.n. malgrandaj hundoj, sed ĝia grandeco tre proksimas al mezgrandaj hundoj, kaj eblas, ke iuj el ili havas grandecon de mezgrandaj hundoj. Ĝia tipa aspekto estas jena: mallongaj haroj, triangule starantaj oreloj, ronde supren kurbiĝanta vosto. Laŭ la koloro oni distingas ĝin en kelkaj grupoj: ruĝa (fakte ruĝec-bruna), sezama (nigra kaj ruĝa), nigra, kaj malofte vidata blanka. Sed en kiu ajn koloro tiu ĉi hundo havas blankan koloron ĉe malsupra parto. == Karaktero == Ŝiba-Hundo estas rezistema kontraŭ japana varma kaj humida klimato. Ĝi estas fidela al la mastro kaj ne intimemas al ne-konatoj. Origine oni uzis la hundon en ĉasado en montara regionoj pri ĉasi la malgrandajn bestojn. Sed nun oni havas ĝin kiel hejman hundon. La ŝiba-hundoj estas sendependaj, iutempe lasante iliajn hemojn sole. En la urboj, ĝi estas problema. Iuj povas esti timema kun la homoj nekonataj. Sed kun lia familia, la ŝiba-hundo estas tre amanta. Iutempe, ili mortiĝos la malgrandajn bestojn, kiel katoj. Ili bezonas multe da ekzercado.<ref name=":0">http://www.akc.org/dog-breeds/shiba-inu/</ref> La ŝiba-hundoj havas strangan kutimon, kiu oni nomas la ŝiba-krio. Kiam ili timas aŭ ekscitiĝas, ili krias kiel infano.<ref name=":0" /> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Hundrasoj]] cwfaaapnwn433by0nf749t1syi0qdoh 0 362219 9392670 8889120 2026-06-05T11:57:37Z Sj1mor 12103 9392670 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|priskribas la Virinan Futbalan Mondpokalon. Pri la Vira Futbala Mondpokalo vidu la artikolon [[Futbala Mondpokalo]].}} {{Informkesto premio}} {| class="infobox" style="width: 21em; font-size: 90%;" ! |- ! style="text-align: center; padding: 0.2em; background-color: #E6E8FA;" colspan="2" class="kaplinio futbalo" | '''Virina Futbala Mondpokalo''' |- |- style="vertical-align: top;" |colspan="2" align="center"|[[Dosiero:FIFA Women's World Cup 2019 Final - Alex Morgan with ball in penalty area (4).jpg|250ra]] |- style="vertical-align: top;" |'''angle'''&nbsp;|| ''FIFA Women's World Cup'' |- style="vertical-align: top;" |'''organizanto'''&nbsp;||''[[FIFA]]'' |- style="vertical-align: top;" |'''organizita'''&nbsp;||ekde [[1991]] |- style="vertical-align: top;" |'''teamoj'''&nbsp;||24 |- style="vertical-align: top;" |'''nuna ĉampiono'''&nbsp;|| {{UsonoVFB}} |- style="vertical-align: top;" |'''rekorda ĉampiono'''&nbsp;|| {{UsonoVFB}} (4-foje ĉampiono) |- style="vertical-align: top;" |'''rekorda futbalisto'''&nbsp;||plej multaj matĉoj:<br />[[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|20ra]] ''Kristine Lilly'' (30 matĉoj)<br /> plej multaj goloj:<br />[[Dosiero:Flago-de-Brazilo.svg|20ra]] ''Marta'' (17 goloj) |} La '''Virina Futbala Mondpokalo''', oficiale '''Virina Mondpokalo de [[FIFA]]''', nacilingve ekzemple [[angle]] ''FIFA Women's World Cup'', [[germane]] ''FIFA Frauen-Weltmeisterschaft'' aŭ [[hispane]] ''Copa Mundial Femenina de la FIFA'', estas [[turniro]] por naciaj teamoj de [[futbalo]]. Per ĝi ekde la jaro 1991 ĉiun kvaran jaron troviĝas la monda ĉampiona nacia teamo de virina futbalo. La evento okazas simile al la [[Futbala Mondpokalo|Vira Futbala Mondpokalo]], sed ĉiam unu jaron pli poste. La aktuala ĉampiono estas [[Usona virina nacia teamo de futbalo|Usono]]. La [[Virina Futbala Mondpokalo 2023|turniro de 2023]] okazas en [[Aŭstralio]] kaj [[Nov-Zelando]], partoprenas 32 teamoj. == Regularo == === Kvalifikiĝo === Por rajti je partopreno de la ĉampioneco, la naciaj teamoj devas sukcesi en kvalifikiga kontinenta turniro. Dum en la plej multaj kontinentaj konfederacioj de la tutmonda asocio FIFA, la koresponda kontinenta ĉampionado samtempe estas la kvalifikigo por la monda ĉampionado, la eŭropa federacio [[UEFA]] ekde la jaro 1999 organizas apartan kvalifikigan turniron (en la monda ĉampionado de 1991 kaj 1995 la koresponda eŭropa ĉampionado ankoraŭ estis la kvalifikiga turniro). La nacia teamo de la gastiganta lando aŭtomate kvalifikiĝas je partopreno de la ĉampionado pri la monda pokalo. La unuopaj kontinentaj konfederacioj laŭ la antaŭa sukceso de siaj teamoj havas malsaman nombron de partoprenorajtaj teamoj: [[Eŭropo]] laŭ la stato de la jaro 2011 havas kvin partoprenantajn naciajn teamojn, kaj [[Nordameriko]] ([[CONCACAF]]) respektive [[Azio]] ([[AFC]]) havas po 2,5 teamojn - la triarangaj teamoj de la nordamerika kaj de la azia kontinentaj ĉampionadoj matĉe komparas siajn fortojn kaj la gajnanto de la du matĉoj inter tiuj du teamoj (unu matĉo en Nordameriko, la alia en Azio) ricevas la kvinan ĉampionadan partoprenolokon de la du kontinentoj kune. [[Sudameriko]] ([[CONMEBOL]]) kaj [[Afriko]] ([[CAF]]) havas po du partoprenolokojn, kaj [[Oceanio]] ([[OFC]]) unu. === Turniro === La 15 kvalifikiĝintaj teamoj kaj la teamo de la antaŭe nomumita gastiganta lando en proksimume trisemajna turniro konkuras pri la monda pokalo kaj do pri la titolo de monda ĉampiono. En la unua parto (grupa fazo de la turniro), la teamoj plejparte hazarde dividiĝas al kvar grupoj, en kiu ĉiu teamo ludas kontraŭ ĉiu alia. La po du plej bonaj teamoj avancas al la dua parto, en kiuj komence la ok teamoj estas parigataj laŭ certaj reguloj ("kvaronfinalo"), poste la kvar venkaj teamoj ree estas parigataj ("duonfinalo") kaj la du venkaj teamoj el tio en "finalo" decidas pri la pokala titolo, do la du malvenkaj teamoj el la duonfinalo matĉe decidas pri la tria pozicio de la turniro. En la unua turnira parto venko de unuopa matĉo rezultigas tri poentojn, sama nombro da goloj en matĉo donas po 1 poenton al ĉiu el la du samfortaj teamoj. Se post ĉiuj matĉoj de la unua parto iuj teamoj havas saman poentonombron kaj maleblas decidi, kiu el ili avancos al la dua turnira parto, ekzistas pluraj kriterioj laŭ kiuj elkalkuliĝas favorata teamo. == Ĝisnunaj partoprenintaj teamoj == {| |[[Dosiero:World_cup_(women)_best_result_and_host..png|300ra|<center>plej bona rezulto de unuopaj naciaj teamoj]] |[[Dosiero:World cup (woman) appearances.png|300ra|>center>nombro da partoprenoj en la dua turnira parto]] |- ! plej bona rezulto de unuopaj naciaj teamoj ! nombro da partoprenoj en la dua turnira parto |} En la ĝis nun ok okazigitaj pokalaj turniroj partoprenis sume 36 naciaj teamoj. La sekva tabelo montras, en kiu jaro unuopa teamo unuafoje partoprenis la duan turniran parton: {| width="100%" cellpadding="5" style="border-collapse:collapse;" |- bgcolor=#EEEEEE ! [[Virina Futbala Mondpokalo 1991|1991]] | {{BraziloVFB}} | {{ĈinioVFB}} | {{DanioVFB}} | {{GermanioVFB}} |- bgcolor=#EEEEEE | &nbsp; | {{ItalioVFB}} | {{JapanioVFB}} | {{NovzelandoVFB}} | {{NiĝerioVFB}} |- bgcolor=#EEEEEE | &nbsp; | {{NorvegioVFB}} | {{SvedioVFB}} | {{TajvanoVFB}} | {{UsonoVFB}} |- bgcolor=#DDDDDD ! [[Virina Futbala Mondpokalo 1995|1995]] | {{AŭstralioVFB}} | {{AnglioVFB}} | {{KanadoVFB}} | &nbsp; |- bgcolor=#EEEEEE ! [[Virina Futbala Mondpokalo 1999|1999]] | {{GanaoVFB}} | {{MeksikoVFB}} | {{Nord-KoreioVFB}} | {{RusioVFB}} |- bgcolor=#DDDDDD ! [[Virina Futbala Mondpokalo 2003|2003]] | {{ArgentinoVFB}} | {{FrancioVFB}} | {{Sud-KoreioVFB}} | &nbsp; |- bgcolor=#EEEEEE ! [[Virina Futbala Mondpokalo 2007|2007]] | colspan="4" | ''neniuj unuafojaj partoprenintoj'' |- bgcolor=#DDDDDD ! [[Virina Futbala Mondpokalo 2011|2011]] | {{Ekvatora-GvineoVFB}} | {{KolombioVFB}} | &nbsp; | &nbsp; |- bgcolor=#EEEEEE ! [[Virina Futbala Mondpokalo 2015|2015]] | {{Ebur-BordoVFB}} | {{EkvadoroVFB}} | {{HispanioVFB}} | {{KamerunoVFB}} |- bgcolor=#EEEEEE | &nbsp; | {{KostarikoVFB}} | {{NederlandoVFB}} | {{SvislandoVFB}} | {{TajlandoVFB}} |- bgcolor=#DDDDDD ! [[Virina Piedpilkada Mondopokalo 2019|2019]] | [[Dosiero:Flag_of_Chile.svg|20ra]] [[Ĉilia virina nacia teamo de futbalo|Ĉilio]] | {{JamajkoVFB}} | [[Dosiero:Flag_of_Scotland.svg|20ra]] [[Skotlanda virina nacia teamo de futbalo|Skotlando]] | {{Sud-AfrikoVFB}} |- bgcolor=#EEEEEE ! [[Virina Futbala Mondpokalo 2023|2023]] | [[Dosiero:Flag_of_the_Philippines.svg|20ra]] [[Filipina virina nacia teamo de futbalo|Filipinoj]] | [[Dosiero:Flag_of_Haiti.svg|20ra]] [[Haitia virina nacia teamo de futbalo|Haitio]] | [[Dosiero:Flag_of_the_Republic_of_Ireland.svg|20ra]] [[Irlanda virina nacia teamo de futbalo|Irlando]] | [[Dosiero:Flag_of_Morocco.svg|20ra]] [[Maroka virina nacia teamo de futbalo|Maroko]] |- bgcolor=#EEEEEE | &nbsp; | [[Dosiero:Flag_of_Panama.svg|20ra]] [[Panama virina nacia teamo de futbalo|Panamo]] | [[Dosiero:Flag_of_Portugal.svg|20ra]] [[Portugala virina nacia teamo de futbalo|Portugalio]] | [[Dosiero:Flag_of_Vietnam.svg|20ra]] [[Vjetnama virina nacia teamo de futbalo|Vjetnamo]] | [[Dosiero:Flag_of_Zambia.svg|20ra]] [[Zambia virina nacia teamo de futbalo|Zambio]] |} == La turniroj en superrigardo == {| border="1" style="border-collapse:collapse; font-size:90%; text-align:center;" cellpadding="3" cellspacing="0" width="100%" |- bgcolor="#C1D8FF" ! rowspan="2" width="5%" |jaro ! rowspan="2" width="10%" |gastiganta lando ! width="1%" rowspan="10" bgcolor="#ffffff" | ! colspan="3" |finalo ! width="1%" rowspan="10" bgcolor="#ffffff" | ! colspan="3" |matĉo pri la 3-a pozicio |- bgcolor="#EFEFEF" ! width="15%" |ĉampiono ! width="8%" |rezulto ! width="15%" |2-a pozicio ! width="15%" |3-a pozicio ! width="8%" |rezulto ! width="15%" |4-a pozicio |- bgcolor="#F5FAFF" |[[Virina Futbala Mondpokalo 1991|1991]] |[[Ĉina Popola Respubliko|Ĉinio]] |'''{{UsonoVFB}}''' |'''2:1''' |{{NorvegioVFB}} |{{SvedioVFB}} |'''4:0''' |{{GermanioVFB}} |- bgcolor="#D0E7FF" |[[Virina Futbala Mondpokalo 1995|1995]] |[[Svedio]] |'''{{NorvegioVFB}}''' |'''2:0''' |{{GermanioVFB}} |{{UsonoVFB}} |'''2:0''' |{{ĈinioVFB}} |- bgcolor="#F5FAFF" |[[Virina Futbala Mondpokalo 1999|1999]] |[[Usono]] |'''{{UsonoVFB}}''' |'''0:0''' {{abbr|pl|post plilongigo}}<br />'''5:4''' {{abbr|pŝ|post penalŝotado}} |{{ĈinioVFB}} |{{BraziloVFB}} |'''0:0''' {{abbr|pl|post plilongigo}}<br />'''5:4''' {{abbr|pŝ|post penalŝotado}} |{{NorvegioVFB}} |- bgcolor="#D0E7FF" |[[Virina Futbala Mondpokalo 2003|2003]] |[[Usono]] |'''{{GermanioVFB}}''' |'''2:1'''<br />post "ora golo" |{{SvedioVFB}} |{{UsonoVFB}} |'''3:1''' |{{KanadoVFB}} |- bgcolor="#F5FAFF" |[[Virina Futbala Mondpokalo 2007|2007]] |[[Ĉina Popola Respubliko|Ĉinio]] |'''{{GermanioVFB}}''' |'''2:0'''<br /> |{{BraziloVFB}} |{{UsonoVFB}} |'''4:1''' |{{NorvegioVFB}} |- bgcolor="#D0E7FF" |[[Virina Futbala Mondpokalo 2011|2011]] |[[Germanio]] |'''{{JapanioVFB}}''' |'''2:2''' {{abbr|pl|post plilongigo}}<br />'''3:1''' {{abbr|pŝ|post penalŝotado}} |{{UsonoVFB}} |{{SvedioVFB}} |'''2:1''' |{{FrancioVFB}} |- bgcolor="#F5FAFF" |[[Virina Futbala Mondpokalo 2015|2015]] |[[Kanado]] |'''{{UsonoVFB}}''' |'''5:2''' |{{JapanioVFB}} |{{AnglioVFB}} |'''1:0''' {{abbr|pl|post plilongigo}} |{{GermanioVFB}} |- bgcolor="#D0E7FF" |[[Virina Futbala Mondopokalo 2019|2019]] |[[Francio]] |'''{{UsonoVFB}}''' |'''2:0''' |{{NederlandoVFB}} |{{SvedioVFB}} |'''2:1''' |{{AnglioVFB}} |} == Listo de ĉampionaj teamoj == {| class="wikitable" width="50%" |- style="background: #C1D8FF;" ! pozicio !! lando !! nombro de pokalvenkoj !! turniroj |- style="background-color: #F5FAFF;" ! 1. | {{UsonoVFB}} | align=center |3 || 1991, 1999, 2015 |- style="background-color: #D0E7FF;" ! 2. | {{GermanioVFB}} | align=center | 2 || 2003, 2007 |- style="background-color: #F5FAFF;" ! 3. | {{JapanioVFB}} | align=center |1 || 2011 |- style="background-color: #D0E7FF;" ! | {{NorvegioVFB}} | align=center | 1 || 1995 |} == "Eterna pokala tabelo" == La "Eterna pokala tabelo" estas statistika resumo de ĉiuj turniraj matŝoj. Venko de matĉo en ĝi kalkulatas tri poentojn, sama nombro da goloj post matĉo donas al ĉiu teamo po unu poenton. La jen montrata tabelo havas la staton de majo 2011: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! width="4%" | pozicio <br /> ! width="18%" | nacia teamo <br /> ! width="11%" | turniraj partoprenoj <br /> ! width="11%" | matĉoj <br /> ! width="11%" | venkoj <br /> ! width="11%" | sendecide <br /> ! width="11%" | malvenkoj <br /> ! width="11%" class="unsortable" | goloj ! width="11%" | poentoj <br /> |- ! 1. | style="text-align:left;" | {{UsonoVFB}} | 5 || 30 || 24 || 3 || 3 || 84:25 || 75 |- style="background-color:#ddeeff;" ! 2. | style="text-align:left;" | {{GermanioVFB}} | 5 || 28 || 20 || 3 || 5 || 84:27 || 63 |- ! 3. | style="text-align:left;" | {{NorvegioVFB}} | 5 || 28 || 19 || 2 || 7 || 75:36 || 59 |- style="background-color:#ddeeff;" ! 4. | style="text-align:left;" | {{ĈinioVFB}} | 5 || 24 || 13 || 5 || 6 || 48:25 || 44 |- ! 5. | style="text-align:left;" | {{SvedioVFB}} | 5 || 23 || 13 || 2 || 8 || 46:28 || 41 |- style="background-color:#ddeeff;" ! 6. | style="text-align:left;" | {{BraziloVFB}} | 5 || 22 || 12 || 3 || 7 || 46:34 || 39 |- ! 7. | style="text-align:left;" | {{KanadoVFB}} | 4 || 15 || 4 || 3 || 8 || 25:39 || 15 |- style="background-color:#ddeeff;" ! 8. | style="text-align:left;" | {{RusioVFB}} | 2 || 8 || 4 || 0 || 4 || 16:14 || 12 |- ! 9. | style="text-align:left;" | {{AnglioVFB}} | 2 || 8 || 3 || 2 || 3 || 14:15 || 11 |- style="background-color:#ddeeff;" ! 10. | style="text-align:left;" | {{JapanioVFB}} | 5 || 16 || 3 || 2 || 11 || 13:40 || 11 |- ! 11. | style="text-align:left;" | {{ItalioVFB}} | 2 || 7 || 3 || 1 || 3 || 11:8 || 10 |- style="background-color:#ddeeff;" ! 12. | style="text-align:left;" | {{Nord-KoreioVFB}} | 3 || 10 || 3 || 1 || 6 || 12:17 || 10 |- ! 13. | style="text-align:left;" | {{DanioVFB}} | 4 || 14 || 3 || 1 || 10 || 19:26 || 10 |- style="background-color:#ddeeff;" ! 14. | style="text-align:left;" | {{NiĝerioVFB}} | 5 || 16 || 2 || 2 || 12 || 14:48 || 8 |- ! 15. | style="text-align:left;" | {{AŭstralioVFB}} | 4 || 13 || 1 || 4 || 8 || 18:32 || 7 |- style="background-color:#ddeeff;" ! 16. | style="text-align:left;" | {{FrancioVFB}} | 1 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2:3 || 4 |- ! 17. | style="text-align:left;" | {{GanaoVFB}} | 3 || 9 || 1 || 1 || 7 || 6:29 || 4 |- style="background-color:#ddeeff;" ! 18. | style="text-align:left;" | {{TajvanoVFB}} | 1 || 4 || 1 || 0 || 3 || 2:15 || 3 |- ! 19. | style="text-align:left;" | {{Sud-KoreioVFB}} | 1 || 3 || 0 || 0 || 3 || 1:11 || 0 |- style="background-color:#ddeeff;" ! 20. | style="text-align:left;" | {{MeksikoVFB}} | 1 || 3 || 0 || 0 || 3 || 1:15 || 0 |- ! 21. | style="text-align:left;" | {{NovzelandoVFB}} | 2 || 6 || 0 || 0 || 6 || 1:20 || 0 |- style="background-color:#ddeeff;" ! 22. | style="text-align:left;" | {{ArgentinoVFB}} | 2 || 6 || 0 || 0 || 6 || 2:33 || 0 |} === Rekordaj turniraj partoprenantinoj === {| class="prettytable" width=70% |- !Pozicio |align=center| '''nomo''' |align=center| '''lando''' |align=center| '''matĉoj''' |align=center| '''turniraj partoprenoj''' |- |align=right|1 |Kristine Lilly |{{UsonoVFB}} |30 |5 |- |align=right|2 |Julie Foudy |{{UsonoVFB}} |24 |4 |- |align=right|3 |Joy Fawcett |{{UsonoVFB}} |23 |4 |- |align=right| |[[Mia Hamm]] |{{UsonoVFB}} |23 |4 |- |align=right|5 |Bente Nordby |{{NorvegioVFB}} |22 |4 |- | |Birgit Prinz |{{GermanioVFB}} |22 |4 |- | |Hege Riise |{{NorvegioVFB}} |22 |4 |- | |Bettina Wiegmann |{{GermanioVFB}} |22 |4 |- |align=right|9 |Sun Ŭen |{{ĈinioVFB}} |20 |4 |- |align=right|10 |Briana Scurry |{{UsonoVFB}} |19 |4 |- | colspan="5"|'''Notoj:'''<br /><references group="REK" /> |} === Rekordaj trejnistoj === {| class="prettytable" width=80% |- !Pozicio |align=center| '''nomo''' |align=center| '''lando''' |align=center| '''matĉoj''' |align=center|'''prizorgataj teamoj''' |align=center| '''turniraj partoprenoj''' |- |align=right|1 |Even Pellerud |{{NOR}} |21 |[[norvega virina nacia teamo de futbalo|Norvegio]] (12), [[kanada virina nacia teamo de futbalo|Kanado]] (9) |4 (1991, 1995, 2003, 2007) |- |align=right|2 |Marika Domanski Lyfors |{{SWE}} |14 |[[sveda virina nacia teamo de futbalo|Svedio]] (10), [[ĉina virina nacia teamo de futbalo|Ĉinio]] (4) |3 (1999, 2003, 2007) |- |align=right|3 |Gero Bisanz |{{DEU}} |12 |[[Germana virina nacia teamo de futbalo|Germanio]] |2 (1991, 1995) |- | |Tony DiCicco |{{Usono}} |12 |[[Usona virina nacia teamo de futbalo|Usono]] |2 (1995, 1999) |- | |Juanam Ma |{{CHN}} |12 |[[Ĉina virina nacia teamo de futbalo|Ĉinio]] |2 (1995, 1999) |- |align=right|6 |Tina Theune |{{DEU}} |10 |[[Germana virina nacia teamo de futbalo|Germanio]] |2 (1999, 2003) |- |align=right|7 |Keld Gantzhorn |{{DNK}} |8 |[[Dania virina nacia teamo de futbalo|Danio]] |2 (1991, 1995) |- | |Jurij Bijstricki |{{RUS}} |8 |[[Rusia virina nacia teamo de futbalo|Rusio]] |2 (1999, 2003) |- |align=right|9 |Tom Sermanni |{{AUS}} |7 |[[Aŭstralia virina nacia teamo de futbalo|Aŭstralio]] |2 (1995, 2007) |- | |Tamotsu Suzuki |{{JPN}} |7 |[[Japana virina nacia teamo de futbalo|Japanio]] |2 (1991, 1995) |- |} === Plej altaj venkoj === {| class="prettytable" width=40% |- !Platz |align=center| '''venkinto''' |align=center| '''malvenkinto''' |align=center| '''rezulto''' |align=center|'''jaro''' |align=center| '''turnira parto''' |- |align=right|1 |Germanio ||Argentino|| <center>11:0 (5:0)||2007|| unua parto |- |align=right|2 |Norvegio|| Niĝerio|| <center>8:0 (2:0)||1995||unua parto |- | |Svedio|| Japanio|| <center>8:0 (6:0)||1991||unua parto |- |align=right|4 |Usono|| Tajvano|| <center>7:0 (4:0)||1991||kvaronfinalo |- | |Norvegio||Kanado|| <center>7:0 (3:0)||1995||unua parto |- | |Ĉinio||Ganao|| <center>7:0 (3:0)||1999||unua parto |- |align=right|7 |Brazilo||Meksiko|| <center>7:1 (5:1)||1999||unua parto |- | |Usono||Niĝerio|| <center>7:1 (6:1)<ref group="S">matĉo kun plej da goloj en la unua duontempo</ref>||1999||unua parto |- | |Norvegio||Kanado|| <center>7:1 (2:1)||1999||unua parto |- | |Germanio ||Rusio|| <center>7:1 (1:0)<ref group="S"> matĉo kun plej da goloj en la dua duontempo</ref>||2003||kvaronfinalo |- | |Norvegio||Sudkoreio || <center>7:1 (4:0)||2003||unua parto |- |align=right|12 |Germanio ||Meksiko|| <center>6:0 (2:0)||1999||unua parto |- | |Japanio||Argentino|| <center>6:0 (2:0)||2003||unua parto |- | colspan="6"|'''notoj:'''<br /><references group="S" /> |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://esperanto.cri.cn/681/2009/06/25/1s98082.htm Inaŭguriĝis Virina Futbala Mondpokalo 2007 (artikolo esperantlingva de Ĉina Radio Internacia)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131029205710/http://esperanto.cri.cn/681/2009/06/25/1s98082.htm |date=2013-10-29 }} {{Virina Futbala Mondpokalo}} [[Kategorio:Virina Futbala Mondpokalo| ]] 7au7unouuh9a7canv2x8t7d027gqmqv 0 364903 9392669 9238632 2026-06-05T11:57:30Z Sj1mor 12103 9392669 wikitext text/x-wiki {{Informkesto virina nacia teamo de futbalo | nomo = Usono | bildo = United States women's national soccer team logo.svg | bilda grandeco = 100 | bilda teksto = | asocio = ''United States Soccer Federation'' <br /> Usona Futbal-Federacio | konfederacio = CONCACAF | manaĝero = Tom Sermanni | golreĝino = [[Mia Hamm]] (158) | stadiono = | kodo = | unua matĉo = oficiale {{ItalioVFB}} 1 - 0 <br /> {{Usono}} <br /> ''1985'' | plej granda gajno = {{Usono}} 12 - 0 <br /> {{MeksikoVFB}} <br /> ''1991'' | plej granda perdo = {{BraziloVFB}} 4 - 0 <br /> {{Usono}} <br /> ''2007'' | aperoj = 5 (unuafoje en 1991) | plej bona rezulto = ĉampiono <br /> [[Virina Futbala Mondpokalo 1991|1991]], [[Virina Futbala Mondpokalo 1999|1999]], [[Virina Futbala Mondpokalo 2015|2015]] kaj [[Virina Futbala Mondpokalo 2019|2019]] | turniro = Nord- kaj Mezamerika Virina Futbal-Ĉampionado | aperoj-t = 7 (unuafoje en 1991) | plej bona rezulto-t = ĉampiono <br /> 1991, 1993, 1994, 2000, 2002 kaj 2006 }} La '''usona virina nacia teamo de futbalo''' reprezentas la nordamerikan landon [[Usono]]n. La teamo estas inter la plej sukcesaj en la historio de [[virina futbalo]]. Ĝi interalie dufoje gajnis la [[Virina Futbala Mondpokalo|Virinan Futbalan Mondpokalon]] - en [[Virina Futbala Mondpokalo 1991|1991]], [[Virina Futbala Mondpokalo 1999|1999]], [[Virina Futbala Mondpokalo 2015|2015]] kaj [[Virina Futbala Mondpokalo 2019|2019]]. Tion respegulas la aldono de kvara malhelblua stelo al la oficiala teama blazono. [[dosiero:Demanding Equity (48274759786).jpg|eta|maldekstra|350ra|{{centre|la teamo en trimfa parado post ĉampioneco en la [[Virina Futbala Mondpokalo 2015]]}}]] [[dosiero:The United States Women's Soccer Team Ticker-Tape Parade New York City (19397144400).jpg|eta|maldekstra|350ra|{{centre|junaj subtenantinoj celebrantaj la ĉampionecon de 2015}}]] {{-l}} == Vidu ankaŭ == * [[Usona nacia teamo de futbalo]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo]] [[Kategorio:Virina futbalo en Usono]] [[Kategorio:Virinaj futbalteamoj]] ngyc0yyw7qvr0im8t90wt565vpukyao 0 364928 9392549 7950305 2026-06-05T08:02:00Z Sj1mor 12103 /* Ligoj kaj fonto */ 9392549 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''William Joseph „Bill“ Russo, Jr.''' (* [[25-an de junio]] [[1928]] en [[Ĉikago]], Ilinojso; † [[11-an de januaro]] [[2003]] samloke) estis usona [[ĵaz]]muzikisto ([[trombono]], [[piano]]), [[komponisto]] kaj [[aranĝo (muziko)|aranĝisto]]. Inter 1943 ĝis 1947 li lernis muzikon ĉe [[Lennie Tristano]]. Komence li luis en ensembloj de Billie Rogers kaj Clyde McCoy, antaŭ ol li fondis en 1947 la ensemblon ''Experiments in Jazz''. Inter 1950 kaj 1955 li laboris kiel trombonisto kaj aranĝisto por [[Stan Kenton]], kies sonon li tiufaze decide kunstampis, ekz. je la disko ''New Concepts of Artistry in Rhythm'' el 1952. En 1955 li laboris en Eŭropo kun propra kvinopo, all iu apartenis Hans Koller kaj [[Kurt Edelhagen]]. Ekde meze de la 1950-aj jaroj Russo pli kaj pli laboris kiel muzikinstruisto, komence ĉe ''Lenox School of Jazz'', ekde 1959 ĝis 1961 ĉe ''Manhattan School of Music''. Krome li muzikis kun lokaj grupoj, antaŭ ol li en 1958 formis grandan orkestron. Ekde la fruaj 1960-aj jaroj Russo koncentriĝis pri komponado de simfoniaj verkoj, [[opero]]j kaj [[baleto|baletmuzikoj]]. Je tio ekestis projektoj kun [[Leonard Bernstein]], Yehudi Menuhin, [[Duke Ellington]] kaj [[Dizzy Gillespie]]. Kiel komponisto li uzis la eblecojn de la [[tria fluo]] kaj uzis klasikajn teknikojn (ekz. [[kontrapunkto]]n, transprenadon de grandaj formmodeloj) kaj stilerojn de ĵazo en verkoj de klasika muziko. En 1965 li estris ĉe ''Columbia College'' je Ĉikago la ''Programon de Nuntempa Usona Muziko'', fondante je tio la ''Chicago Jazz Ensemble'', kiu ekzistis komence ĝis 1968 kaj revivis en 1991. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.jazzhouse.org/gone/lastpost2.php3?edit=1042564422 Nekrologo (anglalingva)] * [[Martin Kunzler]], Jazz-Lexikon, Bd. 2. 2002. ISBN 3-499-16513-9 Kapvorto „Bill Russo“ {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Russo, Bill}} [[Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj ĵaztrombonistoj]] [[Kategorio:Usonaj ĵazpianistoj]] [[Kategorio:Aranĝistoj]] [[Kategorio:Usonaj muzikistoj]] n1uj15spz3e93soypjq7lcy6tty21xc 9392550 9392549 2026-06-05T08:02:18Z Sj1mor 12103 9392550 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''William Joseph „Bill“ Russo, Jr.''' (* [[25-an de junio]] [[1928]] en [[Ĉikago]], Ilinojso; † [[11-an de januaro]] [[2003]] samloke) estis usona [[ĵaz]]muzikisto ([[trombono]], [[piano]]), [[komponisto]] kaj [[aranĝo (muziko)|aranĝisto]]. Inter 1943 ĝis 1947 li lernis muzikon ĉe [[Lennie Tristano]]. Komence li luis en ensembloj de Billie Rogers kaj Clyde McCoy, antaŭ ol li fondis en 1947 la ensemblon ''Experiments in Jazz''. Inter 1950 kaj 1955 li laboris kiel trombonisto kaj aranĝisto por [[Stan Kenton]], kies sonon li tiufaze decide kunstampis, ekz. je la disko ''New Concepts of Artistry in Rhythm'' el 1952. En 1955 li laboris en Eŭropo kun propra kvinopo, all iu apartenis Hans Koller kaj [[Kurt Edelhagen]]. Ekde meze de la 1950-aj jaroj Russo pli kaj pli laboris kiel muzikinstruisto, komence ĉe ''Lenox School of Jazz'', ekde 1959 ĝis 1961 ĉe ''Manhattan School of Music''. Krome li muzikis kun lokaj grupoj, antaŭ ol li en 1958 formis grandan orkestron. Ekde la fruaj 1960-aj jaroj Russo koncentriĝis pri komponado de simfoniaj verkoj, [[opero]]j kaj [[baleto|baletmuzikoj]]. Je tio ekestis projektoj kun [[Leonard Bernstein]], Yehudi Menuhin, [[Duke Ellington]] kaj [[Dizzy Gillespie]]. Kiel komponisto li uzis la eblecojn de la [[tria fluo]] kaj uzis klasikajn teknikojn (ekz. [[kontrapunkto]]n, transprenadon de grandaj formmodeloj) kaj stilerojn de ĵazo en verkoj de klasika muziko. En 1965 li estris ĉe ''Columbia College'' je Ĉikago la ''Programon de Nuntempa Usona Muziko'', fondante je tio la ''Chicago Jazz Ensemble'', kiu ekzistis komence ĝis 1968 kaj revivis en 1991. == Fontoj == * [[Martin Kunzler]], Jazz-Lexikon, Bd. 2. 2002. ISBN 3-499-16513-9 Kapvorto „Bill Russo“ == Eksteraj ligiloj == * [http://www.jazzhouse.org/gone/lastpost2.php3?edit=1042564422 Nekrologo (anglalingva)] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Russo, Bill}} [[Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj ĵaztrombonistoj]] [[Kategorio:Usonaj ĵazpianistoj]] [[Kategorio:Aranĝistoj]] [[Kategorio:Usonaj muzikistoj]] bcdjkwj14ek2zaqnvdvm3ssl3awa0ou 0 365653 9392503 9389336 2026-06-05T07:18:41Z Sj1mor 12103 ne kontinenca! 9392503 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbala turniro | nomo = Oceania Virina Futbal-Ĉampionado | aliaj_nomoj = [[angle]] OFC Women’s Nation's Cup | dosiero = <!-- Oceania Virina Futbal-Ĉampionado.svg --> | grandeco = 150px | titolo = Emblemo de la Oceania Virina Futbal-Ĉampionado | loko = | datoj = | nombro de teamoj = | ejoj = | urboj = | ĉampiono = rekorda {{NovzelandoVFB}} (4 ĉampionecoj) | ludoj = | goloj = | spektantoj = | golreĝo = | ludisto = }} La '''Oceania Virina Futbal-Ĉampionado''' - [[angle]] ''OFC Women’s Nation's Cup'' - estas la oceania kontinenta ĉampionado de virina futbalo. Ĝin ĉiun kvaran jaron okazigas la mondregiona konfederacio [[OFC]]. La turniro samtempe estas la kontinenta kvalifikigo por la [[Virina Futbala Mondpokalo]], en kiu rajtas partopreni unu nacia teamo el Oeanio. Rekorda ĉampiono estas la [[novzelanda virina nacia teamo de futbalo]], kiu gajnis la turniron kvarfoje. La [[aŭstralia virina nacia teamo de futbalo]] ekde sia membriĝo en la Azia konfederacio [[AFC]] ekde la jaro 2007 ne plu partoprenas en la oceania turniro. La tajvana virina nacia teamo de futbalo el politikaj kialoj partoprenis en 1986 kaj 1989. Pro la malmultaj naciaj teamoj en la konfeceracio, ne okazas kvalifikigaj antaŭturnioj, sed ĉiuj aliĝantaj teamoj rekte partoprenas la turniron. {{-}} == La turniroj en superrigardo== {| border="1" style="border-collapse:collapse; font-size:90%;" cellpadding="3" cellspacing="0" width="100%" |- bgcolor="#FFED69" ! rowspan="2" width="5%" |jaro ! rowspan="2" width="10%" |gastiganta lando ! colspan="3" |finalo ! colspan="3" |matĉo pri la 3-a pozicio |- bgcolor="#EFEFEF" ! width="15%" |ĉampiono ! width="10%" |rezulto ! width="15%" |2-a pozicio ! width="15%" |3-a pozicio ! width="10%" |rezulto ! width="15%" |4-a pozicio |- align="center" bgcolor="#F5FAFF" | [[1983]] | [[Novkaledonio]] | {{NovzelandoVFB}} | '''3:2''' n.V. | {{AŭstralioVFB}} | {{NCL}}<!-- br />[[Novkaledonia virina nacia teamo de futbalo|Novkaledonio]] --> | neniu matĉo pri la 3-a pozicio | {{FJI}}<!-- br />[[Fiĝia virina nacia teamo de futbalo|Fiĝioj]] --> |- align="center" bgcolor="#FFF18D" | [[1986]] | [[Novzelando]] | {{TajvanoVFB}} | '''4:1''' | {{AŭstralioVFB}} | {{NovzelandoVFB}} | '''0:0''' <br />'''3:1''' post finaj penaloj | {{NZL}}<br /> Novzelando B |- align="center" bgcolor="#F5FAFF" | [[1989]] | [[Aŭstralio]] | {{TajvanoVFB}} | '''1:0''' | {{NovzelandoVFB}} | {{AŭstralioVFB}} | neniu matĉo pri la 3-a pozicio | {{PNG}}<!-- br />[[Papuo-novgvineavirina nacia teamo de futbalo|Papuo-Novgvineo]] --> |- align="center" bgcolor="#FFF18D" | [[1991]] | [[Aŭstralio]] | {{NovzelandoVFB}} | liga sistemo | {{AŭstralioVFB}} | {{PNG}}<!-- br />[[Papuo-novgvineavirina nacia teamo de futbalo|Papuo-Novgvineo]] --> | liga sistemo | nur tri partoprenantaj teamoj |- align="center" bgcolor="#F5FAFF" | [[1994]] | [[Papuo-Novgvineo]] | {{AŭstralioVFB}} | '''2:0''' | {{NovzelandoVFB}} | {{PNG}}<!-- br />[[Papuo-novgvineavirina nacia teamo de futbalo|Papuo-Novgvineo]] --> | neniu matĉo pri la 3-a pozicio | nur tri partoprenantaj teamoj |- align="center" bgcolor="#FFF18D" | [[1998]] | [[Novzelando]] | {{AŭstralioVFB}} | '''3:1''' | {{NovzelandoVFB}} | {{PNG}}<!-- br />[[Papuo-novgvineavirina nacia teamo de futbalo|Papuo-Novgvineo]] --> | '''7:1''' | {{FJI}}<!-- br />[[Fiĝia virina nacia teamo de futbalo|Fiĝioj]] --> |- align="center" bgcolor="#F5FAFF" | [[2003]] | [[Aŭstralio]] | {{AŭstralioVFB}} | liga sistemo | {{NovzelandoVFB}} | {{PNG}}<!-- br />[[Papuo-Novgvinea virina nacia teamo de futbalo|Papuo-Novgvineo]] --> | liga sistemo | {{WSM}}<!-- br />[[Samoa virina nacia teamo de futbalo|Samoo]] --> |- align="center" bgcolor="#FFF18D" | [[2007]] | [[Papuo-Novgvineo]] | {{NovzelandoVFB}} | liga sistemo | {{PNG}}<!--br />[[Papuo-novgvineavirina nacia teamo de futbalo|Papuo-Novgvineo]] --> | {{TON}}<!--br />[[Tonga virina nacia teamo de futbalo|Tongo]] --> | liga sistemo | {{WSM}}<!-- br /> [[Samoa virina nacia teamo de futbalo|Samoo]] --> |- align="center" bgcolor="#F5FAFF" | [[2010]] | [[Novzelando]] | {{NovzelandoVFB}} | '''11:0''' | {{PNG}}<!-- br />[[Papuo-novgvinea virina nacia teamo de futbalo|Papua-Novgvineo]] --> | {{COK}}<!-- br />[[Kuk-insula virina nacia teamo de futbalo|Kuk-insuloj]] --> | '''2:0''' | {{SLB}}<!-- br />[[Salomona virina nacia teamo de futbalo|Salomonoj]] --> |} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.rsssf.com/tableso/oc-women.html turnitaj informoj en la retejo rsssf.com] [[Kategorio:Futbalo en Oceanio]] [[Kategorio:Virinaj futbalaj konkursoj]] [[Kategorio:Futbalaj konkursoj]] 199dmucuh63tf98wjw8f6fonvnvlh64 4 366080 9392115 9390869 2026-06-04T16:39:10Z Arbarulo 135469 /* N. Robert Branch */ 9392115 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosioeron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = la forigon faris LiMr je 2026-05-28 }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la bloko de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) :::{{farite}} Ĉapitro "Literaturo" kreita kaj la Kontakto-artikolo menciita tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Faru tion, se vi volas. Kiel mi skribis, mi povus ankoraŭ malforigi la antaŭan tekston kaj vi povus redakti de ĝi, se vi povas fari tion ene de semajno, sed la teksto ne estis lingve bona. Tial se vi tute nove faras tekston surbaze de la angla teksto, estas probable eĉ pli saĝa vojo fari tiel. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:02, 30 maj. 2026 (UTC) ::Okej, mi faris. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:37, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) :: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion "mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»", sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita =jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 31 maj. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) ::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus "tajlanda famulo" - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus "internacia modelo" - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado "internacia" kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera "internacia" kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu "referenco" estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi "menciindecon")??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''"looks like this page is lost"'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:11, 3 jun. 2026 (UTC) }} Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio "Indonezio" ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion "indonezianoj" ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion "indoneziaj ĵurnalistoj" nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis "okcidenta Manggarajo", estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:24, 1 jun. 2026 (UTC) == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto" aŭ "li akiris nacian gazetaron". Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao "Astoria" el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj "Astoria cosmetics Austin" aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus vastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon (se li pretas je tio) enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Ĉu vi pretus, estante anglalingvano, enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto, kiel mi proponis la 27-an de majo. La duboj, kiujn vi prave havas pri la teksto de nura uzanto Stevejobessy, ankaŭ validas por la angla vikipedio. Se vi pretas elpaŝi en la angla vikipedio en la sekvaj du tagoj, mi pretas prokrasti decidon pri la esperanta teksto de Stevejobessy ĝis post monato, do je 27 junio, sed se ne mi proponas limdatan forigon je 3 junio. Cetere intertempe ankoraŭ aldoniĝis plia aŭtomata traduko de Stevejobessy en la nederlanda vikipedio - sed tio tute ne estas argumento. La samajn asertojn kopii kvinfoje ne igas ilin pli veraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 1 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo, krom ke ni prokrastas la decidon, ĉar Arbarulo ankoraŭ enketas ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:23, 1 jun. 2026 (UTC) :::Mi ne pretas peti forigon en la angla vikipedio, ĉar la angla-vikipediaj reguloj kaj kutimoj pri forigado estas tro malsamaj de niaj. Ĉi tie mi proponis forigon pro reklameco, sed la reguloj de la angla vikipedio diras ke oni forigu reklamojn nur en la plej senesperaj okazoj (:en:WP:G11), kaj mi pensas ke ĉi tiu okazo ne estas tia. Eble ĝi ja estus forigita pro nemenciindeco, ĉar laŭ miaj impresoj la angla Vikipedio interpretas menciindecon tre strikte, sed laŭ niaj normoj ĝi certe estas menciinda. Sed se iu havas pli specifan enketon aŭ demandon, kiun anglalingvaj vikipediistoj povus helpi solvi, kaj volas ke mi transkomuniku la peton, mi pretas fari tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 4 jun. 2026 (UTC) == [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como) |kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 2 jun. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]] kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ĉiuj kvar menciataj tekstoj, kiuj ĉiuj estas same ne kredindaj kaj de sama "longtempa abuzanto" (LTA). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:21, 1 jun. 2026 (UTC) == [[Katolikismo en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Katolikismo en Finnlando |kialo = Nova finna fuŝaĵo. La redakto konsistas el tri linioj. La unua enhavas fuŝan vorton "katolikanoj". La dua povus esti interesa se estus referenco (oni ne povas scii ĉu temas pri inventaĵo. La tria estus nur anonco de io kio okazos. Ĉu estus enciklopedia informo pri kvar katolikoj en Svedio, Danio aŭ Rusio? Kiel kutime, estus ni kiu devus serĉi allingvan korespondon. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 31 maj. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 7 junio 2026 18:14 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{komento}} Prava plendo, kompreneble. Mi ankoraŭfoje investis la tempon kaj amplekse avertis la kreinton en [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet#Katolikismo en Finnlando]]. Principe, kiel mi skribis tie, mi estus por teno de la teksto de tri frazoj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}} kaj kun intervikia ligiĝo, ĉar ĝi teknike utilas por malpliigi artikolajn orfojn. Sed mi vere subtenas ke ne 200-an fojon iu ne-finna esperanta administranto faras tiun agadon por la finna kolego, kiu tute povas kaj kapablas tion fari mem: en kreo [[Lilli Earl]] de antaŭhieraŭ li ankaŭ sukcese faris intervikian ligiĝon, do pruvis ke li povas fari tion, kvankam li iam konfesis ke li ne rajtas aktive redakti ion '''en''' vikidatumoj. '''Se''' li mem postliveras tiujn antaŭkondiĉojn de komencanta teksto, mi estus por teno de la teksto, se ne, {{por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:41, 1 jun. 2026 (UTC) : Mi ĵus vidis ke li jam ekagis pro mia averto, intervikie ligis la paĝon, ampleksigis la 3 frazojn al 5 (tiam ankaŭ eblas rezigni pri ŝablono "ĝermo", eblas meti, sed ne nepre) kaj aldonis 3 bazajn referencojn. Post tiu iometa ampleksigo, kiu certe ankoraŭ ne estas la maksimume ebla ampleksigo, mi jam estas kontraŭ forigo. Kaj mi esperas ke la uzanto aplikas la averton al ĉiuj novaj paĝokreoj. Se iuj paĝoj estas mankaj, proponi forigon estas konsekvenca ago kaj povas havi pozitivajn rezultojn... Do nun, {{kontraŭ}} forigo. Dankon, Kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 1 jun. 2026 (UTC) :: Efektive, post la nunaj plibonigetoj {{kontraŭ}} forigo. Estas bone ke la teksto jam ankaŭ ne estas artikola orfo plu, kaj kun la alilingvaj tekstoj ankaŭ devus esti eble ankoraŭ trovi iun foton... Sed tio estas normala situacio por artikolo kiu nur ekestis hieraŭ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:57, 1 jun. 2026 (UTC) :::PS: Mi ĵus povis enigi 2 fotojn kaj mapon, kaj la paĝo jam ekaspektas kiel normala artikolo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:13, 1 jun. 2026 (UTC) :Ĝi povas resti. Kiel fini la debaton?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 3 jun. 2026 (UTC) == [[Karim Tabti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Karim Tabti |kialo = Pli ol forigopeton, mi havas seriozan dubon. La artikolo ŝajnas bone strukturita, sed temas pri 17-jarulo (eble ankoraŭ ne biografienda) kaj la referencoj estas nenio. Ne ekzistas korespondaĵo en itala aŭ alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 3 jun. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 10 junio 2026 9:42 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} 6nvm0kum7bkx332qvx948a2uhzf30m1 9392117 9392115 2026-06-04T16:39:39Z Arbarulo 135469 /* N. Robert Branch */ 9392117 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosioeron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = la forigon faris LiMr je 2026-05-28 }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la bloko de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) :::{{farite}} Ĉapitro "Literaturo" kreita kaj la Kontakto-artikolo menciita tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Faru tion, se vi volas. Kiel mi skribis, mi povus ankoraŭ malforigi la antaŭan tekston kaj vi povus redakti de ĝi, se vi povas fari tion ene de semajno, sed la teksto ne estis lingve bona. Tial se vi tute nove faras tekston surbaze de la angla teksto, estas probable eĉ pli saĝa vojo fari tiel. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:02, 30 maj. 2026 (UTC) ::Okej, mi faris. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:37, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) :: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion "mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»", sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita =jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 31 maj. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) ::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus "tajlanda famulo" - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus "internacia modelo" - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado "internacia" kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera "internacia" kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu "referenco" estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi "menciindecon")??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''"looks like this page is lost"'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:11, 3 jun. 2026 (UTC) }} Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio "Indonezio" ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion "indonezianoj" ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion "indoneziaj ĵurnalistoj" nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis "okcidenta Manggarajo", estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:24, 1 jun. 2026 (UTC) == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto" aŭ "li akiris nacian gazetaron". Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao "Astoria" el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj "Astoria cosmetics Austin" aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus vastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon (se li pretas je tio) enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Ĉu vi pretus, estante anglalingvano, enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto, kiel mi proponis la 27-an de majo. La duboj, kiujn vi prave havas pri la teksto de nura uzanto Stevejobessy, ankaŭ validas por la angla vikipedio. Se vi pretas elpaŝi en la angla vikipedio en la sekvaj du tagoj, mi pretas prokrasti decidon pri la esperanta teksto de Stevejobessy ĝis post monato, do je 27 junio, sed se ne mi proponas limdatan forigon je 3 junio. Cetere intertempe ankoraŭ aldoniĝis plia aŭtomata traduko de Stevejobessy en la nederlanda vikipedio - sed tio tute ne estas argumento. La samajn asertojn kopii kvinfoje ne igas ilin pli veraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 1 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo, krom ke ni prokrastas la decidon, ĉar Arbarulo ankoraŭ enketas ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:23, 1 jun. 2026 (UTC) :::Mi ne pretas peti forigon en la angla vikipedio, ĉar la angla-vikipediaj reguloj kaj kutimoj pri forigado estas tro malsamaj de niaj. Ĉi tie mi proponis forigon pro reklameco, sed la reguloj de la angla vikipedio diras ke oni forigu reklamojn nur en la plej senesperaj okazoj ([[:en:WP:G11]]), kaj mi pensas ke ĉi tiu okazo ne estas tia. Eble ĝi ja estus forigita pro nemenciindeco, ĉar laŭ miaj impresoj la angla Vikipedio interpretas menciindecon tre strikte, sed laŭ niaj normoj ĝi certe estas menciinda. Sed se iu havas pli specifan enketon aŭ demandon, kiun anglalingvaj vikipediistoj povus helpi solvi, kaj volas ke mi transkomuniku la peton, mi pretas fari tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 4 jun. 2026 (UTC) == [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como) |kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 2 jun. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]] kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ĉiuj kvar menciataj tekstoj, kiuj ĉiuj estas same ne kredindaj kaj de sama "longtempa abuzanto" (LTA). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:21, 1 jun. 2026 (UTC) == [[Katolikismo en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Katolikismo en Finnlando |kialo = Nova finna fuŝaĵo. La redakto konsistas el tri linioj. La unua enhavas fuŝan vorton "katolikanoj". La dua povus esti interesa se estus referenco (oni ne povas scii ĉu temas pri inventaĵo. La tria estus nur anonco de io kio okazos. Ĉu estus enciklopedia informo pri kvar katolikoj en Svedio, Danio aŭ Rusio? Kiel kutime, estus ni kiu devus serĉi allingvan korespondon. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 31 maj. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 7 junio 2026 18:14 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{komento}} Prava plendo, kompreneble. Mi ankoraŭfoje investis la tempon kaj amplekse avertis la kreinton en [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet#Katolikismo en Finnlando]]. Principe, kiel mi skribis tie, mi estus por teno de la teksto de tri frazoj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}} kaj kun intervikia ligiĝo, ĉar ĝi teknike utilas por malpliigi artikolajn orfojn. Sed mi vere subtenas ke ne 200-an fojon iu ne-finna esperanta administranto faras tiun agadon por la finna kolego, kiu tute povas kaj kapablas tion fari mem: en kreo [[Lilli Earl]] de antaŭhieraŭ li ankaŭ sukcese faris intervikian ligiĝon, do pruvis ke li povas fari tion, kvankam li iam konfesis ke li ne rajtas aktive redakti ion '''en''' vikidatumoj. '''Se''' li mem postliveras tiujn antaŭkondiĉojn de komencanta teksto, mi estus por teno de la teksto, se ne, {{por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:41, 1 jun. 2026 (UTC) : Mi ĵus vidis ke li jam ekagis pro mia averto, intervikie ligis la paĝon, ampleksigis la 3 frazojn al 5 (tiam ankaŭ eblas rezigni pri ŝablono "ĝermo", eblas meti, sed ne nepre) kaj aldonis 3 bazajn referencojn. Post tiu iometa ampleksigo, kiu certe ankoraŭ ne estas la maksimume ebla ampleksigo, mi jam estas kontraŭ forigo. Kaj mi esperas ke la uzanto aplikas la averton al ĉiuj novaj paĝokreoj. Se iuj paĝoj estas mankaj, proponi forigon estas konsekvenca ago kaj povas havi pozitivajn rezultojn... Do nun, {{kontraŭ}} forigo. Dankon, Kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 1 jun. 2026 (UTC) :: Efektive, post la nunaj plibonigetoj {{kontraŭ}} forigo. Estas bone ke la teksto jam ankaŭ ne estas artikola orfo plu, kaj kun la alilingvaj tekstoj ankaŭ devus esti eble ankoraŭ trovi iun foton... Sed tio estas normala situacio por artikolo kiu nur ekestis hieraŭ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:57, 1 jun. 2026 (UTC) :::PS: Mi ĵus povis enigi 2 fotojn kaj mapon, kaj la paĝo jam ekaspektas kiel normala artikolo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:13, 1 jun. 2026 (UTC) :Ĝi povas resti. Kiel fini la debaton?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 3 jun. 2026 (UTC) == [[Karim Tabti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Karim Tabti |kialo = Pli ol forigopeton, mi havas seriozan dubon. La artikolo ŝajnas bone strukturita, sed temas pri 17-jarulo (eble ankoraŭ ne biografienda) kaj la referencoj estas nenio. Ne ekzistas korespondaĵo en itala aŭ alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 3 jun. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 10 junio 2026 9:42 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} e5pylmamhglxoic63qmpdzewvtht84k 0 371288 9392274 8554733 2026-06-04T20:31:22Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9392274 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''SIPOS Árpád''' (pro. ŝipoŝ) (naskiĝis la [[1-an de novembro]] [[1843]] en [[Horgospataka]], mortis la [[9-an de februaro]] [[1901]] en [[Nagyvárad]]) estis hungara jurakademia profesoro. == Biografio == Árpád Sipos akiris jurdoktoran diplomon en [[1867]] en la [[ELTE|Reĝa Universitato de Pest]]. Li praktikis advokatecon dum tri jaroj. De [[1870]] li fariĝis jurakademia profesoro en [[Kassa]] (minadjuro), dume en [[1871]] privatprofesoro en [[Pest (urbo)]] (aŭstria juro). Inter 1873 – 1901 li estis profesoro pri aŭstria civitana juro kaj minadjuro en [[Nagyvárad]]. Li estis redaktoro de ''Nagyváradi Lapok''. == Verkoj == * ''Magyar bányajog (Nagyvárad, 1872); * ''Házassági vagyonjog'' (Nagyvárad, 1875); * ''A szénbányászat joga és a földbirtok'' (Budapeŝto, 1893); * ''A bányatörvényjavaslat bírálata'' (Budapeŝto, 1895); * ''A törvénytelen gyermek és az öröklési jog'' (Budapeŝto, 1895). == Fonto == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon] {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Sipos, A.}} [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] 1i7zt9nx7t4xux2ui6r696d71s9topy 10 375562 9392118 9018811 2026-06-04T16:42:49Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392118 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|T1}}} <!--Simboloj--> | Flug = [[Dosiero:BSicon FLUG.svg|18px|Al flughavenoj|link=]] | Pied = [[Dosiero:Pictograma andando.svg|18px|(fore)|link=]] <!--METROO--> | Met = [[Dosiero:Paris transit icons - Métro.svg|16px|ligilo=Metroo de Parizo]] | List = [[Dosiero:BSicon SUBWAY.svg|16px|ligilo=Listo de metrostacioj de Parizo]] | 0 = [[Dosiero:Circled digit 0.svg|16px|ligilo=]] | 0a = <span style="display:none">M0a</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro a.svg|16px|ligilo=Linio 12 de la metroo de Parizo]] | 0b = <span style="display:none">M0b</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro b.svg|16px|ligilo=Linio 13 de la metroo de Parizo]] | 0c = <span style="display:none">M0c</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro c.svg|16px|ligilo=Linio 14 de la metroo de Parizo]] | 1 = <span style="display:none">M01</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 1.svg|16px|ligilo=Linio 1 de la metroo de Parizo]] | 2 = <span style="display:none">M02</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 2.svg|16px|ligilo=Linio 2 de la metroo de Parizo]] | 2n = <span style="display:none">M02n</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 2n.svg|16px|ligilo=Linio 2 de la metroo de Parizo]] | 2s = <span style="display:none">M02s</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 2s.svg|16px|ligilo=Linio 6 de la metroo de Parizo]] | 3 = <span style="display:none">M03</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 3.svg|16px|ligilo=Linio 3 de la metroo de Parizo]] | 3bis = <span style="display:none">M03bis</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 3bis.svg|16px|ligilo=Linio 3bis de la metroo de Parizo]] | 4 = <span style="display:none">M04</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 4.svg|16px|ligilo=Linio 4 de la metroo de Parizo]] | 5 = <span style="display:none">M05</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 5.svg|16px|ligilo=Linio 5 de la metroo de Parizo]] | 6 = <span style="display:none">M06</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 6.svg|16px|ligilo=Linio 6 de la metroo de Parizo]] | 7 = <span style="display:none">M07</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 7.svg|16px|ligilo=Linio 7 de la metroo de Parizo]] | 7bis = <span style="display:none">M07bis</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 7bis.svg|16px|ligilo=Linio 7bis de la metroo de Parizo]] | 8 = <span style="display:none">M08</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 8.svg|16px|ligilo=Linio 8 de la metroo de Parizo]] | 9 = <span style="display:none">M09</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 9.svg|16px|ligilo=Linio 9 de la metroo de Parizo]] | 10 = <span style="display:none">M10</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 10.svg|16px|ligilo=Linio 10 de la metroo de Parizo]] | 11 = <span style="display:none">M11</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 11.svg|16px|ligilo=Linio 11 de la metroo de Parizo]] | 12 = <span style="display:none">M12</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 12.svg|16px|ligilo=Linio 12 de la metroo de Parizo]] | 13 = <span style="display:none">M13</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 13.svg|16px|ligilo=Linio 13 de la metroo de Parizo]] | 14 = <span style="display:none">M14</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 14.svg|16px|ligilo=Linio 14 de la metroo de Parizo]] |14anc = <span style="display:none">14</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 14anc.svg|16px|ligilo=Eksa linio 14 de la metroo de Parizo]] | 15 = <span style="display:none">M15</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 15.svg|16px|ligilo=Linio 15 de la metroo de Parizo]] | 16 = <span style="display:none">M16</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 16.svg|16px|ligilo=Linio 16 de la metroo de Parizo]] | 17 = <span style="display:none">M17</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 17.svg|16px|ligilo=Linio 17 de la metroo de Parizo]] | 18 = <span style="display:none">M18</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 18.svg|16px|ligilo=Linio 18 de la metroo de Parizo]] | 19 = <span style="display:none">M19</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 19.svg|16px|ligilo=Linio 19 de la metroo de Parizo]] | FUN = <span style="display:none">FUN</span>[[Dosiero:Logo Funiculaire Montmartre RATP.svg|16px|ligilo=Funikularo de Montmartre]] |CDGVAL= [[CDGVAL|{{Malgrande|{{kolora kesto|&#35;ff8040|CDGVAL|White}}}}]] |Orlyval= [[Orlyval|{{Malgrande|{{kolora kesto|&#35;7f7f7f|Orlyval|&#35;ffcf00}}}}]] |CDGExpress= [[CDG Express|{{Malgrande|{{kolora kesto|White|{{Koloro2|&#35;ff8040|CDG}} {{Koloro2|Blue|EXPRESS}}}}}}]] | MMet = <span style="display:none">Métro</span>[[Dosiero:Logo IdFM Métro.svg|32px|ligilo=Metroo de Parizo]] | M1 = <span style="display:none">Métro 1</span>[[Dosiero:IDF Métro 1 logo.svg|56px|ligilo=Linio 1 de la metroo de Parizo]] | M2 = <span style="display:none">Métro 2</span>[[Dosiero:IDF Métro 2 logo.svg|56px|ligilo=Linio 2 de la metroo de Parizo]] | M3 = <span style="display:none">Métro 3</span>[[Dosiero:IDF Métro 3 logo.svg|56px|ligilo=Linio 3 de la metroo de Parizo]] | M3bis= <span style="display:none">Métro 3bis</span>[[Dosiero:IDF Métro 3bis logo.svg|56px|ligilo=Linio 3bis de la metroo de Parizo]] | M4 = <span style="display:none">Métro 4</span>[[Dosiero:IDF Métro 4 logo.svg|56px|ligilo=Linio 4 de la metroo de Parizo]] | M5 = <span style="display:none">Métro 5</span>[[Dosiero:IDF Métro 5 logo.svg|56px|ligilo=Linio 5 de la metroo de Parizo]] | M6 = <span style="display:none">Métro 6</span>[[Dosiero:IDF Métro 6 logo.svg|56px|ligilo=Linio 6 de la metroo de Parizo]] | M7 = <span style="display:none">Métro 7</span>[[Dosiero:IDF Métro 7 logo.svg|56px|ligilo=Linio 7 de la metroo de Parizo]] | M7bis= <span style="display:none">Métro 7bis</span>[[Dosiero:IDF Métro 7bis logo.svg|56px|ligilo=Linio 7bis de la metroo de Parizo]] | M8 = <span style="display:none">Métro 8</span>[[Dosiero:IDF Métro 8 logo.svg|56px|ligilo=Linio 8 de la metroo de Parizo]] | M9 = <span style="display:none">Métro 9</span>[[Dosiero:IDF Métro 9 logo.svg|56px|ligilo=Linio 9 de la metroo de Parizo]] | M10 = <span style="display:none">Métro 10</span>[[Dosiero:IDF Métro 10 logo.svg|56px|ligilo=Linio 10 de la metroo de Parizo]] | M11 = <span style="display:none">Métro 11</span>[[Dosiero:IDF Métro 11 logo.svg|56px|ligilo=Linio 11 de la metroo de Parizo]] | M12 = <span style="display:none">Métro 12</span>[[Dosiero:IDF Métro 12 logo.svg|56px|ligilo=Linio 12 de la metroo de Parizo]] | M13 = <span style="display:none">Métro 13</span>[[Dosiero:IDF Métro 13 logo.svg|56px|ligilo=Linio 13 de la metroo de Parizo]] | M14 = <span style="display:none">Métro 14</span>[[Dosiero:IDF Métro 14 logo.svg|56px|ligilo=Linio 14 de la metroo de Parizo]] | M15 = <span style="display:none">Métro 15</span>[[Dosiero:IDF Métro 15 logo.svg|56px|ligilo=Linio 15 de la metroo de Parizo]] | M16 = <span style="display:none">Métro 16</span>[[Dosiero:IDF Métro 16 logo.svg|56px|ligilo=Linio 16 de la metroo de Parizo]] | M17 = <span style="display:none">Métro 17</span>[[Dosiero:IDF Métro 17 logo.svg|56px|ligilo=Linio 17 de la metroo de Parizo]] | M18 = <span style="display:none">Métro 18</span>[[Dosiero:IDF Métro 18 logo.svg|56px|ligilo=Linio 18 de la metroo de Parizo]] <!--TRANSILIEN--> |SNCF = [[Dosiero:Sncf-logo.svg|30px|ligilo=Société nationale des chemins de fer français]] |TGV = [[Dosiero:TGV.svg|32px|ligilo=TGV]] |Trans = [[Dosiero:Paris transit icons - Train.svg|16px|ligilo=Transilien]] |StacT = [[Dosiero:Paris logo banlieu jms.svg|16px|ligilo=Stacidomoj de Transilien]] | GCO = [[Dosiero:Paris transit icons - Train L.svg|16px|ligilo=Grande ceinture Ouest|GCO]] | H = [[Dosiero:Paris transit icons - Train H.svg|16px|ligilo=Transilien H]] | J = [[Dosiero:Paris transit icons - Train J.svg|16px|ligilo=Transilien J]] | K = [[Dosiero:Paris transit icons - Train K.svg|16px|ligilo=Transilien K]] | L = [[Dosiero:Paris transit icons - Train L.svg|16px|ligilo=Transilien L]] | N = [[Dosiero:Paris transit icons - Train N.svg|16px|ligilo=Transilien N]] | P = [[Dosiero:Paris transit icons - Train P.svg|16px|ligilo=Transilien P]] | R = [[Dosiero:Paris transit icons - Train R.svg|16px|ligilo=Transilien R]] | U = [[Dosiero:Paris transit icons - Train U.svg|16px|ligilo=Transilien U]] | V = [[Dosiero:Paris transit icons - Train V.svg|16px|ligilo=Transilien V]] |TTrans= [[Dosiero:Logo IdFM Train.svg|18px|ligilo=Transilien]] | TH = [[Dosiero:IDF Train H logo 2020.svg|36px|ligilo=Transilien H]] | TJ = [[Dosiero:IDF Train J logo 2020.svg|36px|ligilo=Transilien J]] | TK = [[Dosiero:IDF Train K logo 2020.svg|36px|ligilo=Transilien K]] | TL = [[Dosiero:IDF Train L logo 2020.svg|36px|ligilo=Transilien L]] | TN = [[Dosiero:IDF Train N logo 2020.svg|36px|ligilo=Transilien N]] | TP = [[Dosiero:IDF Train P logo 2020.svg|36px|ligilo=Transilien P]] | TR = [[Dosiero:IDF Train R logo 2020.svg|36px|ligilo=Transilien R]] | TU = [[Dosiero:IDF Train U logo 2020.svg|36px|ligilo=Transilien U]] | TER = [[Dosiero:Ter.svg|24px|ligilo=TER (trajno)]] <!--RER--> | RER = [[Dosiero:Paris transit icons - RER.svg|16px|ligilo=RER de Francilio]] | Stac = [[Dosiero:Paris logo banlieu jms.svg|16px|ligilo=Stacidomoj de RER de Francilio]] | A = [[Dosiero:Paris transit icons - RER A.svg|16px|ligilo=RER de Francilio A]] | B = [[Dosiero:Paris transit icons - RER B.svg|16px|ligilo=RER de Francilio B]] | C = [[Dosiero:Paris transit icons - RER C.svg|16px|ligilo=RER de Francilio C]] | D = [[Dosiero:Paris transit icons - RER D.svg|16px|ligilo=RER de Francilio D]] | E = [[Dosiero:Paris transit icons - RER E.svg|16px|ligilo=RER de Francilio E]] | TA = <span style="display:none">Train A</span>[[Dosiero:IDF RER A logo.svg|36px|ligilo=RER de Francilio A]] | TB = <span style="display:none">Train B</span>[[Dosiero:IDF RER B logo.svg|36px|ligilo=RER de Francilio B]] | TC = <span style="display:none">Train C</span>[[Dosiero:IDF RER C logo.svg|36px|ligilo=RER de Francilio C]] | TD = <span style="display:none">Train D</span>[[Dosiero:IDF RER D logo.svg|36px|ligilo=RER de Francilio D]] | TE = <span style="display:none">Train E</span>[[Dosiero:IDF RER E logo.svg|36px|ligilo=RER de Francilio E]] <!--Linio de Sceaux--> |Sceaux= [[Dosiero:Paris transit icons - RER S.svg|16px|ligilo=Linio de Sceaux]] <!--TRAMO--> | tram = [[Dosiero:France road sign B27b.svg|16px|Tramo|ligilo=]] | Tram = [[Dosiero:Paris transit icons - Tram.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo]] | Halt = [[Dosiero:France road sign B27b.svg|16px|ligilo=Haltejoj de Tramtransporto en Parizo]] | T1 = <span style="display:none">T01</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 1.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T1]] | T2 = <span style="display:none">T02</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 2.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T2]] | T3 = <span style="display:none">T03</span>[[Dosiero:Logo Paris tram ligne3.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T3]] | T3a = <span style="display:none">T03a</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 3a.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T3a]] | T3b = <span style="display:none">T03b</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 3b.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T3b]] | T4 = <span style="display:none">T04</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 4.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T4]] | T5 = <span style="display:none">T05</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 5.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T5]] | T6 = <span style="display:none">T06</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 6.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T6]] | T7 = <span style="display:none">T07</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 7.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T7]] | T8 = <span style="display:none">T08</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 8.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T8]] | T9 = <span style="display:none">T09</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 9.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T9]] | T10 = <span style="display:none">T10</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 10.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T10]] | T11 = <span style="display:none">T11</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 11.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T11]] | T12 = <span style="display:none">T12</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 12.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T12]] | T13 = <span style="display:none">T13</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 13.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T13]] | T14 = <span style="display:none">T14</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 14.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T14]] |TTram = [[Dosiero:Logo IdFM Tram.svg|18px|ligilo=Tramtransporto en Parizo]] | TT1 = <span style="display:none">Linio T1</span>[[Dosiero:IDF Tram 1 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T1]] | TT2 = <span style="display:none">Linio T2</span>[[Dosiero:IDF Tram 2 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T2]] | TT3a = <span style="display:none">Linio T3a</span>[[Dosiero:IDF Tram 3a logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T3a]] | TT3b = <span style="display:none">Linio T3b</span>[[Dosiero:IDF Tram 3b logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T3b]] | TT4 = <span style="display:none">Linio T4</span>[[Dosiero:IDF Tram 4 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T4]] | TT5 = <span style="display:none">Linio T5</span>[[Dosiero:IDF Tram 5 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T5]] | TT6 = <span style="display:none">Linio T6</span>[[Dosiero:IDF Tram 6 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T6]] | TT7 = <span style="display:none">Linio T7</span>[[Dosiero:IDF Tram 7 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T7]] | TT8 = <span style="display:none">Linio T8</span>[[Dosiero:IDF Tram 8 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T8]] | TT9 = <span style="display:none">Linio T9</span>[[Dosiero:IDF Tram 9 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T9]] | TT10 = <span style="display:none">Linio T10</span>[[Dosiero:IDF Tram 10 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T10]] | TT11 = <span style="display:none">Linio T11</span>[[Dosiero:IDF Tram 11 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T11]] | TT12 = <span style="display:none">Linio T12</span>[[Dosiero:IDF Tram 12 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T12]] | TT13 = <span style="display:none">Linio T13</span>[[Dosiero:IDF Tram 13 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T13]] <!--TELFERO--> | TF = [[Dosiero:Paris transit icons - Câble.svg|16px|Telfero de Francilio|ligilo=<!--Telfero de Francilio-->]] | C1 = [[Dosiero:Paris transit icons - Câble 1.svg|16px|Câble 1|ligilo=Câble 1 (Telfero de Francilio)]] <!--BUSO--> | bus = [[Dosiero:Bus-logo.svg|16px|Buso|ligilo=]] | Bus = [[Dosiero:Bus-logo.svg|16px|Buso de Transilien|ligilo=]] | BUS = [[Dosiero:Paris transit icons - Bus.svg|16px|ligilo=Busoj de RATP]] | TaD = [[Dosiero:Logo TàD IDFM.svg|48px|TàD IdF Mobilités|ligilo=Transport à la Demande Île-de-France Mobilités]]<!--Alvokbuso--> | Tvm = [[Dosiero:LogoTvm.png|28px|ligilo=Trans-Val-de-Marne]] | 393 = [[dosiero:Logo 393.svg|26px|ligilo=Buso de RATP 393]] |Orlybus = [[Orlybus|{{Malgrande|{{kolora kesto|&#35;ed1b2a|Orlybus|White}}}}]] |Roissybus=[[Roissybus|{{Malgrande|{{kolora kesto|&#35;ed1b2a|Roissybus|White}}}}]] | PC = [[Buso PC|{{Malgrande|{{kolora kesto|&#35;0055c8|PC|White}}}}]] | BBUS = [[Dosiero:Paris transit icons - Bus.svg|32px|ligilo=Busoj de RATP]] | B393 = [[dosiero:IDF Bus RATP 393 logo.svg|56px|ligilo=Buso de RATP 393]] | BTvm = [[Dosiero:IDF Bus TVM logo.svg|72px|ligilo=Trans-Val-de-Marne]] <!--NOCTILIEN--> | Noc = [[Dosiero:Paris logo noctilien jms.svg|16px|ligilo=Noctilien]] <!--KOLOROJ--> <!--METROO (fonto: Commons Template Paris transit icons)--> | kMet = &#35;00aa91<!--{{laŭlinia kolorŝanĝo|top|&#35;00aa91 50%, &#35;66cdaa 50%}}--> | k0 = &#35;000000 | k1 = &#35;ffce00 | k2 = &#35;0064b0 | k3 = &#35;9f9825 | k3bis = &#35;98d4e2 | k4 = &#35;c04191 | k5 = &#35;f28e42 | k6 = &#35;83c491 | k7 = &#35;f3a4ba | k7bis = &#35;83c491 | k8 = &#35;ceadd2 | k9 = &#35;d5c900 | k10 = &#35;e3b32a | k11 = &#35;8d5e2a | k12 = &#35;00814f | k13 = &#35;98d4e2 | k14 = &#35;662483 | k14anc = &#35;8d5e2a <!--&#35;32cd32--> | k15 = &#35;b90845 | k16 = &#35;f3a4ba | k17 = &#35;d5c900 | k18 = &#35;00a88f | k19 = &#35;d3d3d3<!--neoficiala--> | kbis = &#35;8fc31f<!--Franca Vikio--> |kCDGVAL = &#35;ff8040 |kOrlyval= &#35;7f7f7f |korlyval= &#35;ffcf00 |kFun = &#35;622282 |kfun = &#35;ffffff | kmet = &#35;66cdaa; border:2px solid &#35;f0f0f0<!--dua nomo--> | K0 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;000000 | K1 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;ffce00 | K2 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;0064b0 | K3 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;9f9825 | K3bis = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;98d4e2 | K4 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;c04191 | K5 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;f28e42 | K6 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;83c491 | K7 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;f3a4ba | K7bis = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;83c491 | K8 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;ceadd2 | K9 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;d5c900 | K10 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;e3b32a | K11 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;8d5e2a | K12 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;00814f | K13 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;98d4e2 | K14 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;662483 | K14anc = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;8d5e2a | K15 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;b90845 | K16 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;f3a4ba | K17 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;d5c900 | K18 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;00a88f | K19 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;d3d3d3<!--neoficiala--> | Kbis = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;8fc31f<!--Franca Vikio--> |KCDGVAL = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;ff8040 |KOrlyval= &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;7f7f7f <!--RER (fonto: Commons Template Paris transit icons)--> | kA = &#35;e3051c | kB = &#35;5291ce | kC = &#35;ffce00 | kD = &#35;00814f | kE = &#35;c04191 | KA = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;e3051c | KB = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;5291ce | KC = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;ffce00 | KD = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;00814f | KE = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;c04191 <!--Linio de Sceaux--> |kSceaux = &#35;25303b |kS_RATP = &#35;a52a2a |kS_SNCF = &#35;808000 |KSceaux = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;25303b <!--Transilien (fonto: Commons Template Paris transit icons)--> | kTrans = &#35;5bc0f7<!--{{laŭlinia kolorŝanĝo|top|&#35;5bc0f7 50%, &#35;6cd0f8 50%}}--><!--por stacidomoj de Transilien inkluzive de RER--> | kH = &#35;8d5e2a | kJ = &#35;d5c900 | kK = &#35;9f9825 | kL = &#35;ceadd2 | kN = &#35;00a88f | kP = &#35;f28e42 | kp = &#35;848484<!--Franca Vikio--> | kR = &#35;f3a4ba | kU = &#35;b90845 | kV = &#35;9F9825 | ktrans = &#35;6cd0f8; border:2px solid &#35;f0f0f0<!--dua nomo--> | KH = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;8d5e2a | KJ = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;d5c900 | KK = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;9f9825 | KL = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;ceadd2 | KN = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;00a88f | KP = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;f28e42 | KR = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;f3a4ba | KU = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;b90845 | KV = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;9F9825 <!--BUSO--> |kOrlybus = &#35;ed1b2a |kRoissybus= &#35;ed1b2a | kTvm = &#35;006cb8 | ktvm = &#35;ffcd02 | k393 = &#35;87d3df | kPC = &#35;0055c8 |KOrlybus = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;ed1b2a |KRoissybus= &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;ed1b2a | KTvm = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;006cb8 | K393 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;87d3df | KPC = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;0055c8 <!--TRAMO (fonto: Commons Template Paris transit icons)--> | kTram = &#35;c0c0c0<!--{{laŭlinia kolorŝanĝo|top|&#35;c0c0c0 50%, &#35;f0dcd2 50%}}--><!--propra, neoficiala koloro--> | kT1 = &#35;0064b0 | kT2 = &#35;c04191 | kT3a = &#35;f28e42 | kT3b = &#35;00814f | kT4 = &#35;e3b32a | kT5 = &#35;662483 | kT6 = &#35;e3051c | kT7 = &#35;8d5e2a | kT8 = &#35;9f9825 | kT9 = &#35;5291ce | kT10 = &#35;9f9825 | kT11 = &#35;f28e42 | kT12 = &#35;b90845 | kT13 = &#35;8d5e2a | kT14 = &#35;00a88f | ktram = &#35;f0dcd2; border:2px solid &#35;f0f0f0<!--dua nomo--> | KT1 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;0064b0 | KT2 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;c04191 | KT3a = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;f28e42 | KT3b = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;00814f | KT4 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;e3b32a | KT5 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;662483 | KT6 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;e3051c | KT7 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;8d5e2a | KT8 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;9f9825 | KT9 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;5291ce | KT10 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;9f9825 | KT11 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;f28e42 | KT12 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;b90845 | KT13 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;8d5e2a | KT14 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;00a88f <!--TELFERO--> | kC1 = &#35;5291ce <!--TWITTER--> <!--TWITTER RER--> | TwiA = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/RER_A|X]] | TwiB = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/RERB|X]] | TwiC = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/RERC_SNCF|X]] | TwiD = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/RERD_SNCF|X]] | TwiE = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/RERE_T4_SNCF|X]] <!--TWITTER Transilien--> | TwiH = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/LigneH_SNCF|X]] | TwiJ = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/LigneJ_SNCF|X]] | TwiK = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/lignek_sncf|X]] | TwiL = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/LigneL_SNCF|X]] | TwiN = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/LignesNetU_SNCF|X]] | TwiP = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/LigneP_SNCF|X]] | TwiR = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/LigneR_SNCF|X]] | TwiU = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/LignesNetU_SNCF|X]] <!--TWITTER Metroo--> | Twi1 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne1_RATP|X]] | Twi2 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne2_RATP|X]] | Twi3 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne3_RATP|X]] | Twi4 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne4_RATP|X]] | Twi5 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne5_RATP|X]] | Twi6 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne6_RATP|X]] | Twi7 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne7_RATP|X]] | Twi8 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne8_RATP|X]] | Twi9 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne9_RATP|X]] | Twi10= [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne10_RATP|X]] | Twi11= [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne11_RATP|X]] | Twi12= [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne12_RATP|X]] | Twi13= [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne13_RATP|X]] | Twi14= [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne14_RATP|X]] <!--TWITTER Tramo--> | TwiT1 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/T1_RATP|X]] | TwiT2 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/T2_RATP|X]] | TwiT3a= [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/T3a_RATP|X]] | TwiT3b= [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/T3b_RATP|X]] | TwiT4 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/RERE_T4_SNCF|X]] | TwiT5 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/T5_RATP|X]] | TwiT6 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/T6_RATP|X]] | TwiT7 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/T7_RATP|X]] | TwiT8 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/T8_RATP|X]] | TwiT9 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/T9_IDFmobilites|X]] | TwiT11= [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Tram11Express|X]] | TwiT13= [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/T13_IDFM|X]] | TwiT14= [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Tram14Express|X]] |#default=&nbsp; }}</includeonly><noinclude>{{dok}} {{DEFAŬLTORDIGO:{{PAGENAME}}}} [[Kategorio:Ŝablono:Pariza metroo]] [[Kategorio:Ŝablono:Simbolo]] </noinclude> 0znn1ah8u165c85u12gvt28hgvu3w6y 9392119 9392118 2026-06-04T16:43:48Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392119 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|T1}}} <!--Simboloj--> | Flug = [[Dosiero:BSicon FLUG.svg|18px|Al flughavenoj|link=]] | Pied = [[Dosiero:Pictograma andando.svg|18px|(fore)|link=]] <!--METROO--> | Met = [[Dosiero:Paris transit icons - Métro.svg|16px|ligilo=Metroo de Parizo]] | List = [[Dosiero:BSicon SUBWAY.svg|16px|ligilo=Listo de metrostacioj de Parizo]] | 0 = [[Dosiero:Circled digit 0.svg|16px|ligilo=]] | 0a = <span style="display:none">M0a</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro a.svg|16px|ligilo=Linio 12 de la metroo de Parizo]] | 0b = <span style="display:none">M0b</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro b.svg|16px|ligilo=Linio 13 de la metroo de Parizo]] | 0c = <span style="display:none">M0c</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro c.svg|16px|ligilo=Linio 14 de la metroo de Parizo]] | 1 = <span style="display:none">M01</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 1.svg|16px|ligilo=Linio 1 de la metroo de Parizo]] | 2 = <span style="display:none">M02</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 2.svg|16px|ligilo=Linio 2 de la metroo de Parizo]] | 2n = <span style="display:none">M02n</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 2n.svg|16px|ligilo=Linio 2 de la metroo de Parizo]] | 2s = <span style="display:none">M02s</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 2s.svg|16px|ligilo=Linio 6 de la metroo de Parizo]] | 3 = <span style="display:none">M03</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 3.svg|16px|ligilo=Linio 3 de la metroo de Parizo]] | 3bis = <span style="display:none">M03bis</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 3bis.svg|16px|ligilo=Linio 3bis de la metroo de Parizo]] | 4 = <span style="display:none">M04</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 4.svg|16px|ligilo=Linio 4 de la metroo de Parizo]] | 5 = <span style="display:none">M05</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 5.svg|16px|ligilo=Linio 5 de la metroo de Parizo]] | 6 = <span style="display:none">M06</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 6.svg|16px|ligilo=Linio 6 de la metroo de Parizo]] | 7 = <span style="display:none">M07</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 7.svg|16px|ligilo=Linio 7 de la metroo de Parizo]] | 7bis = <span style="display:none">M07bis</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 7bis.svg|16px|ligilo=Linio 7bis de la metroo de Parizo]] | 8 = <span style="display:none">M08</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 8.svg|16px|ligilo=Linio 8 de la metroo de Parizo]] | 9 = <span style="display:none">M09</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 9.svg|16px|ligilo=Linio 9 de la metroo de Parizo]] | 10 = <span style="display:none">M10</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 10.svg|16px|ligilo=Linio 10 de la metroo de Parizo]] | 11 = <span style="display:none">M11</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 11.svg|16px|ligilo=Linio 11 de la metroo de Parizo]] | 12 = <span style="display:none">M12</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 12.svg|16px|ligilo=Linio 12 de la metroo de Parizo]] | 13 = <span style="display:none">M13</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 13.svg|16px|ligilo=Linio 13 de la metroo de Parizo]] | 14 = <span style="display:none">M14</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 14.svg|16px|ligilo=Linio 14 de la metroo de Parizo]] |14anc = <span style="display:none">14</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 14anc.svg|16px|ligilo=Eksa linio 14 de la metroo de Parizo]] | 15 = <span style="display:none">M15</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 15.svg|16px|ligilo=Linio 15 de la metroo de Parizo]] | 16 = <span style="display:none">M16</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 16.svg|16px|ligilo=Linio 16 de la metroo de Parizo]] | 17 = <span style="display:none">M17</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 17.svg|16px|ligilo=Linio 17 de la metroo de Parizo]] | 18 = <span style="display:none">M18</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 18.svg|16px|ligilo=Linio 18 de la metroo de Parizo]] | 19 = <span style="display:none">M19</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Métro 19.svg|16px|ligilo=Linio 19 de la metroo de Parizo]] | FUN = <span style="display:none">FUN</span>[[Dosiero:Logo Funiculaire Montmartre RATP.svg|16px|ligilo=Funikularo de Montmartre]] |CDGVAL= [[CDGVAL|{{Malgrande|{{kolora kesto|&#35;ff8040|CDGVAL|White}}}}]] |Orlyval= [[Orlyval|{{Malgrande|{{kolora kesto|&#35;7f7f7f|Orlyval|&#35;ffcf00}}}}]] |CDGExpress= [[CDG Express|{{Malgrande|{{kolora kesto|White|{{Koloro2|&#35;ff8040|CDG}} {{Koloro2|Blue|EXPRESS}}}}}}]] | MMet = <span style="display:none">Métro</span>[[Dosiero:Logo IdFM Métro.svg|32px|ligilo=Metroo de Parizo]] | M1 = <span style="display:none">Métro 1</span>[[Dosiero:IDF Métro 1 logo.svg|56px|ligilo=Linio 1 de la metroo de Parizo]] | M2 = <span style="display:none">Métro 2</span>[[Dosiero:IDF Métro 2 logo.svg|56px|ligilo=Linio 2 de la metroo de Parizo]] | M3 = <span style="display:none">Métro 3</span>[[Dosiero:IDF Métro 3 logo.svg|56px|ligilo=Linio 3 de la metroo de Parizo]] | M3bis= <span style="display:none">Métro 3bis</span>[[Dosiero:IDF Métro 3bis logo.svg|56px|ligilo=Linio 3bis de la metroo de Parizo]] | M4 = <span style="display:none">Métro 4</span>[[Dosiero:IDF Métro 4 logo.svg|56px|ligilo=Linio 4 de la metroo de Parizo]] | M5 = <span style="display:none">Métro 5</span>[[Dosiero:IDF Métro 5 logo.svg|56px|ligilo=Linio 5 de la metroo de Parizo]] | M6 = <span style="display:none">Métro 6</span>[[Dosiero:IDF Métro 6 logo.svg|56px|ligilo=Linio 6 de la metroo de Parizo]] | M7 = <span style="display:none">Métro 7</span>[[Dosiero:IDF Métro 7 logo.svg|56px|ligilo=Linio 7 de la metroo de Parizo]] | M7bis= <span style="display:none">Métro 7bis</span>[[Dosiero:IDF Métro 7bis logo.svg|56px|ligilo=Linio 7bis de la metroo de Parizo]] | M8 = <span style="display:none">Métro 8</span>[[Dosiero:IDF Métro 8 logo.svg|56px|ligilo=Linio 8 de la metroo de Parizo]] | M9 = <span style="display:none">Métro 9</span>[[Dosiero:IDF Métro 9 logo.svg|56px|ligilo=Linio 9 de la metroo de Parizo]] | M10 = <span style="display:none">Métro 10</span>[[Dosiero:IDF Métro 10 logo.svg|56px|ligilo=Linio 10 de la metroo de Parizo]] | M11 = <span style="display:none">Métro 11</span>[[Dosiero:IDF Métro 11 logo.svg|56px|ligilo=Linio 11 de la metroo de Parizo]] | M12 = <span style="display:none">Métro 12</span>[[Dosiero:IDF Métro 12 logo.svg|56px|ligilo=Linio 12 de la metroo de Parizo]] | M13 = <span style="display:none">Métro 13</span>[[Dosiero:IDF Métro 13 logo.svg|56px|ligilo=Linio 13 de la metroo de Parizo]] | M14 = <span style="display:none">Métro 14</span>[[Dosiero:IDF Métro 14 logo.svg|56px|ligilo=Linio 14 de la metroo de Parizo]] | M15 = <span style="display:none">Métro 15</span>[[Dosiero:IDF Métro 15 logo.svg|56px|ligilo=Linio 15 de la metroo de Parizo]] | M16 = <span style="display:none">Métro 16</span>[[Dosiero:IDF Métro 16 logo.svg|56px|ligilo=Linio 16 de la metroo de Parizo]] | M17 = <span style="display:none">Métro 17</span>[[Dosiero:IDF Métro 17 logo.svg|56px|ligilo=Linio 17 de la metroo de Parizo]] | M18 = <span style="display:none">Métro 18</span>[[Dosiero:IDF Métro 18 logo.svg|56px|ligilo=Linio 18 de la metroo de Parizo]] <!--TRANSILIEN--> |SNCF = [[Dosiero:LOGO SNCF GROUPE CMJN.jpg|30px|ligilo=Société nationale des chemins de fer français]] |TGV = [[Dosiero:TGV.svg|32px|ligilo=TGV]] |Trans = [[Dosiero:Paris transit icons - Train.svg|16px|ligilo=Transilien]] |StacT = [[Dosiero:Paris logo banlieu jms.svg|16px|ligilo=Stacidomoj de Transilien]] | GCO = [[Dosiero:Paris transit icons - Train L.svg|16px|ligilo=Grande ceinture Ouest|GCO]] | H = [[Dosiero:Paris transit icons - Train H.svg|16px|ligilo=Transilien H]] | J = [[Dosiero:Paris transit icons - Train J.svg|16px|ligilo=Transilien J]] | K = [[Dosiero:Paris transit icons - Train K.svg|16px|ligilo=Transilien K]] | L = [[Dosiero:Paris transit icons - Train L.svg|16px|ligilo=Transilien L]] | N = [[Dosiero:Paris transit icons - Train N.svg|16px|ligilo=Transilien N]] | P = [[Dosiero:Paris transit icons - Train P.svg|16px|ligilo=Transilien P]] | R = [[Dosiero:Paris transit icons - Train R.svg|16px|ligilo=Transilien R]] | U = [[Dosiero:Paris transit icons - Train U.svg|16px|ligilo=Transilien U]] | V = [[Dosiero:Paris transit icons - Train V.svg|16px|ligilo=Transilien V]] |TTrans= [[Dosiero:Logo IdFM Train.svg|18px|ligilo=Transilien]] | TH = [[Dosiero:IDF Train H logo 2020.svg|36px|ligilo=Transilien H]] | TJ = [[Dosiero:IDF Train J logo 2020.svg|36px|ligilo=Transilien J]] | TK = [[Dosiero:IDF Train K logo 2020.svg|36px|ligilo=Transilien K]] | TL = [[Dosiero:IDF Train L logo 2020.svg|36px|ligilo=Transilien L]] | TN = [[Dosiero:IDF Train N logo 2020.svg|36px|ligilo=Transilien N]] | TP = [[Dosiero:IDF Train P logo 2020.svg|36px|ligilo=Transilien P]] | TR = [[Dosiero:IDF Train R logo 2020.svg|36px|ligilo=Transilien R]] | TU = [[Dosiero:IDF Train U logo 2020.svg|36px|ligilo=Transilien U]] | TER = [[Dosiero:Ter.svg|24px|ligilo=TER (trajno)]] <!--RER--> | RER = [[Dosiero:Paris transit icons - RER.svg|16px|ligilo=RER de Francilio]] | Stac = [[Dosiero:Paris logo banlieu jms.svg|16px|ligilo=Stacidomoj de RER de Francilio]] | A = [[Dosiero:Paris transit icons - RER A.svg|16px|ligilo=RER de Francilio A]] | B = [[Dosiero:Paris transit icons - RER B.svg|16px|ligilo=RER de Francilio B]] | C = [[Dosiero:Paris transit icons - RER C.svg|16px|ligilo=RER de Francilio C]] | D = [[Dosiero:Paris transit icons - RER D.svg|16px|ligilo=RER de Francilio D]] | E = [[Dosiero:Paris transit icons - RER E.svg|16px|ligilo=RER de Francilio E]] | TA = <span style="display:none">Train A</span>[[Dosiero:IDF RER A logo.svg|36px|ligilo=RER de Francilio A]] | TB = <span style="display:none">Train B</span>[[Dosiero:IDF RER B logo.svg|36px|ligilo=RER de Francilio B]] | TC = <span style="display:none">Train C</span>[[Dosiero:IDF RER C logo.svg|36px|ligilo=RER de Francilio C]] | TD = <span style="display:none">Train D</span>[[Dosiero:IDF RER D logo.svg|36px|ligilo=RER de Francilio D]] | TE = <span style="display:none">Train E</span>[[Dosiero:IDF RER E logo.svg|36px|ligilo=RER de Francilio E]] <!--Linio de Sceaux--> |Sceaux= [[Dosiero:Paris transit icons - RER S.svg|16px|ligilo=Linio de Sceaux]] <!--TRAMO--> | tram = [[Dosiero:France road sign B27b.svg|16px|Tramo|ligilo=]] | Tram = [[Dosiero:Paris transit icons - Tram.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo]] | Halt = [[Dosiero:France road sign B27b.svg|16px|ligilo=Haltejoj de Tramtransporto en Parizo]] | T1 = <span style="display:none">T01</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 1.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T1]] | T2 = <span style="display:none">T02</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 2.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T2]] | T3 = <span style="display:none">T03</span>[[Dosiero:Logo Paris tram ligne3.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T3]] | T3a = <span style="display:none">T03a</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 3a.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T3a]] | T3b = <span style="display:none">T03b</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 3b.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T3b]] | T4 = <span style="display:none">T04</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 4.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T4]] | T5 = <span style="display:none">T05</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 5.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T5]] | T6 = <span style="display:none">T06</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 6.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T6]] | T7 = <span style="display:none">T07</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 7.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T7]] | T8 = <span style="display:none">T08</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 8.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T8]] | T9 = <span style="display:none">T09</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 9.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T9]] | T10 = <span style="display:none">T10</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 10.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T10]] | T11 = <span style="display:none">T11</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 11.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T11]] | T12 = <span style="display:none">T12</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 12.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T12]] | T13 = <span style="display:none">T13</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 13.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T13]] | T14 = <span style="display:none">T14</span>[[Dosiero:Paris transit icons - Tram 14.svg|16px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T14]] |TTram = [[Dosiero:Logo IdFM Tram.svg|18px|ligilo=Tramtransporto en Parizo]] | TT1 = <span style="display:none">Linio T1</span>[[Dosiero:IDF Tram 1 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T1]] | TT2 = <span style="display:none">Linio T2</span>[[Dosiero:IDF Tram 2 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T2]] | TT3a = <span style="display:none">Linio T3a</span>[[Dosiero:IDF Tram 3a logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T3a]] | TT3b = <span style="display:none">Linio T3b</span>[[Dosiero:IDF Tram 3b logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T3b]] | TT4 = <span style="display:none">Linio T4</span>[[Dosiero:IDF Tram 4 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T4]] | TT5 = <span style="display:none">Linio T5</span>[[Dosiero:IDF Tram 5 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T5]] | TT6 = <span style="display:none">Linio T6</span>[[Dosiero:IDF Tram 6 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T6]] | TT7 = <span style="display:none">Linio T7</span>[[Dosiero:IDF Tram 7 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T7]] | TT8 = <span style="display:none">Linio T8</span>[[Dosiero:IDF Tram 8 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T8]] | TT9 = <span style="display:none">Linio T9</span>[[Dosiero:IDF Tram 9 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T9]] | TT10 = <span style="display:none">Linio T10</span>[[Dosiero:IDF Tram 10 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T10]] | TT11 = <span style="display:none">Linio T11</span>[[Dosiero:IDF Tram 11 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T11]] | TT12 = <span style="display:none">Linio T12</span>[[Dosiero:IDF Tram 12 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T12]] | TT13 = <span style="display:none">Linio T13</span>[[Dosiero:IDF Tram 13 logo.svg|36px|ligilo=Tramtransporto en Parizo T13]] <!--TELFERO--> | TF = [[Dosiero:Paris transit icons - Câble.svg|16px|Telfero de Francilio|ligilo=<!--Telfero de Francilio-->]] | C1 = [[Dosiero:Paris transit icons - Câble 1.svg|16px|Câble 1|ligilo=Câble 1 (Telfero de Francilio)]] <!--BUSO--> | bus = [[Dosiero:Bus-logo.svg|16px|Buso|ligilo=]] | Bus = [[Dosiero:Bus-logo.svg|16px|Buso de Transilien|ligilo=]] | BUS = [[Dosiero:Paris transit icons - Bus.svg|16px|ligilo=Busoj de RATP]] | TaD = [[Dosiero:Logo TàD IDFM.svg|48px|TàD IdF Mobilités|ligilo=Transport à la Demande Île-de-France Mobilités]]<!--Alvokbuso--> | Tvm = [[Dosiero:LogoTvm.png|28px|ligilo=Trans-Val-de-Marne]] | 393 = [[dosiero:Logo 393.svg|26px|ligilo=Buso de RATP 393]] |Orlybus = [[Orlybus|{{Malgrande|{{kolora kesto|&#35;ed1b2a|Orlybus|White}}}}]] |Roissybus=[[Roissybus|{{Malgrande|{{kolora kesto|&#35;ed1b2a|Roissybus|White}}}}]] | PC = [[Buso PC|{{Malgrande|{{kolora kesto|&#35;0055c8|PC|White}}}}]] | BBUS = [[Dosiero:Paris transit icons - Bus.svg|32px|ligilo=Busoj de RATP]] | B393 = [[dosiero:IDF Bus RATP 393 logo.svg|56px|ligilo=Buso de RATP 393]] | BTvm = [[Dosiero:IDF Bus TVM logo.svg|72px|ligilo=Trans-Val-de-Marne]] <!--NOCTILIEN--> | Noc = [[Dosiero:Paris logo noctilien jms.svg|16px|ligilo=Noctilien]] <!--KOLOROJ--> <!--METROO (fonto: Commons Template Paris transit icons)--> | kMet = &#35;00aa91<!--{{laŭlinia kolorŝanĝo|top|&#35;00aa91 50%, &#35;66cdaa 50%}}--> | k0 = &#35;000000 | k1 = &#35;ffce00 | k2 = &#35;0064b0 | k3 = &#35;9f9825 | k3bis = &#35;98d4e2 | k4 = &#35;c04191 | k5 = &#35;f28e42 | k6 = &#35;83c491 | k7 = &#35;f3a4ba | k7bis = &#35;83c491 | k8 = &#35;ceadd2 | k9 = &#35;d5c900 | k10 = &#35;e3b32a | k11 = &#35;8d5e2a | k12 = &#35;00814f | k13 = &#35;98d4e2 | k14 = &#35;662483 | k14anc = &#35;8d5e2a <!--&#35;32cd32--> | k15 = &#35;b90845 | k16 = &#35;f3a4ba | k17 = &#35;d5c900 | k18 = &#35;00a88f | k19 = &#35;d3d3d3<!--neoficiala--> | kbis = &#35;8fc31f<!--Franca Vikio--> |kCDGVAL = &#35;ff8040 |kOrlyval= &#35;7f7f7f |korlyval= &#35;ffcf00 |kFun = &#35;622282 |kfun = &#35;ffffff | kmet = &#35;66cdaa; border:2px solid &#35;f0f0f0<!--dua nomo--> | K0 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;000000 | K1 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;ffce00 | K2 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;0064b0 | K3 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;9f9825 | K3bis = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;98d4e2 | K4 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;c04191 | K5 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;f28e42 | K6 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;83c491 | K7 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;f3a4ba | K7bis = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;83c491 | K8 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;ceadd2 | K9 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;d5c900 | K10 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;e3b32a | K11 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;8d5e2a | K12 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;00814f | K13 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;98d4e2 | K14 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;662483 | K14anc = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;8d5e2a | K15 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;b90845 | K16 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;f3a4ba | K17 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;d5c900 | K18 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;00a88f | K19 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;d3d3d3<!--neoficiala--> | Kbis = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;8fc31f<!--Franca Vikio--> |KCDGVAL = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;ff8040 |KOrlyval= &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;7f7f7f <!--RER (fonto: Commons Template Paris transit icons)--> | kA = &#35;e3051c | kB = &#35;5291ce | kC = &#35;ffce00 | kD = &#35;00814f | kE = &#35;c04191 | KA = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;e3051c | KB = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;5291ce | KC = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;ffce00 | KD = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;00814f | KE = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;c04191 <!--Linio de Sceaux--> |kSceaux = &#35;25303b |kS_RATP = &#35;a52a2a |kS_SNCF = &#35;808000 |KSceaux = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;25303b <!--Transilien (fonto: Commons Template Paris transit icons)--> | kTrans = &#35;5bc0f7<!--{{laŭlinia kolorŝanĝo|top|&#35;5bc0f7 50%, &#35;6cd0f8 50%}}--><!--por stacidomoj de Transilien inkluzive de RER--> | kH = &#35;8d5e2a | kJ = &#35;d5c900 | kK = &#35;9f9825 | kL = &#35;ceadd2 | kN = &#35;00a88f | kP = &#35;f28e42 | kp = &#35;848484<!--Franca Vikio--> | kR = &#35;f3a4ba | kU = &#35;b90845 | kV = &#35;9F9825 | ktrans = &#35;6cd0f8; border:2px solid &#35;f0f0f0<!--dua nomo--> | KH = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;8d5e2a | KJ = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;d5c900 | KK = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;9f9825 | KL = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;ceadd2 | KN = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;00a88f | KP = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;f28e42 | KR = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;f3a4ba | KU = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;b90845 | KV = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;9F9825 <!--BUSO--> |kOrlybus = &#35;ed1b2a |kRoissybus= &#35;ed1b2a | kTvm = &#35;006cb8 | ktvm = &#35;ffcd02 | k393 = &#35;87d3df | kPC = &#35;0055c8 |KOrlybus = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;ed1b2a |KRoissybus= &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;ed1b2a | KTvm = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;006cb8 | K393 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;87d3df | KPC = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;0055c8 <!--TRAMO (fonto: Commons Template Paris transit icons)--> | kTram = &#35;c0c0c0<!--{{laŭlinia kolorŝanĝo|top|&#35;c0c0c0 50%, &#35;f0dcd2 50%}}--><!--propra, neoficiala koloro--> | kT1 = &#35;0064b0 | kT2 = &#35;c04191 | kT3a = &#35;f28e42 | kT3b = &#35;00814f | kT4 = &#35;e3b32a | kT5 = &#35;662483 | kT6 = &#35;e3051c | kT7 = &#35;8d5e2a | kT8 = &#35;9f9825 | kT9 = &#35;5291ce | kT10 = &#35;9f9825 | kT11 = &#35;f28e42 | kT12 = &#35;b90845 | kT13 = &#35;8d5e2a | kT14 = &#35;00a88f | ktram = &#35;f0dcd2; border:2px solid &#35;f0f0f0<!--dua nomo--> | KT1 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;0064b0 | KT2 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;c04191 | KT3a = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;f28e42 | KT3b = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;00814f | KT4 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;e3b32a | KT5 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;662483 | KT6 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;e3051c | KT7 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;8d5e2a | KT8 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;9f9825 | KT9 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;5291ce | KT10 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;9f9825 | KT11 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;f28e42 | KT12 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;b90845 | KT13 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;8d5e2a | KT14 = &#35;f0f0f0; border:2px solid &#35;00a88f <!--TELFERO--> | kC1 = &#35;5291ce <!--TWITTER--> <!--TWITTER RER--> | TwiA = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/RER_A|X]] | TwiB = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/RERB|X]] | TwiC = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/RERC_SNCF|X]] | TwiD = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/RERD_SNCF|X]] | TwiE = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/RERE_T4_SNCF|X]] <!--TWITTER Transilien--> | TwiH = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/LigneH_SNCF|X]] | TwiJ = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/LigneJ_SNCF|X]] | TwiK = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/lignek_sncf|X]] | TwiL = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/LigneL_SNCF|X]] | TwiN = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/LignesNetU_SNCF|X]] | TwiP = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/LigneP_SNCF|X]] | TwiR = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/LigneR_SNCF|X]] | TwiU = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/LignesNetU_SNCF|X]] <!--TWITTER Metroo--> | Twi1 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne1_RATP|X]] | Twi2 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne2_RATP|X]] | Twi3 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne3_RATP|X]] | Twi4 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne4_RATP|X]] | Twi5 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne5_RATP|X]] | Twi6 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne6_RATP|X]] | Twi7 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne7_RATP|X]] | Twi8 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne8_RATP|X]] | Twi9 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne9_RATP|X]] | Twi10= [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne10_RATP|X]] | Twi11= [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne11_RATP|X]] | Twi12= [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne12_RATP|X]] | Twi13= [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne13_RATP|X]] | Twi14= [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Ligne14_RATP|X]] <!--TWITTER Tramo--> | TwiT1 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/T1_RATP|X]] | TwiT2 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/T2_RATP|X]] | TwiT3a= [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/T3a_RATP|X]] | TwiT3b= [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/T3b_RATP|X]] | TwiT4 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/RERE_T4_SNCF|X]] | TwiT5 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/T5_RATP|X]] | TwiT6 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/T6_RATP|X]] | TwiT7 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/T7_RATP|X]] | TwiT8 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/T8_RATP|X]] | TwiT9 = [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/T9_IDFmobilites|X]] | TwiT11= [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Tram11Express|X]] | TwiT13= [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/T13_IDFM|X]] | TwiT14= [[Dosiero:X logo 2023.svg|14px|ligilo=https://x.com/Tram14Express|X]] |#default=&nbsp; }}</includeonly><noinclude>{{dok}} {{DEFAŬLTORDIGO:{{PAGENAME}}}} [[Kategorio:Ŝablono:Pariza metroo]] [[Kategorio:Ŝablono:Simbolo]] </noinclude> 76hmr7m57vqlgmgpg071uzsedo25386 0 379893 9392126 8422086 2026-06-04T16:51:02Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392126 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto|partio=[[Laborpartio de Albanio]] (1961–1991)<br />[[Socialista Partio de Albanio]] (1991–2011)|ofico2=[[Dosiero:State Emblem of the People's Republic of Albania.svg|50ra]] Prezidanto de la Prezidanteco de la Albana Popola Asembleo|ĝis3=[[4-a de majo]] [[1991]]|ĝis2=[[30-a de aprilo]] [[1991]]|ĝis=[[3-a de aprilo]] [[1992]]|de3=[[13-a de aprilo]] [[1985]]|de2=[[22-a de novembro]] [[1982]]|de=[[30-a de aprilo]] [[1991]]|ofico3=Unua sekretario de la Laborpartio de Albanio|ofico=[[Dosiero:Coat of arms of Albania.svg|40ra]] 1-a Prezidanto de Albanio|infanoj=Zana Alia<br />Besa Alia<br /> Arben Alia|antaŭulo3=[[Enver Hoxha]]|antaŭulo2=[[Haxhi Lleshi]]|antaŭulo=Li mem kiel Prezidanto de la Prezidanteco de la Popola Asembleo|sekvanto3=Fino de [[Albana Socialisma Popola Respubliko]]|sekvanto2=Li mem kiel prezidanto|sekvanto=[[ Sali Berisha]]|edzino=Semiramis Xhuvani|dosiero=}} '''Ramiz Alia''' (n. en [[Shkodër]], [[Albanio]], la [[18-an de oktobro]] [[1925]] – m. en [[Tirano]], [[Albanio]], la [[7-an de oktobro]] [[2011]]) estis albana politikisto, prezidanto de la lando inter 1985 kaj 1992. Altranga gvidanto de la [[Laborpartio de Albanio|Partio de la Laboro de Albanio]], iĝis membro de la Politburoo kaj sekretario de la Centra Komitato. En 1985 estis elektita prezidanto de la Popola Asembleo ([[Parlamento]]) kaj Ŝtatestro. Je la morto de [[Enver Hoĝa]] en 1985, li sukcedis lin kiel la ĝenerala sekretario de la Partio, kaj konsekvence li iĝis la pleja gvidanto de Albanio. Malgraŭ lia aserto en la mortomaĝo de Ĥoĝo ke ''Albanio ĉiam estos forta, ĉiam ruĝa kiel vi deziris, kamarado Enver'', li entreprenis aron da reformoj kiuj finis per la privatigo de la ekonomio kaj la alvoko por plurpartiaj balotoj en 1991. Post la venko de la [[Socialista Partio de Albanio]] (refondiĝo de la antikva komunisma reganta partio) li estis elektita Prezidento de la Respubliko, sed rezignis en 1992 post ĝenerala striko. Samjare li estis arestita kaj akuzita je [[genocido]] kaj krimoj kontraŭ la homaro, restante en malliberejo ĝis 1997. Li mortis la 7-an de oktobro 2011 pro pulma malsano en malsanulejo de [[Tirano]], [[Albanio]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Alia, Ramiz}} [[Kategorio:Prezidantoj de Albanio]] 88op8738v1lk5esawz77av7mngyey5q 0 382662 9392556 9100416 2026-06-05T08:11:38Z Sj1mor 12103 /* Enlaces externos */ 9392556 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = Yuncler | mapo = | flago = Bandera de Yuncler.svg | blazono = Escudo de Yuncler.svg | blazono-larĝeco = 80px | lando = {{Hispanio}} | regiono = [[Kastilio-Manĉo]] | provinco = [[Provinco Toledo|Toledo]] | titolo de administra unuo1 = Komarko | administra unuo1 = [[La Sagra]] | regiono-ISO = ES | areo = 18 | loĝ = 3376 | jaro = 2010 | dens = 187.56 | pk = | estro = Luis Miguel Martín Ruiz | TTTejo = [http://www.yuncler.com/ www.yuncler.com] }} [[Dosiero:Localización de la provincia de Toledo.svg|eta|250ra|Situo de la [[provinco Toledo]] en Hispanio]] [[Dosiero:Yuncler.png|eta|250ra|Situo de Yuncler en la [[provinco Toledo]] kaj en Hispanio]] '''Yuncler''' [ĝunklEr] estas [[municipo]] de [[Hispanio]], en la [[Provinco de Toledo]], [[regiono]] de [[Kastilio-Manĉo]]. Ĝi situantas je la km 46,6 de la A-42 (Aŭtovojo Madrid-Toledo). Limas sude kun [[Villaluenga de la Sagra]], norde kun [[Yuncos]] kaj Cedillo, nordoriente kun [[Numancia de la Sagra]], oriente kun Pantoja kaj okcidente kun Cedillo. == Toponimio == La termino "Yuncler" estas toponimo de [[mozaraboj]], devena de "junko", kiu signifas mozarabe same kiel en Esperanto. En dokumentoj de la [[12-a jarcento]] kaj de la [[13-a jarcento]] aperas laŭ la nomoj de "Ocner", "Yunquer" kaj "Yuncler". == Loĝantoj == La loĝantoj nomiĝas ''Yunclereños''. La censita populacio en [[2010]] estis de 3 376 loĝantoj kaj la denseco estas de 187,56 loĝ/km². Dum la 20a jarcento la populacio triobliĝis. == Situo == Yuncler estas situa en la okcidenta parto de Kastilio-Manĉo en la [[komarko]] aŭ [[distrikto]] [[La Sagra]] en la norda parto de la provinco de Toledo, je altitudo de 534 m; je 25 km el [[Toledo]], provinca ĉefurbo, kaj je 42 km el [[Madrido]], ŝtata ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 18 km². La [[geografiaj koordinatoj]] estas 40°2′26″ N 3°54′13″ Ok. == Ekonomio == Agrikulturo kaj brutobredado tradicie. Ceramikai industrio. Nune proksimeco al Madrido, ŝtata ĉefurbo, ebligas proponi loĝejon al madridanoj nekapablaj trovi ĝin tie je malalta kosto. == Historio == La deveno de la vilaĝo estas rilata al populacioj de mozaraboj. == Monumentoj kaj interesaĵoj == * Antikva kampardomo de fino de la [[19a jarcento]], rekonstruita konservante ties karakterojn kaj fasadojn, konvertita en hotelo kaj restoracio nome ''La Casa Grande'' (La granda domo). * Preĝejo de Sankta Maria de Magdala, kun la ''Casa Grande'' kaj la Urbodomo, de konstruo moderna, ĉe la ''Plazuela de la Iglesia'' (placeto de la preĝejo). == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco de Toledo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.yuncler.com Municipo de Yuncler] * [http://www.diputoledo.es/global/areas/turismo/muni_datos.php?id_area=11&id_cat=&f=&codine=45203&id_ent=256 Deputitaro de Toledo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190924215207/https://www.diputoledo.es/global/areas/turismo/muni_datos.php?id_area=11&id_cat=&f=&codine=45203&id_ent=256 |date=2019-09-24 }} {{Municipoj de Provinco Toledo}} [[Kategorio:Kastilio-Manĉo]] [[Kategorio:Municipoj de Toledo]] [[Kategorio:Provinco Toledo]] 7997cmdt7jy535k1a7hfudz4wbne394 0 382855 9392417 9011999 2026-06-05T05:12:58Z Crosstor 3176 /* Vidindaĵoj */ 9392417 wikitext text/x-wiki {{Informkesto monto|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|regiono-ISO=HU|ŝanĝebla mapo =Centra Miskolc/Miskolc|zomo=13}} '''Avas''' [avaŝ] estas [[monto]] (apartenanta al [[montaro]] [[Bükk]]), iama [[vulkano]] 234 metrojn alta en [[urbo]] [[Miskolc]]. Nuntempe la nomo signifas ankaŭ la loĝkvartalon, kiu etendiĝas sur la monto. Sur la pinto [[belvedero]] aŭ telekomunikada [[turo]] troviĝas, kiu estas simbolo de Miskolc. {{Galerio |larĝo =300px |titolo = Avas |pozicio =left |fono =#EFDECD |bordero =#00008B |Dosiero:AvasHousingEstate01.jpg|Loĝdomoj en Avas |Dosiero:Avas TVTower sharp.jpg|Belvedero de Avas |Dosiero:RotundaMiskolc.jpg|Avas en [[1800]] |Dosiero:Avas1853.jpg|Avas en [[1853]] |Dosiero:AlabardosMiskolc01.jpg|Iama kelo, nun [[restoracio]] |Dosiero:Miskolcavasitemplom légifotó.jpg|Aerfoto pri preĝejo |Dosiero:Miskolc MindszentChurch 01.jpg|Katolika preĝejo |Dosiero:AvasPostOffice01.jpg|Poŝto, kie Telekomunikada Spektaklejo troviĝas |Dosiero:ChurchAndJesuitHighSchoolAvas01.jpg|Ekumena preĝejo kun gimnazio }} == Bazaj informoj == * diferenco inter montopinto kaj nivelo de Miskolc: 114 m * [[poŝtkodo]]: 3525 * [[loĝantaro]]: proksimume 50000 == Historio == La monto estis loĝata jam dum la [[ŝtonepoko]], eĉ tie estis [[minejo]] de la tiama homo. Ekde la [[mezepoko]] oni kultivis [[vito]]jn kaj oni faris [[kelo]]jn. Tiutempe la montonomo estis "monto [[Sankta Georgo]]". Inter [[1973]]-[[1985]] sur la monto nova betona loĝkvartalo konstruiĝis, kiu estas la plej granda en [[Hungario]]. Ankaŭ la [[arbaro]] neniiĝis, tamen [[arboreto]] restis. == Vidindaĵoj == * [[Belvedero de Miskolc]] 72 metrojn alta de [[1966]] * [[gotiko|gotika]] [[Kalvinana preĝejo (Avas)]] kun [[kampanilo]] * romkatolika [[Preĝejo de Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Miskolc)]] de [[1743]] * [[Golgota kapelo (Miskolc)]] * malnovaj tombejoj * [[Telekomunikada Spektaklejo]] * [[muzeo]] de Ottó Herman * arboreto * ekumena preĝejo kun [[gimnazio]] == Famaj nomportantoj == * [[Béla Avasi]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Montoj en Hungario]] [[Kategorio:Miskolc]] m6dh4fc7rbtx3tlgpwovx2vw084k0ah 0 383398 9392410 8948315 2026-06-05T03:12:53Z Ĉielvojo 257843 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|2|0 */ 9392410 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aŭto|dosiero=Opel Blitz.JPG|nomo=Opel Blitz|produktanto=[[Opel]]|longeco=6.1 m|larĝeco=2.26 m|alteco=2.02 m|pezo=5800 kg|volumo de pakaĵujo=3305 kg|povumo=75 [[ĈP]]|motoro=Benzina, 4-takta, 6-cilindra, V-simila}} '''Opel Blitz''' ([[germane]] ''Blitz'' – fulmo) estas germana [[kamiono]] de firmao [[Opel]], kies fruaj modeloj estis aktive uzitaj de [[Wehrmacht]] dum [[Dua mondmilito]]. == Historio == Estis kelkaj generacioj, kiuj diferencis per dizajno kaj konstrukciaĵo, en la jaroj: * 1930—1954 * 1952—1960 * 1960—1965 * 1965—1975 Oni komencis fabrikadon de ĉi tiuj aŭtomobiloj en aprilo 1937 kaj daŭrigis ĝin ĝis 1944. Eble, tiu ĉi kamiono estis la plej fabrikita en [[Nazia Germanio]]. Dum jaroj de fabrikado la germana industrio elfaris 82356 kamionojn de ĉi tiu marko. Oni ellasis Opel Blitz en du variantoj: * Opel Blitz 3.6-36 * Opel Blitz 3.6-36S (kodo “S” signifis norman ĉasion kun malantaŭa transmisio) Wehrmacht aktive uzis Opel Blitz, ĉar la germana armeo bazis sin ĝuste sur la rada tekniko. Por ekipado de unu infanteria divizio oni bezonis ĉirkaŭ 500 tiajn aŭtojn, kaj motora aŭ malpeza divizio bezonis 1600-1800 aŭtojn. Oni ankaŭ kreis specialajn aŭtojn sur bazo de ĉi tiu aŭtomobilo: aŭton de medicina servo, aŭton de komunika servo kaj aliaj. == Variantoj de aŭtoj sur bazo de Opel Blitz == Dum la milito oni kreis sur bazo de Opel Blitz multon da specialaj ĉasioj, inkluzive multefunkciaj furgonoj, fuelprovizaj aŭtoj, aŭtobusoj kaj inĝeniera tekniko. === Kelkaj specialaj furgonoj === [[Dosiero:Opel blitz 3 sst.jpg|eta|Opel Blitz (1965-1975)]] * Kfz. 31 armea sanitara furgono * Kfz. 62 moviĝema presejo (unu el varioj) * Kfz. 81 malpeza aŭto de aerdefendaj trupoj * Kfz. 91 fuma aŭto * Kfz. 305/1 aŭto pri [[Telegrafo|telegrafa]] komuniko * Kfz. 305/3 aŭto pri [[Teletajpilo|teletajpa]] komuniko * Kfz. 305/10 konduko de telefonaj lineoj * Kfz. 305/11 testo de telefonaj lineoj * Kfz. 305/15 moviĝema radiosendilo * Kfz. 305/16 aŭto pri radiokomuniko * Kfz. 305/21 aŭto pri radiolokigo * Kfz. 305/22 aŭto pri radiobirado * Kfz. 305/23 moviĝema radioricevilo * Kfz. 305/25 radiomasto * Kfz. 305/26 radiosondilo * Kfz. 305/29 radionavigado * Kfz. 305/39 komandejo * Kfz. 305/41 kalibrado de iloj * Kfz. 305/42 testo de radiokomuniko * Kfz. 305/43 lukto kontraŭ ĵamoj * Kfz. 305/60 testo de veturilaj iloj * Kfz. 305/62 konservado de karoserioj * Kfz. 305/64 konservado de motoroj * Kfz. 305/65 meteologio * Kfz. 305/67 riparo de motoroj * Kfz. 305/69 testo de stirila direktado * Kfz. 305/70 provizejo de paraŝutoj * Kfz. 305/73 staba aŭto * Kfz. 305/74 aŭto de mastruma administrejo * Kfz. 305/75 vestejo * Kfz. 305/76 ambulatorio * Kfz. 305/77 kantino * Kfz. 305/78 kuirejo kun elektra fornelo * Kfz. 305/80 konservado de armiloj * Kfz. 305/83 riparo de aviadaj maŝinoj * Kfz. 305/84 provizejo de rezervaj detaloj * Kfz. 305/85 testo de hidraŭlikaj sistemoj * Kfz. 305/86 stomatologia kabineto * Kfz. 305/88 radioskopia kabineto * Kfz. 305/90 fotejo * Kfz. 305/93 purigo de akvo * Kfz. 305/96 [[sensaligo]] de akvo * Kfz. 305/98 flegado kaj konservado de oksigena aparataro * Kfz. 305/99 konservado de oksigena aparataro * Kfz. 305/100 radara navigado * Kfz. 305/105 aŭto por muntado kaj veldo * Kfz. 305/106 aŭto por hidraŭlikaj kaj seruristaj laboroj * Kfz. 305/107 mekanika laborejo * Kfz. 305/108 elektra laborejo * Kfz. 305/115 laborejo por meblistoj kaj ĉarpentistoj * Kfz. 305/117 moviĝema forĝejo * Kfz. 305/118 aŭtomekanika laborejo * Kfz. 305/120 veturilo por aŭtomekanikistoj * Kfz. 305/122 aŭto pri malinfekto * Kfz. 305/124 aera kompresoro * Kfz. 305/125 veturilo por aviadaj mekanikistoj * Kfz. 305/126 aviada startigilo * Kfz. 305/128 incendia pumpilo * Kfz. 305/130 flegado de raketa tekniko * Kfz. 305/131 flegado de aviadaj armiloj * Kfz. 305/135 flegado de mekanika tekniko * Kfz. 305/136 flegado de motoroj * Kfz. 305/137 aviada laborejo * Kfz. 317 transportado de oksigeno * Kfz. 345 [[Fajroestingisto|incendia aŭto]] * Kfz. 346 transportado de incendiaj tuboj * Kfz. 385 fuelproviza aviada aŭto == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.kfzderwehrmacht.de/Hauptseite_deutsch/Verschiedenes/Kfz-Nummern/Kfz__Nummern/body_kfz__nummern.html La listo de modifoj de Opel Blitz]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-de}} [[Kategorio:Opel|Blitz]] [[Kategorio:Aŭtomobilmodeloj]] [[Kategorio:Ŝarĝaŭtomobiloj]] [[Kategorio:Germanaj aŭtomobiloj]] p0ynp51b0ibweort5m4jtx4pnhufwy2 0 383670 9392022 8760295 2026-06-04T15:02:08Z ThomasPusch 1869 9392022 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Portalo Muziko}} '''Peter Warren''' (* [[21-an de novembro]] [[1935]] en Hempstead, [[Novjorkio]]) estas usona [[kontrabasisto]] kaj [[violonĉelisto]] de [[moderna ĵazo]] kaj de Nova Improvizad-Muziko. == Vivo kaj verkado == Warren devenis de muzikisto-familio, prezentis unuafoje en la aĝo de 17 jaroj en [[Carnegie Hall]] kaj studis ĉe ''Adelphi College'' kaj ĉe Lernejo Juilliard. Li laboris komence kiel violonĉelisto sur la kampo de klasika muziko, ekzemple kiel membro de la Simfoniorkestro de Atlanta. Poste li ŝanĝis la ĝenron kaj ludis kontrabason komence en la spektakloj de [[Las-Vegaso]]. En 1966 li koncertvojaĝis kun la orkestro de [[Tommy Dorsey]], por sekve labori ĝis 1969 ĉe Dionne Warwick. Krom tio li studis ĉe Chuck Israels, muzikis ĉe Herbie Mann kaj formis kun David Izenzon kaj ok pluaj basistoj la ''New York Bass Revolution''. En 1970 li transloĝiĝis al Eŭropo. Tie li sonregistris sian unuan albumon ''Bass Is'' kune kun tri pluaj kontrabasistoj. Krome li laboris kun Jean-Luc Ponty, kun Joachim Kühn, kun Terumasa Hino, kun John Tchicai kaj kun la svisa ensemblo „Wiebelfetzer“, kun Tomasz Stańko kaj Edward Vesala, kun [[Albert Mangelsdorff]] kaj Masahiko Satō same kiel kun [[Rolf Kühn (muzikisto)|Rolf Kühn]], kun kiuj li ankaŭ surdiskigis por eŭropaj diskeldonejoj. Li prezentis ankaŭ kun Carla Bley, Michel Portal kaj Anthony Braxton. Post reveno al [[Novjorko]] en 1974 li apartenis al la bando de Jack DeJohnette, kun kiu li faris albumojn kiel „Special Edition“ (1979) aŭ „Tin Can Alley“ (1980) kaj ĝis 1983 koncertvojaĝis kaj ludis je festivaloj. En 1981 li produktis sian albumon „Solidarity“ dediĉitan al Stu Martin, kies instrumentistaro estas altkvalita. En 1982 li fondis kun John Scofield kaj Mike Stern propran [[rokĵazo|kunfandomuzikan]] bandon. Poste li sin turnis al la Nova Improvizadmuziko kaj laboris en la regiono de [[Bostono]] kun multnombro da muzikistoj, inter ili ankaŭ kun Ken Vandermark. En 1994 li fondis du improvizadensemblojn, ''Cheap Suit Serenaders'' kaj ''Elastic Consort''. Kun Matt Samolis, flutisto de ''Elastic Consort'', li okupiĝis ĝisfunde kun la ŝtalviolonĉelo, sonskulptaĵo el agorditaj ŝtaldratojn kaj cimbaloj. Dum la lastaj jaroj lia intereso ĉefe direktiĝis al la ludo de cimbaloj per arĉo. Nuntempe (2008) li prezentas kun ''Metal and Glass Ensemble'' kaj ''Glenn Dickson Acoustic Ambient Ensemble''. Warren laboris kiel instruisto je diversaj eŭropaj kaj usonaj altlernejoj same kiel verkisto de la fakrevuo „Bass Player“. == Diskoj == * ''Bass Is'' (1970, [[Enja]] kun Dave Holland, Jaime Faunt, Glen Moore, [[Chick Corea]], John Surman, Barry Altschul, Steve Hauss, Stu Martin) * ''Solidarity'' (1981, Japo, kun John Purcell, John Scofield, Jack DeJohnette, Ray Anderson) * ''Bowed Metal Music'' (2001, kun Matt Samolis) ;Kiel gastmuzikisto * Albert Mangelsdorff ''Spontaneous'' (1971, Enja) * Tomasz Stańko ''TWET – Polish Jazz vol. 39'' (1976) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĵazaj basinstrumentistoj]] [[Kategorio:Ĵazaj violonĉelistoj]] [[Kategorio:Usonaj violonĉelistoj]] [[Kategorio:Usonaj muzikistoj]] iah2gn9l0coxur0ra4ifk004khxpgts 9392071 9392022 2026-06-04T16:02:39Z ThomasPusch 1869 9392071 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Portalo Muziko}} '''Peter Warren''' (* [[21-an de novembro]] [[1935]] en Hempstead, [[Novjorkio]]) estas usona [[kontrabasisto]] kaj [[violonĉelisto]] de [[moderna ĵazo]] kaj de Nova Improvizad-Muziko. == Vivo kaj verkado == Warren devenis de muzikisto-familio, prezentis unuafoje en la aĝo de 17 jaroj en [[Carnegie Hall]] kaj studis ĉe ''Adelphi College'' kaj ĉe Lernejo Juilliard. Li laboris komence kiel violonĉelisto sur la kampo de klasika muziko, ekzemple kiel membro de la Simfoniorkestro de Atlanta. Poste li ŝanĝis la ĝenron kaj ludis kontrabason komence en la spektakloj de [[Las-Vegaso]]. En 1966 li koncertvojaĝis kun la orkestro de [[Tommy Dorsey]], por sekve labori ĝis 1969 ĉe Dionne Warwick. Krom tio li studis ĉe Chuck Israels, muzikis ĉe Herbie Mann kaj formis kun David Izenzon kaj ok pluaj basistoj la ''New York Bass Revolution''. En 1970 li transloĝiĝis al Eŭropo. Tie li sonregistris sian unuan albumon ''Bass Is'' kune kun tri pluaj kontrabasistoj. Krome li laboris kun Jean-Luc Ponty, kun Joachim Kühn, kun Terumasa Hino, kun John Tchicai kaj kun la svisa ensemblo „Wiebelfetzer“, kun Tomasz Stańko kaj Edward Vesala, kun [[Albert Mangelsdorff]] kaj Masahiko Satō same kiel kun [[Rolf Kühn (muzikisto)|Rolf Kühn]], kun kiuj li ankaŭ surdiskigis por eŭropaj diskeldonejoj. Li prezentis ankaŭ kun Carla Bley, Michel Portal kaj Anthony Braxton. Post reveno al [[Novjorko]] en 1974 li apartenis al la bando de Jack DeJohnette, kun kiu li faris albumojn kiel „Special Edition“ (1979) aŭ „Tin Can Alley“ (1980) kaj ĝis 1983 koncertvojaĝis kaj ludis je festivaloj. En 1981 li produktis sian albumon „Solidarity“ dediĉitan al Stu Martin, kies instrumentistaro estas altkvalita. En 1982 li fondis kun John Scofield kaj Mike Stern propran [[rokĵazo|kunfandomuzikan]] bandon. Poste li sin turnis al la Nova Improvizadmuziko kaj laboris en la regiono de [[Bostono]] kun multnombro da muzikistoj, inter ili ankaŭ kun Ken Vandermark. En 1994 li fondis du improvizadensemblojn, ''Cheap Suit Serenaders'' kaj ''Elastic Consort''. Kun Matt Samolis, flutisto de ''Elastic Consort'', li okupiĝis ĝisfunde kun la ŝtalviolonĉelo, sonskulptaĵo el agorditaj ŝtaldratojn kaj cimbaloj. Dum la lastaj jaroj lia intereso ĉefe direktiĝis al la ludo de cimbaloj per arĉo. Nuntempe (2008) li prezentas kun ''Metal and Glass Ensemble'' kaj ''Glenn Dickson Acoustic Ambient Ensemble''. Warren laboris kiel instruisto je diversaj eŭropaj kaj usonaj altlernejoj same kiel verkisto de la fakrevuo „Bass Player“. == Diskoj == * ''Bass Is'' (1970, [[Enja]] kun Dave Holland, Jaime Faunt, Glen Moore, [[Chick Corea]], John Surman, Barry Altschul, Steve Hauss, Stu Martin) * ''Solidarity'' (1981, Japo, kun John Purcell, John Scofield, Jack DeJohnette, Ray Anderson) * ''Bowed Metal Music'' (2001, kun Matt Samolis) ;Kiel gastmuzikisto * Albert Mangelsdorff ''Spontaneous'' (1971, Enja) * Tomasz Stańko ''TWET – Polish Jazz vol. 39'' (1976) {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Warren, P}} [[Kategorio:Ĵazaj basinstrumentistoj]] [[Kategorio:Ĵazaj violonĉelistoj]] [[Kategorio:Usonaj violonĉelistoj]] [[Kategorio:Usonaj muzikistoj]] sfmlml2wjxa4ezmq6zfnjrxdyg24op0 0 395107 9392427 8174695 2026-06-05T05:16:05Z Crosstor 3176 /* Elektitaj disĉiploj */ 9392427 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Francisko|Ferenc]] FARKAS''' [farkaŝ], [[hungare]] '''Farkas Ferenc''' estis [[hungaroj|hungara]] [[komponisto]], mezlerneja kaj altlerneja [[instruisto]]. Ferenc Farkas naskiĝis la [[15-a de decembro|15-an de decembro]] [[1905]] en [[Nagykanizsa]]. Li mortis la [[10-a de oktobro|10-an de oktobro]] [[2000]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Ferenc Farkas studis en [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt|Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt]] en Budapeŝto inter [[1922]]–[[1927]], poste 2 [[jaro]]jn li studis [[muziko]]n en [[Romo]]. Baldaŭe li laboris en [[teatro]]j de [[Parizo]] kaj [[Vieno]]. Hejmenirinta en [[1935]] li instruis en la altlernejo, poste la samon faris en tiutempa hungara [[urbo]] ''Kolozsvár'' (nuntempa [[Kluĵo]] en [[Rumanio]]). Post la [[2-a mondmilito]] li dirigentis en la [[Budapeŝta Ŝtata Operejo]], poste li estris memfonditan muzikan lernejon en [[Székesfehérvár]]. Inter [[1949]]-[[1975]] li havis altan postenon en la ĉefurba muzikarta altlernejo. Li ricevis [[premio Kossuth|premion Kossuth]] en [[1950]] kaj [[1991]], pli frue kaj ankaŭ poste diversajn aliajn [[premio]]jn. == Memorigiloj == * muzikaj lernejoj en [[Hungario]] == Verkoj (elekto) == * ''A bűvös szekrény'' (La sorĉa ŝrano), etopero, [[1942]] * ''Egy úr Velencéből'' (Sinjoro el [[Venecio]] aŭ [[Giacomo Casanova]]), [[opero]] * '''''Csínom Palkó''''' muzika teatraĵo, [[1950]] * diversaj aliaj muzikaj teatraĵoj kaj [[opereto]]j * diversaj muzikaĵoj * muzikaĵoj por [[koruso]]j * diversaj akompanaj muzikaĵoj por [[filmo]]j * 6 diskoj en pluraj eldonoj * muzikaĵoj prezentitaj en [[Hungara Radio]] [[Dosiero:Farkas Ferenc tanítványai között 80. születésnapján (1985).jpg|eta|400px|Ferenc Farkas en 1985 (staranta meze) inter disĉiploj (sidantaj [[Emil Petrovics]] kaj [[Sándor Szokolay]], starantaj [[György Kurtág]], [[Zsolt Durkó]], László Dalos, [[Miklós Kocsár]], [[Árpád Balázs (1937)]] kaj László Kalmár (1985))]] == Elektitaj disĉiploj == * [[Béla Avasi]] * [[Árpád Balázs (1937)]] * [[Zsolt Durkó]] * [[Zsolt Gárdonyi]] * [[József Karai]] * [[Miklós Kocsár]] * [[György Kurtág]] * [[György Ligeti]] * [[Emil Petrovics]] * [[Sándor Szokolay]] * [[Máté Victor]] * [[Tihamér Vujicsics]] == Fontoj == * Hungara Vikipedio {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Farkas Ferenc}} [[Kategorio:Hungaraj komponistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Hungario]] [[Kategorio:Mortintoj en Hungario]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] akpvcdcri67obs8t8wbpt8yoegu99dd 0 395235 9392187 8965000 2026-06-04T18:32:21Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392187 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Jethro Tull Ian.jpg|eta|dekstra|300px|Kun Jethro Tull en la stadiono ''[[Maple Leaf Gardens]]'' de [[Toronto]]. 24-a de marto de [[1977]]. Foto: Jean-Luc.]] [[Dosiero:Jethro Tull 5.jpg|eta|dekstra|300px|Kun Jethro Tull en la ''Hammersmith Odeon'' de [[Londono]]. Marto de [[1978]].]] '''Ian Scott Anderson''', [[Ordeno de Brita imperio|MBE]] (naskiĝinta la [[10-a de aŭgusto]] [[1947]] en [[Dunfermline]], [[Fife]], [[Skotlando]]) [[kantisto]], [[komponisto]], [[fluto|flutisto]] kaj [[gitaristo]] [[Skotlando|skota]], estro de la [[rok]]grupo [[Jethro Tull]]. Kiel flutisto, Anderson estis memlernanto kaj lia stilo estis inspirata de la flutisto Roland Kirk. Elstaris liaj solooj en "My God" (''[[Aqualung]]''), ''[[Bursting Out]]'' kaj "Bouree" (''[[Stand Up]]''). La listo de instrumentoj kiujn li ludis kun sia grupo estas ampleksa: nome [[fluto]], [[gitaro]]j kaj akustikaj kaj elektraj, [[basgitaro]], [[saksofono]], [[Hammond-orgeno]], [[drumo]], [[Muzikila klavaro|klavaro]], [[trombono]], skota [[sakfluto]], granda vario de [[stanfajfilo]]j ([[fluteto]]j) kaj [[violono]]. Kiel komponisto, Anderson karakteras pro (ofte cinikaj) kantoj pri [[Dio]], [[kristanismo]], [[Kristnasko]] kaj [[solstico]] vintra, ĉefe ĉe la albumoj de sia grupo, Jethro Tull, nome ''Aqualung'' kaj ''The Jethro Tull Christmas Album''. == Biografio == [[Dosiero:Jethro Tull - America Tour - 2007 - 4.jpg‎|eta|maldekstra|300px|''Tour'' tra Ameriko de [[2007]].]] [[Dosiero:Ian_Anderson_of_Jethro_Tull_in_2007.jpg‎|eta|300px|''Tour'' tra Ameriko de [[2007]].]] Li estis la plej juna el tri fratoj. Lia patro ŝatis muzikon kaj la juna Ian Anderson profitis el lia diskaro kaj la apero de febro por rok-muziko. Lia vivo estis ligita al [[Edinburgo]], sed poste la familio translokiĝis al nordokcidenta Anglio. Li laboris kiel vendisto en granda vendejo, kie li profitis por legi muzikajn gazetojn, kiuj kuraĝigis lin formi grupon. En 1963 li formis ''The Blades'' kun siaj studkolegoj Barriemore Barlow (drumoj), John Evan (klavaro), Jeffrey Hammond (basgitaro) kaj Michael Stephens (gitaro). Ĝi estis grupo de ''soul'' kaj ''blues'' kun Anderson por voĉo kaj [[harmoniko]]. Anderson rezignis sian intencon ludi elektran gitaron, ŝajne ĉar li sentis sin neniam estonta "tiom bonkvalita kiel [[Eric Clapton]]". Kiel li mem asertis en la enkonduko al la filmeto "Live at the Isle of [[Wight]]", li ŝanĝis sian elektran gitaron por fluto kiun, post kelkaj semajnoj de praktiko, kli trovis, ke li povis ludi sufiĉe bone laŭ stilo de ''rock-and-blues''. Laŭ la skizaj notoj por la unua albumo de Tull, "This Was", li estis ludanta fluton nur kelkajn monatojn kiam oni registris la albumon. Lia gitara praktiko ĉiukaze utilis, ĉar li pluludis akustikan gitaron, uzante ĝin kiel melodiilo same kiel ritma instrumento. Dum lia kariero progresis, li aldonis [[sopransaksofono]]n, [[mandolino]]n, klavarojn kaj aliajn instrumentojn al sia ilaro. Lia fama sinteno ludi stare sur ununura kruro estas hazarda: li estis ludinta stare sur ununura kruro la harmonikon por povi alteni per la alia la piedtenilon de la mikrofono kaj ĵurnalisto priskribis lin erare kiel la flutisto kiu ludis stare sur ununura kruro en la Marquee londona. Li decidis profiti tiun famon, kvankam post ia malfacileco dekomence. Poste surprizis lin la vido de bildoj de diversaj famuloj ludantaj fluton stare sur ununura kruro, kiaj ekzemple Krishna kaj Kokopelli. == Kariero == Kvankam li aperis kaj ludis per soloj kaj kun aliaj kantistoj kaj muzikistoj, lia famo prezentis lin ene de la grupo Jethro Tull. Por tia agado, li iom teatrumis dum la ludadoj kaj tiele li inspiriĝis el la angla folkloro kaj ankaŭ aperis kiel kosmonaŭto, pirato aŭ [[Senhejmeco|senhejmulo]], krom kiel klasika mezepoka menestrelo, angla ŝildisto aŭ skota [[kamparano]]. Li eksperimentis per persona stilo fluta, memlernante, eksperimente per trenitaj notoj ([[Flirtlangado]]), per flutoj el [[bambuo]] ktp. Lia emo al teknikoj kondukis lin agadi ne nur kiel kantisto kaj muzikisto, sed ankaŭ kiel soninĝeniero kaj produktoro. La stilo de lia muziko miksas folk, ĵazon, bluzon, rokon kaj popon. Liaj vortumadoj estas ofte komplikaj, plenaj je [[langotordilo]]j, akraj kritikoj pri la socio kaj la religio, aŭ alegorioj al fantazio aŭ al la vivo kamparana aŭ mezepoka. En 1993 Ian Anderson produktoris kaj partoprenis en la albumo de [[Yes]] titolita ''Symphonic Of Yes Music'', disko ege sukcesa por tiu grupo, kun diversaj aranĝoj orkestraj de markata stilo progresiva. En tiu disko kunlaboris ankaŭ la klavaristoj David Palmer (eksmembro de Jethro Tull), Julian Colbeck kaj Alan Parson, kaj la basgitaristo Tim Harries, kun la ''The London Symphonic Orchestra'' kaj ''The English Chamber Orchestra''. == Negocoj kaj aliaj aktivadoj == Ian Anderson posedas 43 farmojn de [[fiŝbredado|salmobredado]], multaj el ili en [[Ĉilio]] kaj eĉ unu insulon, sed fine de la [[1990-aj jaroj]] vendis parton de siaj negocoj. Li neniam havis ŝoforpermesilon. Suferis trombozon dum flugo per mallarĝspaca [[aviadilo]] kaj de tiam agadis kontraŭ la troespluatado de [[flugkompanio]]j. Li ankaŭ suferis pro gorĝopeno kaj tiele malpermesas fumadon dum siaj koncertoj ĉefe en fermitaj koncertejoj. Li kunlaboras kun asocioj por defendo de bestoj, ĉefe de [[kato]]j. En 2007 la reĝino [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto]] donis al li la [[Ordeno de Brita imperio|Ordenon de Brita imperio]] ''(OBE) (Officer of the British Empire)''.<ref>[http://www.lavanguardia.es/free/edicionimpresa/res/20071230/53422573326.html?urlback=http://www.lavanguardia.es/premium/edicionimpresa/20071230/53422573326.html ''La Vanguardia'']{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} kaj [http://www.lt24online.com.ar/2007news/12/30a.html ''Muzik News''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090114190743/http://www.lt24online.com.ar/2007news/12/30a.html |date=2009-01-14 }}.</ref> == Familio == El 1970 al 1974 estis edzo de Jennie Franks, fotisto kies verko pri senhejmuloj de la stratoj de Londono influis grandmaniere sur la temaro de la disko ''Aqualung'', ĝis la grado ke ĝi aperas kiel kunaŭtorino de la ĉefa temo. En 1976 li geedziĝis al Shona Learoyd. Ŝi estis studinta baleton dum 10 jaroj kaj Ian konis ŝin en la presoficejo de [[Chrysalis Records]]. Poste ŝi implikiĝos en la specialaj efikoj de la grupo koncerte. Ili setligis sian rezidejon en farmo de la 16a jarcento en la graflando de [[Buckinghamshire]], [[Anglio]]. Aktuale ili loĝas en [[Wiltshire]], kaj havas du gefilojn: nome James Duncan Anderson, ankaŭ muzikisto kaj Gael, kiu laboras en la industrio kina kaj estas edzino de la aktoro [[Andrew Lincoln]]. == Diskaro kiel soloisto == * ''Walk Into Light'' ([[1983]]) * ''Divinities: Twelve Dances With God'' ([[1995]]) * ''The Secret Language Of Birds'' ([[2000]]) * ''Rupi's Dance'' ([[2003]]) * ''Ian Anderson Plays The Orchestral Jethro Tull'' (2 KD kaj [[DVD]]) ([[2005]]) ([http://www.youtube.com/results?search_query=Ian+Anderson+Orchestral&search=Search Vidu filmetojn]) == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Jordi Bianciotto, "El eterno juglar. Ian Anderson", ''El Dominical'' nº 242 (revista semanal), Ediciones Primera Plana, Barcelona, paĝoj 30-32. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.iananderson.com/ oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110713000413/http://www.iananderson.com/musicians/iananderson/index.html |date=2011-07-13 }} (en [[angla]]) * [http://www.jethrotull.com/musicians/iananderson/dvt.html "Confessions of a DVT Victim and Ten Tips for Survival"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060206220133/http://jethrotull.com/musicians/iananderson/dvt.html |date=2006-02-06 }} (en [[angla]]) * [http://www.comnet.ca/~jkahane/jtull/albums/reviews/anderson-solo.html Revizio de soloaj albumoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060508200147/http://www.comnet.ca/~jkahane/jtull/albums/reviews/anderson-solo.html |date=2006-05-08 }} (en [[angla]]) * [http://www.iananderson.com/musicians/iananderson/index.html Biografio en la oficiala retejo de Jethro Tull] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110713000413/http://www.iananderson.com/musicians/iananderson/index.html |date=2011-07-13 }} (en [[angla]]) * {{IMDb nomo|0026815}} * [http://www.cupofwonder.com/ Retejo de nederlanda fano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181224122029/http://cupofwonder.com/ |date=2018-12-24 }} (en [[angla]]) * [http://www.j-tull.co.uk/Discography/Solo/solo.html soloaj albumoj de membroj de Jethro Tull] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071107013703/http://www.j-tull.co.uk/Discography/Solo/solo.html |date=2007-11-07 }}. {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Anderson, Ian}} [[Kategorio:Britaj muzikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 10-an de aŭgusto]] lxohfacsyvnb86hv5a07cp1mkizfb3r 0 401791 9392359 8904838 2026-06-04T22:41:56Z Kani 670 9392359 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Almagro (Hispanio)|Almagro]], [[Kastilio-Manĉo]] {{Hispanio}} |bildo = Oficiala foto de 71a Hispana Kongreso de Esperanto.jpg }} [[Dosiero:Oficiala foto de 71a Hispana Kongreso de Esperanto.jpg|eta|dekstre|350px|Grupa foto de la 71a Hispana Kongreso de Esperanto (foto de Pedro Hernández).]] [[Dosiero:71a Hispana Esperanto-Kongreso - Miguel Gutiérrez Adúriz.webm|eta|dekstre|350px|Filmeto pri la kongreso.]] [[Dosiero:Kongresejo-71a Hispana Kongreso de Esperanto.jpg|eta|dekstre|350px|Kongresanoj enirante la kongresejon.]] [[Dosiero:Ventomuelejo.JPG|eta|dekstre|300px|Esperantistoj vizitantaj la internan funkciadon de ventmuelejoj en [[Campo de Criptana]].]] En [[Almagro (Hispanio)|Almagro]], [[Provinco Reĝurbo]], [[Kastilio-Manĉo]], [[Hispanio]], okazis la '''71-a [[Hispana Kongreso de Esperanto]]''' de la 27-a de [[aprilo]] ĝis la 1-a de [[majo]] [[2012]], organizita ĉefe de manĉaj esperantistoj el la Esperantista Manĉa Asocio, kaj ĉefe el [[Raúl Martínez Anguita]] kaj [[Jesús García Cano]]. La kongresejo estis la mirinda Palaco de la Grafoj de Valdeparaíso. Tiuokaze diversaj artikoloj kaj aperoj menciis la kongreson kaj ĝeneralan diskonigadon pri esperanto en diversaj amaskomunikiloj kaj regionaj kaj ŝtataj. Laŭ la kongreslibro aliĝis ĝis 90 kongresanoj, sed poste partoprenis kelkaj pliaj. == Programo == Inter aliaj programeroj kaj prelegoj okazis prelegoj pri la [[Ibera Skolo]] fare de [[Miguel Fernández]], pri Bitoteko fare de [[Ana Manero]], prezentado de ludo "Talismanoj" fare de [[Abel Montagut]], prezentado de novaj libroj fare de [[Miguel Gutiérrez Adúriz]]<ref>el kiuj elstaras la nova eldono de la lernometodo de Miguel Gutiérrez Adúriz, plus libro de [[mikronovelo]]j de la sama aŭtoro, ''Ne ekzistas verdaj steloj'', kaj traduko fare de la sama aŭtoro de novelaro ''Ombroj sur verda pejzaĝo'' de la kantabra verkisto Manuel Llano.</ref> kaj vizito al la urbo gvidate de profesiaj gvidistinoj kaj al la [[Teatrokorto de Almagro|Teatrokorto]], kie okazis prezenta spektaklo. [[José Antonio del Barrio]] reprezentis la estraron de la [[Hispana Esperanto-Federacio]], prezentis kinan festivalon<ref>Prezentiĝis tri filmoj, inter kiuj du pri la Esperanto-movado mem: La universala lingvo kaj Esperanto, tiu ĉi lasta mendita de la Eldona Kooperativo de SAT. Plej surpriza por multaj estis filmo Stranga nupto, amatora eksperimento pretigita ĉ. la jaro 1980 en la malnova sidejo de [[Madrida Esperanto-Liceo]], kaj poste preskaŭ forgesita, kun almodovareskaj trajtoj.</ref> kaj gvidis kvizon kaj aŭkcion. Pedro Sanz zorgis pri la Libroservo de [[SATeH]]. Okazis ankaŭ kurso por komencantoj, ateliero pri astronomio, peĉakuĉo, ĝenerala kunveno de [[HEF]] kaj aliaj pli neformalaj kunsidoj. La kongreso okazis en la Palaco de la Grafoj de Valdeparaíso de la [[18-a jarcento]], bela konstruaĵo de baroka fasada enirejo kaj nuntempe kulturejo de la provinca deputitaro de Ciudad Real. == Distraj aferoj == Ekstere okazis koncerto de [[Kaj Tiel Plu]] en la teatro Hospital de San Juan en mirinda koncerto, kies amasan ĉeeston bedaŭrinde malhelpis tiuvespera frosta vetero, kaj teatrospektaklo en la Municipa Teatro laŭ gvido de Miguel Fernández kaj prezentado fare de li mem kaj de Ana Manero kun partopreno de preskaŭ dudeko da kongresanoj, inter kiuj la madrida aktorino Laura Pascual, kun sia spektaklo pri La patrino ĉe Lorca, surbaze de tekstoj el [[Sanga nupto]] de [[Federico García Lorca]]. Alia spektaklo estis koncerto de [[Kvaropo Sinkopo]]. La tuttaga ekskurso okazis al [[Campo de Criptana]], kie ĉefe oni vizitis [[ventomuelejo]]jn, en unu el ili muzeeton pri [[Sara Montiel]], kaj vinfarejon. La 2-an de majo okazis postkongreso, kun vizito al la natura parko [[Tablas de Daimiel]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.esperanto.es/hef/index.php/kongreso Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120615080206/http://www.esperanto.es/hef/index.php/kongreso |date=2012-06-15 }} Konsultita la [[13an de majo]] 2012 * [http://es.groups.yahoo.com/group/satenhispanio/attachments/folder/70644353/item/810147175/view?picmode=original&mode=tn&order=ordinal&start=1&dir=asc Pli grandega foto]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} por vidi ĉiun partoprenanton kliku ĉe Original * [http://sezonoj.ru/2012/05/212hispanio/ detala priskribo] en La Balta Ondo * [http://www.youtube.com/user/esesperanto Filmetoj] en Jutubo [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2012|Hispana Kongreso]] [[Kategorio:Kastilio-Manĉo]] [[Kategorio:2012 en Hispanio]] q0zxa0e1ujz0vgyj63q6xkws4d4doj3 9392360 9392359 2026-06-04T22:42:19Z Kani 670 9392360 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Almagro (Hispanio)|Almagro]], [[Kastilio-Manĉo]] {{Hispanio}} |bildo = }} [[Dosiero:71a Hispana Esperanto-Kongreso - Miguel Gutiérrez Adúriz.webm|eta|dekstre|350px|Filmeto pri la kongreso.]] [[Dosiero:Kongresejo-71a Hispana Kongreso de Esperanto.jpg|eta|dekstre|350px|Kongresanoj enirante la kongresejon.]] [[Dosiero:Ventomuelejo.JPG|eta|dekstre|300px|Esperantistoj vizitantaj la internan funkciadon de ventmuelejoj en [[Campo de Criptana]].]] En [[Almagro (Hispanio)|Almagro]], [[Provinco Reĝurbo]], [[Kastilio-Manĉo]], [[Hispanio]], okazis la '''71-a [[Hispana Kongreso de Esperanto]]''' de la 27-a de [[aprilo]] ĝis la 1-a de [[majo]] [[2012]], organizita ĉefe de manĉaj esperantistoj el la Esperantista Manĉa Asocio, kaj ĉefe el [[Raúl Martínez Anguita]] kaj [[Jesús García Cano]]. La kongresejo estis la mirinda Palaco de la Grafoj de Valdeparaíso. Tiuokaze diversaj artikoloj kaj aperoj menciis la kongreson kaj ĝeneralan diskonigadon pri esperanto en diversaj amaskomunikiloj kaj regionaj kaj ŝtataj. Laŭ la kongreslibro aliĝis ĝis 90 kongresanoj, sed poste partoprenis kelkaj pliaj. == Programo == Inter aliaj programeroj kaj prelegoj okazis prelegoj pri la [[Ibera Skolo]] fare de [[Miguel Fernández]], pri Bitoteko fare de [[Ana Manero]], prezentado de ludo "Talismanoj" fare de [[Abel Montagut]], prezentado de novaj libroj fare de [[Miguel Gutiérrez Adúriz]]<ref>el kiuj elstaras la nova eldono de la lernometodo de Miguel Gutiérrez Adúriz, plus libro de [[mikronovelo]]j de la sama aŭtoro, ''Ne ekzistas verdaj steloj'', kaj traduko fare de la sama aŭtoro de novelaro ''Ombroj sur verda pejzaĝo'' de la kantabra verkisto Manuel Llano.</ref> kaj vizito al la urbo gvidate de profesiaj gvidistinoj kaj al la [[Teatrokorto de Almagro|Teatrokorto]], kie okazis prezenta spektaklo. [[José Antonio del Barrio]] reprezentis la estraron de la [[Hispana Esperanto-Federacio]], prezentis kinan festivalon<ref>Prezentiĝis tri filmoj, inter kiuj du pri la Esperanto-movado mem: La universala lingvo kaj Esperanto, tiu ĉi lasta mendita de la Eldona Kooperativo de SAT. Plej surpriza por multaj estis filmo Stranga nupto, amatora eksperimento pretigita ĉ. la jaro 1980 en la malnova sidejo de [[Madrida Esperanto-Liceo]], kaj poste preskaŭ forgesita, kun almodovareskaj trajtoj.</ref> kaj gvidis kvizon kaj aŭkcion. Pedro Sanz zorgis pri la Libroservo de [[SATeH]]. Okazis ankaŭ kurso por komencantoj, ateliero pri astronomio, peĉakuĉo, ĝenerala kunveno de [[HEF]] kaj aliaj pli neformalaj kunsidoj. La kongreso okazis en la Palaco de la Grafoj de Valdeparaíso de la [[18-a jarcento]], bela konstruaĵo de baroka fasada enirejo kaj nuntempe kulturejo de la provinca deputitaro de Ciudad Real. == Distraj aferoj == Ekstere okazis koncerto de [[Kaj Tiel Plu]] en la teatro Hospital de San Juan en mirinda koncerto, kies amasan ĉeeston bedaŭrinde malhelpis tiuvespera frosta vetero, kaj teatrospektaklo en la Municipa Teatro laŭ gvido de Miguel Fernández kaj prezentado fare de li mem kaj de Ana Manero kun partopreno de preskaŭ dudeko da kongresanoj, inter kiuj la madrida aktorino Laura Pascual, kun sia spektaklo pri La patrino ĉe Lorca, surbaze de tekstoj el [[Sanga nupto]] de [[Federico García Lorca]]. Alia spektaklo estis koncerto de [[Kvaropo Sinkopo]]. La tuttaga ekskurso okazis al [[Campo de Criptana]], kie ĉefe oni vizitis [[ventomuelejo]]jn, en unu el ili muzeeton pri [[Sara Montiel]], kaj vinfarejon. La 2-an de majo okazis postkongreso, kun vizito al la natura parko [[Tablas de Daimiel]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.esperanto.es/hef/index.php/kongreso Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120615080206/http://www.esperanto.es/hef/index.php/kongreso |date=2012-06-15 }} Konsultita la [[13an de majo]] 2012 * [http://es.groups.yahoo.com/group/satenhispanio/attachments/folder/70644353/item/810147175/view?picmode=original&mode=tn&order=ordinal&start=1&dir=asc Pli grandega foto]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} por vidi ĉiun partoprenanton kliku ĉe Original * [http://sezonoj.ru/2012/05/212hispanio/ detala priskribo] en La Balta Ondo * [http://www.youtube.com/user/esesperanto Filmetoj] en Jutubo [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2012|Hispana Kongreso]] [[Kategorio:Kastilio-Manĉo]] [[Kategorio:2012 en Hispanio]] q9xmpz034pvp0tjqjdtfzix767s7uw2 0 402947 9392213 9391558 2026-06-04T19:24:07Z Kani 670 /* Enlanda milito (1936-1939 */ 9392213 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{polurinda|la teksto estas nur duonfarita. Estas multaj esperantlingvaj tekstoj en vikipedio, kiuj estas nur resumaj artikolaj ĝermoj de nur tri-kvar frazoj, sed kiel ĉi tie komenci kadron de tute ampleksa teksto kaj poste havi vakuon en la esencaj ĉapitroj "Politika kariero", "Enlanda milito" kaj "Ekzilo" vere donas la impreson de manko, de nur komencita kaj tute ne finita teksto|listigi=ne}} {{Informkesto politikisto}} '''Francisco LARGO Caballero''' (n. la [[15-an de oktobro]] [[1869]] en [[Madrido]], – m. la [[23-an de marto]] [[1946]] en [[Parizo]]) estis [[Sindikatismo|sindikatisto]] kaj politikisto [[Marksismo|marksisma]] de [[Hispanio]], historia estro de la [[Partido Socialista Obrero Español]] kaj de la [[Unión General de Trabajadores (Hispanio)|Unión General de Trabajadores]]. Dum la [[Hispana Dua Respubliko]] li estis Ministro pri Laboro ([[1931]]–[[1933]]) kaj [[Prezidanto de la Registaro de Hispanio]] en [[1936]]–[[1937]], do [[ĉefministro]]. == Biografio == [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1911.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero en 1911]] [[Dosiero:Trade unionists in the penitentiary of Cartagena.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero (sidita) kun [[Julián Besteiro]] kaj aliaj du socialistoj en la karcero en 1917]] [[Stuko|Stukisto]] en sia metio, Largo Caballero jam partoprenis en la unua striko de laboristoj de la konstruado en la jaro [[1890]] kaj aliĝis al socialisma partio [[PSOE]] en [[1894]], estante unu el plej efikaj kunlaborantoj de [[Pablo Iglesias Posse]]. En 1909 li estis translokigita pro sia kampanjo kontraŭ la [[Rif-milito]]. Li estis skabeno, provinca deputito kaj parlamenta deputito. Li partoprenis en la komitato kiu organizis la ĝeneralan strikon de 1917 en Hispanio kaj, post ties malsukceso, li estis kondamnita je porviva mallibereco en la karcero de [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]. Tamen li estis liberigita jam venontjare kiam li estis elektita deputito en la tiama balotado. Je la morto en [[1925]] de Pablo Iglesias, fondinto de la partio, sukcedis lin kun [[Julián Besteiro]] estre de ties sindikato, la UGT, kies vicprezidanto li estis ([[1908]]–[[1918]]) kaj ĝenerala sekretario ([[1918]]–[[1932]] kaj [[1934]]–[[1938]]). ===La striko de 1917 kaj socialistestro=== La 14an de aŭgusto 1917, la tago sekva al la proklamo de [[ĝenerala striko]], la kvar membroj de la Strikokomitato –Largo Caballero kaj Daniel Anguiano ĉe UGT kaj [[Julián Besteiro]] kaj Andrés Saborit ĉe PSOE– estis arestitaj. Ili suferis militproceson pro kontraŭstata perfido kaj estis kondamnitaj je porviva malliberigo en septembro, kaj senditaj al la [[prizono]] de [[Kartaĥeno]]. Startis populara kampanjo de solidareco kiu malsukcesis, sed la socialista partio PSOE inkludis ilin en la kandidataro de la Maldekstra Alianco por la balotado de februaro 1918, kaj tiukadre estis elektita la kvaropo kun la veterana socialistestro [[Pablo Iglesias]] kaj [[Indalecio Prieto]]. Tio devigis la registaron forpardoni ilin la 8an de majo 1918 kaj ili iĝis deputitoj post dek tagoj.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 110-111.</ref> Ekde 1918 Largo estis ĝenerala sekretario de la socialisma sindikato [[UGT]] kion li kombinis kun aliaj gravaj postenoj. Tiam li defendis taktikojn de "intervenismo", tio estas partopreno en la ŝtataj institucioj el kiuj li povus agadi en profito de la [[Socia demando|sociaj demandoj]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 127-128.</ref> Aliflanke li celis agadunion kun la anarkosindikatisma [[CNT]]. Tamen tiu lasta organizo suferis fortan subpremadon fare de la ŝtataj kaj dungantaj sektoroj ĉefe en Katalunio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 123-146.</ref> Aliflanke Largo kontraŭis la aliĝon de la hispana socialismo en la [[Tria Internacio]] kaj en 1921 la plej radikalaj sektoroj socialistaj disiĝis kaj fundis organizojn, kiu poste estos la kerno de la [[Hispana Komunista Partio]] (PCE).<ref> Aróstegui, 2013, pp. 147-157.</ref> [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1927 (cropped).jpg|maldekstre|eta|200ra|Lqrgo en 1927]] En 1923 ekestis la [[Diktaturo de Primo de Rivera]] kaj en 1924 Largo akceptis partopreni en la ŝtataj institucioj, kio okazigis krizon en la socialisma partio, ĉar pluraj sektoroj ne akceptis tiun decidon kontraŭ la prestiĝo de la partio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 180-185.</ref> En tiu kunteksto mortis la fondinto de la partio kaj de la UGT, nome [[Pablo Iglesias]], la 9an de decembro 1925. Iliajn postenojn okupis Julián Besteiro, kiu tiam apogis la kunlaboradon kun la Diktaturo.<ref> Aróstegui, 2013, p. 179.</ref> En 1926 la socialistaj estroj akceptis partopreni en diktatura pseŭdoparlamento, kio pligravigis la interna krizo; en 1927 la diktaturo anoncis, ke la kandidatoj ne estos libere elektitaj kaj la socialismaj organizoj malakceptis la ĝistiaman partoprenon, kiu favoris ilin kontraŭ la rivala [[CNT]], kiu estis suferinta persekutadon.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 190-192.</ref> == Politika kariero == ===Dua Respubliko (1931-1936)=== [[Dosiero:Nuevo gobierno republicano, Agence Meurisse, BNF Gallica.jpg|thumb|right|Largo Caballero en 1931, kun aliaj membroj de la provizora registaro de la Dua Respubliko.]] Post la proklamo de la [[Dua Hispana Respubliko]] la 14an de aprilo 1931, li estis grava parto de la provizora registaro, okupante la postenon de Ministro pri Laboro, dum du jaroj, kaj tiukadre li regis pri la laborkontraktoj, labordungado, labortempo (40 horojn semajne) kaj la kreago de miksitaj tribunaloj por solvi la laborkonfliktojn, kontraŭ la strategio de [[[rekta agado]] fare de la [[CNT]]. Post sia elpostenigo kaj laŭlonge de 1933 Largo radikaliĝis kaj vidis neceson de perfortoj por atingi revolucian situacion: oni nomis lin la "hispana Lenino".<ref> Ruiz-Manjón, Octavio (8a de februaro 2013). [https://www.elespanol.com/el-cultural/ «Largo Caballero. El tesón y la quimera».] El Cultural.</ref><ref> Avilés Farré, 2008, pp. 138-139.</ref> Tamen estas diversaj interpretoj pri la sincereco de tiu tendencŝanĝo, kio certiĝis post la rompo inter respublikanoj kaj socialistoj kaj malvenko de la maldekstro en la balotado de novembro 1933. Post la eniro de tri ministroj de la konservisma CEDA en la registaro de la radikala Alejandro Lerroux en oktobro 1934, li plenumis minacon de «socialisma revolucio» se «reakciuloj» estus enpovigitaj kaj li apogis la [[Hispana revolucio de 1934|Revolucion de 1934]], kiu malsukcesis tutlande, sed sukcesis dum du semajnoj en [[Asturio]] kie funkciis aliancon de ministoj socialistaj, anarkiistaj kaj komunistaj.<ref> "Prieto, contrabandista de armas", de Francisco I. Taibo. ''Historia 16'', nº 33, januaro 1979</ref> Li estis enprizonigita el la 14a de oktobro 1934 ĝis la 30a de novembro 1935, kiam lia proceso rezultis senkulpiga pro pruvomanko.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 399-400.</ref> Ĉirkaŭ la fino de 1935 plifortiĝis la tendenco al nova maldekstra alianco kun ĉefa celo: liberigo de miloj da malliberigitoj pro la revolucio de 1934.<ref>Ranzato, 2014, p. 79.</ref><ref>Martín Ramos, 2015, p. 124-125.</ref> Spite la kreskanta plifortigo de kuniĝo inter maldekstruloj kaj maldekstraj respublikanoj, ene de la socialismo restis la dividon inter la pli maldekstraj partianoj de Largo Caballero kaj la pli dekstraj partianoj de [[Indalecio Prieto]]. Finfine en la balortado de februaro-marto 1936 venkis la maldekstra [[Popola Fronto (Hispanio)|Popola Fronto]] kaj la revoluciema politiko kaj ĉefe la popolaj agadoj pliiĝis, ekzemple en la [[agrara reformo]]. La reakciaj sektoroj ne kontentiĝis kaj ekestis komplotoj por agadi kontraŭ la registaro. [[Dosiero:Francisco Largo Caballero.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero]] == Enlanda milito (1936-1939 == {{Ĉefartikolo|Hispana Enlanda Milito}} Je la starto de la [[Hispana Enlanda Milito]] la 18an de julio 1936, Largo estas la ĉefa estro en la socialisma sektoro kaj klopodas por la rekunigo ene de la socialisma movado. Tiukadre li baraktis ankaŭ por la unuigo de ĉiuj maldekstraj organizoj kiel neceso por bremsi la avancojn de la frankistaj insurekciuloj, serĉante la kulaboradon de la PSOE ĉefe kun la komunistoj de la PCE kaj de la [[POUM]], siaflanke ege malamikaj inter si. Post la elpostenigo de la registaro de [[José Giral]], la 4an de septembro 1936, jam dum la milito, Largo estis nomumita Ĉefministro (la unua laboristo en tiu posteno en Hispanio), krom Militministro, laŭ kio li baraktis por integri la laboristajn milicojn de la diversaj tendencoj kaj organizoj en unuigitaj disciplinitaj armeaj brigadoj. [[Dosiero:LargoCaballeroAlcazar.jpg|thumb|Francisco Largo Caballero vizitas la sieĝon al la [[Alkazaro de Toledo]], akompanata de ofiroj kaj milicanoj.]] Kvankam li tiukadre sekvis la politikon de PCE kaj de Sovetunio, Largo Caballero ekmalkontentis pri la penoj de tiuj trudi komunistojn en la ŝlosilaj postenoj de la administracio, kaj tial li ekricevis la unuajn malakceptojn de tiuj. Krome, startis malkontento ankaŭ ĝenerale en la respublika zono pro la perdo de [[Malago]] kaj sekva humanitara katastrofo (februaro 1937), kaj pro la sukcesa ofensivo de frankistoj en [[Eŭskio]] (aprilo 1937), kion profitis la kontraŭuloj de Largo: la PCE kaj la sektoro de la PSOE partia de lia rivalo [[Indalecio Prieto]]. La [[Majaj Tagoj de Barcelono]] de 1937, en kiuj la polico kaj la komunistoj batalis kontraŭ la CNT kaj la POUM, ŝanĝis la situacion en la tuta respublika zono. Largo Caballero ne volis subskribi la eksterleĝigon de la POUM kiun Sovetunio kaj komunistoj postulis. Tiukadre la socialistoj de Indalecio Prieto, la komunistoj de la PCE, kaj la maldekstraj respublikanoj kun konsento de la prezidanto [[Manuel Azaña]] okazigis registaran krizon kaj la demision de Largo, kiu estis anstataŭita de [[Juan Negrín]], same socialista, sed pli klina al la sovetaj postuloj. Dum la cetero de la milito Largo Caballero protestis kontraŭ la pliigo de la komunisma influo en la respublika registaro, sed li vidiĝis senpovas eĉ ene de sia partio PSOE. == Ekzilo == [[Dosiero:Archivos del Movimiento Obrero (RPS 04-05-2016) despacho de Francisco Largo Caballero.png|eta|maldekstra|Oficejo de Francisco Largo Caballero, tenita en [[Alcalá de Henares]].]] == Biografioj == * Francisco Largo Caballero (1869–1946), de Pablo Castellano (Tiempo de Historia, nº 9, 1975) * La vuelta de Largo Caballero (1) kaj (2), de Pablo Castellano (Triunfo, nº 793, 1978) * Speciala suplemento de la ĵurnalo "Público" pri la Dua Hispana Respubliko en sia 80a jariĝo: Protagonistoj ==Bibliografio== {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Largo Caballero, Francisco}} [[Kategorio:Hispanaj deputitoj]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj socialistoj]] [[Kategorio:Historio de Hispanio]] [[Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo]] [[kategorio:Stukistoj]] 29en4l234urvdwu7zpp77xat5cvotb6 9392214 9392213 2026-06-04T19:24:56Z Kani 670 /* Dua Respubliko (1931-1936) */ 9392214 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{polurinda|la teksto estas nur duonfarita. Estas multaj esperantlingvaj tekstoj en vikipedio, kiuj estas nur resumaj artikolaj ĝermoj de nur tri-kvar frazoj, sed kiel ĉi tie komenci kadron de tute ampleksa teksto kaj poste havi vakuon en la esencaj ĉapitroj "Politika kariero", "Enlanda milito" kaj "Ekzilo" vere donas la impreson de manko, de nur komencita kaj tute ne finita teksto|listigi=ne}} {{Informkesto politikisto}} '''Francisco LARGO Caballero''' (n. la [[15-an de oktobro]] [[1869]] en [[Madrido]], – m. la [[23-an de marto]] [[1946]] en [[Parizo]]) estis [[Sindikatismo|sindikatisto]] kaj politikisto [[Marksismo|marksisma]] de [[Hispanio]], historia estro de la [[Partido Socialista Obrero Español]] kaj de la [[Unión General de Trabajadores (Hispanio)|Unión General de Trabajadores]]. Dum la [[Hispana Dua Respubliko]] li estis Ministro pri Laboro ([[1931]]–[[1933]]) kaj [[Prezidanto de la Registaro de Hispanio]] en [[1936]]–[[1937]], do [[ĉefministro]]. == Biografio == [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1911.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero en 1911]] [[Dosiero:Trade unionists in the penitentiary of Cartagena.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero (sidita) kun [[Julián Besteiro]] kaj aliaj du socialistoj en la karcero en 1917]] [[Stuko|Stukisto]] en sia metio, Largo Caballero jam partoprenis en la unua striko de laboristoj de la konstruado en la jaro [[1890]] kaj aliĝis al socialisma partio [[PSOE]] en [[1894]], estante unu el plej efikaj kunlaborantoj de [[Pablo Iglesias Posse]]. En 1909 li estis translokigita pro sia kampanjo kontraŭ la [[Rif-milito]]. Li estis skabeno, provinca deputito kaj parlamenta deputito. Li partoprenis en la komitato kiu organizis la ĝeneralan strikon de 1917 en Hispanio kaj, post ties malsukceso, li estis kondamnita je porviva mallibereco en la karcero de [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]. Tamen li estis liberigita jam venontjare kiam li estis elektita deputito en la tiama balotado. Je la morto en [[1925]] de Pablo Iglesias, fondinto de la partio, sukcedis lin kun [[Julián Besteiro]] estre de ties sindikato, la UGT, kies vicprezidanto li estis ([[1908]]–[[1918]]) kaj ĝenerala sekretario ([[1918]]–[[1932]] kaj [[1934]]–[[1938]]). ===La striko de 1917 kaj socialistestro=== La 14an de aŭgusto 1917, la tago sekva al la proklamo de [[ĝenerala striko]], la kvar membroj de la Strikokomitato –Largo Caballero kaj Daniel Anguiano ĉe UGT kaj [[Julián Besteiro]] kaj Andrés Saborit ĉe PSOE– estis arestitaj. Ili suferis militproceson pro kontraŭstata perfido kaj estis kondamnitaj je porviva malliberigo en septembro, kaj senditaj al la [[prizono]] de [[Kartaĥeno]]. Startis populara kampanjo de solidareco kiu malsukcesis, sed la socialista partio PSOE inkludis ilin en la kandidataro de la Maldekstra Alianco por la balotado de februaro 1918, kaj tiukadre estis elektita la kvaropo kun la veterana socialistestro [[Pablo Iglesias]] kaj [[Indalecio Prieto]]. Tio devigis la registaron forpardoni ilin la 8an de majo 1918 kaj ili iĝis deputitoj post dek tagoj.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 110-111.</ref> Ekde 1918 Largo estis ĝenerala sekretario de la socialisma sindikato [[UGT]] kion li kombinis kun aliaj gravaj postenoj. Tiam li defendis taktikojn de "intervenismo", tio estas partopreno en la ŝtataj institucioj el kiuj li povus agadi en profito de la [[Socia demando|sociaj demandoj]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 127-128.</ref> Aliflanke li celis agadunion kun la anarkosindikatisma [[CNT]]. Tamen tiu lasta organizo suferis fortan subpremadon fare de la ŝtataj kaj dungantaj sektoroj ĉefe en Katalunio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 123-146.</ref> Aliflanke Largo kontraŭis la aliĝon de la hispana socialismo en la [[Tria Internacio]] kaj en 1921 la plej radikalaj sektoroj socialistaj disiĝis kaj fundis organizojn, kiu poste estos la kerno de la [[Hispana Komunista Partio]] (PCE).<ref> Aróstegui, 2013, pp. 147-157.</ref> [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1927 (cropped).jpg|maldekstre|eta|200ra|Lqrgo en 1927]] En 1923 ekestis la [[Diktaturo de Primo de Rivera]] kaj en 1924 Largo akceptis partopreni en la ŝtataj institucioj, kio okazigis krizon en la socialisma partio, ĉar pluraj sektoroj ne akceptis tiun decidon kontraŭ la prestiĝo de la partio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 180-185.</ref> En tiu kunteksto mortis la fondinto de la partio kaj de la UGT, nome [[Pablo Iglesias]], la 9an de decembro 1925. Iliajn postenojn okupis Julián Besteiro, kiu tiam apogis la kunlaboradon kun la Diktaturo.<ref> Aróstegui, 2013, p. 179.</ref> En 1926 la socialistaj estroj akceptis partopreni en diktatura pseŭdoparlamento, kio pligravigis la interna krizo; en 1927 la diktaturo anoncis, ke la kandidatoj ne estos libere elektitaj kaj la socialismaj organizoj malakceptis la ĝistiaman partoprenon, kiu favoris ilin kontraŭ la rivala [[CNT]], kiu estis suferinta persekutadon.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 190-192.</ref> == Politika kariero == ===Dua Respubliko (1931-1936)=== {{Ĉefartikolo|Dua Hispana Respubliko}} [[Dosiero:Nuevo gobierno republicano, Agence Meurisse, BNF Gallica.jpg|thumb|right|Largo Caballero en 1931, kun aliaj membroj de la provizora registaro de la Dua Respubliko.]] Post la proklamo de la [[Dua Hispana Respubliko]] la 14an de aprilo 1931, li estis grava parto de la provizora registaro, okupante la postenon de Ministro pri Laboro, dum du jaroj, kaj tiukadre li regis pri la laborkontraktoj, labordungado, labortempo (40 horojn semajne) kaj la kreago de miksitaj tribunaloj por solvi la laborkonfliktojn, kontraŭ la strategio de [[[rekta agado]] fare de la [[CNT]]. Post sia elpostenigo kaj laŭlonge de 1933 Largo radikaliĝis kaj vidis neceson de perfortoj por atingi revolucian situacion: oni nomis lin la "hispana Lenino".<ref> Ruiz-Manjón, Octavio (8a de februaro 2013). [https://www.elespanol.com/el-cultural/ «Largo Caballero. El tesón y la quimera».] El Cultural.</ref><ref> Avilés Farré, 2008, pp. 138-139.</ref> Tamen estas diversaj interpretoj pri la sincereco de tiu tendencŝanĝo, kio certiĝis post la rompo inter respublikanoj kaj socialistoj kaj malvenko de la maldekstro en la balotado de novembro 1933. Post la eniro de tri ministroj de la konservisma CEDA en la registaro de la radikala Alejandro Lerroux en oktobro 1934, li plenumis minacon de «socialisma revolucio» se «reakciuloj» estus enpovigitaj kaj li apogis la [[Hispana revolucio de 1934|Revolucion de 1934]], kiu malsukcesis tutlande, sed sukcesis dum du semajnoj en [[Asturio]] kie funkciis aliancon de ministoj socialistaj, anarkiistaj kaj komunistaj.<ref> "Prieto, contrabandista de armas", de Francisco I. Taibo. ''Historia 16'', nº 33, januaro 1979</ref> Li estis enprizonigita el la 14a de oktobro 1934 ĝis la 30a de novembro 1935, kiam lia proceso rezultis senkulpiga pro pruvomanko.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 399-400.</ref> Ĉirkaŭ la fino de 1935 plifortiĝis la tendenco al nova maldekstra alianco kun ĉefa celo: liberigo de miloj da malliberigitoj pro la revolucio de 1934.<ref>Ranzato, 2014, p. 79.</ref><ref>Martín Ramos, 2015, p. 124-125.</ref> Spite la kreskanta plifortigo de kuniĝo inter maldekstruloj kaj maldekstraj respublikanoj, ene de la socialismo restis la dividon inter la pli maldekstraj partianoj de Largo Caballero kaj la pli dekstraj partianoj de [[Indalecio Prieto]]. Finfine en la balortado de februaro-marto 1936 venkis la maldekstra [[Popola Fronto (Hispanio)|Popola Fronto]] kaj la revoluciema politiko kaj ĉefe la popolaj agadoj pliiĝis, ekzemple en la [[agrara reformo]]. La reakciaj sektoroj ne kontentiĝis kaj ekestis komplotoj por agadi kontraŭ la registaro. [[Dosiero:Francisco Largo Caballero.jpg|eta|maldekstra|200ra|Francisco Largo Caballero]] == Enlanda milito (1936-1939 == {{Ĉefartikolo|Hispana Enlanda Milito}} Je la starto de la [[Hispana Enlanda Milito]] la 18an de julio 1936, Largo estas la ĉefa estro en la socialisma sektoro kaj klopodas por la rekunigo ene de la socialisma movado. Tiukadre li baraktis ankaŭ por la unuigo de ĉiuj maldekstraj organizoj kiel neceso por bremsi la avancojn de la frankistaj insurekciuloj, serĉante la kulaboradon de la PSOE ĉefe kun la komunistoj de la PCE kaj de la [[POUM]], siaflanke ege malamikaj inter si. Post la elpostenigo de la registaro de [[José Giral]], la 4an de septembro 1936, jam dum la milito, Largo estis nomumita Ĉefministro (la unua laboristo en tiu posteno en Hispanio), krom Militministro, laŭ kio li baraktis por integri la laboristajn milicojn de la diversaj tendencoj kaj organizoj en unuigitaj disciplinitaj armeaj brigadoj. [[Dosiero:LargoCaballeroAlcazar.jpg|thumb|Francisco Largo Caballero vizitas la sieĝon al la [[Alkazaro de Toledo]], akompanata de ofiroj kaj milicanoj.]] Kvankam li tiukadre sekvis la politikon de PCE kaj de Sovetunio, Largo Caballero ekmalkontentis pri la penoj de tiuj trudi komunistojn en la ŝlosilaj postenoj de la administracio, kaj tial li ekricevis la unuajn malakceptojn de tiuj. Krome, startis malkontento ankaŭ ĝenerale en la respublika zono pro la perdo de [[Malago]] kaj sekva humanitara katastrofo (februaro 1937), kaj pro la sukcesa ofensivo de frankistoj en [[Eŭskio]] (aprilo 1937), kion profitis la kontraŭuloj de Largo: la PCE kaj la sektoro de la PSOE partia de lia rivalo [[Indalecio Prieto]]. La [[Majaj Tagoj de Barcelono]] de 1937, en kiuj la polico kaj la komunistoj batalis kontraŭ la CNT kaj la POUM, ŝanĝis la situacion en la tuta respublika zono. Largo Caballero ne volis subskribi la eksterleĝigon de la POUM kiun Sovetunio kaj komunistoj postulis. Tiukadre la socialistoj de Indalecio Prieto, la komunistoj de la PCE, kaj la maldekstraj respublikanoj kun konsento de la prezidanto [[Manuel Azaña]] okazigis registaran krizon kaj la demision de Largo, kiu estis anstataŭita de [[Juan Negrín]], same socialista, sed pli klina al la sovetaj postuloj. Dum la cetero de la milito Largo Caballero protestis kontraŭ la pliigo de la komunisma influo en la respublika registaro, sed li vidiĝis senpovas eĉ ene de sia partio PSOE. == Ekzilo == [[Dosiero:Archivos del Movimiento Obrero (RPS 04-05-2016) despacho de Francisco Largo Caballero.png|eta|maldekstra|Oficejo de Francisco Largo Caballero, tenita en [[Alcalá de Henares]].]] == Biografioj == * Francisco Largo Caballero (1869–1946), de Pablo Castellano (Tiempo de Historia, nº 9, 1975) * La vuelta de Largo Caballero (1) kaj (2), de Pablo Castellano (Triunfo, nº 793, 1978) * Speciala suplemento de la ĵurnalo "Público" pri la Dua Hispana Respubliko en sia 80a jariĝo: Protagonistoj ==Bibliografio== {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Largo Caballero, Francisco}} [[Kategorio:Hispanaj deputitoj]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj socialistoj]] [[Kategorio:Historio de Hispanio]] [[Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo]] [[kategorio:Stukistoj]] 4eullqxg3rn27bca7lius5lj4trt166 9392219 9392214 2026-06-04T19:33:41Z Kani 670 /* La striko de 1917 kaj socialistestro */ 9392219 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{polurinda|la teksto estas nur duonfarita. Estas multaj esperantlingvaj tekstoj en vikipedio, kiuj estas nur resumaj artikolaj ĝermoj de nur tri-kvar frazoj, sed kiel ĉi tie komenci kadron de tute ampleksa teksto kaj poste havi vakuon en la esencaj ĉapitroj "Politika kariero", "Enlanda milito" kaj "Ekzilo" vere donas la impreson de manko, de nur komencita kaj tute ne finita teksto|listigi=ne}} {{Informkesto politikisto}} '''Francisco LARGO Caballero''' (n. la [[15-an de oktobro]] [[1869]] en [[Madrido]], – m. la [[23-an de marto]] [[1946]] en [[Parizo]]) estis [[Sindikatismo|sindikatisto]] kaj politikisto [[Marksismo|marksisma]] de [[Hispanio]], historia estro de la [[Partido Socialista Obrero Español]] kaj de la [[Unión General de Trabajadores (Hispanio)|Unión General de Trabajadores]]. Dum la [[Hispana Dua Respubliko]] li estis Ministro pri Laboro ([[1931]]–[[1933]]) kaj [[Prezidanto de la Registaro de Hispanio]] en [[1936]]–[[1937]], do [[ĉefministro]]. == Biografio == [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1911.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero en 1911]] [[Dosiero:Trade unionists in the penitentiary of Cartagena.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero (sidita) kun [[Julián Besteiro]] kaj aliaj du socialistoj en la karcero en 1917]] [[Stuko|Stukisto]] en sia metio, Largo Caballero jam partoprenis en la unua striko de laboristoj de la konstruado en la jaro [[1890]] kaj aliĝis al socialisma partio [[PSOE]] en [[1894]], estante unu el plej efikaj kunlaborantoj de [[Pablo Iglesias Posse]]. En 1909 li estis translokigita pro sia kampanjo kontraŭ la [[Rif-milito]]. Li estis skabeno, provinca deputito kaj parlamenta deputito. Li partoprenis en la komitato kiu organizis la ĝeneralan strikon de 1917 en Hispanio kaj, post ties malsukceso, li estis kondamnita je porviva mallibereco en la karcero de [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]. Tamen li estis liberigita jam venontjare kiam li estis elektita deputito en la tiama balotado. Je la morto en [[1925]] de Pablo Iglesias, fondinto de la partio, sukcedis lin kun [[Julián Besteiro]] estre de ties sindikato, la UGT, kies vicprezidanto li estis ([[1908]]–[[1918]]) kaj ĝenerala sekretario ([[1918]]–[[1932]] kaj [[1934]]–[[1938]]). ===La striko de 1917 kaj socialistestro=== La 14an de aŭgusto 1917, la tago sekva al la proklamo de [[ĝenerala striko]], la kvar membroj de la Strikokomitato –Largo Caballero kaj Daniel Anguiano ĉe UGT kaj [[Julián Besteiro]] kaj Andrés Saborit ĉe PSOE– estis arestitaj. Ili suferis militproceson pro kontraŭstata perfido kaj estis kondamnitaj je porviva malliberigo en septembro, kaj senditaj al la [[prizono]] de [[Kartaĥeno]]. Startis populara kampanjo de solidareco kiu malsukcesis, sed la socialista partio PSOE inkludis ilin en la kandidataro de la Maldekstra Alianco por la balotado de februaro 1918, kaj tiukadre estis elektita la kvaropo kun la veterana socialistestro [[Pablo Iglesias]] kaj [[Indalecio Prieto]]. Tio devigis la registaron forpardoni ilin la 8an de majo 1918 kaj ili iĝis deputitoj post dek tagoj.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 110-111.</ref> Ekde 1918 Largo estis ĝenerala sekretario de la socialisma sindikato [[UGT]] kion li kombinis kun aliaj gravaj postenoj. Tiam li defendis taktikojn de "intervenismo", tio estas partopreno en la ŝtataj institucioj el kiuj li povus agadi en profito de la [[Socia demando|sociaj demandoj]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 127-128.</ref> Aliflanke li celis agadunion kun la anarkosindikatisma [[CNT]]. Tamen tiu lasta organizo suferis fortan subpremadon fare de la ŝtataj kaj dungantaj sektoroj ĉefe en Katalunio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 123-146.</ref> Aliflanke Largo kontraŭis la aliĝon de la hispana socialismo en la [[Tria Internacio]] kaj en 1921 la plej radikalaj sektoroj socialistaj disiĝis kaj fundis organizojn, kiu poste estos la kerno de la [[Hispana Komunista Partio]] (PCE).<ref> Aróstegui, 2013, pp. 147-157.</ref> [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1927 (cropped).jpg|maldekstre|eta|200ra|Largo en 1927]] En 1923 ekestis la [[Diktaturo de Primo de Rivera]] kaj en 1924 Largo akceptis partopreni en la ŝtataj institucioj, kio okazigis krizon en la socialisma partio, ĉar pluraj sektoroj ne akceptis tiun decidon kontraŭ la prestiĝo de la partio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 180-185.</ref> En tiu kunteksto mortis la fondinto de la partio kaj de la UGT, nome [[Pablo Iglesias]], la 9an de decembro 1925. Iliajn postenojn okupis Julián Besteiro, kiu tiam apogis la kunlaboradon kun la Diktaturo.<ref> Aróstegui, 2013, p. 179.</ref> En 1926 la socialistaj estroj akceptis partopreni en diktatura pseŭdoparlamento, kio pligravigis la interna krizo; en 1927 la diktaturo anoncis, ke la kandidatoj ne estos libere elektitaj kaj la socialismaj organizoj malakceptis la ĝistiaman partoprenon, kiu favoris ilin kontraŭ la rivala [[CNT]], kiu estis suferinta persekutadon.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 190-192.</ref> == Politika kariero == ===Dua Respubliko (1931-1936)=== {{Ĉefartikolo|Dua Hispana Respubliko}} [[Dosiero:Nuevo gobierno republicano, Agence Meurisse, BNF Gallica.jpg|thumb|right|Largo Caballero en 1931, kun aliaj membroj de la provizora registaro de la Dua Respubliko.]] Post la proklamo de la [[Dua Hispana Respubliko]] la 14an de aprilo 1931, li estis grava parto de la provizora registaro, okupante la postenon de Ministro pri Laboro, dum du jaroj, kaj tiukadre li regis pri la laborkontraktoj, labordungado, labortempo (40 horojn semajne) kaj la kreago de miksitaj tribunaloj por solvi la laborkonfliktojn, kontraŭ la strategio de [[[rekta agado]] fare de la [[CNT]]. Post sia elpostenigo kaj laŭlonge de 1933 Largo radikaliĝis kaj vidis neceson de perfortoj por atingi revolucian situacion: oni nomis lin la "hispana Lenino".<ref> Ruiz-Manjón, Octavio (8a de februaro 2013). [https://www.elespanol.com/el-cultural/ «Largo Caballero. El tesón y la quimera».] El Cultural.</ref><ref> Avilés Farré, 2008, pp. 138-139.</ref> Tamen estas diversaj interpretoj pri la sincereco de tiu tendencŝanĝo, kio certiĝis post la rompo inter respublikanoj kaj socialistoj kaj malvenko de la maldekstro en la balotado de novembro 1933. Post la eniro de tri ministroj de la konservisma CEDA en la registaro de la radikala Alejandro Lerroux en oktobro 1934, li plenumis minacon de «socialisma revolucio» se «reakciuloj» estus enpovigitaj kaj li apogis la [[Hispana revolucio de 1934|Revolucion de 1934]], kiu malsukcesis tutlande, sed sukcesis dum du semajnoj en [[Asturio]] kie funkciis aliancon de ministoj socialistaj, anarkiistaj kaj komunistaj.<ref> "Prieto, contrabandista de armas", de Francisco I. Taibo. ''Historia 16'', nº 33, januaro 1979</ref> Li estis enprizonigita el la 14a de oktobro 1934 ĝis la 30a de novembro 1935, kiam lia proceso rezultis senkulpiga pro pruvomanko.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 399-400.</ref> Ĉirkaŭ la fino de 1935 plifortiĝis la tendenco al nova maldekstra alianco kun ĉefa celo: liberigo de miloj da malliberigitoj pro la revolucio de 1934.<ref>Ranzato, 2014, p. 79.</ref><ref>Martín Ramos, 2015, p. 124-125.</ref> Spite la kreskanta plifortigo de kuniĝo inter maldekstruloj kaj maldekstraj respublikanoj, ene de la socialismo restis la dividon inter la pli maldekstraj partianoj de Largo Caballero kaj la pli dekstraj partianoj de [[Indalecio Prieto]]. Finfine en la balortado de februaro-marto 1936 venkis la maldekstra [[Popola Fronto (Hispanio)|Popola Fronto]] kaj la revoluciema politiko kaj ĉefe la popolaj agadoj pliiĝis, ekzemple en la [[agrara reformo]]. La reakciaj sektoroj ne kontentiĝis kaj ekestis komplotoj por agadi kontraŭ la registaro. [[Dosiero:Francisco Largo Caballero.jpg|eta|maldekstra|200ra|Francisco Largo Caballero]] == Enlanda milito (1936-1939 == {{Ĉefartikolo|Hispana Enlanda Milito}} Je la starto de la [[Hispana Enlanda Milito]] la 18an de julio 1936, Largo estas la ĉefa estro en la socialisma sektoro kaj klopodas por la rekunigo ene de la socialisma movado. Tiukadre li baraktis ankaŭ por la unuigo de ĉiuj maldekstraj organizoj kiel neceso por bremsi la avancojn de la frankistaj insurekciuloj, serĉante la kulaboradon de la PSOE ĉefe kun la komunistoj de la PCE kaj de la [[POUM]], siaflanke ege malamikaj inter si. Post la elpostenigo de la registaro de [[José Giral]], la 4an de septembro 1936, jam dum la milito, Largo estis nomumita Ĉefministro (la unua laboristo en tiu posteno en Hispanio), krom Militministro, laŭ kio li baraktis por integri la laboristajn milicojn de la diversaj tendencoj kaj organizoj en unuigitaj disciplinitaj armeaj brigadoj. [[Dosiero:LargoCaballeroAlcazar.jpg|thumb|Francisco Largo Caballero vizitas la sieĝon al la [[Alkazaro de Toledo]], akompanata de ofiroj kaj milicanoj.]] Kvankam li tiukadre sekvis la politikon de PCE kaj de Sovetunio, Largo Caballero ekmalkontentis pri la penoj de tiuj trudi komunistojn en la ŝlosilaj postenoj de la administracio, kaj tial li ekricevis la unuajn malakceptojn de tiuj. Krome, startis malkontento ankaŭ ĝenerale en la respublika zono pro la perdo de [[Malago]] kaj sekva humanitara katastrofo (februaro 1937), kaj pro la sukcesa ofensivo de frankistoj en [[Eŭskio]] (aprilo 1937), kion profitis la kontraŭuloj de Largo: la PCE kaj la sektoro de la PSOE partia de lia rivalo [[Indalecio Prieto]]. La [[Majaj Tagoj de Barcelono]] de 1937, en kiuj la polico kaj la komunistoj batalis kontraŭ la CNT kaj la POUM, ŝanĝis la situacion en la tuta respublika zono. Largo Caballero ne volis subskribi la eksterleĝigon de la POUM kiun Sovetunio kaj komunistoj postulis. Tiukadre la socialistoj de Indalecio Prieto, la komunistoj de la PCE, kaj la maldekstraj respublikanoj kun konsento de la prezidanto [[Manuel Azaña]] okazigis registaran krizon kaj la demision de Largo, kiu estis anstataŭita de [[Juan Negrín]], same socialista, sed pli klina al la sovetaj postuloj. Dum la cetero de la milito Largo Caballero protestis kontraŭ la pliigo de la komunisma influo en la respublika registaro, sed li vidiĝis senpovas eĉ ene de sia partio PSOE. == Ekzilo == [[Dosiero:Archivos del Movimiento Obrero (RPS 04-05-2016) despacho de Francisco Largo Caballero.png|eta|maldekstra|Oficejo de Francisco Largo Caballero, tenita en [[Alcalá de Henares]].]] == Biografioj == * Francisco Largo Caballero (1869–1946), de Pablo Castellano (Tiempo de Historia, nº 9, 1975) * La vuelta de Largo Caballero (1) kaj (2), de Pablo Castellano (Triunfo, nº 793, 1978) * Speciala suplemento de la ĵurnalo "Público" pri la Dua Hispana Respubliko en sia 80a jariĝo: Protagonistoj ==Bibliografio== {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Largo Caballero, Francisco}} [[Kategorio:Hispanaj deputitoj]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj socialistoj]] [[Kategorio:Historio de Hispanio]] [[Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo]] [[kategorio:Stukistoj]] svry7lxwlh4k1xubc50n4n0vvidxxrd 9392221 9392219 2026-06-04T19:34:28Z Kani 670 9392221 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{polurinda|la teksto estas nur duonfarita. Estas multaj esperantlingvaj tekstoj en vikipedio, kiuj estas nur resumaj artikolaj ĝermoj de nur tri-kvar frazoj, sed kiel ĉi tie komenci kadron de tute ampleksa teksto kaj poste havi vakuon en la esencaj ĉapitroj "Politika kariero", "Enlanda milito" kaj "Ekzilo" vere donas la impreson de manko, de nur komencita kaj tute ne finita teksto|listigi=ne}} {{Informkesto politikisto |prikribo= Largo en 1927}} '''Francisco LARGO Caballero''' (n. la [[15-an de oktobro]] [[1869]] en [[Madrido]], – m. la [[23-an de marto]] [[1946]] en [[Parizo]]) estis [[Sindikatismo|sindikatisto]] kaj politikisto [[Marksismo|marksisma]] de [[Hispanio]], historia estro de la [[Partido Socialista Obrero Español]] kaj de la [[Unión General de Trabajadores (Hispanio)|Unión General de Trabajadores]]. Dum la [[Hispana Dua Respubliko]] li estis Ministro pri Laboro ([[1931]]–[[1933]]) kaj [[Prezidanto de la Registaro de Hispanio]] en [[1936]]–[[1937]], do [[ĉefministro]]. == Biografio == [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1911.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero en 1911]] [[Dosiero:Trade unionists in the penitentiary of Cartagena.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero (sidita) kun [[Julián Besteiro]] kaj aliaj du socialistoj en la karcero en 1917]] [[Stuko|Stukisto]] en sia metio, Largo Caballero jam partoprenis en la unua striko de laboristoj de la konstruado en la jaro [[1890]] kaj aliĝis al socialisma partio [[PSOE]] en [[1894]], estante unu el plej efikaj kunlaborantoj de [[Pablo Iglesias Posse]]. En 1909 li estis translokigita pro sia kampanjo kontraŭ la [[Rif-milito]]. Li estis skabeno, provinca deputito kaj parlamenta deputito. Li partoprenis en la komitato kiu organizis la ĝeneralan strikon de 1917 en Hispanio kaj, post ties malsukceso, li estis kondamnita je porviva mallibereco en la karcero de [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]. Tamen li estis liberigita jam venontjare kiam li estis elektita deputito en la tiama balotado. Je la morto en [[1925]] de Pablo Iglesias, fondinto de la partio, sukcedis lin kun [[Julián Besteiro]] estre de ties sindikato, la UGT, kies vicprezidanto li estis ([[1908]]–[[1918]]) kaj ĝenerala sekretario ([[1918]]–[[1932]] kaj [[1934]]–[[1938]]). ===La striko de 1917 kaj socialistestro=== La 14an de aŭgusto 1917, la tago sekva al la proklamo de [[ĝenerala striko]], la kvar membroj de la Strikokomitato –Largo Caballero kaj Daniel Anguiano ĉe UGT kaj [[Julián Besteiro]] kaj Andrés Saborit ĉe PSOE– estis arestitaj. Ili suferis militproceson pro kontraŭstata perfido kaj estis kondamnitaj je porviva malliberigo en septembro, kaj senditaj al la [[prizono]] de [[Kartaĥeno]]. Startis populara kampanjo de solidareco kiu malsukcesis, sed la socialista partio PSOE inkludis ilin en la kandidataro de la Maldekstra Alianco por la balotado de februaro 1918, kaj tiukadre estis elektita la kvaropo kun la veterana socialistestro [[Pablo Iglesias]] kaj [[Indalecio Prieto]]. Tio devigis la registaron forpardoni ilin la 8an de majo 1918 kaj ili iĝis deputitoj post dek tagoj.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 110-111.</ref> Ekde 1918 Largo estis ĝenerala sekretario de la socialisma sindikato [[UGT]] kion li kombinis kun aliaj gravaj postenoj. Tiam li defendis taktikojn de "intervenismo", tio estas partopreno en la ŝtataj institucioj el kiuj li povus agadi en profito de la [[Socia demando|sociaj demandoj]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 127-128.</ref> Aliflanke li celis agadunion kun la anarkosindikatisma [[CNT]]. Tamen tiu lasta organizo suferis fortan subpremadon fare de la ŝtataj kaj dungantaj sektoroj ĉefe en Katalunio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 123-146.</ref> Aliflanke Largo kontraŭis la aliĝon de la hispana socialismo en la [[Tria Internacio]] kaj en 1921 la plej radikalaj sektoroj socialistaj disiĝis kaj fundis organizojn, kiu poste estos la kerno de la [[Hispana Komunista Partio]] (PCE).<ref> Aróstegui, 2013, pp. 147-157.</ref> [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1927 (cropped).jpg|maldekstre|eta|200ra|Largo en 1927]] En 1923 ekestis la [[Diktaturo de Primo de Rivera]] kaj en 1924 Largo akceptis partopreni en la ŝtataj institucioj, kio okazigis krizon en la socialisma partio, ĉar pluraj sektoroj ne akceptis tiun decidon kontraŭ la prestiĝo de la partio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 180-185.</ref> En tiu kunteksto mortis la fondinto de la partio kaj de la UGT, nome [[Pablo Iglesias]], la 9an de decembro 1925. Iliajn postenojn okupis Julián Besteiro, kiu tiam apogis la kunlaboradon kun la Diktaturo.<ref> Aróstegui, 2013, p. 179.</ref> En 1926 la socialistaj estroj akceptis partopreni en diktatura pseŭdoparlamento, kio pligravigis la interna krizo; en 1927 la diktaturo anoncis, ke la kandidatoj ne estos libere elektitaj kaj la socialismaj organizoj malakceptis la ĝistiaman partoprenon, kiu favoris ilin kontraŭ la rivala [[CNT]], kiu estis suferinta persekutadon.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 190-192.</ref> == Politika kariero == ===Dua Respubliko (1931-1936)=== {{Ĉefartikolo|Dua Hispana Respubliko}} [[Dosiero:Nuevo gobierno republicano, Agence Meurisse, BNF Gallica.jpg|thumb|right|Largo Caballero en 1931, kun aliaj membroj de la provizora registaro de la Dua Respubliko.]] Post la proklamo de la [[Dua Hispana Respubliko]] la 14an de aprilo 1931, li estis grava parto de la provizora registaro, okupante la postenon de Ministro pri Laboro, dum du jaroj, kaj tiukadre li regis pri la laborkontraktoj, labordungado, labortempo (40 horojn semajne) kaj la kreago de miksitaj tribunaloj por solvi la laborkonfliktojn, kontraŭ la strategio de [[[rekta agado]] fare de la [[CNT]]. Post sia elpostenigo kaj laŭlonge de 1933 Largo radikaliĝis kaj vidis neceson de perfortoj por atingi revolucian situacion: oni nomis lin la "hispana Lenino".<ref> Ruiz-Manjón, Octavio (8a de februaro 2013). [https://www.elespanol.com/el-cultural/ «Largo Caballero. El tesón y la quimera».] El Cultural.</ref><ref> Avilés Farré, 2008, pp. 138-139.</ref> Tamen estas diversaj interpretoj pri la sincereco de tiu tendencŝanĝo, kio certiĝis post la rompo inter respublikanoj kaj socialistoj kaj malvenko de la maldekstro en la balotado de novembro 1933. Post la eniro de tri ministroj de la konservisma CEDA en la registaro de la radikala Alejandro Lerroux en oktobro 1934, li plenumis minacon de «socialisma revolucio» se «reakciuloj» estus enpovigitaj kaj li apogis la [[Hispana revolucio de 1934|Revolucion de 1934]], kiu malsukcesis tutlande, sed sukcesis dum du semajnoj en [[Asturio]] kie funkciis aliancon de ministoj socialistaj, anarkiistaj kaj komunistaj.<ref> "Prieto, contrabandista de armas", de Francisco I. Taibo. ''Historia 16'', nº 33, januaro 1979</ref> Li estis enprizonigita el la 14a de oktobro 1934 ĝis la 30a de novembro 1935, kiam lia proceso rezultis senkulpiga pro pruvomanko.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 399-400.</ref> Ĉirkaŭ la fino de 1935 plifortiĝis la tendenco al nova maldekstra alianco kun ĉefa celo: liberigo de miloj da malliberigitoj pro la revolucio de 1934.<ref>Ranzato, 2014, p. 79.</ref><ref>Martín Ramos, 2015, p. 124-125.</ref> Spite la kreskanta plifortigo de kuniĝo inter maldekstruloj kaj maldekstraj respublikanoj, ene de la socialismo restis la dividon inter la pli maldekstraj partianoj de Largo Caballero kaj la pli dekstraj partianoj de [[Indalecio Prieto]]. Finfine en la balortado de februaro-marto 1936 venkis la maldekstra [[Popola Fronto (Hispanio)|Popola Fronto]] kaj la revoluciema politiko kaj ĉefe la popolaj agadoj pliiĝis, ekzemple en la [[agrara reformo]]. La reakciaj sektoroj ne kontentiĝis kaj ekestis komplotoj por agadi kontraŭ la registaro. [[Dosiero:Francisco Largo Caballero.jpg|eta|maldekstra|200ra|Francisco Largo Caballero]] == Enlanda milito (1936-1939 == {{Ĉefartikolo|Hispana Enlanda Milito}} Je la starto de la [[Hispana Enlanda Milito]] la 18an de julio 1936, Largo estas la ĉefa estro en la socialisma sektoro kaj klopodas por la rekunigo ene de la socialisma movado. Tiukadre li baraktis ankaŭ por la unuigo de ĉiuj maldekstraj organizoj kiel neceso por bremsi la avancojn de la frankistaj insurekciuloj, serĉante la kulaboradon de la PSOE ĉefe kun la komunistoj de la PCE kaj de la [[POUM]], siaflanke ege malamikaj inter si. Post la elpostenigo de la registaro de [[José Giral]], la 4an de septembro 1936, jam dum la milito, Largo estis nomumita Ĉefministro (la unua laboristo en tiu posteno en Hispanio), krom Militministro, laŭ kio li baraktis por integri la laboristajn milicojn de la diversaj tendencoj kaj organizoj en unuigitaj disciplinitaj armeaj brigadoj. [[Dosiero:LargoCaballeroAlcazar.jpg|thumb|Francisco Largo Caballero vizitas la sieĝon al la [[Alkazaro de Toledo]], akompanata de ofiroj kaj milicanoj.]] Kvankam li tiukadre sekvis la politikon de PCE kaj de Sovetunio, Largo Caballero ekmalkontentis pri la penoj de tiuj trudi komunistojn en la ŝlosilaj postenoj de la administracio, kaj tial li ekricevis la unuajn malakceptojn de tiuj. Krome, startis malkontento ankaŭ ĝenerale en la respublika zono pro la perdo de [[Malago]] kaj sekva humanitara katastrofo (februaro 1937), kaj pro la sukcesa ofensivo de frankistoj en [[Eŭskio]] (aprilo 1937), kion profitis la kontraŭuloj de Largo: la PCE kaj la sektoro de la PSOE partia de lia rivalo [[Indalecio Prieto]]. La [[Majaj Tagoj de Barcelono]] de 1937, en kiuj la polico kaj la komunistoj batalis kontraŭ la CNT kaj la POUM, ŝanĝis la situacion en la tuta respublika zono. Largo Caballero ne volis subskribi la eksterleĝigon de la POUM kiun Sovetunio kaj komunistoj postulis. Tiukadre la socialistoj de Indalecio Prieto, la komunistoj de la PCE, kaj la maldekstraj respublikanoj kun konsento de la prezidanto [[Manuel Azaña]] okazigis registaran krizon kaj la demision de Largo, kiu estis anstataŭita de [[Juan Negrín]], same socialista, sed pli klina al la sovetaj postuloj. Dum la cetero de la milito Largo Caballero protestis kontraŭ la pliigo de la komunisma influo en la respublika registaro, sed li vidiĝis senpovas eĉ ene de sia partio PSOE. == Ekzilo == [[Dosiero:Archivos del Movimiento Obrero (RPS 04-05-2016) despacho de Francisco Largo Caballero.png|eta|maldekstra|Oficejo de Francisco Largo Caballero, tenita en [[Alcalá de Henares]].]] == Biografioj == * Francisco Largo Caballero (1869–1946), de Pablo Castellano (Tiempo de Historia, nº 9, 1975) * La vuelta de Largo Caballero (1) kaj (2), de Pablo Castellano (Triunfo, nº 793, 1978) * Speciala suplemento de la ĵurnalo "Público" pri la Dua Hispana Respubliko en sia 80a jariĝo: Protagonistoj ==Bibliografio== {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Largo Caballero, Francisco}} [[Kategorio:Hispanaj deputitoj]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj socialistoj]] [[Kategorio:Historio de Hispanio]] [[Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo]] [[kategorio:Stukistoj]] igsay00bihpx8pmvgb7ldkevqp24p6u 9392223 9392221 2026-06-04T19:34:42Z Kani 670 9392223 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{polurinda|la teksto estas nur duonfarita. Estas multaj esperantlingvaj tekstoj en vikipedio, kiuj estas nur resumaj artikolaj ĝermoj de nur tri-kvar frazoj, sed kiel ĉi tie komenci kadron de tute ampleksa teksto kaj poste havi vakuon en la esencaj ĉapitroj "Politika kariero", "Enlanda milito" kaj "Ekzilo" vere donas la impreson de manko, de nur komencita kaj tute ne finita teksto|listigi=ne}} {{Informkesto politikisto |priskribo= Largo en 1927}} '''Francisco LARGO Caballero''' (n. la [[15-an de oktobro]] [[1869]] en [[Madrido]], – m. la [[23-an de marto]] [[1946]] en [[Parizo]]) estis [[Sindikatismo|sindikatisto]] kaj politikisto [[Marksismo|marksisma]] de [[Hispanio]], historia estro de la [[Partido Socialista Obrero Español]] kaj de la [[Unión General de Trabajadores (Hispanio)|Unión General de Trabajadores]]. Dum la [[Hispana Dua Respubliko]] li estis Ministro pri Laboro ([[1931]]–[[1933]]) kaj [[Prezidanto de la Registaro de Hispanio]] en [[1936]]–[[1937]], do [[ĉefministro]]. == Biografio == [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1911.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero en 1911]] [[Dosiero:Trade unionists in the penitentiary of Cartagena.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero (sidita) kun [[Julián Besteiro]] kaj aliaj du socialistoj en la karcero en 1917]] [[Stuko|Stukisto]] en sia metio, Largo Caballero jam partoprenis en la unua striko de laboristoj de la konstruado en la jaro [[1890]] kaj aliĝis al socialisma partio [[PSOE]] en [[1894]], estante unu el plej efikaj kunlaborantoj de [[Pablo Iglesias Posse]]. En 1909 li estis translokigita pro sia kampanjo kontraŭ la [[Rif-milito]]. Li estis skabeno, provinca deputito kaj parlamenta deputito. Li partoprenis en la komitato kiu organizis la ĝeneralan strikon de 1917 en Hispanio kaj, post ties malsukceso, li estis kondamnita je porviva mallibereco en la karcero de [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]. Tamen li estis liberigita jam venontjare kiam li estis elektita deputito en la tiama balotado. Je la morto en [[1925]] de Pablo Iglesias, fondinto de la partio, sukcedis lin kun [[Julián Besteiro]] estre de ties sindikato, la UGT, kies vicprezidanto li estis ([[1908]]–[[1918]]) kaj ĝenerala sekretario ([[1918]]–[[1932]] kaj [[1934]]–[[1938]]). ===La striko de 1917 kaj socialistestro=== La 14an de aŭgusto 1917, la tago sekva al la proklamo de [[ĝenerala striko]], la kvar membroj de la Strikokomitato –Largo Caballero kaj Daniel Anguiano ĉe UGT kaj [[Julián Besteiro]] kaj Andrés Saborit ĉe PSOE– estis arestitaj. Ili suferis militproceson pro kontraŭstata perfido kaj estis kondamnitaj je porviva malliberigo en septembro, kaj senditaj al la [[prizono]] de [[Kartaĥeno]]. Startis populara kampanjo de solidareco kiu malsukcesis, sed la socialista partio PSOE inkludis ilin en la kandidataro de la Maldekstra Alianco por la balotado de februaro 1918, kaj tiukadre estis elektita la kvaropo kun la veterana socialistestro [[Pablo Iglesias]] kaj [[Indalecio Prieto]]. Tio devigis la registaron forpardoni ilin la 8an de majo 1918 kaj ili iĝis deputitoj post dek tagoj.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 110-111.</ref> Ekde 1918 Largo estis ĝenerala sekretario de la socialisma sindikato [[UGT]] kion li kombinis kun aliaj gravaj postenoj. Tiam li defendis taktikojn de "intervenismo", tio estas partopreno en la ŝtataj institucioj el kiuj li povus agadi en profito de la [[Socia demando|sociaj demandoj]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 127-128.</ref> Aliflanke li celis agadunion kun la anarkosindikatisma [[CNT]]. Tamen tiu lasta organizo suferis fortan subpremadon fare de la ŝtataj kaj dungantaj sektoroj ĉefe en Katalunio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 123-146.</ref> Aliflanke Largo kontraŭis la aliĝon de la hispana socialismo en la [[Tria Internacio]] kaj en 1921 la plej radikalaj sektoroj socialistaj disiĝis kaj fundis organizojn, kiu poste estos la kerno de la [[Hispana Komunista Partio]] (PCE).<ref> Aróstegui, 2013, pp. 147-157.</ref> [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1927 (cropped).jpg|maldekstre|eta|200ra|Largo en 1927]] En 1923 ekestis la [[Diktaturo de Primo de Rivera]] kaj en 1924 Largo akceptis partopreni en la ŝtataj institucioj, kio okazigis krizon en la socialisma partio, ĉar pluraj sektoroj ne akceptis tiun decidon kontraŭ la prestiĝo de la partio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 180-185.</ref> En tiu kunteksto mortis la fondinto de la partio kaj de la UGT, nome [[Pablo Iglesias]], la 9an de decembro 1925. Iliajn postenojn okupis Julián Besteiro, kiu tiam apogis la kunlaboradon kun la Diktaturo.<ref> Aróstegui, 2013, p. 179.</ref> En 1926 la socialistaj estroj akceptis partopreni en diktatura pseŭdoparlamento, kio pligravigis la interna krizo; en 1927 la diktaturo anoncis, ke la kandidatoj ne estos libere elektitaj kaj la socialismaj organizoj malakceptis la ĝistiaman partoprenon, kiu favoris ilin kontraŭ la rivala [[CNT]], kiu estis suferinta persekutadon.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 190-192.</ref> == Politika kariero == ===Dua Respubliko (1931-1936)=== {{Ĉefartikolo|Dua Hispana Respubliko}} [[Dosiero:Nuevo gobierno republicano, Agence Meurisse, BNF Gallica.jpg|thumb|right|Largo Caballero en 1931, kun aliaj membroj de la provizora registaro de la Dua Respubliko.]] Post la proklamo de la [[Dua Hispana Respubliko]] la 14an de aprilo 1931, li estis grava parto de la provizora registaro, okupante la postenon de Ministro pri Laboro, dum du jaroj, kaj tiukadre li regis pri la laborkontraktoj, labordungado, labortempo (40 horojn semajne) kaj la kreago de miksitaj tribunaloj por solvi la laborkonfliktojn, kontraŭ la strategio de [[[rekta agado]] fare de la [[CNT]]. Post sia elpostenigo kaj laŭlonge de 1933 Largo radikaliĝis kaj vidis neceson de perfortoj por atingi revolucian situacion: oni nomis lin la "hispana Lenino".<ref> Ruiz-Manjón, Octavio (8a de februaro 2013). [https://www.elespanol.com/el-cultural/ «Largo Caballero. El tesón y la quimera».] El Cultural.</ref><ref> Avilés Farré, 2008, pp. 138-139.</ref> Tamen estas diversaj interpretoj pri la sincereco de tiu tendencŝanĝo, kio certiĝis post la rompo inter respublikanoj kaj socialistoj kaj malvenko de la maldekstro en la balotado de novembro 1933. Post la eniro de tri ministroj de la konservisma CEDA en la registaro de la radikala Alejandro Lerroux en oktobro 1934, li plenumis minacon de «socialisma revolucio» se «reakciuloj» estus enpovigitaj kaj li apogis la [[Hispana revolucio de 1934|Revolucion de 1934]], kiu malsukcesis tutlande, sed sukcesis dum du semajnoj en [[Asturio]] kie funkciis aliancon de ministoj socialistaj, anarkiistaj kaj komunistaj.<ref> "Prieto, contrabandista de armas", de Francisco I. Taibo. ''Historia 16'', nº 33, januaro 1979</ref> Li estis enprizonigita el la 14a de oktobro 1934 ĝis la 30a de novembro 1935, kiam lia proceso rezultis senkulpiga pro pruvomanko.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 399-400.</ref> Ĉirkaŭ la fino de 1935 plifortiĝis la tendenco al nova maldekstra alianco kun ĉefa celo: liberigo de miloj da malliberigitoj pro la revolucio de 1934.<ref>Ranzato, 2014, p. 79.</ref><ref>Martín Ramos, 2015, p. 124-125.</ref> Spite la kreskanta plifortigo de kuniĝo inter maldekstruloj kaj maldekstraj respublikanoj, ene de la socialismo restis la dividon inter la pli maldekstraj partianoj de Largo Caballero kaj la pli dekstraj partianoj de [[Indalecio Prieto]]. Finfine en la balortado de februaro-marto 1936 venkis la maldekstra [[Popola Fronto (Hispanio)|Popola Fronto]] kaj la revoluciema politiko kaj ĉefe la popolaj agadoj pliiĝis, ekzemple en la [[agrara reformo]]. La reakciaj sektoroj ne kontentiĝis kaj ekestis komplotoj por agadi kontraŭ la registaro. [[Dosiero:Francisco Largo Caballero.jpg|eta|maldekstra|200ra|Francisco Largo Caballero]] == Enlanda milito (1936-1939 == {{Ĉefartikolo|Hispana Enlanda Milito}} Je la starto de la [[Hispana Enlanda Milito]] la 18an de julio 1936, Largo estas la ĉefa estro en la socialisma sektoro kaj klopodas por la rekunigo ene de la socialisma movado. Tiukadre li baraktis ankaŭ por la unuigo de ĉiuj maldekstraj organizoj kiel neceso por bremsi la avancojn de la frankistaj insurekciuloj, serĉante la kulaboradon de la PSOE ĉefe kun la komunistoj de la PCE kaj de la [[POUM]], siaflanke ege malamikaj inter si. Post la elpostenigo de la registaro de [[José Giral]], la 4an de septembro 1936, jam dum la milito, Largo estis nomumita Ĉefministro (la unua laboristo en tiu posteno en Hispanio), krom Militministro, laŭ kio li baraktis por integri la laboristajn milicojn de la diversaj tendencoj kaj organizoj en unuigitaj disciplinitaj armeaj brigadoj. [[Dosiero:LargoCaballeroAlcazar.jpg|thumb|Francisco Largo Caballero vizitas la sieĝon al la [[Alkazaro de Toledo]], akompanata de ofiroj kaj milicanoj.]] Kvankam li tiukadre sekvis la politikon de PCE kaj de Sovetunio, Largo Caballero ekmalkontentis pri la penoj de tiuj trudi komunistojn en la ŝlosilaj postenoj de la administracio, kaj tial li ekricevis la unuajn malakceptojn de tiuj. Krome, startis malkontento ankaŭ ĝenerale en la respublika zono pro la perdo de [[Malago]] kaj sekva humanitara katastrofo (februaro 1937), kaj pro la sukcesa ofensivo de frankistoj en [[Eŭskio]] (aprilo 1937), kion profitis la kontraŭuloj de Largo: la PCE kaj la sektoro de la PSOE partia de lia rivalo [[Indalecio Prieto]]. La [[Majaj Tagoj de Barcelono]] de 1937, en kiuj la polico kaj la komunistoj batalis kontraŭ la CNT kaj la POUM, ŝanĝis la situacion en la tuta respublika zono. Largo Caballero ne volis subskribi la eksterleĝigon de la POUM kiun Sovetunio kaj komunistoj postulis. Tiukadre la socialistoj de Indalecio Prieto, la komunistoj de la PCE, kaj la maldekstraj respublikanoj kun konsento de la prezidanto [[Manuel Azaña]] okazigis registaran krizon kaj la demision de Largo, kiu estis anstataŭita de [[Juan Negrín]], same socialista, sed pli klina al la sovetaj postuloj. Dum la cetero de la milito Largo Caballero protestis kontraŭ la pliigo de la komunisma influo en la respublika registaro, sed li vidiĝis senpovas eĉ ene de sia partio PSOE. == Ekzilo == [[Dosiero:Archivos del Movimiento Obrero (RPS 04-05-2016) despacho de Francisco Largo Caballero.png|eta|maldekstra|Oficejo de Francisco Largo Caballero, tenita en [[Alcalá de Henares]].]] == Biografioj == * Francisco Largo Caballero (1869–1946), de Pablo Castellano (Tiempo de Historia, nº 9, 1975) * La vuelta de Largo Caballero (1) kaj (2), de Pablo Castellano (Triunfo, nº 793, 1978) * Speciala suplemento de la ĵurnalo "Público" pri la Dua Hispana Respubliko en sia 80a jariĝo: Protagonistoj ==Bibliografio== {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Largo Caballero, Francisco}} [[Kategorio:Hispanaj deputitoj]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj socialistoj]] [[Kategorio:Historio de Hispanio]] [[Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo]] [[kategorio:Stukistoj]] fl6hh9l8q8g3aulnnl4m0umuapuun97 9392225 9392223 2026-06-04T19:34:59Z Kani 670 /* La striko de 1917 kaj socialistestro */ 9392225 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{polurinda|la teksto estas nur duonfarita. Estas multaj esperantlingvaj tekstoj en vikipedio, kiuj estas nur resumaj artikolaj ĝermoj de nur tri-kvar frazoj, sed kiel ĉi tie komenci kadron de tute ampleksa teksto kaj poste havi vakuon en la esencaj ĉapitroj "Politika kariero", "Enlanda milito" kaj "Ekzilo" vere donas la impreson de manko, de nur komencita kaj tute ne finita teksto|listigi=ne}} {{Informkesto politikisto |priskribo= Largo en 1927}} '''Francisco LARGO Caballero''' (n. la [[15-an de oktobro]] [[1869]] en [[Madrido]], – m. la [[23-an de marto]] [[1946]] en [[Parizo]]) estis [[Sindikatismo|sindikatisto]] kaj politikisto [[Marksismo|marksisma]] de [[Hispanio]], historia estro de la [[Partido Socialista Obrero Español]] kaj de la [[Unión General de Trabajadores (Hispanio)|Unión General de Trabajadores]]. Dum la [[Hispana Dua Respubliko]] li estis Ministro pri Laboro ([[1931]]–[[1933]]) kaj [[Prezidanto de la Registaro de Hispanio]] en [[1936]]–[[1937]], do [[ĉefministro]]. == Biografio == [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1911.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero en 1911]] [[Dosiero:Trade unionists in the penitentiary of Cartagena.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero (sidita) kun [[Julián Besteiro]] kaj aliaj du socialistoj en la karcero en 1917]] [[Stuko|Stukisto]] en sia metio, Largo Caballero jam partoprenis en la unua striko de laboristoj de la konstruado en la jaro [[1890]] kaj aliĝis al socialisma partio [[PSOE]] en [[1894]], estante unu el plej efikaj kunlaborantoj de [[Pablo Iglesias Posse]]. En 1909 li estis translokigita pro sia kampanjo kontraŭ la [[Rif-milito]]. Li estis skabeno, provinca deputito kaj parlamenta deputito. Li partoprenis en la komitato kiu organizis la ĝeneralan strikon de 1917 en Hispanio kaj, post ties malsukceso, li estis kondamnita je porviva mallibereco en la karcero de [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]. Tamen li estis liberigita jam venontjare kiam li estis elektita deputito en la tiama balotado. Je la morto en [[1925]] de Pablo Iglesias, fondinto de la partio, sukcedis lin kun [[Julián Besteiro]] estre de ties sindikato, la UGT, kies vicprezidanto li estis ([[1908]]–[[1918]]) kaj ĝenerala sekretario ([[1918]]–[[1932]] kaj [[1934]]–[[1938]]). ===La striko de 1917 kaj socialistestro=== La 14an de aŭgusto 1917, la tago sekva al la proklamo de [[ĝenerala striko]], la kvar membroj de la Strikokomitato –Largo Caballero kaj Daniel Anguiano ĉe UGT kaj [[Julián Besteiro]] kaj Andrés Saborit ĉe PSOE– estis arestitaj. Ili suferis militproceson pro kontraŭstata perfido kaj estis kondamnitaj je porviva malliberigo en septembro, kaj senditaj al la [[prizono]] de [[Kartaĥeno]]. Startis populara kampanjo de solidareco kiu malsukcesis, sed la socialista partio PSOE inkludis ilin en la kandidataro de la Maldekstra Alianco por la balotado de februaro 1918, kaj tiukadre estis elektita la kvaropo kun la veterana socialistestro [[Pablo Iglesias]] kaj [[Indalecio Prieto]]. Tio devigis la registaron forpardoni ilin la 8an de majo 1918 kaj ili iĝis deputitoj post dek tagoj.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 110-111.</ref> Ekde 1918 Largo estis ĝenerala sekretario de la socialisma sindikato [[UGT]] kion li kombinis kun aliaj gravaj postenoj. Tiam li defendis taktikojn de "intervenismo", tio estas partopreno en la ŝtataj institucioj el kiuj li povus agadi en profito de la [[Socia demando|sociaj demandoj]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 127-128.</ref> Aliflanke li celis agadunion kun la anarkosindikatisma [[CNT]]. Tamen tiu lasta organizo suferis fortan subpremadon fare de la ŝtataj kaj dungantaj sektoroj ĉefe en Katalunio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 123-146.</ref> Aliflanke Largo kontraŭis la aliĝon de la hispana socialismo en la [[Tria Internacio]] kaj en 1921 la plej radikalaj sektoroj socialistaj disiĝis kaj fundis organizojn, kiu poste estos la kerno de la [[Hispana Komunista Partio]] (PCE).<ref> Aróstegui, 2013, pp. 147-157.</ref> En 1923 ekestis la [[Diktaturo de Primo de Rivera]] kaj en 1924 Largo akceptis partopreni en la ŝtataj institucioj, kio okazigis krizon en la socialisma partio, ĉar pluraj sektoroj ne akceptis tiun decidon kontraŭ la prestiĝo de la partio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 180-185.</ref> En tiu kunteksto mortis la fondinto de la partio kaj de la UGT, nome [[Pablo Iglesias]], la 9an de decembro 1925. Iliajn postenojn okupis Julián Besteiro, kiu tiam apogis la kunlaboradon kun la Diktaturo.<ref> Aróstegui, 2013, p. 179.</ref> En 1926 la socialistaj estroj akceptis partopreni en diktatura pseŭdoparlamento, kio pligravigis la interna krizo; en 1927 la diktaturo anoncis, ke la kandidatoj ne estos libere elektitaj kaj la socialismaj organizoj malakceptis la ĝistiaman partoprenon, kiu favoris ilin kontraŭ la rivala [[CNT]], kiu estis suferinta persekutadon.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 190-192.</ref> == Politika kariero == ===Dua Respubliko (1931-1936)=== {{Ĉefartikolo|Dua Hispana Respubliko}} [[Dosiero:Nuevo gobierno republicano, Agence Meurisse, BNF Gallica.jpg|thumb|right|Largo Caballero en 1931, kun aliaj membroj de la provizora registaro de la Dua Respubliko.]] Post la proklamo de la [[Dua Hispana Respubliko]] la 14an de aprilo 1931, li estis grava parto de la provizora registaro, okupante la postenon de Ministro pri Laboro, dum du jaroj, kaj tiukadre li regis pri la laborkontraktoj, labordungado, labortempo (40 horojn semajne) kaj la kreago de miksitaj tribunaloj por solvi la laborkonfliktojn, kontraŭ la strategio de [[[rekta agado]] fare de la [[CNT]]. Post sia elpostenigo kaj laŭlonge de 1933 Largo radikaliĝis kaj vidis neceson de perfortoj por atingi revolucian situacion: oni nomis lin la "hispana Lenino".<ref> Ruiz-Manjón, Octavio (8a de februaro 2013). [https://www.elespanol.com/el-cultural/ «Largo Caballero. El tesón y la quimera».] El Cultural.</ref><ref> Avilés Farré, 2008, pp. 138-139.</ref> Tamen estas diversaj interpretoj pri la sincereco de tiu tendencŝanĝo, kio certiĝis post la rompo inter respublikanoj kaj socialistoj kaj malvenko de la maldekstro en la balotado de novembro 1933. Post la eniro de tri ministroj de la konservisma CEDA en la registaro de la radikala Alejandro Lerroux en oktobro 1934, li plenumis minacon de «socialisma revolucio» se «reakciuloj» estus enpovigitaj kaj li apogis la [[Hispana revolucio de 1934|Revolucion de 1934]], kiu malsukcesis tutlande, sed sukcesis dum du semajnoj en [[Asturio]] kie funkciis aliancon de ministoj socialistaj, anarkiistaj kaj komunistaj.<ref> "Prieto, contrabandista de armas", de Francisco I. Taibo. ''Historia 16'', nº 33, januaro 1979</ref> Li estis enprizonigita el la 14a de oktobro 1934 ĝis la 30a de novembro 1935, kiam lia proceso rezultis senkulpiga pro pruvomanko.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 399-400.</ref> Ĉirkaŭ la fino de 1935 plifortiĝis la tendenco al nova maldekstra alianco kun ĉefa celo: liberigo de miloj da malliberigitoj pro la revolucio de 1934.<ref>Ranzato, 2014, p. 79.</ref><ref>Martín Ramos, 2015, p. 124-125.</ref> Spite la kreskanta plifortigo de kuniĝo inter maldekstruloj kaj maldekstraj respublikanoj, ene de la socialismo restis la dividon inter la pli maldekstraj partianoj de Largo Caballero kaj la pli dekstraj partianoj de [[Indalecio Prieto]]. Finfine en la balortado de februaro-marto 1936 venkis la maldekstra [[Popola Fronto (Hispanio)|Popola Fronto]] kaj la revoluciema politiko kaj ĉefe la popolaj agadoj pliiĝis, ekzemple en la [[agrara reformo]]. La reakciaj sektoroj ne kontentiĝis kaj ekestis komplotoj por agadi kontraŭ la registaro. [[Dosiero:Francisco Largo Caballero.jpg|eta|maldekstra|200ra|Francisco Largo Caballero]] == Enlanda milito (1936-1939 == {{Ĉefartikolo|Hispana Enlanda Milito}} Je la starto de la [[Hispana Enlanda Milito]] la 18an de julio 1936, Largo estas la ĉefa estro en la socialisma sektoro kaj klopodas por la rekunigo ene de la socialisma movado. Tiukadre li baraktis ankaŭ por la unuigo de ĉiuj maldekstraj organizoj kiel neceso por bremsi la avancojn de la frankistaj insurekciuloj, serĉante la kulaboradon de la PSOE ĉefe kun la komunistoj de la PCE kaj de la [[POUM]], siaflanke ege malamikaj inter si. Post la elpostenigo de la registaro de [[José Giral]], la 4an de septembro 1936, jam dum la milito, Largo estis nomumita Ĉefministro (la unua laboristo en tiu posteno en Hispanio), krom Militministro, laŭ kio li baraktis por integri la laboristajn milicojn de la diversaj tendencoj kaj organizoj en unuigitaj disciplinitaj armeaj brigadoj. [[Dosiero:LargoCaballeroAlcazar.jpg|thumb|Francisco Largo Caballero vizitas la sieĝon al la [[Alkazaro de Toledo]], akompanata de ofiroj kaj milicanoj.]] Kvankam li tiukadre sekvis la politikon de PCE kaj de Sovetunio, Largo Caballero ekmalkontentis pri la penoj de tiuj trudi komunistojn en la ŝlosilaj postenoj de la administracio, kaj tial li ekricevis la unuajn malakceptojn de tiuj. Krome, startis malkontento ankaŭ ĝenerale en la respublika zono pro la perdo de [[Malago]] kaj sekva humanitara katastrofo (februaro 1937), kaj pro la sukcesa ofensivo de frankistoj en [[Eŭskio]] (aprilo 1937), kion profitis la kontraŭuloj de Largo: la PCE kaj la sektoro de la PSOE partia de lia rivalo [[Indalecio Prieto]]. La [[Majaj Tagoj de Barcelono]] de 1937, en kiuj la polico kaj la komunistoj batalis kontraŭ la CNT kaj la POUM, ŝanĝis la situacion en la tuta respublika zono. Largo Caballero ne volis subskribi la eksterleĝigon de la POUM kiun Sovetunio kaj komunistoj postulis. Tiukadre la socialistoj de Indalecio Prieto, la komunistoj de la PCE, kaj la maldekstraj respublikanoj kun konsento de la prezidanto [[Manuel Azaña]] okazigis registaran krizon kaj la demision de Largo, kiu estis anstataŭita de [[Juan Negrín]], same socialista, sed pli klina al la sovetaj postuloj. Dum la cetero de la milito Largo Caballero protestis kontraŭ la pliigo de la komunisma influo en la respublika registaro, sed li vidiĝis senpovas eĉ ene de sia partio PSOE. == Ekzilo == [[Dosiero:Archivos del Movimiento Obrero (RPS 04-05-2016) despacho de Francisco Largo Caballero.png|eta|maldekstra|Oficejo de Francisco Largo Caballero, tenita en [[Alcalá de Henares]].]] == Biografioj == * Francisco Largo Caballero (1869–1946), de Pablo Castellano (Tiempo de Historia, nº 9, 1975) * La vuelta de Largo Caballero (1) kaj (2), de Pablo Castellano (Triunfo, nº 793, 1978) * Speciala suplemento de la ĵurnalo "Público" pri la Dua Hispana Respubliko en sia 80a jariĝo: Protagonistoj ==Bibliografio== {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Largo Caballero, Francisco}} [[Kategorio:Hispanaj deputitoj]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj socialistoj]] [[Kategorio:Historio de Hispanio]] [[Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo]] [[kategorio:Stukistoj]] hjbsaeize3ve4rhstva6wnqrwmbg3vu 9392229 9392225 2026-06-04T19:35:15Z Kani 670 /* Dua Respubliko (1931-1936) */ 9392229 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{polurinda|la teksto estas nur duonfarita. Estas multaj esperantlingvaj tekstoj en vikipedio, kiuj estas nur resumaj artikolaj ĝermoj de nur tri-kvar frazoj, sed kiel ĉi tie komenci kadron de tute ampleksa teksto kaj poste havi vakuon en la esencaj ĉapitroj "Politika kariero", "Enlanda milito" kaj "Ekzilo" vere donas la impreson de manko, de nur komencita kaj tute ne finita teksto|listigi=ne}} {{Informkesto politikisto |priskribo= Largo en 1927}} '''Francisco LARGO Caballero''' (n. la [[15-an de oktobro]] [[1869]] en [[Madrido]], – m. la [[23-an de marto]] [[1946]] en [[Parizo]]) estis [[Sindikatismo|sindikatisto]] kaj politikisto [[Marksismo|marksisma]] de [[Hispanio]], historia estro de la [[Partido Socialista Obrero Español]] kaj de la [[Unión General de Trabajadores (Hispanio)|Unión General de Trabajadores]]. Dum la [[Hispana Dua Respubliko]] li estis Ministro pri Laboro ([[1931]]–[[1933]]) kaj [[Prezidanto de la Registaro de Hispanio]] en [[1936]]–[[1937]], do [[ĉefministro]]. == Biografio == [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1911.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero en 1911]] [[Dosiero:Trade unionists in the penitentiary of Cartagena.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero (sidita) kun [[Julián Besteiro]] kaj aliaj du socialistoj en la karcero en 1917]] [[Stuko|Stukisto]] en sia metio, Largo Caballero jam partoprenis en la unua striko de laboristoj de la konstruado en la jaro [[1890]] kaj aliĝis al socialisma partio [[PSOE]] en [[1894]], estante unu el plej efikaj kunlaborantoj de [[Pablo Iglesias Posse]]. En 1909 li estis translokigita pro sia kampanjo kontraŭ la [[Rif-milito]]. Li estis skabeno, provinca deputito kaj parlamenta deputito. Li partoprenis en la komitato kiu organizis la ĝeneralan strikon de 1917 en Hispanio kaj, post ties malsukceso, li estis kondamnita je porviva mallibereco en la karcero de [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]. Tamen li estis liberigita jam venontjare kiam li estis elektita deputito en la tiama balotado. Je la morto en [[1925]] de Pablo Iglesias, fondinto de la partio, sukcedis lin kun [[Julián Besteiro]] estre de ties sindikato, la UGT, kies vicprezidanto li estis ([[1908]]–[[1918]]) kaj ĝenerala sekretario ([[1918]]–[[1932]] kaj [[1934]]–[[1938]]). ===La striko de 1917 kaj socialistestro=== La 14an de aŭgusto 1917, la tago sekva al la proklamo de [[ĝenerala striko]], la kvar membroj de la Strikokomitato –Largo Caballero kaj Daniel Anguiano ĉe UGT kaj [[Julián Besteiro]] kaj Andrés Saborit ĉe PSOE– estis arestitaj. Ili suferis militproceson pro kontraŭstata perfido kaj estis kondamnitaj je porviva malliberigo en septembro, kaj senditaj al la [[prizono]] de [[Kartaĥeno]]. Startis populara kampanjo de solidareco kiu malsukcesis, sed la socialista partio PSOE inkludis ilin en la kandidataro de la Maldekstra Alianco por la balotado de februaro 1918, kaj tiukadre estis elektita la kvaropo kun la veterana socialistestro [[Pablo Iglesias]] kaj [[Indalecio Prieto]]. Tio devigis la registaron forpardoni ilin la 8an de majo 1918 kaj ili iĝis deputitoj post dek tagoj.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 110-111.</ref> Ekde 1918 Largo estis ĝenerala sekretario de la socialisma sindikato [[UGT]] kion li kombinis kun aliaj gravaj postenoj. Tiam li defendis taktikojn de "intervenismo", tio estas partopreno en la ŝtataj institucioj el kiuj li povus agadi en profito de la [[Socia demando|sociaj demandoj]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 127-128.</ref> Aliflanke li celis agadunion kun la anarkosindikatisma [[CNT]]. Tamen tiu lasta organizo suferis fortan subpremadon fare de la ŝtataj kaj dungantaj sektoroj ĉefe en Katalunio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 123-146.</ref> Aliflanke Largo kontraŭis la aliĝon de la hispana socialismo en la [[Tria Internacio]] kaj en 1921 la plej radikalaj sektoroj socialistaj disiĝis kaj fundis organizojn, kiu poste estos la kerno de la [[Hispana Komunista Partio]] (PCE).<ref> Aróstegui, 2013, pp. 147-157.</ref> En 1923 ekestis la [[Diktaturo de Primo de Rivera]] kaj en 1924 Largo akceptis partopreni en la ŝtataj institucioj, kio okazigis krizon en la socialisma partio, ĉar pluraj sektoroj ne akceptis tiun decidon kontraŭ la prestiĝo de la partio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 180-185.</ref> En tiu kunteksto mortis la fondinto de la partio kaj de la UGT, nome [[Pablo Iglesias]], la 9an de decembro 1925. Iliajn postenojn okupis Julián Besteiro, kiu tiam apogis la kunlaboradon kun la Diktaturo.<ref> Aróstegui, 2013, p. 179.</ref> En 1926 la socialistaj estroj akceptis partopreni en diktatura pseŭdoparlamento, kio pligravigis la interna krizo; en 1927 la diktaturo anoncis, ke la kandidatoj ne estos libere elektitaj kaj la socialismaj organizoj malakceptis la ĝistiaman partoprenon, kiu favoris ilin kontraŭ la rivala [[CNT]], kiu estis suferinta persekutadon.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 190-192.</ref> == Politika kariero == ===Dua Respubliko (1931-1936)=== {{Ĉefartikolo|Dua Hispana Respubliko}} [[Dosiero:Nuevo gobierno republicano, Agence Meurisse, BNF Gallica.jpg|thumb|right|Largo Caballero en 1931, kun aliaj membroj de la provizora registaro de la Dua Respubliko.]] Post la proklamo de la [[Dua Hispana Respubliko]] la 14an de aprilo 1931, li estis grava parto de la provizora registaro, okupante la postenon de Ministro pri Laboro, dum du jaroj, kaj tiukadre li regis pri la laborkontraktoj, labordungado, labortempo (40 horojn semajne) kaj la kreago de miksitaj tribunaloj por solvi la laborkonfliktojn, kontraŭ la strategio de [[rekta agado]] fare de la [[CNT]]. Post sia elpostenigo kaj laŭlonge de 1933 Largo radikaliĝis kaj vidis neceson de perfortoj por atingi revolucian situacion: oni nomis lin la "hispana Lenino".<ref> Ruiz-Manjón, Octavio (8a de februaro 2013). [https://www.elespanol.com/el-cultural/ «Largo Caballero. El tesón y la quimera».] El Cultural.</ref><ref> Avilés Farré, 2008, pp. 138-139.</ref> Tamen estas diversaj interpretoj pri la sincereco de tiu tendencŝanĝo, kio certiĝis post la rompo inter respublikanoj kaj socialistoj kaj malvenko de la maldekstro en la balotado de novembro 1933. Post la eniro de tri ministroj de la konservisma CEDA en la registaro de la radikala Alejandro Lerroux en oktobro 1934, li plenumis minacon de «socialisma revolucio» se «reakciuloj» estus enpovigitaj kaj li apogis la [[Hispana revolucio de 1934|Revolucion de 1934]], kiu malsukcesis tutlande, sed sukcesis dum du semajnoj en [[Asturio]] kie funkciis aliancon de ministoj socialistaj, anarkiistaj kaj komunistaj.<ref> "Prieto, contrabandista de armas", de Francisco I. Taibo. ''Historia 16'', nº 33, januaro 1979</ref> Li estis enprizonigita el la 14a de oktobro 1934 ĝis la 30a de novembro 1935, kiam lia proceso rezultis senkulpiga pro pruvomanko.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 399-400.</ref> Ĉirkaŭ la fino de 1935 plifortiĝis la tendenco al nova maldekstra alianco kun ĉefa celo: liberigo de miloj da malliberigitoj pro la revolucio de 1934.<ref>Ranzato, 2014, p. 79.</ref><ref>Martín Ramos, 2015, p. 124-125.</ref> Spite la kreskanta plifortigo de kuniĝo inter maldekstruloj kaj maldekstraj respublikanoj, ene de la socialismo restis la dividon inter la pli maldekstraj partianoj de Largo Caballero kaj la pli dekstraj partianoj de [[Indalecio Prieto]]. Finfine en la balortado de februaro-marto 1936 venkis la maldekstra [[Popola Fronto (Hispanio)|Popola Fronto]] kaj la revoluciema politiko kaj ĉefe la popolaj agadoj pliiĝis, ekzemple en la [[agrara reformo]]. La reakciaj sektoroj ne kontentiĝis kaj ekestis komplotoj por agadi kontraŭ la registaro. [[Dosiero:Francisco Largo Caballero.jpg|eta|maldekstra|200ra|Francisco Largo Caballero]] == Enlanda milito (1936-1939 == {{Ĉefartikolo|Hispana Enlanda Milito}} Je la starto de la [[Hispana Enlanda Milito]] la 18an de julio 1936, Largo estas la ĉefa estro en la socialisma sektoro kaj klopodas por la rekunigo ene de la socialisma movado. Tiukadre li baraktis ankaŭ por la unuigo de ĉiuj maldekstraj organizoj kiel neceso por bremsi la avancojn de la frankistaj insurekciuloj, serĉante la kulaboradon de la PSOE ĉefe kun la komunistoj de la PCE kaj de la [[POUM]], siaflanke ege malamikaj inter si. Post la elpostenigo de la registaro de [[José Giral]], la 4an de septembro 1936, jam dum la milito, Largo estis nomumita Ĉefministro (la unua laboristo en tiu posteno en Hispanio), krom Militministro, laŭ kio li baraktis por integri la laboristajn milicojn de la diversaj tendencoj kaj organizoj en unuigitaj disciplinitaj armeaj brigadoj. [[Dosiero:LargoCaballeroAlcazar.jpg|thumb|Francisco Largo Caballero vizitas la sieĝon al la [[Alkazaro de Toledo]], akompanata de ofiroj kaj milicanoj.]] Kvankam li tiukadre sekvis la politikon de PCE kaj de Sovetunio, Largo Caballero ekmalkontentis pri la penoj de tiuj trudi komunistojn en la ŝlosilaj postenoj de la administracio, kaj tial li ekricevis la unuajn malakceptojn de tiuj. Krome, startis malkontento ankaŭ ĝenerale en la respublika zono pro la perdo de [[Malago]] kaj sekva humanitara katastrofo (februaro 1937), kaj pro la sukcesa ofensivo de frankistoj en [[Eŭskio]] (aprilo 1937), kion profitis la kontraŭuloj de Largo: la PCE kaj la sektoro de la PSOE partia de lia rivalo [[Indalecio Prieto]]. La [[Majaj Tagoj de Barcelono]] de 1937, en kiuj la polico kaj la komunistoj batalis kontraŭ la CNT kaj la POUM, ŝanĝis la situacion en la tuta respublika zono. Largo Caballero ne volis subskribi la eksterleĝigon de la POUM kiun Sovetunio kaj komunistoj postulis. Tiukadre la socialistoj de Indalecio Prieto, la komunistoj de la PCE, kaj la maldekstraj respublikanoj kun konsento de la prezidanto [[Manuel Azaña]] okazigis registaran krizon kaj la demision de Largo, kiu estis anstataŭita de [[Juan Negrín]], same socialista, sed pli klina al la sovetaj postuloj. Dum la cetero de la milito Largo Caballero protestis kontraŭ la pliigo de la komunisma influo en la respublika registaro, sed li vidiĝis senpovas eĉ ene de sia partio PSOE. == Ekzilo == [[Dosiero:Archivos del Movimiento Obrero (RPS 04-05-2016) despacho de Francisco Largo Caballero.png|eta|maldekstra|Oficejo de Francisco Largo Caballero, tenita en [[Alcalá de Henares]].]] == Biografioj == * Francisco Largo Caballero (1869–1946), de Pablo Castellano (Tiempo de Historia, nº 9, 1975) * La vuelta de Largo Caballero (1) kaj (2), de Pablo Castellano (Triunfo, nº 793, 1978) * Speciala suplemento de la ĵurnalo "Público" pri la Dua Hispana Respubliko en sia 80a jariĝo: Protagonistoj ==Bibliografio== {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Largo Caballero, Francisco}} [[Kategorio:Hispanaj deputitoj]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj socialistoj]] [[Kategorio:Historio de Hispanio]] [[Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo]] [[kategorio:Stukistoj]] k1q9y6xi50hivz8eg0jaqo6skj9arkp 9392236 9392229 2026-06-04T19:46:20Z Kani 670 9392236 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{polurinda|la teksto estas nur duonfarita. Estas multaj esperantlingvaj tekstoj en vikipedio, kiuj estas nur resumaj artikolaj ĝermoj de nur tri-kvar frazoj, sed kiel ĉi tie komenci kadron de tute ampleksa teksto kaj poste havi vakuon en la esencaj ĉapitroj "Politika kariero", "Enlanda milito" kaj "Ekzilo" vere donas la impreson de manko, de nur komencita kaj tute ne finita teksto|listigi=ne}} {{Informkesto politikisto}} '''Francisco LARGO Caballero''' (n. la [[15-an de oktobro]] [[1869]] en [[Madrido]], – m. la [[23-an de marto]] [[1946]] en [[Parizo]]) estis [[Sindikatismo|sindikatisto]] kaj politikisto [[Marksismo|marksisma]] de [[Hispanio]], historia estro de la [[Partido Socialista Obrero Español]] kaj de la [[Unión General de Trabajadores (Hispanio)|Unión General de Trabajadores]]. Dum la [[Hispana Dua Respubliko]] li estis Ministro pri Laboro ([[1931]]–[[1933]]) kaj [[Prezidanto de la Registaro de Hispanio]] en [[1936]]–[[1937]], do [[ĉefministro]]. == Biografio == [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1911.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero en 1911]] [[Dosiero:Trade unionists in the penitentiary of Cartagena.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero (sidita) kun [[Julián Besteiro]] kaj aliaj du socialistoj en la karcero en 1917]] [[Stuko|Stukisto]] en sia metio, Largo Caballero jam partoprenis en la unua striko de laboristoj de la konstruado en la jaro [[1890]] kaj aliĝis al socialisma partio [[PSOE]] en [[1894]], estante unu el plej efikaj kunlaborantoj de [[Pablo Iglesias Posse]]. En 1909 li estis translokigita pro sia kampanjo kontraŭ la [[Rif-milito]]. Li estis skabeno, provinca deputito kaj parlamenta deputito. Li partoprenis en la komitato kiu organizis la ĝeneralan strikon de 1917 en Hispanio kaj, post ties malsukceso, li estis kondamnita je porviva mallibereco en la karcero de [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]. Tamen li estis liberigita jam venontjare kiam li estis elektita deputito en la tiama balotado. Je la morto en [[1925]] de Pablo Iglesias, fondinto de la partio, sukcedis lin kun [[Julián Besteiro]] estre de ties sindikato, la UGT, kies vicprezidanto li estis ([[1908]]–[[1918]]) kaj ĝenerala sekretario ([[1918]]–[[1932]] kaj [[1934]]–[[1938]]). ===La striko de 1917 kaj socialistestro=== La 14an de aŭgusto 1917, la tago sekva al la proklamo de [[ĝenerala striko]], la kvar membroj de la Strikokomitato –Largo Caballero kaj Daniel Anguiano ĉe UGT kaj [[Julián Besteiro]] kaj Andrés Saborit ĉe PSOE– estis arestitaj. Ili suferis militproceson pro kontraŭstata perfido kaj estis kondamnitaj je porviva malliberigo en septembro, kaj senditaj al la [[prizono]] de [[Kartaĥeno]]. Startis populara kampanjo de solidareco kiu malsukcesis, sed la socialista partio PSOE inkludis ilin en la kandidataro de la Maldekstra Alianco por la balotado de februaro 1918, kaj tiukadre estis elektita la kvaropo kun la veterana socialistestro [[Pablo Iglesias]] kaj [[Indalecio Prieto]]. Tio devigis la registaron forpardoni ilin la 8an de majo 1918 kaj ili iĝis deputitoj post dek tagoj.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 110-111.</ref> Ekde 1918 Largo estis ĝenerala sekretario de la socialisma sindikato [[UGT]] kion li kombinis kun aliaj gravaj postenoj. Tiam li defendis taktikojn de "intervenismo", tio estas partopreno en la ŝtataj institucioj el kiuj li povus agadi en profito de la [[Socia demando|sociaj demandoj]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 127-128.</ref> Aliflanke li celis agadunion kun la anarkosindikatisma [[CNT]]. Tamen tiu lasta organizo suferis fortan subpremadon fare de la ŝtataj kaj dungantaj sektoroj ĉefe en Katalunio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 123-146.</ref> Aliflanke Largo kontraŭis la aliĝon de la hispana socialismo en la [[Tria Internacio]] kaj en 1921 la plej radikalaj sektoroj socialistaj disiĝis kaj fundis organizojn, kiu poste estos la kerno de la [[Hispana Komunista Partio]] (PCE).<ref> Aróstegui, 2013, pp. 147-157.</ref> [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1927 (cropped).jpg|maldekstre|eta|200ra|Lqrgo en 1927]] En 1923 ekestis la [[Diktaturo de Primo de Rivera]] kaj en 1924 Largo akceptis partopreni en la ŝtataj institucioj, kio okazigis krizon en la socialisma partio, ĉar pluraj sektoroj ne akceptis tiun decidon kontraŭ la prestiĝo de la partio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 180-185.</ref> En tiu kunteksto mortis la fondinto de la partio kaj de la UGT, nome [[Pablo Iglesias]], la 9an de decembro 1925. Iliajn postenojn okupis Julián Besteiro, kiu tiam apogis la kunlaboradon kun la Diktaturo.<ref> Aróstegui, 2013, p. 179.</ref> En 1926 la socialistaj estroj akceptis partopreni en diktatura pseŭdoparlamento, kio pligravigis la interna krizo; en 1927 la diktaturo anoncis, ke la kandidatoj ne estos libere elektitaj kaj la socialismaj organizoj malakceptis la ĝistiaman partoprenon, kiu favoris ilin kontraŭ la rivala [[CNT]], kiu estis suferinta persekutadon.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 190-192.</ref> == Politika kariero == ===Dua Respubliko (1931-1936)=== {{Ĉefartikolo|Dua Hispana Respubliko}} [[Dosiero:Nuevo gobierno republicano, Agence Meurisse, BNF Gallica.jpg|thumb|right|Largo Caballero en 1931, kun aliaj membroj de la provizora registaro de la Dua Respubliko.]] Post la proklamo de la [[Dua Hispana Respubliko]] la 14an de aprilo 1931, li estis grava parto de la provizora registaro, okupante la postenon de Ministro pri Laboro, dum du jaroj, kaj tiukadre li regis pri la laborkontraktoj, labordungado, labortempo (40 horojn semajne) kaj la kreago de miksitaj tribunaloj por solvi la laborkonfliktojn, kontraŭ la strategio de [[[rekta agado]] fare de la [[CNT]]. Post sia elpostenigo kaj laŭlonge de 1933 Largo radikaliĝis kaj vidis neceson de perfortoj por atingi revolucian situacion: oni nomis lin la "hispana Lenino".<ref> Ruiz-Manjón, Octavio (8a de februaro 2013). [https://www.elespanol.com/el-cultural/ «Largo Caballero. El tesón y la quimera».] El Cultural.</ref><ref> Avilés Farré, 2008, pp. 138-139.</ref> Tamen estas diversaj interpretoj pri la sincereco de tiu tendencŝanĝo, kio certiĝis post la rompo inter respublikanoj kaj socialistoj kaj malvenko de la maldekstro en la balotado de novembro 1933. Post la eniro de tri ministroj de la konservisma CEDA en la registaro de la radikala Alejandro Lerroux en oktobro 1934, li plenumis minacon de «socialisma revolucio» se «reakciuloj» estus enpovigitaj kaj li apogis la [[Hispana revolucio de 1934|Revolucion de 1934]], kiu malsukcesis tutlande, sed sukcesis dum du semajnoj en [[Asturio]] kie funkciis aliancon de ministoj socialistaj, anarkiistaj kaj komunistaj.<ref> "Prieto, contrabandista de armas", de Francisco I. Taibo. ''Historia 16'', nº 33, januaro 1979</ref> Li estis enprizonigita el la 14a de oktobro 1934 ĝis la 30a de novembro 1935, kiam lia proceso rezultis senkulpiga pro pruvomanko.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 399-400.</ref> Ĉirkaŭ la fino de 1935 plifortiĝis la tendenco al nova maldekstra alianco kun ĉefa celo: liberigo de miloj da malliberigitoj pro la revolucio de 1934.<ref>Ranzato, 2014, p. 79.</ref><ref>Martín Ramos, 2015, p. 124-125.</ref> Spite la kreskanta plifortigo de kuniĝo inter maldekstruloj kaj maldekstraj respublikanoj, ene de la socialismo restis la dividon inter la pli maldekstraj partianoj de Largo Caballero kaj la pli dekstraj partianoj de [[Indalecio Prieto]]. Finfine en la balortado de februaro-marto 1936 venkis la maldekstra [[Popola Fronto (Hispanio)|Popola Fronto]] kaj la revoluciema politiko kaj ĉefe la popolaj agadoj pliiĝis, ekzemple en la [[agrara reformo]]. La reakciaj sektoroj ne kontentiĝis kaj ekestis komplotoj por agadi kontraŭ la registaro. [[Dosiero:Francisco Largo Caballero.jpg|eta|maldekstra|200ra|Francisco Largo Caballero]] == Enlanda milito (1936-1939 == {{Ĉefartikolo|Hispana Enlanda Milito}} Je la starto de la [[Hispana Enlanda Milito]] la 18an de julio 1936, Largo estas la ĉefa estro en la socialisma sektoro kaj klopodas por la rekunigo ene de la socialisma movado. Tiukadre li baraktis ankaŭ por la unuigo de ĉiuj maldekstraj organizoj kiel neceso por bremsi la avancojn de la frankistaj insurekciuloj, serĉante la kulaboradon de la PSOE ĉefe kun la komunistoj de la PCE kaj de la [[POUM]], siaflanke ege malamikaj inter si. Post la elpostenigo de la registaro de [[José Giral]], la 4an de septembro 1936, jam dum la milito, Largo estis nomumita Ĉefministro (la unua laboristo en tiu posteno en Hispanio), krom Militministro, laŭ kio li baraktis por integri la laboristajn milicojn de la diversaj tendencoj kaj organizoj en unuigitaj disciplinitaj armeaj brigadoj. [[Dosiero:LargoCaballeroAlcazar.jpg|thumb|Francisco Largo Caballero (nura kun ĉapelo) vizitas la sieĝon al la [[Alkazaro de Toledo]], akompanata de ofiroj kaj milicanoj.]] Kvankam li tiukadre sekvis la politikon de PCE kaj de Sovetunio, Largo Caballero ekmalkontentis pri la penoj de tiuj trudi komunistojn en la ŝlosilaj postenoj de la administracio, kaj tial li ekricevis la unuajn malakceptojn de tiuj. Krome, startis malkontento ankaŭ ĝenerale en la respublika zono pro la perdo de [[Malago]] kaj sekva humanitara katastrofo (februaro 1937), kaj pro la sukcesa ofensivo de frankistoj en [[Eŭskio]] (aprilo 1937), kion profitis la kontraŭuloj de Largo: la PCE kaj la sektoro de la PSOE partia de lia rivalo [[Indalecio Prieto]]. La [[Majaj Tagoj de Barcelono]] de 1937, en kiuj la polico kaj la komunistoj batalis kontraŭ la CNT kaj la POUM, ŝanĝis la situacion en la tuta respublika zono. Largo Caballero ne volis subskribi la eksterleĝigon de la POUM kiun Sovetunio kaj komunistoj postulis. Tiukadre la socialistoj de Indalecio Prieto, la komunistoj de la PCE, kaj la maldekstraj respublikanoj kun konsento de la prezidanto [[Manuel Azaña]] okazigis registaran krizon kaj la demision de Largo, kiu estis anstataŭita de [[Juan Negrín]], same socialista, sed pli klina al la sovetaj postuloj. Dum la cetero de la milito Largo Caballero protestis kontraŭ la pliigo de la komunisma influo en la respublika registaro, sed li vidiĝis senpovas eĉ ene de sia partio PSOE. == Ekzilo == [[Dosiero:Archivos del Movimiento Obrero (RPS 04-05-2016) despacho de Francisco Largo Caballero.png|eta|maldekstra|Oficejo de Francisco Largo Caballero, tenita en [[Alcalá de Henares]].]] Fine de 1938 Largo loĝis en Barcelono kaj januare 1939 li trapasis la landlimon al Francio kun multaj aliah rifuĝintoj, kio estis fitraktita de la respublika registaro. Li instaliĝis en malgranda loĝejo en Parizo kun la helpo de samideanoj kaj amikoj. Dum sia restado en Parizo li ne intervenis en la akraj disputoj internaj de socialistoj, nun inter sekvantoj de Negrín unuflanke kaj de Prieto aliflanke. En septembro 1939 startis la [[Dua Mndmilito]] kaj liaj konatuloj insistis, ke li forveturu al Ameriko, same kiel aliaj gravaj respublikaj rifuĝintoj (la hispana milito esis fininta en aprilo). Sed li restis en Francio, ĉar li havis du filojn prizonulojn en Hispanio.<ref>Aróstegui, 2013, pp. 672-689 kaj 695.</ref> == Biografioj == * ''Francisco Largo Caballero (1869–1946)'', de Pablo Castellano (''Tiempo de Historia'', nº 9, 1975) * ''La vuelta de Largo Caballero'' (1) kaj (2), de Pablo Castellano (''Triunfo'', nº 793, 1978) * Speciala suplemento de la ĵurnalo "Público" pri la Dua Hispana Respubliko en sia 80a jariĝo: Protagonistoj ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * Aróstegui, Julio (2007). [http://revistas.ucm.es/index.php/CHCO/article/viewFile/CHCO0707220025A/6746 «Largo Caballero y la herencia de Pablo Iglesias».] ''Cuadernos de historia contemporánea'' (Madrid: Servicio de Publicaciones de la Universidad Complutense de Madrid). ISSN 0214-400X. Arkivita la 21an de aprilo 2013. * Aróstegui, Julio (2013). ''Largo Caballero. El tesón y la quimera''. Barcelona: Debate. ISBN 978-84-8306-923-3. * Avilés Farré, Juan (2008). «Los socialistas y la insurrección de octubre de 1934». ''Espacio, Tiempo y Forma'', Serie V, Historia Contemporánea (Madrid: Universidad Nacional de Educación a Distancia) 20: 129-157. ISSN 1130-0124. doi:10.5944/etfv.20.2008.1506. * Castellano, Pablo (1975). «Francisco Largo Caballero (1869-1946)». ''Tiempo de Historia'' 1 (9): 15-28 – vía Universidad de Salamanca. * Cabezas, Octavio (2005). ''Indalecio Prieto. Socialista y español''. Madrid: Algaba Ediciones. ISBN 84-96107-45-0. * Chalupa, Jirí (2016). «La incontinencia verbal y el fracaso de la II República Española. El discurso político irresponsable y su contribución al estallido de la guerra civil». ''Romanica Olomucensia'' 1: 75-91. ISSN 1803-4136. * Fuentes, Juan Francisco (2007). «La biografía como experiencia historiográfica». ''Cercles: Revista d'Història Cultural'' (Barcelona: Publicacions i Edicions de la Universitat de Barcelona) 10: 37-56. ISSN 1699-7468. doi:10.1344/%25x. * Palomares Ibáñez, Jesús María (1986). «Líderes del socialismo castellano Remigio Cabello, fundador de la agrupación socialista de Valladolid (1869-1936)». ''Investigaciones Históricas: Época moderna y Contemporánea'' (Valladolid: Universidad de Valladolid) 6: 169-186. ISSN 0210-9425. * Rey Reguillo, Fernando (2008). ''Paisanos en lucha. Exclusión política y violencia en la Segunda República Española''. Prezento de Mercedes Cabrera. Madrid: Biblioteca Nueva. ISBN 978-84-9742-904-7. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Largo Caballero, Francisco}} [[Kategorio:Hispanaj deputitoj]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj socialistoj]] [[Kategorio:Historio de Hispanio]] [[Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo]] [[kategorio:Stukistoj]] 36t7j8c6b0b9qvlgesizu7o7cxqdrxd 9392242 9392236 2026-06-04T19:55:19Z Kani 670 /* Ekzilo */ 9392242 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{polurinda|la teksto estas nur duonfarita. Estas multaj esperantlingvaj tekstoj en vikipedio, kiuj estas nur resumaj artikolaj ĝermoj de nur tri-kvar frazoj, sed kiel ĉi tie komenci kadron de tute ampleksa teksto kaj poste havi vakuon en la esencaj ĉapitroj "Politika kariero", "Enlanda milito" kaj "Ekzilo" vere donas la impreson de manko, de nur komencita kaj tute ne finita teksto|listigi=ne}} {{Informkesto politikisto}} '''Francisco LARGO Caballero''' (n. la [[15-an de oktobro]] [[1869]] en [[Madrido]], – m. la [[23-an de marto]] [[1946]] en [[Parizo]]) estis [[Sindikatismo|sindikatisto]] kaj politikisto [[Marksismo|marksisma]] de [[Hispanio]], historia estro de la [[Partido Socialista Obrero Español]] kaj de la [[Unión General de Trabajadores (Hispanio)|Unión General de Trabajadores]]. Dum la [[Hispana Dua Respubliko]] li estis Ministro pri Laboro ([[1931]]–[[1933]]) kaj [[Prezidanto de la Registaro de Hispanio]] en [[1936]]–[[1937]], do [[ĉefministro]]. == Biografio == [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1911.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero en 1911]] [[Dosiero:Trade unionists in the penitentiary of Cartagena.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero (sidita) kun [[Julián Besteiro]] kaj aliaj du socialistoj en la karcero en 1917]] [[Stuko|Stukisto]] en sia metio, Largo Caballero jam partoprenis en la unua striko de laboristoj de la konstruado en la jaro [[1890]] kaj aliĝis al socialisma partio [[PSOE]] en [[1894]], estante unu el plej efikaj kunlaborantoj de [[Pablo Iglesias Posse]]. En 1909 li estis translokigita pro sia kampanjo kontraŭ la [[Rif-milito]]. Li estis skabeno, provinca deputito kaj parlamenta deputito. Li partoprenis en la komitato kiu organizis la ĝeneralan strikon de 1917 en Hispanio kaj, post ties malsukceso, li estis kondamnita je porviva mallibereco en la karcero de [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]. Tamen li estis liberigita jam venontjare kiam li estis elektita deputito en la tiama balotado. Je la morto en [[1925]] de Pablo Iglesias, fondinto de la partio, sukcedis lin kun [[Julián Besteiro]] estre de ties sindikato, la UGT, kies vicprezidanto li estis ([[1908]]–[[1918]]) kaj ĝenerala sekretario ([[1918]]–[[1932]] kaj [[1934]]–[[1938]]). ===La striko de 1917 kaj socialistestro=== La 14an de aŭgusto 1917, la tago sekva al la proklamo de [[ĝenerala striko]], la kvar membroj de la Strikokomitato –Largo Caballero kaj Daniel Anguiano ĉe UGT kaj [[Julián Besteiro]] kaj Andrés Saborit ĉe PSOE– estis arestitaj. Ili suferis militproceson pro kontraŭstata perfido kaj estis kondamnitaj je porviva malliberigo en septembro, kaj senditaj al la [[prizono]] de [[Kartaĥeno]]. Startis populara kampanjo de solidareco kiu malsukcesis, sed la socialista partio PSOE inkludis ilin en la kandidataro de la Maldekstra Alianco por la balotado de februaro 1918, kaj tiukadre estis elektita la kvaropo kun la veterana socialistestro [[Pablo Iglesias]] kaj [[Indalecio Prieto]]. Tio devigis la registaron forpardoni ilin la 8an de majo 1918 kaj ili iĝis deputitoj post dek tagoj.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 110-111.</ref> Ekde 1918 Largo estis ĝenerala sekretario de la socialisma sindikato [[UGT]] kion li kombinis kun aliaj gravaj postenoj. Tiam li defendis taktikojn de "intervenismo", tio estas partopreno en la ŝtataj institucioj el kiuj li povus agadi en profito de la [[Socia demando|sociaj demandoj]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 127-128.</ref> Aliflanke li celis agadunion kun la anarkosindikatisma [[CNT]]. Tamen tiu lasta organizo suferis fortan subpremadon fare de la ŝtataj kaj dungantaj sektoroj ĉefe en Katalunio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 123-146.</ref> Aliflanke Largo kontraŭis la aliĝon de la hispana socialismo en la [[Tria Internacio]] kaj en 1921 la plej radikalaj sektoroj socialistaj disiĝis kaj fundis organizojn, kiu poste estos la kerno de la [[Hispana Komunista Partio]] (PCE).<ref> Aróstegui, 2013, pp. 147-157.</ref> [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1927 (cropped).jpg|maldekstre|eta|200ra|Lqrgo en 1927]] En 1923 ekestis la [[Diktaturo de Primo de Rivera]] kaj en 1924 Largo akceptis partopreni en la ŝtataj institucioj, kio okazigis krizon en la socialisma partio, ĉar pluraj sektoroj ne akceptis tiun decidon kontraŭ la prestiĝo de la partio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 180-185.</ref> En tiu kunteksto mortis la fondinto de la partio kaj de la UGT, nome [[Pablo Iglesias]], la 9an de decembro 1925. Iliajn postenojn okupis Julián Besteiro, kiu tiam apogis la kunlaboradon kun la Diktaturo.<ref> Aróstegui, 2013, p. 179.</ref> En 1926 la socialistaj estroj akceptis partopreni en diktatura pseŭdoparlamento, kio pligravigis la interna krizo; en 1927 la diktaturo anoncis, ke la kandidatoj ne estos libere elektitaj kaj la socialismaj organizoj malakceptis la ĝistiaman partoprenon, kiu favoris ilin kontraŭ la rivala [[CNT]], kiu estis suferinta persekutadon.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 190-192.</ref> == Politika kariero == ===Dua Respubliko (1931-1936)=== {{Ĉefartikolo|Dua Hispana Respubliko}} [[Dosiero:Nuevo gobierno republicano, Agence Meurisse, BNF Gallica.jpg|thumb|right|Largo Caballero en 1931, kun aliaj membroj de la provizora registaro de la Dua Respubliko.]] Post la proklamo de la [[Dua Hispana Respubliko]] la 14an de aprilo 1931, li estis grava parto de la provizora registaro, okupante la postenon de Ministro pri Laboro, dum du jaroj, kaj tiukadre li regis pri la laborkontraktoj, labordungado, labortempo (40 horojn semajne) kaj la kreago de miksitaj tribunaloj por solvi la laborkonfliktojn, kontraŭ la strategio de [[[rekta agado]] fare de la [[CNT]]. Post sia elpostenigo kaj laŭlonge de 1933 Largo radikaliĝis kaj vidis neceson de perfortoj por atingi revolucian situacion: oni nomis lin la "hispana Lenino".<ref> Ruiz-Manjón, Octavio (8a de februaro 2013). [https://www.elespanol.com/el-cultural/ «Largo Caballero. El tesón y la quimera».] El Cultural.</ref><ref> Avilés Farré, 2008, pp. 138-139.</ref> Tamen estas diversaj interpretoj pri la sincereco de tiu tendencŝanĝo, kio certiĝis post la rompo inter respublikanoj kaj socialistoj kaj malvenko de la maldekstro en la balotado de novembro 1933. Post la eniro de tri ministroj de la konservisma CEDA en la registaro de la radikala Alejandro Lerroux en oktobro 1934, li plenumis minacon de «socialisma revolucio» se «reakciuloj» estus enpovigitaj kaj li apogis la [[Hispana revolucio de 1934|Revolucion de 1934]], kiu malsukcesis tutlande, sed sukcesis dum du semajnoj en [[Asturio]] kie funkciis aliancon de ministoj socialistaj, anarkiistaj kaj komunistaj.<ref> "Prieto, contrabandista de armas", de Francisco I. Taibo. ''Historia 16'', nº 33, januaro 1979</ref> Li estis enprizonigita el la 14a de oktobro 1934 ĝis la 30a de novembro 1935, kiam lia proceso rezultis senkulpiga pro pruvomanko.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 399-400.</ref> Ĉirkaŭ la fino de 1935 plifortiĝis la tendenco al nova maldekstra alianco kun ĉefa celo: liberigo de miloj da malliberigitoj pro la revolucio de 1934.<ref>Ranzato, 2014, p. 79.</ref><ref>Martín Ramos, 2015, p. 124-125.</ref> Spite la kreskanta plifortigo de kuniĝo inter maldekstruloj kaj maldekstraj respublikanoj, ene de la socialismo restis la dividon inter la pli maldekstraj partianoj de Largo Caballero kaj la pli dekstraj partianoj de [[Indalecio Prieto]]. Finfine en la balortado de februaro-marto 1936 venkis la maldekstra [[Popola Fronto (Hispanio)|Popola Fronto]] kaj la revoluciema politiko kaj ĉefe la popolaj agadoj pliiĝis, ekzemple en la [[agrara reformo]]. La reakciaj sektoroj ne kontentiĝis kaj ekestis komplotoj por agadi kontraŭ la registaro. [[Dosiero:Francisco Largo Caballero.jpg|eta|maldekstra|200ra|Francisco Largo Caballero]] == Enlanda milito (1936-1939 == {{Ĉefartikolo|Hispana Enlanda Milito}} Je la starto de la [[Hispana Enlanda Milito]] la 18an de julio 1936, Largo estas la ĉefa estro en la socialisma sektoro kaj klopodas por la rekunigo ene de la socialisma movado. Tiukadre li baraktis ankaŭ por la unuigo de ĉiuj maldekstraj organizoj kiel neceso por bremsi la avancojn de la frankistaj insurekciuloj, serĉante la kulaboradon de la PSOE ĉefe kun la komunistoj de la PCE kaj de la [[POUM]], siaflanke ege malamikaj inter si. Post la elpostenigo de la registaro de [[José Giral]], la 4an de septembro 1936, jam dum la milito, Largo estis nomumita Ĉefministro (la unua laboristo en tiu posteno en Hispanio), krom Militministro, laŭ kio li baraktis por integri la laboristajn milicojn de la diversaj tendencoj kaj organizoj en unuigitaj disciplinitaj armeaj brigadoj. [[Dosiero:LargoCaballeroAlcazar.jpg|thumb|Francisco Largo Caballero (nura kun ĉapelo) vizitas la sieĝon al la [[Alkazaro de Toledo]], akompanata de ofiroj kaj milicanoj.]] Kvankam li tiukadre sekvis la politikon de PCE kaj de Sovetunio, Largo Caballero ekmalkontentis pri la penoj de tiuj trudi komunistojn en la ŝlosilaj postenoj de la administracio, kaj tial li ekricevis la unuajn malakceptojn de tiuj. Krome, startis malkontento ankaŭ ĝenerale en la respublika zono pro la perdo de [[Malago]] kaj sekva humanitara katastrofo (februaro 1937), kaj pro la sukcesa ofensivo de frankistoj en [[Eŭskio]] (aprilo 1937), kion profitis la kontraŭuloj de Largo: la PCE kaj la sektoro de la PSOE partia de lia rivalo [[Indalecio Prieto]]. La [[Majaj Tagoj de Barcelono]] de 1937, en kiuj la polico kaj la komunistoj batalis kontraŭ la CNT kaj la POUM, ŝanĝis la situacion en la tuta respublika zono. Largo Caballero ne volis subskribi la eksterleĝigon de la POUM kiun Sovetunio kaj komunistoj postulis. Tiukadre la socialistoj de Indalecio Prieto, la komunistoj de la PCE, kaj la maldekstraj respublikanoj kun konsento de la prezidanto [[Manuel Azaña]] okazigis registaran krizon kaj la demision de Largo, kiu estis anstataŭita de [[Juan Negrín]], same socialista, sed pli klina al la sovetaj postuloj. Dum la cetero de la milito Largo Caballero protestis kontraŭ la pliigo de la komunisma influo en la respublika registaro, sed li vidiĝis senpovas eĉ ene de sia partio PSOE. == Ekzilo == [[Dosiero:Archivos del Movimiento Obrero (RPS 04-05-2016) despacho de Francisco Largo Caballero.png|eta|maldekstra|Oficejo de Francisco Largo Caballero, tenita en [[Alcalá de Henares]].]] Fine de 1938 Largo loĝis en Barcelono kaj januare 1939 li trapasis la landlimon al Francio kun multaj aliaj rifuĝintoj, kio estis fitraktita de la respublika registaro. Li instaliĝis en malgranda loĝejo en Parizo kun la helpo de samideanoj kaj amikoj. Dum sia restado en Parizo li ne intervenis en la akraj disputoj internaj de socialistoj, nun inter sekvantoj de Negrín unuflanke kaj de Prieto aliflanke. En septembro 1939 startis la [[Dua Mondmilito]] kaj liaj konatuloj insistis, ke li forveturu al Ameriko, same kiel aliaj gravaj respublikaj rifuĝintoj (la hispana milito esis fininta en aprilo). Sed li restis en Francio, ĉar li havis du filojn prizonulojn en Hispanio.<ref>Aróstegui, 2013, pp. 672-689 kaj 695.</ref> Post la invado de Francio fare de [[Nazia Germaio]] en majo 1940 Largo Caballero eliris el Parizo la 11 de junio, nur du tagojn antaŭ la eniro de la germanaj trupoj en la ĉefurbo. Kvin tagojn poste Largo translokiĝis al [[Albi]], kie loĝis lia amika samideano Rodolfo Llopis, sed tuj okazis la kapitulaco de Francio kaj la starigo de la kulabora [[Reĝimo de Vichy]] de la marŝalo [[Philippe Pétain]]. Tiukadre Largo Caballero kaj lia familio estis arestitaj kaj malliberigitaj en malgranda kampardomno je 30 km de Albi, kaj unu monaton poste al domaĉo de Trébas, dek km pli proksime al Albi. En januaro 1941 li estis denove translokigita al Crocq ĉe [[La Creuse]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 689-692.</ref> == Biografioj == * ''Francisco Largo Caballero (1869–1946)'', de Pablo Castellano (''Tiempo de Historia'', nº 9, 1975) * ''La vuelta de Largo Caballero'' (1) kaj (2), de Pablo Castellano (''Triunfo'', nº 793, 1978) * Speciala suplemento de la ĵurnalo "Público" pri la Dua Hispana Respubliko en sia 80a jariĝo: Protagonistoj ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * Aróstegui, Julio (2007). [http://revistas.ucm.es/index.php/CHCO/article/viewFile/CHCO0707220025A/6746 «Largo Caballero y la herencia de Pablo Iglesias».] ''Cuadernos de historia contemporánea'' (Madrid: Servicio de Publicaciones de la Universidad Complutense de Madrid). ISSN 0214-400X. Arkivita la 21an de aprilo 2013. * Aróstegui, Julio (2013). ''Largo Caballero. El tesón y la quimera''. Barcelona: Debate. ISBN 978-84-8306-923-3. * Avilés Farré, Juan (2008). «Los socialistas y la insurrección de octubre de 1934». ''Espacio, Tiempo y Forma'', Serie V, Historia Contemporánea (Madrid: Universidad Nacional de Educación a Distancia) 20: 129-157. ISSN 1130-0124. doi:10.5944/etfv.20.2008.1506. * Castellano, Pablo (1975). «Francisco Largo Caballero (1869-1946)». ''Tiempo de Historia'' 1 (9): 15-28 – vía Universidad de Salamanca. * Cabezas, Octavio (2005). ''Indalecio Prieto. Socialista y español''. Madrid: Algaba Ediciones. ISBN 84-96107-45-0. * Chalupa, Jirí (2016). «La incontinencia verbal y el fracaso de la II República Española. El discurso político irresponsable y su contribución al estallido de la guerra civil». ''Romanica Olomucensia'' 1: 75-91. ISSN 1803-4136. * Fuentes, Juan Francisco (2007). «La biografía como experiencia historiográfica». ''Cercles: Revista d'Història Cultural'' (Barcelona: Publicacions i Edicions de la Universitat de Barcelona) 10: 37-56. ISSN 1699-7468. doi:10.1344/%25x. * Palomares Ibáñez, Jesús María (1986). «Líderes del socialismo castellano Remigio Cabello, fundador de la agrupación socialista de Valladolid (1869-1936)». ''Investigaciones Históricas: Época moderna y Contemporánea'' (Valladolid: Universidad de Valladolid) 6: 169-186. ISSN 0210-9425. * Rey Reguillo, Fernando (2008). ''Paisanos en lucha. Exclusión política y violencia en la Segunda República Española''. Prezento de Mercedes Cabrera. Madrid: Biblioteca Nueva. ISBN 978-84-9742-904-7. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Largo Caballero, Francisco}} [[Kategorio:Hispanaj deputitoj]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj socialistoj]] [[Kategorio:Historio de Hispanio]] [[Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo]] [[kategorio:Stukistoj]] o9gokpdccy8q2vu8xin6odgdest7cm7 9392312 9392242 2026-06-04T21:49:37Z Kani 670 /* Ekzilo */ 9392312 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{polurinda|la teksto estas nur duonfarita. Estas multaj esperantlingvaj tekstoj en vikipedio, kiuj estas nur resumaj artikolaj ĝermoj de nur tri-kvar frazoj, sed kiel ĉi tie komenci kadron de tute ampleksa teksto kaj poste havi vakuon en la esencaj ĉapitroj "Politika kariero", "Enlanda milito" kaj "Ekzilo" vere donas la impreson de manko, de nur komencita kaj tute ne finita teksto|listigi=ne}} {{Informkesto politikisto}} '''Francisco LARGO Caballero''' (n. la [[15-an de oktobro]] [[1869]] en [[Madrido]], – m. la [[23-an de marto]] [[1946]] en [[Parizo]]) estis [[Sindikatismo|sindikatisto]] kaj politikisto [[Marksismo|marksisma]] de [[Hispanio]], historia estro de la [[Partido Socialista Obrero Español]] kaj de la [[Unión General de Trabajadores (Hispanio)|Unión General de Trabajadores]]. Dum la [[Hispana Dua Respubliko]] li estis Ministro pri Laboro ([[1931]]–[[1933]]) kaj [[Prezidanto de la Registaro de Hispanio]] en [[1936]]–[[1937]], do [[ĉefministro]]. == Biografio == [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1911.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero en 1911]] [[Dosiero:Trade unionists in the penitentiary of Cartagena.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero (sidita) kun [[Julián Besteiro]] kaj aliaj du socialistoj en la karcero en 1917]] [[Stuko|Stukisto]] en sia metio, Largo Caballero jam partoprenis en la unua striko de laboristoj de la konstruado en la jaro [[1890]] kaj aliĝis al socialisma partio [[PSOE]] en [[1894]], estante unu el plej efikaj kunlaborantoj de [[Pablo Iglesias Posse]]. En 1909 li estis translokigita pro sia kampanjo kontraŭ la [[Rif-milito]]. Li estis skabeno, provinca deputito kaj parlamenta deputito. Li partoprenis en la komitato kiu organizis la ĝeneralan strikon de 1917 en Hispanio kaj, post ties malsukceso, li estis kondamnita je porviva mallibereco en la karcero de [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]. Tamen li estis liberigita jam venontjare kiam li estis elektita deputito en la tiama balotado. Je la morto en [[1925]] de Pablo Iglesias, fondinto de la partio, sukcedis lin kun [[Julián Besteiro]] estre de ties sindikato, la UGT, kies vicprezidanto li estis ([[1908]]–[[1918]]) kaj ĝenerala sekretario ([[1918]]–[[1932]] kaj [[1934]]–[[1938]]). ===La striko de 1917 kaj socialistestro=== La 14an de aŭgusto 1917, la tago sekva al la proklamo de [[ĝenerala striko]], la kvar membroj de la Strikokomitato –Largo Caballero kaj Daniel Anguiano ĉe UGT kaj [[Julián Besteiro]] kaj Andrés Saborit ĉe PSOE– estis arestitaj. Ili suferis militproceson pro kontraŭstata perfido kaj estis kondamnitaj je porviva malliberigo en septembro, kaj senditaj al la [[prizono]] de [[Kartaĥeno]]. Startis populara kampanjo de solidareco kiu malsukcesis, sed la socialista partio PSOE inkludis ilin en la kandidataro de la Maldekstra Alianco por la balotado de februaro 1918, kaj tiukadre estis elektita la kvaropo kun la veterana socialistestro [[Pablo Iglesias]] kaj [[Indalecio Prieto]]. Tio devigis la registaron forpardoni ilin la 8an de majo 1918 kaj ili iĝis deputitoj post dek tagoj.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 110-111.</ref> Ekde 1918 Largo estis ĝenerala sekretario de la socialisma sindikato [[UGT]] kion li kombinis kun aliaj gravaj postenoj. Tiam li defendis taktikojn de "intervenismo", tio estas partopreno en la ŝtataj institucioj el kiuj li povus agadi en profito de la [[Socia demando|sociaj demandoj]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 127-128.</ref> Aliflanke li celis agadunion kun la anarkosindikatisma [[CNT]]. Tamen tiu lasta organizo suferis fortan subpremadon fare de la ŝtataj kaj dungantaj sektoroj ĉefe en Katalunio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 123-146.</ref> Aliflanke Largo kontraŭis la aliĝon de la hispana socialismo en la [[Tria Internacio]] kaj en 1921 la plej radikalaj sektoroj socialistaj disiĝis kaj fundis organizojn, kiu poste estos la kerno de la [[Hispana Komunista Partio]] (PCE).<ref> Aróstegui, 2013, pp. 147-157.</ref> [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1927 (cropped).jpg|maldekstre|eta|200ra|Lqrgo en 1927]] En 1923 ekestis la [[Diktaturo de Primo de Rivera]] kaj en 1924 Largo akceptis partopreni en la ŝtataj institucioj, kio okazigis krizon en la socialisma partio, ĉar pluraj sektoroj ne akceptis tiun decidon kontraŭ la prestiĝo de la partio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 180-185.</ref> En tiu kunteksto mortis la fondinto de la partio kaj de la UGT, nome [[Pablo Iglesias]], la 9an de decembro 1925. Iliajn postenojn okupis Julián Besteiro, kiu tiam apogis la kunlaboradon kun la Diktaturo.<ref> Aróstegui, 2013, p. 179.</ref> En 1926 la socialistaj estroj akceptis partopreni en diktatura pseŭdoparlamento, kio pligravigis la interna krizo; en 1927 la diktaturo anoncis, ke la kandidatoj ne estos libere elektitaj kaj la socialismaj organizoj malakceptis la ĝistiaman partoprenon, kiu favoris ilin kontraŭ la rivala [[CNT]], kiu estis suferinta persekutadon.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 190-192.</ref> == Politika kariero == ===Dua Respubliko (1931-1936)=== {{Ĉefartikolo|Dua Hispana Respubliko}} [[Dosiero:Nuevo gobierno republicano, Agence Meurisse, BNF Gallica.jpg|thumb|right|Largo Caballero en 1931, kun aliaj membroj de la provizora registaro de la Dua Respubliko.]] Post la proklamo de la [[Dua Hispana Respubliko]] la 14an de aprilo 1931, li estis grava parto de la provizora registaro, okupante la postenon de Ministro pri Laboro, dum du jaroj, kaj tiukadre li regis pri la laborkontraktoj, labordungado, labortempo (40 horojn semajne) kaj la kreago de miksitaj tribunaloj por solvi la laborkonfliktojn, kontraŭ la strategio de [[[rekta agado]] fare de la [[CNT]]. Post sia elpostenigo kaj laŭlonge de 1933 Largo radikaliĝis kaj vidis neceson de perfortoj por atingi revolucian situacion: oni nomis lin la "hispana Lenino".<ref> Ruiz-Manjón, Octavio (8a de februaro 2013). [https://www.elespanol.com/el-cultural/ «Largo Caballero. El tesón y la quimera».] El Cultural.</ref><ref> Avilés Farré, 2008, pp. 138-139.</ref> Tamen estas diversaj interpretoj pri la sincereco de tiu tendencŝanĝo, kio certiĝis post la rompo inter respublikanoj kaj socialistoj kaj malvenko de la maldekstro en la balotado de novembro 1933. Post la eniro de tri ministroj de la konservisma CEDA en la registaro de la radikala Alejandro Lerroux en oktobro 1934, li plenumis minacon de «socialisma revolucio» se «reakciuloj» estus enpovigitaj kaj li apogis la [[Hispana revolucio de 1934|Revolucion de 1934]], kiu malsukcesis tutlande, sed sukcesis dum du semajnoj en [[Asturio]] kie funkciis aliancon de ministoj socialistaj, anarkiistaj kaj komunistaj.<ref> "Prieto, contrabandista de armas", de Francisco I. Taibo. ''Historia 16'', nº 33, januaro 1979</ref> Li estis enprizonigita el la 14a de oktobro 1934 ĝis la 30a de novembro 1935, kiam lia proceso rezultis senkulpiga pro pruvomanko.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 399-400.</ref> Ĉirkaŭ la fino de 1935 plifortiĝis la tendenco al nova maldekstra alianco kun ĉefa celo: liberigo de miloj da malliberigitoj pro la revolucio de 1934.<ref>Ranzato, 2014, p. 79.</ref><ref>Martín Ramos, 2015, p. 124-125.</ref> Spite la kreskanta plifortigo de kuniĝo inter maldekstruloj kaj maldekstraj respublikanoj, ene de la socialismo restis la dividon inter la pli maldekstraj partianoj de Largo Caballero kaj la pli dekstraj partianoj de [[Indalecio Prieto]]. Finfine en la balortado de februaro-marto 1936 venkis la maldekstra [[Popola Fronto (Hispanio)|Popola Fronto]] kaj la revoluciema politiko kaj ĉefe la popolaj agadoj pliiĝis, ekzemple en la [[agrara reformo]]. La reakciaj sektoroj ne kontentiĝis kaj ekestis komplotoj por agadi kontraŭ la registaro. [[Dosiero:Francisco Largo Caballero.jpg|eta|maldekstra|200ra|Francisco Largo Caballero]] == Enlanda milito (1936-1939 == {{Ĉefartikolo|Hispana Enlanda Milito}} Je la starto de la [[Hispana Enlanda Milito]] la 18an de julio 1936, Largo estas la ĉefa estro en la socialisma sektoro kaj klopodas por la rekunigo ene de la socialisma movado. Tiukadre li baraktis ankaŭ por la unuigo de ĉiuj maldekstraj organizoj kiel neceso por bremsi la avancojn de la frankistaj insurekciuloj, serĉante la kulaboradon de la PSOE ĉefe kun la komunistoj de la PCE kaj de la [[POUM]], siaflanke ege malamikaj inter si. Post la elpostenigo de la registaro de [[José Giral]], la 4an de septembro 1936, jam dum la milito, Largo estis nomumita Ĉefministro (la unua laboristo en tiu posteno en Hispanio), krom Militministro, laŭ kio li baraktis por integri la laboristajn milicojn de la diversaj tendencoj kaj organizoj en unuigitaj disciplinitaj armeaj brigadoj. [[Dosiero:LargoCaballeroAlcazar.jpg|thumb|Francisco Largo Caballero (nura kun ĉapelo) vizitas la sieĝon al la [[Alkazaro de Toledo]], akompanata de ofiroj kaj milicanoj.]] Kvankam li tiukadre sekvis la politikon de PCE kaj de Sovetunio, Largo Caballero ekmalkontentis pri la penoj de tiuj trudi komunistojn en la ŝlosilaj postenoj de la administracio, kaj tial li ekricevis la unuajn malakceptojn de tiuj. Krome, startis malkontento ankaŭ ĝenerale en la respublika zono pro la perdo de [[Malago]] kaj sekva humanitara katastrofo (februaro 1937), kaj pro la sukcesa ofensivo de frankistoj en [[Eŭskio]] (aprilo 1937), kion profitis la kontraŭuloj de Largo: la PCE kaj la sektoro de la PSOE partia de lia rivalo [[Indalecio Prieto]]. La [[Majaj Tagoj de Barcelono]] de 1937, en kiuj la polico kaj la komunistoj batalis kontraŭ la CNT kaj la POUM, ŝanĝis la situacion en la tuta respublika zono. Largo Caballero ne volis subskribi la eksterleĝigon de la POUM kiun Sovetunio kaj komunistoj postulis. Tiukadre la socialistoj de Indalecio Prieto, la komunistoj de la PCE, kaj la maldekstraj respublikanoj kun konsento de la prezidanto [[Manuel Azaña]] okazigis registaran krizon kaj la demision de Largo, kiu estis anstataŭita de [[Juan Negrín]], same socialista, sed pli klina al la sovetaj postuloj. Dum la cetero de la milito Largo Caballero protestis kontraŭ la pliigo de la komunisma influo en la respublika registaro, sed li vidiĝis senpovas eĉ ene de sia partio PSOE. == Ekzilo == [[Dosiero:Archivos del Movimiento Obrero (RPS 04-05-2016) despacho de Francisco Largo Caballero.png|eta|maldekstra|Oficejo de Francisco Largo Caballero, tenita en [[Alcalá de Henares]].]] Fine de 1938 Largo loĝis en Barcelono kaj januare 1939 li trapasis la landlimon al Francio kun multaj aliaj rifuĝintoj, kio estis fitraktita de la respublika registaro. Li instaliĝis en malgranda loĝejo en Parizo kun la helpo de samideanoj kaj amikoj. Dum sia restado en Parizo li ne intervenis en la akraj disputoj internaj de socialistoj, nun inter sekvantoj de Negrín unuflanke kaj de Prieto aliflanke. En septembro 1939 startis la [[Dua Mondmilito]] kaj liaj konatuloj insistis, ke li forveturu al Ameriko, same kiel aliaj gravaj respublikaj rifuĝintoj (la hispana milito esis fininta en aprilo). Sed li restis en Francio, ĉar li havis du filojn prizonulojn en Hispanio.<ref>Aróstegui, 2013, pp. 672-689 kaj 695.</ref> Post la invado de Francio fare de [[Nazia Germanio]] en majo 1940 Largo Caballero eliris el Parizo la 11 de junio, nur du tagojn antaŭ la eniro de la germanaj trupoj en la ĉefurbo. Kvin tagojn poste Largo translokiĝis al [[Albi]], kie loĝis lia amika samideano Rodolfo Llopis, sed tuj okazis la kapitulaco de Francio kaj la starigo de la kulabora [[Reĝimo de Vichy]] de la marŝalo [[Philippe Pétain]]. Tiukadre Largo Caballero kaj lia familio estis arestitaj kaj malliberigitaj en malgranda kampardomno je 30 km de Albi, kaj unu monaton poste al domaĉo de Trébas, dek km pli proksime al Albi. En januaro 1941 li estis denove translokigita al Crocq ĉe [[La Creuse]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 689-692.</ref> La registaro de [[Meksiko]] intervenis por rajtigi la forveturon de Largo tien, sed malsukcese. Siaflanke la registaro de Franco prezentis en majo 1941 peton de [[ekstradicio]] kontraŭ Largo Caballero ĉe la reĝimo de Vichy, kaj tial li estis enprizonigita la 29an de oktobro en [[Aubusson]] kaj poste en [[Limoĝo]]; tiuokaze li estis ege fitraktita, spite la fakton, ke li estis preskaŭ sepdekjarulo. La peto de ekstradicio montris lin kiel absolute malakceptebla krimulo, anstataŭ kiel iama politikisto.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 672-700.</ref> Oni procesis lin kun la anarkiista estro kaj eksministrino [[Federica Montseny]] kaj ambaŭ estis senkulpigitaj. Li estis enhejmigita en [[Nyons]],<ref> Aróstegui, 2013, pp. 699-705.</ref>E kie li restis unu jaron ĝis la 20an de februaro 1943, tri monatojn post [[Nazia Germanio]] okupaciis ankaŭ la Francion de Vichy, li estis arestita de la [[Gestapo]], kondukita unue al la ĝenerala stabanaro de la Gestapo en [[Liono]], kie li estis pridemandita plej verŝajne de [[Klaus Barbie]], kaj poste al la ĝenerala stabanaro de la Gestapo en Parizo, kie li estis denove pridemandita dum kvin monatoj. [[Dosiero: Sachsenhausen barracones.jpg|thumb|[[Nazia koncentrejo]] de [[Koncentrejo Sachsenhausen|Sachsenhausen]].]] En julio 1943 li estis sendita al Berlino, kie li estis denove pridemandita de la Gestapo, kaj la 31an de julio estis sendita al la [[nazia koncentrejo]] de [[Koncentrejo Sachsenhausen|Sachsenhausen]], en la provinco [[Oranienburg]], norde de Berlino. Kiel maljunulo, li estis en la tiea malsanulejo, sed tio ne malhelpis, ke li vidis la malhumanecon de la subpremado.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 707-711.</ref> == Biografioj == * ''Francisco Largo Caballero (1869–1946)'', de Pablo Castellano (''Tiempo de Historia'', nº 9, 1975) * ''La vuelta de Largo Caballero'' (1) kaj (2), de Pablo Castellano (''Triunfo'', nº 793, 1978) * Speciala suplemento de la ĵurnalo "Público" pri la Dua Hispana Respubliko en sia 80a jariĝo: Protagonistoj ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * Aróstegui, Julio (2007). [http://revistas.ucm.es/index.php/CHCO/article/viewFile/CHCO0707220025A/6746 «Largo Caballero y la herencia de Pablo Iglesias».] ''Cuadernos de historia contemporánea'' (Madrid: Servicio de Publicaciones de la Universidad Complutense de Madrid). ISSN 0214-400X. Arkivita la 21an de aprilo 2013. * Aróstegui, Julio (2013). ''Largo Caballero. El tesón y la quimera''. Barcelona: Debate. ISBN 978-84-8306-923-3. * Avilés Farré, Juan (2008). «Los socialistas y la insurrección de octubre de 1934». ''Espacio, Tiempo y Forma'', Serie V, Historia Contemporánea (Madrid: Universidad Nacional de Educación a Distancia) 20: 129-157. ISSN 1130-0124. doi:10.5944/etfv.20.2008.1506. * Castellano, Pablo (1975). «Francisco Largo Caballero (1869-1946)». ''Tiempo de Historia'' 1 (9): 15-28 – vía Universidad de Salamanca. * Cabezas, Octavio (2005). ''Indalecio Prieto. Socialista y español''. Madrid: Algaba Ediciones. ISBN 84-96107-45-0. * Chalupa, Jirí (2016). «La incontinencia verbal y el fracaso de la II República Española. El discurso político irresponsable y su contribución al estallido de la guerra civil». ''Romanica Olomucensia'' 1: 75-91. ISSN 1803-4136. * Fuentes, Juan Francisco (2007). «La biografía como experiencia historiográfica». ''Cercles: Revista d'Història Cultural'' (Barcelona: Publicacions i Edicions de la Universitat de Barcelona) 10: 37-56. ISSN 1699-7468. doi:10.1344/%25x. * Palomares Ibáñez, Jesús María (1986). «Líderes del socialismo castellano Remigio Cabello, fundador de la agrupación socialista de Valladolid (1869-1936)». ''Investigaciones Históricas: Época moderna y Contemporánea'' (Valladolid: Universidad de Valladolid) 6: 169-186. ISSN 0210-9425. * Rey Reguillo, Fernando (2008). ''Paisanos en lucha. Exclusión política y violencia en la Segunda República Española''. Prezento de Mercedes Cabrera. Madrid: Biblioteca Nueva. ISBN 978-84-9742-904-7. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Largo Caballero, Francisco}} [[Kategorio:Hispanaj deputitoj]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj socialistoj]] [[Kategorio:Historio de Hispanio]] [[Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo]] [[kategorio:Stukistoj]] oixjwxsixs4rhpjddc9tqt52dmufwea 9392318 9392312 2026-06-04T22:07:50Z Kani 670 /* Ekzilo */ 9392318 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{polurinda|la teksto estas nur duonfarita. Estas multaj esperantlingvaj tekstoj en vikipedio, kiuj estas nur resumaj artikolaj ĝermoj de nur tri-kvar frazoj, sed kiel ĉi tie komenci kadron de tute ampleksa teksto kaj poste havi vakuon en la esencaj ĉapitroj "Politika kariero", "Enlanda milito" kaj "Ekzilo" vere donas la impreson de manko, de nur komencita kaj tute ne finita teksto|listigi=ne}} {{Informkesto politikisto}} '''Francisco LARGO Caballero''' (n. la [[15-an de oktobro]] [[1869]] en [[Madrido]], – m. la [[23-an de marto]] [[1946]] en [[Parizo]]) estis [[Sindikatismo|sindikatisto]] kaj politikisto [[Marksismo|marksisma]] de [[Hispanio]], historia estro de la [[Partido Socialista Obrero Español]] kaj de la [[Unión General de Trabajadores (Hispanio)|Unión General de Trabajadores]]. Dum la [[Hispana Dua Respubliko]] li estis Ministro pri Laboro ([[1931]]–[[1933]]) kaj [[Prezidanto de la Registaro de Hispanio]] en [[1936]]–[[1937]], do [[ĉefministro]]. == Biografio == [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1911.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero en 1911]] [[Dosiero:Trade unionists in the penitentiary of Cartagena.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero (sidita) kun [[Julián Besteiro]] kaj aliaj du socialistoj en la karcero en 1917]] [[Stuko|Stukisto]] en sia metio, Largo Caballero jam partoprenis en la unua striko de laboristoj de la konstruado en la jaro [[1890]] kaj aliĝis al socialisma partio [[PSOE]] en [[1894]], estante unu el plej efikaj kunlaborantoj de [[Pablo Iglesias Posse]]. En 1909 li estis translokigita pro sia kampanjo kontraŭ la [[Rif-milito]]. Li estis skabeno, provinca deputito kaj parlamenta deputito. Li partoprenis en la komitato kiu organizis la ĝeneralan strikon de 1917 en Hispanio kaj, post ties malsukceso, li estis kondamnita je porviva mallibereco en la karcero de [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]. Tamen li estis liberigita jam venontjare kiam li estis elektita deputito en la tiama balotado. Je la morto en [[1925]] de Pablo Iglesias, fondinto de la partio, sukcedis lin kun [[Julián Besteiro]] estre de ties sindikato, la UGT, kies vicprezidanto li estis ([[1908]]–[[1918]]) kaj ĝenerala sekretario ([[1918]]–[[1932]] kaj [[1934]]–[[1938]]). ===La striko de 1917 kaj socialistestro=== La 14an de aŭgusto 1917, la tago sekva al la proklamo de [[ĝenerala striko]], la kvar membroj de la Strikokomitato –Largo Caballero kaj Daniel Anguiano ĉe UGT kaj [[Julián Besteiro]] kaj Andrés Saborit ĉe PSOE– estis arestitaj. Ili suferis militproceson pro kontraŭstata perfido kaj estis kondamnitaj je porviva malliberigo en septembro, kaj senditaj al la [[prizono]] de [[Kartaĥeno]]. Startis populara kampanjo de solidareco kiu malsukcesis, sed la socialista partio PSOE inkludis ilin en la kandidataro de la Maldekstra Alianco por la balotado de februaro 1918, kaj tiukadre estis elektita la kvaropo kun la veterana socialistestro [[Pablo Iglesias]] kaj [[Indalecio Prieto]]. Tio devigis la registaron forpardoni ilin la 8an de majo 1918 kaj ili iĝis deputitoj post dek tagoj.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 110-111.</ref> Ekde 1918 Largo estis ĝenerala sekretario de la socialisma sindikato [[UGT]] kion li kombinis kun aliaj gravaj postenoj. Tiam li defendis taktikojn de "intervenismo", tio estas partopreno en la ŝtataj institucioj el kiuj li povus agadi en profito de la [[Socia demando|sociaj demandoj]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 127-128.</ref> Aliflanke li celis agadunion kun la anarkosindikatisma [[CNT]]. Tamen tiu lasta organizo suferis fortan subpremadon fare de la ŝtataj kaj dungantaj sektoroj ĉefe en Katalunio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 123-146.</ref> Aliflanke Largo kontraŭis la aliĝon de la hispana socialismo en la [[Tria Internacio]] kaj en 1921 la plej radikalaj sektoroj socialistaj disiĝis kaj fundis organizojn, kiu poste estos la kerno de la [[Hispana Komunista Partio]] (PCE).<ref> Aróstegui, 2013, pp. 147-157.</ref> [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1927 (cropped).jpg|maldekstre|eta|200ra|Lqrgo en 1927]] En 1923 ekestis la [[Diktaturo de Primo de Rivera]] kaj en 1924 Largo akceptis partopreni en la ŝtataj institucioj, kio okazigis krizon en la socialisma partio, ĉar pluraj sektoroj ne akceptis tiun decidon kontraŭ la prestiĝo de la partio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 180-185.</ref> En tiu kunteksto mortis la fondinto de la partio kaj de la UGT, nome [[Pablo Iglesias]], la 9an de decembro 1925. Iliajn postenojn okupis Julián Besteiro, kiu tiam apogis la kunlaboradon kun la Diktaturo.<ref> Aróstegui, 2013, p. 179.</ref> En 1926 la socialistaj estroj akceptis partopreni en diktatura pseŭdoparlamento, kio pligravigis la interna krizo; en 1927 la diktaturo anoncis, ke la kandidatoj ne estos libere elektitaj kaj la socialismaj organizoj malakceptis la ĝistiaman partoprenon, kiu favoris ilin kontraŭ la rivala [[CNT]], kiu estis suferinta persekutadon.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 190-192.</ref> == Politika kariero == ===Dua Respubliko (1931-1936)=== {{Ĉefartikolo|Dua Hispana Respubliko}} [[Dosiero:Nuevo gobierno republicano, Agence Meurisse, BNF Gallica.jpg|thumb|right|Largo Caballero en 1931, kun aliaj membroj de la provizora registaro de la Dua Respubliko.]] Post la proklamo de la [[Dua Hispana Respubliko]] la 14an de aprilo 1931, li estis grava parto de la provizora registaro, okupante la postenon de Ministro pri Laboro, dum du jaroj, kaj tiukadre li regis pri la laborkontraktoj, labordungado, labortempo (40 horojn semajne) kaj la kreago de miksitaj tribunaloj por solvi la laborkonfliktojn, kontraŭ la strategio de [[[rekta agado]] fare de la [[CNT]]. Post sia elpostenigo kaj laŭlonge de 1933 Largo radikaliĝis kaj vidis neceson de perfortoj por atingi revolucian situacion: oni nomis lin la "hispana Lenino".<ref> Ruiz-Manjón, Octavio (8a de februaro 2013). [https://www.elespanol.com/el-cultural/ «Largo Caballero. El tesón y la quimera».] El Cultural.</ref><ref> Avilés Farré, 2008, pp. 138-139.</ref> Tamen estas diversaj interpretoj pri la sincereco de tiu tendencŝanĝo, kio certiĝis post la rompo inter respublikanoj kaj socialistoj kaj malvenko de la maldekstro en la balotado de novembro 1933. Post la eniro de tri ministroj de la konservisma CEDA en la registaro de la radikala Alejandro Lerroux en oktobro 1934, li plenumis minacon de «socialisma revolucio» se «reakciuloj» estus enpovigitaj kaj li apogis la [[Hispana revolucio de 1934|Revolucion de 1934]], kiu malsukcesis tutlande, sed sukcesis dum du semajnoj en [[Asturio]] kie funkciis aliancon de ministoj socialistaj, anarkiistaj kaj komunistaj.<ref> "Prieto, contrabandista de armas", de Francisco I. Taibo. ''Historia 16'', nº 33, januaro 1979</ref> Li estis enprizonigita el la 14a de oktobro 1934 ĝis la 30a de novembro 1935, kiam lia proceso rezultis senkulpiga pro pruvomanko.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 399-400.</ref> Ĉirkaŭ la fino de 1935 plifortiĝis la tendenco al nova maldekstra alianco kun ĉefa celo: liberigo de miloj da malliberigitoj pro la revolucio de 1934.<ref>Ranzato, 2014, p. 79.</ref><ref>Martín Ramos, 2015, p. 124-125.</ref> Spite la kreskanta plifortigo de kuniĝo inter maldekstruloj kaj maldekstraj respublikanoj, ene de la socialismo restis la dividon inter la pli maldekstraj partianoj de Largo Caballero kaj la pli dekstraj partianoj de [[Indalecio Prieto]]. Finfine en la balortado de februaro-marto 1936 venkis la maldekstra [[Popola Fronto (Hispanio)|Popola Fronto]] kaj la revoluciema politiko kaj ĉefe la popolaj agadoj pliiĝis, ekzemple en la [[agrara reformo]]. La reakciaj sektoroj ne kontentiĝis kaj ekestis komplotoj por agadi kontraŭ la registaro. [[Dosiero:Francisco Largo Caballero.jpg|eta|maldekstra|200ra|Francisco Largo Caballero]] == Enlanda milito (1936-1939 == {{Ĉefartikolo|Hispana Enlanda Milito}} Je la starto de la [[Hispana Enlanda Milito]] la 18an de julio 1936, Largo estas la ĉefa estro en la socialisma sektoro kaj klopodas por la rekunigo ene de la socialisma movado. Tiukadre li baraktis ankaŭ por la unuigo de ĉiuj maldekstraj organizoj kiel neceso por bremsi la avancojn de la frankistaj insurekciuloj, serĉante la kulaboradon de la PSOE ĉefe kun la komunistoj de la PCE kaj de la [[POUM]], siaflanke ege malamikaj inter si. Post la elpostenigo de la registaro de [[José Giral]], la 4an de septembro 1936, jam dum la milito, Largo estis nomumita Ĉefministro (la unua laboristo en tiu posteno en Hispanio), krom Militministro, laŭ kio li baraktis por integri la laboristajn milicojn de la diversaj tendencoj kaj organizoj en unuigitaj disciplinitaj armeaj brigadoj. [[Dosiero:LargoCaballeroAlcazar.jpg|thumb|Francisco Largo Caballero (nura kun ĉapelo) vizitas la sieĝon al la [[Alkazaro de Toledo]], akompanata de ofiroj kaj milicanoj.]] Kvankam li tiukadre sekvis la politikon de PCE kaj de Sovetunio, Largo Caballero ekmalkontentis pri la penoj de tiuj trudi komunistojn en la ŝlosilaj postenoj de la administracio, kaj tial li ekricevis la unuajn malakceptojn de tiuj. Krome, startis malkontento ankaŭ ĝenerale en la respublika zono pro la perdo de [[Malago]] kaj sekva humanitara katastrofo (februaro 1937), kaj pro la sukcesa ofensivo de frankistoj en [[Eŭskio]] (aprilo 1937), kion profitis la kontraŭuloj de Largo: la PCE kaj la sektoro de la PSOE partia de lia rivalo [[Indalecio Prieto]]. La [[Majaj Tagoj de Barcelono]] de 1937, en kiuj la polico kaj la komunistoj batalis kontraŭ la CNT kaj la POUM, ŝanĝis la situacion en la tuta respublika zono. Largo Caballero ne volis subskribi la eksterleĝigon de la POUM kiun Sovetunio kaj komunistoj postulis. Tiukadre la socialistoj de Indalecio Prieto, la komunistoj de la PCE, kaj la maldekstraj respublikanoj kun konsento de la prezidanto [[Manuel Azaña]] okazigis registaran krizon kaj la demision de Largo, kiu estis anstataŭita de [[Juan Negrín]], same socialista, sed pli klina al la sovetaj postuloj. Dum la cetero de la milito Largo Caballero protestis kontraŭ la pliigo de la komunisma influo en la respublika registaro, sed li vidiĝis senpovas eĉ ene de sia partio PSOE. == Ekzilo == [[Dosiero:Archivos del Movimiento Obrero (RPS 04-05-2016) despacho de Francisco Largo Caballero.png|eta|maldekstra|Oficejo de Francisco Largo Caballero, tenita en [[Alcalá de Henares]].]] Fine de 1938 Largo loĝis en Barcelono kaj januare 1939 li trapasis la landlimon al Francio kun multaj aliaj rifuĝintoj, kio estis fitraktita de la respublika registaro. Li instaliĝis en malgranda loĝejo en Parizo kun la helpo de samideanoj kaj amikoj. Dum sia restado en Parizo li ne intervenis en la akraj disputoj internaj de socialistoj, nun inter sekvantoj de Negrín unuflanke kaj de Prieto aliflanke. En septembro 1939 startis la [[Dua Mondmilito]] kaj liaj konatuloj insistis, ke li forveturu al Ameriko, same kiel aliaj gravaj respublikaj rifuĝintoj (la hispana milito esis fininta en aprilo). Sed li restis en Francio, ĉar li havis du filojn prizonulojn en Hispanio.<ref>Aróstegui, 2013, pp. 672-689 kaj 695.</ref> Post la invado de Francio fare de [[Nazia Germanio]] en majo 1940 Largo Caballero eliris el Parizo la 11 de junio, nur du tagojn antaŭ la eniro de la germanaj trupoj en la ĉefurbo. Kvin tagojn poste Largo translokiĝis al [[Albi]], kie loĝis lia amika samideano Rodolfo Llopis, sed tuj okazis la kapitulaco de Francio kaj la starigo de la kulabora [[Reĝimo de Vichy]] de la marŝalo [[Philippe Pétain]]. Tiukadre Largo Caballero kaj lia familio estis arestitaj kaj malliberigitaj en malgranda kampardomno je 30 km de Albi, kaj unu monaton poste al domaĉo de Trébas, dek km pli proksime al Albi. En januaro 1941 li estis denove translokigita al Crocq ĉe [[La Creuse]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 689-692.</ref> La registaro de [[Meksiko]] intervenis por rajtigi la forveturon de Largo tien, sed malsukcese. Siaflanke la registaro de Franco prezentis en majo 1941 peton de [[ekstradicio]] kontraŭ Largo Caballero ĉe la reĝimo de Vichy, kaj tial li estis enprizonigita la 29an de oktobro en [[Aubusson]] kaj poste en [[Limoĝo]]; tiuokaze li estis ege fitraktita, spite la fakton, ke li estis preskaŭ sepdekjarulo. La peto de ekstradicio montris lin kiel absolute malakceptebla krimulo, anstataŭ kiel iama politikisto.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 672-700.</ref> Oni procesis lin kun la anarkiista estro kaj eksministrino [[Federica Montseny]] kaj ambaŭ estis senkulpigitaj. Li estis enhejmigita en [[Nyons]],<ref> Aróstegui, 2013, pp. 699-705.</ref> kie li restis unu jaron ĝis la 20an de februaro 1943, tri monatojn post [[Nazia Germanio]] okupaciis ankaŭ la Francion de Vichy, li estis arestita de la [[Gestapo]], kondukita unue al la ĝenerala stabanaro de la Gestapo en [[Liono]], kie li estis pridemandita plej verŝajne de [[Klaus Barbie]], kaj poste al la ĝenerala stabanaro de la Gestapo en Parizo, kie li estis denove pridemandita dum kvin monatoj. [[Dosiero: Sachsenhausen barracones.jpg|thumb|[[Nazia koncentrejo]] de [[Koncentrejo Sachsenhausen|Sachsenhausen]].]] En julio 1943 li estis sendita al Berlino, kie li estis denove pridemandita de la Gestapo, kaj la 31an de julio estis sendita al la [[nazia koncentrejo]] de [[Koncentrejo Sachsenhausen|Sachsenhausen]], en la provinco [[Oranienburg]], norde de Berlino. Kiel maljunulo, li estis en la tiea malsanulejo, sed tio ne malhelpis, ke li vidis la malhumanecon de la subpremado.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 707-711.</ref> Tie li restis preskaŭ du jarojn, ĝis la 24an de aprilo 1945, unu semajno antaŭ la fino de la Dua Mondmilito, pola unuo de la [[Ruĝa Armeo]] liberigis la koncentrejon. Largo Caballero estis loĝigita en Berlino dum preskaŭ kvar monatoj dum kiuj «la sovetoj tiomege zorgis lin ke li ege surprizis», ĉar dum la dua parto de la hispana milito ili estis ege fitraktinta lin. Eĉ oni invitis lin viziti Moskvon, kion li malakceptis. La 15an de septembro 1945 li povis flugi al [[Parizo]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 712-714.</ref> Kontraste kun lia silento en la unuaj monatoj de ekzilo, denove en Parizo, li aktive partoprenis en la polemiko de la respublikanaj ekzilitoj pri la strategio por finigi la frankisman reĝimon, jam venkitaj ties aliancanoj: la faŝisma Italio kaj la nazia Germanio. Li koincidis kun la propono de Indalecio Prieto kiu opiniis maleblan la restarigo de la Respubliko kaj celis nur demokratian konsulton.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 737-789.</ref> Tiun iniciaton povis praktiki nur [[Indalecio Prieto]], ĉar fine de januaro 1946 Largo Caballero grave malsaniĝis. Li mortis la 23an de marto 1946.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 19-20; 792.</ref> == Biografioj == * ''Francisco Largo Caballero (1869–1946)'', de Pablo Castellano (''Tiempo de Historia'', nº 9, 1975) * ''La vuelta de Largo Caballero'' (1) kaj (2), de Pablo Castellano (''Triunfo'', nº 793, 1978) * Speciala suplemento de la ĵurnalo "Público" pri la Dua Hispana Respubliko en sia 80a jariĝo: Protagonistoj ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * Aróstegui, Julio (2007). [http://revistas.ucm.es/index.php/CHCO/article/viewFile/CHCO0707220025A/6746 «Largo Caballero y la herencia de Pablo Iglesias».] ''Cuadernos de historia contemporánea'' (Madrid: Servicio de Publicaciones de la Universidad Complutense de Madrid). ISSN 0214-400X. Arkivita la 21an de aprilo 2013. * Aróstegui, Julio (2013). ''Largo Caballero. El tesón y la quimera''. Barcelona: Debate. ISBN 978-84-8306-923-3. * Avilés Farré, Juan (2008). «Los socialistas y la insurrección de octubre de 1934». ''Espacio, Tiempo y Forma'', Serie V, Historia Contemporánea (Madrid: Universidad Nacional de Educación a Distancia) 20: 129-157. ISSN 1130-0124. doi:10.5944/etfv.20.2008.1506. * Castellano, Pablo (1975). «Francisco Largo Caballero (1869-1946)». ''Tiempo de Historia'' 1 (9): 15-28 – vía Universidad de Salamanca. * Cabezas, Octavio (2005). ''Indalecio Prieto. Socialista y español''. Madrid: Algaba Ediciones. ISBN 84-96107-45-0. * Chalupa, Jirí (2016). «La incontinencia verbal y el fracaso de la II República Española. El discurso político irresponsable y su contribución al estallido de la guerra civil». ''Romanica Olomucensia'' 1: 75-91. ISSN 1803-4136. * Fuentes, Juan Francisco (2007). «La biografía como experiencia historiográfica». ''Cercles: Revista d'Història Cultural'' (Barcelona: Publicacions i Edicions de la Universitat de Barcelona) 10: 37-56. ISSN 1699-7468. doi:10.1344/%25x. * Palomares Ibáñez, Jesús María (1986). «Líderes del socialismo castellano Remigio Cabello, fundador de la agrupación socialista de Valladolid (1869-1936)». ''Investigaciones Históricas: Época moderna y Contemporánea'' (Valladolid: Universidad de Valladolid) 6: 169-186. ISSN 0210-9425. * Rey Reguillo, Fernando (2008). ''Paisanos en lucha. Exclusión política y violencia en la Segunda República Española''. Prezento de Mercedes Cabrera. Madrid: Biblioteca Nueva. ISBN 978-84-9742-904-7. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Largo Caballero, Francisco}} [[Kategorio:Hispanaj deputitoj]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj socialistoj]] [[Kategorio:Historio de Hispanio]] [[Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo]] [[kategorio:Stukistoj]] fxpsman7yor9ihimv9m6dzcqj2zgmhx 9392326 9392318 2026-06-04T22:17:38Z Kani 670 /* Ekzilo */ 9392326 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{polurinda|la teksto estas nur duonfarita. Estas multaj esperantlingvaj tekstoj en vikipedio, kiuj estas nur resumaj artikolaj ĝermoj de nur tri-kvar frazoj, sed kiel ĉi tie komenci kadron de tute ampleksa teksto kaj poste havi vakuon en la esencaj ĉapitroj "Politika kariero", "Enlanda milito" kaj "Ekzilo" vere donas la impreson de manko, de nur komencita kaj tute ne finita teksto|listigi=ne}} {{Informkesto politikisto}} '''Francisco LARGO Caballero''' (n. la [[15-an de oktobro]] [[1869]] en [[Madrido]], – m. la [[23-an de marto]] [[1946]] en [[Parizo]]) estis [[Sindikatismo|sindikatisto]] kaj politikisto [[Marksismo|marksisma]] de [[Hispanio]], historia estro de la [[Partido Socialista Obrero Español]] kaj de la [[Unión General de Trabajadores (Hispanio)|Unión General de Trabajadores]]. Dum la [[Hispana Dua Respubliko]] li estis Ministro pri Laboro ([[1931]]–[[1933]]) kaj [[Prezidanto de la Registaro de Hispanio]] en [[1936]]–[[1937]], do [[ĉefministro]]. == Biografio == [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1911.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero en 1911]] [[Dosiero:Trade unionists in the penitentiary of Cartagena.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero (sidita) kun [[Julián Besteiro]] kaj aliaj du socialistoj en la karcero en 1917]] [[Stuko|Stukisto]] en sia metio, Largo Caballero jam partoprenis en la unua striko de laboristoj de la konstruado en la jaro [[1890]] kaj aliĝis al socialisma partio [[PSOE]] en [[1894]], estante unu el plej efikaj kunlaborantoj de [[Pablo Iglesias Posse]]. En 1909 li estis translokigita pro sia kampanjo kontraŭ la [[Rif-milito]]. Li estis skabeno, provinca deputito kaj parlamenta deputito. Li partoprenis en la komitato kiu organizis la ĝeneralan strikon de 1917 en Hispanio kaj, post ties malsukceso, li estis kondamnita je porviva mallibereco en la karcero de [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]. Tamen li estis liberigita jam venontjare kiam li estis elektita deputito en la tiama balotado. Je la morto en [[1925]] de Pablo Iglesias, fondinto de la partio, sukcedis lin kun [[Julián Besteiro]] estre de ties sindikato, la UGT, kies vicprezidanto li estis ([[1908]]–[[1918]]) kaj ĝenerala sekretario ([[1918]]–[[1932]] kaj [[1934]]–[[1938]]). ===La striko de 1917 kaj socialistestro=== La 14an de aŭgusto 1917, la tago sekva al la proklamo de [[ĝenerala striko]], la kvar membroj de la Strikokomitato –Largo Caballero kaj Daniel Anguiano ĉe UGT kaj [[Julián Besteiro]] kaj Andrés Saborit ĉe PSOE– estis arestitaj. Ili suferis militproceson pro kontraŭstata perfido kaj estis kondamnitaj je porviva malliberigo en septembro, kaj senditaj al la [[prizono]] de [[Kartaĥeno]]. Startis populara kampanjo de solidareco kiu malsukcesis, sed la socialista partio PSOE inkludis ilin en la kandidataro de la Maldekstra Alianco por la balotado de februaro 1918, kaj tiukadre estis elektita la kvaropo kun la veterana socialistestro [[Pablo Iglesias]] kaj [[Indalecio Prieto]]. Tio devigis la registaron forpardoni ilin la 8an de majo 1918 kaj ili iĝis deputitoj post dek tagoj.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 110-111.</ref> Ekde 1918 Largo estis ĝenerala sekretario de la socialisma sindikato [[UGT]] kion li kombinis kun aliaj gravaj postenoj. Tiam li defendis taktikojn de "intervenismo", tio estas partopreno en la ŝtataj institucioj el kiuj li povus agadi en profito de la [[Socia demando|sociaj demandoj]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 127-128.</ref> Aliflanke li celis agadunion kun la anarkosindikatisma [[CNT]]. Tamen tiu lasta organizo suferis fortan subpremadon fare de la ŝtataj kaj dungantaj sektoroj ĉefe en Katalunio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 123-146.</ref> Aliflanke Largo kontraŭis la aliĝon de la hispana socialismo en la [[Tria Internacio]] kaj en 1921 la plej radikalaj sektoroj socialistaj disiĝis kaj fundis organizojn, kiu poste estos la kerno de la [[Hispana Komunista Partio]] (PCE).<ref> Aróstegui, 2013, pp. 147-157.</ref> [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1927 (cropped).jpg|maldekstre|eta|200ra|Lqrgo en 1927]] En 1923 ekestis la [[Diktaturo de Primo de Rivera]] kaj en 1924 Largo akceptis partopreni en la ŝtataj institucioj, kio okazigis krizon en la socialisma partio, ĉar pluraj sektoroj ne akceptis tiun decidon kontraŭ la prestiĝo de la partio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 180-185.</ref> En tiu kunteksto mortis la fondinto de la partio kaj de la UGT, nome [[Pablo Iglesias]], la 9an de decembro 1925. Iliajn postenojn okupis Julián Besteiro, kiu tiam apogis la kunlaboradon kun la Diktaturo.<ref> Aróstegui, 2013, p. 179.</ref> En 1926 la socialistaj estroj akceptis partopreni en diktatura pseŭdoparlamento, kio pligravigis la interna krizo; en 1927 la diktaturo anoncis, ke la kandidatoj ne estos libere elektitaj kaj la socialismaj organizoj malakceptis la ĝistiaman partoprenon, kiu favoris ilin kontraŭ la rivala [[CNT]], kiu estis suferinta persekutadon.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 190-192.</ref> == Politika kariero == ===Dua Respubliko (1931-1936)=== {{Ĉefartikolo|Dua Hispana Respubliko}} [[Dosiero:Nuevo gobierno republicano, Agence Meurisse, BNF Gallica.jpg|thumb|right|Largo Caballero en 1931, kun aliaj membroj de la provizora registaro de la Dua Respubliko.]] Post la proklamo de la [[Dua Hispana Respubliko]] la 14an de aprilo 1931, li estis grava parto de la provizora registaro, okupante la postenon de Ministro pri Laboro, dum du jaroj, kaj tiukadre li regis pri la laborkontraktoj, labordungado, labortempo (40 horojn semajne) kaj la kreago de miksitaj tribunaloj por solvi la laborkonfliktojn, kontraŭ la strategio de [[[rekta agado]] fare de la [[CNT]]. Post sia elpostenigo kaj laŭlonge de 1933 Largo radikaliĝis kaj vidis neceson de perfortoj por atingi revolucian situacion: oni nomis lin la "hispana Lenino".<ref> Ruiz-Manjón, Octavio (8a de februaro 2013). [https://www.elespanol.com/el-cultural/ «Largo Caballero. El tesón y la quimera».] El Cultural.</ref><ref> Avilés Farré, 2008, pp. 138-139.</ref> Tamen estas diversaj interpretoj pri la sincereco de tiu tendencŝanĝo, kio certiĝis post la rompo inter respublikanoj kaj socialistoj kaj malvenko de la maldekstro en la balotado de novembro 1933. Post la eniro de tri ministroj de la konservisma CEDA en la registaro de la radikala Alejandro Lerroux en oktobro 1934, li plenumis minacon de «socialisma revolucio» se «reakciuloj» estus enpovigitaj kaj li apogis la [[Hispana revolucio de 1934|Revolucion de 1934]], kiu malsukcesis tutlande, sed sukcesis dum du semajnoj en [[Asturio]] kie funkciis aliancon de ministoj socialistaj, anarkiistaj kaj komunistaj.<ref> "Prieto, contrabandista de armas", de Francisco I. Taibo. ''Historia 16'', nº 33, januaro 1979</ref> Li estis enprizonigita el la 14a de oktobro 1934 ĝis la 30a de novembro 1935, kiam lia proceso rezultis senkulpiga pro pruvomanko.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 399-400.</ref> Ĉirkaŭ la fino de 1935 plifortiĝis la tendenco al nova maldekstra alianco kun ĉefa celo: liberigo de miloj da malliberigitoj pro la revolucio de 1934.<ref>Ranzato, 2014, p. 79.</ref><ref>Martín Ramos, 2015, p. 124-125.</ref> Spite la kreskanta plifortigo de kuniĝo inter maldekstruloj kaj maldekstraj respublikanoj, ene de la socialismo restis la dividon inter la pli maldekstraj partianoj de Largo Caballero kaj la pli dekstraj partianoj de [[Indalecio Prieto]]. Finfine en la balortado de februaro-marto 1936 venkis la maldekstra [[Popola Fronto (Hispanio)|Popola Fronto]] kaj la revoluciema politiko kaj ĉefe la popolaj agadoj pliiĝis, ekzemple en la [[agrara reformo]]. La reakciaj sektoroj ne kontentiĝis kaj ekestis komplotoj por agadi kontraŭ la registaro. [[Dosiero:Francisco Largo Caballero.jpg|eta|maldekstra|200ra|Francisco Largo Caballero]] == Enlanda milito (1936-1939 == {{Ĉefartikolo|Hispana Enlanda Milito}} Je la starto de la [[Hispana Enlanda Milito]] la 18an de julio 1936, Largo estas la ĉefa estro en la socialisma sektoro kaj klopodas por la rekunigo ene de la socialisma movado. Tiukadre li baraktis ankaŭ por la unuigo de ĉiuj maldekstraj organizoj kiel neceso por bremsi la avancojn de la frankistaj insurekciuloj, serĉante la kulaboradon de la PSOE ĉefe kun la komunistoj de la PCE kaj de la [[POUM]], siaflanke ege malamikaj inter si. Post la elpostenigo de la registaro de [[José Giral]], la 4an de septembro 1936, jam dum la milito, Largo estis nomumita Ĉefministro (la unua laboristo en tiu posteno en Hispanio), krom Militministro, laŭ kio li baraktis por integri la laboristajn milicojn de la diversaj tendencoj kaj organizoj en unuigitaj disciplinitaj armeaj brigadoj. [[Dosiero:LargoCaballeroAlcazar.jpg|thumb|Francisco Largo Caballero (nura kun ĉapelo) vizitas la sieĝon al la [[Alkazaro de Toledo]], akompanata de ofiroj kaj milicanoj.]] Kvankam li tiukadre sekvis la politikon de PCE kaj de Sovetunio, Largo Caballero ekmalkontentis pri la penoj de tiuj trudi komunistojn en la ŝlosilaj postenoj de la administracio, kaj tial li ekricevis la unuajn malakceptojn de tiuj. Krome, startis malkontento ankaŭ ĝenerale en la respublika zono pro la perdo de [[Malago]] kaj sekva humanitara katastrofo (februaro 1937), kaj pro la sukcesa ofensivo de frankistoj en [[Eŭskio]] (aprilo 1937), kion profitis la kontraŭuloj de Largo: la PCE kaj la sektoro de la PSOE partia de lia rivalo [[Indalecio Prieto]]. La [[Majaj Tagoj de Barcelono]] de 1937, en kiuj la polico kaj la komunistoj batalis kontraŭ la CNT kaj la POUM, ŝanĝis la situacion en la tuta respublika zono. Largo Caballero ne volis subskribi la eksterleĝigon de la POUM kiun Sovetunio kaj komunistoj postulis. Tiukadre la socialistoj de Indalecio Prieto, la komunistoj de la PCE, kaj la maldekstraj respublikanoj kun konsento de la prezidanto [[Manuel Azaña]] okazigis registaran krizon kaj la demision de Largo, kiu estis anstataŭita de [[Juan Negrín]], same socialista, sed pli klina al la sovetaj postuloj. Dum la cetero de la milito Largo Caballero protestis kontraŭ la pliigo de la komunisma influo en la respublika registaro, sed li vidiĝis senpovas eĉ ene de sia partio PSOE. == Ekzilo == [[Dosiero:Archivos del Movimiento Obrero (RPS 04-05-2016) despacho de Francisco Largo Caballero.png|eta|maldekstra|Oficejo de Francisco Largo Caballero, tenita en [[Alcalá de Henares]].]] Fine de 1938 Largo loĝis en Barcelono kaj januare 1939 li trapasis la landlimon al Francio kun multaj aliaj rifuĝintoj, kio estis fitraktita de la respublika registaro. Li instaliĝis en malgranda loĝejo en Parizo kun la helpo de samideanoj kaj amikoj. Dum sia restado en Parizo li ne intervenis en la akraj disputoj internaj de socialistoj, nun inter sekvantoj de Negrín unuflanke kaj de Prieto aliflanke. En septembro 1939 startis la [[Dua Mondmilito]] kaj liaj konatuloj insistis, ke li forveturu al Ameriko, same kiel aliaj gravaj respublikaj rifuĝintoj (la hispana milito esis fininta en aprilo). Sed li restis en Francio, ĉar li havis du filojn prizonulojn en Hispanio.<ref>Aróstegui, 2013, pp. 672-689 kaj 695.</ref> Post la invado de Francio fare de [[Nazia Germanio]] en majo 1940 Largo Caballero eliris el Parizo la 11 de junio, nur du tagojn antaŭ la eniro de la germanaj trupoj en la ĉefurbo. Kvin tagojn poste Largo translokiĝis al [[Albi]], kie loĝis lia amika samideano Rodolfo Llopis, sed tuj okazis la kapitulaco de Francio kaj la starigo de la kulabora [[Reĝimo de Vichy]] de la marŝalo [[Philippe Pétain]]. Tiukadre Largo Caballero kaj lia familio estis arestitaj kaj malliberigitaj en malgranda kampardomno je 30 km de Albi, kaj unu monaton poste al domaĉo de Trébas, dek km pli proksime al Albi. En januaro 1941 li estis denove translokigita al Crocq ĉe [[La Creuse]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 689-692.</ref> La registaro de [[Meksiko]] intervenis por rajtigi la forveturon de Largo tien, sed malsukcese. Siaflanke la registaro de Franco prezentis en majo 1941 peton de [[ekstradicio]] kontraŭ Largo Caballero ĉe la reĝimo de Vichy, kaj tial li estis enprizonigita la 29an de oktobro en [[Aubusson]] kaj poste en [[Limoĝo]]; tiuokaze li estis ege fitraktita, spite la fakton, ke li estis preskaŭ sepdekjarulo. La peto de ekstradicio montris lin kiel absolute malakceptebla krimulo, anstataŭ kiel iama politikisto.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 672-700.</ref> Oni procesis lin kun la anarkiista estro kaj eksministrino [[Federica Montseny]] kaj ambaŭ estis senkulpigitaj. Li estis enhejmigita en [[Nyons]],<ref> Aróstegui, 2013, pp. 699-705.</ref> kie li restis unu jaron ĝis la 20an de februaro 1943, tri monatojn post [[Nazia Germanio]] okupaciis ankaŭ la Francion de Vichy, li estis arestita de la [[Gestapo]], kondukita unue al la ĝenerala stabanaro de la Gestapo en [[Liono]], kie li estis pridemandita plej verŝajne de [[Klaus Barbie]], kaj poste al la ĝenerala stabanaro de la Gestapo en Parizo, kie li estis denove pridemandita dum kvin monatoj. [[Dosiero: Sachsenhausen barracones.jpg|thumb|[[Nazia koncentrejo]] de [[Koncentrejo Sachsenhausen|Sachsenhausen]].]] En julio 1943 li estis sendita al Berlino, kie li estis denove pridemandita de la Gestapo, kaj la 31an de julio estis sendita al la [[nazia koncentrejo]] de [[Koncentrejo Sachsenhausen|Sachsenhausen]], en la provinco [[Oranienburg]], norde de Berlino. Kiel maljunulo, li estis en la tiea malsanulejo, sed tio ne malhelpis, ke li vidis la malhumanecon de la subpremado.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 707-711.</ref> Tie li restis preskaŭ du jarojn, ĝis la 24an de aprilo 1945, unu semajno antaŭ la fino de la Dua Mondmilito, pola unuo de la [[Ruĝa Armeo]] liberigis la koncentrejon. Largo Caballero estis loĝigita en Berlino dum preskaŭ kvar monatoj dum kiuj «la sovetoj tiomege zorgis lin ke li ege surprizis», ĉar dum la dua parto de la hispana milito ili estis ege fitraktinta lin. Eĉ oni invitis lin viziti Moskvon, kion li malakceptis. La 15an de septembro 1945 li povis flugi al [[Parizo]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 712-714.</ref> Kontraste kun lia silento en la unuaj monatoj de ekzilo, denove en Parizo, li aktive partoprenis en la polemiko de la respublikanaj ekzilitoj pri la strategio por finigi la frankisman reĝimon, jam venkitaj ties aliancanoj: la faŝisma Italio kaj la nazia Germanio. Li koincidis kun la propono de Indalecio Prieto kiu opiniis maleblan la restarigo de la Respubliko kaj celis nur demokratian konsulton.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 737-789.</ref> Tiun iniciaton povis praktiki nur [[Indalecio Prieto]], ĉar fine de januaro 1946 Largo Caballero grave malsaniĝis. Li mortis la 23an de marto 1946.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 19-20; 792.</ref> Li estis entombigita la 27an de marto per solena ceremonio (20 000 personoj) kie ĉeestis gravuloj de pluraj tendencoj de la respublika ekzilo. Li estis entombigita en la [[Tombejo Père-Lachaise]], ĉe la Muro de la Federitoj dediĉita al la martiroj de [[Pariza Komunumo (1871)|Pariza Komunumo]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 793-795.</ref> Nur post tri jardekoj, kiam revenis demokratio en Hispanion, liaj restaĵoj estas translokigitaj tien kaj reentombigitaj en Madrido la 8an de aprilo 1978.<ref>[https://elpais.com/diario/1978/04/09/espana/260920822_850215.html?outputType=amp «Los restos de Largo Caballero, en el cementerio civil de Madrid».] [[El País]]. 9a de aprilo 1978</ref> == Biografioj == * ''Francisco Largo Caballero (1869–1946)'', de Pablo Castellano (''Tiempo de Historia'', nº 9, 1975) * ''La vuelta de Largo Caballero'' (1) kaj (2), de Pablo Castellano (''Triunfo'', nº 793, 1978) * Speciala suplemento de la ĵurnalo "Público" pri la Dua Hispana Respubliko en sia 80a jariĝo: Protagonistoj ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * Aróstegui, Julio (2007). [http://revistas.ucm.es/index.php/CHCO/article/viewFile/CHCO0707220025A/6746 «Largo Caballero y la herencia de Pablo Iglesias».] ''Cuadernos de historia contemporánea'' (Madrid: Servicio de Publicaciones de la Universidad Complutense de Madrid). ISSN 0214-400X. Arkivita la 21an de aprilo 2013. * Aróstegui, Julio (2013). ''Largo Caballero. El tesón y la quimera''. Barcelona: Debate. ISBN 978-84-8306-923-3. * Avilés Farré, Juan (2008). «Los socialistas y la insurrección de octubre de 1934». ''Espacio, Tiempo y Forma'', Serie V, Historia Contemporánea (Madrid: Universidad Nacional de Educación a Distancia) 20: 129-157. ISSN 1130-0124. doi:10.5944/etfv.20.2008.1506. * Castellano, Pablo (1975). «Francisco Largo Caballero (1869-1946)». ''Tiempo de Historia'' 1 (9): 15-28 – vía Universidad de Salamanca. * Cabezas, Octavio (2005). ''Indalecio Prieto. Socialista y español''. Madrid: Algaba Ediciones. ISBN 84-96107-45-0. * Chalupa, Jirí (2016). «La incontinencia verbal y el fracaso de la II República Española. El discurso político irresponsable y su contribución al estallido de la guerra civil». ''Romanica Olomucensia'' 1: 75-91. ISSN 1803-4136. * Fuentes, Juan Francisco (2007). «La biografía como experiencia historiográfica». ''Cercles: Revista d'Història Cultural'' (Barcelona: Publicacions i Edicions de la Universitat de Barcelona) 10: 37-56. ISSN 1699-7468. doi:10.1344/%25x. * Palomares Ibáñez, Jesús María (1986). «Líderes del socialismo castellano Remigio Cabello, fundador de la agrupación socialista de Valladolid (1869-1936)». ''Investigaciones Históricas: Época moderna y Contemporánea'' (Valladolid: Universidad de Valladolid) 6: 169-186. ISSN 0210-9425. * Rey Reguillo, Fernando (2008). ''Paisanos en lucha. Exclusión política y violencia en la Segunda República Española''. Prezento de Mercedes Cabrera. Madrid: Biblioteca Nueva. ISBN 978-84-9742-904-7. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Largo Caballero, Francisco}} [[Kategorio:Hispanaj deputitoj]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj socialistoj]] [[Kategorio:Historio de Hispanio]] [[Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo]] [[kategorio:Stukistoj]] c8sbu9tktwuh7he6ff5lcu8awjhf1ga 9392327 9392326 2026-06-04T22:18:01Z Kani 670 /* Referencoj */ 9392327 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{polurinda|la teksto estas nur duonfarita. Estas multaj esperantlingvaj tekstoj en vikipedio, kiuj estas nur resumaj artikolaj ĝermoj de nur tri-kvar frazoj, sed kiel ĉi tie komenci kadron de tute ampleksa teksto kaj poste havi vakuon en la esencaj ĉapitroj "Politika kariero", "Enlanda milito" kaj "Ekzilo" vere donas la impreson de manko, de nur komencita kaj tute ne finita teksto|listigi=ne}} {{Informkesto politikisto}} '''Francisco LARGO Caballero''' (n. la [[15-an de oktobro]] [[1869]] en [[Madrido]], – m. la [[23-an de marto]] [[1946]] en [[Parizo]]) estis [[Sindikatismo|sindikatisto]] kaj politikisto [[Marksismo|marksisma]] de [[Hispanio]], historia estro de la [[Partido Socialista Obrero Español]] kaj de la [[Unión General de Trabajadores (Hispanio)|Unión General de Trabajadores]]. Dum la [[Hispana Dua Respubliko]] li estis Ministro pri Laboro ([[1931]]–[[1933]]) kaj [[Prezidanto de la Registaro de Hispanio]] en [[1936]]–[[1937]], do [[ĉefministro]]. == Biografio == [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1911.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero en 1911]] [[Dosiero:Trade unionists in the penitentiary of Cartagena.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero (sidita) kun [[Julián Besteiro]] kaj aliaj du socialistoj en la karcero en 1917]] [[Stuko|Stukisto]] en sia metio, Largo Caballero jam partoprenis en la unua striko de laboristoj de la konstruado en la jaro [[1890]] kaj aliĝis al socialisma partio [[PSOE]] en [[1894]], estante unu el plej efikaj kunlaborantoj de [[Pablo Iglesias Posse]]. En 1909 li estis translokigita pro sia kampanjo kontraŭ la [[Rif-milito]]. Li estis skabeno, provinca deputito kaj parlamenta deputito. Li partoprenis en la komitato kiu organizis la ĝeneralan strikon de 1917 en Hispanio kaj, post ties malsukceso, li estis kondamnita je porviva mallibereco en la karcero de [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]. Tamen li estis liberigita jam venontjare kiam li estis elektita deputito en la tiama balotado. Je la morto en [[1925]] de Pablo Iglesias, fondinto de la partio, sukcedis lin kun [[Julián Besteiro]] estre de ties sindikato, la UGT, kies vicprezidanto li estis ([[1908]]–[[1918]]) kaj ĝenerala sekretario ([[1918]]–[[1932]] kaj [[1934]]–[[1938]]). ===La striko de 1917 kaj socialistestro=== La 14an de aŭgusto 1917, la tago sekva al la proklamo de [[ĝenerala striko]], la kvar membroj de la Strikokomitato –Largo Caballero kaj Daniel Anguiano ĉe UGT kaj [[Julián Besteiro]] kaj Andrés Saborit ĉe PSOE– estis arestitaj. Ili suferis militproceson pro kontraŭstata perfido kaj estis kondamnitaj je porviva malliberigo en septembro, kaj senditaj al la [[prizono]] de [[Kartaĥeno]]. Startis populara kampanjo de solidareco kiu malsukcesis, sed la socialista partio PSOE inkludis ilin en la kandidataro de la Maldekstra Alianco por la balotado de februaro 1918, kaj tiukadre estis elektita la kvaropo kun la veterana socialistestro [[Pablo Iglesias]] kaj [[Indalecio Prieto]]. Tio devigis la registaron forpardoni ilin la 8an de majo 1918 kaj ili iĝis deputitoj post dek tagoj.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 110-111.</ref> Ekde 1918 Largo estis ĝenerala sekretario de la socialisma sindikato [[UGT]] kion li kombinis kun aliaj gravaj postenoj. Tiam li defendis taktikojn de "intervenismo", tio estas partopreno en la ŝtataj institucioj el kiuj li povus agadi en profito de la [[Socia demando|sociaj demandoj]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 127-128.</ref> Aliflanke li celis agadunion kun la anarkosindikatisma [[CNT]]. Tamen tiu lasta organizo suferis fortan subpremadon fare de la ŝtataj kaj dungantaj sektoroj ĉefe en Katalunio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 123-146.</ref> Aliflanke Largo kontraŭis la aliĝon de la hispana socialismo en la [[Tria Internacio]] kaj en 1921 la plej radikalaj sektoroj socialistaj disiĝis kaj fundis organizojn, kiu poste estos la kerno de la [[Hispana Komunista Partio]] (PCE).<ref> Aróstegui, 2013, pp. 147-157.</ref> [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1927 (cropped).jpg|maldekstre|eta|200ra|Lqrgo en 1927]] En 1923 ekestis la [[Diktaturo de Primo de Rivera]] kaj en 1924 Largo akceptis partopreni en la ŝtataj institucioj, kio okazigis krizon en la socialisma partio, ĉar pluraj sektoroj ne akceptis tiun decidon kontraŭ la prestiĝo de la partio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 180-185.</ref> En tiu kunteksto mortis la fondinto de la partio kaj de la UGT, nome [[Pablo Iglesias]], la 9an de decembro 1925. Iliajn postenojn okupis Julián Besteiro, kiu tiam apogis la kunlaboradon kun la Diktaturo.<ref> Aróstegui, 2013, p. 179.</ref> En 1926 la socialistaj estroj akceptis partopreni en diktatura pseŭdoparlamento, kio pligravigis la interna krizo; en 1927 la diktaturo anoncis, ke la kandidatoj ne estos libere elektitaj kaj la socialismaj organizoj malakceptis la ĝistiaman partoprenon, kiu favoris ilin kontraŭ la rivala [[CNT]], kiu estis suferinta persekutadon.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 190-192.</ref> == Politika kariero == ===Dua Respubliko (1931-1936)=== {{Ĉefartikolo|Dua Hispana Respubliko}} [[Dosiero:Nuevo gobierno republicano, Agence Meurisse, BNF Gallica.jpg|thumb|right|Largo Caballero en 1931, kun aliaj membroj de la provizora registaro de la Dua Respubliko.]] Post la proklamo de la [[Dua Hispana Respubliko]] la 14an de aprilo 1931, li estis grava parto de la provizora registaro, okupante la postenon de Ministro pri Laboro, dum du jaroj, kaj tiukadre li regis pri la laborkontraktoj, labordungado, labortempo (40 horojn semajne) kaj la kreago de miksitaj tribunaloj por solvi la laborkonfliktojn, kontraŭ la strategio de [[[rekta agado]] fare de la [[CNT]]. Post sia elpostenigo kaj laŭlonge de 1933 Largo radikaliĝis kaj vidis neceson de perfortoj por atingi revolucian situacion: oni nomis lin la "hispana Lenino".<ref> Ruiz-Manjón, Octavio (8a de februaro 2013). [https://www.elespanol.com/el-cultural/ «Largo Caballero. El tesón y la quimera».] El Cultural.</ref><ref> Avilés Farré, 2008, pp. 138-139.</ref> Tamen estas diversaj interpretoj pri la sincereco de tiu tendencŝanĝo, kio certiĝis post la rompo inter respublikanoj kaj socialistoj kaj malvenko de la maldekstro en la balotado de novembro 1933. Post la eniro de tri ministroj de la konservisma CEDA en la registaro de la radikala Alejandro Lerroux en oktobro 1934, li plenumis minacon de «socialisma revolucio» se «reakciuloj» estus enpovigitaj kaj li apogis la [[Hispana revolucio de 1934|Revolucion de 1934]], kiu malsukcesis tutlande, sed sukcesis dum du semajnoj en [[Asturio]] kie funkciis aliancon de ministoj socialistaj, anarkiistaj kaj komunistaj.<ref> "Prieto, contrabandista de armas", de Francisco I. Taibo. ''Historia 16'', nº 33, januaro 1979</ref> Li estis enprizonigita el la 14a de oktobro 1934 ĝis la 30a de novembro 1935, kiam lia proceso rezultis senkulpiga pro pruvomanko.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 399-400.</ref> Ĉirkaŭ la fino de 1935 plifortiĝis la tendenco al nova maldekstra alianco kun ĉefa celo: liberigo de miloj da malliberigitoj pro la revolucio de 1934.<ref>Ranzato, 2014, p. 79.</ref><ref>Martín Ramos, 2015, p. 124-125.</ref> Spite la kreskanta plifortigo de kuniĝo inter maldekstruloj kaj maldekstraj respublikanoj, ene de la socialismo restis la dividon inter la pli maldekstraj partianoj de Largo Caballero kaj la pli dekstraj partianoj de [[Indalecio Prieto]]. Finfine en la balortado de februaro-marto 1936 venkis la maldekstra [[Popola Fronto (Hispanio)|Popola Fronto]] kaj la revoluciema politiko kaj ĉefe la popolaj agadoj pliiĝis, ekzemple en la [[agrara reformo]]. La reakciaj sektoroj ne kontentiĝis kaj ekestis komplotoj por agadi kontraŭ la registaro. [[Dosiero:Francisco Largo Caballero.jpg|eta|maldekstra|200ra|Francisco Largo Caballero]] == Enlanda milito (1936-1939 == {{Ĉefartikolo|Hispana Enlanda Milito}} Je la starto de la [[Hispana Enlanda Milito]] la 18an de julio 1936, Largo estas la ĉefa estro en la socialisma sektoro kaj klopodas por la rekunigo ene de la socialisma movado. Tiukadre li baraktis ankaŭ por la unuigo de ĉiuj maldekstraj organizoj kiel neceso por bremsi la avancojn de la frankistaj insurekciuloj, serĉante la kulaboradon de la PSOE ĉefe kun la komunistoj de la PCE kaj de la [[POUM]], siaflanke ege malamikaj inter si. Post la elpostenigo de la registaro de [[José Giral]], la 4an de septembro 1936, jam dum la milito, Largo estis nomumita Ĉefministro (la unua laboristo en tiu posteno en Hispanio), krom Militministro, laŭ kio li baraktis por integri la laboristajn milicojn de la diversaj tendencoj kaj organizoj en unuigitaj disciplinitaj armeaj brigadoj. [[Dosiero:LargoCaballeroAlcazar.jpg|thumb|Francisco Largo Caballero (nura kun ĉapelo) vizitas la sieĝon al la [[Alkazaro de Toledo]], akompanata de ofiroj kaj milicanoj.]] Kvankam li tiukadre sekvis la politikon de PCE kaj de Sovetunio, Largo Caballero ekmalkontentis pri la penoj de tiuj trudi komunistojn en la ŝlosilaj postenoj de la administracio, kaj tial li ekricevis la unuajn malakceptojn de tiuj. Krome, startis malkontento ankaŭ ĝenerale en la respublika zono pro la perdo de [[Malago]] kaj sekva humanitara katastrofo (februaro 1937), kaj pro la sukcesa ofensivo de frankistoj en [[Eŭskio]] (aprilo 1937), kion profitis la kontraŭuloj de Largo: la PCE kaj la sektoro de la PSOE partia de lia rivalo [[Indalecio Prieto]]. La [[Majaj Tagoj de Barcelono]] de 1937, en kiuj la polico kaj la komunistoj batalis kontraŭ la CNT kaj la POUM, ŝanĝis la situacion en la tuta respublika zono. Largo Caballero ne volis subskribi la eksterleĝigon de la POUM kiun Sovetunio kaj komunistoj postulis. Tiukadre la socialistoj de Indalecio Prieto, la komunistoj de la PCE, kaj la maldekstraj respublikanoj kun konsento de la prezidanto [[Manuel Azaña]] okazigis registaran krizon kaj la demision de Largo, kiu estis anstataŭita de [[Juan Negrín]], same socialista, sed pli klina al la sovetaj postuloj. Dum la cetero de la milito Largo Caballero protestis kontraŭ la pliigo de la komunisma influo en la respublika registaro, sed li vidiĝis senpovas eĉ ene de sia partio PSOE. == Ekzilo == [[Dosiero:Archivos del Movimiento Obrero (RPS 04-05-2016) despacho de Francisco Largo Caballero.png|eta|maldekstra|Oficejo de Francisco Largo Caballero, tenita en [[Alcalá de Henares]].]] Fine de 1938 Largo loĝis en Barcelono kaj januare 1939 li trapasis la landlimon al Francio kun multaj aliaj rifuĝintoj, kio estis fitraktita de la respublika registaro. Li instaliĝis en malgranda loĝejo en Parizo kun la helpo de samideanoj kaj amikoj. Dum sia restado en Parizo li ne intervenis en la akraj disputoj internaj de socialistoj, nun inter sekvantoj de Negrín unuflanke kaj de Prieto aliflanke. En septembro 1939 startis la [[Dua Mondmilito]] kaj liaj konatuloj insistis, ke li forveturu al Ameriko, same kiel aliaj gravaj respublikaj rifuĝintoj (la hispana milito esis fininta en aprilo). Sed li restis en Francio, ĉar li havis du filojn prizonulojn en Hispanio.<ref>Aróstegui, 2013, pp. 672-689 kaj 695.</ref> Post la invado de Francio fare de [[Nazia Germanio]] en majo 1940 Largo Caballero eliris el Parizo la 11 de junio, nur du tagojn antaŭ la eniro de la germanaj trupoj en la ĉefurbo. Kvin tagojn poste Largo translokiĝis al [[Albi]], kie loĝis lia amika samideano Rodolfo Llopis, sed tuj okazis la kapitulaco de Francio kaj la starigo de la kulabora [[Reĝimo de Vichy]] de la marŝalo [[Philippe Pétain]]. Tiukadre Largo Caballero kaj lia familio estis arestitaj kaj malliberigitaj en malgranda kampardomno je 30 km de Albi, kaj unu monaton poste al domaĉo de Trébas, dek km pli proksime al Albi. En januaro 1941 li estis denove translokigita al Crocq ĉe [[La Creuse]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 689-692.</ref> La registaro de [[Meksiko]] intervenis por rajtigi la forveturon de Largo tien, sed malsukcese. Siaflanke la registaro de Franco prezentis en majo 1941 peton de [[ekstradicio]] kontraŭ Largo Caballero ĉe la reĝimo de Vichy, kaj tial li estis enprizonigita la 29an de oktobro en [[Aubusson]] kaj poste en [[Limoĝo]]; tiuokaze li estis ege fitraktita, spite la fakton, ke li estis preskaŭ sepdekjarulo. La peto de ekstradicio montris lin kiel absolute malakceptebla krimulo, anstataŭ kiel iama politikisto.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 672-700.</ref> Oni procesis lin kun la anarkiista estro kaj eksministrino [[Federica Montseny]] kaj ambaŭ estis senkulpigitaj. Li estis enhejmigita en [[Nyons]],<ref> Aróstegui, 2013, pp. 699-705.</ref> kie li restis unu jaron ĝis la 20an de februaro 1943, tri monatojn post [[Nazia Germanio]] okupaciis ankaŭ la Francion de Vichy, li estis arestita de la [[Gestapo]], kondukita unue al la ĝenerala stabanaro de la Gestapo en [[Liono]], kie li estis pridemandita plej verŝajne de [[Klaus Barbie]], kaj poste al la ĝenerala stabanaro de la Gestapo en Parizo, kie li estis denove pridemandita dum kvin monatoj. [[Dosiero: Sachsenhausen barracones.jpg|thumb|[[Nazia koncentrejo]] de [[Koncentrejo Sachsenhausen|Sachsenhausen]].]] En julio 1943 li estis sendita al Berlino, kie li estis denove pridemandita de la Gestapo, kaj la 31an de julio estis sendita al la [[nazia koncentrejo]] de [[Koncentrejo Sachsenhausen|Sachsenhausen]], en la provinco [[Oranienburg]], norde de Berlino. Kiel maljunulo, li estis en la tiea malsanulejo, sed tio ne malhelpis, ke li vidis la malhumanecon de la subpremado.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 707-711.</ref> Tie li restis preskaŭ du jarojn, ĝis la 24an de aprilo 1945, unu semajno antaŭ la fino de la Dua Mondmilito, pola unuo de la [[Ruĝa Armeo]] liberigis la koncentrejon. Largo Caballero estis loĝigita en Berlino dum preskaŭ kvar monatoj dum kiuj «la sovetoj tiomege zorgis lin ke li ege surprizis», ĉar dum la dua parto de la hispana milito ili estis ege fitraktinta lin. Eĉ oni invitis lin viziti Moskvon, kion li malakceptis. La 15an de septembro 1945 li povis flugi al [[Parizo]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 712-714.</ref> Kontraste kun lia silento en la unuaj monatoj de ekzilo, denove en Parizo, li aktive partoprenis en la polemiko de la respublikanaj ekzilitoj pri la strategio por finigi la frankisman reĝimon, jam venkitaj ties aliancanoj: la faŝisma Italio kaj la nazia Germanio. Li koincidis kun la propono de Indalecio Prieto kiu opiniis maleblan la restarigo de la Respubliko kaj celis nur demokratian konsulton.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 737-789.</ref> Tiun iniciaton povis praktiki nur [[Indalecio Prieto]], ĉar fine de januaro 1946 Largo Caballero grave malsaniĝis. Li mortis la 23an de marto 1946.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 19-20; 792.</ref> Li estis entombigita la 27an de marto per solena ceremonio (20 000 personoj) kie ĉeestis gravuloj de pluraj tendencoj de la respublika ekzilo. Li estis entombigita en la [[Tombejo Père-Lachaise]], ĉe la Muro de la Federitoj dediĉita al la martiroj de [[Pariza Komunumo (1871)|Pariza Komunumo]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 793-795.</ref> Nur post tri jardekoj, kiam revenis demokratio en Hispanion, liaj restaĵoj estas translokigitaj tien kaj reentombigitaj en Madrido la 8an de aprilo 1978.<ref>[https://elpais.com/diario/1978/04/09/espana/260920822_850215.html?outputType=amp «Los restos de Largo Caballero, en el cementerio civil de Madrid».] [[El País]]. 9a de aprilo 1978</ref> == Biografioj == * ''Francisco Largo Caballero (1869–1946)'', de Pablo Castellano (''Tiempo de Historia'', nº 9, 1975) * ''La vuelta de Largo Caballero'' (1) kaj (2), de Pablo Castellano (''Triunfo'', nº 793, 1978) * Speciala suplemento de la ĵurnalo "Público" pri la Dua Hispana Respubliko en sia 80a jariĝo: Protagonistoj ==Referencoj== {{Referencoj|2}} ==Bibliografio== * Aróstegui, Julio (2007). [http://revistas.ucm.es/index.php/CHCO/article/viewFile/CHCO0707220025A/6746 «Largo Caballero y la herencia de Pablo Iglesias».] ''Cuadernos de historia contemporánea'' (Madrid: Servicio de Publicaciones de la Universidad Complutense de Madrid). ISSN 0214-400X. Arkivita la 21an de aprilo 2013. * Aróstegui, Julio (2013). ''Largo Caballero. El tesón y la quimera''. Barcelona: Debate. ISBN 978-84-8306-923-3. * Avilés Farré, Juan (2008). «Los socialistas y la insurrección de octubre de 1934». ''Espacio, Tiempo y Forma'', Serie V, Historia Contemporánea (Madrid: Universidad Nacional de Educación a Distancia) 20: 129-157. ISSN 1130-0124. doi:10.5944/etfv.20.2008.1506. * Castellano, Pablo (1975). «Francisco Largo Caballero (1869-1946)». ''Tiempo de Historia'' 1 (9): 15-28 – vía Universidad de Salamanca. * Cabezas, Octavio (2005). ''Indalecio Prieto. Socialista y español''. Madrid: Algaba Ediciones. ISBN 84-96107-45-0. * Chalupa, Jirí (2016). «La incontinencia verbal y el fracaso de la II República Española. El discurso político irresponsable y su contribución al estallido de la guerra civil». ''Romanica Olomucensia'' 1: 75-91. ISSN 1803-4136. * Fuentes, Juan Francisco (2007). «La biografía como experiencia historiográfica». ''Cercles: Revista d'Història Cultural'' (Barcelona: Publicacions i Edicions de la Universitat de Barcelona) 10: 37-56. ISSN 1699-7468. doi:10.1344/%25x. * Palomares Ibáñez, Jesús María (1986). «Líderes del socialismo castellano Remigio Cabello, fundador de la agrupación socialista de Valladolid (1869-1936)». ''Investigaciones Históricas: Época moderna y Contemporánea'' (Valladolid: Universidad de Valladolid) 6: 169-186. ISSN 0210-9425. * Rey Reguillo, Fernando (2008). ''Paisanos en lucha. Exclusión política y violencia en la Segunda República Española''. Prezento de Mercedes Cabrera. Madrid: Biblioteca Nueva. ISBN 978-84-9742-904-7. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Largo Caballero, Francisco}} [[Kategorio:Hispanaj deputitoj]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj socialistoj]] [[Kategorio:Historio de Hispanio]] [[Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo]] [[kategorio:Stukistoj]] 6k6yze57rt65hrfcpl2etiqk8nptm01 9392329 9392327 2026-06-04T22:18:39Z Kani 670 9392329 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Francisco LARGO Caballero''' (n. la [[15-an de oktobro]] [[1869]] en [[Madrido]], – m. la [[23-an de marto]] [[1946]] en [[Parizo]]) estis [[Sindikatismo|sindikatisto]] kaj politikisto [[Marksismo|marksisma]] de [[Hispanio]], historia estro de la [[Partido Socialista Obrero Español]] kaj de la [[Unión General de Trabajadores (Hispanio)|Unión General de Trabajadores]]. Dum la [[Hispana Dua Respubliko]] li estis Ministro pri Laboro ([[1931]]–[[1933]]) kaj [[Prezidanto de la Registaro de Hispanio]] en [[1936]]–[[1937]], do [[ĉefministro]]. == Biografio == [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1911.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero en 1911]] [[Dosiero:Trade unionists in the penitentiary of Cartagena.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero (sidita) kun [[Julián Besteiro]] kaj aliaj du socialistoj en la karcero en 1917]] [[Stuko|Stukisto]] en sia metio, Largo Caballero jam partoprenis en la unua striko de laboristoj de la konstruado en la jaro [[1890]] kaj aliĝis al socialisma partio [[PSOE]] en [[1894]], estante unu el plej efikaj kunlaborantoj de [[Pablo Iglesias Posse]]. En 1909 li estis translokigita pro sia kampanjo kontraŭ la [[Rif-milito]]. Li estis skabeno, provinca deputito kaj parlamenta deputito. Li partoprenis en la komitato kiu organizis la ĝeneralan strikon de 1917 en Hispanio kaj, post ties malsukceso, li estis kondamnita je porviva mallibereco en la karcero de [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]. Tamen li estis liberigita jam venontjare kiam li estis elektita deputito en la tiama balotado. Je la morto en [[1925]] de Pablo Iglesias, fondinto de la partio, sukcedis lin kun [[Julián Besteiro]] estre de ties sindikato, la UGT, kies vicprezidanto li estis ([[1908]]–[[1918]]) kaj ĝenerala sekretario ([[1918]]–[[1932]] kaj [[1934]]–[[1938]]). ===La striko de 1917 kaj socialistestro=== La 14an de aŭgusto 1917, la tago sekva al la proklamo de [[ĝenerala striko]], la kvar membroj de la Strikokomitato –Largo Caballero kaj Daniel Anguiano ĉe UGT kaj [[Julián Besteiro]] kaj Andrés Saborit ĉe PSOE– estis arestitaj. Ili suferis militproceson pro kontraŭstata perfido kaj estis kondamnitaj je porviva malliberigo en septembro, kaj senditaj al la [[prizono]] de [[Kartaĥeno]]. Startis populara kampanjo de solidareco kiu malsukcesis, sed la socialista partio PSOE inkludis ilin en la kandidataro de la Maldekstra Alianco por la balotado de februaro 1918, kaj tiukadre estis elektita la kvaropo kun la veterana socialistestro [[Pablo Iglesias]] kaj [[Indalecio Prieto]]. Tio devigis la registaron forpardoni ilin la 8an de majo 1918 kaj ili iĝis deputitoj post dek tagoj.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 110-111.</ref> Ekde 1918 Largo estis ĝenerala sekretario de la socialisma sindikato [[UGT]] kion li kombinis kun aliaj gravaj postenoj. Tiam li defendis taktikojn de "intervenismo", tio estas partopreno en la ŝtataj institucioj el kiuj li povus agadi en profito de la [[Socia demando|sociaj demandoj]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 127-128.</ref> Aliflanke li celis agadunion kun la anarkosindikatisma [[CNT]]. Tamen tiu lasta organizo suferis fortan subpremadon fare de la ŝtataj kaj dungantaj sektoroj ĉefe en Katalunio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 123-146.</ref> Aliflanke Largo kontraŭis la aliĝon de la hispana socialismo en la [[Tria Internacio]] kaj en 1921 la plej radikalaj sektoroj socialistaj disiĝis kaj fundis organizojn, kiu poste estos la kerno de la [[Hispana Komunista Partio]] (PCE).<ref> Aróstegui, 2013, pp. 147-157.</ref> [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1927 (cropped).jpg|maldekstre|eta|200ra|Lqrgo en 1927]] En 1923 ekestis la [[Diktaturo de Primo de Rivera]] kaj en 1924 Largo akceptis partopreni en la ŝtataj institucioj, kio okazigis krizon en la socialisma partio, ĉar pluraj sektoroj ne akceptis tiun decidon kontraŭ la prestiĝo de la partio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 180-185.</ref> En tiu kunteksto mortis la fondinto de la partio kaj de la UGT, nome [[Pablo Iglesias]], la 9an de decembro 1925. Iliajn postenojn okupis Julián Besteiro, kiu tiam apogis la kunlaboradon kun la Diktaturo.<ref> Aróstegui, 2013, p. 179.</ref> En 1926 la socialistaj estroj akceptis partopreni en diktatura pseŭdoparlamento, kio pligravigis la interna krizo; en 1927 la diktaturo anoncis, ke la kandidatoj ne estos libere elektitaj kaj la socialismaj organizoj malakceptis la ĝistiaman partoprenon, kiu favoris ilin kontraŭ la rivala [[CNT]], kiu estis suferinta persekutadon.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 190-192.</ref> == Politika kariero == ===Dua Respubliko (1931-1936)=== {{Ĉefartikolo|Dua Hispana Respubliko}} [[Dosiero:Nuevo gobierno republicano, Agence Meurisse, BNF Gallica.jpg|thumb|right|Largo Caballero en 1931, kun aliaj membroj de la provizora registaro de la Dua Respubliko.]] Post la proklamo de la [[Dua Hispana Respubliko]] la 14an de aprilo 1931, li estis grava parto de la provizora registaro, okupante la postenon de Ministro pri Laboro, dum du jaroj, kaj tiukadre li regis pri la laborkontraktoj, labordungado, labortempo (40 horojn semajne) kaj la kreago de miksitaj tribunaloj por solvi la laborkonfliktojn, kontraŭ la strategio de [[[rekta agado]] fare de la [[CNT]]. Post sia elpostenigo kaj laŭlonge de 1933 Largo radikaliĝis kaj vidis neceson de perfortoj por atingi revolucian situacion: oni nomis lin la "hispana Lenino".<ref> Ruiz-Manjón, Octavio (8a de februaro 2013). [https://www.elespanol.com/el-cultural/ «Largo Caballero. El tesón y la quimera».] El Cultural.</ref><ref> Avilés Farré, 2008, pp. 138-139.</ref> Tamen estas diversaj interpretoj pri la sincereco de tiu tendencŝanĝo, kio certiĝis post la rompo inter respublikanoj kaj socialistoj kaj malvenko de la maldekstro en la balotado de novembro 1933. Post la eniro de tri ministroj de la konservisma CEDA en la registaro de la radikala Alejandro Lerroux en oktobro 1934, li plenumis minacon de «socialisma revolucio» se «reakciuloj» estus enpovigitaj kaj li apogis la [[Hispana revolucio de 1934|Revolucion de 1934]], kiu malsukcesis tutlande, sed sukcesis dum du semajnoj en [[Asturio]] kie funkciis aliancon de ministoj socialistaj, anarkiistaj kaj komunistaj.<ref> "Prieto, contrabandista de armas", de Francisco I. Taibo. ''Historia 16'', nº 33, januaro 1979</ref> Li estis enprizonigita el la 14a de oktobro 1934 ĝis la 30a de novembro 1935, kiam lia proceso rezultis senkulpiga pro pruvomanko.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 399-400.</ref> Ĉirkaŭ la fino de 1935 plifortiĝis la tendenco al nova maldekstra alianco kun ĉefa celo: liberigo de miloj da malliberigitoj pro la revolucio de 1934.<ref>Ranzato, 2014, p. 79.</ref><ref>Martín Ramos, 2015, p. 124-125.</ref> Spite la kreskanta plifortigo de kuniĝo inter maldekstruloj kaj maldekstraj respublikanoj, ene de la socialismo restis la dividon inter la pli maldekstraj partianoj de Largo Caballero kaj la pli dekstraj partianoj de [[Indalecio Prieto]]. Finfine en la balortado de februaro-marto 1936 venkis la maldekstra [[Popola Fronto (Hispanio)|Popola Fronto]] kaj la revoluciema politiko kaj ĉefe la popolaj agadoj pliiĝis, ekzemple en la [[agrara reformo]]. La reakciaj sektoroj ne kontentiĝis kaj ekestis komplotoj por agadi kontraŭ la registaro. [[Dosiero:Francisco Largo Caballero.jpg|eta|maldekstra|200ra|Francisco Largo Caballero]] == Enlanda milito (1936-1939 == {{Ĉefartikolo|Hispana Enlanda Milito}} Je la starto de la [[Hispana Enlanda Milito]] la 18an de julio 1936, Largo estas la ĉefa estro en la socialisma sektoro kaj klopodas por la rekunigo ene de la socialisma movado. Tiukadre li baraktis ankaŭ por la unuigo de ĉiuj maldekstraj organizoj kiel neceso por bremsi la avancojn de la frankistaj insurekciuloj, serĉante la kulaboradon de la PSOE ĉefe kun la komunistoj de la PCE kaj de la [[POUM]], siaflanke ege malamikaj inter si. Post la elpostenigo de la registaro de [[José Giral]], la 4an de septembro 1936, jam dum la milito, Largo estis nomumita Ĉefministro (la unua laboristo en tiu posteno en Hispanio), krom Militministro, laŭ kio li baraktis por integri la laboristajn milicojn de la diversaj tendencoj kaj organizoj en unuigitaj disciplinitaj armeaj brigadoj. [[Dosiero:LargoCaballeroAlcazar.jpg|thumb|Francisco Largo Caballero (nura kun ĉapelo) vizitas la sieĝon al la [[Alkazaro de Toledo]], akompanata de ofiroj kaj milicanoj.]] Kvankam li tiukadre sekvis la politikon de PCE kaj de Sovetunio, Largo Caballero ekmalkontentis pri la penoj de tiuj trudi komunistojn en la ŝlosilaj postenoj de la administracio, kaj tial li ekricevis la unuajn malakceptojn de tiuj. Krome, startis malkontento ankaŭ ĝenerale en la respublika zono pro la perdo de [[Malago]] kaj sekva humanitara katastrofo (februaro 1937), kaj pro la sukcesa ofensivo de frankistoj en [[Eŭskio]] (aprilo 1937), kion profitis la kontraŭuloj de Largo: la PCE kaj la sektoro de la PSOE partia de lia rivalo [[Indalecio Prieto]]. La [[Majaj Tagoj de Barcelono]] de 1937, en kiuj la polico kaj la komunistoj batalis kontraŭ la CNT kaj la POUM, ŝanĝis la situacion en la tuta respublika zono. Largo Caballero ne volis subskribi la eksterleĝigon de la POUM kiun Sovetunio kaj komunistoj postulis. Tiukadre la socialistoj de Indalecio Prieto, la komunistoj de la PCE, kaj la maldekstraj respublikanoj kun konsento de la prezidanto [[Manuel Azaña]] okazigis registaran krizon kaj la demision de Largo, kiu estis anstataŭita de [[Juan Negrín]], same socialista, sed pli klina al la sovetaj postuloj. Dum la cetero de la milito Largo Caballero protestis kontraŭ la pliigo de la komunisma influo en la respublika registaro, sed li vidiĝis senpovas eĉ ene de sia partio PSOE. == Ekzilo == [[Dosiero:Archivos del Movimiento Obrero (RPS 04-05-2016) despacho de Francisco Largo Caballero.png|eta|maldekstra|Oficejo de Francisco Largo Caballero, tenita en [[Alcalá de Henares]].]] Fine de 1938 Largo loĝis en Barcelono kaj januare 1939 li trapasis la landlimon al Francio kun multaj aliaj rifuĝintoj, kio estis fitraktita de la respublika registaro. Li instaliĝis en malgranda loĝejo en Parizo kun la helpo de samideanoj kaj amikoj. Dum sia restado en Parizo li ne intervenis en la akraj disputoj internaj de socialistoj, nun inter sekvantoj de Negrín unuflanke kaj de Prieto aliflanke. En septembro 1939 startis la [[Dua Mondmilito]] kaj liaj konatuloj insistis, ke li forveturu al Ameriko, same kiel aliaj gravaj respublikaj rifuĝintoj (la hispana milito esis fininta en aprilo). Sed li restis en Francio, ĉar li havis du filojn prizonulojn en Hispanio.<ref>Aróstegui, 2013, pp. 672-689 kaj 695.</ref> Post la invado de Francio fare de [[Nazia Germanio]] en majo 1940 Largo Caballero eliris el Parizo la 11 de junio, nur du tagojn antaŭ la eniro de la germanaj trupoj en la ĉefurbo. Kvin tagojn poste Largo translokiĝis al [[Albi]], kie loĝis lia amika samideano Rodolfo Llopis, sed tuj okazis la kapitulaco de Francio kaj la starigo de la kulabora [[Reĝimo de Vichy]] de la marŝalo [[Philippe Pétain]]. Tiukadre Largo Caballero kaj lia familio estis arestitaj kaj malliberigitaj en malgranda kampardomno je 30 km de Albi, kaj unu monaton poste al domaĉo de Trébas, dek km pli proksime al Albi. En januaro 1941 li estis denove translokigita al Crocq ĉe [[La Creuse]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 689-692.</ref> La registaro de [[Meksiko]] intervenis por rajtigi la forveturon de Largo tien, sed malsukcese. Siaflanke la registaro de Franco prezentis en majo 1941 peton de [[ekstradicio]] kontraŭ Largo Caballero ĉe la reĝimo de Vichy, kaj tial li estis enprizonigita la 29an de oktobro en [[Aubusson]] kaj poste en [[Limoĝo]]; tiuokaze li estis ege fitraktita, spite la fakton, ke li estis preskaŭ sepdekjarulo. La peto de ekstradicio montris lin kiel absolute malakceptebla krimulo, anstataŭ kiel iama politikisto.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 672-700.</ref> Oni procesis lin kun la anarkiista estro kaj eksministrino [[Federica Montseny]] kaj ambaŭ estis senkulpigitaj. Li estis enhejmigita en [[Nyons]],<ref> Aróstegui, 2013, pp. 699-705.</ref> kie li restis unu jaron ĝis la 20an de februaro 1943, tri monatojn post [[Nazia Germanio]] okupaciis ankaŭ la Francion de Vichy, li estis arestita de la [[Gestapo]], kondukita unue al la ĝenerala stabanaro de la Gestapo en [[Liono]], kie li estis pridemandita plej verŝajne de [[Klaus Barbie]], kaj poste al la ĝenerala stabanaro de la Gestapo en Parizo, kie li estis denove pridemandita dum kvin monatoj. [[Dosiero: Sachsenhausen barracones.jpg|thumb|[[Nazia koncentrejo]] de [[Koncentrejo Sachsenhausen|Sachsenhausen]].]] En julio 1943 li estis sendita al Berlino, kie li estis denove pridemandita de la Gestapo, kaj la 31an de julio estis sendita al la [[nazia koncentrejo]] de [[Koncentrejo Sachsenhausen|Sachsenhausen]], en la provinco [[Oranienburg]], norde de Berlino. Kiel maljunulo, li estis en la tiea malsanulejo, sed tio ne malhelpis, ke li vidis la malhumanecon de la subpremado.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 707-711.</ref> Tie li restis preskaŭ du jarojn, ĝis la 24an de aprilo 1945, unu semajno antaŭ la fino de la Dua Mondmilito, pola unuo de la [[Ruĝa Armeo]] liberigis la koncentrejon. Largo Caballero estis loĝigita en Berlino dum preskaŭ kvar monatoj dum kiuj «la sovetoj tiomege zorgis lin ke li ege surprizis», ĉar dum la dua parto de la hispana milito ili estis ege fitraktinta lin. Eĉ oni invitis lin viziti Moskvon, kion li malakceptis. La 15an de septembro 1945 li povis flugi al [[Parizo]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 712-714.</ref> Kontraste kun lia silento en la unuaj monatoj de ekzilo, denove en Parizo, li aktive partoprenis en la polemiko de la respublikanaj ekzilitoj pri la strategio por finigi la frankisman reĝimon, jam venkitaj ties aliancanoj: la faŝisma Italio kaj la nazia Germanio. Li koincidis kun la propono de Indalecio Prieto kiu opiniis maleblan la restarigo de la Respubliko kaj celis nur demokratian konsulton.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 737-789.</ref> Tiun iniciaton povis praktiki nur [[Indalecio Prieto]], ĉar fine de januaro 1946 Largo Caballero grave malsaniĝis. Li mortis la 23an de marto 1946.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 19-20; 792.</ref> Li estis entombigita la 27an de marto per solena ceremonio (20 000 personoj) kie ĉeestis gravuloj de pluraj tendencoj de la respublika ekzilo. Li estis entombigita en la [[Tombejo Père-Lachaise]], ĉe la Muro de la Federitoj dediĉita al la martiroj de [[Pariza Komunumo (1871)|Pariza Komunumo]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 793-795.</ref> Nur post tri jardekoj, kiam revenis demokratio en Hispanion, liaj restaĵoj estas translokigitaj tien kaj reentombigitaj en Madrido la 8an de aprilo 1978.<ref>[https://elpais.com/diario/1978/04/09/espana/260920822_850215.html?outputType=amp «Los restos de Largo Caballero, en el cementerio civil de Madrid».] [[El País]]. 9a de aprilo 1978</ref> == Biografioj == * ''Francisco Largo Caballero (1869–1946)'', de Pablo Castellano (''Tiempo de Historia'', nº 9, 1975) * ''La vuelta de Largo Caballero'' (1) kaj (2), de Pablo Castellano (''Triunfo'', nº 793, 1978) * Speciala suplemento de la ĵurnalo "Público" pri la Dua Hispana Respubliko en sia 80a jariĝo: Protagonistoj ==Referencoj== {{Referencoj|2}} ==Bibliografio== * Aróstegui, Julio (2007). [http://revistas.ucm.es/index.php/CHCO/article/viewFile/CHCO0707220025A/6746 «Largo Caballero y la herencia de Pablo Iglesias».] ''Cuadernos de historia contemporánea'' (Madrid: Servicio de Publicaciones de la Universidad Complutense de Madrid). ISSN 0214-400X. Arkivita la 21an de aprilo 2013. * Aróstegui, Julio (2013). ''Largo Caballero. El tesón y la quimera''. Barcelona: Debate. ISBN 978-84-8306-923-3. * Avilés Farré, Juan (2008). «Los socialistas y la insurrección de octubre de 1934». ''Espacio, Tiempo y Forma'', Serie V, Historia Contemporánea (Madrid: Universidad Nacional de Educación a Distancia) 20: 129-157. ISSN 1130-0124. doi:10.5944/etfv.20.2008.1506. * Castellano, Pablo (1975). «Francisco Largo Caballero (1869-1946)». ''Tiempo de Historia'' 1 (9): 15-28 – vía Universidad de Salamanca. * Cabezas, Octavio (2005). ''Indalecio Prieto. Socialista y español''. Madrid: Algaba Ediciones. ISBN 84-96107-45-0. * Chalupa, Jirí (2016). «La incontinencia verbal y el fracaso de la II República Española. El discurso político irresponsable y su contribución al estallido de la guerra civil». ''Romanica Olomucensia'' 1: 75-91. ISSN 1803-4136. * Fuentes, Juan Francisco (2007). «La biografía como experiencia historiográfica». ''Cercles: Revista d'Història Cultural'' (Barcelona: Publicacions i Edicions de la Universitat de Barcelona) 10: 37-56. ISSN 1699-7468. doi:10.1344/%25x. * Palomares Ibáñez, Jesús María (1986). «Líderes del socialismo castellano Remigio Cabello, fundador de la agrupación socialista de Valladolid (1869-1936)». ''Investigaciones Históricas: Época moderna y Contemporánea'' (Valladolid: Universidad de Valladolid) 6: 169-186. ISSN 0210-9425. * Rey Reguillo, Fernando (2008). ''Paisanos en lucha. Exclusión política y violencia en la Segunda República Española''. Prezento de Mercedes Cabrera. Madrid: Biblioteca Nueva. ISBN 978-84-9742-904-7. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Largo Caballero, Francisco}} [[Kategorio:Hispanaj deputitoj]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj socialistoj]] [[Kategorio:Historio de Hispanio]] [[Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo]] [[kategorio:Stukistoj]] p7lhn23w6dm0h212ye4fg490mj4l4ni 9392330 9392329 2026-06-04T22:19:23Z Kani 670 9392330 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |priskribo=Largo en 1927}} '''Francisco LARGO Caballero''' (n. la [[15-an de oktobro]] [[1869]] en [[Madrido]], – m. la [[23-an de marto]] [[1946]] en [[Parizo]]) estis [[Sindikatismo|sindikatisto]] kaj politikisto [[Marksismo|marksisma]] de [[Hispanio]], historia estro de la [[Partido Socialista Obrero Español]] kaj de la [[Unión General de Trabajadores (Hispanio)|Unión General de Trabajadores]]. Dum la [[Hispana Dua Respubliko]] li estis Ministro pri Laboro ([[1931]]–[[1933]]) kaj [[Prezidanto de la Registaro de Hispanio]] en [[1936]]–[[1937]], do [[ĉefministro]]. == Biografio == [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1911.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero en 1911]] [[Dosiero:Trade unionists in the penitentiary of Cartagena.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero (sidita) kun [[Julián Besteiro]] kaj aliaj du socialistoj en la karcero en 1917]] [[Stuko|Stukisto]] en sia metio, Largo Caballero jam partoprenis en la unua striko de laboristoj de la konstruado en la jaro [[1890]] kaj aliĝis al socialisma partio [[PSOE]] en [[1894]], estante unu el plej efikaj kunlaborantoj de [[Pablo Iglesias Posse]]. En 1909 li estis translokigita pro sia kampanjo kontraŭ la [[Rif-milito]]. Li estis skabeno, provinca deputito kaj parlamenta deputito. Li partoprenis en la komitato kiu organizis la ĝeneralan strikon de 1917 en Hispanio kaj, post ties malsukceso, li estis kondamnita je porviva mallibereco en la karcero de [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]. Tamen li estis liberigita jam venontjare kiam li estis elektita deputito en la tiama balotado. Je la morto en [[1925]] de Pablo Iglesias, fondinto de la partio, sukcedis lin kun [[Julián Besteiro]] estre de ties sindikato, la UGT, kies vicprezidanto li estis ([[1908]]–[[1918]]) kaj ĝenerala sekretario ([[1918]]–[[1932]] kaj [[1934]]–[[1938]]). ===La striko de 1917 kaj socialistestro=== La 14an de aŭgusto 1917, la tago sekva al la proklamo de [[ĝenerala striko]], la kvar membroj de la Strikokomitato –Largo Caballero kaj Daniel Anguiano ĉe UGT kaj [[Julián Besteiro]] kaj Andrés Saborit ĉe PSOE– estis arestitaj. Ili suferis militproceson pro kontraŭstata perfido kaj estis kondamnitaj je porviva malliberigo en septembro, kaj senditaj al la [[prizono]] de [[Kartaĥeno]]. Startis populara kampanjo de solidareco kiu malsukcesis, sed la socialista partio PSOE inkludis ilin en la kandidataro de la Maldekstra Alianco por la balotado de februaro 1918, kaj tiukadre estis elektita la kvaropo kun la veterana socialistestro [[Pablo Iglesias]] kaj [[Indalecio Prieto]]. Tio devigis la registaron forpardoni ilin la 8an de majo 1918 kaj ili iĝis deputitoj post dek tagoj.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 110-111.</ref> Ekde 1918 Largo estis ĝenerala sekretario de la socialisma sindikato [[UGT]] kion li kombinis kun aliaj gravaj postenoj. Tiam li defendis taktikojn de "intervenismo", tio estas partopreno en la ŝtataj institucioj el kiuj li povus agadi en profito de la [[Socia demando|sociaj demandoj]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 127-128.</ref> Aliflanke li celis agadunion kun la anarkosindikatisma [[CNT]]. Tamen tiu lasta organizo suferis fortan subpremadon fare de la ŝtataj kaj dungantaj sektoroj ĉefe en Katalunio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 123-146.</ref> Aliflanke Largo kontraŭis la aliĝon de la hispana socialismo en la [[Tria Internacio]] kaj en 1921 la plej radikalaj sektoroj socialistaj disiĝis kaj fundis organizojn, kiu poste estos la kerno de la [[Hispana Komunista Partio]] (PCE).<ref> Aróstegui, 2013, pp. 147-157.</ref> [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1927 (cropped).jpg|maldekstre|eta|200ra|Lqrgo en 1927]] En 1923 ekestis la [[Diktaturo de Primo de Rivera]] kaj en 1924 Largo akceptis partopreni en la ŝtataj institucioj, kio okazigis krizon en la socialisma partio, ĉar pluraj sektoroj ne akceptis tiun decidon kontraŭ la prestiĝo de la partio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 180-185.</ref> En tiu kunteksto mortis la fondinto de la partio kaj de la UGT, nome [[Pablo Iglesias]], la 9an de decembro 1925. Iliajn postenojn okupis Julián Besteiro, kiu tiam apogis la kunlaboradon kun la Diktaturo.<ref> Aróstegui, 2013, p. 179.</ref> En 1926 la socialistaj estroj akceptis partopreni en diktatura pseŭdoparlamento, kio pligravigis la interna krizo; en 1927 la diktaturo anoncis, ke la kandidatoj ne estos libere elektitaj kaj la socialismaj organizoj malakceptis la ĝistiaman partoprenon, kiu favoris ilin kontraŭ la rivala [[CNT]], kiu estis suferinta persekutadon.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 190-192.</ref> == Politika kariero == ===Dua Respubliko (1931-1936)=== {{Ĉefartikolo|Dua Hispana Respubliko}} [[Dosiero:Nuevo gobierno republicano, Agence Meurisse, BNF Gallica.jpg|thumb|right|Largo Caballero en 1931, kun aliaj membroj de la provizora registaro de la Dua Respubliko.]] Post la proklamo de la [[Dua Hispana Respubliko]] la 14an de aprilo 1931, li estis grava parto de la provizora registaro, okupante la postenon de Ministro pri Laboro, dum du jaroj, kaj tiukadre li regis pri la laborkontraktoj, labordungado, labortempo (40 horojn semajne) kaj la kreago de miksitaj tribunaloj por solvi la laborkonfliktojn, kontraŭ la strategio de [[[rekta agado]] fare de la [[CNT]]. Post sia elpostenigo kaj laŭlonge de 1933 Largo radikaliĝis kaj vidis neceson de perfortoj por atingi revolucian situacion: oni nomis lin la "hispana Lenino".<ref> Ruiz-Manjón, Octavio (8a de februaro 2013). [https://www.elespanol.com/el-cultural/ «Largo Caballero. El tesón y la quimera».] El Cultural.</ref><ref> Avilés Farré, 2008, pp. 138-139.</ref> Tamen estas diversaj interpretoj pri la sincereco de tiu tendencŝanĝo, kio certiĝis post la rompo inter respublikanoj kaj socialistoj kaj malvenko de la maldekstro en la balotado de novembro 1933. Post la eniro de tri ministroj de la konservisma CEDA en la registaro de la radikala Alejandro Lerroux en oktobro 1934, li plenumis minacon de «socialisma revolucio» se «reakciuloj» estus enpovigitaj kaj li apogis la [[Hispana revolucio de 1934|Revolucion de 1934]], kiu malsukcesis tutlande, sed sukcesis dum du semajnoj en [[Asturio]] kie funkciis aliancon de ministoj socialistaj, anarkiistaj kaj komunistaj.<ref> "Prieto, contrabandista de armas", de Francisco I. Taibo. ''Historia 16'', nº 33, januaro 1979</ref> Li estis enprizonigita el la 14a de oktobro 1934 ĝis la 30a de novembro 1935, kiam lia proceso rezultis senkulpiga pro pruvomanko.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 399-400.</ref> Ĉirkaŭ la fino de 1935 plifortiĝis la tendenco al nova maldekstra alianco kun ĉefa celo: liberigo de miloj da malliberigitoj pro la revolucio de 1934.<ref>Ranzato, 2014, p. 79.</ref><ref>Martín Ramos, 2015, p. 124-125.</ref> Spite la kreskanta plifortigo de kuniĝo inter maldekstruloj kaj maldekstraj respublikanoj, ene de la socialismo restis la dividon inter la pli maldekstraj partianoj de Largo Caballero kaj la pli dekstraj partianoj de [[Indalecio Prieto]]. Finfine en la balortado de februaro-marto 1936 venkis la maldekstra [[Popola Fronto (Hispanio)|Popola Fronto]] kaj la revoluciema politiko kaj ĉefe la popolaj agadoj pliiĝis, ekzemple en la [[agrara reformo]]. La reakciaj sektoroj ne kontentiĝis kaj ekestis komplotoj por agadi kontraŭ la registaro. [[Dosiero:Francisco Largo Caballero.jpg|eta|maldekstra|200ra|Francisco Largo Caballero]] == Enlanda milito (1936-1939 == {{Ĉefartikolo|Hispana Enlanda Milito}} Je la starto de la [[Hispana Enlanda Milito]] la 18an de julio 1936, Largo estas la ĉefa estro en la socialisma sektoro kaj klopodas por la rekunigo ene de la socialisma movado. Tiukadre li baraktis ankaŭ por la unuigo de ĉiuj maldekstraj organizoj kiel neceso por bremsi la avancojn de la frankistaj insurekciuloj, serĉante la kulaboradon de la PSOE ĉefe kun la komunistoj de la PCE kaj de la [[POUM]], siaflanke ege malamikaj inter si. Post la elpostenigo de la registaro de [[José Giral]], la 4an de septembro 1936, jam dum la milito, Largo estis nomumita Ĉefministro (la unua laboristo en tiu posteno en Hispanio), krom Militministro, laŭ kio li baraktis por integri la laboristajn milicojn de la diversaj tendencoj kaj organizoj en unuigitaj disciplinitaj armeaj brigadoj. [[Dosiero:LargoCaballeroAlcazar.jpg|thumb|Francisco Largo Caballero (nura kun ĉapelo) vizitas la sieĝon al la [[Alkazaro de Toledo]], akompanata de ofiroj kaj milicanoj.]] Kvankam li tiukadre sekvis la politikon de PCE kaj de Sovetunio, Largo Caballero ekmalkontentis pri la penoj de tiuj trudi komunistojn en la ŝlosilaj postenoj de la administracio, kaj tial li ekricevis la unuajn malakceptojn de tiuj. Krome, startis malkontento ankaŭ ĝenerale en la respublika zono pro la perdo de [[Malago]] kaj sekva humanitara katastrofo (februaro 1937), kaj pro la sukcesa ofensivo de frankistoj en [[Eŭskio]] (aprilo 1937), kion profitis la kontraŭuloj de Largo: la PCE kaj la sektoro de la PSOE partia de lia rivalo [[Indalecio Prieto]]. La [[Majaj Tagoj de Barcelono]] de 1937, en kiuj la polico kaj la komunistoj batalis kontraŭ la CNT kaj la POUM, ŝanĝis la situacion en la tuta respublika zono. Largo Caballero ne volis subskribi la eksterleĝigon de la POUM kiun Sovetunio kaj komunistoj postulis. Tiukadre la socialistoj de Indalecio Prieto, la komunistoj de la PCE, kaj la maldekstraj respublikanoj kun konsento de la prezidanto [[Manuel Azaña]] okazigis registaran krizon kaj la demision de Largo, kiu estis anstataŭita de [[Juan Negrín]], same socialista, sed pli klina al la sovetaj postuloj. Dum la cetero de la milito Largo Caballero protestis kontraŭ la pliigo de la komunisma influo en la respublika registaro, sed li vidiĝis senpovas eĉ ene de sia partio PSOE. == Ekzilo == [[Dosiero:Archivos del Movimiento Obrero (RPS 04-05-2016) despacho de Francisco Largo Caballero.png|eta|maldekstra|Oficejo de Francisco Largo Caballero, tenita en [[Alcalá de Henares]].]] Fine de 1938 Largo loĝis en Barcelono kaj januare 1939 li trapasis la landlimon al Francio kun multaj aliaj rifuĝintoj, kio estis fitraktita de la respublika registaro. Li instaliĝis en malgranda loĝejo en Parizo kun la helpo de samideanoj kaj amikoj. Dum sia restado en Parizo li ne intervenis en la akraj disputoj internaj de socialistoj, nun inter sekvantoj de Negrín unuflanke kaj de Prieto aliflanke. En septembro 1939 startis la [[Dua Mondmilito]] kaj liaj konatuloj insistis, ke li forveturu al Ameriko, same kiel aliaj gravaj respublikaj rifuĝintoj (la hispana milito esis fininta en aprilo). Sed li restis en Francio, ĉar li havis du filojn prizonulojn en Hispanio.<ref>Aróstegui, 2013, pp. 672-689 kaj 695.</ref> Post la invado de Francio fare de [[Nazia Germanio]] en majo 1940 Largo Caballero eliris el Parizo la 11 de junio, nur du tagojn antaŭ la eniro de la germanaj trupoj en la ĉefurbo. Kvin tagojn poste Largo translokiĝis al [[Albi]], kie loĝis lia amika samideano Rodolfo Llopis, sed tuj okazis la kapitulaco de Francio kaj la starigo de la kulabora [[Reĝimo de Vichy]] de la marŝalo [[Philippe Pétain]]. Tiukadre Largo Caballero kaj lia familio estis arestitaj kaj malliberigitaj en malgranda kampardomno je 30 km de Albi, kaj unu monaton poste al domaĉo de Trébas, dek km pli proksime al Albi. En januaro 1941 li estis denove translokigita al Crocq ĉe [[La Creuse]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 689-692.</ref> La registaro de [[Meksiko]] intervenis por rajtigi la forveturon de Largo tien, sed malsukcese. Siaflanke la registaro de Franco prezentis en majo 1941 peton de [[ekstradicio]] kontraŭ Largo Caballero ĉe la reĝimo de Vichy, kaj tial li estis enprizonigita la 29an de oktobro en [[Aubusson]] kaj poste en [[Limoĝo]]; tiuokaze li estis ege fitraktita, spite la fakton, ke li estis preskaŭ sepdekjarulo. La peto de ekstradicio montris lin kiel absolute malakceptebla krimulo, anstataŭ kiel iama politikisto.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 672-700.</ref> Oni procesis lin kun la anarkiista estro kaj eksministrino [[Federica Montseny]] kaj ambaŭ estis senkulpigitaj. Li estis enhejmigita en [[Nyons]],<ref> Aróstegui, 2013, pp. 699-705.</ref> kie li restis unu jaron ĝis la 20an de februaro 1943, tri monatojn post [[Nazia Germanio]] okupaciis ankaŭ la Francion de Vichy, li estis arestita de la [[Gestapo]], kondukita unue al la ĝenerala stabanaro de la Gestapo en [[Liono]], kie li estis pridemandita plej verŝajne de [[Klaus Barbie]], kaj poste al la ĝenerala stabanaro de la Gestapo en Parizo, kie li estis denove pridemandita dum kvin monatoj. [[Dosiero: Sachsenhausen barracones.jpg|thumb|[[Nazia koncentrejo]] de [[Koncentrejo Sachsenhausen|Sachsenhausen]].]] En julio 1943 li estis sendita al Berlino, kie li estis denove pridemandita de la Gestapo, kaj la 31an de julio estis sendita al la [[nazia koncentrejo]] de [[Koncentrejo Sachsenhausen|Sachsenhausen]], en la provinco [[Oranienburg]], norde de Berlino. Kiel maljunulo, li estis en la tiea malsanulejo, sed tio ne malhelpis, ke li vidis la malhumanecon de la subpremado.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 707-711.</ref> Tie li restis preskaŭ du jarojn, ĝis la 24an de aprilo 1945, unu semajno antaŭ la fino de la Dua Mondmilito, pola unuo de la [[Ruĝa Armeo]] liberigis la koncentrejon. Largo Caballero estis loĝigita en Berlino dum preskaŭ kvar monatoj dum kiuj «la sovetoj tiomege zorgis lin ke li ege surprizis», ĉar dum la dua parto de la hispana milito ili estis ege fitraktinta lin. Eĉ oni invitis lin viziti Moskvon, kion li malakceptis. La 15an de septembro 1945 li povis flugi al [[Parizo]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 712-714.</ref> Kontraste kun lia silento en la unuaj monatoj de ekzilo, denove en Parizo, li aktive partoprenis en la polemiko de la respublikanaj ekzilitoj pri la strategio por finigi la frankisman reĝimon, jam venkitaj ties aliancanoj: la faŝisma Italio kaj la nazia Germanio. Li koincidis kun la propono de Indalecio Prieto kiu opiniis maleblan la restarigo de la Respubliko kaj celis nur demokratian konsulton.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 737-789.</ref> Tiun iniciaton povis praktiki nur [[Indalecio Prieto]], ĉar fine de januaro 1946 Largo Caballero grave malsaniĝis. Li mortis la 23an de marto 1946.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 19-20; 792.</ref> Li estis entombigita la 27an de marto per solena ceremonio (20 000 personoj) kie ĉeestis gravuloj de pluraj tendencoj de la respublika ekzilo. Li estis entombigita en la [[Tombejo Père-Lachaise]], ĉe la Muro de la Federitoj dediĉita al la martiroj de [[Pariza Komunumo (1871)|Pariza Komunumo]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 793-795.</ref> Nur post tri jardekoj, kiam revenis demokratio en Hispanion, liaj restaĵoj estas translokigitaj tien kaj reentombigitaj en Madrido la 8an de aprilo 1978.<ref>[https://elpais.com/diario/1978/04/09/espana/260920822_850215.html?outputType=amp «Los restos de Largo Caballero, en el cementerio civil de Madrid».] [[El País]]. 9a de aprilo 1978</ref> == Biografioj == * ''Francisco Largo Caballero (1869–1946)'', de Pablo Castellano (''Tiempo de Historia'', nº 9, 1975) * ''La vuelta de Largo Caballero'' (1) kaj (2), de Pablo Castellano (''Triunfo'', nº 793, 1978) * Speciala suplemento de la ĵurnalo "Público" pri la Dua Hispana Respubliko en sia 80a jariĝo: Protagonistoj ==Referencoj== {{Referencoj|2}} ==Bibliografio== * Aróstegui, Julio (2007). [http://revistas.ucm.es/index.php/CHCO/article/viewFile/CHCO0707220025A/6746 «Largo Caballero y la herencia de Pablo Iglesias».] ''Cuadernos de historia contemporánea'' (Madrid: Servicio de Publicaciones de la Universidad Complutense de Madrid). ISSN 0214-400X. Arkivita la 21an de aprilo 2013. * Aróstegui, Julio (2013). ''Largo Caballero. El tesón y la quimera''. Barcelona: Debate. ISBN 978-84-8306-923-3. * Avilés Farré, Juan (2008). «Los socialistas y la insurrección de octubre de 1934». ''Espacio, Tiempo y Forma'', Serie V, Historia Contemporánea (Madrid: Universidad Nacional de Educación a Distancia) 20: 129-157. ISSN 1130-0124. doi:10.5944/etfv.20.2008.1506. * Castellano, Pablo (1975). «Francisco Largo Caballero (1869-1946)». ''Tiempo de Historia'' 1 (9): 15-28 – vía Universidad de Salamanca. * Cabezas, Octavio (2005). ''Indalecio Prieto. Socialista y español''. Madrid: Algaba Ediciones. ISBN 84-96107-45-0. * Chalupa, Jirí (2016). «La incontinencia verbal y el fracaso de la II República Española. El discurso político irresponsable y su contribución al estallido de la guerra civil». ''Romanica Olomucensia'' 1: 75-91. ISSN 1803-4136. * Fuentes, Juan Francisco (2007). «La biografía como experiencia historiográfica». ''Cercles: Revista d'Història Cultural'' (Barcelona: Publicacions i Edicions de la Universitat de Barcelona) 10: 37-56. ISSN 1699-7468. doi:10.1344/%25x. * Palomares Ibáñez, Jesús María (1986). «Líderes del socialismo castellano Remigio Cabello, fundador de la agrupación socialista de Valladolid (1869-1936)». ''Investigaciones Históricas: Época moderna y Contemporánea'' (Valladolid: Universidad de Valladolid) 6: 169-186. ISSN 0210-9425. * Rey Reguillo, Fernando (2008). ''Paisanos en lucha. Exclusión política y violencia en la Segunda República Española''. Prezento de Mercedes Cabrera. Madrid: Biblioteca Nueva. ISBN 978-84-9742-904-7. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Largo Caballero, Francisco}} [[Kategorio:Hispanaj deputitoj]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj socialistoj]] [[Kategorio:Historio de Hispanio]] [[Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo]] [[kategorio:Stukistoj]] 9cuxoczfce6i2usss9xc5aep8d3eeqz 9392332 9392330 2026-06-04T22:19:58Z Kani 670 /* La striko de 1917 kaj socialistestro */ 9392332 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |priskribo=Largo en 1927}} '''Francisco LARGO Caballero''' (n. la [[15-an de oktobro]] [[1869]] en [[Madrido]], – m. la [[23-an de marto]] [[1946]] en [[Parizo]]) estis [[Sindikatismo|sindikatisto]] kaj politikisto [[Marksismo|marksisma]] de [[Hispanio]], historia estro de la [[Partido Socialista Obrero Español]] kaj de la [[Unión General de Trabajadores (Hispanio)|Unión General de Trabajadores]]. Dum la [[Hispana Dua Respubliko]] li estis Ministro pri Laboro ([[1931]]–[[1933]]) kaj [[Prezidanto de la Registaro de Hispanio]] en [[1936]]–[[1937]], do [[ĉefministro]]. == Biografio == [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1911.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero en 1911]] [[Dosiero:Trade unionists in the penitentiary of Cartagena.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero (sidita) kun [[Julián Besteiro]] kaj aliaj du socialistoj en la karcero en 1917]] [[Stuko|Stukisto]] en sia metio, Largo Caballero jam partoprenis en la unua striko de laboristoj de la konstruado en la jaro [[1890]] kaj aliĝis al socialisma partio [[PSOE]] en [[1894]], estante unu el plej efikaj kunlaborantoj de [[Pablo Iglesias Posse]]. En 1909 li estis translokigita pro sia kampanjo kontraŭ la [[Rif-milito]]. Li estis skabeno, provinca deputito kaj parlamenta deputito. Li partoprenis en la komitato kiu organizis la ĝeneralan strikon de 1917 en Hispanio kaj, post ties malsukceso, li estis kondamnita je porviva mallibereco en la karcero de [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]. Tamen li estis liberigita jam venontjare kiam li estis elektita deputito en la tiama balotado. Je la morto en [[1925]] de Pablo Iglesias, fondinto de la partio, sukcedis lin kun [[Julián Besteiro]] estre de ties sindikato, la UGT, kies vicprezidanto li estis ([[1908]]–[[1918]]) kaj ĝenerala sekretario ([[1918]]–[[1932]] kaj [[1934]]–[[1938]]). ===La striko de 1917 kaj socialistestro=== La 14an de aŭgusto 1917, la tago sekva al la proklamo de [[ĝenerala striko]], la kvar membroj de la Strikokomitato –Largo Caballero kaj Daniel Anguiano ĉe UGT kaj [[Julián Besteiro]] kaj Andrés Saborit ĉe PSOE– estis arestitaj. Ili suferis militproceson pro kontraŭstata perfido kaj estis kondamnitaj je porviva malliberigo en septembro, kaj senditaj al la [[prizono]] de [[Kartaĥeno]]. Startis populara kampanjo de solidareco kiu malsukcesis, sed la socialista partio PSOE inkludis ilin en la kandidataro de la Maldekstra Alianco por la balotado de februaro 1918, kaj tiukadre estis elektita la kvaropo kun la veterana socialistestro [[Pablo Iglesias]] kaj [[Indalecio Prieto]]. Tio devigis la registaron forpardoni ilin la 8an de majo 1918 kaj ili iĝis deputitoj post dek tagoj.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 110-111.</ref> Ekde 1918 Largo estis ĝenerala sekretario de la socialisma sindikato [[UGT]] kion li kombinis kun aliaj gravaj postenoj. Tiam li defendis taktikojn de "intervenismo", tio estas partopreno en la ŝtataj institucioj el kiuj li povus agadi en profito de la [[Socia demando|sociaj demandoj]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 127-128.</ref> Aliflanke li celis agadunion kun la anarkosindikatisma [[CNT]]. Tamen tiu lasta organizo suferis fortan subpremadon fare de la ŝtataj kaj dungantaj sektoroj ĉefe en Katalunio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 123-146.</ref> Aliflanke Largo kontraŭis la aliĝon de la hispana socialismo en la [[Tria Internacio]] kaj en 1921 la plej radikalaj sektoroj socialistaj disiĝis kaj fundis organizojn, kiu poste estos la kerno de la [[Hispana Komunista Partio]] (PCE).<ref> Aróstegui, 2013, pp. 147-157.</ref> En 1923 ekestis la [[Diktaturo de Primo de Rivera]] kaj en 1924 Largo akceptis partopreni en la ŝtataj institucioj, kio okazigis krizon en la socialisma partio, ĉar pluraj sektoroj ne akceptis tiun decidon kontraŭ la prestiĝo de la partio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 180-185.</ref> En tiu kunteksto mortis la fondinto de la partio kaj de la UGT, nome [[Pablo Iglesias]], la 9an de decembro 1925. Iliajn postenojn okupis Julián Besteiro, kiu tiam apogis la kunlaboradon kun la Diktaturo.<ref> Aróstegui, 2013, p. 179.</ref> En 1926 la socialistaj estroj akceptis partopreni en diktatura pseŭdoparlamento, kio pligravigis la interna krizo; en 1927 la diktaturo anoncis, ke la kandidatoj ne estos libere elektitaj kaj la socialismaj organizoj malakceptis la ĝistiaman partoprenon, kiu favoris ilin kontraŭ la rivala [[CNT]], kiu estis suferinta persekutadon.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 190-192.</ref> == Politika kariero == ===Dua Respubliko (1931-1936)=== {{Ĉefartikolo|Dua Hispana Respubliko}} [[Dosiero:Nuevo gobierno republicano, Agence Meurisse, BNF Gallica.jpg|thumb|right|Largo Caballero en 1931, kun aliaj membroj de la provizora registaro de la Dua Respubliko.]] Post la proklamo de la [[Dua Hispana Respubliko]] la 14an de aprilo 1931, li estis grava parto de la provizora registaro, okupante la postenon de Ministro pri Laboro, dum du jaroj, kaj tiukadre li regis pri la laborkontraktoj, labordungado, labortempo (40 horojn semajne) kaj la kreago de miksitaj tribunaloj por solvi la laborkonfliktojn, kontraŭ la strategio de [[[rekta agado]] fare de la [[CNT]]. Post sia elpostenigo kaj laŭlonge de 1933 Largo radikaliĝis kaj vidis neceson de perfortoj por atingi revolucian situacion: oni nomis lin la "hispana Lenino".<ref> Ruiz-Manjón, Octavio (8a de februaro 2013). [https://www.elespanol.com/el-cultural/ «Largo Caballero. El tesón y la quimera».] El Cultural.</ref><ref> Avilés Farré, 2008, pp. 138-139.</ref> Tamen estas diversaj interpretoj pri la sincereco de tiu tendencŝanĝo, kio certiĝis post la rompo inter respublikanoj kaj socialistoj kaj malvenko de la maldekstro en la balotado de novembro 1933. Post la eniro de tri ministroj de la konservisma CEDA en la registaro de la radikala Alejandro Lerroux en oktobro 1934, li plenumis minacon de «socialisma revolucio» se «reakciuloj» estus enpovigitaj kaj li apogis la [[Hispana revolucio de 1934|Revolucion de 1934]], kiu malsukcesis tutlande, sed sukcesis dum du semajnoj en [[Asturio]] kie funkciis aliancon de ministoj socialistaj, anarkiistaj kaj komunistaj.<ref> "Prieto, contrabandista de armas", de Francisco I. Taibo. ''Historia 16'', nº 33, januaro 1979</ref> Li estis enprizonigita el la 14a de oktobro 1934 ĝis la 30a de novembro 1935, kiam lia proceso rezultis senkulpiga pro pruvomanko.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 399-400.</ref> Ĉirkaŭ la fino de 1935 plifortiĝis la tendenco al nova maldekstra alianco kun ĉefa celo: liberigo de miloj da malliberigitoj pro la revolucio de 1934.<ref>Ranzato, 2014, p. 79.</ref><ref>Martín Ramos, 2015, p. 124-125.</ref> Spite la kreskanta plifortigo de kuniĝo inter maldekstruloj kaj maldekstraj respublikanoj, ene de la socialismo restis la dividon inter la pli maldekstraj partianoj de Largo Caballero kaj la pli dekstraj partianoj de [[Indalecio Prieto]]. Finfine en la balortado de februaro-marto 1936 venkis la maldekstra [[Popola Fronto (Hispanio)|Popola Fronto]] kaj la revoluciema politiko kaj ĉefe la popolaj agadoj pliiĝis, ekzemple en la [[agrara reformo]]. La reakciaj sektoroj ne kontentiĝis kaj ekestis komplotoj por agadi kontraŭ la registaro. [[Dosiero:Francisco Largo Caballero.jpg|eta|maldekstra|200ra|Francisco Largo Caballero]] == Enlanda milito (1936-1939 == {{Ĉefartikolo|Hispana Enlanda Milito}} Je la starto de la [[Hispana Enlanda Milito]] la 18an de julio 1936, Largo estas la ĉefa estro en la socialisma sektoro kaj klopodas por la rekunigo ene de la socialisma movado. Tiukadre li baraktis ankaŭ por la unuigo de ĉiuj maldekstraj organizoj kiel neceso por bremsi la avancojn de la frankistaj insurekciuloj, serĉante la kulaboradon de la PSOE ĉefe kun la komunistoj de la PCE kaj de la [[POUM]], siaflanke ege malamikaj inter si. Post la elpostenigo de la registaro de [[José Giral]], la 4an de septembro 1936, jam dum la milito, Largo estis nomumita Ĉefministro (la unua laboristo en tiu posteno en Hispanio), krom Militministro, laŭ kio li baraktis por integri la laboristajn milicojn de la diversaj tendencoj kaj organizoj en unuigitaj disciplinitaj armeaj brigadoj. [[Dosiero:LargoCaballeroAlcazar.jpg|thumb|Francisco Largo Caballero (nura kun ĉapelo) vizitas la sieĝon al la [[Alkazaro de Toledo]], akompanata de ofiroj kaj milicanoj.]] Kvankam li tiukadre sekvis la politikon de PCE kaj de Sovetunio, Largo Caballero ekmalkontentis pri la penoj de tiuj trudi komunistojn en la ŝlosilaj postenoj de la administracio, kaj tial li ekricevis la unuajn malakceptojn de tiuj. Krome, startis malkontento ankaŭ ĝenerale en la respublika zono pro la perdo de [[Malago]] kaj sekva humanitara katastrofo (februaro 1937), kaj pro la sukcesa ofensivo de frankistoj en [[Eŭskio]] (aprilo 1937), kion profitis la kontraŭuloj de Largo: la PCE kaj la sektoro de la PSOE partia de lia rivalo [[Indalecio Prieto]]. La [[Majaj Tagoj de Barcelono]] de 1937, en kiuj la polico kaj la komunistoj batalis kontraŭ la CNT kaj la POUM, ŝanĝis la situacion en la tuta respublika zono. Largo Caballero ne volis subskribi la eksterleĝigon de la POUM kiun Sovetunio kaj komunistoj postulis. Tiukadre la socialistoj de Indalecio Prieto, la komunistoj de la PCE, kaj la maldekstraj respublikanoj kun konsento de la prezidanto [[Manuel Azaña]] okazigis registaran krizon kaj la demision de Largo, kiu estis anstataŭita de [[Juan Negrín]], same socialista, sed pli klina al la sovetaj postuloj. Dum la cetero de la milito Largo Caballero protestis kontraŭ la pliigo de la komunisma influo en la respublika registaro, sed li vidiĝis senpovas eĉ ene de sia partio PSOE. == Ekzilo == [[Dosiero:Archivos del Movimiento Obrero (RPS 04-05-2016) despacho de Francisco Largo Caballero.png|eta|maldekstra|Oficejo de Francisco Largo Caballero, tenita en [[Alcalá de Henares]].]] Fine de 1938 Largo loĝis en Barcelono kaj januare 1939 li trapasis la landlimon al Francio kun multaj aliaj rifuĝintoj, kio estis fitraktita de la respublika registaro. Li instaliĝis en malgranda loĝejo en Parizo kun la helpo de samideanoj kaj amikoj. Dum sia restado en Parizo li ne intervenis en la akraj disputoj internaj de socialistoj, nun inter sekvantoj de Negrín unuflanke kaj de Prieto aliflanke. En septembro 1939 startis la [[Dua Mondmilito]] kaj liaj konatuloj insistis, ke li forveturu al Ameriko, same kiel aliaj gravaj respublikaj rifuĝintoj (la hispana milito esis fininta en aprilo). Sed li restis en Francio, ĉar li havis du filojn prizonulojn en Hispanio.<ref>Aróstegui, 2013, pp. 672-689 kaj 695.</ref> Post la invado de Francio fare de [[Nazia Germanio]] en majo 1940 Largo Caballero eliris el Parizo la 11 de junio, nur du tagojn antaŭ la eniro de la germanaj trupoj en la ĉefurbo. Kvin tagojn poste Largo translokiĝis al [[Albi]], kie loĝis lia amika samideano Rodolfo Llopis, sed tuj okazis la kapitulaco de Francio kaj la starigo de la kulabora [[Reĝimo de Vichy]] de la marŝalo [[Philippe Pétain]]. Tiukadre Largo Caballero kaj lia familio estis arestitaj kaj malliberigitaj en malgranda kampardomno je 30 km de Albi, kaj unu monaton poste al domaĉo de Trébas, dek km pli proksime al Albi. En januaro 1941 li estis denove translokigita al Crocq ĉe [[La Creuse]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 689-692.</ref> La registaro de [[Meksiko]] intervenis por rajtigi la forveturon de Largo tien, sed malsukcese. Siaflanke la registaro de Franco prezentis en majo 1941 peton de [[ekstradicio]] kontraŭ Largo Caballero ĉe la reĝimo de Vichy, kaj tial li estis enprizonigita la 29an de oktobro en [[Aubusson]] kaj poste en [[Limoĝo]]; tiuokaze li estis ege fitraktita, spite la fakton, ke li estis preskaŭ sepdekjarulo. La peto de ekstradicio montris lin kiel absolute malakceptebla krimulo, anstataŭ kiel iama politikisto.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 672-700.</ref> Oni procesis lin kun la anarkiista estro kaj eksministrino [[Federica Montseny]] kaj ambaŭ estis senkulpigitaj. Li estis enhejmigita en [[Nyons]],<ref> Aróstegui, 2013, pp. 699-705.</ref> kie li restis unu jaron ĝis la 20an de februaro 1943, tri monatojn post [[Nazia Germanio]] okupaciis ankaŭ la Francion de Vichy, li estis arestita de la [[Gestapo]], kondukita unue al la ĝenerala stabanaro de la Gestapo en [[Liono]], kie li estis pridemandita plej verŝajne de [[Klaus Barbie]], kaj poste al la ĝenerala stabanaro de la Gestapo en Parizo, kie li estis denove pridemandita dum kvin monatoj. [[Dosiero: Sachsenhausen barracones.jpg|thumb|[[Nazia koncentrejo]] de [[Koncentrejo Sachsenhausen|Sachsenhausen]].]] En julio 1943 li estis sendita al Berlino, kie li estis denove pridemandita de la Gestapo, kaj la 31an de julio estis sendita al la [[nazia koncentrejo]] de [[Koncentrejo Sachsenhausen|Sachsenhausen]], en la provinco [[Oranienburg]], norde de Berlino. Kiel maljunulo, li estis en la tiea malsanulejo, sed tio ne malhelpis, ke li vidis la malhumanecon de la subpremado.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 707-711.</ref> Tie li restis preskaŭ du jarojn, ĝis la 24an de aprilo 1945, unu semajno antaŭ la fino de la Dua Mondmilito, pola unuo de la [[Ruĝa Armeo]] liberigis la koncentrejon. Largo Caballero estis loĝigita en Berlino dum preskaŭ kvar monatoj dum kiuj «la sovetoj tiomege zorgis lin ke li ege surprizis», ĉar dum la dua parto de la hispana milito ili estis ege fitraktinta lin. Eĉ oni invitis lin viziti Moskvon, kion li malakceptis. La 15an de septembro 1945 li povis flugi al [[Parizo]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 712-714.</ref> Kontraste kun lia silento en la unuaj monatoj de ekzilo, denove en Parizo, li aktive partoprenis en la polemiko de la respublikanaj ekzilitoj pri la strategio por finigi la frankisman reĝimon, jam venkitaj ties aliancanoj: la faŝisma Italio kaj la nazia Germanio. Li koincidis kun la propono de Indalecio Prieto kiu opiniis maleblan la restarigo de la Respubliko kaj celis nur demokratian konsulton.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 737-789.</ref> Tiun iniciaton povis praktiki nur [[Indalecio Prieto]], ĉar fine de januaro 1946 Largo Caballero grave malsaniĝis. Li mortis la 23an de marto 1946.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 19-20; 792.</ref> Li estis entombigita la 27an de marto per solena ceremonio (20 000 personoj) kie ĉeestis gravuloj de pluraj tendencoj de la respublika ekzilo. Li estis entombigita en la [[Tombejo Père-Lachaise]], ĉe la Muro de la Federitoj dediĉita al la martiroj de [[Pariza Komunumo (1871)|Pariza Komunumo]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 793-795.</ref> Nur post tri jardekoj, kiam revenis demokratio en Hispanion, liaj restaĵoj estas translokigitaj tien kaj reentombigitaj en Madrido la 8an de aprilo 1978.<ref>[https://elpais.com/diario/1978/04/09/espana/260920822_850215.html?outputType=amp «Los restos de Largo Caballero, en el cementerio civil de Madrid».] [[El País]]. 9a de aprilo 1978</ref> == Biografioj == * ''Francisco Largo Caballero (1869–1946)'', de Pablo Castellano (''Tiempo de Historia'', nº 9, 1975) * ''La vuelta de Largo Caballero'' (1) kaj (2), de Pablo Castellano (''Triunfo'', nº 793, 1978) * Speciala suplemento de la ĵurnalo "Público" pri la Dua Hispana Respubliko en sia 80a jariĝo: Protagonistoj ==Referencoj== {{Referencoj|2}} ==Bibliografio== * Aróstegui, Julio (2007). [http://revistas.ucm.es/index.php/CHCO/article/viewFile/CHCO0707220025A/6746 «Largo Caballero y la herencia de Pablo Iglesias».] ''Cuadernos de historia contemporánea'' (Madrid: Servicio de Publicaciones de la Universidad Complutense de Madrid). ISSN 0214-400X. Arkivita la 21an de aprilo 2013. * Aróstegui, Julio (2013). ''Largo Caballero. El tesón y la quimera''. Barcelona: Debate. ISBN 978-84-8306-923-3. * Avilés Farré, Juan (2008). «Los socialistas y la insurrección de octubre de 1934». ''Espacio, Tiempo y Forma'', Serie V, Historia Contemporánea (Madrid: Universidad Nacional de Educación a Distancia) 20: 129-157. ISSN 1130-0124. doi:10.5944/etfv.20.2008.1506. * Castellano, Pablo (1975). «Francisco Largo Caballero (1869-1946)». ''Tiempo de Historia'' 1 (9): 15-28 – vía Universidad de Salamanca. * Cabezas, Octavio (2005). ''Indalecio Prieto. Socialista y español''. Madrid: Algaba Ediciones. ISBN 84-96107-45-0. * Chalupa, Jirí (2016). «La incontinencia verbal y el fracaso de la II República Española. El discurso político irresponsable y su contribución al estallido de la guerra civil». ''Romanica Olomucensia'' 1: 75-91. ISSN 1803-4136. * Fuentes, Juan Francisco (2007). «La biografía como experiencia historiográfica». ''Cercles: Revista d'Història Cultural'' (Barcelona: Publicacions i Edicions de la Universitat de Barcelona) 10: 37-56. ISSN 1699-7468. doi:10.1344/%25x. * Palomares Ibáñez, Jesús María (1986). «Líderes del socialismo castellano Remigio Cabello, fundador de la agrupación socialista de Valladolid (1869-1936)». ''Investigaciones Históricas: Época moderna y Contemporánea'' (Valladolid: Universidad de Valladolid) 6: 169-186. ISSN 0210-9425. * Rey Reguillo, Fernando (2008). ''Paisanos en lucha. Exclusión política y violencia en la Segunda República Española''. Prezento de Mercedes Cabrera. Madrid: Biblioteca Nueva. ISBN 978-84-9742-904-7. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Largo Caballero, Francisco}} [[Kategorio:Hispanaj deputitoj]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj socialistoj]] [[Kategorio:Historio de Hispanio]] [[Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo]] [[kategorio:Stukistoj]] 6zo8g8yodzju31z4cmf3get7b7j9vqt 9392416 9392332 2026-06-05T05:12:19Z Sj1mor 12103 /* Biografio */ 9392416 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |priskribo=Largo en 1927}} '''Francisco LARGO Caballero''' (n. la [[15-an de oktobro]] [[1869]] en [[Madrido]], – m. la [[23-an de marto]] [[1946]] en [[Parizo]]) estis [[Sindikatismo|sindikatisto]] kaj politikisto [[Marksismo|marksisma]] de [[Hispanio]], historia estro de la [[Partido Socialista Obrero Español]] kaj de la [[Unión General de Trabajadores (Hispanio)|Unión General de Trabajadores]]. Dum la [[Hispana Dua Respubliko]] li estis Ministro pri Laboro ([[1931]]–[[1933]]) kaj [[Prezidanto de la Registaro de Hispanio]] en [[1936]]–[[1937]], do [[ĉefministro]]. == Biografio == [[Dosiero:Francisco Largo Caballero 1911.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero en 1911]] [[Dosiero:Trade unionists in the penitentiary of Cartagena.jpg|eta|maldekstra|Francisco Largo Caballero (sidita) kun [[Julián Besteiro]] kaj aliaj du socialistoj en la karcero en 1917]] [[Dosiero:Largo Caballero.jpeg|eta|maldekstre|Monumento lia en Madrido]] [[Stuko|Stukisto]] en sia metio, Largo Caballero jam partoprenis en la unua striko de laboristoj de la konstruado en la jaro [[1890]] kaj aliĝis al socialisma partio [[PSOE]] en [[1894]], estante unu el plej efikaj kunlaborantoj de [[Pablo Iglesias Posse]]. En 1909 li estis translokigita pro sia kampanjo kontraŭ la [[Rif-milito]]. Li estis skabeno, provinca deputito kaj parlamenta deputito. Li partoprenis en la komitato kiu organizis la ĝeneralan strikon de 1917 en Hispanio kaj, post ties malsukceso, li estis kondamnita je porviva mallibereco en la karcero de [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]. Tamen li estis liberigita jam venontjare kiam li estis elektita deputito en la tiama balotado. Je la morto en [[1925]] de Pablo Iglesias, fondinto de la partio, sukcedis lin kun [[Julián Besteiro]] estre de ties sindikato, la UGT, kies vicprezidanto li estis ([[1908]]–[[1918]]) kaj ĝenerala sekretario ([[1918]]–[[1932]] kaj [[1934]]–[[1938]]). ===La striko de 1917 kaj socialistestro=== La 14an de aŭgusto 1917, la tago sekva al la proklamo de [[ĝenerala striko]], la kvar membroj de la Strikokomitato –Largo Caballero kaj Daniel Anguiano ĉe UGT kaj [[Julián Besteiro]] kaj Andrés Saborit ĉe PSOE– estis arestitaj. Ili suferis militproceson pro kontraŭstata perfido kaj estis kondamnitaj je porviva malliberigo en septembro, kaj senditaj al la [[prizono]] de [[Kartaĥeno]]. Startis populara kampanjo de solidareco kiu malsukcesis, sed la socialista partio PSOE inkludis ilin en la kandidataro de la Maldekstra Alianco por la balotado de februaro 1918, kaj tiukadre estis elektita la kvaropo kun la veterana socialistestro [[Pablo Iglesias]] kaj [[Indalecio Prieto]]. Tio devigis la registaron forpardoni ilin la 8an de majo 1918 kaj ili iĝis deputitoj post dek tagoj.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 110-111.</ref> Ekde 1918 Largo estis ĝenerala sekretario de la socialisma sindikato [[UGT]] kion li kombinis kun aliaj gravaj postenoj. Tiam li defendis taktikojn de "intervenismo", tio estas partopreno en la ŝtataj institucioj el kiuj li povus agadi en profito de la [[Socia demando|sociaj demandoj]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 127-128.</ref> Aliflanke li celis agadunion kun la anarkosindikatisma [[CNT]]. Tamen tiu lasta organizo suferis fortan subpremadon fare de la ŝtataj kaj dungantaj sektoroj ĉefe en Katalunio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 123-146.</ref> Aliflanke Largo kontraŭis la aliĝon de la hispana socialismo en la [[Tria Internacio]] kaj en 1921 la plej radikalaj sektoroj socialistaj disiĝis kaj fundis organizojn, kiu poste estos la kerno de la [[Hispana Komunista Partio]] (PCE).<ref> Aróstegui, 2013, pp. 147-157.</ref> En 1923 ekestis la [[Diktaturo de Primo de Rivera]] kaj en 1924 Largo akceptis partopreni en la ŝtataj institucioj, kio okazigis krizon en la socialisma partio, ĉar pluraj sektoroj ne akceptis tiun decidon kontraŭ la prestiĝo de la partio.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 180-185.</ref> En tiu kunteksto mortis la fondinto de la partio kaj de la UGT, nome [[Pablo Iglesias]], la 9an de decembro 1925. Iliajn postenojn okupis Julián Besteiro, kiu tiam apogis la kunlaboradon kun la Diktaturo.<ref> Aróstegui, 2013, p. 179.</ref> En 1926 la socialistaj estroj akceptis partopreni en diktatura pseŭdoparlamento, kio pligravigis la interna krizo; en 1927 la diktaturo anoncis, ke la kandidatoj ne estos libere elektitaj kaj la socialismaj organizoj malakceptis la ĝistiaman partoprenon, kiu favoris ilin kontraŭ la rivala [[CNT]], kiu estis suferinta persekutadon.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 190-192.</ref> == Politika kariero == ===Dua Respubliko (1931-1936)=== {{Ĉefartikolo|Dua Hispana Respubliko}} [[Dosiero:Nuevo gobierno republicano, Agence Meurisse, BNF Gallica.jpg|thumb|right|Largo Caballero en 1931, kun aliaj membroj de la provizora registaro de la Dua Respubliko.]] Post la proklamo de la [[Dua Hispana Respubliko]] la 14an de aprilo 1931, li estis grava parto de la provizora registaro, okupante la postenon de Ministro pri Laboro, dum du jaroj, kaj tiukadre li regis pri la laborkontraktoj, labordungado, labortempo (40 horojn semajne) kaj la kreago de miksitaj tribunaloj por solvi la laborkonfliktojn, kontraŭ la strategio de [[[rekta agado]] fare de la [[CNT]]. Post sia elpostenigo kaj laŭlonge de 1933 Largo radikaliĝis kaj vidis neceson de perfortoj por atingi revolucian situacion: oni nomis lin la "hispana Lenino".<ref> Ruiz-Manjón, Octavio (8a de februaro 2013). [https://www.elespanol.com/el-cultural/ «Largo Caballero. El tesón y la quimera».] El Cultural.</ref><ref> Avilés Farré, 2008, pp. 138-139.</ref> Tamen estas diversaj interpretoj pri la sincereco de tiu tendencŝanĝo, kio certiĝis post la rompo inter respublikanoj kaj socialistoj kaj malvenko de la maldekstro en la balotado de novembro 1933. Post la eniro de tri ministroj de la konservisma CEDA en la registaro de la radikala Alejandro Lerroux en oktobro 1934, li plenumis minacon de «socialisma revolucio» se «reakciuloj» estus enpovigitaj kaj li apogis la [[Hispana revolucio de 1934|Revolucion de 1934]], kiu malsukcesis tutlande, sed sukcesis dum du semajnoj en [[Asturio]] kie funkciis aliancon de ministoj socialistaj, anarkiistaj kaj komunistaj.<ref> "Prieto, contrabandista de armas", de Francisco I. Taibo. ''Historia 16'', nº 33, januaro 1979</ref> Li estis enprizonigita el la 14a de oktobro 1934 ĝis la 30a de novembro 1935, kiam lia proceso rezultis senkulpiga pro pruvomanko.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 399-400.</ref> Ĉirkaŭ la fino de 1935 plifortiĝis la tendenco al nova maldekstra alianco kun ĉefa celo: liberigo de miloj da malliberigitoj pro la revolucio de 1934.<ref>Ranzato, 2014, p. 79.</ref><ref>Martín Ramos, 2015, p. 124-125.</ref> Spite la kreskanta plifortigo de kuniĝo inter maldekstruloj kaj maldekstraj respublikanoj, ene de la socialismo restis la dividon inter la pli maldekstraj partianoj de Largo Caballero kaj la pli dekstraj partianoj de [[Indalecio Prieto]]. Finfine en la balortado de februaro-marto 1936 venkis la maldekstra [[Popola Fronto (Hispanio)|Popola Fronto]] kaj la revoluciema politiko kaj ĉefe la popolaj agadoj pliiĝis, ekzemple en la [[agrara reformo]]. La reakciaj sektoroj ne kontentiĝis kaj ekestis komplotoj por agadi kontraŭ la registaro. [[Dosiero:Francisco Largo Caballero.jpg|eta|maldekstra|200ra|Francisco Largo Caballero]] == Enlanda milito (1936-1939 == {{Ĉefartikolo|Hispana Enlanda Milito}} Je la starto de la [[Hispana Enlanda Milito]] la 18an de julio 1936, Largo estas la ĉefa estro en la socialisma sektoro kaj klopodas por la rekunigo ene de la socialisma movado. Tiukadre li baraktis ankaŭ por la unuigo de ĉiuj maldekstraj organizoj kiel neceso por bremsi la avancojn de la frankistaj insurekciuloj, serĉante la kulaboradon de la PSOE ĉefe kun la komunistoj de la PCE kaj de la [[POUM]], siaflanke ege malamikaj inter si. Post la elpostenigo de la registaro de [[José Giral]], la 4an de septembro 1936, jam dum la milito, Largo estis nomumita Ĉefministro (la unua laboristo en tiu posteno en Hispanio), krom Militministro, laŭ kio li baraktis por integri la laboristajn milicojn de la diversaj tendencoj kaj organizoj en unuigitaj disciplinitaj armeaj brigadoj. [[Dosiero:LargoCaballeroAlcazar.jpg|thumb|Francisco Largo Caballero (nura kun ĉapelo) vizitas la sieĝon al la [[Alkazaro de Toledo]], akompanata de ofiroj kaj milicanoj.]] Kvankam li tiukadre sekvis la politikon de PCE kaj de Sovetunio, Largo Caballero ekmalkontentis pri la penoj de tiuj trudi komunistojn en la ŝlosilaj postenoj de la administracio, kaj tial li ekricevis la unuajn malakceptojn de tiuj. Krome, startis malkontento ankaŭ ĝenerale en la respublika zono pro la perdo de [[Malago]] kaj sekva humanitara katastrofo (februaro 1937), kaj pro la sukcesa ofensivo de frankistoj en [[Eŭskio]] (aprilo 1937), kion profitis la kontraŭuloj de Largo: la PCE kaj la sektoro de la PSOE partia de lia rivalo [[Indalecio Prieto]]. La [[Majaj Tagoj de Barcelono]] de 1937, en kiuj la polico kaj la komunistoj batalis kontraŭ la CNT kaj la POUM, ŝanĝis la situacion en la tuta respublika zono. Largo Caballero ne volis subskribi la eksterleĝigon de la POUM kiun Sovetunio kaj komunistoj postulis. Tiukadre la socialistoj de Indalecio Prieto, la komunistoj de la PCE, kaj la maldekstraj respublikanoj kun konsento de la prezidanto [[Manuel Azaña]] okazigis registaran krizon kaj la demision de Largo, kiu estis anstataŭita de [[Juan Negrín]], same socialista, sed pli klina al la sovetaj postuloj. Dum la cetero de la milito Largo Caballero protestis kontraŭ la pliigo de la komunisma influo en la respublika registaro, sed li vidiĝis senpovas eĉ ene de sia partio PSOE. == Ekzilo == [[Dosiero:Archivos del Movimiento Obrero (RPS 04-05-2016) despacho de Francisco Largo Caballero.png|eta|maldekstra|Oficejo de Francisco Largo Caballero, tenita en [[Alcalá de Henares]].]] Fine de 1938 Largo loĝis en Barcelono kaj januare 1939 li trapasis la landlimon al Francio kun multaj aliaj rifuĝintoj, kio estis fitraktita de la respublika registaro. Li instaliĝis en malgranda loĝejo en Parizo kun la helpo de samideanoj kaj amikoj. Dum sia restado en Parizo li ne intervenis en la akraj disputoj internaj de socialistoj, nun inter sekvantoj de Negrín unuflanke kaj de Prieto aliflanke. En septembro 1939 startis la [[Dua Mondmilito]] kaj liaj konatuloj insistis, ke li forveturu al Ameriko, same kiel aliaj gravaj respublikaj rifuĝintoj (la hispana milito esis fininta en aprilo). Sed li restis en Francio, ĉar li havis du filojn prizonulojn en Hispanio.<ref>Aróstegui, 2013, pp. 672-689 kaj 695.</ref> Post la invado de Francio fare de [[Nazia Germanio]] en majo 1940 Largo Caballero eliris el Parizo la 11 de junio, nur du tagojn antaŭ la eniro de la germanaj trupoj en la ĉefurbo. Kvin tagojn poste Largo translokiĝis al [[Albi]], kie loĝis lia amika samideano Rodolfo Llopis, sed tuj okazis la kapitulaco de Francio kaj la starigo de la kulabora [[Reĝimo de Vichy]] de la marŝalo [[Philippe Pétain]]. Tiukadre Largo Caballero kaj lia familio estis arestitaj kaj malliberigitaj en malgranda kampardomno je 30 km de Albi, kaj unu monaton poste al domaĉo de Trébas, dek km pli proksime al Albi. En januaro 1941 li estis denove translokigita al Crocq ĉe [[La Creuse]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 689-692.</ref> La registaro de [[Meksiko]] intervenis por rajtigi la forveturon de Largo tien, sed malsukcese. Siaflanke la registaro de Franco prezentis en majo 1941 peton de [[ekstradicio]] kontraŭ Largo Caballero ĉe la reĝimo de Vichy, kaj tial li estis enprizonigita la 29an de oktobro en [[Aubusson]] kaj poste en [[Limoĝo]]; tiuokaze li estis ege fitraktita, spite la fakton, ke li estis preskaŭ sepdekjarulo. La peto de ekstradicio montris lin kiel absolute malakceptebla krimulo, anstataŭ kiel iama politikisto.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 672-700.</ref> Oni procesis lin kun la anarkiista estro kaj eksministrino [[Federica Montseny]] kaj ambaŭ estis senkulpigitaj. Li estis enhejmigita en [[Nyons]],<ref> Aróstegui, 2013, pp. 699-705.</ref> kie li restis unu jaron ĝis la 20an de februaro 1943, tri monatojn post [[Nazia Germanio]] okupaciis ankaŭ la Francion de Vichy, li estis arestita de la [[Gestapo]], kondukita unue al la ĝenerala stabanaro de la Gestapo en [[Liono]], kie li estis pridemandita plej verŝajne de [[Klaus Barbie]], kaj poste al la ĝenerala stabanaro de la Gestapo en Parizo, kie li estis denove pridemandita dum kvin monatoj. [[Dosiero: Sachsenhausen barracones.jpg|thumb|[[Nazia koncentrejo]] de [[Koncentrejo Sachsenhausen|Sachsenhausen]].]] En julio 1943 li estis sendita al Berlino, kie li estis denove pridemandita de la Gestapo, kaj la 31an de julio estis sendita al la [[nazia koncentrejo]] de [[Koncentrejo Sachsenhausen|Sachsenhausen]], en la provinco [[Oranienburg]], norde de Berlino. Kiel maljunulo, li estis en la tiea malsanulejo, sed tio ne malhelpis, ke li vidis la malhumanecon de la subpremado.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 707-711.</ref> Tie li restis preskaŭ du jarojn, ĝis la 24an de aprilo 1945, unu semajno antaŭ la fino de la Dua Mondmilito, pola unuo de la [[Ruĝa Armeo]] liberigis la koncentrejon. Largo Caballero estis loĝigita en Berlino dum preskaŭ kvar monatoj dum kiuj «la sovetoj tiomege zorgis lin ke li ege surprizis», ĉar dum la dua parto de la hispana milito ili estis ege fitraktinta lin. Eĉ oni invitis lin viziti Moskvon, kion li malakceptis. La 15an de septembro 1945 li povis flugi al [[Parizo]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 712-714.</ref> Kontraste kun lia silento en la unuaj monatoj de ekzilo, denove en Parizo, li aktive partoprenis en la polemiko de la respublikanaj ekzilitoj pri la strategio por finigi la frankisman reĝimon, jam venkitaj ties aliancanoj: la faŝisma Italio kaj la nazia Germanio. Li koincidis kun la propono de Indalecio Prieto kiu opiniis maleblan la restarigo de la Respubliko kaj celis nur demokratian konsulton.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 737-789.</ref> Tiun iniciaton povis praktiki nur [[Indalecio Prieto]], ĉar fine de januaro 1946 Largo Caballero grave malsaniĝis. Li mortis la 23an de marto 1946.<ref> Aróstegui, 2013, pp. 19-20; 792.</ref> Li estis entombigita la 27an de marto per solena ceremonio (20 000 personoj) kie ĉeestis gravuloj de pluraj tendencoj de la respublika ekzilo. Li estis entombigita en la [[Tombejo Père-Lachaise]], ĉe la Muro de la Federitoj dediĉita al la martiroj de [[Pariza Komunumo (1871)|Pariza Komunumo]].<ref> Aróstegui, 2013, pp. 793-795.</ref> Nur post tri jardekoj, kiam revenis demokratio en Hispanion, liaj restaĵoj estas translokigitaj tien kaj reentombigitaj en Madrido la 8an de aprilo 1978.<ref>[https://elpais.com/diario/1978/04/09/espana/260920822_850215.html?outputType=amp «Los restos de Largo Caballero, en el cementerio civil de Madrid».] [[El País]]. 9a de aprilo 1978</ref> == Biografioj == * ''Francisco Largo Caballero (1869–1946)'', de Pablo Castellano (''Tiempo de Historia'', nº 9, 1975) * ''La vuelta de Largo Caballero'' (1) kaj (2), de Pablo Castellano (''Triunfo'', nº 793, 1978) * Speciala suplemento de la ĵurnalo "Público" pri la Dua Hispana Respubliko en sia 80a jariĝo: Protagonistoj ==Referencoj== {{Referencoj|2}} ==Bibliografio== * Aróstegui, Julio (2007). [http://revistas.ucm.es/index.php/CHCO/article/viewFile/CHCO0707220025A/6746 «Largo Caballero y la herencia de Pablo Iglesias».] ''Cuadernos de historia contemporánea'' (Madrid: Servicio de Publicaciones de la Universidad Complutense de Madrid). ISSN 0214-400X. Arkivita la 21an de aprilo 2013. * Aróstegui, Julio (2013). ''Largo Caballero. El tesón y la quimera''. Barcelona: Debate. ISBN 978-84-8306-923-3. * Avilés Farré, Juan (2008). «Los socialistas y la insurrección de octubre de 1934». ''Espacio, Tiempo y Forma'', Serie V, Historia Contemporánea (Madrid: Universidad Nacional de Educación a Distancia) 20: 129-157. ISSN 1130-0124. doi:10.5944/etfv.20.2008.1506. * Castellano, Pablo (1975). «Francisco Largo Caballero (1869-1946)». ''Tiempo de Historia'' 1 (9): 15-28 – vía Universidad de Salamanca. * Cabezas, Octavio (2005). ''Indalecio Prieto. Socialista y español''. Madrid: Algaba Ediciones. ISBN 84-96107-45-0. * Chalupa, Jirí (2016). «La incontinencia verbal y el fracaso de la II República Española. El discurso político irresponsable y su contribución al estallido de la guerra civil». ''Romanica Olomucensia'' 1: 75-91. ISSN 1803-4136. * Fuentes, Juan Francisco (2007). «La biografía como experiencia historiográfica». ''Cercles: Revista d'Història Cultural'' (Barcelona: Publicacions i Edicions de la Universitat de Barcelona) 10: 37-56. ISSN 1699-7468. doi:10.1344/%25x. * Palomares Ibáñez, Jesús María (1986). «Líderes del socialismo castellano Remigio Cabello, fundador de la agrupación socialista de Valladolid (1869-1936)». ''Investigaciones Históricas: Época moderna y Contemporánea'' (Valladolid: Universidad de Valladolid) 6: 169-186. ISSN 0210-9425. * Rey Reguillo, Fernando (2008). ''Paisanos en lucha. Exclusión política y violencia en la Segunda República Española''. Prezento de Mercedes Cabrera. Madrid: Biblioteca Nueva. ISBN 978-84-9742-904-7. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Largo Caballero, Francisco}} [[Kategorio:Hispanaj deputitoj]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj socialistoj]] [[Kategorio:Historio de Hispanio]] [[Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo]] [[kategorio:Stukistoj]] 36ccgdgu79scuei9wpcz5w1zo8y8rdt 0 403374 9392361 7932865 2026-06-04T22:43:27Z Kani 670 9392361 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Kvenko]], [[Kastilio-Manĉo]] {{Hispanio}} |bildo = }} [[Dosiero:Kongresanojenavilo.JPG|eta|dekstre|300px|Kongresanoj dum ekskurso ĉe la muregoj de Avilo]] La '''70-a [[Hispana Kongreso de Esperanto]]''' okazis en [[San Lorenzo de El Escorial]], [[Provinco Madrido]], [[Hispanio]], de la 28-a de junio ĝis la 2-a de julio [[2011]], kun kongresejo en la Kulturdomo de San Lorenzo, ege proksima al la Monaĥejo Eskorialo. Evidente unu el la ĉefaj vizitoj estis al la monaĥejo, dum aliaj estis al [[Avilo]] (tuttaga) kaj al la montaro. Laŭ la kongreslibro aliĝis ĝis 80 kongresanoj, sed poste partoprenis kelkaj pliaj. == Programo == Ĉefaj programeroj temis pri poezio ([[Jorge Camacho]] kaj [[Miguel Fernández]]) pri tradukado ([[Antonio Valén]]), Esperanto Muziko ([[Kim]]), Socia Ekonomio ([[Félix Lobo]]), [[Mongolio]] (Pedro Hernández). Atelieroj temis pri peĉakuĉo, masaĝado, [[Vikipedio]] aŭ filmoj. Unu el ĉefaj programeroj kiu estis sekvata eĉ demalproksime danke al perreta konekto estis Debato pri lingvo kaj movado, nome defendo aŭ ne de novigo de la lingvo aŭ pluteno de la fundamentoj, nome inter Jorge Camacho kaj [[Renato Corsetti]], regata de [[Tonyo del Barrio]] kaj spektebla en la reto<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=kniln-sGf-Y Debato pri lingvo kaj movado inter Jorge Camacho kaj Renato Corsetti]</ref>. Por la distra areo zorgis Kim, [[Kvaropo Sinkopo]] kaj [[Georgo Handzlik]] kiu kantis kaj prezentis teatraĵon Ludoviko-Lazaro, pri la figuro de la kreinto de la lingvo Esperanto. == Bibliografio == * [[Miguel Fernández]], ''Tiel mi travivis la 70an HEF-kongreson'', [[Beletra Almanako]] ([[BA12|numero 12]]), oktobro 2011. pp. 35-67. * Listo de videoj registritaj dum la kongreso: [https://www.youtube.com/watch?v=iWG6GAP50MI&list=PLA3B80D939844B5C5] == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2011|Hispana Kongreso]] [[Kategorio:Madrida Regiono]] [[Kategorio:2011 en Hispanio]] 7hblc3j7n5l4p0bom0fnxolqg1rguq9 0 403806 9392195 7793950 2026-06-04T18:39:26Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392195 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzika artisto |nomo = Anmary |priskribo de dosiero = |fono = soloa kantisto |naskonomo = Linda Amantova |alie nomata = Anmary |naskiĝo = {{naskiĝtago kaj aĝo|1980|3|3}} |genre = [[Popmuziko|popmuzika]] |profesio = soloa kantisto |instrumento = kanta voĉo |aktivaj jaroj = 2003 ĝis nun |label = |ttt = |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }}}} '''Linda Amantova''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1980|3|3}}, do nun {{aĝo|1980|3|3}}-jara), pli konata je sia sceneja nomo ''Anmary'', estas latva kantistino. Ŝi reprezentis [[Latvio]]n en la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2012]] en [[Bakuo]], sed ne pasis tra la duonfinalo. Linda Amantova sukcese finis studon en la Latvia Muzika Akademio ''Jāzeps Vītols''. Ŝi partoprenis en la televida programo "Talantu Fabrika 2" (do "fabriko de talentoj"), kiun ŝi finis per dua pozicio. Post tio ŝi partoprenis en variaj muzikaj projektoj, publike kantis en la [[muzikalo]] ''West Side Story'' laŭ la samnoma [[West Side Story (filmo)|filmo]] kun muziko de [[Leonard Bernstein]], kaj estis gvida kantistino por la grupoj ''Sunny Sense'' kaj ''Mash Mash''. D-ro Christoph Schönherr, komponisto kaj profesoro en la Hamburga Altlernejo de Muziko kaj Teatro, elektis ŝin por sola voĉo en lia verkaĵo ''Magnificat'', kiu kun la Hamburga Simfonia Orkestro prezentiĝis en Germanio, Hispanio, Francio kaj Belgio. Ŝi plu studas kaj perfektigas sian kantan voĉon, kaj nun laboras kiel instruisto pri kantado. ==Eksteraj ligiloj== *[[w:lt:file:ESC-2012-Latvia-Anmary.jpg|Foto]] {{ĝermo|latvo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Anmary}} [[Kategorio:Latvaj kantistoj]] [[Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 2012]] m76zrhq8vp4l9buxo1kd47q59q9n5jr 0 408776 9392040 8718944 2026-06-04T15:11:52Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9392040 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|montaro|dosiero=Crimean Mountains Chains.JPG|dosiero_priskribo=Situo de la tri montoĉenoj de la Krimea montaro sur la mapo de Krimeo (la Ĉefa montoĉeno estas montrita blue).}} '''La Ĉefa montoĉeno de la Krimea montaro''' estas la plej alta montokresto de la [[Krimea montaro]], kiu situas plej sude (inter la [[Interna montoĉeno de la Krimea montaro|Interna montoĉeno]] kaj la [[Suda bordo de Krimeo]]). La plej alta pinto de la montoĉeno - la monto [[Romankoŝo]] - estas ankaŭ la plej alta punkto de Krimeo (1545 m.). == Geografio == La montoĉeno estas etendita de sud-okcidento al nord-oriento; ĝi longas ĉirkaŭ 180 km., larĝas 15-30 km kaj kovras la areon de ĉirkaŭ 1900 km²<ref>[http://www.yalta-info.com/o-kryme/glavnaya-krymskaya-gryada La ĉefa montoĉeno de la Krimea montaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120629002812/http://www.yalta-info.com/o-kryme/glavnaya-krymskaya-gryada |date=2012-06-29 }} (ruse)</ref>. Ĝi komenciĝas ĉe la kabo [[Ajo (kabo)|Ajo]] proksime al [[Balaklavo]]. Ĝia okcidenta kaj centra partoj estas prezentitaj de sistemo de alt-ebenaĵoj, kies altoj laŭgrade kreskas de okcidento al oriento: la altoj de la [[Bajdara altebenaĵo]] atingas 750 metrojn, la sekva [[Ajpetra altebenaĵo]] altas ĝis 1200-1300 metrojn, ĝin sekvas la [[Jalta altebenaĵo|Jalta]], [[Gurzufa altebenaĵo|Gurzufa]] kaj [[Babugano|Babugana]] altebenaĵoj (averaĝaj altoj - ĉirkaŭ 1300-1500). La sekva altebenaĵo, la [[Ĉatirdago|Ĉatirdaga]], estas apartigita disde la Babugana altebenaĵo (okcidente) kaj disde la [[Demerĝio|Demerĝia]] altebenaĵo (oriente) pere de sufiĉe profundaj riveraj valoj. Ĉe plua moviĝo al oriento la altoj de la ĉefa montoĉeno iom post iom malgrandiĝas: la Demerĝia altebenaĵo altas ĝis 1350 metrojn, la [[Dolgorukova altebenaĵo|Dolgorukova]] (troviĝanta iom norde) altas ĝis 1000 metrojn); ilin sekvas la [[Karabio|Karabia]] altebenaĵo (la plej vasta; ĝis 1100-1200 metrojn alta). La plej orienta parto de la montoĉeno estas prezentita de ĥaose situantaj montaj pintoj, disdividitaj de riveraj valoj kaj tektonaj [[faŭlto]]j. La sudaj deklivoj de la ĉefa montoĉeno estas plejparte tre krutaj kaj ofte rokaj, dum la nordaj deklivoj estas relative malkrutaj. La bazo de la montoĉeno estas formita de [[Triaso|supratriasaj]] [[sabloŝtono]]j kaj [[ĵurasio|ĵurasiaj]] [[konglomeraĵo]]j. La supraj partoj estas formitaj de [[kalkoŝtono]]j, sabloŝtonoj, konglomeraĵoj de la supra ĵurasio kaj fojfoje - argiloj de [[Kretaceo|kretacea periodo]]. Utiligeblaj mineralaj resursoj estas prezentitaj ĉefe de kalkoŝtonoj. La ĉefa montoĉeno prezentas tipan [[karsto|karstan]] regionon - ĉi tie multas diversgrandaj kavernoj (la plej famaj el ili estas la [[Ruĝa kaverno (Krimeo)|Ruĝa]] kaj la [[Marmora kaverno (Krimeo)|Marmora]]). [[Dosiero:Glavnaja Grjada vid iz Jalti.jpeg|eta|700ra|centre|La sudaj deklivoj de la ĉefa montoĉeno vidataj el [[Jalto]] (fotitaj komence de marto 2012)]] == Klimato == Sur la ĉefa montoĉeno regas plejparte humida kaj venta vetero kun modere malvarma kaj neĝa vintro kaj modere varma somero. La averaĝa temperaturo de januaro varias inter {{GdC|+2}} kaj {{GdC|+4,7}}; la averaĝaj temperaturoj de julio estas inter +12,5° kaj +23°. La jara kvanto de precipitaĵoj varias inter 565 (sur Karabio) ĝis 1000 mm (sur Ajpetro). Vintre la ĉefan montoĉenon kovras neĝo (averaĝe dum 3-4 monatoj). La ĉefa montoĉeno servas kiel la ĉefa akvoakumula regiono de Krimeo - ĝuste sur ĝiaj deklivoj formiĝas la plej granda parto de la krimeaj riveroj. == Homa aktivado == La suproj de la ĉefa montoĉeno estas tre malmulte loĝataj; ilia granda parto apartenas al diversaj naturaj rezervejoj, i.a. - al la [[Krimea naturrezervejo]]<ref>[http://crimaniak.com.ua/info/mountain_crimea/2090.html Listo de gardataj teritorioj kaj naturmonumentoj de la ĉefa montoĉeno]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (ruse)</ref>. Sur la deklivoj de la montoĉeno kaj en la valoj inter ĝiaj kromkrestoj troviĝas ĉefe negrandaj vilaĝoj; grandaj loĝlokoj mankas. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * P. D. Podgorodeckij. ''Krimeo: la naturo''. eld. "Tavrija", Simferopolo, 1988, ISBN 5-7780-0002-2 (en la rusa lingvo) {{Krimea montaro}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Krimea montaro]] n199196tutsboebm0jsu9nbal9xzll2 0 408903 9392428 9006250 2026-06-05T05:16:35Z Crosstor 3176 /* Elektitaj disĉiploj */ 9392428 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ferenc SZABÓ''' [sabO], [[hungare]] '''Szabó Ferenc,''' [[Esperante]] '''[[Francisko]] Szabó''' estis [[hungara]] [[komponisto]] kaj [[profesoro]]. Ferenc Szabó naskiĝis la {{daton|27|decembro}} [[1902]] en [[Budapeŝto]] - mortis la {{daton|4|novembro}} [[1969]] en Budapeŝto. == Biografio == Ferenc Szabó frekventis [[gimnazio]]n en Budapeŝto, dume nokte li laboris. Inter [[1921]]-[[1926]] li lernis en [[Muzikakademio Franz Liszt|Muzikakademio de Budapeŝto]] de [[Leó Weiner]] kaj [[Zoltán Kodály]]. Li aliĝis al [[socialdemokrato]]j, baldaŭe al la [[komunisto]]j kaj ekde [[1928]] li dirigentis laboristajn [[koruso]]jn. En [[1931]] li vojaĝis al [[Berlino]], poste al [[Moskvo]], kie li edukiĝis pri [[partio|partiaj]] aferoj en la [[universitato]]. Dum la [[2-a mondmilito]] li aliĝis al [[Ruĝa Armeo]], fine li estis ĉef[[leŭtenanto]]. En [[1945]] li ekhavis [[posteno]]n en ĉeflernejo de Budapeŝto, kie li instruis muzikon. Baldaŭe li estis parlamentano, dume li estris Muzikakademion. Li ricevis [[premio Kossuth|premiojn Kossuth]] en [[1951]] kaj [[1954]], krome ankaŭ aliajn 2 [[premio]]jn. == Liaj komponaĵoj (elekto) == * muzikaĵoj por [[filmo]], ekzemple [[Sonĝoaŭto]], [[Hyppolit, la lakeo]] * [[opero]] ''Légy jó mindhalálig'', [[1969]] * [[oratorio]], en [[1931]], [[1955]] * [[kantato]]j, ekzemple ''Meghalt Lenin!'' (Mortis [[Lenino]]!)'' * [[konĉerto]]j * diversaj [[simfonio]]j * muzikaĵo por [[baleto]] == Elektitaj disĉiploj == * [[Béla Avasi]] * [[Iván Erőd]] * [[György Gábry]] * [[István Láng (komponisto)]] * [[Miklós Maros]] * [[Lajos Papp (komponisto)]] * [[János Sebestyén]] * [[István Vántus]] == Memorigiloj == * memortabulo en Budapeŝto == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org Hungara Vikipedio] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szabo, Ferenc}} [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj komponistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] kk0pmswlb4j1v4czwoljqnuebo2g73i 0 419716 9392121 8539855 2026-06-04T16:46:03Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392121 wikitext text/x-wiki {{Informkesto biografio |Antaŭnomo = Gabdulkhai |Familinomo = AKHATOV |Postnomo = |PostFamilinomo = |Prononco = |NaskiĝLoko = Tatarstano |NaskiĝLokoLigilo = |NaskiĝTago = 8 |NaskiĝMonato = septembro |NaskiĝJaro = 1927 |MortLoko = Tatarstano |MortLokoLigilo = |MortTago = 25 |MortMonato = novembro |MortJaro = 1986 |AntaŭOkupo = |Okupo = lingvisto |Epoko = 20 |AliajOkupoj = |Ŝtato = Rusio |TipoDosiero = |Subteksto = | EnkondukaLinio = ne }} '''Gabdulkhai AKHATOV''' (naskiĝis la {{daton|8|septembro|1927}} en la Respubliko de [[Tatarstano]], Rusio, Sovetio, mortis la {{daton|25|novembro|1986}} en la Respubliko de Tatarstano) estis rusa lingvisto, sciencisto, orientalisto, profesoro (1970), socia aktivisto kaj organizanto de la scienco, poligloto. La sciencisto estas aŭtoro de pli ol 200 libroj kaj artikoloj. Kampo de esplorado: Filozofio de lingvo, altaja kaj tjurka lingvoj kaj dialektoj de la tatara lingvo, frazeologio, la kompara studo de lingvoj, etnografio. La fondinto de la moderna tatara filologio. Organizanto kaj gvidanto, membro de multaj lingvaj ekspedicioj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.akhatov.org Gabdulkhai Akhatov / oficiala retejo] * [http://explore.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&vl(174399379UI0)=any&frbg=&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&tab=local_tab&dstmp=1348411909183&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&vl(freeText0)=Gabdulkhaĭ+Khuramovich+Akhatov&vid=BLVU1&fn=search British Library : Works by Professor G. Kh. Akhatov] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210218043009/https://ws.sharethis.com/button/async-buttons.js |date=2021-02-18 }} * {{Citaĵo el la reto|url=http://id.loc.gov/authorities/names/n78053584.html|titolo=Library of Congress of United States of America : Works by Professor G. Kh. Akhatov}} * [http://mirlyn.lib.umich.edu/Search/Home?checkspelling=true&inst=all&lookfor=Akhatov&type=all&submit=Find&showsearchonly=false&oft=false Work by Professor G. Аkhatov in University of Michigan (U.S.A.)] * [http://www.famous-scientists.ru/12084 Professor Gabdulkhay Akhatov is the famous Russian scientist ] * [http://viaf.org/viaf/114024654/ VIAF / ''Works by Professor G. Kh. Akhatov''] * [http://viaf.org/viaf/114024654/ VIAF / ''Works by Professor G. Kh. Akhatov''] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n78-53584 WorldCat / ''Works by Professor G. Kh. Akhatov''] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Viroj]] esd165nszg6og3hsvnf21gm8x6k81bm 0 420838 9392146 8914520 2026-06-04T17:21:15Z ~2026-33050-88 258139 9392146 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Marjane SATRAPI''' ({{lingvoKunNomo|fa|pers| مرجان ساتراپی}} {{prononco|mar'''ĝan''' satra'''pi'''|mærˈʤɔːn sɔːtrɔːˈpiː}} (n. la {{daton|22|novembro|1969}} en [[Raŝt]], [[Irano]], mortis en junio [[2026]]) estis [[Irano|irana]]-[[Francio|franca]] [[bildliteraturo|bildliteratura verkistino]], artistino kaj filmreĝisorino. Ŝi ankaŭ ilustris infanlibrojn<ref name=":0">(en) "[http://link.galegroup.com/apps/doc/K1603001160/BIC?u=palo88030&sid=BIC&xid=e61cf85f. Marjane Satrapi." Authors and Artists for Young Adults], vol. 55, Gale, 2004. Biography In Context.</ref>. Satrapi estas plej konata pro sia bildliteratura [[aŭtobiografio]] '''''"[[Persepolo (komikso)|Persepolis]]'''''" en kvar volumoj, en kiuj ŝi priskribas sian plenkreskiĝon sub la kondiĉoj de la [[Irana revolucio|irana islama revolucio]] kaj sian junecon en Eŭropo dum la [[1980]]-aj kaj [[1990]]-aj jaroj. Satrapi kredas, ke ekzistas manieroj solvi problemojn de la mondo. Anstataŭ elspezi multe da mono por krei armilojn, laŭ ŝi landoj devas investi en stipendioj por studentoj por ebligi ke ili studi eksterlande. Tiel ili eble povus fariĝi bonaj kaj spertaj profesoroj en siaj propraj landoj, kvankam oni bezonas tempon por tia speco de ŝanĝo<ref name=":0" /><ref>(en) "''[https://www.penguinrandomhouse.com/authors/43801/marjane-satrapi/ Marjane Satrapi - What I Wanted to Say]''" Random House, la 15-an de majo 2014</ref>. == Biografio == La gepatroj de Satrapi estis edukitaj, kaj instruis ilian filinon pensi por si mem. Ŝi vizitis francan mezlernejon (''Lycée Francais'') en [[Teherano]]. Kiam ŝi estis 14-jara, la gepatroj de Satrapi sendis ŝin al Vieno, Aŭstrio, por lerni en pli libera lando. Kiam Satrapi estis 19-jara, ŝi revenis al Irano por studi dekoraciajn artojn ĉe la Teherana Belarta Lernejo. La ŝanĝo de la okcidenta mondo al Irano estis malfacila por ŝi. En 1994, Satrapi transloĝiĝis al Strasburgo, Francio por studi arton dum 3 jaroj. Ŝi antaŭe loĝis en Aŭstrio kaj Svedio, sed nun loĝas en [[Parizo]] kun sia sveda edzo. Ŝi havas iranan kaj ekde 2006 ankaŭ francan civitanecon<ref name=":0" />. == Bildstrioj == * ''Persepolis'', eld. [[L'Association]], Parizo *# ''Volumo 1'', 2000 <small>(ISBN 2-84414-058-0)</small> *# ''Volumo 2'', 2001 <small>(ISBN 2-84414-079-3)</small> *# ''Volumo 3'', 2002 <small>(ISBN 2-84414-104-8)</small> *# ''Volumo 4'', 2003 <small>(ISBN 2-84414-137-4)</small> ** Kolekto de la 4 volumoj: ''Monovolume'', 2007 <small>(ISBN 978-2-84414-240-5)</small> * 2001: ''"Les monstres n'aiment pas la lune" (''La monstroj ne amas la lunon), eld. Nathan, Parizo * ''2001: Ulysse au pays des fous'' kun Jean-Pierre Duffour, eld. Nathan, Parizo * ''2001: Sagesse et malices de la Perse'' kun Lila Ibrahim-Ouali kaj Bahman Namwar-Motalg, eld. Albin Michel, Parizo * 2002: ''Ajdar'', eld. Nathan, Parizo * 2003: ''"Broderies" (''Brodaĵoj) pri sekretoj inter iranaj virinoj, eld. L'Association, Parizo, 2003 <small>(ISBN 2-84414-095-5)</small> * 2004: ''"Poulet aux prunes" (''Kokaĵo kun prunoj), ankaŭ pri vivo en Irano, eld. L'Association, Parizo, 2004 <small>(ISBN 2-84414-159-5)</small> * ''2004: Le Soupir'', eld. Bréal Jeunesse, [[Rosny-sous-Bois]] == Filmoj == En [[2007]] ŝi reĝisoris la [[desegnita filmo|desegnitan filmon]] ''Persepolis'' kune kun Vincent Paronnaud. En 2013: ''La Bande des Jotas'' En [[2011]] estis filmigita ''"Poulet aux prunes"'' ("''Kokaĵo kun prunoj''"), alia bildliteratura verko ŝia, En 2014 ŝi reĝisoris la filmon ''The Voices'', kiu premieris dum la ''Sundance Film Festival''<ref>(en) ''[https://www.indiewire.com/2014/01/sundance-2014-premieres-31528/ Premieres Sundance 2014]'', IndieWire, la 10-an de januaro 2014.</ref>. En 2019, ''Radioactive''<ref>(fr) Clément Cuyer, ''[https://www.allocine.fr/article/fichearticle_gen_carticle=18660491.html Marjane Satrapi s'attaque au biopic d'une grande figure historique]'', Allociné,‎ la 17-an de februaro 2017</ref> == Premioj (elekto) == * 2005 ''Peter Pan-priset'', sveda infanliteratura premio * 2005 ''Urhunden'', sveda bildliteratura premio * 2004 ''Max-und-Moritz-Preis'', germana bildliteratura premio * 2015 ''Premio Adamson'' de la plej bona internacia aŭtoro por la tuto de ŝia verkaro == Ekstera ligilo == [http://www.iranian.com/Books/2002/November/Satrapi/ Eltiraĵo el Persepolis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121205230533/http://www.iranian.com/Books/2002/November/Satrapi/ |date=2012-12-05 }} [[Angla lingvo|angle]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Iranaj artistoj]] [[Kategorio:Francaj artistoj]] [[Kategorio:Verkistoj de bildstrioj]] 05mxfbnoyi2wi8atasfhmk94ai2jvwd 9392215 9392146 2026-06-04T19:27:57Z Moldur 2507 9392215 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Marjane SATRAPI''' ({{lingvoKunNomo|fa|pers| مرجان ساتراپی}} {{prononco|mar'''ĝan''' satra'''pi'''|mærˈʤɔːn sɔːtrɔːˈpiː}} (n. la {{daton|22|novembro|1969}} en [[Raŝt]], [[Irano]], mortis en junio [[2026]]) estis [[Irano|irana]]-[[Francio|franca]] [[bildliteraturo|bildliteratura verkistino]], artistino kaj filmreĝisorino. Ŝi ankaŭ ilustris infanlibrojn<ref name=":0">(en) "[http://link.galegroup.com/apps/doc/K1603001160/BIC?u=palo88030&sid=BIC&xid=e61cf85f. Marjane Satrapi." Authors and Artists for Young Adults], vol. 55, Gale, 2004. Biography In Context.</ref>. Satrapi estas plej konata pro sia bildliteratura [[aŭtobiografio]] '''''"[[Persepolo (komikso)|Persepolis]]'''''" en kvar volumoj, en kiuj ŝi priskribas sian plenkreskiĝon sub la kondiĉoj de la [[Irana revolucio|irana islama revolucio]] kaj sian junecon en Eŭropo dum la [[1980]]-aj kaj [[1990]]-aj jaroj. Satrapi kredas, ke ekzistas manieroj solvi problemojn de la mondo. Anstataŭ elspezi multe da mono por krei armilojn, laŭ ŝi landoj devas investi en stipendioj por studentoj por ebligi ke ili studi eksterlande. Tiel ili eble povus fariĝi bonaj kaj spertaj profesoroj en siaj propraj landoj, kvankam oni bezonas tempon por tia speco de ŝanĝo<ref name=":0" /><ref>(en) "''[https://www.penguinrandomhouse.com/authors/43801/marjane-satrapi/ Marjane Satrapi - What I Wanted to Say]''" Random House, la 15-an de majo 2014</ref>. == Biografio == La gepatroj de Satrapi estis edukitaj, kaj instruis ilian filinon pensi por si mem. Ŝi vizitis francan mezlernejon (''Lycée Francais'') en [[Teherano]]. Kiam ŝi estis 14-jara, la gepatroj de Satrapi sendis ŝin al Vieno, Aŭstrio, por lerni en pli libera lando. Kiam Satrapi estis 19-jara, ŝi revenis al Irano por studi dekoraciajn artojn ĉe la Teherana Belarta Lernejo. La ŝanĝo de la okcidenta mondo al Irano estis malfacila por ŝi. En 1994, Satrapi transloĝiĝis al Strasburgo, Francio por studi arton dum 3 jaroj. Ŝi antaŭe loĝis en Aŭstrio kaj Svedio, sed nun loĝas en [[Parizo]] kun sia sveda edzo. Ŝi havas iranan kaj ekde 2006 ankaŭ francan civitanecon<ref name=":0" />. == Bildstrioj == * ''Persepolis'', eld. [[L'Association]], Parizo *# ''Volumo 1'', 2000 <small>(ISBN 2-84414-058-0)</small> *# ''Volumo 2'', 2001 <small>(ISBN 2-84414-079-3)</small> *# ''Volumo 3'', 2002 <small>(ISBN 2-84414-104-8)</small> *# ''Volumo 4'', 2003 <small>(ISBN 2-84414-137-4)</small> ** Kolekto de la 4 volumoj: ''Monovolume'', 2007 <small>(ISBN 978-2-84414-240-5)</small> * 2001: ''"Les monstres n'aiment pas la lune" (''La monstroj ne amas la lunon), eld. Nathan, Parizo * ''2001: Ulysse au pays des fous'' kun Jean-Pierre Duffour, eld. Nathan, Parizo * ''2001: Sagesse et malices de la Perse'' kun Lila Ibrahim-Ouali kaj Bahman Namwar-Motalg, eld. Albin Michel, Parizo * 2002: ''Ajdar'', eld. Nathan, Parizo * 2003: ''"Broderies" (''Brodaĵoj) pri sekretoj inter iranaj virinoj, eld. L'Association, Parizo, 2003 <small>(ISBN 2-84414-095-5)</small> * 2004: ''"Poulet aux prunes" (''Kokaĵo kun prunoj), ankaŭ pri vivo en Irano, eld. L'Association, Parizo, 2004 <small>(ISBN 2-84414-159-5)</small> * ''2004: Le Soupir'', eld. Bréal Jeunesse, [[Rosny-sous-Bois]] == Filmoj == En [[2007]] ŝi reĝisoris la [[desegnita filmo|desegnitan filmon]] ''Persepolis'' kune kun Vincent Paronnaud. En 2013: ''La Bande des Jotas'' En [[2011]] estis filmigita ''"Poulet aux prunes"'' ("''Kokaĵo kun prunoj''"), alia bildliteratura verko ŝia, En 2014 ŝi reĝisoris la filmon ''The Voices'', kiu premieris dum la ''Sundance Film Festival''<ref>(en) ''[https://www.indiewire.com/2014/01/sundance-2014-premieres-31528/ Premieres Sundance 2014]'', IndieWire, la 10-an de januaro 2014.</ref>. En 2019, ''Radioactive''<ref>(fr) Clément Cuyer, ''[https://www.allocine.fr/article/fichearticle_gen_carticle=18660491.html Marjane Satrapi s'attaque au biopic d'une grande figure historique]'', Allociné,‎ la 17-an de februaro 2017</ref> == Premioj (elekto) == * 2005 ''Peter Pan-priset'', sveda infanliteratura premio * 2005 ''Urhunden'', sveda bildliteratura premio * 2004 ''Max-und-Moritz-Preis'', germana bildliteratura premio * 2015 ''Premio Adamson'' de la plej bona internacia aŭtoro por la tuto de ŝia verkaro == Eksteraj ligiloj == * [http://www.iranian.com/Books/2002/November/Satrapi/ Eltiraĵo el Persepolis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121205230533/http://www.iranian.com/Books/2002/November/Satrapi/ |date=2012-12-05 }} [[Angla lingvo|angle]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Satrapi, Marjane}} [[Kategorio:Iranaj artistoj]] [[Kategorio:Francaj artistoj]] [[Kategorio:Verkistoj de bildstrioj]] rhr8ryvjw6vhnldwxzlv27byi86r1y3 9392636 9392215 2026-06-05T11:09:45Z Moldur 2507 9392636 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Marjane SATRAPI''' ({{lingvoKunNomo|fa|pers| مرجان ساتراپی}} {{prononco|mar'''ĝan''' satra'''pi'''|mærˈʤɔːn sɔːtrɔːˈpiː}} (n. la {{daton|22|novembro|1969}} en [[Raŝt]], [[Irano]], mortis en junio [[2026]]) estis [[Irano|irana]]-[[Francio|franca]] [[bildliteraturo|bildliteratura verkistino]], artistino kaj filmreĝisorino. Ŝi ankaŭ ilustris infanlibrojn<ref name=":0">(en) "[http://link.galegroup.com/apps/doc/K1603001160/BIC?u=palo88030&sid=BIC&xid=e61cf85f. Marjane Satrapi." Authors and Artists for Young Adults], vol. 55, Gale, 2004. Biography In Context.</ref>. Satrapi estas plej konata pro sia bildliteratura [[aŭtobiografio]] '''''"[[Persepolo (komikso)|Persepolis]]'''''" en kvar volumoj, en kiuj ŝi priskribas sian plenkreskiĝon sub la kondiĉoj de la [[Irana revolucio|irana islama revolucio]] kaj sian junecon en Eŭropo dum la [[1980]]-aj kaj [[1990]]-aj jaroj. Satrapi kredas, ke ekzistas manieroj solvi problemojn de la mondo. Anstataŭ elspezi multe da mono por krei armilojn, laŭ ŝi landoj devas investi en stipendioj por studentoj por ebligi ke ili studi eksterlande. Tiel ili eble povus fariĝi bonaj kaj spertaj profesoroj en siaj propraj landoj, kvankam oni bezonas tempon por tia speco de ŝanĝo<ref name=":0" /><ref>(en) "''[https://www.penguinrandomhouse.com/authors/43801/marjane-satrapi/ Marjane Satrapi - What I Wanted to Say]''" Random House, la 15-an de majo 2014</ref>. == Biografio == La gepatroj de Satrapi estis edukitaj, kaj instruis ilian filinon pensi por si mem. Ŝi vizitis francan mezlernejon (''Lycée Francais'') en [[Teherano]]. Kiam ŝi estis 14-jara, la gepatroj de Satrapi sendis ŝin al Vieno, Aŭstrio, por lerni en pli libera lando. Kiam Satrapi estis 19-jara, ŝi revenis al Irano por studi dekoraciajn artojn ĉe la Teherana Belarta Lernejo. La ŝanĝo de la okcidenta mondo al Irano estis malfacila por ŝi. En 1994, Satrapi transloĝiĝis al Strasburgo, Francio por studi arton dum 3 jaroj. Ŝi antaŭe loĝis en Aŭstrio kaj Svedio, sed nun loĝas en [[Parizo]] kun sia sveda edzo. Ŝi havas iranan kaj ekde 2006 ankaŭ francan civitanecon<ref name=":0" />. == Bildstrioj == * ''Persepolis'', eld. [[L'Association]], Parizo *# ''Volumo 1'', 2000 <small>(ISBN 2-84414-058-0)</small> *# ''Volumo 2'', 2001 <small>(ISBN 2-84414-079-3)</small> *# ''Volumo 3'', 2002 <small>(ISBN 2-84414-104-8)</small> *# ''Volumo 4'', 2003 <small>(ISBN 2-84414-137-4)</small> ** Kolekto de la 4 volumoj: ''Monovolume'', 2007 <small>(ISBN 978-2-84414-240-5)</small> * 2001: ''"Les monstres n'aiment pas la lune" (''La monstroj ne amas la lunon), eld. Nathan, Parizo * ''2001: Ulysse au pays des fous'' kun Jean-Pierre Duffour, eld. Nathan, Parizo * ''2001: Sagesse et malices de la Perse'' kun Lila Ibrahim-Ouali kaj Bahman Namwar-Motalg, eld. Albin Michel, Parizo * 2002: ''Ajdar'', eld. Nathan, Parizo * 2003: ''"Broderies" (''Brodaĵoj) pri sekretoj inter iranaj virinoj, eld. L'Association, Parizo, 2003 <small>(ISBN 2-84414-095-5)</small> * 2004: ''"Poulet aux prunes" (''Kokaĵo kun prunoj), ankaŭ pri vivo en Irano, eld. L'Association, Parizo, 2004 <small>(ISBN 2-84414-159-5)</small> * ''2004: Le Soupir'', eld. Bréal Jeunesse, [[Rosny-sous-Bois]] == Filmoj == En [[2007]] ŝi reĝisoris la [[desegnita filmo|desegnitan filmon]] ''Persepolis'' kune kun Vincent Paronnaud. En 2013: ''La Bande des Jotas'' En [[2011]] estis filmigita ''"Poulet aux prunes"'' ("''Kokaĵo kun prunoj''"), alia bildliteratura verko ŝia, En 2014 ŝi reĝisoris la filmon ''The Voices'', kiu premieris dum la ''Sundance Film Festival''<ref>(en) ''[https://www.indiewire.com/2014/01/sundance-2014-premieres-31528/ Premieres Sundance 2014]'', IndieWire, la 10-an de januaro 2014.</ref>. En 2019, ''Radioactive''<ref>(fr) Clément Cuyer, ''[https://www.allocine.fr/article/fichearticle_gen_carticle=18660491.html Marjane Satrapi s'attaque au biopic d'une grande figure historique]'', Allociné,‎ la 17-an de februaro 2017</ref> == Premioj (elekto) == * 2005 ''Peter Pan-priset'', sveda infanliteratura premio * 2005 ''Urhunden'', sveda bildliteratura premio * 2004 ''Max-und-Moritz-Preis'', germana bildliteratura premio * 2015 ''Premio Adamson'' de la plej bona internacia aŭtoro por la tuto de ŝia verkaro == Eksteraj ligiloj == * [http://www.iranian.com/Books/2002/November/Satrapi/ Eltiraĵo el Persepolis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121205230533/http://www.iranian.com/Books/2002/November/Satrapi/ |date=2012-12-05 }} [[Angla lingvo|angle]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} <!--{{Vivtempo|Satrapi, Marjane}} erare montras "Vivantaj homoj"-->{{DEFAŬLTORDIGO:Satrapi, Marjane}} [[Kategorio:Iranaj artistoj]] [[Kategorio:Francaj artistoj]] [[Kategorio:Verkistoj de bildstrioj]] opa3tlyh0ere9o0k6v3w9gheo1h3iks 0 422377 9392077 8578449 2026-06-04T16:17:34Z ThomasPusch 1869 9392077 wikitext text/x-wiki {{Kataluna nomo|Casals|Defilló}} {{informkesto homo}} '''Pau CASALS i DEFILLÓ''' ([[1876]], [[El Vendrell]]-[[1973]], [[San-Juano (Porto-Riko)|San Juan]]) estis [[Katalunoj|kataluna]] [[Violonĉelo|violonĉelisto]] kaj [[orkestrestro]] de la [[20-a jarcento]], je internacia rekono. == Biografio == Li naskiĝis en El Vendrell, [[provinco de Taragono]] (Katalunio), la [[29-an de decembro]] 1876. Ekde de sia infaneco montris grandan sentivecon pri la muziko. Lia patro, ankaŭ muzikisto, donis al li la unuajn muzikajn konojn, kiujn Pau Casals ampleksigis per siaj studoj en [[Barcelono]] kaj [[Madrido]]. Kiam li nur estis 23-a jara jam komencis sian muzikan karieron. Li ludis en la plej bonaj aŭditorioj de la mondo. Kiel interpretisto, li alportis eblecojn de novaj teknikoj. Kiel orkestrestro, li serĉis la profundan esprimon kaj la muzikan esencon, kiun li atingis pere de la violonĉelo. Krome Pau Casals estis [[profesoro]] kaj bona [[komponisto]], el liaj muzikaj verkoj estis menciinda “El Pesebre” ("La [[Kripo]]", litera traduko), kiu fariĝis tutmonde vera kanto al la paco. La finiĝo de la [[Intercivitana hispana milito|Intercivitana Milito]] devigis lin [[Ekziligo|ekziliĝi]], kaj rezidis unue, en [[Prada de Conflent]] ([[Francio]]) kaj poste en San Juan de [[Puerto Rico]]. Paralele al lia eksterordinara muzika agado, ĉiam estis nelacigebla defendanto de la paco kaj libereco. Liaj multaj koncertoj solidaraj, siaj humanaj implikoj kaj la diversaj muzikaj intervenoj en la [[Unuiĝintaj Nacioj]], karakterizigis lin kiel homo de paco. Pau Casals mortis en 1973, 96-jaraĝa en San Juan de Puerto Rico. Nune liaj korpo-restaĵoj ripozas en la tombejo de El Vendrell. En [[Sant Salvador]] (municipo [[El Vendrell]]) troviĝas la muzeo de Pau Casals, tre ofte vizitata. {{projektoj|q=Pablo Casals}} {{Portalo Muziko}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Casals, Pau}} [[Kategorio:Hispanaj muzikistoj]] [[Kategorio:Katalunaj muzikistoj]] [[Kategorio:Katalunaj violonĉelistoj]] [[Kategorio:Kulturo de Katalunio]] 59udg1yvl05z6790y9d0croeyp3tdzp 0 423101 9392395 9391293 2026-06-05T00:32:54Z ThomasPusch 1869 aktualigo 2018 > 2025 9392395 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo=10 | bildo = <!-- el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''Scheibbs''' {{prononco|ŜAJPS}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj estas la administra centro de la samnoma [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj<!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2025 en la komunumo vivis 4 198 loĝantoj.--> sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{Ĝermo|Aŭstrio}} [[Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] 1i9axb2m3qkt4ehz4fzj17q4u6i85r7 0 426215 9392616 8561180 2026-06-05T10:19:15Z Sj1mor 12103 /* Bibliografio */ 9392616 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Herakles_snake_Musei_Capitolini_MC247.jpg|eta|Bebo [[Heraklo]] strangolas [[Serpentoj|serpenton]] senditan por mortigi lin. En la [[greka mitologio]], Heraklo estis konsiderita la fondpatro de ĉiuj [[Urboŝtato|urboŝtatoj]] de la [[Doroj|doraj]] [[grekoj]] en [[Peloponezo]], kaj precipe de [[Sparto]].]] '''Origina''' aŭ '''fonda mito''' estas [[mito]] kiu celas priskribi la originon de kelkaj karakteroj de la natura aŭ socia mondo. Unu tipo de origina mito estas la [[Kreo|kosmogonia mito]], kiu priskribas la kreadon de la mondo. Tamen, multaj kulturoj havas storiojn pri kosmogonia mito, kiu priskribas la originon de naturaj fenomenoj kaj de homaj institucioj ene de antaŭekzistanta universo. Ĉe [[Grek-romia antikvo|klasikaj studoj]], la vorto '''''aition''''' (el la [[Antikva greka]] αἴτιον, "kaŭzo") estas foje uzata por mito kiu klarigas originon, partikulare kiel objekto aŭ kutimo aperis. == Naturo de originaj mitoj == == Socia funkcio de originaj mitoj == == Fondomito == == Fondostorioj == == Vidu ankaŭ == * [[Mitoj pri Tero]] * [[Kosmogonio]] == Bibliografio == * [[Dosiero:Justso_elephantchild.jpg|eta|La ilustraĵo de [[Kipling]] por la rakonto "Tiel la elefanto ricevis tian longan nazon"]]Belayche, Nicole. "Foundation myths in Roman Palestine. Traditions and reworking", in Ton Derks, Nico Roymans (ed.), ''Ethnic Constructs in Antiquity: The Role of Power and Tradition'' (Amsterdam, Amsterdam University Press, 2009) (Amsterdam Archaeological Studies, 13), 167-188. * [[Joseph Campbell|Campbell, Joseph]]. ''The Masks of God: Primitive Mythology''. New York: Penguin Books, 1976. * Campbell, Joseph. ''Transformations of Myth through Time''. New York: Harper and Row, 1990. * [[Mircea Eliade|Eliade, Mircea]]. ''A History of Religious Ideas: Volume 1: From the Stone Age to the Eleusinian Mysteries''. 1976. Trans. Willard R. Trask. Chicago: The U of Chicago P, 1981. * Eliade, Mircea. ''Myth and Reality''. Trans. Willard Trask. New York: Harper & Row, 1963. * ''Encyclopedia of Ancient Myths and Culture''. London: Quantum, 2004. * Bruce Lincoln. ''Discourse and the Construction of Society: Comparative Studies of Myth, Ritual, and Classification''. 1989. Repr. New York: Oxford U P, 1992. * Long, Charles H. ''Alpha: The Myths of Creation''. New York: George Braziller, 1963. * Paden, William E. ''Interpreting the Sacred: Ways of Viewing Religion''. 1992. Boston: Beacon P, 2003. * Ricoeur, Paul. “Introduction: The Symbolic Function of Myths.” ''Theories of Myth: From Ancient Israel and Greece to Freud, Jung, Campbell, and Levi-Strauss''. Ed. Robert A. Segal. New York & London: Garland, 1996. 327-40. * Schilbrack, Kevin. Ed. ''Thinking Through Myths: Philosophical Perspectives''. London & New York: Routledge, 2002. * Segal, Robert A. ''Joseph Campbell: An Introduction''. 1987. Repr. New York: Penguin 1997. * Segal, Robert A. ''Myth: A Very Short Introduction''. Oxford: Oxford University Press, 2004. * Segal, Robert A. ''Theories of Myth: From Ancient Israel and Greece to Freud, Jung, Campbell, and Levi-Strauss: Philosophy, Religious Studies, and Myth''. Vol. 3. New York & London: Garland, 1996. * Segal, Robert A. ''Theorizing about Myth''. [[Amherst: University of Massachusetts Press]], 1999. * Spence, Lewis. ''The Outlines of Mythology: The Thinker’s Library—No. 99''. 1944. Whitefish, MT: Kessinger, 2007. * von Franz, Marie-Louise. ''Creation Myths: Revised Edition''. Boston: Shambhala, 1995. * Wright, M.R. “Models, Myths, and Metaphors.” ''Cosmology in Antiquity''. 1995. {{DEFAŬLTORDIGO:Origin Myth}} [[Kategorio:Mitoj]] [[Kategorio:Kultura antropologio]] [[Kategorio:Literaturaj konceptoj]] pstk55jd5kx56gsqkq09hrm4vko8cx1 9392617 9392616 2026-06-05T10:19:35Z Sj1mor 12103 9392617 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Herakles_snake_Musei_Capitolini_MC247.jpg|eta|Bebo [[Heraklo]] strangolas [[Serpentoj|serpenton]] senditan por mortigi lin. En la [[greka mitologio]], Heraklo estis konsiderita la fondpatro de ĉiuj [[Urboŝtato|urboŝtatoj]] de la [[Doroj|doraj]] [[grekoj]] en [[Peloponezo]], kaj precipe de [[Sparto]].]] '''Origina''' aŭ '''fonda mito''' estas [[mito]] kiu celas priskribi la originon de kelkaj karakteroj de la natura aŭ socia mondo. Unu tipo de origina mito estas la [[Kreo|kosmogonia mito]], kiu priskribas la kreadon de la mondo. Tamen, multaj kulturoj havas storiojn pri kosmogonia mito, kiu priskribas la originon de naturaj fenomenoj kaj de homaj institucioj ene de antaŭekzistanta universo. Ĉe [[Grek-romia antikvo|klasikaj studoj]], la vorto '''''aition''''' (el la [[Antikva greka]] αἴτιον, "kaŭzo") estas foje uzata por mito kiu klarigas originon, partikulare kiel objekto aŭ kutimo aperis. == Naturo de originaj mitoj == == Socia funkcio de originaj mitoj == == Fondomito == == Fondostorioj == == Vidu ankaŭ == * [[Mitoj pri Tero]] * [[Kosmogonio]] == Bibliografio == * [[Dosiero:Justso_elephantchild.jpg|eta|La ilustraĵo de [[Kipling]] por la rakonto "Tiel la elefanto ricevis tian longan nazon"]]Belayche, Nicole. "Foundation myths in Roman Palestine. Traditions and reworking", in Ton Derks, Nico Roymans (ed.), ''Ethnic Constructs in Antiquity: The Role of Power and Tradition'' (Amsterdam, Amsterdam University Press, 2009) (Amsterdam Archaeological Studies, 13), 167-188. * [[Joseph Campbell|Campbell, Joseph]]. ''The Masks of God: Primitive Mythology''. New York: Penguin Books, 1976. * Campbell, Joseph. ''Transformations of Myth through Time''. New York: Harper and Row, 1990. * [[Mircea Eliade|Eliade, Mircea]]. ''A History of Religious Ideas: Volume 1: From the Stone Age to the Eleusinian Mysteries''. 1976. Trans. Willard R. Trask. Chicago: The U of Chicago P, 1981. * Eliade, Mircea. ''Myth and Reality''. Trans. Willard Trask. New York: Harper & Row, 1963. * ''Encyclopedia of Ancient Myths and Culture''. London: Quantum, 2004. * Bruce Lincoln. ''Discourse and the Construction of Society: Comparative Studies of Myth, Ritual, and Classification''. 1989. Repr. New York: Oxford U P, 1992. * Long, Charles H. ''Alpha: The Myths of Creation''. New York: George Braziller, 1963. * Paden, William E. ''Interpreting the Sacred: Ways of Viewing Religion''. 1992. Boston: Beacon P, 2003. * Ricoeur, Paul. “Introduction: The Symbolic Function of Myths.” ''Theories of Myth: From Ancient Israel and Greece to Freud, Jung, Campbell, and Levi-Strauss''. Ed. Robert A. Segal. New York & London: Garland, 1996. 327-40. * Schilbrack, Kevin. Ed. ''Thinking Through Myths: Philosophical Perspectives''. London & New York: Routledge, 2002. * Segal, Robert A. ''Joseph Campbell: An Introduction''. 1987. Repr. New York: Penguin 1997. * Segal, Robert A. ''Myth: A Very Short Introduction''. Oxford: Oxford University Press, 2004. * Segal, Robert A. ''Theories of Myth: From Ancient Israel and Greece to Freud, Jung, Campbell, and Levi-Strauss: Philosophy, Religious Studies, and Myth''. Vol. 3. New York & London: Garland, 1996. * Segal, Robert A. ''Theorizing about Myth''. [[Amherst: University of Massachusetts Press]], 1999. * Spence, Lewis. ''The Outlines of Mythology: The Thinker’s Library—No. 99''. 1944. Whitefish, MT: Kessinger, 2007. * von Franz, Marie-Louise. ''Creation Myths: Revised Edition''. Boston: Shambhala, 1995. * Wright, M.R. “Models, Myths, and Metaphors.” ''Cosmology in Antiquity''. 1995. {{DEFAŬLTORDIGO:Origin Myth}} [[Kategorio:Mitoj]] [[Kategorio:Kultura antropologio]] [[Kategorio:Literaturaj konceptoj]] co0l2cvf49avlf1v7glw6e3chxmsa1w 9392619 9392617 2026-06-05T10:21:39Z Sj1mor 12103 9392619 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Herakles_snake_Musei_Capitolini_MC247.jpg|eta|Bebo [[Heraklo]] strangolas [[Serpento (simbolo)|serpenton]] senditan por mortigi lin. En la [[helena mitologio]], Heraklo estis konsiderita la fondpatro de ĉiuj [[Urboŝtato|urboŝtatoj]] de la [[Doroj|doraj]] [[grekoj]] en [[Peloponezo]], kaj precipe de [[Sparto]].]] '''Origina''' aŭ '''fonda mito''' estas [[mito]] kiu celas priskribi la originon de kelkaj karakteroj de la natura aŭ socia mondo. Unu tipo de origina mito estas la [[Kreo|kosmogonia mito]], kiu priskribas la kreadon de la mondo. Tamen, multaj kulturoj havas storiojn pri kosmogonia mito, kiu priskribas la originon de naturaj fenomenoj kaj de homaj institucioj ene de antaŭekzistanta universo. Ĉe [[Grek-romia antikvo|klasikaj studoj]], la vorto '''''aition''''' (el la [[Antikva greka]] αἴτιον, "kaŭzo") estas foje uzata por mito kiu klarigas originon, partikulare kiel objekto aŭ kutimo aperis. == Naturo de originaj mitoj == == Socia funkcio de originaj mitoj == == Fondomito == == Fondostorioj == == Vidu ankaŭ == * [[Mitoj pri Tero]] * [[Kosmogonio]] == Bibliografio == * [[Dosiero:Justso_elephantchild.jpg|eta|La ilustraĵo de [[Kipling]] por la rakonto "Tiel la elefanto ricevis tian longan nazon"]]Belayche, Nicole. "Foundation myths in Roman Palestine. Traditions and reworking", in Ton Derks, Nico Roymans (ed.), ''Ethnic Constructs in Antiquity: The Role of Power and Tradition'' (Amsterdam, Amsterdam University Press, 2009) (Amsterdam Archaeological Studies, 13), 167-188. * [[Joseph Campbell|Campbell, Joseph]]. ''The Masks of God: Primitive Mythology''. New York: Penguin Books, 1976. * Campbell, Joseph. ''Transformations of Myth through Time''. New York: Harper and Row, 1990. * [[Mircea Eliade|Eliade, Mircea]]. ''A History of Religious Ideas: Volume 1: From the Stone Age to the Eleusinian Mysteries''. 1976. Trans. Willard R. Trask. Chicago: The U of Chicago P, 1981. * Eliade, Mircea. ''Myth and Reality''. Trans. Willard Trask. New York: Harper & Row, 1963. * ''Encyclopedia of Ancient Myths and Culture''. London: Quantum, 2004. * Bruce Lincoln. ''Discourse and the Construction of Society: Comparative Studies of Myth, Ritual, and Classification''. 1989. Repr. New York: Oxford U P, 1992. * Long, Charles H. ''Alpha: The Myths of Creation''. New York: George Braziller, 1963. * Paden, William E. ''Interpreting the Sacred: Ways of Viewing Religion''. 1992. Boston: Beacon P, 2003. * Ricoeur, Paul. “Introduction: The Symbolic Function of Myths.” ''Theories of Myth: From Ancient Israel and Greece to Freud, Jung, Campbell, and Levi-Strauss''. Ed. Robert A. Segal. New York & London: Garland, 1996. 327-40. * Schilbrack, Kevin. Ed. ''Thinking Through Myths: Philosophical Perspectives''. London & New York: Routledge, 2002. * Segal, Robert A. ''Joseph Campbell: An Introduction''. 1987. Repr. New York: Penguin 1997. * Segal, Robert A. ''Myth: A Very Short Introduction''. Oxford: Oxford University Press, 2004. * Segal, Robert A. ''Theories of Myth: From Ancient Israel and Greece to Freud, Jung, Campbell, and Levi-Strauss: Philosophy, Religious Studies, and Myth''. Vol. 3. New York & London: Garland, 1996. * Segal, Robert A. ''Theorizing about Myth''. [[Amherst: University of Massachusetts Press]], 1999. * Spence, Lewis. ''The Outlines of Mythology: The Thinker’s Library—No. 99''. 1944. Whitefish, MT: Kessinger, 2007. * von Franz, Marie-Louise. ''Creation Myths: Revised Edition''. Boston: Shambhala, 1995. * Wright, M.R. “Models, Myths, and Metaphors.” ''Cosmology in Antiquity''. 1995. {{DEFAŬLTORDIGO:Origin Myth}} [[Kategorio:Mitoj]] [[Kategorio:Kultura antropologio]] [[Kategorio:Literaturaj konceptoj]] 20uri0wym45tdiisrch186s576dui68 1 426531 9392065 9388306 2026-06-04T15:51:52Z Arbarulo 135469 9392065 wikitext text/x-wiki La "samaj" artikoloj en aliaj lingvoj (almenaŭ en tiuj lingvoj kiujn mi komprenas) temas pri ''laboro'', tute ne pri ''verko''. Mi ne scias kiel fari tion, sed ŝajnas ke necesas ŝanĝi la mistradukon. [[Specialaĵo:Kontribuoj/92.30.90.83|92.30.90.83]] 00:27, 22 Jan. 2013 (UTC) : Mi konsentas. Eble [[d:Q2198066]] (apartigilo pri "Werk") pli taŭgas? --[[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 09:02, 28 maj. 2025 (UTC) :Mi ripetas la demandon. Ĉu @[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] aŭ @[[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]]? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:04, 31 maj. 2026 (UTC) ::{{re|Stefangrotz}} {{re|Sj1mor}} Listigi la sencojn de vorto estas tasko de vortaro, [[Vikipedio:Vikipedio ne estas vortaro|ne de Vikipedio]]. Laŭ mi la artikolo estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:51, 4 jun. 2026 (UTC) kc18g1mrr6b1ice33ojrecyuo66bzpt 9392066 9392065 2026-06-04T15:53:21Z Arbarulo 135469 9392066 wikitext text/x-wiki La "samaj" artikoloj en aliaj lingvoj (almenaŭ en tiuj lingvoj kiujn mi komprenas) temas pri ''laboro'', tute ne pri ''verko''. Mi ne scias kiel fari tion, sed ŝajnas ke necesas ŝanĝi la mistradukon. [[Specialaĵo:Kontribuoj/92.30.90.83|92.30.90.83]] 00:27, 22 Jan. 2013 (UTC) : Mi konsentas. Eble [[d:Q2198066]] (apartigilo pri "Werk") pli taŭgas? --[[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 09:02, 28 maj. 2025 (UTC) :Mi ripetas la demandon. Ĉu @[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] aŭ @[[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]]? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:04, 31 maj. 2026 (UTC) ::{{re|Stefangrotz}} {{re|Sj1mor}} Listigi la sencojn de vorto estas tasko de vortaro, [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas#Vikipedio ne estas vortaro|ne de Vikipedio]]. Laŭ mi la artikolo estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:51, 4 jun. 2026 (UTC) ho79wtidu1u06978r644f3bkbltzgnv 0 436739 9392618 9370250 2026-06-05T10:20:04Z Sj1mor 12103 9392618 wikitext text/x-wiki {{Orfa}}{{Informkesto rolulo}}'''Tamuzi''', '''Tamuz''' aŭ '''Tamuzo''' ([[Akada lingvo|akade]] '''Du’zu''', [[Araba lingvo|arabe]] '''تمّوز''' '''Tammūz'''; [[Hebrea lingvo|hebree]] '''תמוז''', '''Dūzu''') estas [[Mezopotamio|mezopotamia]] diaĵo, kies kulto disvastiĝis en la tuta mediteranea areo, inkluzive de [[Grekio]], kie prenis la nomon de [[Adoniso]], “paredro”de la diino de la fekundeco [[Inano]]/[[Iŝtar]]/[[Astarto]], kies morto kaj resurekto reprezentas la periodan reĝeneriĝon de la printempa [[Vegetaĵaro|vegetado]]. [[Dosiero:Marriage of Inanna and Dumuzi.png|eta|250ra|Geedziĝo de Tamuzi kaj Iŝtar.]] == Rita funebro == En [[Babilono]], la monato Tamuzi estis tiel nomita honore de ĝia lokonomo, siavice derivita el la diaĵo-paŝtisto [[Sumero|sumera]], nome Dumuzi aŭ Dumizid, edzo de la diino [[Inano]] kaj en la paralela formo akada edzo de Iŝtar, Adoniso en [[Sirio]], akirita el la greka religio. La nomo Tamuzi ŝajnas kombinita, laŭ [[Etimologio|etimologiistoj]], ankaŭ kun aliaj diversalingvaj elementoj. Komencinte de la suna [[solstico]], en Mezopotamio, kaj praktike en la tuta zono de la Egea Maro, estis celebrita [[funebra rito]]: babilnanoj opiniis ke la malplilongiĝo de la tagoj kaj la mildiĝo de suna varmo perkaŭze koincidus kun la “morto” de la diaĵo kaj festis sestagan funebron, kiu estis ritigita – pruvo de potenca influo de tiu kulto - ankaŭ antaŭ la hebrea [[Templo de Jerusalemo]], laŭ hororo esprimita de profeto [[Ezekielo]]: <small>'''"14 Kaj Li venigis min al la enirejo de la norda pordego de la domo de la Eternulo, kaj jen tie sidas virinoj, kiuj ploras pri Tamuz. 15 Kaj Li diris al mi: Ĉu vi vidas, ho filo de homo? vi vidos ankoraŭ pli grandajn abomenindaĵojn ol tiuj."''' (8,14-15).</small> La simbolo de tiu diaĵo estis la kruco, eble pro la fakto ĝi reprezentas la masklan generilon. == La mito de Tamuzi == En la listo de la sumeraj reĝoj aperas iu "Dumuzi la Fiŝisto, kies reĝa urbo estis Kua. kiu regnis 100 jarojn", tria reĝo de la dinastio [[Uruk]]; al tiu posteulis [[Gilgameŝ]], opiniata filo Lugalbanda; situacio neeksplikata en la konataj tekstoj kaj nek estas eksplikata kiel en aliaj tekstoj Dumuzi estas epitetata paŝtisto kaj ne fiŝisto. <br /> Aliaj Damuzi paŝtistoj aperas en tiu listo, kiuj regnis antaŭ la [[Tutmonda diluvo]]<ref>Pri [[Tutmonda diluvo]] parolas, krom la Biblio ([[Genezo]], 8), ankaŭ la [[Antikva Mezopotamio|antikvaj mezopotamiaj kulturoj]].</ref>. Sed urbo [[Eridu]] (eble najbare de la [[Persa Golfo]], ĉirkaŭata de dolĉaj akvoj kaj akvosurfacoj, estas ekzakte la loko en kiu oni atendus fiŝiston kaj ne paŝtiston. Ĉiukaze multaj paŝtistaj poemoj kaj kanzonoj rakontas la amon de diino Inano kaj dio Tamuzi. Teksto, restaŭrita en [[1963]] priskribas la enamiĝon de Inano al Tamuzi per terminologio tenera kaj eksplicite erotika. Ampleksa, kaj kompleksa ,serio de mitaj eventoj kuntrenas. post la furioza enamiĝo, la du protagonistojn al lukto de unu kontraŭ la alia, alvokantaj la helpon de amikaj dioj kaj diinoj eĉ de demonoj.<ref>Eĥo de tiuj interdiaj luktoj troviĝas ankaŭ en la posta hebrea-kristana literaturo kie, tamen, la fantaziaj lukto okazas sub la okulo de la unika Dio kreinto.</ref> kiuj partianiĝas al mortigo.<ref>En tiu fuziozaj luktoj en kiuj unu malamas la alian, neniam elfontas sento de kulpo, do sento de peko: emerĝas ja jes, pento, sed pento pro la rezultoj de la venĝo. Malsame ol en la preskaŭ samtempa [[Biblio]], la malamo kaj perforto estas ofte kondamnita kiel ofendo al Dio,</ref> eĉ Anano dekretas kaj ordonas la mortigon de Tamuzi, sed poste ŝi pentas kaj provizas por ke li revenu el la regno de la subtera ularo al vivo. <br /> Li revenas al vivo same kiel revenas la [[Vegetaĵaro|vegetado]], kaj foriras (mortas) kun la malpliiĝo de la rikoltoj: kaj la diaj eventoj korespondas la la ŝanĝiĝoj de la sezonoj. Oni veneris Tamuzi kiel dion [[resurekto|resurektintan]] similan al [[Egiptio|egipta]] [[Oziriso]]. kaj al [[Baalo]] en la poemo al li dediĉita en la [[Ugarit|ugarita]] literaturo, al [[Dionizo]] en la versio laŭ kiu li savas la patrinon [[Semela]]n el la forgeso de la [[Hadeso]], kaj al [[Adoniso]] kultita en [[Biblo]]. <br /> Kiel oni vidas, preskaŭ ĉiuj tiuj diaĵoj mortas per perforto kvazaŭ ili ripetu skemon psikan (kolektivan [[arketipo]]n). Kiuj volis vidi similaĵojn kun la morto kaj rezurekto de [[Kristo]] sin trovis antaŭ multegaj malsamecoj, inter kiuj la historio!<ref>Messori, Iptesi su Gesù, Sei, 1970.</ref> == Plej antikvaj interpretoj == Surbaze de unuaj tekstoj malkovritaj, oni supozis ke la malsupreniro de Inano/Iŝtar al [[Hadeso]] okazis post la morto de Tamuzi anstataŭ ol antaŭe kaj ke ŝia celo estis lin helpi. Tiu interpreta formo estis subtenita de [[Marcus Jastrow]], kiu publikigis en 1915, troviĝas en eseoj retejaj, sed malkovroj de novaj tekstoj en [[1963]] informas ke la mito laŭiras tra malsamaj eventoj kaj priskribas malsamajn rezultojn. Interalie, krome, la amanto de Inan, la rego paŝtisto dio Tamuzi, donacas kiel nuptan bonaĵon al la diino Inano sitelojn da lakto, ilin portante surŝultre! La ampoemo, alveninta al ni laŭdiversaj versioj, sonas tiel: «Mi, virgulino, atendis longan tempon, ekde hieraŭ Mi, Inana, atendis la tutan tempon, ekde hieraŭ atendis la tutan tempon kaj dancis kantis la tutan tagon, ĝisvespere, Li min konis! Li min posedis! La nobelulo, la egalulo al "An” min konis La nobelulon prenis mian manon en la sia Ushumgalanna metis sian brakon ĉirkaŭ mina ŝultroj Kie vi min portas? Sovaĝa Taŭro, lasu ke mi foriru, mi devas hejmiĝi! Egalulo al "Enlil", lasu min reiri domen. Kion mi diros la mia patrino? Kian mensogon mi diros al "Ningal"? » BN. ''An'' estas ĉiela diaĵo origininto de ĉiuj diaĵoj, ''Enlil'' estis la diaĵo de la atmosfero, ''Ningal'' diaĵo de la marĉoj. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Babilonio]] * [[Inano|Inana]] * [[Enki]] * [[Oziriso]] * [[Odoniso]] == Bibliografio == * de Azevedo, Mateus Soares; Stoddart, William (FWD) (2005), Ye shall know the truth: Christianity and the perennial philosophy, World Wisdom, Inc, ISBN 0-941532-69-0, 9780941532693 * Cragg, Kenneth (1991), The Arab Christian: A History in the Middle East, Westminster John Knox Press, ISBN 0-664-22182-3, 9780664221829 * Fuller, John Mee (1864), Essay on the Authenticity of the Book of Daniel, Deighton, Bell and co. * [[Joseph Campbell|Campbell, Joseph]], 1962, Oriental Mythology: The Masks of God (New York:Viking Penguin) * Campbell, Joseph, 1964. Occidental Mythology: The Masks of God (New York:Viking Penguin) * Kramer, Samuel Noah and Diane Wolkstein, 1983. Inanna : Queen of Heaven and Earth (New York : Harper & Row) ISBN 0-06-090854-8 * Jacobsen, Thorkild, 1976, The Treasures of Darkness: A History of Mesopotamian Religion (New Haven: Yale University Press) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * '''Sumeraj poemoj pri Tamuzi kaj Inana''' ** ETSCL: Narrativa: Inanna e Dumuzi in [http://www-etcsl.orient.ox.ac.uk/cgi-bin/etcslmac.cgi?text=c.1.4*# Unicode] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091204210313/http://www-etcsl.orient.ox.ac.uk/cgi-bin/etcslmac.cgi?text=c.1.4 |date=2009-12-04 }} e [http://www-etcsl.orient.ox.ac.uk/cgi-bin/etcslmac.cgi?text=c.1.4*&charenc=j# ASCII] ** ETSCL: Inni: Inanna e Dumuzi in [http://www-etcsl.orient.ox.ac.uk/cgi-bin/etcslmac.cgi?text=c.4.08*# Unicode] e [http://www-etcsl.orient.ox.ac.uk/cgi-bin/etcslmac.cgi?text=c.4.08*&charenc=j# ASCII] * '''Akada alfalo de Iŝtar"''' ** [http://www.sacred-texts.com/ane/ishtar.htm Sacred Texts] ** [http://www.ancienttexts.org/library/mesopotamian/ishtar.html Ancient Texts] ** [http://www.galileolibrary.com/history/history_page_4.htm Mike's History] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060112031106/http://www.galileolibrary.com/history/history_page_4.htm |date=2006-01-12 }} ** [http://alexm.here.ru/mirrors/www.enteract.com/jwalz/Eliade/158.html Eliade] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070404014835/http://alexm.here.ru/mirrors/www.enteract.com/jwalz/Eliade/158.html |date=2007-04-04 }} ** [http://www.gatewaystobabylon.com/myths/texts/classic/ishtardesc.htm Gateway to Babylon] ** [http://www.mindspring.com/~mysticgryphon/descent.htm "The Descent of Ishtar", trans. Stephanie J. Dalley] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051025105033/http://www.mindspring.com/~mysticgryphon/descent.htm |date=2005-10-25 }} ** Kramer, Samuel Noah and Diane Wolkstein, 1983. ''Inanna: Queen of Heaven and Earth'' (New York: Harper & Row) ISBN 0060908548 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sumera mitologio]] [[Kategorio:Resurekto]] [[Kategorio:Babilonio]] [[Kategorio:Diaĵoj mortintaj kaj resurektintaj]] m69qe4nqgs3ua7jbc6v9s3zrprqnulv 0 438034 9392355 9391461 2026-06-04T22:40:11Z Kani 670 9392355 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Zaragozo]], [[Aragono]] {{Hispanio}} |bildo = Zaragoza-eo.jpg }} [[Dosiero:Podio-eo.jpg|eta|dekstre|300px|Ĉe la podio el maldekstro dekstren [[Lorenzo Noguero]], [[Antonio Marco]] kaj [[Tonyo del Barrio]]]] [[Dosiero:HEF.JPG|eta|dekstre|300px|Ĉe la podio estraro de HEF dum ties ĝenerala asembleo]] [[Dosiero:Alĝaferio.JPG|eta|dekstre|300px|Kongresanoj dum vizito al la Alĝaferio]] [[Dosiero:Pordo-eo.jpg|eta|dekstre|300px|Kongresanoj dum vizito al la Alĝaferio: la araba preĝejo]] La '''72a [[Hispana Kongreso de Esperanto]]''' okazis en [[Zaragozo]], [[Hispanio]], de la [[3-a de majo|3a]] ĝis la [[5-a de majo]] [[2013]]. == Ĝeneralaĵoj == La [[moto]] tiujare estis «Lingvo kaj sento», kaj tiurilate poezio ludis gravan rolon en la programo; tiele ekzemple la kaloĉajan poezion prezentis [[Antonio Valén]] al la kongresanaro. [[Jorge Camacho]] pluklegis tra sia nova poemaro kaj pensigis nin pri esperanto kiel vidpunkto aŭ pri ĝi kiel la «zombia lingvo». [[Miguel Fernández]] rakontis pri onta verko ''[[Poezio: armilo ŝargita per futuro]]''. Li dankis la emon de aŭtoroj kaj heredantoj, kiuj bonavole rezignis iliajn traduk-rajtojn por ebligi la esperantigon de la poeziaĵoj, kaj laŭtlegis (eĉ kantis) kelkajn juveletojn. La poemaro, prezentota de Miguel dum venonta [[SAT-kongreso]] en Madrido, enhavos 182 poemojn el [[Blas de Otero]], [[Miguel Hernández]], [[Gabriel Celaya]], Marcos Ana, [[García Lorca]] kaj ĝis 35 «engaĝiĝintaj, kontestemaj, kaj socirevoluciaj» aŭtoroj. Eĉ regionaj kaj naciaj televidoj raportis pri la hispana kongreso de Esperanto (aŭ ĝenerale pri [[esperanto]] okaze de la kongreso kaze de [[La Sexta]] kaj Aragón TV). == Partoprenantaro == Aliĝis iom pli ol 100 kongresanoj. Elstaris inter ĉiuj [[Eduardo Larrouy]] kiuj aktive partoprenis en la diversaj programeroj eĉ koncertoj, eĉ estante pli ol centjaraĝa. Organizis la kongreso ''Frateco'' nome Asociación Aragonesa de Esperanto aŭ Esperanto-Asocio en Aragono kunlabore kun HEF, [[Hispana Esperanto Federacio]]. La KOK (Kongres-Organiza Komitato) estis komponita de prezidanto [[Eduardo Berdor]], vicprezidanto [[Antonio Marco]], sekretario kaj kasisto [[Lorenzo Noguero]] kaj aliaj kunlaborantoj kiaj Enrique Navarro, Sabino Pelegrín kaj Miguel Ángel Martín. == Programo<ref>El Kongres-libro de 72-a HEK, Zaragozo, 3 – 5 majo 2013, paĝo 7</ref> == * VENDREDE (3-a de majo) * 10:30 NeSolena malfermo de la Kongreso * 11:00 Prelego de Antonio Marco: “Komentoj pri [[Don Kiĥoto]] kaj ĝia tradukinto”. Omaĝo al [[Fernando de Diego]]. * 12:30 Interkona mateno * 16:30 Vizito al ''[[Aljafería]]'', nome araba palaco de la urbo. * 19:00 Muzika prelego de Eduardo Berdor: “La valsoj de [[Chopin]], romantika ĉefverko”, kun ludado de valsoj ĉe [[piano]]. * 21:00 Muzika spektaklo de [[SoloTronik]] (“Sala El Zorro”. Centro Comercial Independencia “El Caracol”. Adreso: Paseo Independencia, 24, local 79) * SABATE (4-a de majo) * 10:30 Solena malfermo de la Kongreso * 11:30 Prelego de Miguel Fernández: “Poezio: armilo ŝargita per futuro. Esperanta antologio de hispana poezio kontestema, engaĝiĝinta, socia kaj revolucia” * 13:00 Prezento de ludkartaro fare de [[Abel Montagut]]: Ludkartoj de “Talismanoj” (3-a serio) pri “Mil kaj unu noktoj” kaj “Al-Andalus” * 14:00 Oficiala bankedo * 17:30 Prelego/ateliero fare de Jorge Camacho: “Esperanto kaj poezio” * 18:45 Prelego de Antonio Valén: “Kalmo kaj malkalmo ĉe [[Kálmán Kalocsay]]” kun legado de diversaj poemoj de la hungara aŭtoro kaj ties prikomentado * 20:00 Muzika prezento de [[JoMo]] (“Sala Creedence”. Adreso: Plaza San Lamberto, 3) * DIMANĈE (5-a de majo) * 10:30 Prelego de Kani: "La [[romanco]] de la prizonulo: enigmoj kaj interpretoj".<ref>Kani (José María Salguero), "La romanco de la prizonulo: enigmoj kaj interpretoj", ''[[Beletra Almanako]]'', nº 18, oktobro 2013, pp. 92-100.</ref> * 11:00 Prelego de Antonio Marco: “La poezi-difino” nome aludoj al poezio fare de diversaj verkistoj. * 12:00 Asembleo de [[HEF]] kun speciala debato pri agado en Hispanio, kongresoj kaj Esperanto-Instruado. Ĉu ILEI en Hispanio? * 13:30 Oficiala fermo == Faktoj kaj detaloj == La kongreslibro havis 32 paĝojn, sed inkludis 16-paĝan literaturan kaj distran suplementon nome "Pirata Suplemento. Kongres-libero" laŭ la motoj ''Lango kaj Mento'', ''Drivo kaj Vento'', ''Tinto kaj Vento'', nome [[parodio]]j de «Lingvo kaj sento». Okazis Libro-Servo zorge de [[SATeH]]. Dum la kongreso okazis ekspozicio pri Esperanto (paneloj de HEF) en [[biblioteko]] Maria Moliner (pl. S. Agustín) == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://archive.is/20130930111330/https://sites.google.com/site/fratecoesperanto/2013-hek/la-3an-de-majo Retejo de Frateco] * [http://www.youtube.com/user/esesperanto Filmetoj] en Jutubo * [https://bitoteko.esperanto.es/xmlui/handle/11013/3854 Kongres-libro de 72a HEK / 72a Hispana Esperanto-Kongreso, Zaragozo, 3-5 majo 2013] en Bitoteko {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2013|Hispana Kongreso]] [[Kategorio:2013 en Hispanio]] apmy2ypm5fyfdshwvig632hrjqwhkm4 9392356 9392355 2026-06-04T22:40:25Z Kani 670 9392356 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Zaragozo]], [[Aragono]] {{Hispanio}} |bildo = }} [[Dosiero:Podio-eo.jpg|eta|dekstre|300px|Ĉe la podio el maldekstro dekstren [[Lorenzo Noguero]], [[Antonio Marco]] kaj [[Tonyo del Barrio]]]] [[Dosiero:HEF.JPG|eta|dekstre|300px|Ĉe la podio estraro de HEF dum ties ĝenerala asembleo]] [[Dosiero:Alĝaferio.JPG|eta|dekstre|300px|Kongresanoj dum vizito al la Alĝaferio]] [[Dosiero:Pordo-eo.jpg|eta|dekstre|300px|Kongresanoj dum vizito al la Alĝaferio: la araba preĝejo]] La '''72a [[Hispana Kongreso de Esperanto]]''' okazis en [[Zaragozo]], [[Hispanio]], de la [[3-a de majo|3a]] ĝis la [[5-a de majo]] [[2013]]. == Ĝeneralaĵoj == La [[moto]] tiujare estis «Lingvo kaj sento», kaj tiurilate poezio ludis gravan rolon en la programo; tiele ekzemple la kaloĉajan poezion prezentis [[Antonio Valén]] al la kongresanaro. [[Jorge Camacho]] pluklegis tra sia nova poemaro kaj pensigis nin pri esperanto kiel vidpunkto aŭ pri ĝi kiel la «zombia lingvo». [[Miguel Fernández]] rakontis pri onta verko ''[[Poezio: armilo ŝargita per futuro]]''. Li dankis la emon de aŭtoroj kaj heredantoj, kiuj bonavole rezignis iliajn traduk-rajtojn por ebligi la esperantigon de la poeziaĵoj, kaj laŭtlegis (eĉ kantis) kelkajn juveletojn. La poemaro, prezentota de Miguel dum venonta [[SAT-kongreso]] en Madrido, enhavos 182 poemojn el [[Blas de Otero]], [[Miguel Hernández]], [[Gabriel Celaya]], Marcos Ana, [[García Lorca]] kaj ĝis 35 «engaĝiĝintaj, kontestemaj, kaj socirevoluciaj» aŭtoroj. Eĉ regionaj kaj naciaj televidoj raportis pri la hispana kongreso de Esperanto (aŭ ĝenerale pri [[esperanto]] okaze de la kongreso kaze de [[La Sexta]] kaj Aragón TV). == Partoprenantaro == Aliĝis iom pli ol 100 kongresanoj. Elstaris inter ĉiuj [[Eduardo Larrouy]] kiuj aktive partoprenis en la diversaj programeroj eĉ koncertoj, eĉ estante pli ol centjaraĝa. Organizis la kongreso ''Frateco'' nome Asociación Aragonesa de Esperanto aŭ Esperanto-Asocio en Aragono kunlabore kun HEF, [[Hispana Esperanto Federacio]]. La KOK (Kongres-Organiza Komitato) estis komponita de prezidanto [[Eduardo Berdor]], vicprezidanto [[Antonio Marco]], sekretario kaj kasisto [[Lorenzo Noguero]] kaj aliaj kunlaborantoj kiaj Enrique Navarro, Sabino Pelegrín kaj Miguel Ángel Martín. == Programo<ref>El Kongres-libro de 72-a HEK, Zaragozo, 3 – 5 majo 2013, paĝo 7</ref> == * VENDREDE (3-a de majo) * 10:30 NeSolena malfermo de la Kongreso * 11:00 Prelego de Antonio Marco: “Komentoj pri [[Don Kiĥoto]] kaj ĝia tradukinto”. Omaĝo al [[Fernando de Diego]]. * 12:30 Interkona mateno * 16:30 Vizito al ''[[Aljafería]]'', nome araba palaco de la urbo. * 19:00 Muzika prelego de Eduardo Berdor: “La valsoj de [[Chopin]], romantika ĉefverko”, kun ludado de valsoj ĉe [[piano]]. * 21:00 Muzika spektaklo de [[SoloTronik]] (“Sala El Zorro”. Centro Comercial Independencia “El Caracol”. Adreso: Paseo Independencia, 24, local 79) * SABATE (4-a de majo) * 10:30 Solena malfermo de la Kongreso * 11:30 Prelego de Miguel Fernández: “Poezio: armilo ŝargita per futuro. Esperanta antologio de hispana poezio kontestema, engaĝiĝinta, socia kaj revolucia” * 13:00 Prezento de ludkartaro fare de [[Abel Montagut]]: Ludkartoj de “Talismanoj” (3-a serio) pri “Mil kaj unu noktoj” kaj “Al-Andalus” * 14:00 Oficiala bankedo * 17:30 Prelego/ateliero fare de Jorge Camacho: “Esperanto kaj poezio” * 18:45 Prelego de Antonio Valén: “Kalmo kaj malkalmo ĉe [[Kálmán Kalocsay]]” kun legado de diversaj poemoj de la hungara aŭtoro kaj ties prikomentado * 20:00 Muzika prezento de [[JoMo]] (“Sala Creedence”. Adreso: Plaza San Lamberto, 3) * DIMANĈE (5-a de majo) * 10:30 Prelego de Kani: "La [[romanco]] de la prizonulo: enigmoj kaj interpretoj".<ref>Kani (José María Salguero), "La romanco de la prizonulo: enigmoj kaj interpretoj", ''[[Beletra Almanako]]'', nº 18, oktobro 2013, pp. 92-100.</ref> * 11:00 Prelego de Antonio Marco: “La poezi-difino” nome aludoj al poezio fare de diversaj verkistoj. * 12:00 Asembleo de [[HEF]] kun speciala debato pri agado en Hispanio, kongresoj kaj Esperanto-Instruado. Ĉu ILEI en Hispanio? * 13:30 Oficiala fermo == Faktoj kaj detaloj == La kongreslibro havis 32 paĝojn, sed inkludis 16-paĝan literaturan kaj distran suplementon nome "Pirata Suplemento. Kongres-libero" laŭ la motoj ''Lango kaj Mento'', ''Drivo kaj Vento'', ''Tinto kaj Vento'', nome [[parodio]]j de «Lingvo kaj sento». Okazis Libro-Servo zorge de [[SATeH]]. Dum la kongreso okazis ekspozicio pri Esperanto (paneloj de HEF) en [[biblioteko]] Maria Moliner (pl. S. Agustín) == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://archive.is/20130930111330/https://sites.google.com/site/fratecoesperanto/2013-hek/la-3an-de-majo Retejo de Frateco] * [http://www.youtube.com/user/esesperanto Filmetoj] en Jutubo * [https://bitoteko.esperanto.es/xmlui/handle/11013/3854 Kongres-libro de 72a HEK / 72a Hispana Esperanto-Kongreso, Zaragozo, 3-5 majo 2013] en Bitoteko {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2013|Hispana Kongreso]] [[Kategorio:2013 en Hispanio]] 0tmgql14pj9dgbdkb6fhjhtadz3m37q 0 439273 9392402 8415364 2026-06-05T02:33:44Z Ĉielvojo 257843 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 9392402 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Veturilo Warszawa 03.jpg|eta|Bicikla stacio en Varsovio - sistemo [[Veturilo (Varsovio)|Veturilo]]]] '''Pruntbiciklo''' estas biciklo havebla pere de sistemo de [[biciklo]]j, kiujn oni povas pruntepreni je unu bicikla stacio kaj ilin redoni je alia biciklejo. Kutime temas pri mallongtempa pruntepreno aŭ pri pruntepreno por malgranda distanco kontraŭ malalta prezo (aŭ eĉ senpage). La sistemo de pruntbicikloj eliminas kutimajn problemojn de privataj bicikloj: problemoj kun parkado, ofta ŝtelado de bicikloj kaj ankaŭ altaj kostoj de privataj bicikloj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.transport.gov.pl/files/0/1793934/Za03SRTSowniktransportowySRT.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-10-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131021194059/http://www.transport.gov.pl/files/0/1793934/Za03SRTSowniktransportowySRT.pdf |arkivdato=2013-10-21 }}</ref>. Distanco inter stacioj kutime estas en urbcentro 200 - 400 metroj, ekster urbcentro poste inter 700 kaj 1000 metroj, sed tio ĉiam dependas de tio, kia estas en urbo [[infrastrukturo]], [[publika transporto]], kie situas vendejoj en la urbo, ktp... Superrigardo de sistemoj de pruntbicikloj en la mondo : vidu la anglan vikipedion. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Biciklopruntado| ]] [[Kategorio:Transportaj rimedoj movataj per homa forto]] omi0wurh8tmcg4sl2x54j8swqge53o1 0 446565 9392182 9045551 2026-06-04T18:29:53Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392182 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Amict.jpg|eta|dekstra|Amikto, uzata ĉe katolikoj, luterano, anglikanoj kaj diversaj ekleziaj grupoj.]] '''Amikto''' estas [[liturgio|liturgia]] [[ornato]] formita de blanka kaj retangula linaĵteksaĵo provizita per du teksaĵŝnuretoj, kiu estas vestita se [[sacerdoto|sacerdotoj kaj ministantoj]] kaj havas la funkcion kovri la kolon. Por esti surmetita. la amikton oni apogas sur la ŝultrojn kaj estas ligita ĉirkaŭ la talio pere de la du teksajŝruretoj. == Uzo-manieroj == En la [[Kristanismo|kristana]] liturgio de la [[Roma rito]], la amikto estas surmetita antaŭ, kaj sub, de la [[albo]] Laŭ ''Principoj kaj normoj por la uzo de la [[Roma Meslibro]]'' amikto povas esti preterlasata kondiĉe ke la albo estu forme taŭga kovri la subkuŝantajn komunajn vestojn ĉirkaŭ la kolo. En la [[ambrozia rito]] la normoj antaŭvidas ke la amikto estu surmetita sur la albo kaj la zono sed estas permesita ankaŭ la roma kutimon. La amikto estas uzata de katolikoj, anglokanoj, luteranoj kaj aliaj, precipe en la mescelebro. Rilate katolikojn la uzon de la amikto estas antaŭvidita ankaŭ en la liturgiaj reformoj estiĝintaj post la [[Dua Vatikana Koncilio]]. Kurioza la maniero surmeti la amikto propra de kelka [[monaĥo|monaĥa]] ordeno: ĝi fakte estas antaŭe aplikita sur la kapo por poste ĝin lasi falu surnuken kiel kapuĉo. Sammaniere la amikto estas aplikata ĉe la finlanda luterana eklezio kaj en la sveda eklezio kiu ĝi lasas etendiĝi surdorsen... == Ikonografiaj notoj == En iuj mezepokaj ikonografioj oni povas vidi kiel la amikto estis provizita per larĝa [[brokato|brokata]] bendo allasante tiel la impreson de tre alta koliero. Tiu speciala tipo de amikto estas nomata “ordekoraciita”. En la liturgio de la roma rito, ankaŭ en tiu reformita post la [[Dua Vatikana Koncilio]], estas antaŭvidita la eldiro de la jena preĝo kiu, tradukita el la latina. sonas: “Metu, Sinjoro. sur mian kapon la kaskon de la savo, por ke mi alfrontu la insidojn de la diablo”. == Simbolaj signifoj == [[Rabano Maŭro]] vidas en ĝia blankeco la senkulpecon de la bonfaro; [[Almario]] en la amikto vidas simbolon de engaĝo de la konservo de la bona lingvo kaj de ĝia uzado; [[Ruperto el Duetz]] en ĝi vidas la humanecon de [[Kristo]] per kiu kovris sian kapon la dieco. Ĝia origino, tamen, estis nur praktika: kovri la vestojn de la komuna vivo sur kiuj oni metas la ornaton. == Vidu ankaŭ == * [[Albo]] * [[Ornato]] * [[Liturgio]] * [[Kazublo]] == Bibliografio == * Katolikaj enciklopedioj: ** [http://letterepaoline.net/progetto-ec/] Enciclopedia_Cattolica ** [http://it.cathopedia.org/wiki/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170910221739/http://it.cathopedia.org/wiki/ |date=2017-09-10 }} Cathopedia:Voci_indispensabili ** [http://www.newadvent.org/cathen/] Catholic_Encyclopedia {{Projektoj}} [[Kategorio:Katolikaj vestoj kaj ornatoj]] [[Kategorio:Liturgio]] 91x9lhhu7dlk44rorz7q6r2vviwxaco 0 449173 9392059 9389850 2026-06-04T15:40:34Z Stefangrotz 91903 rompita alidirekto 9392059 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI:[[Televidkanalo]] ol0f02t66f6cyw0ynhpvsmd1wepq9kd 9392060 9392059 2026-06-04T15:42:30Z Stefangrotz 91903 versio de 2023 9392060 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Kikaninchen - KIKA - Skulptur - Erfurt - 2013-01-26.JPG|eta|Kuniklo el porinfana serio de [[KI.KA]]: tiaj figuroj estis elstarigitaj multloke en la urbocentro de [[Erfurto]].]] '''Porinfanaj televidkanaloj''' celas junajn konsumantojn kaj proponas tial dum la tuta tago specialajn elsendojn kun enhavo interesanta la infanojn. Popularaj tiuspecaj kanaloj estas i.a.: * ABC Spark (Kanado) * Barem (Mezoriento) * BBC Kids (Kanado) * Boing (Francio) * Boing (Italio) * Boing (Hispanio) * Canal Super3 (Katalunio) * Bildstria sendostacio (Internacia) * Cartonito (Internacia) * Klano aŭ Clan (Hispanio) * Kanalo J (Francio) * CBBC Channel (Unuiĝinta Reĝolando) * CBeebies (Unuiĝinta Reĝolando) * CITV (Unuiĝinta Reĝolando) * Chutti TV (Suda Hindio) * CCTV-14 (China) * DeA Kids (Italio) * Discovery Kids (Usono) * Disney Channel (Usono kaj diversaj aliaj landoj) * Frisbee (Italio) * Familio (Kanado) * Glob (Brazilo) * Gulli (Francio) * Hungama TV (Hindio) * Junulo (Germanio) * JemTV (Mezoriento) * JimJam (Internacia) * Kix! (Unuiĝinta Reĝolando) * [[KiKA]] (Germanio) * K2 (Italio) * MiniMini+ (Pollando) * Laktfridaĵo! * Nickelodeon (International) * Nicktons (Usono) * Nicktons (Unuiĝinta Reĝolando) * Nick Jr. (Unuiĝinta Reĝolando) * Popmuziko (Unuiĝinta Reĝolando) * Pop Girl (Unuiĝinta Reĝolando) * Rai Gulp (Italio) * RTÉjr (Irlando) * Tiny Pop (Unuiĝinta Reĝolando) * TiJi (Francio) * Teletoon & Télétoon (Kanado) * Télétoon+ (Francio) * Teleton+ (Pollando) * Treehouse TV (Kanado) * TRTÉ (Irlando) * TRT Çocuk (Turkio) * VRAK.TV (Kanado) * Yoopa (Kanado) * YTV (Kanado) == Eksteraj ligiloj == * [http://www.br-online.de/jugend/izi/deutsch/home.htm Germana instituto esploranta la laboron de farantoj de porinfanaj televidprogrameroj] {{Projektoj}} [[Kategorio:Infanaj televidkanaloj| ]] ncgqf0lji7qq3j4f8z0mu5wqzt38dvl 0 453602 9392489 9231641 2026-06-05T07:05:22Z Sj1mor 12103 9392489 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Urbigo''', aŭ '''Urbanizado'''<ref>Plena Ilustrita Vortaro 2002 p. 1202</ref> kiel [[neologismo]], estas la fizika kreskoprocezo de urbaj areoj kiel rezulto de elkampara migrado kaj eĉ antaŭurba koncentriĝo en grandurbojn, precipe ĉe la plej grandaj. La [[Unuiĝintaj Nacioj]] projekciis ke duono de la monda loĝantaro loĝos en urbaj areoj ĉe la fino de 2008.<ref>{{cite news|url=http://www.iht.com/articles/ap/2008/02/26/news/UN-GEN-UN-Growing-Cities.php|title=''UN says half the world's population will live in urban areas by end of 2008'' ([[UN]] diras,ke la duono de la monda loĝantaro vivos en urbaj areoj je fino de [[2008]]).|agency=Associated Press|date= February 26, 2008|publisher=International Herald Tribune|archiveurl=http://web.archive.org/web/20080412005441/http://www.iht.com/articles/ap/2008/02/26/news/UN-GEN-UN-Growing-Cities.php|archivedate=April 12, 2008}}</ref> Por 2050 estas antaŭdirite ke 64.1% kaj 85.9% de la disvolviĝanta kaj disvolviĝinta mondoj respektive estos urbigitaj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.economist.com/news/special-report/21564998-cities-are-turning-vast-data-factories-open-air-computers|titolo=Urban life: Open-air computers|alirdato=2013-03-20|dato=2012-10-27|eldoninto=The Economist}}</ref> Urbigo estas proksime ligita al modernigo, industriiĝo, kaj la sociologia procezo de raciigo. Urbigo povas priskribi specifan kondiĉon en fiksita tempo, t.e. la proporcion de totala [[loĝantaro]] aŭ areo en grandurboj aŭ urboj, aŭ la esprimo povas priskribi la pliiĝon de tiu proporcio dum tempo. Tiel la esprimo ''urbigo'' povas reprezenti la nivelon de urba relative al totala loĝantaro, aŭ ĝi povas reprezenti la indicon ĉe kiu la urba proporcio pliiĝas. Urbigo ne estas simple moderna fenomeno, sed rapida kaj historia transformo de homaj sociaj radikoj sur tutmonda skalo, per kio ĉefe rura [[kulturo]] estas rapide anstataŭigita per ĉefe urba kulturo. La lasta grava ŝanĝo en setlejaj padronoj estis la amasiĝo de [[ĉasistoj-kolektistoj]] en vilaĝojn antaŭ multaj jarmiloj. Rura kulturo estas karakterizita fare de maletendaj genealogiaj arboj, [[intimaj rilatoj]], kaj komunuma konduto dum urba kulturo estas karakterizita fare de disaj genealogiaj arboj, nekonataj rilatoj, kaj konkurenca konduto. Tiu senprecedenca movado de homoj estas prognozo por daŭri kaj intensigi en la venontaj malmultaj jardekoj, eksplodantaj grandurboj al grandecoj nekomprenebla nur jarcento antaŭe. Efektive, hodiaŭ, en [[Azio]] la urbaj aglomeraĵoj de [[Dako]], [[Karaĉio]], [[Mumbajo]], [[Delhio]], [[Manilo]], [[Seulo]] kaj [[Pekino]] estas proksime al pli ol 20 milionoj da homoj, dum por la [[Perlorivera Delto]], [[Ŝanhajo]] - [[Suzhou]] kaj [[Tokio]] estas prognozo al aliro aŭ superas jam 40 milionojn da homoj ĉiuj ene de la baldaŭa jardeko. Ekster [[Azio]], [[Meksikurbo]], [[Sao Paulo]], [[Novjorko]], [[Lagoso]] kaj [[Kairo]] rapide alproksimiĝas aŭ enas al pli ol 20 milionoj da homoj jam. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Literaturo== * [[Richard Osborne|Osborne, Richard E.]] 1957 : La urba kaj kampara planado en Britujo, ''[[Geografia Revuo]]'', 2(2), 12-14. ==Vidu ankaŭ== {{projektoj}} *[[Urbofasonado]] *[[Urboplanado]] [[Kategorio:Urbanizado| ]] 4r5cih11gl636b49a4q3p5n9ln39y35 0 456145 9392431 8989635 2026-06-05T05:18:16Z Sj1mor 12103 9392431 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{PAĜONOMO}} / An Hengleuz | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Bretonio]] | departemento = {{Côtes-d'Armor}} | arondismento = Dinan | kantono = Dinan okcidenta | komunumaro = [[komunumaro de Dinan]] | regiono-ISO=FR-22 | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[france]], prononco {{IFA|[lə ɛ̃gle]}}, [[bretone]] ''An Hengleuz'') estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Côtes-d'Armor|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Côtes-d'Armor]]'' (jen france, {{lang-br|Aodoù-an-Arvor}}), “marbordoj de la lando ĉe la maro”, en la regiono [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] ({{lang-fr|Bretagne}}, {{lang-br|Breizh}}). Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la [[arondismento Lannion]] kaj al la kantono ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Historio == La paroĥo de Le Hinglé, enklavigita en la [[episkoplando de Saint-Malo]] apartenis al la dekanlando de [[Bobital]], kiu apartenis al la [[episkoplando de Dol]] kaj estis dediĉita al [[apostolo Bartolomeo|sankta Bartolomeo]]. === Granita industrio === En la 19-a kaj 20-a jarcento, la evoluo de la komunumo estis ligita al la granita ekspluatado, kiu faris ke la komunumo nomiĝis portempe ''Le Hinglé-les-Granits''. Tiel, inter 1846 kaj 1848, la mino de La Pyrie aŭ Pillerie estis inter la deko da minoj, kiuj provizis graniton por la konstruado de la [[viadukto]] de [[Dinan]], kvankam la distanco estis longa je 10&nbsp;km. La inĝeniero konsideris ke veturilo ŝarĝita per unu kuba metro da granito ne povis fari pli ol unu vojaĝo ĉiutage, sed la kvalito de la granito tion valoris<ref>Louis Chauris, ''Les carrières exploitées pour la construction du viaduc de Dinan (1846-1852)'', en la libro ''Le Pays de Dinan'', 2002, paĝoj : 219-241</ref>. La ekspluatado kreskas ekde 1860 kaj la bezonoj por la konstruado de la fervoja linio (stacidomoj, pontoj, ktp.). Nun, nur du minoj de la Pyrie funkcias, laborigantaj tridek personojn, 45 en [[1875]]. Ŝtonoje estis ŝarĝitaj en [[Dinan]] sur barĝoj kaj kondukitaj al la haveno de [[Saint-Malo]] <ref name="GRANIT">Louis Gontran, Armel Laffiché, ''Le XXe siècle au Hinglé : l'épopée du granit'', en la libro ''Le Pays de Dinan'', 2000, paĝoj : 111-119</ref>. La malfermo de la fervoja linio {{stacidomo|Dinan}} - {{stacidomo|La Brohinière}} en [[1896]] faciligas la evoluigon de la aktiveco. En [[1910]], estis ĉirkaŭ 350 laboristoj, cento da [[piemonto|piemontaj]] italianoj aldoniĝis al la loka laboristaro<ref name="GRANIT"/>. « Antaŭ 1914, la Pyrie provizis poluritajn granitŝtonojn por tomboj (tio estis triono de la tiama produktado), konstruŝtonojn por konstruaĵoj kaj publikaj laboroj, kaj ankaŭ por pavimeroj » <ref name="GRANIT"/>. En la 20-a jarcento, la aktiveco de la mino de la Pyrie kaj de la granita baseno fluktuis laŭ la mondmilitoj kaj sociaj movadoj. Ili estis apârte gravaj, la eksterlanda laboristaro venis kun postulaj ideoj kaj kialoj: en [[1920]], la Pyrie suferis plurajn semajnojn da striko, denove en 1936 kaj 1938 kiam ĝi laborigis 115 personojn<ref name="GRANIT"/>. Sed la bezonoj kaj la kvalito de la ŝtono estas tie ; kvar entreprenoj konkuraj de la Pyrie naskiĝis : la mino Blanchard, kiu fermiĝos en 1959 ; la mino Stanislas Rolland ; la entrepreno Rioche. Jam, konsekvenco de la krizo de 1920, trideko de la plej bonaj laboristoj de la mino de la Pyrie asociiĝis kiel filio de [[laborista kooperativo]] de [[Louvigné-du-Désert]], kaj malfermis minon en Notre-Dame [[Bobital]]<ref name="GRANIT"/>. La [[dua mondmilito]], post faligo de la aktiveco, okazigis novan deiron por la bezonoj de rekonstruado de [[Francio]]. La loka granito estis uzata de la germana armeo por la starigo de [[Atlantika muro]]. La enmigrado estis denove petita en la 1960-aj jaroj, ĉifoje kun hispanoj, portugaloj kaj turkoj<ref name="GRANIT"/>. Vera malkresko okazis ekde [[1978]] pro konkurenco. La kooperativo devis fermiĝi en 1977 ; la dungitoj duone reduktiĝis en nur kelkaj jaroj. Fine, komence de la 21-a jc, se la gajnoj en produkteco ebligis la tenon de la produktadvolumeno, la efiko al la dungitaro estis multe malpli forta kiel atestas la deko da personoj kiuj laboras nun por la entrepreno Rioche kaj tiu de la Pyrie<ref name="GRANIT"/>. Krom la [[viadukto]] de Dinan, la granito de Le Hinglé estis uzata por apartamentaroj, la [[kanalo Ille-kaj-Rance]], Norda Kanalo, pluraj havenoj, la arsenalo de [[Rennes]], kazernoj de Dinan kaj Caen, ktp., sed ankaŭ por pli rimarkindaj konstruaĵoj : * kajoj de [[Tamizo]]; * la [[lumturo]] de [[Penzance]]; * la reliefoj de la justica palaceto de [[Brest]]; * justica palaceto de [[Lorient]]; * la liceo de [[Quimper]]/Kemper; * la usona tombejo de Saint-James en [[Montjoie-Saint-Martin]]; * bazamento de la memormonumento al generalo [[De Gaulle]] en [[Colombey-les-Deux-Églises]], ktp<ref name="GRANIT"/>. == Heraldiko == {{Vidu ankaŭ|Blazonaro de la komunumoj de Côtes-d'Armor}} {{Informkesto blazono1 | nomo = {{paĝonomo}} | dosiero = Blason de la ville de Hinglé (Le) (Côtes-d'Armor).svg | titolo = sen | priskribo={{fr}} D'argent aŭ trois têtes de maure de sable tortillées d'or.<br />{{eo}} Arĝenta kun tri sablaj maŭrkapoj ore torditaj. }} === Vidu ankaŭ === * [[Komunumoj de Côtes-d'Armor]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) * [http://archive.wikiwix.com/cache/20110223221321/http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087 Le Hinglé sur retpaĝo de Nacia Geografia Instituto] {{Ligiltabelo Komunumaro de Dinan}} {{DEFAŬLTORDIGO:Aucaleuc}} [[Kategorio:Komunumoj de Côtes-d'Armor|Hingle]] [[Kategorio:Komunumoj de Komunumaro de Dinan|Hingle]] [[Kategorio:Paroĥoj de la episkoplando de Dol|Hingle]] om9fpwq2zno7nfvdx2dikav042jgsyr 0 459915 9392114 5358654 2026-06-04T16:39:06Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392114 wikitext text/x-wiki {{Ĝermo|interkomunuma strukturo}} {{Informkesto komunumaro | nomo = Saint-Malo agglomération | eonomo = Aglomera komunumaro de Saint-Malo | areo_nomo = {{Francio}} | areo_tipo = Lando | areo1_nomo = [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] | areo1_tipo = [[Regionoj de Francio|Regiono]] | areo2_nomo = [[Ille-et-Vilaine]] | areo2_tipo = [[departementoj de Francio|Departemento]] | areo3_nomo = | areo3_tipo = | areo4_nomo = | areo4_tipo = | sidejo = [[Cancale]] | enhavo = 18 komunumoj | fondo = la 1-an de januaro 2001 | malfondo = | estro_nomo = Henri Jean Lebeau | estro_titolo = Prezidanto | estro_partio = | elstaruloj = | buĝeto = | buĝeto_dato = | loĝantaro = 81415| loĝantaro_dato = 2007<ref>[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp?dep=35 Ille-et-Vilaine sur TTT-ejo de INSEE]</ref> | surfaco = 245.89 km² | TTT-ejo = [http://www.stmalo-agglomeration.fr TTTejo de Saint-Malo agglomération] | libera = | libera_titolo = SIREN }} '''Saint-Malo agglomération''' (esperantlingve "Aglomera komunumaro de Saint-Malo") estas [[Francio|franca]] [[Communauté de Communes|interkomunuma strukturo]], situanta sur [[departementoj de Francio|departemento]] [[Ille-et-Vilaine]] en [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Bretonio]]. Ĝi arigas 18 komunumojn<ref>[http://raa.bretagne.sit.gouv.fr/sit_1_ALK/upload/raa_35_ALK/acte/3346/update_word3346.pdf Prefekta dekreto pri aliĝo de Saint-Jouan-des-Guérets al Saint-Malo agglomération]</ref>. == Konsisto == {| border="0" align="center" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF" text-align: "center"; cellspacing="3px" cellpadding="5px" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" ! Komunumo !! Loĝantaro !! Delegitoj |- | valign=top| [[Cancale]] || valign=top| {{unuo|5293}} || valign=top| |-bgcolor="#EFEFEF" | valign=top| [[Châteauneuf-d'Ille-et-Vilaine]] || valign=top| {{unuo|1064}} || valign=top| |- | valign=top| [[La Fresnais]] || valign=top| {{unuo|2121}} || valign=top| |-bgcolor="#EFEFEF" | valign=top| [[La Gouesnière]] || valign=top| {{unuo|1645}} || valign=top| |- | valign=top| [[Hirel]] || valign=top| {{unuo|1335}} || valign=top| |-bgcolor="#EFEFEF" | valign=top| [[Lillemer]] || valign=top| 254 || valign=top| |- | valign=top| [[Miniac-Morvan]] || valign=top| {{unuo|3354}} || valign=top| |-bgcolor="#EFEFEF" | valign=top| [[Plerguer]] || valign=top| {{unuo|2175}} || valign=top| |- | valign=top| [[Saint-Benoît-des-Ondes]] || valign=top| {{unuo|1105}} || valign=top| |-bgcolor="#EFEFEF" | valign=top| [[Saint-Coulomb]] || valign=top| {{unuo|2348}} || valign=top| |- | valign=top| [[Saint-Guinoux]] || valign=top| 919 || valign=top| |-bgcolor="#EFEFEF" | valign=top| [[Saint-Jouan-des-Guérets]] || valign=top| {{unuo|2686}} || valign=top| |- | valign=top| '''[[Saint-Malo]]''' || valign=top| {{unuo|48563}} || valign=top| |-bgcolor="#EFEFEF" | valign=top| [[Saint-Méloir-des-Ondes]] || valign=top| {{unuo|3480}} || valign=top| |- | valign=top| [[Saint-Père (Ille-et-Vilaine)|Saint-Père-Marc-en-Poulet]] || valign=top| 2 178 h. || valign=top| |-bgcolor="#EFEFEF" | valign=top| [[Saint-Suliac]] || valign=top| 930 || valign=top| |- | valign=top| [[Le Tronchet (Ille-et-Vilaine)|Le Tronchet]] || valign=top| 978 h. || valign=top| |-bgcolor="#EFEFEF" | valign=top| [[La Ville-ès-Nonais]] || valign=top| 987 || valign=top| |- |- |} Fonto: INSEE censo en 2009 (komunumaj enloĝantaroj en la 1-a de januaro 2007) == Administrado == {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom: 2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Listo de la sinsekvaj prezidantoj de la komunumaro ! Elektodato !! Nomo !! Partio !! Funkcio |- |align="center"| 2001 || René Couanau || [[Union pour un mouvement populaire|UMP]] || Urbestro de [[Saint-Malo]] - deputito de [[Ille-et-Vilaine]] |- |align="center"| 2007 || Henri-Jean Lebeau|| [[Union pour un mouvement populaire|UMP]] || vicurbestro de [[Saint-Malo]] |- |} == Kompetentecoj == == Notoj kaj referencoj == {{referencoj }} == Vidu ankaŭ == *[[Komunumaroj en Ille-et-Vilaine]] {{Ligiltabelo Saint-Malo agglomération}} {{Portalo|Saint-Malo|komunumaroj de Francio}} [[Kategorio:Aglomeraj komunumaroj en Ille-et-Vilaine]] [[Kategorio:Komunumaroj en Ille-et-Vilaine|Saint-Malo agglomération]] 5xc6bnjcyw8p6r0zgxt772e7xulmenp 0 462140 9392293 9374738 2026-06-04T21:19:43Z Claudio Pistilli 25073 9392293 wikitext text/x-wiki La papirusa fragmento konata kiel '''Papiruso de Berlino''' entenas mallongajn evangeliecajn tekstojn ''ne rekondukeblajn'' al iu ajn apokrifa aŭ kanona [[Evangelio]]j. Ĝi datumeblas al la [[6-a jarcento]] kaj estis science analizita en [[1923]]. Ĝi enhavas mallongajn fragmentojn de la dialogo inter [[Jesuo]] kaj Natanael (vidu la similaĵon en Joh 1, 49: “Natanael respondis kaj diris al li: ''Rabeno, vi estas la filo de Dio, vi estas Reĝo de Izrael.''”). La papiruso de [[Berlino]] estas papirusorulaĵo ĝenre literatura, gastiganta verkon de la poeto [[Timoteo de Mileto]], ''La persoj'', reiranta la la [[4-a jarcento]] a.K.; ĝi venis al la homa sperto en 1902 en la najbaroj de Abusir, suburbo de [[Memfiso (Egiptio)|Memfiso de Egiptio]], el la tombo de soldato, kune kun aliaj objektoj de la funebra aranĝo. (vidu: Marina Scialuga, Introduzione allo studio della filologia classica,Ed. Dell'Orso, pp. 33, 34). == Bibliografio == *''I vangeli apocrifi''. A cura di Marcello Craveri. Torino, [[Einaudi (eldonejo)|Einaudi]] 1969. * Marina Scialuga, ''Introduzione allo studio della filologia classica,'' Editore dell'Orso. == Vidu ankaŭ == *[[Apokrifaj evangelioj]] *[[Papiruso de Oksirinĥo 840]] *[[Evangelio Egerton]] *[[Papiruso Fayyum]] *[[Evangelio laŭ Johano]] [[Kategorio:Evangelioj]] [[Kategorio:Papirusoj]] o06zxpse07zlpb14cexvl55snuag5cr 0 469260 9392297 9371153 2026-06-04T21:25:56Z ThomasPusch 1869 9392297 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Explos.png|dekstre|eta|348x348px|Mapo kun la ĉefaj veturoj de la Epoko de Malkovroj, 1482–1524. Vidu detalojn en etendebla tabelo: {| class="wikitable collapsible collapsed" |- !ĉefaj malkovroj |- ! ĉefa malkovro/<br />areo|| ĉefa esploristo !! jaro !! ĉe la konto de |- |[[Kongo (rivero)|Rivero Kongo]] || [[Diogo Cão]] || 1482 || [[Johano la 2-a (Portugalio)|Johano la 2-a de Portugalio]] |- |[[Kabo de Bona Espero]] <br />Indian Ocean || [[Bartolomeu Dias|Dias]] || 1488 || [[Johano la 2-a (Portugalio)|Johano la 2-a de Portugalio]] |- | [[Karibio]]||[[Kristoforo Kolumbo|Kolumbo]]|| 1492|| [[Katolikaj Gereĝoj]] |- | Hindio||[[Vasco da Gama]] || 1498 || [[Emanuelo la 1-a (Portugalio)|Emanuelo la 1-a de Portugalio]] |- | [[Brazilo]]||[[Pedro Álvares Cabral|Cabral]] || 1500 || [[Emanuelo la 1-a (Portugalio)|Emanuelo la 1-a de Portugalio]] |- | [[Molukoj]] <br />[[Aŭstralazio]] ([[Okcidenta Pacifika Oceano]])|| [[Afonso de Albuquerque|Albukerke]], [[António de Abreu|Abreu]] kaj [[Francisco Serrão|Serrão]] || 1512 ||[[Emanuelo la 1-a (Portugalio)|Emanuelo la 1-a de Portugalio]] |- | [[Pacifika Oceano|Orienta Pacifika Oceano]] || [[Vasco de Balboa]] || 1513 || [[Fernando la 2-a (Aragono)|Fernando la 2-a de Aragono]] |- | [[Magelana Markolo]] || [[Fernão de Magalhães|Magelano]] || 1520 || [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 1-a de Hispanio]] |- | Ĉirkaŭnavigado || [[Fernão de Magalhães|Magelano]] kaj Elcano || 1522 || [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 1-a de Hispanio]] |- | Aŭstralio || [[Willem Janszoon]] || 1606 || [[Nederlanda Orient-hinda Kompanio]] |- | Novzelando || [[Abel Tasman]] || 1642 || [[Nederlanda Orient-hinda Kompanio]] |- | Antarkto || [[James Cook]]|| 1773|| [[Georgo la 3-a (Britio)]] |- | Havajo || [[James Cook]]|| 1778 || [[Georgo la 3-a (Britio)]] |- |}]] [[Dosiero:FraMauroDetailedMapInverted.jpg|eta|352ra|"Pre Morro Mapo" de 1459, unu el la plej precizaj mapoj de la periodo prezentanta Eŭropon, Afrikon kaj Azion.]] [[Dosiero:Cantino_Planisphere.jpg|eta|351ra|La Cantino Planisper, unu el la plej malnovaj restaĵoj de portugalaj mapoj, kiu montras la rezultojn de la vojaĝoj de Vasco da Gama al Hindio, Kristoforo Kolumbo al Mezameriko kaj Pedro Cabral al Brazilo.]] En la historio de la [[okcidenta civilizo]], la '''Epoko de Malkovroj''' (konata ankaŭ kiel '''Epoko de Esplorado''') startis komence de la [[15-a jarcento]] kaj daŭris ĝis la [[17-a jarcento]]. Dum tiu periodo eŭropanoj esploris kaj alproprigis al si vastajn partojn de Afriko, Ameriko, Azio kaj Oceanio. == Historio == La [[Sieĝo de Konstantinopolo|falo de Konstantinopolo]] en 1453 tranĉis la eŭropajn komercajn ligojn surtere kun Azio kondukante multajn ekserĉi vojojn orienten mare kaj tio helpis la epokon de esplorado.<ref name=GT-DEX-1453-09>{{Citaĵo el la reto|url=http://militaryhistory.about.com/od/battleswars14011600/p/Byzantine-Ottoman-Wars-Fall-Of-Constantinople.htm|titolo=Byzantine-Ottoman Wars: Fall of Constantinople and spurring "age of discovery"|alirdato=18a Aŭgusto 2012|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150604120350/http://militaryhistory.about.com/od/battleswars14011600/p/Byzantine-Ottoman-Wars-Fall-Of-Constantinople.htm|arkivdato=2015-06-04}}</ref><ref name=GT-DEX-1453-10>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.learnerator.com/ap-european-history/study-center/summaries/age-of-exploration/overview|titolo=Overview of Age of Exploration|alirdato=18a Aŭgusto 2012|arkivurl=https://archive.today/20120709074111/http://www.learnerator.com/ap-european-history/study-center/summaries/age-of-exploration/overview|arkivdato=2012-07-09}}</ref> Historiistoj ofte aludas al la 'Epoko de Malkovro'<ref>Mancall 1999, pp. 26–53.</ref><ref>Parry 1963, pp. 1–5.</ref> kiel pioniraj fare de portugaloj kaj hispanoj longdistance marveturoj serĉe de alternativaj [[komercvojo]]j al "[[Sudorienta Azio|Hindioj]]", movitaj de komerco de [[oro]], [[arĝento]] kaj [[spico]]j.<ref>[[#Arnold 2002|Arnold 2002]], p. 11.</ref> La '''Epoko de Malkovroj''' povas esti rigardata kiel ponto inter la [[Mezepoko]] kaj la [[Moderna epoko]], kun ties samtempa movado [[Renesanco]], okazigante la komencan modernan epokon kaj la starigon de eŭropaj [[Nacio-ŝtato|naciŝtatoj]]. Eŭropa transmara etendo kondukis al starigo de [[Koloniismo|koloniaj imperioj]], kaj la kontakto inter la Malnova kaj la Nova Mondoj produktis la fenomenon nomitan kiel [[Kolumba Interŝanĝo]]: ampleksa transdono de plantoj, animaloj, manĝotipoj, homaj loĝantaroj (inklude [[Sklaveco|sklavoj]]), [[Infekto|komunikeblaj malsanoj]] kaj kulturo inter la [[Orienta duonglobo|Orienta]] kaj la [[Okcidenta duonglobo]]j, en unu el plej gravaj eventoj de [[tutmondiĝo]] koncerne al ekologio, agrikulturo, kaj kulturo en historio. Eŭropa esplorado permesis la tutmondan mapadon de la Tero, rezulte en nova mondorigardo kaj interkono inter distaj civilizacioj, kio atingis plej malproksimajn limojn multe pli poste. == Gravuloj == * [[Henriko la Navigisto]] == Vidu ankaŭ == * [[Komerca revolucio]] * [[Ŝipo#Historio|Historio de navigado]] * [[Monumento al Malkovroj]] * [[Spickomerco]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * {{Cite book|author=Brook, Timothy|title=Vermeer's Hat: The Seventeenth Century and the Dawn of the Global World|publisher=Bloomsbury Press|year=2007 reissue|isbn=1-59691-444-0|ref=Brook 2007|}} * {{Cite book|author=Cipolla, Carlo|title=European Culture and Overseas Expansion|publisher=Pelican, London|year=1970|ref=Cipolla1970|}} * {{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/?id=F5Nx4hETrnAC&lpg=1|titolo=The Course of Empire|alirdato=2011-06-16|aŭtoro=DeVoto, Bernard|jaro=1952–1998 reissue|eldoninto=Houghton Mifflin Harcourt|ISBN=0-395-92498-7|referenco=DeVoto}} * {{Cite book|last=Diamond|first=Jared|title=[[Guns, Germs and Steel]] |publisher=Vintage |year=1998|isbn=0-09-930278-0|url=|ref=Diamond 1998|}} * {{Cite book|last=Hall|first=Robert L. |title=Savoring Africa in the New World. In Seeds of Change: Five Hundred Years Since Columbus|publisher=Herman J. Viola and Carolyn Margolis, eds. Smithsonian Institution Press |year=1991|jstor=27568307|isbn=978-1-56098-036-0 |ref=Hall 1991}} * {{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/?id=r_5Jsi20qcUC&lpg=1|titolo=Maritime Exploration in the Age of Discovery, 1415–1800|alirdato=2011-06-16|aŭtoro=Love, Ronald S.|jaro=2006|eldoninto=Greenwood Press|ISBN=0-313-32043-8|referenco=Love 2006}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Foundations of Early Modern Europe: 1460–1559|familia nomo=Rice|persona nomo=Eugene, F., Jr|jaro=(1970/1994)|eldoninto=W.W. Norton & Co.|ISBN=0-393-96304-7|referenco=Rice 1970}} * {{cite journal |author=Wright, John K. |title=Terrae Incognitae: The Place of the Imagination in Geography |journal=Annals of the Association of American Geographers |volume=37 |issue=1 |date=March 1947 |pages=1–15|ref=Wright 1947}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/eurvoya/index.html The European Voyages of Exploration] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100722043124/http://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/eurvoya/index.html |date=2010-07-22 }}, The Applied History Research Group, University of Calgary * [http://fortnightlyreview.co.uk/2012/06/explore-duchesne/ The Faustian Impulse and European Exploration], ''The Fortnightly Review'' * [http://zinnedproject.org/teaching-materials/ Bill Bigelow, “Discover Columbus: Re-reading the Past”], 6-paĝa plano por universitataj studentoj, 1998, Zinn Education Project/Rethinking Schools [[Kategorio:Koloniismo]] [[Kategorio:Esplorado]] [[Kategorio:Historio de Eŭropo]] [[Kategorio:Historio de Azio]] [[Kategorio:Historio de Ameriko]] [[Kategorio:Historio de Afriko]] [[Kategorio:Historio de Oceanio]] [[Kategorio:Historio de geografio]] [[Kategorio:Mara historio]] [[Kategorio:Renesanco]] [[Kategorio:Epoko de Malkovroj]] 0lm6hrrxo73t3udzyiadveeq0a311n4 0 470755 9392080 9085513 2026-06-04T16:18:33Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9392080 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |federacia_lando = [[Saksio-Anhalto]] |distrikto = [[Distrikto Burgenland]] |komunumaro = [[komunumaro An der Finne|An der Finne]] |situo-bildo = dosiero:Lanitz-Hassel-Tal in BLK.svg |alto = |areo = 33,5 |poŝtkodo = 06628 |tel_antaŭkodo = 034463 |aŭtokodo = BLK |oficiala_kodo = 15084282 |subdivido = 12 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Dorfstraße 30<br />06628 Taugwitz |komunumestro = Karl-Friedrich Altenburg }} '''Lanitz-Hassel-Tal''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Burgenland]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]], kaj fondiĝis la 1-an de julio [[2009]] el la antaŭe sendependaj komunumoj [[Möllern]] kaj [[Taugwitz]]. La komunumo apartenas al la [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]] ''[[komunumaro An der Finne|An der Finne]]'', administra ligo de pluraj formale sendependaj komunumoj. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Saksio-Anhalto||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Saksio-Anhalto|15084282}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon interalie kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. ==Gefiloj== *[[Christian Scherling]], instruisto kaj muzikmanaĝero == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}} <br/> [[Dosiero:NiedermöllernMühle.JPG|eta|maldekstra|250px|<center>ventmuelejo de loĝloko ''Niedermöllern'']] [[Dosiero:Rehehausen Kirche.jpg|eta|maldekstra|250px|<center>la kirko de loĝloko ''Rehehausen'']] [[Dosiero:2012-02 Niedermöllern 04.jpg|eta|maldekstra|160px|<center>la kirko de loĝloko ''Niedermöllern'']] {{Projektoj}} {{Distrikto Burgenland}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Burgenland]] [[Kategorio:Urboj de Saksio-Anhalto]] f6yym8yid31og0kr6mq3knbhox28eb7 0 472433 9391918 8947440 2026-06-04T12:40:40Z ThomasPusch 1869 /* Vivo */ 9391918 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Alain Resnais Césars 2recorte.jpg|eta|La reĝisoro en 1998 kun Juliette Binoche.]] '''Alain RESNAIS''' (naskiĝinta la [[3-a de junio]] [[1922]] en [[Vannes]], mortinta la [[1-a de marto]] [[2014]] en [[Parizo]]) estis franca reĝisoro. Ekde la fino de la 1950-aj jaroj li estis unu de la plej gravaj reprezentantoj de la franca aŭtoro-filmo. == Vivo == La filo de apotekisto faris jam kiel 14-jaraĝulo sian unuan filmon antaŭ esti trejnita aktore, reĝisore kaj filmfariste. Post filmoj pri [[Vincent van Gogh]] (1948) kaj [[Paul Gauguin]] (1950) li aranĝis la politike engaĝiĝantan dokumentadan filmon ''[[Nuit et brouillard (filmo 1956)|Nuit et brouillard]]'' (1955) pri la nazia koncentrejo de [[Aŭŝvico]]. Jam tie ĉi li eksperimentadis forme por plialtigi la efektojn. La filmo en Franclando restis longan tempon malpermesita, ĝis la forpreno de sceneto kiu montris helpopreton de francoj por la aranĝo de deportacioj. Je la fino de la 1950-aj jaroj fariĝis la unuaj filmigoj de verkoj kiuj memtempe estis liaj plej konataj kontribuoj al la t.n. [[Nova ondo]]: ''[[Hiroshima mon amour]]'' (1959) kaj ''L’Année dernière à Marienbad'' (1961) laŭ scenarioj de [[Marguerite Duras]] respektive [[Alain Robbe-Grillet]]. Tie ĉi Renais provis realigi la planojn de la t.n. [[Nova Romano]]-movado filmarte. Ankaŭ ''Muriel ou le temps d’un retour'' (1963) rezignas pri klara intrigo kaj fokusiĝas pli pri la roloj, la unuopuloj. En la centro estis ĉiam denove la temoj de tempo, memoro, engaĝiĝo socia kaj kulpo individua. Aliaj filmoj estis: ''La Guerre est finie'' (1966), ''Providence'' (1977), ''Mon oncle d’Amérique'' (1980), ''La Vie est un roman'' (1983), ''Mélo'' (1986), ''Smoking/No Smoking'' (1993) - adaptigo de teatraĵo de [[Alan Ayckbourn]], la serena-ironia-melankolia socia komedio ''On connaît la chanson'' (1997) kaj la filmigo de opereto ''Pas sur la bouche'' (2003). == Literaturo == * Scarlett Winter: ''Robbe-Grillet, Resnais und der neue Blick.'' Winter, Heidelberg 2007, ISBN 978-3-8253-5271-4. * Didier Deschamps (eld.) & François Thomas (eld.) & Françoise Castello: ''Das Atelier von Alain Resnais.'' Eldonis: CICIM Centre d’Information Cinématographique Munich & Filmtage Tübingen. Übersetzerin Karola Bartsch. Institut français, München 1992 * Christoph Müller: ''„Je t’aime je t’aime“.'' En: Filmstellen VSETH & VSU, Eldonis: ''Science Fiction. - Andrzej Wajda. Dokumentation.'' Verband Studierender an der Universität VSU, Zürich 1990 * Mirjam Schmid: ''Darstellbarkeit der Shoah in Roman und Film.'' Kulturgeschichtliche Reihe, 12. Sonnenberg, Annweiler 2012, ISBN 978-3-933264-70-1. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|118788434}} * [http://www.critic.de/tag/alain-resnais/ Recenzoj de Resnais-filmoj.] * [http://www.filmref.com/directors/dirpages/resnais.html Analizoj de filmoj de Resnais.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060819151759/http://www.filmref.com/directors/dirpages/resnais.html |date=2006-08-19 }} {{en}} * [http://www.imdb.com/name/nm0720297/ Listo de la filmoj.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Resnais, Alain}} [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] 88tj37eyr2bdadq5qz72p8lz005a6en 9392151 9391918 2026-06-04T17:29:34Z ThomasPusch 1869 9392151 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Alain Resnais Césars 2recorte.jpg|eta|maldekstra|{{centre|La reĝisoro en 1998 kun [[Juliette Binoche]]}}]] '''Alain RESNAIS''' (naskiĝinta la [[3-a de junio]] [[1922]] en [[Vannes]], mortinta la [[1-a de marto]] [[2014]] en [[Parizo]]) estis franca reĝisoro. Ekde la fino de la 1950-aj jaroj li estis unu de la plej gravaj reprezentantoj de la franca aŭtoro-filmo. == Vivo == La filo de apotekisto faris jam kiel 14-jaraĝulo sian unuan filmon antaŭ esti trejnita aktore, reĝisore kaj filmfariste. Post filmoj pri [[Vincent van Gogh]] (1948) kaj [[Paul Gauguin]] (1950) li aranĝis la politike engaĝiĝantan dokumentadan filmon ''[[Nuit et brouillard (filmo 1956)|Nuit et brouillard]]'' (1955) pri la nazia koncentrejo de [[Aŭŝvico]]. Jam tie ĉi li eksperimentadis forme por plialtigi la efektojn. La filmo en Franclando restis longan tempon malpermesita, ĝis la forpreno de sceneto kiu montris helpopreton de francoj por la aranĝo de deportacioj. Je la fino de la 1950-aj jaroj fariĝis la unuaj filmigoj de verkoj kiuj memtempe estis liaj plej konataj kontribuoj al la t.n. [[Nova ondo]]: ''[[Hiroshima mon amour]]'' (1959) kaj ''L’Année dernière à Marienbad'' (1961) laŭ scenarioj de [[Marguerite Duras]] respektive [[Alain Robbe-Grillet]]. Tie ĉi Renais provis realigi la planojn de la t.n. [[Nova Romano]]-movado filmarte. Ankaŭ ''Muriel ou le temps d’un retour'' (1963) rezignas pri klara intrigo kaj fokusiĝas pli pri la roloj, la unuopuloj. En la centro estis ĉiam denove la temoj de tempo, memoro, engaĝiĝo socia kaj kulpo individua. Aliaj filmoj estis: ''La Guerre est finie'' (1966), ''Providence'' (1977), ''Mon oncle d’Amérique'' (1980), ''La Vie est un roman'' (1983), ''Mélo'' (1986), ''Smoking/No Smoking'' (1993) - adaptigo de teatraĵo de [[Alan Ayckbourn]], la serena-ironia-melankolia socia komedio ''On connaît la chanson'' (1997) kaj la filmigo de opereto ''Pas sur la bouche'' (2003). == Literaturo == * Scarlett Winter: ''Robbe-Grillet, Resnais und der neue Blick.'' Winter, Heidelberg 2007, ISBN 978-3-8253-5271-4. * Didier Deschamps (eld.) & François Thomas (eld.) & Françoise Castello: ''Das Atelier von Alain Resnais.'' Eldonis: CICIM Centre d’Information Cinématographique Munich & Filmtage Tübingen. Übersetzerin Karola Bartsch. Institut français, München 1992 * Christoph Müller: ''„Je t’aime je t’aime“.'' En: Filmstellen VSETH & VSU, Eldonis: ''Science Fiction. - [[Andrzej Wajda]]. Dokumentation.'' Verband Studierender an der Universität VSU, Zürich 1990 * Mirjam Schmid: ''Darstellbarkeit der Shoah in Roman und Film.'' Kulturgeschichtliche Reihe, 12. Sonnenberg, Annweiler 2012, ISBN 978-3-933264-70-1. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|118788434}} * [http://www.critic.de/tag/alain-resnais/ Recenzoj de Resnais-filmoj.] * [http://www.filmref.com/directors/dirpages/resnais.html Analizoj de filmoj de Resnais.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060819151759/http://www.filmref.com/directors/dirpages/resnais.html |date=2006-08-19 }} {{en}} * [http://www.imdb.com/name/nm0720297/ Listo de la filmoj.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Resnais, Alain}} [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] sj0ruvvxswy1l3xlozdjbueda1q9j1k 0 477645 9392448 8650808 2026-06-05T05:44:57Z Sj1mor 12103 9392448 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Gandhi Salt March.jpg|eta|[[Mohandas Gandhi]] kaj subtenantoj de la [[Salomarŝo]] la 12an de Marto, 1930. Tiu estis ago de [[neviolenta rezistado|neviolenta]] rekta agado.]] [[Dosiero:Bardouxha Mont 1893-mw-c.jpg|eta|dekstra|Bildo de [[Belga ĝenerala striko de 1893]]. [[Ĝenerala striko]] estas ekzemplo de kontraŭstara rekta agado.]] '''Rekta ago''' okazas kiam grupo de homoj faras agon kiu intencas lukti kontraŭ ekzistanta problemo, elstarigi alternativon, aŭ montri eblan solvon al socia afero. == Priskribo == Tio povas inkludi neperfortajn kaj malpli ofte perfortajn agadojn kiujn celpersonoj, grupoj, aŭ posedaĵo rigardos kiel ofensivaj al la rekte batalpartoprenantoj. Ekzemploj de neviolenta rekta ago (ankaŭ konata kiel [[neperforta rezisto]] aŭ ĝentila rezisto) povas inkludi sid[[striko]]jn, [[striko]]jn, laborejajn okupojn, haktivismon, ktp., dum perforta rekta ago povas inkludi politikan perforton, sabotadon, posedaĵdetruon, blokadojn, atakojn, ktp. Kompare, balot politiko, diplomatio, intertraktado, kaj arbitracio ne estas kutime priskribita kiel rekta ago, kiam ili estas saĝe mediaciitaj. Neviolentaj agoj foje estas formo de civila malobeo, kaj povas impliki gradon da intencita leĝ-rompado kie personoj metas sin en arestigajn situaciojn por fari politikan deklaron sed aliaj agoj (kiel ekzemple strikoj) eble ne malobservas punan juron. La celo de rekta ago devas aŭ malhelpi alian politikan agenton aŭ politikan organizon de elfarado de iu praktiko al kiu la aktivuloj obĵetas; aŭ solvi perceptitajn problemojn kiuj tradiciaj sociaj institucioj (registaroj, religiaj organizoj aŭ establitaj [[sindikato]]j) ne traktas al la kontentigo de la rekte batalpartoprenantoj. Neviolenta rekta ago historie estis difinita regula kvalito de la taktikoj utiligitaj fare de sociaj movadoj, inkluzive de tiu de [[Mohandas Gandhi]] nome Hindia Sendependiga Movado kaj la Afrusona Civitanrajta Movado. == Vidu ankaŭ == * [[Striko]] == Bibliografio == * [[Voltairine de Cleyre|de Cleyre, Voltairine]]. (1912) ''Direct Action''. Available at [http://www.spunk.org/library/writers/decleyre/sp001334.html Spunk Online Anarchist Library]. * Hauser, Luke (2003) ''Direct Action: An Historical Novel''. Available at [http://www.directaction.org/index.html www.directaction.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060222063631/http://www.directaction.org/index.html |date=2006-02-22 }}. * Lunori, G. (1999) ''Direct Action''. Available at [http://www.sniggle.net/Manifesti/directAction.php sniggle.net]. * Sparrow, R. (sendata) ''Anarchist Politics and Direct Action''. Available at [http://www.spunk.org/library/intro/sp001641.html Spunk Online Anarchist Library]. * [http://theanarchistlibrary.org/library/anti-racist-action-the-green-mountain-anarchist-collective-black-bloc-tactics-communique ''A Communiqué on Tactics and Organization to the Black Bloc, from within the Black Bloc''], by The Green Mountain Anarchist Collective (NEFAC-VT) & Columbus Anti-Racist Action, Black Clover Press, 2001. * [http://www.infoshop.org/amp/bgp/BlackBlockPapers2.pdf ''The Black Bloc Papers: An Anthology of Primary Texts From The North American Anarchist Black Bloc 1988-2005''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100703130413/http://www.infoshop.org/amp/bgp/BlackBlockPapers2.pdf |date=2010-07-03 }}, de Xavier Massot & David Van Deusen of the Green Mountain Anarchist Collective (NEFAC-VT), Breaking Glass Press, 2010. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.dagallery.co.uk DA! (Direct Action) Gallery] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190524075909/http://www.dagallery.co.uk/ |date=2019-05-24 }}. Direct Action ĉe Londons Art scenejo. * [http://theanarchistlibrary.org/HTML/Various_Authors__Ecodefense__A_Field_Guide_to_Monkeywrenching.html Ecodefense: A Field Guide to Monkeywrenching] * [https://directactionde.ucrony.net/en/ Direct Action News el Germanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110814162713/https://directactionde.ucrony.net/en |date=2011-08-14 }} * [http://www.activistmagazine.com ACTivist Magazine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060814054855/http://www.activistmagazine.com/ |date=2006-08-14 }} * [http://www.actupny.org/documents/CDdocuments/CDindex.html Civil Disobedience Manual el ACT-UP/NY] * [http://www.reclaimingquarterly.org ReclaimingQuarterly.org features Fotaro] * [http://www.directaction.org DirectAction.org retaj organizaj rimedoj] * [http://www.greenpeace.org.au/getactive/happen/nvda.html Greenpeace alkuraĝigas aktivulojn al Ne-Violenta Rekta Agado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041016020445/http://www.greenpeace.org.au/getactive/happen/nvda.html |date=2004-10-16 }} * [http://www.vcn.bc.ca/citizens-handbook The Citizen's Handbook] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140324064821/http://www.vcn.bc.ca/citizens-handbook/ |date=2014-03-24 }} * [http://ruckus.org Ruckus] * [http://bostondirectactionproject.blogspot.com The Boston Direct Action Project] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110929114227/http://bostondirectactionproject.blogspot.com/ |date=2011-09-29 }} * [http://www.iww.org/organize IWW Organiza Departemento] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200327194643/https://iww.org/organize |date=2020-03-27 }} * [http://libcom.org/organise libcom.org/organise] * [http://wri-irg.org War Resisters' International ] * [http://findarticles.com/p/articles/mi_m2386/is_2_112/ai_79548469/pg_1 The Scouring of the Shire: Fairies, Trolls and Pixies in Eco-Protest Culture] de Andy Letcher (2001) * [http://www.back-of-beyond.org/downloads/da/english.html Video clips] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928060857/http://www.back-of-beyond.org/downloads/da/english.html |date=2007-09-28 }} de rekta agado * [http://directactiongr.blogspot.com Grekio ekde septembro 2007] * [http://www.projektwerkstatt.de/da www.direct-action.de.vu] Germana retejo [[Kategorio:Rekta agado| ]] [[Kategorio:Anarkiismo]] [[Kategorio:Sociaj konfliktoj]] [[Kategorio:Politiko]] 6xyvrfh7leqgftdpjxuzehzmzlum8a5 0 479995 9392380 9391467 2026-06-04T23:33:39Z Kani 670 9392380 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Arundo]], [[Andaluzio]] {{Hispanio}} |bildo = Inauguracioncongresoronda.JPG |priskribo=Inaŭguro de la kongreso }} [[Dosiero:Nordafriko-arundo.JPG|eta|dekstre|250px|Nordafrikanoj prelegas dum la kongreso]] [[Dosiero:Flamenkoarunda.JPG|eta|dekstre|250px|Kantado kaj dancado flamenkaj dum la kongreso]] [[Dosiero:La Chabuca.JPG|eta|dekstre|250px|La Chabuca dancas dum la kongreso]] [[Dosiero:MariaVillalon.jpg|eta|dekstre|250px|Maria Villalon kantas "La pluvo".]] La '''73-a [[Hispana Kongreso de Esperanto]]''' okazis de la 1-a ĝis la 4-a de majo [[2014]] en [[Arundo]], [[Provinco Malago]], [[Andaluzio]], [[Hispanio]], samtempe kun la 18-a Andaluzia Kongreso de Esperanto. La ĉefa kongresejo estis la Monaĥejo de Dominikanoj, nuna Kongres-Palaco de Arundo, sed ankaŭ estis uzata la [[Teatro Vicente Espinel]] por la spektaklo [[''Vivu la teatro'']] kaj la ejo de la flamenka klubo ''Peña Flamenca'' por la muzikaj spektakloj [[Flamenko|flamenka]], de [[JoMo]] kaj de [[María Villalón]], loka kantistino, kiu sukcesis unue antaŭ la kongresanoj kaj poste per rekorda spektado de la filmeto pri ŝia kantado de "La pluvo" en Jutubo. En la kongreseja bela renesancastila korto okazis koncerto de la [[Al-Andalus|alandalusmuzika]] bando ''Turat Al-Andalus''. Ankaŭ okazis koncerto de Pablo Carrascal en trinkejo Drinks&Co. Oni ekskursis al [[Setenil de las Bodegas]], belega tipa vilaĝo el la areo de la nomitaj blankaj vilaĝoj de la [[provinco Kadizo]] kie damoj konstruiĝis sub rokegoj, kaj al la ruinoj de [[Acinipo]], kiu iam nomiĝis Malnova Arundo, ĉar estis historia urbo kiu senloĝiĝis favore al Arundo. Laŭ la kongreslibro aliĝis 139 aliĝintoj, kaj 148 laŭ la kongresa retejo, krom la lastalvenintoj. Inter ili kelkaj dekoj da eksterlandanoj kaj menciinde kelkaj nordafrikanoj (Maroko kaj Tunizio). La Loka Kongresa Komitato estis komponita de: * En Arundo Juan Diego Díaz Bautista kaj [[Fátima Jiménez García]]. * En Malago [[Ángel Arquillos]] López, [[Carlos González Spínola]], Karmela San Segundo Cordero kaj Mariló Torres Mateo. * En Kordovo José María Rodríguez Hernández. Kelkaj prelegoj temis pri [[Eŭropa Unio]] ([[Rafaela Urueña]] kaj [[Thierry Saladin]]), pri [[Maroko]] (Rikardo Felipe Albert Reyna kaj [[Eduardo Berdor]]), mansignado (Viktoro Solé), [[Lingvoj de Afriko]] (Francisco Javier Moleón), kaj oficiala instruado de Esperanto ([[Katalin Kováts]]), krom eĉ ateliero pri [[Vikipedio]]. Prelegis ankaŭ Enric Baltasar pri Esperanto kaj socio, Félix Manuel Jiménez Lobo pri Sociala kaj solidara ekonomio. Ĉefa temo estis ''Instruado de Esperanto''. Tiukadre okazis oficialaj ekzamenoj. Kroma arta afero estis [[flamenko]], ĉefe per koncertoj okazintaj en la flamenka klubejo ''Peña Flamenca''. La centra okazo estis je la kantado de Paco Pereña, Miguel Laín, Ríos Cabrillana, Antonio Sanlúcar, El Mollina, la gitarludado de Agustín de la Fuente kaj Miguel Laín kaj ĉefe je la dancistino Virgina Peña "La Chabuca". Por la solena malfermo, kie diskursis la prezidantoj de HEF kaj AEU, krom la skabenino pri kulturo, ludis la Kvaropo Sinkopo. Okazis la organizaj asembleoj de HAF kaj AEU la lastan jaron, nome dimanĉe la [[4an de majo]]. Kiel kutimas ĉe esperantaj eventoj gravis la agado pri literaturo. [[Miguel Fernández]] prezentis sian antologion ''[[Poezio: armilo ŝargita per futuro]]'', publikigitan de [[SATeH]] kuntekste de la prelego ''Esperantigitaj voĉoj de andaluzaj poetoj''. Aliaj prezentitaj libroj estis ''Mediteraneaj Eroj II'' de Ángel Arquillos, kaj ''Eŭropo, paŝon post paŝo'' de Rafaela Urueña. Okazis laborkunsidoj pri amaskomunikiloj (zorge de Rikardo Biurrún kaj Tonyo del Barrio), pri Fundación Esperanto (zorge de [[Lorenzo Noguero]] kaj Manuel Pancorbo), pri laborplano de UEA (zorge de Carlos Spínola kaj José María Rodríguez), pri junulara movado, pri Esperanto al neesperantistoj, pri Bitoteko kaj informadikaj projektoj ([[Ana Manero]], Juan Trenado kaj [[Tonyo del Barrio]]) kaj pri kreado de filmetoj ĉefe por prezentado ĉe Jutubo ([[Miguel Gutiérrez Adúriz]]). ==Vidu ankaŭ== * [[Hispana Esperanto-Kongreso]] * [[72-a Hispana Kongreso de Esperanto]] * [[Arundo]] ==Eksteraj ligiloj== * [http://esperantoarunda.blogspot.com.es/ Blogo de arundaj esperantistoj] Blogo * [http://arundakongreso2014.wordpress.com/] Pri la kongreso * [http://www.esperanto.es/hef/] [http://www.esperanto.es/hef/index.php/komenco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121123012244/http://www.esperanto.es/hef/ |date=2012-11-23 }} Hispana Esperanto-Federacio * [http://andaluciaesperanto.blogspot.com.es/ Blogo de Andaluzia Esperanto-Unuiĝo] AEU * [https://www.youtube.com/watch?v=AYqp1ww6er0 Prelego de Thierry Saladin pri la peticio por Esperanto kiel oficialan lingvon de Eŭropo] * [https://bitoteko.esperanto.es/xmlui/handle/11013/4400 Kongreslibro 73-a Hispana kaj 18-a Andaluziaj Kongresoj de Esperanto : Arundo, 1a-4a majo 2014] en Bitoteko {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Andaluzio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2014|Hispana Kongreso]] [[Kategorio:2014 en Hispanio]] tgewdzcrgdrm11iyibkxqipcrtt95e6 9392386 9392380 2026-06-04T23:45:33Z Kani 670 /* Vidu ankaŭ */ 9392386 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Arundo]], [[Andaluzio]] {{Hispanio}} |bildo = Inauguracioncongresoronda.JPG |priskribo=Inaŭguro de la kongreso }} [[Dosiero:Nordafriko-arundo.JPG|eta|dekstre|250px|Nordafrikanoj prelegas dum la kongreso]] [[Dosiero:Flamenkoarunda.JPG|eta|dekstre|250px|Kantado kaj dancado flamenkaj dum la kongreso]] [[Dosiero:La Chabuca.JPG|eta|dekstre|250px|La Chabuca dancas dum la kongreso]] [[Dosiero:MariaVillalon.jpg|eta|dekstre|250px|Maria Villalon kantas "La pluvo".]] La '''73-a [[Hispana Kongreso de Esperanto]]''' okazis de la 1-a ĝis la 4-a de majo [[2014]] en [[Arundo]], [[Provinco Malago]], [[Andaluzio]], [[Hispanio]], samtempe kun la 18-a Andaluzia Kongreso de Esperanto. La ĉefa kongresejo estis la Monaĥejo de Dominikanoj, nuna Kongres-Palaco de Arundo, sed ankaŭ estis uzata la [[Teatro Vicente Espinel]] por la spektaklo [[''Vivu la teatro'']] kaj la ejo de la flamenka klubo ''Peña Flamenca'' por la muzikaj spektakloj [[Flamenko|flamenka]], de [[JoMo]] kaj de [[María Villalón]], loka kantistino, kiu sukcesis unue antaŭ la kongresanoj kaj poste per rekorda spektado de la filmeto pri ŝia kantado de "La pluvo" en Jutubo. En la kongreseja bela renesancastila korto okazis koncerto de la [[Al-Andalus|alandalusmuzika]] bando ''Turat Al-Andalus''. Ankaŭ okazis koncerto de Pablo Carrascal en trinkejo Drinks&Co. Oni ekskursis al [[Setenil de las Bodegas]], belega tipa vilaĝo el la areo de la nomitaj blankaj vilaĝoj de la [[provinco Kadizo]] kie damoj konstruiĝis sub rokegoj, kaj al la ruinoj de [[Acinipo]], kiu iam nomiĝis Malnova Arundo, ĉar estis historia urbo kiu senloĝiĝis favore al Arundo. Laŭ la kongreslibro aliĝis 139 aliĝintoj, kaj 148 laŭ la kongresa retejo, krom la lastalvenintoj. Inter ili kelkaj dekoj da eksterlandanoj kaj menciinde kelkaj nordafrikanoj (Maroko kaj Tunizio). La Loka Kongresa Komitato estis komponita de: * En Arundo Juan Diego Díaz Bautista kaj [[Fátima Jiménez García]]. * En Malago [[Ángel Arquillos]] López, [[Carlos González Spínola]], Karmela San Segundo Cordero kaj Mariló Torres Mateo. * En Kordovo José María Rodríguez Hernández. Kelkaj prelegoj temis pri [[Eŭropa Unio]] ([[Rafaela Urueña]] kaj [[Thierry Saladin]]), pri [[Maroko]] (Rikardo Felipe Albert Reyna kaj [[Eduardo Berdor]]), mansignado (Viktoro Solé), [[Lingvoj de Afriko]] (Francisco Javier Moleón), kaj oficiala instruado de Esperanto ([[Katalin Kováts]]), krom eĉ ateliero pri [[Vikipedio]]. Prelegis ankaŭ Enric Baltasar pri Esperanto kaj socio, Félix Manuel Jiménez Lobo pri Sociala kaj solidara ekonomio. Ĉefa temo estis ''Instruado de Esperanto''. Tiukadre okazis oficialaj ekzamenoj. Kroma arta afero estis [[flamenko]], ĉefe per koncertoj okazintaj en la flamenka klubejo ''Peña Flamenca''. La centra okazo estis je la kantado de Paco Pereña, Miguel Laín, Ríos Cabrillana, Antonio Sanlúcar, El Mollina, la gitarludado de Agustín de la Fuente kaj Miguel Laín kaj ĉefe je la dancistino Virgina Peña "La Chabuca". Por la solena malfermo, kie diskursis la prezidantoj de HEF kaj AEU, krom la skabenino pri kulturo, ludis la Kvaropo Sinkopo. Okazis la organizaj asembleoj de HAF kaj AEU la lastan jaron, nome dimanĉe la [[4an de majo]]. Kiel kutimas ĉe esperantaj eventoj gravis la agado pri literaturo. [[Miguel Fernández]] prezentis sian antologion ''[[Poezio: armilo ŝargita per futuro]]'', publikigitan de [[SATeH]] kuntekste de la prelego ''Esperantigitaj voĉoj de andaluzaj poetoj''. Aliaj prezentitaj libroj estis ''Mediteraneaj Eroj II'' de Ángel Arquillos, kaj ''Eŭropo, paŝon post paŝo'' de Rafaela Urueña. Okazis laborkunsidoj pri amaskomunikiloj (zorge de Rikardo Biurrún kaj Tonyo del Barrio), pri Fundación Esperanto (zorge de [[Lorenzo Noguero]] kaj Manuel Pancorbo), pri laborplano de UEA (zorge de Carlos Spínola kaj José María Rodríguez), pri junulara movado, pri Esperanto al neesperantistoj, pri Bitoteko kaj informadikaj projektoj ([[Ana Manero]], Juan Trenado kaj [[Tonyo del Barrio]]) kaj pri kreado de filmetoj ĉefe por prezentado ĉe Jutubo ([[Miguel Gutiérrez Adúriz]]). ==Vidu ankaŭ== * [[Hispana Esperanto-Kongreso]] * [[72-a Hispana Kongreso de Esperanto]] * [[Arundo]] ==Galerio== <gallery> Dum al-andaluzia koncerto.jpg|Dum al-andaluzia koncerto. Dum ekskurso al romia setlejo.jpg|Dum ekskurso al romia setlejo. </gallery> ==Eksteraj ligiloj== * [http://esperantoarunda.blogspot.com.es/ Blogo de arundaj esperantistoj] Blogo * [http://arundakongreso2014.wordpress.com/] Pri la kongreso * [http://www.esperanto.es/hef/] [http://www.esperanto.es/hef/index.php/komenco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121123012244/http://www.esperanto.es/hef/ |date=2012-11-23 }} Hispana Esperanto-Federacio * [http://andaluciaesperanto.blogspot.com.es/ Blogo de Andaluzia Esperanto-Unuiĝo] AEU * [https://www.youtube.com/watch?v=AYqp1ww6er0 Prelego de Thierry Saladin pri la peticio por Esperanto kiel oficialan lingvon de Eŭropo] * [https://bitoteko.esperanto.es/xmlui/handle/11013/4400 Kongreslibro 73-a Hispana kaj 18-a Andaluziaj Kongresoj de Esperanto : Arundo, 1a-4a majo 2014] en Bitoteko {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Andaluzio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2014|Hispana Kongreso]] [[Kategorio:2014 en Hispanio]] egf59hg27agxiffn3hmq8ppu649z8rx 9392387 9392386 2026-06-04T23:46:26Z Kani 670 /* Galerio */ 9392387 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Arundo]], [[Andaluzio]] {{Hispanio}} |bildo = Inauguracioncongresoronda.JPG |priskribo=Inaŭguro de la kongreso }} [[Dosiero:Nordafriko-arundo.JPG|eta|dekstre|250px|Nordafrikanoj prelegas dum la kongreso]] [[Dosiero:Flamenkoarunda.JPG|eta|dekstre|250px|Kantado kaj dancado flamenkaj dum la kongreso]] [[Dosiero:La Chabuca.JPG|eta|dekstre|250px|La Chabuca dancas dum la kongreso]] [[Dosiero:MariaVillalon.jpg|eta|dekstre|250px|Maria Villalon kantas "La pluvo".]] La '''73-a [[Hispana Kongreso de Esperanto]]''' okazis de la 1-a ĝis la 4-a de majo [[2014]] en [[Arundo]], [[Provinco Malago]], [[Andaluzio]], [[Hispanio]], samtempe kun la 18-a Andaluzia Kongreso de Esperanto. La ĉefa kongresejo estis la Monaĥejo de Dominikanoj, nuna Kongres-Palaco de Arundo, sed ankaŭ estis uzata la [[Teatro Vicente Espinel]] por la spektaklo [[''Vivu la teatro'']] kaj la ejo de la flamenka klubo ''Peña Flamenca'' por la muzikaj spektakloj [[Flamenko|flamenka]], de [[JoMo]] kaj de [[María Villalón]], loka kantistino, kiu sukcesis unue antaŭ la kongresanoj kaj poste per rekorda spektado de la filmeto pri ŝia kantado de "La pluvo" en Jutubo. En la kongreseja bela renesancastila korto okazis koncerto de la [[Al-Andalus|alandalusmuzika]] bando ''Turat Al-Andalus''. Ankaŭ okazis koncerto de Pablo Carrascal en trinkejo Drinks&Co. Oni ekskursis al [[Setenil de las Bodegas]], belega tipa vilaĝo el la areo de la nomitaj blankaj vilaĝoj de la [[provinco Kadizo]] kie damoj konstruiĝis sub rokegoj, kaj al la ruinoj de [[Acinipo]], kiu iam nomiĝis Malnova Arundo, ĉar estis historia urbo kiu senloĝiĝis favore al Arundo. Laŭ la kongreslibro aliĝis 139 aliĝintoj, kaj 148 laŭ la kongresa retejo, krom la lastalvenintoj. Inter ili kelkaj dekoj da eksterlandanoj kaj menciinde kelkaj nordafrikanoj (Maroko kaj Tunizio). La Loka Kongresa Komitato estis komponita de: * En Arundo Juan Diego Díaz Bautista kaj [[Fátima Jiménez García]]. * En Malago [[Ángel Arquillos]] López, [[Carlos González Spínola]], Karmela San Segundo Cordero kaj Mariló Torres Mateo. * En Kordovo José María Rodríguez Hernández. Kelkaj prelegoj temis pri [[Eŭropa Unio]] ([[Rafaela Urueña]] kaj [[Thierry Saladin]]), pri [[Maroko]] (Rikardo Felipe Albert Reyna kaj [[Eduardo Berdor]]), mansignado (Viktoro Solé), [[Lingvoj de Afriko]] (Francisco Javier Moleón), kaj oficiala instruado de Esperanto ([[Katalin Kováts]]), krom eĉ ateliero pri [[Vikipedio]]. Prelegis ankaŭ Enric Baltasar pri Esperanto kaj socio, Félix Manuel Jiménez Lobo pri Sociala kaj solidara ekonomio. Ĉefa temo estis ''Instruado de Esperanto''. Tiukadre okazis oficialaj ekzamenoj. Kroma arta afero estis [[flamenko]], ĉefe per koncertoj okazintaj en la flamenka klubejo ''Peña Flamenca''. La centra okazo estis je la kantado de Paco Pereña, Miguel Laín, Ríos Cabrillana, Antonio Sanlúcar, El Mollina, la gitarludado de Agustín de la Fuente kaj Miguel Laín kaj ĉefe je la dancistino Virgina Peña "La Chabuca". Por la solena malfermo, kie diskursis la prezidantoj de HEF kaj AEU, krom la skabenino pri kulturo, ludis la Kvaropo Sinkopo. Okazis la organizaj asembleoj de HAF kaj AEU la lastan jaron, nome dimanĉe la [[4an de majo]]. Kiel kutimas ĉe esperantaj eventoj gravis la agado pri literaturo. [[Miguel Fernández]] prezentis sian antologion ''[[Poezio: armilo ŝargita per futuro]]'', publikigitan de [[SATeH]] kuntekste de la prelego ''Esperantigitaj voĉoj de andaluzaj poetoj''. Aliaj prezentitaj libroj estis ''Mediteraneaj Eroj II'' de Ángel Arquillos, kaj ''Eŭropo, paŝon post paŝo'' de Rafaela Urueña. Okazis laborkunsidoj pri amaskomunikiloj (zorge de Rikardo Biurrún kaj Tonyo del Barrio), pri Fundación Esperanto (zorge de [[Lorenzo Noguero]] kaj Manuel Pancorbo), pri laborplano de UEA (zorge de Carlos Spínola kaj José María Rodríguez), pri junulara movado, pri Esperanto al neesperantistoj, pri Bitoteko kaj informadikaj projektoj ([[Ana Manero]], Juan Trenado kaj [[Tonyo del Barrio]]) kaj pri kreado de filmetoj ĉefe por prezentado ĉe Jutubo ([[Miguel Gutiérrez Adúriz]]). ==Vidu ankaŭ== * [[Hispana Esperanto-Kongreso]] * [[72-a Hispana Kongreso de Esperanto]] * [[Arundo]] ==Galerio== <gallery> Dum al-andaluzia koncerto.jpg|Dum al-andaluzia koncerto. Dum ekskurso al romia setlejo.jpg|Dum ekskurso al romia setlejo Acinipo. </gallery> ==Eksteraj ligiloj== * [http://esperantoarunda.blogspot.com.es/ Blogo de arundaj esperantistoj] Blogo * [http://arundakongreso2014.wordpress.com/] Pri la kongreso * [http://www.esperanto.es/hef/] [http://www.esperanto.es/hef/index.php/komenco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121123012244/http://www.esperanto.es/hef/ |date=2012-11-23 }} Hispana Esperanto-Federacio * [http://andaluciaesperanto.blogspot.com.es/ Blogo de Andaluzia Esperanto-Unuiĝo] AEU * [https://www.youtube.com/watch?v=AYqp1ww6er0 Prelego de Thierry Saladin pri la peticio por Esperanto kiel oficialan lingvon de Eŭropo] * [https://bitoteko.esperanto.es/xmlui/handle/11013/4400 Kongreslibro 73-a Hispana kaj 18-a Andaluziaj Kongresoj de Esperanto : Arundo, 1a-4a majo 2014] en Bitoteko {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Andaluzio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2014|Hispana Kongreso]] [[Kategorio:2014 en Hispanio]] sypfnvl3xdjlkcyzpiq6w0lito1xadx 9392388 9392387 2026-06-04T23:47:12Z Kani 670 9392388 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Arundo]], [[Andaluzio]] {{Hispanio}} |bildo = Inauguracioncongresoronda.JPG |priskribo=Inaŭguro de la kongreso }} [[Dosiero:Nordafriko-arundo.JPG|eta|dekstre|250px|Nordafrikanoj prelegas dum la kongreso]] [[Dosiero:Flamenkoarunda.JPG|eta|dekstre|250px|Kantado kaj dancado flamenkaj dum la kongreso]] [[Dosiero:La Chabuca.JPG|eta|dekstre|250px|La Chabuca dancas dum la kongreso]] [[Dosiero:MariaVillalon.jpg|eta|dekstre|250px|Maria Villalon kantas "La pluvo".]] La '''73-a [[Hispana Kongreso de Esperanto]]''' okazis de la 1-a ĝis la 4-a de majo [[2014]] en [[Arundo]], [[Provinco Malago]], [[Andaluzio]], [[Hispanio]], samtempe kun la 18-a Andaluzia Kongreso de Esperanto. La ĉefa kongresejo estis la Monaĥejo de Dominikanoj, nuna Kongres-Palaco de Arundo, sed ankaŭ estis uzata la [[Teatro Vicente Espinel]] por la spektaklo [[''Vivu la teatro'']] kaj la ejo de la flamenka klubo ''Peña Flamenca'' por la muzikaj spektakloj [[Flamenko|flamenka]], de [[JoMo]] kaj de [[María Villalón]], loka kantistino, kiu sukcesis unue antaŭ la kongresanoj kaj poste per rekorda spektado de la filmeto pri ŝia kantado de "La pluvo" en Jutubo. En la kongreseja bela renesancastila korto okazis koncerto de la [[Al-Andalus|alandalusmuzika]] bando ''Turat Al-Andalus''. Ankaŭ okazis koncerto de Pablo Carrascal en trinkejo Drinks&Co. ==Disvolvigo== Oni ekskursis al [[Setenil de las Bodegas]], belega tipa vilaĝo el la areo de la nomitaj blankaj vilaĝoj de la [[provinco Kadizo]] kie damoj konstruiĝis sub rokegoj, kaj al la ruinoj de [[Acinipo]], kiu iam nomiĝis Malnova Arundo, ĉar estis historia urbo kiu senloĝiĝis favore al Arundo. Laŭ la kongreslibro aliĝis 139 aliĝintoj, kaj 148 laŭ la kongresa retejo, krom la lastalvenintoj. Inter ili kelkaj dekoj da eksterlandanoj kaj menciinde kelkaj nordafrikanoj (Maroko kaj Tunizio). La Loka Kongresa Komitato estis konsistanta de: * En Arundo Juan Diego Díaz Bautista kaj [[Fátima Jiménez García]]. * En Malago [[Ángel Arquillos]] López, [[Carlos González Spínola]], Karmela San Segundo Cordero kaj Mariló Torres Mateo. * En Kordovo José María Rodríguez Hernández. Kelkaj prelegoj temis pri [[Eŭropa Unio]] ([[Rafaela Urueña]] kaj [[Thierry Saladin]]), pri [[Maroko]] (Rikardo Felipe Albert Reyna kaj [[Eduardo Berdor]]), mansignado (Viktoro Solé), [[Lingvoj de Afriko]] (Francisco Javier Moleón), kaj oficiala instruado de Esperanto ([[Katalin Kováts]]), krom eĉ ateliero pri [[Vikipedio]]. Prelegis ankaŭ Enric Baltasar pri Esperanto kaj socio, Félix Manuel Jiménez Lobo pri Sociala kaj solidara ekonomio. Ĉefa temo estis ''Instruado de Esperanto''. Tiukadre okazis oficialaj ekzamenoj. Kroma arta afero estis [[flamenko]], ĉefe per koncertoj okazintaj en la flamenka klubejo ''Peña Flamenca''. La centra okazo estis je la kantado de Paco Pereña, Miguel Laín, Ríos Cabrillana, Antonio Sanlúcar, El Mollina, la gitarludado de Agustín de la Fuente kaj Miguel Laín kaj ĉefe je la dancistino Virgina Peña "La Chabuca". Por la solena malfermo, kie diskursis la prezidantoj de HEF kaj AEU, krom la skabenino pri kulturo, ludis la Kvaropo Sinkopo. Okazis la organizaj asembleoj de HAF kaj AEU la lastan jaron, nome dimanĉe la [[4an de majo]]. Kiel kutimas ĉe esperantaj eventoj gravis la agado pri literaturo. [[Miguel Fernández]] prezentis sian antologion ''[[Poezio: armilo ŝargita per futuro]]'', publikigitan de [[SATeH]] kuntekste de la prelego ''Esperantigitaj voĉoj de andaluzaj poetoj''. Aliaj prezentitaj libroj estis ''Mediteraneaj Eroj II'' de Ángel Arquillos, kaj ''Eŭropo, paŝon post paŝo'' de Rafaela Urueña. Okazis laborkunsidoj pri amaskomunikiloj (zorge de Rikardo Biurrún kaj Tonyo del Barrio), pri Fundación Esperanto (zorge de [[Lorenzo Noguero]] kaj Manuel Pancorbo), pri laborplano de UEA (zorge de Carlos Spínola kaj José María Rodríguez), pri junulara movado, pri Esperanto al neesperantistoj, pri Bitoteko kaj informadikaj projektoj ([[Ana Manero]], Juan Trenado kaj [[Tonyo del Barrio]]) kaj pri kreado de filmetoj ĉefe por prezentado ĉe Jutubo ([[Miguel Gutiérrez Adúriz]]). ==Vidu ankaŭ== * [[Hispana Esperanto-Kongreso]] * [[72-a Hispana Kongreso de Esperanto]] * [[Arundo]] ==Galerio== <gallery> Dum al-andaluzia koncerto.jpg|Dum al-andaluzia koncerto. Dum ekskurso al romia setlejo.jpg|Dum ekskurso al romia setlejo Acinipo. </gallery> ==Eksteraj ligiloj== * [http://esperantoarunda.blogspot.com.es/ Blogo de arundaj esperantistoj] Blogo * [http://arundakongreso2014.wordpress.com/] Pri la kongreso * [http://www.esperanto.es/hef/] [http://www.esperanto.es/hef/index.php/komenco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121123012244/http://www.esperanto.es/hef/ |date=2012-11-23 }} Hispana Esperanto-Federacio * [http://andaluciaesperanto.blogspot.com.es/ Blogo de Andaluzia Esperanto-Unuiĝo] AEU * [https://www.youtube.com/watch?v=AYqp1ww6er0 Prelego de Thierry Saladin pri la peticio por Esperanto kiel oficialan lingvon de Eŭropo] * [https://bitoteko.esperanto.es/xmlui/handle/11013/4400 Kongreslibro 73-a Hispana kaj 18-a Andaluziaj Kongresoj de Esperanto : Arundo, 1a-4a majo 2014] en Bitoteko {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Andaluzio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2014|Hispana Kongreso]] [[Kategorio:2014 en Hispanio]] kznoc3zqwuy5e4bynbbpwqsocbegvg5 0 480001 9392560 9300634 2026-06-05T08:12:37Z Sj1mor 12103 /* Enlaces externos */ 9392560 wikitext text/x-wiki La '''Promenejo de la Tranĉo''' aŭ en hispana ''Alameda del Tajo'' (poplejo), iam konita kiel ''Alameda de San Carlos'' (poplejo de Sankta Karlo), estas subarba promenejo kaj [[botanika ĝardeno]] kiu datas el komenco de la [[19a jarcento]] kaj kiu situantas en la urbo [[Arundo]], [[provinco Malago]], [[Hispanio]]. Estas ĉe la [[Toreejo de Arundo|Toreejo]] kaj ĉe la bordo de la kornico de la [[Tranĉo de Arundo|Tranĉo]]. Ĝin formas kvin avenuoj ĝardenaj kiuj finas ĉe promenejo kun balkonoj ekde rigardeblas la [[Depresio de Arundo|Depresio]] kaj la [[Montĉeno de Arundo]]. Inter ties riĉo por [[botaniko]] elstaras arboj pli ol 200-jaraĝaj, katalogitaj en la gvidilo de elstaraj arboj de la provinco Malago. Ekzemple estas [[Himalaja cedro]], enorma [[pinio]] kaj [[akacio]] tridorna. == Statuoj == * Statuo de Pedro Romero * Statuo de ''la Goyesca'' * Anĝeloj * Kolona promenejo == Apude == Ĉe la promenejo troviĝas la nova [[Teatro Vicente Espinel]], konstruita sur antikva festivalejo, kiu enhavis diversajn ekzemplerojn de enormaj arboj. == Eksteraj ligiloj == * TurismoDeRonda.com, ''[https://web.archive.org/web/20080417102034/http://www.turismoderonda.com/]'' {{Projektoj}} [[Kategorio:Ĝardenoj en Hispanio]] [[Kategorio:Provinco de Málaga]] [[kategorio:Promenejoj]] iw63f2md8oh8wug66idatwt6z1x0c6j 0 480206 9392237 8012454 2026-06-04T19:47:49Z ThomasPusch 1869 {{apartigila paĝo|John Marshall}} 9392237 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|John Marshall}} {{Informkesto homo}} '''John MARSHALL''' - [[marŝale]] ''Jo̧o̧n M̧ajeļ'', naskiĝis la [[15-an de februaro]] [[1748]] en [[Ramsgate]], [[Kent]], [[Anglio]], mortis 71-jara en [[1819]] - estis kapitano de la [[brita mararmeo]]. Kun sia ŝipanaro li kiel unua eŭropano trovis interalie la insularon poste nomata [[Marŝala Insularo]]. Ekde la aĝo de dek jaroj, kiam li eklernis la maristan metion, li pasigis sian vivon sur la maro. En 1788 li estris la britan mararmean ŝipon ''Scarborough'', kiu prenis malliberulojn de Anglio al la golfo ''[[Botany Bay]]'' en [[Aŭstralio]].<ref>[http://books.google.ca/books?id=bk8EAAAAMBAJ&pg=PA91&dq=%22Thomas+Gilbert%22+captain+pacific&num=100&client=firefox-a#v=onepage&q=%22Thomas%20Gilbert%22%20captain%20pacific&f=false Samuel Eliot Morison (la 22-an de majo 1944): ''"The Gilberts & Marshalls: A distinguished historian recalls the past of two recently captured pacific groups"'' (La Gilbertoj kaj Marŝaloj: distingita historiisto rememorigas la pasinton de du ĵus kaptitaj pacifikaj insulogrupoj), en la magazino] [[Life (magazino)|''Life'']] ({{en}})</ref> Post kiam la malliberuloj estis lasitaj ĉe la golfo, li veturigis sian ŝipon el Aŭstralio al Ĉinio, trovis kelkajn antaŭe en Eŭropo nekonatajn insulojn (prexipe kelkajn el la [[Gilbertaj insuloj]] kaj la [[Marŝalaj insuloj]]), kaj same trovis novan komercan vojon al [[Kantono (Ĉinio)|Kantono]] (廣州, [[pinjine]] ''Guǎngzhōu'').<ref>[http://books.google.ca/books?id=Yeu4MnVVss0C&pg=PA15&dq=%22Thomas+Gilbert%22+captain+pacific&num=100&client=firefox-a#v=onepage&q=%22Thomas%20Gilbert%22%20captain%20pacific&f=false Barrie Macdonald (1982): ''"Cinderellas of the Empire: towards a history of Kiribati and Tuvalu"'' ("Cindrulinoj" de la Brita Imperio: survoje al historio de Kiribato kaj Tuvalo), presejo de la ''Aŭstralia Nacia Universitato'' en] [[Kanbero]] (same {{en}})</ref> La insuloj kiujn li origine nomis "Lord Mulgrove's range" (montoĉeno de [[Lordo]] ''Mulgrove'') estis poste nomata [[Marŝala Insularo]]. John Marshall ankaŭ estris la ŝipon ''Scarborough'' sur sia dua vojaĝo transportante malliberulojn al Aŭstralio, sed la malliberuloj venantaj surŝipe estis en malbona sanstato kaj multaj ne pretervivis la vojaĝon; tio en kombinita kun provo de la malliberuloj transpreni la ŝipon detenis lin de pluaj tiaj transportvojaĝoj. Li poste armee partoprenis la batalojn pri la [[Usona Revolucio|Usona Milito de Sendependeco]] kaj ankaŭ pri la [[Napoleonaj Militoj]], kaj grave vundiĝis sur la ŝipo ''Diana''. Li mortis en 1819 en la aĝo de 71 jaroj. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Marshall, John}} [[Kategorio:Britaj maristoj]] [[Kategorio:Britaj esploristoj]] kptmbxpgynczms9voc09yfgva2ntqad 0 480207 9392053 9368117 2026-06-04T15:32:51Z Stefangrotz 91903 apartigilo 9392053 wikitext text/x-wiki John Marshall povas esti: * [[John Marshall (kapitano)]] * [[John Marshall (juĝisto)]] {{Apartigilo}} 1sdl5n46lxmiulu5mm9guid76r3z45m 9392054 9392053 2026-06-04T15:35:58Z Stefangrotz 91903 9392054 wikitext text/x-wiki '''John Marshall''' povas esti: * [[John Marshall (kapitano)]] * [[John Marshall (juĝisto)]] {{Apartigilo}} akdeo1q2ezasbpisgc2etcuqd7uawx6 0 480269 9392197 8773987 2026-06-04T18:40:33Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392197 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = bunio |koloro = lightgreen |dosiero = Bignay03 Kampong Asit.jpg|eta|maturaj kaj nematuraj fruktoj de binio |dosiero larĝo = 240px |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |regno2 = planto |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonuloj]] ''Dicotyledones'' |ordo = ''[[Malpighiales]]'' |familio =''[[Filantacoj]]'' ''Phyllanthaceae'' |genro = “[[Antidesma]]” |specio = '''A. bunius''' | Taxon2_Rang = Gattung |dunomo = ''Antidesma bunius'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) [[Curt Polycarp Jaochim Sprengel|Spreng.]] |vikispecio = |komunejo = }}'''''Antidesma bunius''''' aŭ '''''bunio''''' estas specio de [[fruktarbo]] el [[Filantacoj]], (antaŭe [[Eŭforbiacoj]]). Ĝi estas indiĝena en [[sudorienta Azio]] kaj norda [[Aŭstralio]]. Ĝia popolaj nomoj estas ''bignay,<ref name=GRIN>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?3639|titolo=USDA GRIN Taxonomy}}</ref> bugnay aŭ bignai'', ''ĉina laŭro'',<ref name=GRIN/> ''ĉerizo de la rivero Herbert '',<ref name=GRIN/> ''kvinslanda ĉerizo'',<ref name=GRIN/> ''salamandr-arbo'',<ref name=GRIN/> ''sovaĝa ĉerizo'',<ref name=GRIN/> kaj ''currant tree''.<ref name=GRIN/> Ĝi estas multaspekta planto kun trunko mallonga kaj malrekta aŭ alta kaj rekta ĝis 30 m alta. Ĝi havas larĝ-ovalajn kaj ledrajn foliojn, kiuj longas 20&nbsp;cm kaj larĝas 7&nbsp;cm. La specio estas [[dioika]], kun masklaj kaj inaj floroj sur apartaj arboj. La floroj odoras forte kaj malagrable. La masklaj floroj staras en malgrandaj tufoj kaj la inaj floroj staras en longaj [[grapolo]]j, kiuj fariĝas longaj fruktaroj. La fruktoj kreskas al longaj kaj pezaj faskoj. Dum la maturiĝo la frukto ŝanĝas la koloron de ruĝa al nigra. La faksoj maturiĝas ne samtempe, tial la frukto en fasko havas diversajn kolorojn. La ŝelo de la frukto enhavas ruĝan sukon, sed la fruktkarno estas blanka kaj havas senkoloran sukon. La frukto havas hel-koloran semon. La frukto gustas acide, simile al [[grubero]] se ili estas nematuraj. Maturaj ili estas dolĉaj. La arbo estas kultivata trans siaj originaj regionoj. La frukto ofte estas uzata por fari [[marmelado]]n. Ekzistas rilato inter ebleco gusti feniiltiokarbamidon kaj amareco en la frukto de ''A. bunius''.<ref>{{cite journal |last1=Henkin |first1=R. I. |last2=Gillis |first2=W. T. |title=Divergent taste responsiveness to fruit of the tree ''Antidesma bunius'' |url=http://www.nature.com/nature/journal/v265/n5594/abs/265536a0.html |journal=Nature |date=10 February 1977 |volume=265 |pages=536–537 |accessdate=12 May 2012 |doi=10.1038/265536a0 |pmid=834304 |issue=5594}}</ref> [[Dosiero:Antidesma_bunius_Blanco2.361.png|eta|maldekstre]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/bignay_ars.html Purdue New Crops Profile] * [http://www.nationaalherbarium.nl/euphorbs/specA/Antidesma.htm ''Antidesma'' Species Accounts] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Arboj]] [[Kategorio:Manĝeblaj sovaĝaj plantoj]] kgh0msiwiz57gic05euk26r60witowf 0 480395 9392110 9211108 2026-06-04T16:34:52Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392110 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Bernardo José de Abrantes e Castro (1767-1833) |dato de naskiĝo =[[24-a de decembro]] [[1767]] |loko de naskiĝo =Santa Marinha, Guarda, {{PRT}} |dato de morto =[[14-a de novembro]] [[1833]] |loko de morto =[[Londono]], {{ENG}} | alma_mater = [[Universitato de Koimbro]] }} Bernardo José de '''ABRANTES e CASTRO''' (1771-1833) (* Santa Marinha, Guarda, en la [[1767]] - [[Londono]], en la [[14-a de novembro]] [[1833]]) estis portugala kuracisto, diplomato kaj ĵurnalisto. Li diplomiĝis pri Medicino en la [[Universitato de Koimbro]], kaj eĉ fariĝis kuracisto de la Reĝa Ĉambro kaj ĉeffizikisto de la regno. En 1809, li estis retenita de la [[Inkvizicio]] pro kelkaj akuzoj je jakobinismo kaj apartenado al [[Framasonismo]]. Pli malfrue, li estis indikita kiel portugala ambasadoro en [[Londono]], kie li fondis, kune kun Vicente Pedro Nolasco Pereira da Cunha (1773-1844), la politikan periodaĵon "O Investigador português en Inglaterra"<ref>La portugala enketisto en Anglio.</ref>, kiu cirkulis inter 1811 ĝis 1819. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Abrantes e Castro, Bernardo José de}} == Literaturo == * [https://books.google.com.br/books?id=7itJAAAAcAAJ&pg=PA379&lpg=PA379&dq=Bernardo+Jos%C3%A9+Abrantes+Castro&source=bl&ots=pBJtbzdRyd&sig=n6itHTcWbSOm_W5_V2DoMKDvz40&hl=pt-BR&sa=X&ei=ebVqU5DJEs62yASRvIHoBw&ved=0CDUQ6AEwAg#v=onepage&q=Bernardo%20Jos%C3%A9%20Abrantes%20Castro&f=false Diccionario bibliográphico portuguez] - Innocencio Francisco da Silva kaj Pedro W. de Brito Aranha. == Vidu ankaŭ == * [[Hipólito da Costa]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Ĝermo|biografio}} [[Kategorio:Universitato de Koimbro]] 0nbcz55uin5epzviewhcrw15tk6tc37 0 480832 9392186 8921306 2026-06-04T18:31:52Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392186 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:SevillaFeAb08CarrEpo001.JPG|eta|Tipa ĉareto en la Aprila Foiro de Sevilo.]] [[Dosiero:Feria2009-desdeNoria2.JPG|eta|Foiro de [[Jerez de la Frontera]].]] La '''[[Andaluzio|Andaluzaj]] [[foiro]]j''' havas specialan signifon pro la specifaj kulturaj elementoj kiuj gravas por la [[kulturo]] de Andaluzio kaj por etendo al la tuta [[Hispanio]]; inter ili estas heredaĵoj de la originaj foiroj, nome de brutobredada kaj religia deveno kaj la modernaj aldonitaj el iaj celebroj pli ĵusaj kaj diversaj (kiaj festoj kolumbaj el [[Onubo]] rilate al Iberameriko). Plej fama estas la [[Foiro de Aprilo]] de [[Sevilo]]. == Karakteraj elementoj == * La porokazaj pordegoj kaj eksterordinara lumigo, kun speciala inaŭguro meznokte * La porklubaj provizoraj konstruaĵoj kie abundas dancado * La provizoraj vendejoj kie hegemonias precizaj tipoj de vino kiaj ''manzanilla'' aŭ aliaj alkoholaĵoj kiaj ''rebujito'' * Kulto al andaluza ĉevalo * Virinoj vestitaj je flamenkaj aŭ andaluzaj * Andaluza muziko, nome [[flamenko]], ''[[sevillanas]]'' aŭ flamenkigita [[popo]] [[Kategorio:Kulturo en Hispanio]] [[Kategorio:Popolaj festoj]] [[Kategorio:Andaluzio]] [[Kategorio:Sevilo]] 9uycwglt2zwwgpx4zf6u6l80ycplmk6 0 495094 9392528 9242240 2026-06-05T07:39:05Z Sj1mor 12103 9392528 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=AT-3|tersituo=|zomo=13}} [[Dosiero:Semmering - Südbahnhotel.JPG|eta|La eksa hotelo (2022)]] La gastejego '''Südbahnhotel''' estas historia hotelo en [[Semmering (Malsupra Aŭstrio)|Semmering]], konstruita en 1882. Ĝi troviĝas ĉe la [[Aŭstrio|aŭstra]] Suda Fervojlinio ''(Südbahn)''. == Priskribo == La hotelo antau la pordoj de Vieno estas simbolo de epoko moderna kaj arte inspiroza. Personuloj kiel [[Arthur Schnitzler]], [[Hugo von Hofmannsthal]], [[Karl Kraus]], [[Alfred Polgar]], [[Peter Altenberg]], [[Gustav Mahler]], [[Franz Werfel]], [[Stefan Zweig]], [[Sigmund Freud]], [[Ludwig Wittgenstein]], [[Felix Salten]] aŭ [[Robert Musil]]. Ili ĉiuj ege influis la spiritan kaj kulturan vivojn de la 20-a jarcento kaj havis ĉiuj intiman rilaton al tiu ĉi montara regiono en inter [[Malsupra Aŭstrio]] kaj [[Stirio]]. Nur 75 jaroj post la fervoja evoluigo de la regiono la [[nazioj]] deklaris la teritorion liberigita de [[judoj]]. == Disfalo post 1938 == Post la t.n. [[Anschluss]] respektive la fino de la [[Dua mondmilito]] la regiono de la [[Semmering]]-trapasejo neniam plu gajnis tioman gravecon. La malĉeesto de iamaj gastoj postlasis malplenaĵon ne plu flikeblan. En la 1960-aj jaroj la hotela uzo ĉesis. Parto estis ŝanĝita en loĝejojn privatajn. Hodiaŭ la ĉefa komplekso restas neuzata kaj sorĉita. Lastaj planoj de revivigo datumas de 2006, sed sen iu konkretaj realigoj. De 2000-2010 la ejoj servis kiel teatrejo por la Festivaloj de [[Distrikto Neunkirchen|Reichenau]]. == Literaturo == * Desiree Vasko-Juhasz: ''Die Südbahn. Ihre Kurorte und Hotels''. Böhlau, Wien u. a. 2006, ISBN 3-205-77404-3, (''Semmering Architektur'' 1). * Guido Friedl: ''Der Architekt Wilhelm von Flattich (1826–1900)''. Verband der Wissenschaftlichen Gesellschaften Österreichs VWGÖ, Wien 1979, ISBN 3-85369-396-2, (''Dissertationen der Universität Wien'' 141), (Zugleich: Wien, Univ., Diss., 1973). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://aeiou.iicm.tugraz.at/aeiou.photo.data.text.fw33/fw17582h.hts Vidoj al la hotelo ĉe AEIOU.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080915175930/http://aeiou.iicm.tugraz.at/aeiou.photo.data.text.fw33/fw17582h.hts |date=2008-09-15 }} * [http://orf.at/stories/2245010/2245011/ Pri ekspozicio en la hotelo en aŭtuno 2014.] * [http://www.festspiele-reichenau.com/information-history.php Pri la historio de la festivaloj de Reichenau an der Rax.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140910195722/http://www.festspiele-reichenau.com/information-history.php |date=2014-09-10 }} {{en}} <!--{{Koordinato|NS=47/38/50/N |EW=15/49/48/E |type=landmark |region=AT-3|montru=entekste}}--> [[Kategorio:Hoteloj en Aŭstrio|Sudbahn]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1882]] lsf35lciie7jbwldavajah2ux4i328l 0 495304 9392403 8826622 2026-06-05T02:39:24Z Ĉielvojo 257843 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|1|0 */ 9392403 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komputila kaj videoludo}}'''The Sims''' estas serio da komputilludoj kiu simulas socian aktivecon. Interalie, la ludanto krei kaj manipuli virtualajn rolfigurojn, konstrui domon por ili, aĉeti la meblaron kaj dezajni ĝardenon. Diversaj versioj de '''The Sims''' ĝuis grandan komercan sukceson kaj, ĝenerale, pozitive taksataj de la kritiko. == Funkciado == La ludo ne havas strikte difinitan celon. Oni devas gvidi diversajn aspektojn de la vivo de la roluloj "simoj" kiel ekzemple, trovi koramik(in)on, karieron, gajni monon, ktp. La "simoj" havas sep bazajn bezonojn: manĝado, socia interago, amuzo, bona ekstera etoso, dormemo, komforto kaj uzo de la necesejo. Por kontentigi tiujn necesojn oni interagas kun diversaj objektoj kaj aliaj "simoj". Ekzemple, televidilo plibonigas la staton de amuzo kaj lito tiun de dormemo. Kelkaj versiojn aldonas vivcelojn aŭ defiojn kies atingo donas pli da feliĉo al la rolulo. La roluloj povas agi memstare se ili ne ricevas ordonojn de la ludanto. En la ludo ekzistas virtuala valuto, la "simelodeon". Oni povas gajni ĝin ĉefe per laborado kaj ĝi ebligas aĉetadon, konstruadon kaj konsumadon. Ĝenerale ju pli kosta estas varo, des pli ĝi efikas kaj kontentigas la rolulojn. La plenkreskuloj povas disvolvigi profesian karieron en diversaj kampoj kaj ricevi ĉiutagan salajron. La infanoj devas iri al lernejo. La "simoj" povas morti pro diversaj kialoj, kiel interalie elektroŝoko, sufokiĝo, malsato, malsano aŭ maljuno (dependanta de la versio) ankaŭ ili povas naski aŭ adopti idojn. == Versioj == Oni lanĉis ĝis nun 4 gravajn ĉefajn versiojn por hejmaj komputiloj. Por tiuj, oni kreas plurajn amplektigojn por ĉiu ludo, vendataj aperte, instaleblaj sur la originala ludo, kiuj vastigas la eblojn. Krom tiuj, aperis aliaj versioj por diversaj platformoj (ludkonzoloj, tabelkomputiloj, ktp) kaj celoj (reta ludado) === Ĉefa serio === * ''The Sims'' (jaro 2000) ** ''Livin' Large'' (2000) ** ''House Party'' (2001) ** ''Hot Date'' (2001) ** ''Vacation'' (2002) ** ''Unleashed'' (2002) ** ''Superstar'' (2003) ** ''Makin' Magic'' (2003) * ''The Sims 2'' ( 2004) ** ''University'' (2005) ** ''Nightlife'' (2005) ** ''Open for Business'' (2006) ** ''Pets'' (2006) ** ''Seasons'' (2007) ** ''Bon Voyage'' (2007) ** ''Free Time'' (2008) ** ''Apartment Life'' (2008) * ''The Sims 3'' (jaro 2009) ** ''World Adventures'' (2009) ** ''Ambitions'' (2010) ** ''Late Night'' (2010) ** ''Generations'' (2011) ** ''Pets'' (2011) ** ''Showtime'' (2012) ** ''Supernatural'' (2012) ** ''Seasons'' (2012) ** ''University Life'' (2012) ** ''Island Paradise'' (2013) ** ''Into the Future'' (2013) * ''The Sims 4'' (jaro 2014) === Aliaj ludoj === * ''The Sims Online'' (funkcianta de 2002 ĝis 2008) * Serio ''The Sims Life Stories'' (de 2007) * ''The Sims FreePlay'' (por [[tabulkomputilo]]j, 2011) * ''The Sims Medieval'' (2011) * ''The Sims Social'' (Por "[[Facebook]]", funkcianta de 20011 ĝis 2013) * Serio ''MySims'' (ekde 2007, por ludkonzoloj [[Wii]], [[Nintendo DS]] kaj [[poŝtelefono]]) == Vidu Ankaŭ == * [[SimCity]] {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Sims}} [[Kategorio:Videoludoj]] [[Kategorio:Fikciuloj]] 8ojzxsv0mf2exxopq00vx8ns1hims4o 0 499587 9392415 9388124 2026-06-05T05:11:27Z Crosstor 3176 /* A */ 9392415 wikitext text/x-wiki Jen listo de famuloj, kiuj mortis en [[Szeged]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Aurél Abafi]], advokato * [[István Ábrahám (preposto)]] * [[Dezső Ágai]], advokato * [[Miklós Aldobolyi Nagy]], [[geografo]] * [[Lajos Alföldi]], kuracisto * [[István Altorjay]], [[kirurgo]] * [[Ádám Anderle]], [[historiisto]] * [[György Antalffy]], [[juristo]] * [[István Apáthy]], [[zoologo]] * [[Béla Avasi]], muzikologo == B == {{Div col|cols = 2}} * [[István Baka]], poeto * [[Géza Bakonyi]], bibliotekisto * [[Károly Bakonyi (oficiro)]] * [[Tibor Bakonyi (arkitekto)]] * [[Ármin Balassa]], advokato * [[Alajos Bálint]], arkeologo * [[Ilona Bányász]], aktoro * [[Dénes Bara]], patologo * [[Zoltán Barabás (agronomo)]] * [[Róza Baranyai]], ekonomo * [[István Bárdosi]], juristo * [[János Batizfalvy]], [[ginekologo]] * [[Herman Bauer-Márkfi]], [[hebreisto]] * [[Antal Békefi (verkisto)]] * [[Ernő Béki]], historiisto * [[László Benedek (biokemiisto)]] * [[Sándor Benkő]], [[hematologio|hematologo]] * [[Valéria Berdál]], operkantisto * [[György Berencsi (bakteriologo)]] * [[Ferenc Berencz]], fizikisto * [[Péter Beretzk]], kuracisto, ornitologo * [[László Berkesy]], kuracisto * [[Gábor Bernáth]], kemiisto * [[István Berthóty]], urbestro * [[Domokos Berzenczey]], arkitekto * [[Sándor Bezdán]], historiisto * [[István Bibó (etnologo)]] * [[Géza Birkás]], literaturhistoriisto * [[Domokos Boda]], kuracisto * [[Lajos Bódis]], ginekologo * [[Pál Bor]], [[pedagogo]] * [[Frigyes Boros]], inĝeniero * [[Mihály Boros]], anestezisto * [[Ödön Both]], jurhistoriisto * [[János Bruder]], [[ĝardenisto]] * [[Árpád Buday]], [[arkeologo]] * [[Kálmán Buday (historiisto)]] * [[Ágoston Budó]], [[fizikisto]] {{Div col end}} == C == * [[Géza Csapó]], kajakisto * [[József Császár]], kemiisto * [[Gyula Csefkó]], [[lingvisto]] * [[Ervin Cséka]], juĝisto * [[Sándor Cserép]], piaristo * [[István Cserháti]], kuracisto * [[Lajos Csík]], [[biologo]] * [[Gábor Csikos]], aktoro * [[Sándor Csörgő]], [[matematikisto]] * [[Kálmán Czógler]], instruisto == D == * [[Ferenc Dáni]], advokato * [[Lajos Dávid (apotekisto)]] * [[Gábor Ditrói]], kuracisto * [[András Dugonics]], [[verkisto]] * [[Lajos Duró]], psikologo == F == * [[Gábor Farkas]], [[botanikisto]] * [[Tibor Farkas]], [[biokemiisto]] * [[Andrea Farsang]], agrogeologo * [[Pál Fejes]], kemiisto * [[Lajos Ferenczy]], biologo * [[Géza Fodor]], matematikisto * [[József Fogel]], historiisto * [[Sándor Fontos]], pentristo * [[Pál Fröhlich]], fizikisto == G == * [[Aranka Gábor (apotekistino)]] * [[László Gallé (botanikisto)]] * [[István Levente Garai]], kuracisto * [[György Geréb]], psikologo * [[Zoltán Gergő]], librotenisto * [[Ferenc Gilde]], kemiisto * [[Nándor Gion]], verkisto * [[Gyula Grasselly]], [[mineralogo]] * [[József Gregor]], [[operkantisto]] * [[Pál Greguss (botanikisto)]] * [[Sándor Gulyás (plantanatomo)]] * [[Csilla Gyémánt]], teatrohistoriisto * [[Lajos Gyenes (geografo)]] * [[Géza Györgyi (fizikisto)]] == H == {{Div col|cols = 2}} * [[Alfréd Haar]], matematikisto * [[Lajos Hackl]], kemiisto * [[Imre Hajnal]], instruisto * [[István Gáspár Hájos]], piaristo * [[Miklós Halmos]], kemiisto * [[András Háznagy]], [[farmaciisto]] * [[Éva Héczey]], aktoro * [[András Hegedűs]], juristo * [[Ödön Heller]], pentristo * [[János Hemmert]], pentristo * [[Aurél Hencz]], bibliotekisto * [[Sándor Herke]], kemiisto * [[István Homor]], instruisto * [[Rezső Horvai]], fizikisto * [[Imre Horváth (biologo)]] * [[István Károly Horváth]], klasikisto * [[János Horváth (fizikisto)]] * [[József Horváth (kemiisto)]] * [[Péter Huhn]], kemiisto * [[István Huszák]], [[neŭrologo]] {{Div col end}} == I == * [[József Imre]], kuracisto * [[Balázs Imreh]], matematikisto * [[Dezső Irányi]], [[notario]] == J == * [[Béla Odiló Jakab]], ornitologo * [[István Jakobey]], kemiisto * [[László Jakucs]], [[speleologo]] * [[Miklós Jancsó (farmakologo)]] * [[Béla Jedlicska]], notario * '''[[Gyula Juhász]],''' [[poeto]] * [[Kálmán Juhász]], kanoniko * [[Miklós Julesz]], [[kuracisto]] == K == {{Div col|cols = 2}} * [[Lajos Kálmány]], pastro * [[Béla Kanyó]], kuracisto * [[Zoltán Kanyó]], [[germanisto]] * [[Ede Kapuy]], fizikisto * [[Béla Karácsonyi]], [[historiisto]] * [[István Karády]], kuracisto * [[Károly Kárpáti (instruisto)]] * [[János Kass]], [[grafikisto]] * [[Endre Kátay]], aktoro * [[Péter Katona]], [[marksismo|marksisto]] * [[Antal Kecskeméti]], forĝisto * [[Adorján Kesselyák]], zoologo * [[István Ketskeméty]], fizikisto * [[Ferenc Kevei]], [[mikrobiologo]] * [[Árpád Kiss (kemiisto, 1889)]] * [[Ferenc Kiss (arbarinĝeniero)]] * [[István Kiss (algologo)]] * [[Gábor Kolosváry]], zoologo * [[Miklós Koltay]], kuracisto * [[Jenő Koltay-Kastner]], literaturhistoriisto * [[István Komor]], reĝisoro * [[Ádám Kondorosi]], biologo * [[István Kopasz]], [[masonisto]]-[[arkitekto]] * [[Béla Korpássy]], patologo * [[Ferenc Kósa (pastro)]] * [[Mihály Kovács (piaristo, pli juna)]] * [[András Krámli]], kemiisto * [[Gyula Kristó]], historiisto * [[Ferenc Kukán]], kuracisto {{Div col end}} == L == * [[Ede Jacobi Lányi]], jezuito * [[György Lázár (urbestro)]] * [[János Lelley]], agronomo * [[Béla Lovas]], parazitologo * [[Lipót Lőw]], rabeno * [[Döme Lugosi]], teatrohistoriisto == M == * [[Pál Maday]], lokhistoriisto * [[Ede Magyar]], arkitekto * [[Lajos Makai]], fizikisto * [[Lajos Makó]], aktoro * [[Miklós Marián]], muzeologo * [[József Máriáss]], aktoro * [[Sándor Marosi]], [[geografo]] * [[Béla Matkovics]], biologo * [[Henrik Matyasovich]], jezuita pastro * [[József Mentes]], aktoro * [[Gáspár Menyhárth]], [[juristo]] * [[Judit Méray]], kuracisto * [[Gyula Mérei]], historiisto * [[Tibor Mikola]], lingvisto * [[Emil Minker]], farmakologo * '''[[Ferenc Móra]],''' verkisto * [[József Morvay]], farmaciisto * [[Károly Mosonyi]], [[teatrestro]] * [[Lajos Müller (jezuito)]] == N == * [[László Zsolt Nagy]], aktoro * [[István Novák]], farmakologo * [[István Novák (arkitekto)]] * [[Sándor Nyilasy]] == O == * [[Ferenc Obál (pli juna)]], neŭrobiologo * [[Ernő Obermayer]], [[kemiisto]]-agronomo * [[Lajos Ocskó]], piaristo * [[Ferenc Oláh (aktoro)]] * [[Ilona Oláhné Béládi]], [[virologo]] * [[Jenő Ormos]], patologo == P == * [[István Pálinkó]], kemiisto * [[János Dezső Pap]], piaristo * [[Sándor Papp (politikisto)]] * [[Imre Pávó]], instruisto * [[György Péczely]], meteologo * [[László Péter (bibliotekisto)]] * [[Gábor Petri]], kuracisto * [[Péter Pfeiffer]], fizikisto * [[László Piros]], [[ministro]] * [[István Polgár (obstetrikisto)]] * [[Ödön Polner]], juristo * [[Ferenc Poór]], kuracisto * [[Imre Prettenhoffer]], kemiisto * [[Béla Purjesz]], kuracisto == R == * [[Tamás Rávnay]], kuracisto * [[Béla Reinbold]], biokemiisto * [[Zsuzsa Rózsa]], [[farmaciisto]] * [[József Ruszoly]], jurhistoriisto == S == * [[Henrik Schmidt]], lingvisto * [[Károly Schneller]], juristo * [[József Schnitzler]], kuracisto * [[György Sinkó]], operkantisto * [[Ferenc Sövényházy]], juristo * [[Ervin Sövényi]], radiologo * [[Károly Streitman]], pediatro * [[János Szabados]], poeto * [[Dénes Szabó (kirurgo)]] * [[József Szabó (kuracisto)]] * [[Samu Szádeczky-Kardoss]], filologo * [[József Szalay (policoficiro)]] * [[Sándor Székely (partilaboristo)]] * [[Tibor Szele]], matematikisto * [[János Szilárd]], kuracisto * [[Károly Szittya]], akvopilkisto * [[Ferenc Szontágh]], kuracisto * [[István Szórády]], kuracisto == T == * [[Károly Tandori]], matematikisto * [[Antal Tápai]], skulptisto * [[Gergely Tapolcsányi]], piaristo * [[Béla Tettamanti (pedagogo)]] * [[Lajos Timár]], botanikisto * [[Lajos Tokácsli]], pentristo * [[István Tömörkény]], verkisto * [[Antal Tóth (piaristo)]] * [[Ker. János Tóth]], instruisto * [[László Tóth (historiisto)]] * [[Sándor Tóth (skulptisto)]] == U == * [[József Udvardy]], [[episkopo]] == V == * [[Gábor Vágó]], skulptisto * [[Mátyás Varga]], grafikisto * [[József Veczkó]], psikologo * [[István Vedres]], inĝeniero * [[Dezső Veszprémy]], kuracisto * [[Irén Vincze]], kemiisto * [[László Vinkler]], pentristo == W == * [[Richárd Wagner (geografo)]] == Z == * [[Imre Zsoldos]], trumpetisto == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Szeged]] == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj mortintaj en Szeged]] [[Kategorio:Szeged]] 4kppttw4azmt51h01n3zkwtytdjgp61 0 500231 9392502 9106816 2026-06-05T07:16:16Z Sj1mor 12103 9392502 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Hans-Memling-allegory-chastity.jpg|eta|dekstra|250ra|[[Alegorio]] al la Ĉasteco.]] La termino '''ĉasteco''', laŭ la komuna percepto, referencas al la kondiĉo de tiu kiu elektas [[abstinado#seksabstinado|abstini]] de la [[amoro|seksaj rilatoj]], ekzemple pro etikaj kaj religiaj motivoj kaj/aŭ filozofiaj. Pro senca kunlimeco, la vorto povas esti uzata por aludi al la kondiĉo de [[virgeco]], aŭ ankaŭ al la seksabstinado ĉu vola aŭ nevola (oni vidu ĉe [[zono de ĉasteco]] kaj ankaŭ kazoj pro nepra konduto ĉar temas pri sankialoj, soleco, malakompano ktp.). Ĝi kuntrenas la rezignon al la uzo de la genereco por alia momento, kaze de geedziĝo, ĉu provizore aŭ laŭlonge de la tuta vivo pro celo al la superaj bonoj aŭ aliaj celoj. En okcidento la ĉasteco estis ofte konceptita en hipokritecaj socitavoloj kiel ilo por kontroli la virinan seksecon: la respekto de tiu principo estis postulita al virino “honesta”, dum al la viro estis, praktike, konsentite havi seksajn sperton kun virinoj de modesta deveno aŭ kun prostitutinoj. Hodiaŭ la konceptoj, kaj la kondutoj, multe ŝanĝiĝis, jen pro la enkonduko de medicinaj sistemoj kiuj malhelpas la koncipon jen ankaŭ pro la malpliiĝo de la ĉasteco taksata kiel virina valoro. == Historia skizo == La vorto “ĉasteco” devenas el la [[latina]] ''castitas'', abstrakta nomo responda al "castus" kun signifo de ''pura''. Antikvajn tempojn la valoro de la ĉasteco pasadis, en [[Grekio]] kaj poste en la klasika mondo, tra la debato pri la uzado de la sekso kun infanoj: aparte [[Sokrato]] estis subtenanto de “ĉastaj” [[pederastio|pederastaj rilatoj]] inter plenkreskuloj kaj infanoj; [[Platono]], kiu transdonis multajn tiutipajn instruaĵojn al la estontaj homoj, tiom insistis en tiuj “ĉastaj” (do ne karnaj, seksaj) rilatoj ke oni devenigu la nocion de "[[platona amo]]" kiel speciala tipo de ĉasteco. Pro la diversaj malpermesoj pri tiuspecaj seksaj intimaj rilatoj en la [[Abrahama religio|abrahamaj religioj]], ([[Judismo]], [[Kristanismo]] kaj [[Islamismo]] devenantaj el la mosea [[la Dekalogo|Dekalogo]], la termino praktike etendiĝas al personoj de ĉiuj sociaj statoj en ĉiuj cirkonstancoj. == Ĉasteco en la religioj == === Ĉasteco kiel virto === Tradicie seksaj agoj estis malpermesitaj ekstere de la [[geedziĝo]] flanke de jud-kristanismo kaj islamismo, kaj juĝataj [[peko|pekaj]]. Inter la agoj tradicie juĝataj kontraŭaj al la ĉasteco, kun malsamecoj inter la diversaj kredoj, oni povas citi ekzemple: [[Sinmasturbado]], ĝuado de [[Pornografio|pornografiaj]] verkoj, [[koito]] [[menstruo|dummenstruaj periodoj]], [[midzado]], [[anusa seksumado]], [[adulto]], [[fornikado]] kaj aliaj agoj taksataj [[volupto|voluptamaj]], kaj tiel plu ĝis puni kiel krimon la [[stupro]]n. La malpermeso pri iuj el tiuj agoj troveblas rekte en la tekstoj de la [[Biblio]] kaj [[Korano]], aliaj kiel la malpermeso pri la artefarita [[Kontraŭkoncipilo|kontraŭcipo]], estas derivaĵoj el la tradicio kaj, fakte, ili ne estas same jŭĝataj ĉe la diversaj kristanaj konfesioj. === Ĉasteco dum fianĉiĝa periodo === Diversaj protestantaj konfesioj (kun diversaj esceptoj), la eklezioj katolika kaj ortodoksa malaprobas ĉiujn seksrilatojn antaŭgeedzigajn. La motivo rezidas en la opinio ke la seksa rilatoj postulas ligilon definitive esprimitan, en kristana lingvaĵo, “esti unu karno”. Konsiderinte, tamen, la kutima tro longa fianĉiĝa periodo, iuj kristanaj teologoj proponis eblajn esceptojn, sed tio estis kondamnita de la [[Kongregacio por la doktrino de la kredo]]. <!--En la Katolika eklezio estas ĝenerale malpermesata ankaŭ la [[petingo]] (angle: petting).--> === Ĉasteco en geedziĝo === La seksa intimeco inter la geedzoj ene de la geedziĝo estas ĝenerale konsiderata ''ĉasta'' ĉe ĉiuj kristanaj konfesioj, kvankam kun distingoj. Iam oni konsideras ĝin malĉasta se ne celas nur la koncipiĝon kaj serĉas ankaŭe aŭ anstataŭe la simplan plezuron. === Seksabstinado === La ''[[virgeco]]'', konsiderata kiel fizika stato estis ofte juĝata postulo por iuj religiaj ceremonioj, aparte por [[sacerdoto]]j kaj sacerdotinoj: [[vestalo]]j en [[Romio]] estis devigataj ĝis la aĝo de 40 jaroj virgece servi al [[Templo]]. La [[senedzeco]] (aŭ ''konsekro al la virgeco'') estas kutime referencata al la [[klerikaro]] de iuj kristanaj konfesioj aŭ al [[instituto de konsekrita vivo|institutoj de konsekrita vivo]], estas [[voto]] per kiu la votanto promesas vivi sen seksaj ĝuadoj ene kaj ekstere de geedziĝo. La [[voto de ĉasteco]] povas esti [[evangeliaj konsiloj|evangelia konsilo]] ankaŭ por la [[laiko]]j. == Bibliografio == === Kristanaj vidpunktoj === * [http://www.sapere.it/tca/MainApp?srvc=vr&url=/7/cr/173_1 Castità] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071008073302/http://www.sapere.it/tca/MainApp?srvc=vr&url=%2F7%2Fcr%2F173_1 |date=2007-10-08 }} Voce dell'Enciclopedia del cristianesimo (De Agostini) * [http://www.vatican.va/archive/catechism_it/p3s2c2a6_it.htm Il sesto comandamento] Dal Catechismo della Chiesa cattolica (III.2. I) * [http://christuscastitas.altervista.org/ Castità] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071012230029/http://christuscastitas.altervista.org/ |date=2007-10-12 }} La Castità nel S. Scritture e nel Magistero della Chiesa Cattolica * {{en}} [http://www.newadvent.org/cathen/03637d.htm Chastity] Dalla [[Catholic Encyclopedia]] * {{en}} [http://www.passtheword.org/SHAKER-MANUSCRIPTS/Abstinence/shaker-abst-x1.htm A Virgin Life] Dagli scritti dal gruppo protestante puritano degli Shaker relativa all'astinenza sessuale ed alla negazione di sé === Islamaj vidpunktoj === * [http://www.islam-online.it/donna/hijab.htm Il ''hijaˆb'' kaj ĉasteco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060510163950/http://www.islam-online.it/donna/hijab.htm |date=2006-05-10 }} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|q=Ĉasteco|ReVo=cxast.0eco}} * [[Eklezia senedzineco]] * [[Neniuseksemo]] * [[Kontraŭkoncipilo]] * [[Zono de ĉasteco]] * [[Samseksemo]] * [[Religia voto]] * [[Voto de ĉasteco]] * [[Pederastio]] * [[Pudoro]] [[Kategorio:Homa seksumado]] [[Kategorio:Religiaj konceptoj]] [[Kategorio:Religia vivo]] [[Kategorio:Virtoj]] [[Kategorio:Sekceco kaj religio]] iauaj3o5raifqc03110ujmxt8nlhvv8 0 500332 9392524 9294930 2026-06-05T07:35:17Z Sj1mor 12103 9392524 wikitext text/x-wiki {{Informkesto televida serio}}'''Kottan ermittelt''' (laŭvorte: ''Kottan enketadas'') estis groteska kriminalfilmserio el [[Aŭstrio]]. Ĉefrolulojn havis la aktoroj [[Lukas Resetarits]], [[Walter Davy]], [[Curth Anatol Tichy]], [[Kurt Weinzierl]], [[Bibiana Zeller]], [[Gusti Wolf]]. Produktintoj estis [[ORF]], poste kune kun [[ZDF]].[[Dosiero:Peter Patzak Jan Zenker 2009.jpg|eta|Patzak kaj Zenker en 2009, la farintoj de la televidserio ''Kottan ermittelt'']]Ĝi daŭris de 1976-83 kaj tre furoris en tuta Aŭstrio. Lingve ĝi helpis konatigi vienajn dialektvortojn ankaŭ ekstere de [[Vieno]], simile al la televidserio ''[[Ein echter Wiener geht nicht unter]]''. Reĝisoro estis Peter Patzak, scenaristo Helmut Zenker. == Historio == En 1974 [[Helmut Zenker]] skribis la unuan krimhistorion pri la viena polica majoro Adolf Kottan. Kiel aŭdlibro tiu historio produktitis fare de la radifonia landa studio de [[Malsupra Aŭstrio]] kaj la germana [[Südwestfunk]] <ref>Laŭ informoj en la 3-a de februaro 2007 ĉe ''[[Österreich 1]]''</ref>kaj senditis en printempo de 1976. La saman jaron faritis ankaŭ televiddrameto kun la titolo ''Hartlgasse 16a'' kiu igis kontroversian diskuton disde la flanko de la policista sindikato precipe pro la prezento de policista deĵorado. Laŭditis la enscenigo kaj la aktora laboro tial ke oni ekigas tutan serion. Jam en la unuaj epizodoj plej superpezis la satiraj elementoj, sed tiam ankoraŭ kun la sincera motivo prezenti la ĉiutagan laboron de la policanoj. Ĉe la malfruaj epizodoj tio ne plu gravis sed unuarange groteskaĵoj. Reĝisoro estis ĉiam [[Peter Patzak]]. Ekde 1980 kunlaboris [[ZDF]]. == Ĉefroloj == La rolon de Majoro Kottan ludis [[Peter Vogel]], [[Franz Buchrieser]] kaj Lukas Resetarits. Kottan loĝas (ekde la 8-a epizodo) kun edzino, filo kaj patrino, kiu ŝatas legi krimromanojn kaj fari teoriojn pri perfekta mortigo. Kottan ne malofte estas maldiligenta kaj ne ĉiam kondutas ĝentile kun sia diligentega helpanto Schrammel (ludate de Curth Anatol Tichy). La laste menciita ĉiam volas esti perfekta ne komprenante la ironion de Kottan. Li plukleriĝas per la legado de krimromanoj, ĉefe pri la komisaro ''Mike Hammer'' (de [[Mickey Spillane]]). Ofte li inteligentece ne egalas siajn kolegojn. Paul Schremser ([[Walter Davy]] iĝas baldaŭ sekciestro preferite al Kottan. Komence li estis nura asistanto de Kottan, traktite multe pli ĝentile fare de Kottan en komparo kun Schrammel. Sian lamulbastonon li utiligas ankaŭ kiel maŝinpafilon, por faligi homojn aŭ por malhelpi la fermon de domopordoj antaŭ la nazo de la enketantaj policistoj fare de homoj malkunlaboremaj. Ĉe manko de deliktoj klarigotaj la tri policistoj formas trion muzikbandistan nome ''Kottans Kapelle'' (aparte en la filmoj de la 1980-aj jaroj). La policaj prezidantoj Alfred Pilch (epizodoj 3-6: ludite de [[Harald von Koeppelle]]) kaj poste Heribert Pilch (epizodoj 7–19, ludite de Kurt Weinzierl) estas ĉiam malkvieta pro la reputacio de la viena polico. La plej grandaj malamikoj estas muŝoj. Dum la ĉasado la prezidanto plurfoje sin ĵetas el la fenestro. Poste li daŭre kverelas kun kafoaŭtomato starigita de Kottan. Ĝi rifuzas persiste doni kafon al la prezidanto. Pilch pli kaj pli ricevas trajtojn de frenezulo. La kadavrojn trovas ofte la tre simpatia senhejmulo Erwin Drballa (ludite de [[Carlo Böhm]]), kiu kontaktiĝas kun Kottan poste ankaŭ per radiomorsiilo kiam liaj eltrovoj de mortigitoj ekoftas. == La epizodoj kun enhavo == === Hartlgasse 16a (epizodo 1 - 1976) === Leterportisto trovis la per vajco murdigitan pensiulinon Gertrude Klenner en loĝejo de ĉe Hartl-strateto nr 16a. Kottan eltrovas oftan frekventon de jugoslavianoj surloke. Tamen li ne sukcesas konkretigi lian suspekton kontraŭ ili. === Der Geburtstag (epizodo 2 - 1977) === Tian ĉi donacon Kottan ne atendis apud sia semajnfina kabano: inter neĝoplenaj [[abio]]j ĉasisto malkovris murditan knabinon. Suspektito tuj arestatas - ŝia koramiko. Sed la sekvontan tagon - jen nova kadavro. Tiu epizodo estas la lasta en kiu la aktoro Peter Vogel ludis la rolon de la polica komisaro Kottan. === Wien Mitte (epizodo 3 - 1977) === Ĉe la stacidomo ''Wien Mitte'' mortpafatas viro. Ununura atestanto estas senhejmulo. Kottan identecigas la mortigiton - aksekuraĵvendisto nome Gerald Horvath, kies edzino jam dum jaroj havas {{N|intima rilato}} kun ia entreprenisto. La solvo de la enigmo klaras, sed nur ŝajne. === Nachttankstelle (epizodo 4 - 1978) === La benzinstacio kun nokta servo kaj kafejo estas loko ŝatata de junaj fanatikuloj de motorcikloj, de ĉiesulinoj kaj de etkrimuloj. Kiam la filo de la posedantino murdatas, komisaro Kottan komencas la esploradon. La kazo evidentiĝas tre komplika! Ĉu kulpas eĉ lernantoj? La filino de Kottan, Sissi, gravedigite de Gerhard Bösmüller en la momento de la deviga jeso antaŭ la oficejo je civila stato ne kapablas edziniĝi. Peter Vogel re-aperas ekrane an alia rolo, kiel la altranga oficisto Horeis. === Drohbriefe (epizodo 5 - 1979) === S-ino Komarek, vidvino, ricevas minacleterojn. Kio unue ŝajnas esti ĉiutaga fiaĵo kaj ne kazo por Kottan de la sekcio pri murdoj baldaŭ ekakriĝas. Jen murdo: en viena etĝardena setlejo malkovratas kadavro. Dum serĉesploradoj surloke la policanoj konfrontiĝas al muroj de silento kaj malamikeco. === Räuber und Gendarm (epizodo 6 - 1980) === Unuavide bone planita krimaĵo baldaŭ evidentiĝas kiel pelmelo de krimuloj - kio tute ne faciligas la laboron al la vienaj policistoj. Kun la du asistantoj Schrammel kaj Schremser la patrolestro Kottan devas klarigi la cirkonstancojn de surpriza atako en [[poŝtoficejo]] kun ŝtelita monsumego. La krimuloj inter si mem kaj la apero de mistera homo intencanta murdi Kottan kreas multajn groteskaĵojn dum tiu ĉi epizodo. === Die Beförderung (epizodo 7 - 1981) === Uzurulo estis mortigita. Sukcese la polica teamo ekserĉas. Kottan kaj Schrammel faras profesi-celan vojaĝon al la hispana insulo [[Lanzarote]] por daŭre sekvadi la suspektiton. Por Kottan la momento ne estas bone malĉeesti en Vieno: la muŝkaptisto Pilch intertempe faras karieron en la polica hierarkio kaj eĉ la ĝis tiam amika kolego Schremser ekinteresiĝas plialtigi sian rangon. === So long, Kottan (epizodo 8 - 1981) === Majoro Kottan estas telefone avertita pri murdo, kiu fakte ne multe pli malfrue okazas - en hala naĝejo (Jörgerbad) murdatas maljunulino. La viro, kiu antaŭanoncis la murdon, denove alvokas kaj antaŭdiras novajn murdojn. Kottan laboregas sed tri fojojn malfruas. La krimulo denove telefonas - nun Kottan devas esti pli ruza. === Die Einteilung (epizodo 9 - 1981) === Laboras ĉe la plej granda aŭstra ĵurnalo du influoplenaj t.n. disdonantoj kiuj decidas pri la respektivaj vendolokoj por la malbone salajritaj, fremdlandaj ĵurnalvendistoj. Pro la graveco havi bonajn vendolokojn la disdonantoj estas subaĉetitaj fare de la povraj ĵurnalvendistoj. Sed unu el la du disdonantoj pagos por tio per sia vivo. Li minacatas fare de vendisto kiu sentas sin fraŭdita. Samtage ankoraŭ okazas alia murdo. Kottan komencas serĉesplori kaj enketi supozante farinton inter la fremdlandanoj. === Kansas City (epizodo 10 - 1981) === Josef Tamek, nomite Jimmy, estas membro en speedway-klubo ekde kelkaj jaroj. Malgraŭ malsukcesoj li investas multe en tiun ĉi sporto, multe da mono kaj da tempo. Li ne rimarkas la fiaskon de la geedzo kun Herma. Ŝi forlasas lin kaj transloĝiĝas al Herbert Maroltinger, la sukcesa speedway-ĉampiono. Kiam Maroltinger mortas dum konkurso en mistera maniero Jimmy memkompreneble iĝas la plej suspekta persono. === Entführung (epizodo 11 - 1981) === Robert Weller (Stefan Weber), kantisto de la konata muzikbando ''Drahdiwaberl'' (kiu ne plu modas) forrabatas. La krimuloj postulas elaĉetan monsumon, 2 milionojn da [[ŝilingo]]j. Dum la monotransdono la policistoj superruzatas. Weller liberigatas kaj, kia surprizo!, tuj denove modas. Kottan interesiĝas pri la forrabo, estante mem hobia kantisto en la ''Kottan-kapelo''. === Hausbesuche (epizodo 12 - 1981) === Peter Bertalan estas posedanto de aŭtoriparejo. Edziĝinte, li havas koramikinon por kiu li luprenis apartementon. Post kiam ŝi forlasis lin post multaj jaroj li ebriiĝis kaj mendas [[hetajro]]n. Tuj post ties forlaso oni sonorigas denove ĉe la pordo. Malferminte ĝin, Bertalan mortpafatas de nekonata persono. Kottan enketadas en mondo de pli altrangruloj, almenaŭ laŭ lia opinio je la komenco. === Fühlt wie du (epizodo 13 - 1981) === La aŭstra ĉefurbo Vieno maltrankviliĝas pro serio da laŭŝajne neinterligitaj krimoj. Katposedantino, trotkonkursanto kaj [[fiŝkaptisto]] mistere mortis. Tre malfrue Kottan komprenas ke temas pri venĝo de furia bestoprotektanto. Intertempe la murdoj daŭriĝas. === Genie und Zufall (epizodo 14 - 1982) === Oni mortigas ludkampzorganton de tenisklubo. Oni lernas ke li iam apartenis al bando specialiĝinta je komercado per [[armilo]]j. Post longa anonimeco li denove estis devigita komercadi. Enketoj gvidas onin je la spuroj de la la t.n. duonmonda imperiestro Rudolf Wasservogel. === Die Enten des Präsidenten (epizodo 15 - 1982) === Veturante surstrate du viroj ekbatalas. Unue unu baras la vojon al la alia kaj iĝas alterna rampuŝado. Post la difekto de la veturiloj la kverelo kontinuigas per bataj atakoj duelaj. Restas unu mortinta. Majoro Kottan transprenas la eketadon. Agacas lin ankaŭ la karieraj planoj de sia edzo Ilse kiel kantistino. === Smokey und Baby und Bär (epizodo 16 - 1982) === Elvira, amikino de Kottan, timas sian iaman prostituiston ĵus liberigitan el [[prizono]]. Kottan ludas la rolon de ŝia protektanto. Krome li ricevas videobendon kiu montras virinon murdatan. La vivo de Kottan minacatas kaj multaj atencoj je liaj vivo nesukcesas. === Mein Hobby: Mord (epizodo 17 - 1983) === De longe estas malaperintaj virinoj kiuj respondis je gazetanoncoj kontaktaj. Kottan opinias ke ili estas mortigitaj. Li petas sian edzinon Ilse publikigi propran gazetanoncon por allogi la murdinton. Krome Kottan estas maldungita kiel policisto. === Der Kaiser schickt Soldaten aus (epizodo 18 - 1983) === La suspendita policisto Kottan provas esti detektivo. En lia unua kazo la klientulo mem mortas. Kottan rapide havas suspektendan personon - la duonmondan imperiestron Wasservogel! Liaj eksaj kolegoj kaj la policprezidanto tamen ne kredis liajn supozojn. La kazo iĝas tre komplika. === Mabuse kehrt zurück (epizodo 19 - 1983) === Pluraj politikistoj malaperas kaj re-aperas post kelka tempo. Ili ĉiuj ekaspektas strange post la re-apero. Policprezidanto Pilch petas la helpon de Kottan. Sed Kottan ne volas kaj rifuzas. == Ne filmigitaj epizodoj (20-25) == Fakte estis ekde 1983/84 preparoj filmigi la sekvotajn epizodojn kies scenaroj jam estis finskribitaj. Sed malmulte antaŭ la komenco de la filmigado la tiama generalintendanto de [[ORF]] decidis ke tio ne okazu. Tio ŝokis la reĝisoron kiel ankaŭ la scenariston. La scenaroj de 6 malkonataj epizodoj troviĝas ĝis hodiaŭ en la arkivoj de la familioj Zenker kaj Patzak. La titoloj estus estintaj: Ein Fest für Heribert, Burli, Ping Pong, Kein Fall für Kottan, Bruch mit Folgen, Mord 1927. Ankaŭ koncerne la intrigon la tuto bone finus per la 25-a epizodo. Pro ties nefarado la epizodo 19 restis la lasta sen kontentiga intrigosolvo. En 1988 elsenditis ankoraŭ du 45 minutojn longaj televidrevuoj kun la titoloj ''Kottans Kapelle'' kaj ''Mehr aus Kottans Kapelle''. == Fonoj == La serion karakterizas multaj ripetitaj ŝercoj! En pluraj epizodoj alia trafikpartoprenanto forte puŝiĝas kontraŭ la ĵus malfermita aŭtopordo de la policistoj. Kiam Kottan adresatas kiel ''Inspektor'' li aŭtomate reciprokas per ''Inspektor gibt's kaan!'' (tradukite: ''La titolo Inspektor ne ekzistas tie ĉi!'') pro ke li havas la rangon de majoro kaj fakte ne ekzistas la rango ''Inspektor'' ĉe la aŭstra kaŝpolicana korpuso. Sed por neiniciataj civitanoj tute normalas nomi ĉiun policanon Inspektor. Plurfoje aperas ''Harry Lime la malpliaĝa'', viro blanke vestita vivante sub la tero en la viena kanala reto. Harry Lime estis la ĉefrolo de la filmo ''[[The Third Man]]''. La samtitola romano legatas de la edzino de Kottan - vortludo: ĉar la tria aktoro de la Kottan-rolo estas la tria edzo de s-ino Ilse Kottan. La patrino de Kottan ankaŭ ne estas kutima persono maljunaĝa. Ŝi tre interesiĝas pri krimoj. Ŝi kolektas erarojn faritajn de policistoj pensante ke la libro nepranta en ĉiu loĝejo ne estu la [[Biblio]] sed la volumo ''La plej grandaj krimoj de la homaro''. Ĉe la deliktlokoj aŭ kiel asistanto ofte aperas la idiota policisto Schreyvogel (ludite de [[Franz Suhrada]]; en pli fruaj epizodoj li nomiĝis ankoraŭ ''Dworschak''). La krimulegoj ''Horak'' ([[Ernst Konarek]]) kaj ''Rudolf Wasservogel'' ([[Leon Askin]]) provas plurfoje murdi Kottan, sed vane. Realaj aŭstraj amaskomunikiloj ne aperas. La televidan programon prezentas surekrane [[Chris Lohner]] kiu fakte laboris kiel parolistino ĉe [[ORF]]. Ŝi de tempo al tempo komentas la programon, direktas parolon al la spektantoj kaj faras absurdajn-gajajn anonocojn. Ekzemple ŝi anoncas (epizodo nr 3) ke ekranperturboj fariĝos ripetfoje pro la eksplicita deziro de multaj televidspektantoj. Alia ekzemplo: malfruvespere ŝi vekas la jam ekdormetintojn per fingra frapado ĉe la ekrano invitante al sekvonta rekta transsendo el la [[Parizo|pariza]] bohemiteatro ''Crazy Horse''. Tuj poste ŝi diras al la vekitaj viroj ke tio ne veras. En epizodo nr 2 Kottan aĉetas ankoraŭ ekzempleron de la sensacia ĵurnalo ''Kronenzeitung'', kiu jes ja ekzistas estante la ĵurnalo kun la longe plej alta eldonkvanto en Aŭstrio. Poste ĝin anstataŭos la t.n. ''Österreichische Einheitszeitung - Unuforma Ĵurnalo Aŭstria'' (mallongigo de la fikcia ĵurnalo: ÖEZ). En epizodo nr 3 Schremser legas grekan gazeton. Samepizode li legas ankaŭ - kiel en la epizodo nr 4 - araban gazeton, Kottan la rusan ''[[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]]. Al la spektantaro ili eksplikas ke tio faratas por eviti iun ajn reklamon por loka gazeto. La kottanoj nr 2+3 (Buchrieser, Resetarits) ofte spektas pli fruajn epizodojn kaj kritikas la netolereblan maniero per kiu la polico primoke prezentatas aŭ ili telefone alvokas la programfarintojn. Fono estas ke dum la unuaj epizodoj, kiam la karaktero satire troigita ankoraŭ ne tiom klaris, estis multaj tiaj reagoj fare de la televidspektantoj. En la epizodo nr 10, kiu videblis ankaŭ en la [[Germanio|germana]] televido, aperis sube sur la ekrano kurantaj literoj tekstantaj: ''NIfoj nekonataj alteriĝis proksime de Duisburg; sekvos speciala elsendo rekte post la krimfilmo.'' Ĝi estis nur ŝerco kaj aludo al la verko ''La milito de la mondoj'' de [[Herbert Wells]]. Oni elektis la urbon Duisburg pro la populara germana polica televidkomisaro Horst Schimanski kies kazoj pasas en [[Duisburg]]. Sekvis la dissendon sur la germana televidkanalo [[ZDF]] vere novaĵoj. Kiam ne estis iu anonco pri laŭdiraj nifoj multaj spektantoj telefonis al la kanalo kaj eĉ lamigis la telefonreton. La ZDF-anoj plendis pri tia fia ŝerco el Vieno, kaj la vienanoj devis pardonpeti. En Germanlando la serio spekteblis unue sur la triaj landaj kanaloj, poste sur ZDF. En la 1990-aj jaroj kelkaj epizodoj estas ankaŭ ĉe [[RTL 2]] kaj [[ProSieben]]. == Literaturo == * Dieter Gölsdorf: ''Kottan Mania. Ein Führer durch den Wahnsinn der Kultserie „Kottan ermittelt“ von Peter Patzak und Helmut Zenker.'' Panama Publications, Frankfurt am Main 2007, ISBN 3-936732-05-1. * Helmut Zenker: ''Kottan ermittelt - Hartlgasse 16a.'' Der Drehbuchverlag 2006, ISBN 3-90247111-5. * Helmut Zenker: ''Kottan ermittelt - Der Geburtstag.'' Der Drehbuchverlag 2006, ISBN 3-90247112-3. * Helmut Zenker: ''Kottan ermittelt - Wien Mitte.'' Der Drehbuchverlag 2006, ISBN 3-90247113-1. * Helmut Zenker: ''Kottan ermittelt - Schussgefahr.'' Der Drehbuchverlag 2006, ISBN 3-90247116-6. * Margit und Helmut Zenker: ''Kottan ermittelt – Nachtruhe.'' Heyne, München 1988, ISBN 3-453-02693-4. * Helmut Zenker: ''Kottan ermittelt – Geschichten aus dem Wienerwald.'' Piper, München 1988, ISBN 3-492-15540-5. == Subnotoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == [http://www.kottan-ermittelt.at Hejmpaĝo.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141027155845/http://www.kottan-ermittelt.at/ |date=2014-10-27 }} [[Kategorio:Aŭstriaj televidaj serioj]] [[Kategorio:Detektivaj filmoj]] 62bbroy9odj6jjo9314p24q90iyxm60 0 504273 9392571 8670177 2026-06-05T08:42:20Z Sj1mor 12103 9392571 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo | esperantatitolo = Amo en Germanio | bildo = | bildpiedo = | produktolando = {{Germanio}}<br />{{Francio}} | originalalingvo = [[germana lingvo]], [[pola lingvo]] | aperdato = {{dato|27|oktobro|1983}} | daŭro = 102 minutoj | ĝenro = militista | buĝeto = | reĝisoro = [[Andrzej Wajda]] | scenaro = Bolesław Michałek, [[Agnieszka Holland]], [[Andrzej Wajda]] | laŭverko = [[Rolf Hochhuth]] | produktisto = Zespół Filmowy X | muziko = [[Michel Legrand]] | efektoj = | produkto = | distribuo = | imdb_id = | ĉefrolanto = [[Hanna Schygulla]], Marie Christine Barrault, [[Armin Mueller-Stahl]], Piotr Łysak, [[Daniel Olbrychski]]. }} '''Amo en Germanio''' (germane: ''Eine Liebe in Deutschland''; alternativa franca titolo: ''Un amour en Allemagne'') estas germana-franca filmo de [[1983]]. Temas pri filmadapto de romano de [[Rolf Hochhuth]]. Ĝi estis reĝisorita de [[Andrzej Wajda]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.filmpolski.pl/fp/index.php?film=128705 Informo ĉe filmpolski.pl (pole)] {{ĝermo|kino}} [[Kategorio:Germanaj filmoj]] [[Kategorio:Pollingvaj filmoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1983]] [[Kategorio:Francaj filmoj]] r1rqjwczwxl42sj0tgu1h2ctf2b8p59 0 504488 9392255 8757541 2026-06-04T20:19:49Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392255 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:HalstenbekerBaumschulen.jpg|eta|arbokultivejo en [[Halstenbek]], Germanujo]] [[Dosiero:Tree Nursery in Wales.jpg|eta|arbokultivejo en [[Kimrujo]]]] '''Arbokultivejo''' estas komerca ejo por kultivi [[arbo]]jn, [[arbusto]]jn, [[rozo]]jn (''ornamaj lignoplantoj''), [[fruktarbo]]jn kaj [[forstplanto]]jn. Arbokultivaj entreprenoj apartenas al [[hortikulturo]] kaj ne al la klasika [[agrokulturo]] aŭ [[forstumado]]. La plantoj estas plantataj en la grundo aŭ en [[ujo]]j. La arboj kaj arbustoj kelkfoje estas transplantataj por ke la planto povas formi densan radikaron. Oni distingas inter diversaj formoj de arbokultivejo. Podetalaj arbokultivejoj produktas plantojn por rekte veni ilin al la finkonsumento. Ekzistas ankaŭ specialigitaj arbokultivejoj, ekzemple [[fruktarbokultivejo]], [[zozkultivejo]], [[alearbokultivejo]] au [[forstarbokultivejo]] kaj [[vitkultivejo]] [[Dosiero:Alstahaug planteskole.JPG|eta|unujaraj semplantoj de (''[[blanka piceo]]'') en norvega arbokultivejo]] == Kultivmetodoj == [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-1984-0515-006, Zillbach, Ernte von Fichten, Baumschule.jpg|eta|maldekstra|rikolto de 5-jaraj piceoj en [[Turingio]] 1984]] [[Dosiero:Cutchogue - Oregon Road - Plant Nursery.jpg|eta|arbokultivejo kun ujkultivadejo en Cutchogue, [[Suffolk County (Novjorko)|kantono Suffolk]] , usona ŝtato Novjorko. Fone "foliaj plantdomoj" (sen kovraĵo) por la vintrumado]] Lignoplanto estas multigablaj per semado [[generativa multigado]], per plantpartoj [[vegetativa multigado]] au per meristemoj [[histokulturo]] Kultivaroj ofte estas multigataj per [[greftado]], do per kopulacio aŭ [[okulgreftado]] [[Dosiero:Trees in perspective.jpg|eta|envica plantado en nederlanda arbokultivejo]] Dum la plurjara kresko la plantoj plurfoje estas transplantataj, por doni al la planton la konvenan vivareon konforme al ĝia aĝo kaj kreskoformo.. La ĉefa kialo por la transplantado tamen estas pli firman radikbulon, kiu zorgas pri tio, ke la planto pli facile enradikiĝas en la finan kreskolokon. La proporcio inter la radikaro kaj la branĉaro devas esti taŭga.. Pro la elspeziga multfoja tranplantado la altaj plantoj estas relative multekostaj. Ĉe plantoj en [[ujo]]j la distanco inter la plantoj povas esti pligrandigita per dismoviĝo. Die detaillierten Anbaumethoden sind für die Vielzahl von Baumschulkulturen recht unterschiedlich. == Ofertitaj Plantoj == La arbokultiveja ekonomio ofertas pli ol 200.000 artikolojn. Oni distingas la sortimentojn jene: * foli-lignaĵoj kun ornamaj aŭ florlignaĵoj por parkoj, ĝardenoj kaj publikaj verdejoj. als). La plej gravaj foliarboj estas [[tigfrukta kverko]], [[tigfolia kverko]], [[ruĝalno]], [[eŭropa fago]], [[eŭropa karpeno]], [[sikomora acero]] kaj [[Plataneca acero]]. * [[heĝplanto]]j * sovaĝaj lignoplantoj por por la vojrando, renaturigado, riverbordoj aŭ stradrandoj * diversaj rozoj. * piglolignaĵoj. La plej gravaj pingloarboj estas [[Menzies-pseŭdocugo]], [[blanka abio]], [[arbara pino]], [[eŭropa lariko]]. * fruktarboj (karnet- drapo- kaj berfruktoj, juglando kaj avelo) * forstarboj == Historio == == Kelkaj nombroj pri la arbokultiveja ekonomio en Germanujo == * tuta produkteja areo (2000): 24.690 [[hektaro]]j * nombro de entreprenoj. 3.779 (sinkanta tendenco) kun ĉirkaŭ 28.000 deĵorantoj * tuta produkvaloro: 1,3 miljardo da € * el tiu eksportita (2002): 75 Mio. € * produktado de plantoj: ĉirkaŭ 1 miljardo da planto po jaro Nur relative malmultaj arbokultivejoj laboras bilogie. En tuta Germanujo estas nur ĉirkaŭ 45 entreprenoj aŭ nur 0,91 % de la arbokultiveja areo. [[Dosiero:Schnellkaefer auf Ast.jpg|eta|damaĝskarabo sur branĉo]] [[Dosiero:Holmac-Ballenschneider.jpg|eta|[[radikboltranĉilo]] por eltranĉi radikboloj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * [http://www.zeno.org/Zeno/0/Suche?q=Baumschule&k=Bibliothek 143 Literaturstellen zu ''Baumschule'' bei Zeno.org (online) ] == Vidu ankaŭ == * [[florokulturo]] * [[hortikulturo]] * [[ĝardeno]] * [[kultivformoj de fruktarboj]] * [[plantejo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bund-deutscher-baumschulen.de/ Bund deutscher Baumschulen (BdB)] * [http://www.gartenbaumschulen.com/ GartenBaumschulen BdB e.V.(GBV)] * [http://www.oekologischebaumschulen.de/ Arbeitsgemeinschaft Ökologische Baumschulen (AGÖB)], Zusammenschluss von biologisch wirtschaftenden Baumschulen in Deutschland, Italien und der Schweiz * [http://www.foeko.de/ Ökologische Obstbaumschulen] * [http://www.forstbaumschulen.org/ Verband Deutscher Forstbaumschulen] * [http://www.bund-lemgo.de/bezugsquellen-alte-obstsorten.html Verzeichnis von Lieferanten alter Obstsorten beim Bund Lemgo] [[Kategorio:Entreprenoj]] [[Kategorio:Arbokultivejo]] [[Kategorio:Hortikulturo]] [[Kategorio:Forstado]] [[Kategorio:Arboj]] [[Kategorio:Agrikulturo]] q56t65xcy2ydrul9g72cd63zumivqbg 0 515593 9392604 8897849 2026-06-05T10:01:46Z Sj1mor 12103 9392604 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:YaxchilanDivineSerpent.jpg|eta|La vidoserpento de [[Majaoj]]]] La '''[[serpento]]''', estas unu el la plej antikvaj kaj plej disvastigataj [[mitologio|mitologiaj]] [[simbolo]]j. La vorto estas deriva el la latina ''serpens'', nome rampanta animalo. Serpentoj estis delonge asociaj kun iome plej antikvaj ritaroj konataj al la homaro<ref>{{cite web |url=http://www.apollon.uio.no/vis/art/2006_4/Artikler/python_english |title=Apollon, Python |publisher=Apollon.uio.no |date= |accessdate=2012-12-07 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-03-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120119041817/http://www.apollon.uio.no/vis/art/2006_4/Artikler/python_english |arkivdato=2012-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119041817/http://www.apollon.uio.no/vis/art/2006_4/Artikler/python_english |archivedate=2012-01-19 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.apollon.uio.no/vis/art/2006_4/Artikler/python_english |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-03-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120119041817/http://www.apollon.uio.no/vis/art/2006_4/Artikler/python_english |arkivdato=2012-01-19 }}</ref> kaj reprezentas [[Dualismo|dualisman esprimon]]<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=T4N1HcruTeAC|titolo=The Spiritual Technology of Ancient Egypt p223|alirdato=2012-12-07|eldoninto=Books.google.com}}</ref> de [[bono kaj malbono]].<ref>{{cite web |url=http://mimobile.byu.edu/?m=5&table=books&bookid=46&id=255 |title=Savior, Satan, and Serpent: The Duality of a Symbol in the Scriptures |publisher=Mimobile.byu.edu |date= |accessdate=2012-12-07 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-03-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130129121439/http://mimobile.byu.edu/?m=5&table=books&bookid=46&id=255 |arkivdato=2013-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130129121439/http://mimobile.byu.edu/?m=5&table=books&bookid=46&id=255 |archivedate=2013-01-29 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://mimobile.byu.edu/?m=5&table=books&bookid=46&id=255 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-03-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130129121439/http://mimobile.byu.edu/?m=5&table=books&bookid=46&id=255 |arkivdato=2013-01-29 }}</ref> == Fontoj == * Burston, Daniel: 1994, "Freud, the Serpent & The Sexual Enlightenment of Children", International Forum of Psychoanalysis, vol. 3, pp.&nbsp;205–219 * [[Joseph Campbell]], ''Occidental Mythology: the Masks of God'', 1964: Ch. 1, "The Serpent's Bride." * John Bathurst Deane, [http://www.sacred-texts.com/etc/wos/ ''The Worship of the Serpent''], London : J. G. & F. Rivington, 1833. ([http://www.archive.org/details/worshipserpentt04deangoog alternative copy online at the Internet Archive]) * David P. Chandler, ''A History of Cambodia'', 1992. * Lewis Richard Farnell, ''The Cults of the Greek States'', 1896. * Joseph Eddy Fontenrose, ''Python; a study of Delphic myth and its origins'', 1959. * Jane Ellen Harrison, ''Themis: A Study of the Social Origins of Greek Religion'', 1912. cf. Chapter IX, p.&nbsp;329 especially, on the slaying of the Python.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.lib.uchicago.edu/cgi-bin/eos/eos_page.pl?DPI=100&callnum=BL781.H32&object=454|titolo=Themis: A Study of the Social Origins of Greek Religion, Page 424|alirdato=2012-12-07|eldoninto=Lib.uchicago.edu}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.lib.uchicago.edu/cgi-bin/eos/eos_title.pl?callnum=BL781.H32|titolo=EOS|alirdato=2012-12-07|eldoninto=Lib.uchicago.edu}}</ref> * [[Edgar Allan Poe]], ''The Cask of Amontillado'', disponebla en [http://www.literature.org/authors/poe-edgar-allan/amontillado.html reta versio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081008212957/http://www.literature.org/authors/poe-edgar-allan/amontillado.html |date=2008-10-08 }} ĉe literature.org. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Serpento Biblia]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://drblayney.com/Asclepius.html#Friedlander The caduceus vs the staff of Asclepius] * [https://web.archive.org/web/20091019215639/http://geocities.com/Athens/Delphi/5789/serpent.htm Dr Robert T. Mason, "The Divine serpent in myth and legend," 1999] * [http://www.mythinglinks.org/ct~dragons.html Links to further serpent myth] * [http://www.reptilianagenda.com/research/r073101a.shtml Nagas and Serpents] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170112220717/http://www.reptilianagenda.com/research/r073101a.shtml |date=2017-01-12 }} * [http://www.bible-snakes.de Snakes of the bible and the koran] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090606060414/http://www.bible-snakes.de/ |date=2009-06-06 }} * [http://mcdonaldroad.org/sermons/03/0201.htm Jesus Our Serpent] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150308122921/http://mcdonaldroad.org/sermons/03/0201.htm |date=2015-03-08 }} [[Kategorio:Simboloj]] [[Kategorio:Serpentoj]] agc2oy8lt9gykryr6nwftej5qpxrg69 9392605 9392604 2026-06-05T10:02:04Z Sj1mor 12103 9392605 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}}[[Dosiero:YaxchilanDivineSerpent.jpg|eta|La vidoserpento de [[Majaoj]]]] La '''[[serpento]]''', estas unu el la plej antikvaj kaj plej disvastigataj [[mitologio|mitologiaj]] [[simbolo]]j. La vorto estas deriva el la latina ''serpens'', nome rampanta animalo. Serpentoj estis delonge asociaj kun iome plej antikvaj ritaroj konataj al la homaro<ref>{{cite web |url=http://www.apollon.uio.no/vis/art/2006_4/Artikler/python_english |title=Apollon, Python |publisher=Apollon.uio.no |date= |accessdate=2012-12-07 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-03-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120119041817/http://www.apollon.uio.no/vis/art/2006_4/Artikler/python_english |arkivdato=2012-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119041817/http://www.apollon.uio.no/vis/art/2006_4/Artikler/python_english |archivedate=2012-01-19 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.apollon.uio.no/vis/art/2006_4/Artikler/python_english |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-03-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120119041817/http://www.apollon.uio.no/vis/art/2006_4/Artikler/python_english |arkivdato=2012-01-19 }}</ref> kaj reprezentas [[Dualismo|dualisman esprimon]]<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=T4N1HcruTeAC|titolo=The Spiritual Technology of Ancient Egypt p223|alirdato=2012-12-07|eldoninto=Books.google.com}}</ref> de [[bono kaj malbono]].<ref>{{cite web |url=http://mimobile.byu.edu/?m=5&table=books&bookid=46&id=255 |title=Savior, Satan, and Serpent: The Duality of a Symbol in the Scriptures |publisher=Mimobile.byu.edu |date= |accessdate=2012-12-07 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-03-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130129121439/http://mimobile.byu.edu/?m=5&table=books&bookid=46&id=255 |arkivdato=2013-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130129121439/http://mimobile.byu.edu/?m=5&table=books&bookid=46&id=255 |archivedate=2013-01-29 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://mimobile.byu.edu/?m=5&table=books&bookid=46&id=255 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-03-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130129121439/http://mimobile.byu.edu/?m=5&table=books&bookid=46&id=255 |arkivdato=2013-01-29 }}</ref> == Fontoj == * Burston, Daniel: 1994, "Freud, the Serpent & The Sexual Enlightenment of Children", International Forum of Psychoanalysis, vol. 3, pp.&nbsp;205–219 * [[Joseph Campbell]], ''Occidental Mythology: the Masks of God'', 1964: Ch. 1, "The Serpent's Bride." * John Bathurst Deane, [http://www.sacred-texts.com/etc/wos/ ''The Worship of the Serpent''], London : J. G. & F. Rivington, 1833. ([http://www.archive.org/details/worshipserpentt04deangoog alternative copy online at the Internet Archive]) * David P. Chandler, ''A History of Cambodia'', 1992. * Lewis Richard Farnell, ''The Cults of the Greek States'', 1896. * Joseph Eddy Fontenrose, ''Python; a study of Delphic myth and its origins'', 1959. * Jane Ellen Harrison, ''Themis: A Study of the Social Origins of Greek Religion'', 1912. cf. Chapter IX, p.&nbsp;329 especially, on the slaying of the Python.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.lib.uchicago.edu/cgi-bin/eos/eos_page.pl?DPI=100&callnum=BL781.H32&object=454|titolo=Themis: A Study of the Social Origins of Greek Religion, Page 424|alirdato=2012-12-07|eldoninto=Lib.uchicago.edu}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.lib.uchicago.edu/cgi-bin/eos/eos_title.pl?callnum=BL781.H32|titolo=EOS|alirdato=2012-12-07|eldoninto=Lib.uchicago.edu}}</ref> * [[Edgar Allan Poe]], ''The Cask of Amontillado'', disponebla en [http://www.literature.org/authors/poe-edgar-allan/amontillado.html reta versio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081008212957/http://www.literature.org/authors/poe-edgar-allan/amontillado.html |date=2008-10-08 }} ĉe literature.org. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Serpento Biblia]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://drblayney.com/Asclepius.html#Friedlander The caduceus vs the staff of Asclepius] * [https://web.archive.org/web/20091019215639/http://geocities.com/Athens/Delphi/5789/serpent.htm Dr Robert T. Mason, "The Divine serpent in myth and legend," 1999] * [http://www.mythinglinks.org/ct~dragons.html Links to further serpent myth] * [http://www.reptilianagenda.com/research/r073101a.shtml Nagas and Serpents] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170112220717/http://www.reptilianagenda.com/research/r073101a.shtml |date=2017-01-12 }} * [http://www.bible-snakes.de Snakes of the bible and the koran] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090606060414/http://www.bible-snakes.de/ |date=2009-06-06 }} * [http://mcdonaldroad.org/sermons/03/0201.htm Jesus Our Serpent] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150308122921/http://mcdonaldroad.org/sermons/03/0201.htm |date=2015-03-08 }} [[Kategorio:Simboloj]] [[Kategorio:Serpentoj]] 80dqsahvkz0fhjgg9yzztf88rd16hty 0 516895 9392559 8565165 2026-06-05T08:12:29Z Sj1mor 12103 /* Enlaces externos */ 9392559 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rondafolia vito |koloro = lightgreen |dosiero = Vitis_rotundifolia.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ''Vitis rotundifolia'' |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Vitaloj]] ''Vitales'' |familio = [[Vitacoj]] ''Vitaceae'' |genro = '''Vito''' ''Vitis'' |genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] [[1753]] |specio = [[Rondafolia vito]] ''Vitis rotundifolia'' |specio aŭtoritato = |vikispecio = |komunejo = }} La '''''vitis rotundifolia''''' (konata ankaŭ kiel subgenro '''Muscadinia''') estas grimpa [[arbusto]] de la familio de la [[vitacoj]], origina de [[Nordameriko]], kie ĝi etendas el [[Delavaro]] al la [[golfo de Meksiko]]. La [[vinbero]]j prezentas gamon de koloroj de malhelviola al nigra kiam ili estas maturaj. Tamen kelkaj naturaj variaĵoj restas verde laŭlonge de ties kresko. Ili havas la ŝelon sufiĉe dura, pro kio por manĝi la fruktojn ofte oni devas mordi tra malgranda trueto farita en la ŝelo por sorbi la internan sukon. La frukto konsumiĝas freŝa, kaj oni uzas por prilaborado de [[vino]], [[mosto]] kaj [[ĵeleo]]. == Priskribo == == Burĝonoj == == Habitato == == Kultivaĵoj == == Taksonomio == == Eksteraj ligiloj == * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=VIRO3 ''Vitis rotundifolia'' at the PLANTS national database] * [http://winemakermag.com/referenceguide/commongrapes/ The common grapes guide at WineMaker.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070612113450/http://winemakermag.com/referenceguide/commongrapes/ |date=2007-06-12 }} {{Projektoj}} [[Kategorio:Vitoj]] stcsqtgwljxqbxs7p99y8nobl69s4zk 0 517228 9392516 9036441 2026-06-05T07:28:02Z Sj1mor 12103 9392516 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = {{PAĜNOMO}} |devena nomo = Matthäus Lang |dosiero = MatthausLangvonWellenburg.jpg | priskribo de dosiero = Matthäus Lang |titolo =[[Princĉefepiskopujo Salcburgo|Princĉefepiskopo de Salcburgo]] [[Dosiero:Wappen Erzbistum Salzburg.png|25px]] |regado = 1519–1540 |antaŭulo = [[Leonhard von Keutschach]] |regento = |sekvanto = [[Ernesto de Bavario (Salcburgo)|Ernesto de Bavario]] |dosiero de blazono = COA cardinal AT Lang Matthaus.png |grandeco de dosiero de blazono = 120px |edzino = |idaro = |dinastio = |evt1 = Ordinado |evt1 dato = la 26-an de septembro 1519 |evt2 = Konsekrado |evt2 dato = la 26-an de septembro 1519 |ceteraj titoloj = germana juristo kaj teologo, kardinalo |dato de naskiĝo = [[1468]] |loko de naskiĝo =[[Aŭgsburgo]], {{Sankta Romia Imperio}} |dato de morto ={{mortodato kaj aĝo|1540|3|30|1468|}} |loko de morto =[[Salcburgo]], {{Sankta Romia Imperio}} | alma_mater = [[Ingolstadt]], [[Tübingen]], [[Vieno]] | religio =[[Romkatolikismo]] |titolo0 = Episkopo de [[Gurk]] [[Dosiero:Wappen Bistum Gurk.png|25px]] |regado0 = 1505-1522 |antaŭulo0 = Raimund Peraudi |sekvanto0 = [[Girolamo Balbi]] |titolo1 = Episkopo de [[Cartagena]] |regado1 = 1510–1540 |antaŭulo1 = Martín Fernández de Angulo Saavedra y Lunavas |sekvanto1 = [[Juan Martínez Silíceo]] }} '''Matthäus Lang von Wellenburg''' (naskiĝinta en [[1468]] en [[Augsburg]], mortinta la [[30-a de marto]] [[1540]] en [[Salcburgo]]) estis germana juristo kaj teologo kaj [[princĉefepiskopujo Salcburgo|princĉefepiskopo salcburga]] ekde 1515 (antaŭe episkopo de [[Gurk]]). == Vivo == Lang studis en [[Ingolstadt]] (1486 bakalaŭreco), [[Tübingen]] (1490 magistreco) kaj [[Vieno]] (1493). Influis lin ege la humanismo kaj la studo de jurscienco. En 1494 li ricevis fare de imperiestro (tiam ankoraŭ reĝo) [[Maksimiliano la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Maksimiliano la 1-a]] la licencon prelegi pri juro. Spronis lin ankaŭ la duko Georgo la Riĉa de [[Bavario-Landshut]], kiu laŭdire havis {{N|intima rilato}} al Apollonia, fratino de Lang. Intertempe Lang ankaŭ servis por la [[majenco|majenca]] princo-elektisto [[Berthold von Henneberg]] kaj ekde 1494 li estis sekretario de la reĝo kies konfidon li gajnis. Ene de ties kancelario, kiu tiutempe ankoraŭ ne estis oficejo kun fiksita loko sed kunvojaĝis kun la korteganoj, Lang fakte havis ordonpovon. Baldaŭ li konsideritis la plej influhava konsiliano de la reĝo, eĉ pli ol Cyprian von Serntein kaj Paul von Liechtenstein, kun kiuj Lang cetere bone rilatis. Helpante Maksimilianon li partoprenis la [[Imperia dieto|regnajn dietojn]] ekde 1495 kaj okule atestis kiel la Regno en la kuro de reformoj plifortiĝis. Li ekkonis la novajn instituciojn per kiuj formiĝis kunvivo politika inter reĝo kaj klasojreprezentantoj. Lang akre atakitis fare de la kontraŭuloj de Maksimiliano, ĉar kiel karierfarintulo el malnobla fono li eksuspektis. Tiel Lang iĝis celo de fiaj onidiroj kaj - eksplikeble ankaŭ per la tiutempe moda kontraŭklerikismo - de polemikaj atakoj. Ebligis la reĝo al sia kamersekretario brilan karieron, kio normalis nur por nobeloj. Lang kolektis ekleziajn privilegiojn grandstile: i.a. li posedis la prepostejojn en la katedralkapitularoj de Augsburg (1500) kaj [[Konstanz]]. En 1501 li iĝis helpepiskopo en Gurk kaj en 1505 episkopo (ĝis 1521/22). Li havis aliron al la kapitaloj de sia naskiĝurbo kaj peris rilatojn inter Maksimiliano kaj la [[Fugger|fuggeraj]] monfontoj. Paralele Lang kapablis lerte uzi la monon por pligrandigi siajn havaĵojn. En 1506 Maksimilano pruntedonis al li la regadon super [[Kitzbühel]]. En 1507 Lang aĉetis la Kastelon Wellenburg en Augsburg-Bergheim. Dum la Tronheredmilito de [[Landshut]] li batalis en 1504 persone apud la reĝo en la Batalo de [[Regensburg]]. Eksterlande dum intertraktoj, por kiuj li pli kaj pli komisiitis, helpis al li la episkopa digneco de Gurk. En interparoladoj kun hungaroj, francoj kaj la papo Lang sukcese kunformis la eŭropan balancon de povo kaj bone engaĝiĝis pri habsburgaj interesoj, antaŭ ĉio en la sudoriento de Eŭropo kaj en Italujo. Lang mem proklamis {{daton|4|2|1508}} en la katedralo de [[Trento]] solene la decidon de Maksimiliano adopti la titolon Elektita romia imperiestro. Eble li mem persvadis Maksmilianon pri tiu ĉi procedo ĉar persona irado al [[Romo]] por Maksimiliano evidentiĝis neebla. Ĉi tiu lerta formulo restis la oficiala titolo de ĉiuj imperiestroj de la [[Sankta Romia Imperio]] ĝis 1806. Ankaŭ en 1508 Lang finis la statutojn de la [[Ligo de Cambrai]]. En 1511 Lang li eĉ realigu la fantaziajn planojn de sia dunganto esti elektota papo! Unu jaron poste Lang peris repaciĝon inter Maksimiliano kaj papo [[Julio la 2-a]]. Pro siaj diplomatiaj artoj li nomumitis fare de la papo ''Kardinalo-diakono de Sant'Angelo''. Laŭ la volo de la imperiestro li ankaŭ ricevis kariereblecojn en Salcburgo. En 1514 konfirmis la tiea katedralkapitularo ke Lang iĝu helpepiskopo de [[Leonhard von Keutschach]]. Por plenumi la volon de la kapitularanoj Lang peris la sekularigon de tiu ĉi institucio, t.e. ke la regulo de la [[aŭgustenanoj|aŭgustenanaj kanonikoj]] ne validu por la salcburganoj. La provon havigi ankaŭ la episkopujojn de [[Magdeburg]] kaj [[Halberstadt]] al si fiaskis. Tio kontraŭe estigis kverelon longan inter [[Albrecht von Brandenburg]] kaj la Habsburgoj. Lia plej granda diplomatia sukceso estis verŝajne la nuptaj intertraktoj inter la [[Habsburgoj]] kaj la [[Jagelonoj]] ĝis 1515. La tiam farita duobla geedziĝo inter la du dinastioj kondukis en 1526 al la unuiĝo de [[Hungario]] kaj [[Bohemio (lando)|Bohemio]] kun [[Aŭstrio-Hungario|Aŭstrio]]. En 1519 Lang ankoraŭfoje servis la habsburgan domon elstare kiel aranĝanto de la elekto de la nepo de Maksimiliano, [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 5-a]]. Pluse Lang peris bonan sekvon de Karlo en la Heredlandoj. Por danki lin la nova imperiestro transdonis al Lang la hispanan episkopujon Cartagena-Murcia. Samtempe iĝis vaka la seĝo de la salcburga ĉefepiskopo: la {{daton|26|9|1519}} ordinitis Lang en la [[Katedralo de Salcburgo]] pastoro kaj iĝis samtage episkopo. == Lang kaj la protestantoj == [[Dosiero:Wappen des Matthäus Lang.png|eta|Blazono de Lang]] Pro la multo da ligoj al la habsburgoj, la patricioj de Aŭgsburg kaj la Romkatolika eklezio ne miras ke Lang - post mallonga ŝanceliĝo - klare kontraŭegis la protestantismon. Kontraŭe al multaj aliaj episkopoj li reala taksis la teologian dimension de la komenciĝanta splitiĝo. Lang atente sekvis la evoluon de la humanistoj, havis kontaktojn al rondoj humanismaj en Augsburg (Peutinger) kaj en Vieno (Cuspinian) kaj dungis ankaŭ humanistojn kiel konsilistojn (Bartolini). Ekde la Reichstag-kunveno en [[Worms]] en 1521, kie Lang elstare aperis, li okupiĝis pri la plifortigo de la defendofortoj de la romkatolika eklezio. Li subtenis [[Johann von Staupitz]], unu el la plej reformemuloj inter la monakoj humanismaj, kaj ebligis al li iĝi konventa predikisto en Salcburgo. En 1522 Staupitz eĉ iĝis abato de la [[Arkiabatejo Sankta Petro]]. Lang ankaŭ spronis la episkopon [[Berthold Pürstinger]] en liaj teologiaj demandadoj kaj klarigoj publikaj. La majstroverko de Pürstinger ''Tewtsche Theologey'' estas sekve dediĉita al Lang. Laŭvole de la bavaraj dukoj Lang organizis la t.n. Kunvenon en Mühldorf en 1522 kie priparolatis ekleziaj reformoj: ili tamen la unuan tempon ne realigitis pro la obstrukco kaŭzita per la ''Gravamina'' de la episkoparo kontraŭ la aŭstra kaj bavaria landa eklezisistemo. Tamen konstateblas ekde la menciita kongreso unu linio ortodoksa kiu celis la malhelpon de protestantismo dum samtempa helpo de reformoj ene de la propraj vicoj. Lang pledis por tiu ĉi linio kune kun arkiduko Ferdinando kaj duko Vilhelmo la 4-a de Bavario kaj intencis gardi la gravan rolon de princepiskopoj. Li kunresponsis pri la Kunveno de Regensburg al kiu alvokis reĝo [[Ferdinando la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 1-a]]. Samtempe la suvereneco de Lang ene de Salcburgio estis sub minaco. La volo de la parlamentanoj de la diversaj klasoj je plia aŭtonomio povis en 1523 ankoraŭ esti subpremita perforte ''(Latina Milito)''. Nova regularo por urboj akceptita en 1524 poste malpligrandigis ties memstarecon. Sed la [[Kamparana ribelo]] de 1525 ege endanĝerigis la salcburgan episkopon: la armeo de la farmistoj kaj ministoj sieĝis dum ne tute 3 monatoj la [[Citadelo Hohensalzburg|Citadelon Hohensalzburg]] La rivalaj Bavario kaj Aŭstrio serĉis tiri profiton el la krizo: ili strebis subigi al si la princĉefepiskopujon. Lang diplomatie helpigis anojn de la ligo ''Schwäbischer Bund''. Li ankaŭ aniĝis al tiu ligo kaj dua ribelo en 1526 sange nuligitis. Estis per tio savita lia suvereneco sekulara, tamen Salcburgio ankoraŭ multajn jarojn suferis pro la kostoj de la milito. Lang devis fari restriktojn koncerne la reprezentadon kortegan, kio ege kolerigis lin, ŝatanton de muziko kaj arto. La bavariaj regantoj kontentigitis per la perspektivo ke la sekvinta episkopo salcburga estu de bavara origino (duko [[Ernesto de Bavario (Salcburgo)|Ernesto de Bavario]]), krome per privilegioj en la komercado pri salo. Koncerne la salcburgajn teritoriojn en la Heredlandoj gajnis Ferdinando la 1-a. Ene de Salcburgio Lang, malgraŭ duraj rimedoj, ne sukcesis tute estingi protestantajn agadojn. Tamen je la fino de lia regado Salcburgio estis pli forta kaj bone regita fare de elstaraj juristoj. Administrade kaj leĝdonade Lang faris bazojn kiuj validis kerne ĝis 1803. Ankaŭ koncerne la Regnan politikon Lang sukcesis: li partoprenis ĉe kvazaŭ ĉiuj Reichstag-kunvenoj de la 1520-aj kaj 1530-aj jaroj kaj plisolidigis la staton se Salcburgio en la politiko: li ankaŭ daŭre sukcese konkurencas al Albrecht von Mainz kaj Magdeburg, kiu estis en la direktorio de Reichstag kaj de la Princelektistaro. En 1529 la papo asignis al la salcburgaj episkopoj la honoran titolon ''Primas Germaniae'', ne al la majencaj. Ĝenerale floris la rilatoj kun Romo. En 1534 Lang partoprenis la konklavon kaj ricevis en 1535 fare de [[Paŭlo la 3-a]] la episkopujon Albano. Por prepari ĝeneralan koncilion Lang organizis provincan koncilion en 1537 por Salcburgio. Li ankoraŭfoje provis kunigi la reformemulojn ene de la katolikaj ekleziuloj en la diocezoj de Aŭstrio kaj Bavario. Tamen la [[Reformacio]] efikis ke ĉie ajn la povo de la sekularaj suverenoj iĝis pli kaj pli gravaj malfavore al la ekleziaj. == Graveco == Lang estis unu el la lastaj nenobelaj episkopoj de la Regna eklezio. La humanisme klera diplomato kaj juristo brile defendis la ekleziajn poziciojn dum 21 jaroj. Kvankam li estis laŭ vivostilo kaj eduko reprezentanto de antaŭreformacia eklezio, li ankaŭ ebenigis la vojon al katolikaj reformoj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.deutsche-biographie.de/pnd119442620.html Biografio ĉe ''NDB''] * {{DNB-Portal|119442620}} * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/blangv.html Pri Lang ene de la katolika hierarkio] * [http://www.stadtarchiv.augsburg.de/index.php?id=17301 Urba arkivo de Augsburg ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150402225043/http://www.stadtarchiv.augsburg.de/index.php?id=17301 |date=2015-04-02 }} * [http://www.rag-online.org/pnd/119442620 Repertorium Academicum Germanicum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150402142121/http://www.rag-online.org/pnd/119442620 |date=2015-04-02 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lang Von Wellenburg, Matthaus}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Aŭgsburgo]] [[Kategorio:Princĉefepiskopoj de Salcburgo]] [[Kategorio:Episkopoj de Gurk]] [[Kategorio:Hispanaj episkopoj]] [[Kategorio:Germanaj juristoj]] [[Kategorio:Kardinaloj]] [[Kategorio:Kontraŭreformacio]] qguyi806s2dpxhooyw5fxztcw0dgaot 0 519101 9392501 9310905 2026-06-05T07:14:29Z Sj1mor 12103 9392501 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Indiĝenaj popoloj de Brazilo}} [[Dosiero:Indígenas do Brasil - montagem.jpg|eta|400px|Indiĝenaj popoloj respektive: Ashaninka, Assurini, Bororo, Kayapó, Guajajara, Kaiowá, Kuikuro, Kaingang, Zo'è, Yanomami, Xacriabá, Yawalapiti, Wauja, Waiwai, Terena kaj Rikbaktsa]] [[Dosiero:Brazilian indians 000.JPG|eta|Indianoj de Brazilo el la popoloj Assurini, Tapirajé, Kaiapó, Kapirapé, Rikbaktsa kaj Bororo|400px]] Ekzistas multnombro da '''indiĝenaj popoloj de Brazilo''', kiuj loĝis en la [[Brazilo|lando]] jam antaŭ la malkovro fare de la [[portugaloj]] en la jaro 1500. [[Brazilo]] estas la lando kun la plej multaj izolitaj popoloj tutmonde. == Origino de la indiĝena loĝantaro de Brazilo == Laŭ la plej kutima teorio la origino de la indiĝenaj popoloj de Brazilo – same kiel tiu de ĉiuj indiĝenaj popoloj de [[Ameriko]] – troviĝas en [[Azio]]. Dum la [[lasta glaciepoko]] antaŭ proksimume 30.000 ĝis 40.000 jaroj homoj migris trans la [[Beringa Markolo]] al norda Ameriko kaj koloniis iom post iom la reston de la du-kontinento. Dum la paso de la tempo ili alvenis trans la mallarĝa terstrio de nuna [[Panamo]] al [[Sudameriko]], i. a. ankaŭ al Brazilo, kiun ili atingis je tio antaŭ proksimume 10.000 jaroj. Verŝajne ankaŭ okazis malgrandakvante ankaŭ enmigrado de [[sudorienta Azio]] kaj [[Melanezio]]. Ŝtonpentraĵoj kaj postrestaĵo de loĝlokoj malkovritaj antaŭ nelonge tamen refutas tiun ĉi teorion kaj supozas, ke la indiĝena priloĝado de Brazilo estas retrodatigebla ĝis antaŭ 50.000 jaroj. Arheologiaj trovaĵoj en [[Piaŭio]] estas 60.000 jarojn aĝaj. Aliajn trovaĵojn en la argentina [[pampo]] oni taksas kiel pli aĝaj ol 10.000 jaroj. Ankaŭ trovaĵo de homa ostaro 11.000 jarojn aĝa en brazila ''Luzia'', [[Minas-Ĝerajso]], subtenas ĉi tiun novan teorion. La skeleto montras klare [[polinezia]]jn karakterizaĵojn, kio montras sur popoloj el la sudpacifika mondparto. Tiuj ĉi cirkonstancoj postulas pliampleksigon de la ĝis nun akceptita teorio. La plej radikala okazintaĵo en la historio de la brazilaj popoloj estas la alveno de Eŭropanoj proksimume 1500 kaj la postsekva [[koloniigo]] de Ameriko. Tiutempe ekzistis taksokalkule 1.000 popoloj, kiuj konsistis el entute kvin milionoj da homoj. Nun ekzistas ankoraŭ nur 350.000 indiĝenuloj kunloĝantaj en proksimume 215 popoloj. == Kolonia epoko == La unuaj kontaktoj inter eŭropanoj kaj indiĝenoj en la unuaj jaroj de la 16-a jarcento pasis relative pacaj, ĉar ilin regis la scivolemo pri la fremda kaj la interŝanĝo de varoj tipaj por la lando. [[Intimaj rilatoj]] (plejparte sen oficiala [[geedzeco]]) inter portugaloj kaj indiĝenoj aŭ [[sklavo]]j ne estis malkutimaj, kaj tiel jam frue komenciĝis en la historio „kunfandiĝo“ de etnoj kaj kulturoj. Post la unuaj kontaktoj tamen komenciĝis la sklavigo de la indiĝenoj fare de la superpotencaj eŭropanoj. Sekve de la kontaktoj kaj per infektaj malsanoj importitaj, kontraŭ kiuj la indiĝenoj ne havis [[imunsistemo]]n, ilia nombro fortege malpliiĝis. En la 17-a jarcento jam ekzistis tiom malmultaj indiĝenoj, ke oni importis sklavojn el [[Afriko]], por kontentigi la postulon. Misiistoj fikshejmigis la indiĝenojn kaj konvertis ilin al [[kristanismo]]. Krom tio la pastroj volis protekti la homojn, tiel ke post ilia premo en 1609 la sklavigo de indiĝenoj estis malpermesata. Du jarojn poste, pro la ekonomiaj problemoj en la lando oni tamen reenkondukis ĝin en la lando. En la loĝlokoj, kiuj estis pli kaj pli dense loĝataj, ofte okazis mortaj epidemioj. Jam fine de la 17-a jarcento tutaj regionoj ĉe la rivero [[Amazono (rivero)|Amazono]] estis senhomigitaj. En 1755 la slaveco de indiĝenoj ja denove estis malpermesata, sed ĉar samtempe la [[Jezuitoj]], kiuj volis protekti la indiĝenojn ĝis-lastmomente, plue multaj indiĝenoj devis suferi labordevigon. En 1808 en la sudo de la lando la sklaveco estis denove permesata kaj daŭris ĝis la fino de la 19-a jarcento. == 20-a jarcento == Komence de la 20-a jarcento la nombro de nete indiĝenaj loĝantoj sinkis sub unu milionon. Al tio ankaŭ kontribuis la haŭso de [[kaŭĉuko]], pro kiu dek miloj anoj de indiĝenaj popoloj perdis siajn vivojn per [[sklaveco]] kaj [[perforto]].<ref>[http://www.survivalinternational.de/artikel/3129-warum-verstecken-sie-sich survivalinternational.de]</ref> Pro la senarbigo de la [[pluvarbaro]] ilia vivospaco pli kaj pli malgrandiĝas. La [[brulmastrumado]] de la pluvarbaro kaŭzas ankaŭ epidemiojn, transloĝigon de la indiĝenoj kaj la detruon de ilia kulturo. Ekzemplo estas la [[gvaranioj]], kiuj konsistigas la plej grandan indiĝenan popolon de la lando. Antaŭ la kontakto kun eŭropanoj ilia nombro sumiĝis je proksimume 1,5 milionoj, nun en Brazilo vivas ankoraŭ nur 30.000 gvaranioj. La gvaranioj estas serĉantaj la ''landon sen malbono'', en kiuj ili povas vivi en paco, kaj tial ekloĝis sur aro da lokoj. Ili estas nun troveblaj en sep [[federaciero]]j de Brazilo. Pro la perdo de ilia lando al eŭropaj koloniistoj la [[sinmortigo]]-kvoto de la popolo kreskis kaj estas nun unu el la plej altaj en la tuta lando.<ref>[http://www.survivalinternational.de/indigene/guarani#main Informoj pri la gvaranioj ĉe www.survivalinternational.de]</ref> == Leĝoj kaj rajtoj == La rajtojn de la indiĝenaj loĝantoj de Brazilo ja regulas leĝoj, sed tiuj ofte estas malatentataj. Por la protekto de la indiĝenaj popoloj de Brazilo 1901 Cândido Rondon fondis la administrejon FUNAI (Fundação Nacional do Índio) kiel „''Serviço de Proteção ao Índio''“ (mallonge SPI; eo: servo por protekto de la indianoj). Malgraŭ bonaj intencoj la organizaĵo ofte ne sukcesis zorgi por la protekto de la indiĝenoj. Rondon estis ĝis 1930 samtempe la unua prezidanto de la [[fondaĵo]]. SPI en 1967 fariĝis FUNAI kaj substaras al la brazila justicministrejo. La [[juro|juran bazon]] por la indiĝenoj de Brazilo regulas la „Estatuto do Indio“ („indianoregularo“). Ĉi tiu estas valida por la indiĝenaj loĝantoj kaj egalvalidas je la brazila civila leĝaro por la „ne-indiĝena loĝantaro“. La brazila „idianoregularo“ disponigas pri la civila kaj kriminala situacio de la indiĝenoj. Je tio oni diferencas, ĉu temas pri ''enigitaj'', ''parte enigitaj'' aŭ ''izolitaj'' indiĝenoj. Klasifikataj kiel enigitaj estas tiuj indiĝenoj, kiuj vivas laŭ tradicioj kaj manieroj de la eŭropdevenaj loĝantoj, do uzas monon kiel pagilo, parolas la portugalan, loĝas en urboj aŭ vilaĝoj, trafikas aŭte, laboras kiel salajruloj ktp. Klasifikataj kiel izolitaj estas tiuj indiĝenoj, kiuj havas neniun aŭ maloftan kontakton kun la reganta socio, vivas laŭ propraj [[rito]]j kaj tradicioj kaj kiuj ne aŭ malmulte estas spertaj pri eŭropusonaj kondutoj. Izolitaj indiĝenoj jure ne estas agokapablaj, ilin [[kuratoro|kuratoras]] la ŝtato. Juronegocoj, kiujn fremduloj kontraktas kun tiaj homoj, ne estas jure validaj, escepte se la indiĝeno estas kompreninta la tutan konsekvencon de la negoco kaj al li ne ekestis aŭ ekestos malavantaĝoj. [[Kriminaljure]] „izolita indiĝeno“ ne estas akuzebla. Se li faras krimon, tamen [[antropologo]] devas klarigi, ĉu li estas sufiĉe „civiligita“, tiel ke li konis la puneblan karakteron de sia agado laŭ „okcidentaj kutimoj“. Por krimoj, kiujn faras „izolitaj indiĝenoj" en sia propra medio respektive en sia popolo, la „indianoregularo“ toleras la juĝopovon de la respektiva popolo. Tio signifas, ke la popolo mem povas juĝprocesi, je kio tamen la „indianoregularo“ malpermesas kruelajn punojn, ekzemple ankaŭ la mortpunon. „Enigitaj“ indiĝenoj subas al la kutima [[justica povo]] de la brazila ŝtato, je kio la „indianoregularo“ destinas, ke kriminale kondamnitoj kiel eble povas trasuferi la punon en duon-mallibereco kaj en filio de FUNAI, kiu geografie proksimas al la loĝloko de la kondamnito. Plene enigitaj indiĝenoj trasuferas punon kiel aliaj kriminaljure kondamnitoj. Krom antropologia ekspertizo la respondeca juĝisto havas grandan marĝenon por propra bontrovo. == Izolitaj popoloj == Ankoraŭ nun en Brazilo regule estas malkovrataj indiĝenaj popoloj, kiuj evitas ĉiujn kontaktojn kun la „ekstera mondo“ pro malbonaj spertoj. Tio okazas multakaze je la superflugo de la [[amazona pluvarbaro]] je malgranda alteco aŭ pro informoj, kiujn donas najbaraj indiĝenaj grupoj portas al la koncernaj administrejoj aŭ [[neregistara organizaĵo|neregistaraj organizaĵoj]]. Laste en la mezo de junio 2011 la administracio konfirmis la ekziston de ĝis tiam ne jam disspecigita izolita popolo kun proksimume 200 anoj. La vilaĝo troviĝas en la valo de la rivero [[Javario]] proksime la landlimon kun Peruo kaj estis disspecigata de FUNAI dum superflugo super la regiono.<ref>[http://www.survivalinternational.de/nachrichten/7410 Brazilo konfirmas ekziston de nekontaktita popolo]</ref> == Partikularaj popoloj == [[Ŝinguoj]] estas la nomo por la indianoj vivantaj ĉe la supra fluejo de la rivero [[Ŝinguo]] en la brazila [[Mato-Groso]]. Ŝinguoj estas arnomo por pluraj grupoj, kiuj parolas kvar malsamajn lingvojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Huni Kuin (indianoj)#Festivalo kun transkulturaj interŝanĝoj|Festivalo kun transkulturaj interŝanĝoj]] * [[Marie-Esméralda de Belgio#Protekto de la indiĝenaj popoloj|Marie-Esméralda de Belgio]]{{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * FUNAI, Fundação Nacional do Índio im [http://www.funai.gov.br/ Portalo de civitanoj – indiĝenaj popoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090418215858/http://www.funai.gov.br/ultimas/informativos/daf/cgdp/2008/arquivos/Brasil.pdf |date=2009-04-18 }} * [http://www.survivalinternational.de/indigene/brasiliens Informoj pri la indiĝena loĝantaro de Brazilo] * http://pib.socioambiental.org/ [[Kategorio:Etnoj en Brazilo]] 6vej4ditkzblom87yngkm0te7vhyymw 0 525041 9392039 9269498 2026-06-04T15:11:50Z ThomasPusch 1869 9392039 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Alberto Alén''', plena nomo '''Alberto Alén Pérez''' (naskiĝinta la [[21-an de novembro]] [[1948]] en [[Havano]], mortinta la [[14-an de oktobro]] [[2004]]) estis [[kuba]] [[muziksciencisto]] kaj [[violonĉelisto]]. == Akademia edukado == Alén studis violonĉelon ĉe profesoro Fabio Landa en la [[Konservatorio]] [[Alejandro García Caturla]] de Marianao, Havano, same kiel en la Konservatorio [[Amadeo Roldán]] samurba.<ref name="Orovio">Helio Orovio:Cuban Music from A to Z. Duke University Press 2004, ISBN 9780822332121</ref> Li ankaŭ studis psikologion ĉe la [[Universitato de Havano]]<ref name="Diagnosticar">[http://www.casa.cult.cu/premios/musicologia/diagnosticar.htm Alberto Alén Pérez: Diagnosticar la musicalidad]</ref> kaj muziksciencon en la Instituto Supera de Arto (ISA), kie li faris siajn finajn ekzamenojn en 1982.<ref name="Orovio"/> == Kariero de muzikisto kaj muziksciencisto == Kiel violonĉelisto Alén li muzikis kun variaj orkestroj kiel la ''Orquesta Popular de Conciertos'', kiun estis fondinta Majstro Alfredo Diez Nieto<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cmbfradio.cu/articulo.php?art=428 |titolo=Leonardo Gell: Alfredo Diez Nieto y la Orquesta Popular de Conciertos |alirdato=2015-05-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304033219/http://www.cmbfradio.cu/articulo.php?art=428 |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> kaj la Orquesta del Gran Teatro de La Habana. Li ankaŭ kunlaboris en aliaj orkestroj ligitaj kun la radia kaj televida reto kuba.<ref name="Orovio"/> Alén laboris kiel profesoro en la Instituto Supera de Arto (ISA) kaj esploris en la Centro por la Esploro kaj Disvolvo de la Kuba Muziko. Li ankaŭ laboris kiel helpisto de muzikprogramoj en la ''Televisión Cubana''. Alberto Alén proponis lecionojn kaj konferencojn en Kubo, Meksiko kaj Alĝerio. Lia muzikscienca verkaro entenas: ''Perspectivas de la investigación musical actual'' (Perspektivoj de la aktuala muzikesploro; 1976), ''La forma de las formas musicales'' (La formo de la muziformoj; 1978) kaj ''La génesis del espacio musical'' (La ekesto de la muzika spaco; 1986). En 1986 Alén ricevis la renoman premion ''Casa de Las Américas'' en la kategorio de muzikscienco per sia libro: ''Diagnosticar la musicalidad'' [Diagnozi la muzikan talenton]. == Verkaro == Kvankam la verkaro de Alén ĝenerale estas ankoraŭ relative nekonata por la publiko, tiu ĉi reprezentas gravan kontribuon al la muzikscienco. Laŭ ĵazmuzikisto Eugene Chadbourne “La studentoj de muzikscienco devus konsideri la studon de la hispana lingvo, tutsimple kun la intenco konatiĝi kun la verkaro de Alberto Alén…<ref name="Chadbourne">[http://www.allmusic.com/artist/alberto-alen-mn0002033019 Chadbourne, Eugene: Alberto Alén, Biography]</ref> Lia frua verko ''La forma de las formas musicales'' reprezentas por la muzikscienco tion, kion signifis siatempe la esploroj kaj eksperimentoj de la arĥitektura skolo Bauhaus por la moderna evoluo de la vidartoj kaj de la fasonarto. En tiu artikolo Alén aplikis sian vastan konon de psikologio kaj statistiko je la analizo de la tradiciaj muzikaj formoj. En ĝi li klarigas, rilate al la percepto de la muzikaj strukturoj: “La formoj vidaj (same kiel la palpaj kaj aŭdaj) estas io alia ol sumo aŭ sinsekvo de unuopaj sensaĵoj, ili estas tute alia afero. La tuteco de stimuloj kiuj trafas la retinon (aŭ la organon de Corti en la kazo de la aŭdsenco) produktas, je la ŝelonivelo (tion konfirmis Pavlov) ‘funkciajn sistemojn, kiuj efikas tutece, kiel en la kaso de stimulo elemente kondiĉita’, kie ĉiuj unuopaj enhavoj de la malsamaj stimuloj estas transcenditaj, kiam ili respegulas siajn pluroblajn kaj reciprokajn rilatojn, kiuj kunvenas praktikantaj kontinuan influon inter ili.”<ref>Alén, Alberto. La forma de las formas musicales. Casa de las Américas. Boletín de Música n-ro 72. p. 5.</ref> “''Diagnosticar la Musicalidad'', la lasta verko de Alén, daŭrigas profundan studon de la fenomeno de muzika praktiko, kiu konkuras kun la traktaĵoj de la germana komponisto [[Paul Hindemith]]”<ref name="Chadbourne"/>, esprimas Eugene Chadbourne reference al ĉi tiu aparta verko de Alberto Alén. En ''Diagnosticar la Musicalidad'' la aŭtoro prezentas al la publiko en ĝenerale la rezultojn de vasta esploro, realigata inter 1976 kaj 1983 kun la celo plejbonigi la pruvojn de muziktalento aplikatajn en la muziklernejoj en Kubo por selekti la novajn lernantojn.<ref name="Diagnosticar"/> == Vidu ankaŭ == * [[kuba muziko]] * [[Muzikscienco en Kubo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Alén Pérez, Alberto}} [[Kategorio:Kubaj muziksciencistoj]] [[Kategorio:Kubaj violonĉelistoj]] nwsn31b2kfxkwimk856wux56u7n8u8p 0 525576 9392532 7935852 2026-06-05T07:42:19Z Sj1mor 12103 9392532 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Alejandro García Caturla''' (naskiĝinta la [[7-an de marto]] [[1906]] en [[Remedios (Kubo)|Remedios]], [[Villa Clara]]; mortinta la [[12-an de novembro]] [[1940]] en [[Havano]]) estis [[kuba]] [[komponisto]]. == Vivo == Jam infanaĝe Caturla ricevis violonludan edukadon kaj komencis komponi en la aĝo de dek kvin. En 1922, en la aĝo de nur dek ses, li estis [[koncertmajstro]] de la novfondita Simfoniorkestro de Havano. Pli malfrue li studis muzikon kaj juron en [[Havano]]. Ekde sia junaĝo li sin sentis altirata de la ritmoj afrikokubaj, io kio markos liajn komponaĵojn. De 1925 ĝis 1927 li daŭrigis sian muzikan edukadon en Parizo ĉe [[Nadia Boulanger]]. Fininte siajn studojn Caturla revenis al sia naskiĝurbeto, kie li komencis labori kiel [[advokato]] por vivteni sian kreskan familion. Li havis {{JN|intima rilato}} kun du nigrulinoj, kun kiuj li naskigis ĝis dek unu gefilojn, kiujn li oficialigis kaj subtenis. En Remedios li fondis ĉambrorkestron kaj la revuon ''Los minoristas'', de kiu tamen aperis nur unu eldono. Liaj ''Tres danzas cubanas'' por simfoniorkestro debutis en [[Hispanujo]] en [[1929]]. ''Bembé'' debutis la saman jaron en Havano. En [[1932]] li fondis en [[Caibarién]] la Koncertsocieton (''Sociedad de Conciertos''), per kiu li prezentis verkojn de [[Claude Debussy|Debussy]], [[Maurice Ravel|Ravel]] kaj [[Manuel de Falla|de Falla]]. Lia ''Obertura cubana'' gajnis unuan nacian premion en [[1938]]. Li ankaŭ muzikis per variaj instrumentoj kaj baritona kantvoĉo de certa kvalito. [[Alejo Carpentier]] verkis aparte por li la [[libreto]]n de la un-akta opero ''Manita en el suelo'' por marionetoj kaj unu aktoro, kiun li komponis inter 1934 kaj 1937 kaj kiu travivis sian unuan prezentadon en Havano nur en 1985 post rekonstruado. Caturla estas konsiderata, kune kun [[Amadeo Roldán]], pioniro de la moderna simfonia muziko kuba. Tamen la ekonomiaj bezonoj ne ebligis al li forlasi sian juristan profesion, unue kiel advokato kaj pli malfrue kiel juĝisto. En tiu ĉi aktiveco li perdis sian vivon, kiam lin nur 34 jarojn aĝan murdis la 12-an de novembro 1940 junulo, kiun li devis juĝi la saman tagon. == Verkoj == Krom kelkaj orkestraj verkoj, kiuj ankaŭ trovis tutmondan atenton – ekzemple Leopold Stokowski prezentis liajn komponaĵojn en Novjorko kaj Filadelfio –, Caturla ankaŭ komponis multajn pianoverkojn. * ''No quiere juego con tu marido (Danza cubana no. 1)'', 1924 * ''La viciosa (Danza cubana no. 2)'', 1924 * ''La número tres (Danza cubana no. 3)'', 1924 * ''Cuentos musicales. Escanas infantiles'', 1925 * ''Tres Preludios'', 1925 * ''Tres danzas cubanas'', 1927 * ''Obertura cubana'', 1928 * ''Comparsa (a Fernando Ortiz)'', 1930 * ''Preludio Homenaje a Changó'', 1936 * ''Berceuse para dormir a un negrito'', 1937 * ''Berceuse Campesina'', 1938 == Literaturo == * Charles W. White: ''Alejandro García Caturla. A Cuban Composer in the Twentieth Century.'' Scarecrow Press, Lanham MD 2002, ISBN 0-8108-4381-1. * Silke Meier: "Manita en el Suelo. Von Alejandro García Caturla und Alejo Carpentier." Perspektiven der Opernforschung volumo 15, Peter Lang Internationaler Verlag der Wissenschaften, Frankfurto ĉe Majno 2008, ISBN 978-3-631-56633-6. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|124563929|TYP=Werke von und über}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|García Caturla, Alejandro}} [[Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Kubaj komponistoj]] p4fqcvlkea8kgsrvd854lozq1cwz20j 9392534 9392532 2026-06-05T07:42:49Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9392534 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Alejandro García Caturla''' (naskiĝinta la [[7-an de marto]] [[1906]] en [[Remedios (Kubo)|Remedios]], [[Villa Clara]]; mortinta la [[12-an de novembro]] [[1940]] en [[Havano]]) estis [[kuba]] [[komponisto]]. == Vivo == Jam infanaĝe Caturla ricevis violonludan edukadon kaj komencis komponi en la aĝo de dek kvin. En 1922, en la aĝo de nur dek ses, li estis [[koncertmajstro]] de la novfondita Simfoniorkestro de Havano. Pli malfrue li studis muzikon kaj juron en [[Havano]]. Ekde sia junaĝo li sin sentis altirata de la ritmoj afrikokubaj, io kio markos liajn komponaĵojn. De 1925 ĝis 1927 li daŭrigis sian muzikan edukadon en Parizo ĉe [[Nadia Boulanger]]. Fininte siajn studojn Caturla revenis al sia naskiĝurbeto, kie li komencis labori kiel [[advokato]] por vivteni sian kreskan familion. Li havis {{JN|intima rilato}} kun du nigrulinoj, kun kiuj li naskigis ĝis dek unu gefilojn, kiujn li oficialigis kaj subtenis. En Remedios li fondis ĉambrorkestron kaj la revuon ''Los minoristas'', de kiu tamen aperis nur unu eldono. Liaj ''Tres danzas cubanas'' por simfoniorkestro debutis en [[Hispanujo]] en [[1929]]. ''Bembé'' debutis la saman jaron en Havano. En [[1932]] li fondis en [[Caibarién]] la Koncertsocieton (''Sociedad de Conciertos''), per kiu li prezentis verkojn de [[Claude Debussy|Debussy]], [[Maurice Ravel|Ravel]] kaj [[Manuel de Falla|de Falla]]. Lia ''Obertura cubana'' gajnis unuan nacian premion en [[1938]]. Li ankaŭ muzikis per variaj instrumentoj kaj baritona kantvoĉo de certa kvalito. [[Alejo Carpentier]] verkis aparte por li la [[libreto]]n de la un-akta opero ''Manita en el suelo'' por marionetoj kaj unu aktoro, kiun li komponis inter 1934 kaj 1937 kaj kiu travivis sian unuan prezentadon en Havano nur en 1985 post rekonstruado. Caturla estas konsiderata, kune kun [[Amadeo Roldán]], pioniro de la moderna simfonia muziko kuba. Tamen la ekonomiaj bezonoj ne ebligis al li forlasi sian juristan profesion, unue kiel advokato kaj pli malfrue kiel juĝisto. En tiu ĉi aktiveco li perdis sian vivon, kiam lin nur 34 jarojn aĝan murdis la 12-an de novembro 1940 junulo, kiun li devis juĝi la saman tagon. == Verkoj == Krom kelkaj orkestraj verkoj, kiuj ankaŭ trovis tutmondan atenton – ekzemple Leopold Stokowski prezentis liajn komponaĵojn en Novjorko kaj Filadelfio –, Caturla ankaŭ komponis multajn pianoverkojn. * ''No quiere juego con tu marido (Danza cubana no. 1)'', 1924 * ''La viciosa (Danza cubana no. 2)'', 1924 * ''La número tres (Danza cubana no. 3)'', 1924 * ''Cuentos musicales. Escanas infantiles'', 1925 * ''Tres Preludios'', 1925 * ''Tres danzas cubanas'', 1927 * ''Obertura cubana'', 1928 * ''Comparsa (a Fernando Ortiz)'', 1930 * ''Preludio Homenaje a Changó'', 1936 * ''Berceuse para dormir a un negrito'', 1937 * ''Berceuse Campesina'', 1938 == Literaturo == * Charles W. White: ''Alejandro García Caturla. A Cuban Composer in the Twentieth Century.'' Scarecrow Press, Lanham MD 2002, ISBN 0-8108-4381-1. * Silke Meier: "Manita en el Suelo. Von Alejandro García Caturla und Alejo Carpentier." Perspektiven der Opernforschung volumo 15, Peter Lang Internationaler Verlag der Wissenschaften, Frankfurto ĉe Majno 2008, ISBN 978-3-631-56633-6. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|124563929|TYP=Werke von und über}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|García Caturla, Alejandro}} [[Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Kubaj komponistoj]] rm6p3i4av6mx15vvpd2nqaqjifwfvqw 0 525616 9392547 8211225 2026-06-05T08:00:41Z Sj1mor 12103 /* Enlaces externos */ 9392547 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gonzalo Roig''' (naskiĝinta la [[20-an de julio]] [[1890]] en [[Havano]]; mortinta la [[13-an de julio]] [[1970]] samurbe) estis [[kuba]] [[komponisto]], [[muzikisto]], [[orkestrestro]] kaj fondinto de pluraj orkestroj. Estis pioniro de la simfonia movado en [[Kubo]] kaj unu el la ĉefaj komponistoj, kiu novdifinis la kuban [[zarzuelo (teatro)|zarzuelo]]n.<ref>Luis Martínez Fernández: Encyclopedia of Cuba: People, History, Culture, Volume 2, Greenwood Press 2003, 688 paĝojn ISBN 978-157-356-573-8</ref><ref>Susan Thomas: Cuban Zarzuela: Performing Race and Gender on Havana's Lyric Stage, University of Illinois Press 2009, 250 paĝojn, ISBN 978-025-203-331-5</ref> == Vivo == En 1902 li komencis muzikstudon ĉe la ''Asociación de Dependientes del Comercio de La Habana''. Ekde 1909 li estis violonisto en la ''Teatro Martí''. En la jaro 1917 li laboris en la kompanio de Maria Guerrero en [[Meksiko]]. Kune kun [[Ernesto Lecuona]] kaj aliaj li apartenis en 1922 al la fondantoj de la simfoniorkestro de Havano. Ekde 1927 li estis direktisto de la lernejo kaj de la ''Banda Municipal de Música'' [urba muzikbando] de Havano. En [[1929]] li fondis la Orkestron de Ignacio Cervantes kaj jaron poste li prezentis serion da koncertoj laŭ invito de la Tutamerika Unuiĝo en [[Usono]], kie li direktis interalie tri muzikbandojn de la usona armeo.<ref name="william">William Luis: Culture and Customs of Cuba. Greenwood Publishing Group 2001, 191 paĝoj ISBN 978-031-330-433-0</ref> En 1931 li fondis kune kun Agostín de Rodríguez teatrogrupon en la Teatro Martí kaj en 1938 la nacian operon de Havano, kies muzikestro li fariĝis. En [[1931]], kiam li partoprenis la kreadon de Nacia Teatro, li komponis kaj unuafoje prezentis sian zarzuelon ''[[Cecilia Valdés]]''. La [[zarzuelo]] ''Cecilia Valdés'' (1932) laŭ novelo de [[Cirilo Villaverde]] validas kiel ŝlosilverko de ĉi tiu ĝenro en Kubo. En [[1938]] li komponis la muzikon por la filmo ''Sucedió en La Habana''. Aliaj konataj komponaĵoj liaj estas ''El Clarín'' (1932), ''El Cimarrón'' (1933), ''La Hija del Sol'' (1933) kaj ''La Habana de Noche'' (1936). Ankoraŭ nun Roig estas konata precipe per sia furoraĵo ''Quiéreme Mucho'' (komponita en 1911, aperintaj kiel notoj en 1931, hispana originala teksto de Agostín Rodríguez), kiu surdiskiĝis interalie en la angla sub la titolo ''Yours'' (1941; kantis Jimmy Dorsey) kaj en la germana sub la titolo ''Du bist mein erster Gedanke'' (1979; kantis Julio Iglesias). == Zarzueloj == * ''[[Cecilia Valdés]]'' * ''La Habana de noche'' * ''La Hija del sol'' * ''El Clarín'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligilo == {{Projektoj}} * [http://www.acdam.cu/autor.asp?codigo=111111 Biografio ĉe acdam.cu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071227041336/http://www.acdam.cu/autor.asp?codigo=111111 |date=2007-12-27 }} * [http://www.habanaradio.cu/singlefile/?secc=13&subsecc=41&id_art=20080621105152 Biografio ĉe habanaradio.cu]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Roig, Gonzalo}} [[Kategorio:Kubaj komponistoj]] [[Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Havananoj]] to5gtao77xn0f6gwrrrmxk2nmciqkrj 0 526430 9392544 9306809 2026-06-05T07:53:22Z Sj1mor 12103 9392544 wikitext text/x-wiki La '''katolika bioetiko''' estas la studobjekto kiu, el vidpunkto de la [[Katolika Eklezio]], okupiĝas pri [[Moralo|moralaj]] problemoj koncernantaj la vivon kaj la {{N|homa konduto}} kaŭzitaj de la [[medicino|medicinaj]] kaj [[Biologio|biologiaj]] sciencoj kaj de ĝiaj [[teknologio|teknologiaj]] aplikadoj.<br /> Al tiu kampo konverĝas diversaj scioj: inter la [[Biomedicina inĝenierio|biomedicinaj]] studobjektoj, aparte la [[Genetiko]], [[embriologio]] kaj [[anatomio]]; inter la homaj kaj sociaj sciencoj, la [[praktika filozofio]], la [[jurfilozofio]], la [[biopolitiko]] kaj [[sociologio]]; en la katolika interpreto pri bioetiko, revestas fundamentas rolon de kunordigo la [[morala teologio]] (kiu havas, inter siaj fontoj, ankaŭ la [[natura morala leĝo|naturan moralan leĝon]]. <br /> Por substreki certajn aspektojn de la vivo, la Katolika Eklezio organizas ĉiun jaron '''mondan tagon por la vivo'''. La graveco de bioetiko en la kunteksto de la katolika etiko estas prezentata en la encikliko ''[[Caritas in veritate]]'' de papo [[Benedikto la 16-a]]. (Citaĵo): '''”Primara kaj kriza kampo de la kultura lukto inter la absolutismo de la teknikeco kaj morala responso de la homo estas hodiaŭ tiu de la bioetiko, en kiu estas radike ludata la eblo mem de la homa integra disvolviĝo, Temas pri tre delikata kaj decida medio, en kiu fortege emerĝas la fundamenta problemo: ĉu la homo estas produktaĵo de si mem aŭ ĉu li dependas de Dio.”''' La sciencaj malkovroj en tiu kampo kaj eblecoj de teknologiaj intervenoj ŝajnas tiom antaŭenigitaj ke jam urĝas elektoj inter du raciaj tipoj: tiu de la racio malfermita al la [[transcendeco]] aŭ tiu de la racio enfermita en la [[imanento]] ([[Caritas in veritate]] de [[Benedikto la 16-a]], 74). == Pozicio de la Katolika Eklezio == Jen listigo, por ĉiu areo de intereso, de la pozicioj de la [[Katolika Eklezio]] aŭ de la scienca komunumo al ĝi referanta. === Manipulado de la genetika materialo === === Embriologio === [[Dosiero:Fetus_and_placenta_-_journal.pbio.0060312.g001.jpg|eta|Homa [[feto]] enerigita en la [[utero|utera]] [[mukozo]], kun la [[placento]].]] ''Sinteze: La [[zigoto]], la unua ĉelo kiu rezultas el la renkonto de [[spermatozoo]] kaj ovolo, estas homa estulo kun plena digneco. Ne estas enlasebla la uzo de [[postpilolo]].<ref>La malkovroj pri la virina ovolado kaj poste pri la DNA puŝis la katolikan eklezion modifi sian pozicion kiu antaŭe baziĝis sur la teorio de [[Tomaso de Akvino]], kohera kun longa tradicio kiu startis de [[Aristotelo]], laŭ kiu la maskla semo estis la unika aktiva principo de la homa vivo, kaj la virino deputita nur ricevi kaj kreskigi tiun vivformon.</ref> Laŭ la Katolika Eklezio, konsiderinte ke la homa [[ontogenezo]] komenciĝas ekde la [[fekundigo]], per maskla spermo, de la virina ovulo (ovocito), la homa unua ĉelo estas dotita per sia [[genetika heredaĵo]] kaj preta disvolviĝi, kaj ne ekzistas aparta fazo pli grava ol aliaj aŭ malpli homa<ref>[[Katekismo de la Katolika Eklezia]], [http://www.vatican.va/archive/ITA0014/_P7Y.HTM#198 §2274]</ref> (La embrio fariĝas feto inter la naŭa kaj la dekdua semajnoj) Tiu vidpunkto estas konsiderata de la katolika eklezio valida sendepende de la kredago ĉar bazita sur la biologia dateno fortigita de la [[natura morala leĝo]] kiu laŭ la katolika eklezio kunnaturas en la homa konscio. Alestiĝas ankaŭ alia argumento, tute teologia, kaj deviganta por la kristanoj «La Eklezio de ĉiam instruas ke ĉiu spirita animo estas rekte kreita de Dio, nome ne estas produkto de la gepatroj, kaj estas senmortema»; tiu [[kreo]] (rekta) okazas ĝuste en la momento de la fekundiĝo, kaj igas la materian produktaĵon de la [[evoluismo|biologia evoluismo]] homa [[persono]], «laŭbilde de Dio […] kunulo samtempa korpa kaj spirita»<ref>[[Katekismo de la Katolika Eklezia]] [http://www.vatican.va/archive/ITA0014/_P1A.HTM#MW §362]</ref> – sur kiu darŝado aŭ kies nuligo havas almenaŭ la saman gravecon de la mortigo de la matura homo (kun pligraco, certe, pro la febla stato de la viktimo). Statante el tiuj antaŭpozicioj fondiĝas la plena protekto kiun la Katolika Eklezio rezervas al [[zigoto]]j, [[embrio]]j kaj [[feto]]j. Aparte, ilia [[homaj rajtoj|rajto al vivo]] estas konsiderata absoluta, komparebla al tiu de la homa estulo plenevoluinta, kaj en kazo de ŝajna konflikto, eĉ kun la sano de la patrino, aŭ kun ties volo ne engaĝiĝi en gravedeco. Tiu pozicio kuntrenas sekve al rifuzo de ĉiutipa [[aborto]], sed ankaŭ de ĉiu tipa de [[postpilolo]], kiu povus determini la morton de zigoto jam formita. === Aborto === ''Sinteze: la instigita aborto [http://it.cathopedia.org/wiki/Aborto_procurato] estas ĉiam grave kontraŭa al la morala leĝo, kaj konsiderata hommortigo.'' La katolika doktrino, surbaze de Skribaj kaj Apostolaj referencoj, ĉiam konsideris la vivon ''dono de Dio, kaj do bono en si mem kies sorto ne apartenas inter la homaj dispozocioj'': sekvas, do, ke la aborto, ĉar «konscie instigita kaj rekte volita, de la homa estulo en la komenca fazo de lia ekzisto, ekde koncipiĝo kaj naskiĝo»<ref>[Encikliko "Evangelium vitae", n° 58]</ref> estas ĉiam [[hommortigo]] kaj do [[morta peko]] aparte grava, ĉar en ĉi-kaze la homo oponas la virton de justico kaj malobeas al la ordono “ne mortigu”. Sammaniere la tieldiritaj kontraŭcipaj metodoj celantaj malhelpi la enestiĝon en la patrina utero, estas konsiderataj abortoj ĉar fortranĉantaj la sinsekvan vivan fazon. Tio estas deklarata en ''[[Evangelium Vitae]]'', aparte en la numeroj 58-63 kaj 68-74. === Naskolimigo === [[Dosiero:PioXI.jpg|eta|Papo [[Pio la 11-a]] ([[1922]]-[[1939]]), aŭtoro de la ''[[Casti Connubii]]'' ([[1930]]).]] ''Sinteze: la Eklezio kontraŭas la uzon de ĉiu ajn kontraŭcipan ilon. Dum konsentas la naskiĝoplanizadon profitante de la metodoj difinitaj “naturaj” ĉar bazitaj sur la abstino dum la fekundaj periodoj.'' ==== Pio la 11-a kaj la ''Casti Connubii'' ==== La unua papo kiu alfrontis la problemon pri la [[naskolimigo]] ene de la [[Geedziĝo (sakramento)|kristana geedziĝo]] estis papo [[Pio la 11-a]] per la encikliko ''[[Casti Connubii]]'' ([[1930]]). En tiu dokumento estas kondamnataj tiuj kiuj subtenas ke la prokreado povas esti lice evitata per la ''honesta deteniĝemo, permesita ankaŭ en la kristana paro, kiam unu kaj la alia partnero konsentas, sed igante nenatura la seksagon''. Krome ĝi asertas ke ''la geedza seksago estas, pro ĝia propra naturo, direktita al la generado de idoj… tiuj kiuj malice malhelpas tiun efikon agas kontraŭnature kaj malhoneste". ==== Paŭlo la 6-a kaj la ''Humanae Vitae'' ==== Poste la samaj temoj estis pritraktitaj pli amplekse kaj detale en la encikliko ''[[Humanae Vitae]]'' de papo [[Paŭlo la 5-a]] de 25-a de julio [[1968]]. La encikliko konsideras nedisigeblaj «la du signifojn de la geedza seksago: la signifo unuiga kaj tiu naska».<ref>[[Humanae Vitae]], 12.</ref> Parolante pri la rifuzo transdoni la vivon, la encikliko admonas ke la uzo de la «dia dono» de la geedziĝo «detruante, eĉ nur parte, ĝiajn signifon kaj celon egalvaloras kontraŭdiri la naturon de la edzo kaj de la edzino kaj de ilia [[intima rilato]], kaj kontraŭdiras ankaŭ la dian planon kaj lian santan volon».<ref>[[Humanae Vitae]], 13</ref>. Post tiu moralsenca premiso, la encikliko transiras al la revuado de la «nelicaj» metodoj de naskolimigo: * la [[steriligo]], rekta aŭ nerekta, de la viro aŭ virino; * ĉiu ago, plenumita antaŭ kaj dum kaj post la seksago, celanta malhelpi la prokreadon. [[Dosiero:PaoloVI.jpg|eta|Papo [[Paŭlo la 6-a]] ([[1963]]-[[1978]]), aŭtoro de la ''[[Humanae Vitae]]'' ([[1968]]).]] Ĝi establas ke tiuj metodoj estas ĉiam nelicaj, ankaŭ ene de fekunda geedziĝo.<ref>Humanae Vitae, 14.</ref> Okazas ĉiam en tiu encikliko ke estas akceptita la profito de la nefekundaj periodoj, kiel metodo respektanta ''la establitan dian ordonon.''<ref>Humanae Vitae, 16".</ref> Morale licas ankaŭ profiti de tiu metodo sistemforme por distancigi la prokreadon se la sanaj aŭ psikologiaj kaj aliaj suferigaj cirkonstancoj tion sugestas.<ref>Humanae Vitae, 16.</ref>. Laŭ la encikliko, la metodoj «naturaj» kaj tiuj «artifikaj» estas intrinseke malsamaj ĉar «en la unua kazo la kristana paro utiligas naturan dispozicion, en la alia kazo ĝi malhelpas la disvolviĝon de la naturaj procesoj».<ref>Humanae Vitae, 16.</ref> Elemento nova de tiu doktrino estas la asertata liceco de la geedzaj seksrilatoj nure celantaj al la pliiĝo de la amemaj sentoj kaj por plisolidigi la reciprokan fidelecon.<br /> Kompreneble, estas kondamnitaj ankaŭ la ŝtataj leĝoj kiuj incitas aŭ ordonas ĉiujn artifikajn metodojn. ==== Johano Paŭlo la 2-a kaj la encikliko ''Evangelium Vitae'' ==== En la encikliko ''[[Evangelium Vitae]]'' datita 25-a de marto [[1995]], papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] alfrontas la rilaton inter kontraŭkoncipo kaj aborto, taksataj «fruktoj de la sama planto»<ref>[[Evangelium Vitae]], 13</ref>, ĉar la aborta kulturo estas aparte radikita ĝuste en medioj kiuj rifuzas la instruon de la Eklezio pri la kontraŭkoncipo. Tamen la graveco de la kontraŭkoncipo kaj aborto ne estas la sama: «la unua kontraŭdiras la integran veron de la seksago kiel esprimo propra de la para amo, la alia destruas la vivon de homa estulo»; «la unua oponas la virton de geedza ĉasteco, la dua oponas la virton de justeco kaj rekte perfortas la dian ordonon «ne mortigu».<br /> Estas rifuzata, kiel malobeo al la ordono “ne mortigu”, la uzon de la [[postpilolo]], de la [[enutera pesario]] kiu povas esti ankaŭ kazo de aborto, de la “vakcinoj” kiuj foje «funkcias kiel abortigiloj». <ref>Evangelium Vitae, 13.</ref> ==== Benedikto la 16-a ==== En [[2010]] tiu papo en longa intervjuo aludis al la uzo de la [[kondomo]] por eviti la [[aidoso|aidosan]] infektadon. Li konsilas ne koncentriĝi nur sur tiu solvo ĉar tio kontribuas al la banaligo de la seksago en kiu perdiĝas la sento de la ama rilato; kaj asertis ke konkretiĝas "iuj kazoj" en kiuj aperas lica la uzo de la kondomo, kio tamen ne povas esti la definitiva solvo; sed tiuj kazoj ne estas precize difinitaj,<ref>[http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_20101221_luce-del-mondo_it.html Nota della Congregazione per la Dottrina della Fede]</ref> === Eŭtanazio === Sinteze: la eŭtanazio estas konsiderata egalgrava kiel [[hommortigo]] aŭ [[sinmortigo.]] <ref>Kompendio de la Katehismo de la Katolika Eklezio, 2005, n. 470.</ref> [[Dosiero:Piergiorgio Welby.JPG|eta|upright=1.4|[[Piergiorgio Welby]] ([[1945]]-[[2006]]), trafita de [[Amiotrofa lateralsklerozo|SLA]] engaĝiĝis por la leĝa rekono pri la rajto al [[Eŭtanazio]] kaj interrompis kuracojn, evitante eventuale ankaŭ la [[terapeŭtika obstino|terapeŭtikan obstinon]]. Lia kazo, kunklidiĝinta per la deigo de la [[artifika spiraparato]] kaj per la morto, estis juĝata ĉe la [[diocezo de Romo]], pro la firma volo morti, grave kontraŭa al la katolika doktrino kaj pro tio ĝi malebligis la la kristanan funebron.]]<br /> La katolika doktrino rilate [[eŭtanazio]]n estas resumita en la [[Katekismo de la Katolika Eklezio]] pritraktanta la kvinan Ordonon..('''2276'', '''2277''' , '''2278''' ). En [[1965]] dum la [[dua Vatikana koncilio]], en la Konstitucio ''[[Gaudium et Spes]]'' aperis la unua aŭ unu el la unuaj citaĵoj pri la eŭtanazio, poste cititaj en la sinsekvaj tiutemaj ekleziaj dokumentoj. <br /> En [[1979]] [[Johano Paŭlo la 2-a]], citinte la ''[[Gaudium et Spes]]'', pritraktas la temon: «[...] La eŭtanazio aŭ kompata mortigo… estas grava morala malbono… Tiu mortigo estas decide kontraŭa al devo de la respekto por la homa digneco kaj la venerado por la vivo. [[Dosiero:Gpii.jpg|eta|Papo [Johano Paŭlo la 2-a]] ([[1978]]-[[2005]]), estis la aŭtoro de la ''[[Evangelium Vitae]]'' ([[1995]]). Difino de eŭtanazio - citita ankaŭ de aŭtoroj ne akordiĝantaj kun la etikaj instruoj de la instrufonto katolika - troviĝas en deklaro de la [[Kongregacio por la doktrino de la kredo]] de majo [[1980]]: «Eŭtanazio estas ago aŭ preterlaso kiuj el si mem, aŭ en la intencoj de la aganto, enkondukas al morto, celante elimini ĉiujn suferojn. Eŭtanazio situas, do, nivele de la intencoj kaj metodoj uzitaj.<ref>http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_19800505_eutanasia_it.html|titolo=Congregazione per la dottrina della fede, ''Dichiarazione sull’eutanasia – Iura et bona (Declaratio de Euthanasia deque analgesicorum remediorum usu therapeutico recte ac proporzionate servando)'']. </ref> En tiu deklaro oni ne distingas inter eŭtanazio aktiva kaj pasiva, vola kaj nevola. Efika sintezo de la katolika pozicio elstariĝas el la encikliko ''[[Evangelium Vitae]]'' en kiu Johano Paŭlo la 2-a, kvankam partoprenanta en la suferoj kiuj altiras al la euztanazio, esprimas decidan kondamnon pri ĝi, difinita “falsa pietato”, eĉ ĝia minaca "perversio": la vera "kompato", fakte, ''solidarigas kun la alies sufero[…], ne eliminas tion de kiu oni ne kapablas elteni la suferon [...] La eŭtanazio fariĝas pli grava kiam ĝi konturiĝas kiel hommortigo praktikata sur persono kiu tion nenimaniere petis aŭ ne esprimis konsenton. Oni atingas la kulminon de la maljusteco kiam iuj, leĝofarantoj aŭ medicinistoj, arogas al si la rajton decidi kiu povas vivi kaj kiu devas morti. [...] Tiel la vivo de la pli malforta estas metita en la manoj de la pli forta; en la socio perdiĝas la percepto de la justeco kaj estas ĉeradike minacata la reciproka konfido.'' * Tielsence doktrinis [[Pio la 12-a]] parolante al internacia grupo de medicinistoj (24-an de februaro 1957) * [[Mesaĝo]], (27–a de januaro 1971): ([[1971]]), 57-58; Ofte estas substrekata la neceso ne identigi eŭtanazion kun rezigno al [[terapeŭtika obstino]], nome kazoj en kiuj la morto de la malsanulo estas opiniata "tuja kaj neevitebla". == Katolikaj bioetikaj institucioj == === Internaciaj === La [[Papa akademio por la Vivo]], celas “antaŭenigi la studojn kaj «informi kaj formi pri la precipaj biomedicinaj kaj juraj problemoj rilataj al la scio kaj defendo de la vivo, precipe pro la rektaj rilatoj kiujn ili havas kun la kristana moralo”.<ref>Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]]. [[Motu proprio]] ''[[Vitae Mysterium]]'', 11-an de februaro 1994.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Michele Aramini, Introduzione alla bioetica, Milano, Giuffre, III edizione 2009, pp, 640. * [[Kongregacio por la doktrino de la kredo]], [http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_20081208_dignitas-personae_it.html Istruzione ''Dignitas Personae'' su alcune questioni di bioetica], Città del Vaticano, 8 settembre 2008 * Kongregacio por la doktrino de la kredo, [http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_19870222_respect-for%20human-life_it.html Istruzione ''Donum vitae'' sul rispetto della vita umana nascente e sulla dignità della procreazione], Città del Vaticano, 22 febbraio 1987, AAS 80 (1988), 70-102 * Kongregacio por la doktrino de la kredo, [http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_19741118_declaration-abortion_it.html ''Dichiarazione sull'aborto procurato''], Città del Vaticano, 18 novembre 1974, AAS 66 (1974) 730-747; Documenta 23; DeS 3 (1998) * Kongregacio por la doktrino de la kredo, [http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_31071994_uterine-isolation_it.html ''Risposte ai dubbi proposti sull’«isolamento uterino» e altre questioni''], Città del Vaticano, 31 luglio 1993, AAS 86 (1994) 820-821 * {{en}} Committee of Inquiry into Human Fertilisation and Embryology, [http://www.hfea.gov.uk/docs/Warnock_Report_of_the_Committee_of_Inquiry_into_Human_Fertilisation_and_Embryology_1984.pdf ''Report of the Committee of Inquiry into Human Fertilisation and Embryology''] (coord. [[Mary Warnock]]), Her Majesty's Stationery Office, Londra, luglio 1984. 103 pp. == Vidu ankaŭ == * [[Bioetiko]] * [[Morala teologio]] * [[Aborto kaj religioj]] * [[Eklezia instruofico]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.academiavita.org/template.jsp?sez=Indekso de la precipaj dokumentaj de la [[Eklezia instruofico]] koncernantaj la homan vivon kaj la biotetiko ĝenerale]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} . [http://www.academiavita.org, oficiala retejo de la [[Papa Akademio por la Vivo]] == Literaturo == ** Katolikaj enciklopedioj: * [http://letterepaoline.net/progetto-ec/ ] Enciclopedia_Cattolica * [http://it.cathopedia.org/wiki/ Cathopedia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170910221739/http://it.cathopedia.org/wiki/ |date=2017-09-10 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/] Catholic_Encyclopedia [[Kategorio:Katolika Eklezio kaj sciencoj]] [[Kategorio:Bioetiko]] 9niicszoew9593xh4rwg7ot0e0s4rth 0 526487 9392548 8908419 2026-06-05T08:01:32Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9392548 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Magaly Ruiz''', plena nomo '''Doris Magaly Ruiz Lastres''' (naskiĝinta en [[1941]] je [[Santa Clara (Kubo)|Santa Clara]] en [[Kubo]] ) estas [[kuba]] [[komponistino]]. Ŝi studis interalie ĉe [[Harold Gramatges]], [[José Ardévol]] kaj [[Roberto Valera]]. En [[1981]] ŝi ricevis la titolon de profesoro pri kompozicio. == Kariero == Ŝi laboris kiel titola profesoro de variaj muzikfakoj de meza kaj supera niveloj. Ŝi vaste partoprenas eventojn de pedagogia karaktero kaj direktos multajn esplorlaborojn de pedagogiaj celoj. Ŝiaj komponaĵoj estis premiataj dum diversaj konkursoj, kaj ŝi membris en pluraj juĝantaroj de kompoziciaj konkursoj. Ŝiajn verkojn pri muzika esploro oni publikigis en altrenomaj revuoj tutmonde. Inter la distingoj, kiujn ŝi ricevis, estas menciindaj la ''Medalla por la Educación Cubana; Medalla al Mérito Pedagógico; Medalla José Tey; Distinción Especial del Ministro de Educación Superior; Premio a la Totalidad de la Obra Musical Creada de la Unión Nacional de Escritores y Artistas de Cuba<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.uneac.org.cu/ |titolo=Unión Nacional de Escritores y Artistas de Cuba |alirdato=2015-06-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150823152656/http://www.uneac.org.cu/ |arkivdato=2015-08-23 }}</ref>, Distinción por la Cultura Nacional Cubana''. Ŝiaj studoj aperas publike en konsultlibroj tiel renomaj kiel «The New Grove Dictionary of Music and Musicians»<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.grovemusic.com/ |titolo=Grove Music Online |alirdato=2015-06-15 |arkivurl=https://www.webcitation.org/5QVcssKES?url=http://www.grovemusic.com/ |arkivdato=2007-07-21 }}</ref> kaj «Diccionario Iberoamericano de la Música». Kelkaj el ŝiaj verkoj estas eroj de la studplanoj de la ''Conservatorio Amadeo Roldán'', same kiel en tiuj de la ''Instituto Superior de Arte de La Habana'' kaj de la ''Instituto Superior Pedagógico Enrique José Varona''. Ŝiajn komponaĵojn oni prezentis dum multaj internaciaj festivaloj kiel ''Festival Internacional de Música Contemporánea de La Habana'', ''Festival Internacional Boleros de Oro'', ''Festival Internacional Sonidos de América'' okazinta en [[Carnegie Hall]]<ref>[http://www.carnegiehall.org/ Carnegie Hall]</ref> de [[Novjorko]], ''Festival Internacional Donne in Musica'' en [[Fiuggi]], [[Italujo]], ''Festival Internacional Mujeres en el Arte'' CoMuArte,<ref>[http://www.comuarte.org/ Coordinadora Internacional de Mujeres en el Arte]</ref> same en [[Meksiko]] kiel en [[Hispanujo]]. == Kompozicia verklisto == === Simfonia muziko === * Tri pecoj por malgranda [[orkestro]], [[1977]]. * Tritema strukturo por [[simfoniorkestro]], [[1977]]. * [[Konĉerto]] por [[hobojo]] kaj [[orkestro]], [[1979]]. * Tri sonaj medioj, [[1981]] === Ĉambromuziko === * Trio, [[1976]] * [[Sonato]] por [[violonĉelo]] kaj [[piano]], [[1977]]. * Ludo per metaloj, [[1977]] * Movimentoj por [[arĉkvarteto]] n-ro 1, [[1978]]. * Kanto por amiko ([[saksofono]], [[kontralto]] kaj piano, [[1978]]). * Tri kubaj pecoj por [[violono]] kaj piano, [[1978]]. * Movimento por arĉkvarteto n-ro 2, [[1980]]. * ''Variaciones en [[habanero|habanera]]'', por hoboj kaj piano, [[1983]]. * ''Variaciones en habanera'', versio por [[fluto]] kaj piano, [[1995]]. * Tri pecoj por [[trombono]] kaj piano, [[1994]]. * [[Fantazio (muziko)|Fantasio]] por violono kaj piano, [[1994]]. * ''Yugo y Estrella'' por arĉkvarteto, [[1995]]. * ''Dos para tres'' por fluto kaj piano, [[1995]]. * Tri kubaj pecoj por fluto kaj piano, [[1995]]. * ''Cuasi Danzón'' por [[trombono]] kaj piano, [[1996]]. * Du kubaj pecoj por [[klarneto]], [[1997]]. * [[Danzono]], por violonĉelo kaj piano, [[1998]]. * Temo kun variaĵoj por trombono [[1998]]. * Danzono por [[tenorsaksofono]], [[1998]]. * Habanero por [[gitaro]], [[1998]]. * Du pecoj por klarneto, [[1998]]. === Ĥormuziko === * ''Altura y pelos'' por miksita [[ĥoro]], teksto de [[César Vallejo]], [[1976]]. * ''Al oído de una muchacha'' por miksita ĥoro, teksto de [[García Lorca]], [[1976]]. * ''Canción para dos pueblos'' por miksita ĥoro ([[habanero]] y [[gŭaĥiro]]), [[1994]]. * ''A Ili'' por virinĥoro, [[1995]]. * ''A Glaimí'' kvin pecoj por infanĥoro [[1996]]. === Pianomuziko === * Tri preludoj por piano, [[1978]]. * Tri kubaj studaĵoj por piano, [[1980]]. * Estudios cubanos del 4 al 12, [[1978]]. * Mallongaj pecoj kubaj, [[1988]]. * Pecoj je kvar manoj (unua serio), [[1990]]. * Pecoj je kvar manoj (dua serio), [[1994]]. * Studaĵo laŭ [[mambo]] n-ro 13, [[1994]]. * 20 kubaj miniaturoj por piano, [[1995]]. * Tri habaneroj por piano, [[2003]]. === Kantvoĉo kaj Piano === * ''Pueblo entre lomas'' ([[gŭaĥiro]]), [[1966]]. * ''A [[Víctor Jara]]'', ([[kanto]]), [[1978]]. * Du infankantoj: ''Abuelita, Trota que trota mi caballito'', [[1984]]. * ''Tríptico Homenaje: Te recuerdo en un canto, Mi mariposa, Esa cabeza blanca, [[mezosoprano]] kaj piano, [[1985]].'' * ''Corazón no me traiciones más'', [[bolero (muzikstilo)|bolero]], [[1994]]. * ''Cómo te quiero'', bolero, [[1994]]. * ''Con tu piel y con tu cuerpo'', bolero, [[1995]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.magalyruiz.org/ Retejo de Magaly Ruiz] {{Vivtempo|Ruiz, Magaly}} [[Kategorio:Kubaj klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento]] elz0u8e6hrid4h810i5aipyymg3vx3w 0 527442 9391960 9388627 2026-06-04T13:50:15Z Crosstor 3176 aldonoj 9391960 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): * Vi trovos la studentojn inter L-Z en [[Listo de studentoj en Scienca Universitato Loránd Eötvös (L-Z)]] *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == {{Div col|cols = 3}} * [[Ervin Aba]] * [[Ödön Abaffy]] * [[Aurél Abafi]] * [[Ferenc Ábel]] * [[Asztrik Sándor Abday]] * [[Géza Abonyi (juristo)]] * [[István Abonyi (ŝakisto)]] * [[Sándor Abonyi]] * [[Iván Abonyi]] * [[Ernő Ábrahám]] * [[János Ábrahám (ginekologo)]] * [[Ján Abrahamffy]] * [[Lajos Ábrai]] * [[János Abrudbányay]] * [[Ernő Ács]] * [[Margit Ács]] * [[Mihály Ács (pli aĝa)]] * [[Pál Ács]] * [[László Acsády]] * [[László Acsay]] * [[Tihamér Acsay]] * [[István Aczél]] * [[Márton Aczél]] * [[András Ádám (atomfizikisto)]] * [[Gerzson Ádám]] * [[György Ádám (advokato)]] * [[György Ádám (fiziologo)]] * [[Lajos Ádám]] * [[László Ádám (geografo)]] * [[Lóránt Ádám]] * [[Tamás Adamik]] * [[Anna Adamikné Jászó]] * [[János Áder]] * [[Antal Adler-Rácz]] * [[Andor Adorján]] * [[Ármin Adorján]] * [[Boldizsár Adorján]] * [[Csaba Adorjáni]] * [[Árpád Ág]] * [[Ágnes Ágai]] * [[László Agárdi]] * [[Péter Agárdi]] * [[Gyula Agárdy]] * [[Mária Aggházy]] * [[Lajos Ágner]] * [[Gergely Agócs]] * [[Tamás Agócs]] * [[Pál Agócsy]] * [[Tivadar Agorasztó]] * [[Julián Imre Ágoston]] * [[József Aistleitner]] * [[Zoltán Ernő Ajkay]] * [[Miklós Ajtai (kemiisto)]] * [[Miklós Ajtai (matematikisto)]] * [[Sándor Ajtai Kovách]] * [[Károly Ákos]] * [[Ambrus Alaksza]] * [[Gyula Alapi]] * [[Ferenc Alabán]] * [[Antal Albely]] * [[Ferenc Albert (astronomo)]] * [[István Albert (piaristo)]] * [[Miklós Aldobolyi Nagy]] * [[Károly Alexa]] * [[Béla Alexander]] * [[Bernát Alexander]] * [[Gábor Alexander]] * [[László Alföldi]] * [[Jenő Alföldy (redaktoro)]] * [[Ödön Alliquander (filo)]] * [[Anna Almásiné Törőcsik]] * [[Anna Almásiné Törőcsik]] * [[György Almássy (radiologo)]] * [[László Almásy (politikisto)]] * [[László Alpár]] * [[Gyula Altenburger]] * [[Ágoston Ambrózy (poeto)]] * [[Ágoston Ambrózy (juĝisto)]] * [[Géza Ambrózy]] * [[Gyula Ambrózy (juristo)]] * [[Gyula Ambrus]] * [[Klára Ambrus]] * [[Ernő Andai]] * [[Aurél Anderkó]] * [[Ernő Andrássy]] * [[Sándor Andrássy]] * [[Sándor Andrikovics]] * [[Tivadar Angehrn]] * [[Iván Angelus]] * [[István János Angyal]] * [[József Angyal]] * [[Mária Angyal]] * [[Gergely Angyalosi]] * [[Béla Ángyán]] * [[János Ángyán]] * [[János Ángyán (kemiisto)]] * [[János Dániel Anisits]] * [[Béla Andrásfai]] * [[József Andrasovszky]] * [[Frigyes Antal]] * [[Gyula Antal]] * [[Lajos Antal]] * [[László Antal (lingvisto)]] * [[Mihály Antalfi]] * [[József Antall]] * [[István Ányos]] * [[István Apáthy (juristo)]] * [[Ákos Bertalan Apatóczky]] * [[György Apponyi (politikisto)]] * [[Béla Aradi]] * [[Mátyás Pál Aradi]] * [[Kálmán Arady]] * [[Dániel Arany]] * [[Sándor Arany (juĝisto)]] * [[István Arató (instruisto)]] * [[Pál Arató]] * [[Döme Argenti]] * [[Adolf Árpási]] * [[Edgár Artner]] * [[Tivadar Artner]] * [[Ilona Ásványi]] * [[Imre Aszódi]] * [[Mária Aszódi]] * [[László Asztalos]] * [[Sándor Asztalos (redaktoro)]] * [[Elemér Atzél]] * [[György Auer]] * [[Vince Augustin (kuracisto)]] * [[Aladár Aujeszky]] * [[László Aujeszky]] * [[Pál Auer]] * [[Ákos Azary]] {{Div col end}} == B == {{Div col|cols = 3}} * [[Endre Baán]] * [[László Baán]] * [[Mihály Bába]] * [[Vincențiu Babeș]] * [[Béla Babiczky]] * [[László Babiczky]] * [[Miĥaelo Babits]] * [[Sándor Babocsay]] * [[Ernő Babos]] * [[Imre Bach]] * [[Béla Bacher]] * [[Richárd Backhausz]] * [[Iván Bächer]] * [[Tamás Bács]] * [[György Bacsák]] * [[Tamás Bácskai]] * [[Zoltán Bacskay]] * [[Jenő Bacsó]] * [[Nándor Bacsó]] * [[Albert Baczoni]] * [[József Badics]] * [[Emőke Bagdy]] * [[Ferenc Baintner]] * [[Hugó Baintner]] * [[Erzsébet Bajári]] * [[Géza Bajári]] * [[Pál Bajory]] * [[János Bak]] * [[János Mihály Bak]] * [[József Bak]] * [[Róbert Bak]] * [[András Baka]] * [[István Bakács]] * [[György Bakay]] * [[Lajos Bakay (kirurgo)]] * [[Ágnes Bakó (komunisto)]] * [[Ferenc Bakó]] * [[Gábor Bakó (entomologo)]] * [[József Bakody (kuracisto)]] * [[Ferenc Bakonyi]] * [[Kálmán Bakonyi]] * [[Tibor Bakonyi (politikisto)]] * [[Ferenc Bakos]] * [[Gáspár Bakos]] * [[Tibor Bakos]] * [[Csaba Baksa]] * [[Zoltán Baksay]] * [[Zelka Baktay]] * [[József Bakucz]] * [[Péter Balabán]] * [[Edit Balás]] * [[Péter Elemér Balás]] * [[Ármin Balassa]] * [[Béla Balassa]] * [[József Balassa (ĵurnalisto)]] * [[József Balassa (lingvisto)]] * [[Péter Balassa]] * [[László Balássy]] * [[Ádám Balázs]] * [[Ágnes Balázs]] * [[Alice Judit Balázs]] * [[Béla Árpád Balázs]] * [[Béla Balázs (historiisto)]] * [[Dénes Balázs]] * [[Endre Balázs]] * [[Géza Balázs]] * [[György Balázs (historiisto)]] * [[György Balázs (lokhistoriisto)]] * [[János Balázs (lingvisto)]] * [[József Balázs (dramaturgo)]] * [[Júlia Balázs]] * [[Lajos Balázs (astronomo)]] * [[Lóránt Balázs]] * [[Mária Balázs]] * [[Mihály Balázs (redaktoro)]] * [[Péter Balázs (arkivisto)]] * [[Sándor Balázs (bibliotekisto)]] * [[Sándor Balázs (instruisto)]] * [[András Báldi]] * [[Emil Baleczky]] * [[Antal Bálint (psikologo)]] * [[Michael Balint]] * [[Péter Bálint (kuracisto)]] * [[Rezső Bálint (kuracisto)]] * [[István Bálint Nagy]] * [[Béla Balkay]] * [[Aladár Balla]] * [[Borisz Balla]] * [[Károly Balla (juristo)]] * [[Károly Ballagi]] * [[György Baló]] * [[Júlia Baló]] * [[Albin Lajos Balogh]] * [[Andor Balogh]] * [[Arnold Balogh]] * [[Béla Balogh (antropologo)]] * [[Ernő Balogh (onkologo)]] * [[Gyula Balogh (arkivisto)]] * [[Ilona Balogh]] * [[Jolán Balogh]] * [[József Balogh (filologo)]] * [[Károly Balogh (oficisto)]] * [[Katalin Balogh (psikologo)]] * [[Margit Balogh (geografo)]] * [[Margit Balogh (historiisto)]] * [[Pál Balogh (publikigisto)]] * [[Sándor Balogh (historiisto)]] * [[Tibor Balogh (filozofo)]] * [[Tamás Balogh]] * [[Tihamér Balogh]] * [[György Baloghy]] * [[Béla Bamberger]] * [[Ervin Bán]] * [[Márton Bán]] * [[Róbert Bán]] * [[Zsófia Bán]] * [[Gábor Bándi]] * [[Eszter Bánffy]] * [[Florio Banfi]] * [[Zsigmond Bánfi]] * [[Imre Bangha]] * [[Béla Miksa Bánhegyi]] * [[József Bánhegyi]] * [[Zoltán Bánhidi]] * [[Ernő Bánk]] * [[Erzsébet Bánkiné Molnár]] * [[József Banner]] * [[István Banó]] * [[Dezső Bánóczi]] * [[László Bánóczi]] * [[György Bánrévy]] * [[Sándor Bánvárth]] * [[Éva Bányai (kemiisto)]] * [[Éva Bányai (psikologo)]] * [[Jenő Barabás]] * [[Albert-László Barabási]] * [[Marcell Baracs]] * [[István Baraczka]] * [[Péter Bárándy]] * [[László Baránszky]] * [[László Baránszky-Jób]] * [[János Bárány (radiologo)]] * [[Péter Bárány]] * [[Béla Baranyai]] * [[Jusztin Gyula Baranyay]] * [[Zoltán Baranyai]] * [[Zsolt Baranyai]] * [[Irén Barát]] * [[Tibor Baráth]] * [[Zoltán Barcsay-Amant]] * [[József Barcza (instruisto)]] * [[Gusztáv Bárczi]] * [[Imre Bárd]] * [[László Bárdi]] * [[Kálmán Bardócz]] * [[András Bárdos]] * [[Kornél Albert Bárdos]] * [[László Bárdos (poeto)]] * [[János Bárdosi]] * [[Ilona Barkóczi]] * [[László Barkóczi]] * [[József Barla Szabó (kuracisto)]] * [[Gusztáv Barlay]] * [[Ödön Szabolcs Barlay]] * [[Balázs Barna]] * [[Béla Barna (matematikisto)]] * [[Ignác Barna (juĝisto)]] * [[János Barna (instruisto)]] * [[Péter Barna]] * [[János Baross]] * [[Lajos Baróti (historiisto)]] * [[György Barra]] * [[Balázs Barsi]] * [[Gyula Barsy]] * [[János Bársony]] * [[Jenő Bársony (instruisto)]] * [[Tivadar Bársony]] * [[András Barta]] * [[István Barta]] * [[Ödön Barta]] * [[Tamás Bartal]] * [[Tamás Bártfai]] * [[László Bártfai Szabó]] * [[Béla Bartha (juristo)]] * [[József Bartha (instruisto)]] * [[Júlia Bartha]] * [[Katalin Bartha (lingvisto)]] * [[Judit Bartholy]] * [[Lajos Bartkó]] * [[József Bartóky]] * [[Géza Bartoniek]] * [[Attila István Bartos]] * [[Huba Bartos]] * [[Lajos Bartucz]] * [[Lóránt Basch]] * [[Bertalan Baskay Tóth]] * [[Ferenc Batári]] * [[Béla Baternay]] * [[Csaba Báthori]] * [[Gábor Báthory (televidparolisto)]] * [[István Báthory (kuracisto)]] * [[János Batizfalvy]] * [[Zsigmond Bátky]] * [[Viktor Bátor]] * [[Lajos Báttaszéki]] * [[Lajos Batthyány (guberniestro)]] * [[Ervin Bauer]] * [[József Bauer]] * [[Péter Tamás Bauer]] * [[Simon Bauer (instruisto)]] * [[Ferenc Ferdinánd Baumgarten]] * [[Izidor Baumgarten]] * [[Nándor Baumgarten]] * [[Alajos Baumgartner]] * [[Béla Bay]] * [[Gusztáv Bayerle]] * [[Hugó Beck]] * [[Salamon Beck]] * [[Soma Beck]] * [[Oszkár Becsey]] * [[Anna Bede]] * [[Gábor Bednanics]] * [[János Beér]] * [[László Beke]] * [[Manó Beke]] * [[Margit Beke]] * [[István Békeffi]] * [[Remig Békefi]] * [[György Békés]] * [[András Békéssy]] * [[György Békésy]] * [[Imre Békey]] * [[Ernő Béki]] * [[Gusztáv Beksics]] * [[Iván Béky-Halász]] * [[Iván Bélai]] * [[Vilmos Bélay]] * [[Béla Béldi]] * [[Márta Belényesi]] * [[János Belitzky]] * [[Ervin Bellák]] * [[Béla Bellér]] * [[Pál Bélley]] * [[Pál Belohorszky]] * [[Gellért Belon]] * [[Sándor Beluleszkó]] * [[István Bencsik (pedagogo)]] * [[József Bencze]] * [[László Benczédi]] * [[Gyula Benczúr (kuracisto)]] * [[Jenő Benda]] * [[László Bendefy]] * [[Ferenc Bene (kuracisto)]] * [[András Benedek]] * [[Jenő Benedek (juristo)]] * [[Henrik Benedict]] * [[László Benkő (verkisto)]] * [[Nóra Benkő]] * [[Katalin Benson]] * [[László Beöthy (teatrestro)]] * [[Pál Beöthy]] * [[Zsigmond Beöthy]] * [[Zsolt Beöthy]] * [[Eszter Berán]] * [[Viktor Bérces]] * [[Imre Berczeller]] * [[László Berczeller]] * [[Árpád Berczik (biologo)]] * [[Endre Berecz]] * [[János Berecz]] * [[Tamás Bereczkei]] * [[Gábor Bereczki]] * [[Máté Bereczki]] * [[György Berentey]] * [[Edit Beregi]] * [[György Berencsi (bakteriologo)]] * [[Ernő Berentey (patro)]] * [[Csilla Berényi]] * [[Sándor Berényi]] * [[Gyula Bereznai]] * [[Péter Beretzk]] * [[Péter Bergendy (reĝisoro)]] * [[Dénes Berinkey]] * [[józsef Berkes (piaristo)]] * [[Zoltán Berkes]] * [[Gáspár Bernát]] * [[Gabriella Bernáth]] * [[Géza Bernáth]] * [[Jenő Bernátsky]] * [[Jolán Berrár]] * [[Károly Bertalan]] * [[Vilmos Bertalan]] * [[János Berze Nagy]] * [[László Berzsenyi-Janosits]] * [[Lajos Bese]] * [[Miklós Besnyő]] * [[István Bethlen]] * [[Géza Bethlenfalvy]] * [[Béla Bevilaqua-Borsodi]] * [[Miklós Bezegh-Huszágh]] * [[László Bezerédj]] * [[Nándor Bezsilla]] * [[István Bibó (arthistoriisto)]] * [[István Bibó (etnologo)]] * [[Judit Bibó]] * [[Ágnes Binét]] * [[Géza Birkás]] * [[Ede Flórián Birly]] * [[Gábor Biró (fizikisto)]] * [[Lajos Pál Bíró]] * [[Pál Bíró]] * [[Zoltán Bíró]] * [[Ágnes Birtalan]] * [[Dezső Bita]] * [[Illés Béla Bitter]] * [[Gyula Bittera]] * [[Miklós Bittera]] * [[Ákos Bizony]] * [[Lajos Blau]] * [[Imre Boba]] * [[Ida Bobula]] * [[Ferenc Bodgál]] * [[Ernő Bocz]] * [[László Bodi]] * [[Kriszta Bódis]] * [[György Bodnár]] * [[Zoltán Bodnár]] * [[István Bodócs]] * [[Lajos Bodola]] * [[Géza Bodolay]] * [[István Bodolai]] * [[Csaba Bödör]] * [[Gábor Bódy]] * [[Gergely Bódy]] * [[Lajos Boglár]] * [[András Bognár]] * [[Cecil Pál Bognár]] * [[Emil Bognár]] * [[Iván Bognár]] * [[János Bognár]] * [[Lajos Bognár]] * [[Szabolcs Bognár]] * [[Szilvia Bognár]] * [[Zalán Bognár]] * [[Árpád Bogsch]] * [[László Bogsch]] * [[Tamás Bogyay]] * [[András Bohár]] * [[Aranka Böhm]] * [[János Böhm]] * [[Károly Böhm (kuracisto)]] * [[Gábor Bojár]] * [[Endre Bojtár]] * [[József Böjte]] * [[Antal Bókay]] * [[Zoltán Bókay]] * [[Elemér Bokor]] * [[Hanna Bokorné Szegő]] * [[János Bokrányi]] * [[András Bokrétás]] * [[Ilona Bolla]] * [[Enikő Bollobás]] * [[József Bölöny (advokato)]] * [[Károly Bolyó]] * [[Ervin Bóna]] * [[Miklós Bóna]] * [[Ferenc Boncz]] * [[Éva Bónis]] * [[György Bónis]] * [[Jenő Bonomi]] * [[Ambrus Bor]] * [[Kálmán Bor]] * [[Gáspár Borbás]] * [[Andor Börcsök]] * [[Beatrix Boreczky]] * [[György Borgos]] * [[István Ferenc Borhegyi]] * [[Iván Boronkai]] * [[Ádám Boros]] * [[Endre Boros]] * [[Gábor Boros (filozofihistoriisto)]] * [[István Boros (biologo)]] * [[Zsuzsanna Boros]] * [[Mihály Boross]] * [[Ottilia Boross]] * [[Péter Boross]] * [[József Borossay]] * [[András Borosy]] * [[Iván Borsa]] * [[György Borsányi (historiisto)]] * [[Károly Borsányi]] * [[Balázs Borsos]] * [[Béla Borsos]] * [[Ödön Borsos-Nachtnébel]] * [[József Borus]] * [[Arnold Károly Börzsönyi]] * [[Sándor Boschan]] * [[Zoltán Bosnyák (subministro)]] * [[Miklós Böszörményi]] * [[Zoltán Böszörményi (psikiatro)]] * [[Iván Böszörményi-Nagy]] * [[Antal Both]] * [[Ferenc Botka]] * [[Imre Botos]] * [[Béla Bottló]] * [[Olga Bottyán]] * [[György Boytha]] * [[András Bozóki]] * [[Mihály Bozsi]] * [[Olivér Brachfeld]] * [[Siegfried Brachfeld]] * [[András Bragyova]] * [[Béla Brandenstein]] * [[Soma Braun]] * [[Angelo Brelich]] * [[Mario Brelich]] * [[Sándor Brodszky]] * [[András Bródy]] * [[András Bródy (ekonomikisto)]] * [[Ernő Bródy (politikisto)]] * [[Sándor Büchler]] * [[József Bucsy]] * [[Zoltán Buczolich]] * [[Gyula Budai]] * [[József Budaváry]] * [[József Buday]] * [[Károly Buday]] * [[Andor Budincsevits]] * [[Jusztin Budó]] * [[László Buga]] * [[István Bugarszky]] * [[Károly Bugár-Mészáros]] * [[István Bugyi]] * [[Márton Bujdosó]] * [[György Bulányi]] * [[Gyula Bulyovszky (ĵurnalisto)]] * [[Béla Büky (bibliotekisto)]] * [[Dorottya Büky]] * [[Gergely Imre Burány]] * [[Károly Burger]] * [[Aladár Burgyán]] * [[Péter Búsbach]] * [[Miklós Büttner]] * [[Aladár Buzágh]] * [[János Buzási (arkivisto)]] * [[Ábel József Buzássy]] {{Div col end}} == C == {{Div col|cols = 3}} * [[Gábor Carelli]] * [[László Castiglione]] * [[Ferdinánd Chernel]] * [[István Chernel]] * [[József Cherny]] * [[István Cornides]] * [[Attila Cosovan]] * [[István Csabai]] * [[Árpád Csák]] * [[György Csákány]] * [[Béla Csákvári]] * [[Zsolt Csalog]] * [[György Csanádi (juristo)]] * [[Gusztáv Csanády]] * [[Veronika Csánk]] * [[Ferenc Csányi]] * [[András Csapó]] * [[Gábor Csapó]] * [[Csaba Csapodi]] * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[Lajos Csapody]] * [[Vera Csapody]] * [[Klára Csapodyné Gárdonyi]] * [[János Csarada]] * [[Elemér Császár (fizikisto)]] * [[Margit Császár]] * [[Magdolna Csath]] * [[Tamás Csató]] * [[Elemér Csávossy]] * [[Dezső Csejtei]] * [[Károly Csemegi]] * [[Béla Csepreghy]] * [[Ilona Csepreghyné Meznerics]] * [[Zoltán Csepregi]] * [[József Cserép]] * [[István Cseresnyés]] * [[Adolf Cserey]] * [[Zsuzsa Cserje]] * [[Tihamér Csemiczky]] * [[Károly Csertán]] * [[Ferenc Csík]] * [[Sándor Csikesz]] * [[István Csillag (ministro)]] * [[Klára Királyné Csilléry]] * [[Andor Csizmadia]] * [[János Csóka]] * [[Mózes Csoma]] * [[Mihály Csomor]] * [[Barnabás Csongor]] * [[Zsuzsanna Csongrády]] * [[Antal Csorba]] * [[Ferenc Csorba]] * [[László Csorba]] * [[Tibor Csorba]] * [[Titusz Csörgey]] * [[Marianna Csörnyei]] * [[Rumen István Csörsz]] * [[Mihály Imre Csősz]] * [[Kálmán Czakó]] * [[Lajos Czakó Ambró]] * [[Károly Czeglédy]] * [[Marianne Czeke]] * [[István Czigler]] * [[Mihály Czine]] * [[Ernő Czóbel]] * [[Alfréd Czobor]] * [[Kálmán Czógler]] * [[János Czukor]] {{Div col end}} == D == {{Div col|cols = 3}} * [[László Dabis]] * [[Béla Dalos]] * [[József Dallos]] * [[Róbert Dán]] * [[Villebald József Danczi]] * [[Ágnes Dániel]] * [[Anna Dániel]] * [[Arnold Dániel]] * [[Ernő Dániel (pianisto)]] * [[Imre Dambrovszky]] * [[Kálmán Darányi]] * [[Alajos Daruváry]] * [[Móric Darvai]] * [[Géza Dávid]] * [[Gyula Dávid (advokato)]] * [[Zoltán Dávid]] * [[Júlia Deák]] * [[Pál Deák]] * [[László Deák-Sárosi]] * [[Imre Sixtus Debreczeni]] * [[Miklós Dede]] * [[János Dedinszky]] * [[Gusztáv Degen]] * [[János Dégen]] * [[Miklós Degré]] * [[István Dékány (reĝisoro)]] * [[László Deme]] * [[Mihály Demeczky]] * [[Zsolt Demetrovics]] * [[Antal Demién]] * [[Katalin Dér]] * [[Imre Derényi]] * [[Balázs Déri]] * [[Dezső Deseő]] * [[Frigyes Dési]] * [[László Detre]] * [[József Dévald]] * [[Lóránt Dezső]] * [[István Dienes]] * [[Pál Dienes]] * [[Valéria Dienes]] * [[János Diescher]] * [[Károly Dietz]] * [[István Diószegi (historiisto)]] * [[László Diószegi]] * [[Gusztáv Adolf Dirner]] * [[Gábor Ditrói]] * [[Ilona Dobos]] * [[László Dobos (oficisto)]] * [[Antal Dobosy]] * [[Klára Dobrev]] * [[Laura Döbrösi]] * [[Aladár Dobrovits]] * [[László Dobszay (dirigento)]] * [[Attila Dóka]] * [[Klára Dóka]] * [[Gábor Doleschall]] * [[Miklós Domahidy]] * [[Sándor Domanovszky]] * [[Géza Dombóvári]] * [[Lajos Dömény]] * [[Imre Domin]] * [[István Dömök]] * [[Gábor Domokos (fizikisto)]] * [[Péter Domokos (fizikisto)]] * [[András Dömötör]] * [[Tekla Dömötör]] * [[György Donáth]] * [[László Dormándi]] * [[Dávid Dorosz]] * [[Ferenc Dőry]] * [[Tibor Draskovics]] * [[Imre Dréhr]] * [[Dénes Dubovitz]] * [[Róbert Dubravszky]] * [[Előd Dudás]] * [[Ágnes Dukkon]] * [[Károly Duló]] * [[Jenő Dulovits]] * [[István Dunkl]] * [[Győző Duró]] * [[Győző Dvortsák]] {{Div col end}} == E == {{Div col|cols = 3}} * [[Antal Éber]] * [[Ferenc Eckhart]] * [[Ferenc Eckstein]] * [[István Ecsedi]] * [[Csaba Ecsedy]] * [[Ildikó Ecsedy]] * [[Bertalan Edelstein]] * [[István Egressy]] * [[Zoltán Egressy (verkisto)]] * [[Oszkár Egri]] * [[Péter Egri]] * [[András Egyed]] * [[Brigitta Egyed]] * [[István Egyed]] * [[Dávid Egyedi]] * [[Ottó Eiben]] * [[György Eisemann]] * [[Sándor Eisenmáyer]] * [[Lajos Ejury]] * [[Károly Eke]] * [[Oszkár Elek]] * [[Gyula Elischer]] * [[Béla Éless]] * [[Mária Ember]] * [[Kálmán Emszt]] * [[Stephan Ladislaus Endlicher]] * [[Vendel Endrédy]] * [[Ákos Endrei]] * [[Zalán Endrei]] * [[Gyula Endrey]] * [[Sebő Endrődi]] * [[Károly Engel (kuracisto)]] * [[Kálmán Eperjessy]] * [[Gyula Eörsi]] * [[Mátyás Eörsi]] * [[Ignác Eötvös (pli aĝa)]] * [[Ignác Eötvös (pli juna)]] * [[Károly Eötvös]] * '''[[Loránd Eötvös]]''' (nomdonanto de la universitato) * [[László Epstein]] * [[Gizella Erdélyi]] * [[Ilona T. Erdélyi]] * [[János Erdélyi (mineralogo)]] * [[Zsuzsanna Erdélyi]] * [[József Ernyey]] * [[Bálint Érdi]] * [[Paul Erdős]] * [[Zoltán Erdős]] * [[Ferenc Erős]] * [[Gedeon Erős]] * [[Zoltán Erős]] * [[Pál Erőss]] * [[Móric Esterházy]] * [[Péter Esterházy]] * [[Gyula Ethey]] * [[Lajos Evva]] {{Div col end}} == F == {{Div col|cols = 3}} * [[Dóra F. Csanak]] * [[László F. Földényi]] * [[Zsuzsa F. Várkonyi]] * [[Péter Fábri]] * [[László Facsinay]] * [[Mária Fagyas]] * [[Tibor Fajth]] * [[Dezső Falcsik]] * [[Kálmán Faluba]] * [[Géza Faludi]] * [[András Falus]] * [[Ferenc Falus (ĵurnalisto)]] * [[Róbert Falus]] * [[Béla Faragó (fizikisto)]] * [[Klára Faragó]] * [[Attila Márton Farkas]] * [[Géza Farkas]] * [[Gyula Farkas (instruisto)]] * [[Imre Farkas]] * [[Jenő Farkas (tradukisto)]] * [[József Farkas (politikisto)]] * [[Károly Farkas (kuracisto)]] * [[Tibor Farkas (politikisto)]] * [[Zoltán Farkas (kritikisto)]] * [[Zsigmond Farkasházy]] * [[István Fáry]] * [[Ferenc Ervin Fáy]] * [[István Fazekas]] * [[János Damáz Fehér]] * [[György Fejér]] * [[Lipót Fejér]] * [[Géza Gyula Fejérváry]] * [[András Fejes]] * [[Pál Fejes]] * [[Sándor Féjja]] * [[Antal Endre Fekete]] * [[Mihály Fekete (matematikisto)]] * [[Sándor Fekete (redaktoro)]] * [[Zoltán Fekete (agronomo)]] * [[Sándor Fekete]] * [[András Fekete-Győr]] * [[Péter Feledy]] * [[Ibolya Felhő]] * [[Tamás Fellegi]] * [[Emil Felletár]] * [[Farkas Ignác Fenix]] * [[Gyula Fényes]] * [[Imre Fényes]] * [[Samu Fényes]] * [[István Fenyő (kritikisto)]] * [[István Fenyő (matematikisto)]] * [[Ervin Fenyő]] * [[Márta Fenyő]] * [[Béla Fenyvessy]] * [[Jeromos Károly Fenyvessy]] * [[Károly Ferencz]] * [[Krisztina Ferenczi]] * [[Mária Ferenczy]] * [[László Ferenczy (muzeologo)]] * [[Imre Fest]] * [[István Feuer]] * [[László Filep]] * [[Tamás Gusztáv Filep]] * [[Ernő Fináczy]] * [[Géza Finszter]] * [[Gertrúd Fischer]] * [[Gyula Fischer (rabeno)]] * [[Ádám Fitter]] * [[Jenő Fitz]] * [[Péter Fitz]] * [[Ernő Flachbarth]] * [[József Fleischer]] * [[Péter Flesch]] * [[Endre Flórián]] * [[Ármin Fodor]] * [[Gábor Fodor]] * [[Ilona Fodor]] * [[József Fodor]] * [[Nándor Fodor]] * [[Pál Fodor (turkologo)]] * [[Sándor Fodor (egiptologo)]] * [[Tamás Fodor]] * [[Zoltán Fodor]] * [[Anna Földes (ĵurnalisto)]] * [[Dezső Földes]] * [[Ferenc Földes (kuracisto)]] * [[István Földes (astronomo)]] * [[István Földes (virologo)]] * [[Lajos Földes]] * [[András Földi]] * [[Aladár Földvári]] * [[Ferenc Földvári]] * [[Zoltán Fónyad]] * [[András Forgách]] * [[Erzsébet Forgács Hann]] * [[Imre Forgács]] * [[Róbert Forgács]] * [[Zsuzsa Forgács]] * [[Zoltán Fórián-Szabó]] * [[Géza Forintos]] * [[Tamás Gergely Forrai]] * [[Iván Forray]] * [[László Forró]] * [[Magdolna Forró]] * [[Jenő Förster]] * [[Mihály Fóti]] * [[András Frank]] * [[Ignác Frank]] * [[Zoltán Fráter]] * [[Zsolt Frei]] * [[Tamás Freund]] * [[Tamás Fricz]] * [[István Fried]] * [[Ernő Friedmann]] * [[József Frigyesi]] * [[Ida Fröhlich]] * [[Izidor Fröhlich]] * [[János Fröhlich]] * [[Jenő Fuchs (skermisto)]] * [[László Fuchs]] * [[György Fukász]] * [[József Fülöp (geologo)]] * [[József Fülöp (kuracisto)]] * [[Márta Fülöp]] * [[Sándor Fülöp (ombudsmano)]] * [[Zsigmond Fülöp]] * [[Jenő Fürész]] * [[Anna Fűri]] * [[Ödön Füves]] * [[László Miklós Füzesy]] {{Div col end}} == G == {{Div col|cols = 3}} * [[G. Béla Németh]] * [[László G. Tóth]] * [[András Gaál (higienisto)]] * [[András Gaál (radiologo)]] * [[György Gaál (bibliotekisto)]] * [[György Gábor (filozofo)]] * [[György Gábor (kardiologo)]] * [[Ignác Gábor]] * [[László Gábor (advokato)]] * [[Pál Gábor]] * [[Miklós Gábori]] * [[Emilián Béla Gacs]] * [[Péter Gács]] * [[Endre Gádor]] * [[Félix Gál]] * [[Kinga Gál]] * [[Ödön Galamb]] * [[Dénes Galambos]] * [[Imre Galambos]] * [[Márton Galambos]] * [[János Gálfi]] * [[Géza Gáli]] * [[Endre Galla]] * [[Ferenc Galla]] * [[Tibor Gallai]] * [[Sándor Gallus]] * [[Gyöngyi Gallusz]] * [[István Levente Garai]] * [[László Garai]] * [[Attila Garay]] * [[Károly Garay]] * [[Jenő Gárdi]] * [[Albert Gárdonyi]] * [[Péter Gárdos]] * [[Lajos Garaj]] * [[Gyula Gáspár (juĝisto)]] * [[Géza Gáspárdy]] * [[Ferenc Gassi]] * [[Emil Gaul]] * [[Lajos Gecsényi]] * [[Anna Géczy]] * [[István Gedai]] * [[Mihály Gedényi]] * [[Alajos Gedeon]] * [[Imre Gedővári]] * [[Ferenc Gegesy]] * [[Károly Gefferth]] * [[Antal Genersich]] * [[Zoárd Geőcze]] * [[Oszkár Gerde]] * [[Ágnes Geréb]] * [[József Geréb]] * [[László Geréb (tradukisto)]] * [[Ágnes Gereben]] * [[Ernő Gerendás]] * [[Kálmán Géresi]] * [[András Gerevich]] * [[Rabán János Gerézdi]] * [[Jenő Gergely (historiisto)]] * [[Jenő Gergely (pulmonologo)]] * [[Endre Gergő]] * [[Ákos Gerhard]] * [[József Gerics]] * [[Pál Gerics]] * [[Éva Gerle]] * [[Ferenc Gerlóczy]] * [[Károly Gerlóczy]] * [[Zsigmond Gerlóczy]] * [[Győző Gerő]] * [[Károly Gerő]] * [[László Gerőcs]] * [[Teréz Gerszi]] * [[Pál Gerzson]] * [[Ernő Gesztelyi]] * [[József Geszti]] * [[Géza Ghyczy]] * [[László Ghimessy]] * [[Erzsébet Gidai]] * [[Bonifác István Gidró]] * [[Béla Gimes]] * [[Rezső Gimes]] * [[Rudolf Giovannini]] * [[Lili Hajdú Gimesné]] * [[Lajos Glaser]] * [[Ármin Glatter]] * [[Tibor Glück]] * [[Elen Gócza]] * [[Lajos Gogolák]] * [[Ödön Gohl]] * [[Károly Goldziher]] * [[Kornél Göllner]] * [[István Gombocz]] * [[Zoltán Gombocz]] * [[Sándor Gombos]] * [[György Gombosi]] * [[Tamás Gombosi]] * [[György Gömöri (kuracisto)]] * [[György Gömöri (literaturhistoriisto)]] * [[Pál Gömöry]] * [[Árpád Göncz]] * [[Katalin Gönczöl]] * [[Etelka Görgey]] * [[István Görgényi]] * [[Dénes Görög]] * [[Imre Görög (tradukisto)]] * [[Jenő Görög]] * [[Nándor Gellért Gorzó]] * [[Endre Góth]] * [[Sándor Gothard]] * [[Irén Júlia Götz]] * [[László Gozmány]] * [[Elek Gozsdu]] * [[Manó Gozsdu]] * [[Béla Gözsy]] * [[Ferenc Gráf]] * [[Gábor Graff]] * [[László Gránásy]] * [[Endre Grandpierre K.]] * [[Béla Grega]] * [[Pál Greguss (botanikisto)]] * [[László Grenács]] * [[Jenő Greschik]] * [[Leó Grész]] * [[László Grétsy]] * [[Béla Gróf]] * [[Pál Gróf]] * [[Beáta Grolmuszné Vértessy]] * [[Géza Groma]] * [[Diana Groó]] * [[Emil Grósz]] * [[Geyza Grubicy]] * [[György Grűner]] * [[Fülöp Grünwald]] * [[Mór Grünwald]] * [[Mária Gulácsy]] * [[Gyula Gulyás (reĝisoro)]] * [[István Guman]] * [[Kálmán Guoth]] * [[József Guszmann]] * [[Antal Güttler]] * [[Mihály Guttmann]] * [[László Gy. Horváth]] * [[Gábor Gyapay]] * [[Éva Gyarmathy]] * [[László Gyarmati]] * [[István Gyenesei]] * [[Albert Gyergyai]] * [[László Gyermek]] * [[Ervin Gyertyán]] * [[Endre Gyimesi]] * [[József Gyimesi (kemiisto)]] * [[Béla Gyires]] * [[Endre Gyökössy (poeto)]] * [[Zsigmond Gyomai]] * [[István Gyöngyössy]] * [[László Gyöngyösy]] * [[Lajos Györffy]] * [[Eszter György (historiisto)]] * [[József György]] * [[Júlia György]] * [[Péter György]] * [[Ferenc Aladár Györgyey]] * [[Géza Györgyi (fizikisto)]] * [[Géza Györgyi (kuracisto)]] * [[Kálmán Györgyi]] * [[Imre Györki]] * [[Erzsébet Györkös]] * [[Alajos Györkösy]] * [[Leó Györök]] * [[János Győrvári]] * [[Elek Győry]] * [[István Győry]] * [[János Győry]] * [[Loránd Győry]] * [[Ágost Gyulai]] * [[István Gyulai (kuristo)]] * [[Csaba Gyüre]] * [[Katalin H. Gyürky]] {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 3}} * [[János Haas]] * [[Árpád Haász]] * [[István Béla Haáz]] * [[Jonathán Pál Haberern]] * [[Péter Hack]] * [[Ervin Hacker]] * [[Károly Hadaly]] * [[János Háda]] * [[Gyula Hagyó-Kovács]] * [[János Hajdók]] * [[Gábor Hajdú Ráfis]] * [[Lajos Hajdu (juristo)]] * [[József Hajdú-Moharos]] * [[Dávid Hajnal]] * [[Henrik Hajnal]] * [[Imre Hajnal]] * [[Tibor Hajnal]] * [[Imre Hajnik]] * [[János Hajnik]] * [[Károly Hajnik]] * [[Pál Hajnik]] * [[András Hajós]] * [[Edit Hajós]] * [[Károly Hajós (alergiologo)]] * [[Ferenc Hajósy]] * [[József Hála]] * [[Andor Halasi]] * [[Béla Halasi]] * [[Aladár Halász]] * [[Előd Halász]] * [[Gábor Halász (kritikisto)]] * [[Pál Halász (juristo)]] * [[Sándor Halász (bankisto)]] * [[Stefánia Halász]] * [[Antal Haliczky]] * [[János Halmai]] * [[Bódog Halmi]] * [[Dániel Hamar]] * [[Imre Hamar]] * [[Dániel Hamary]] * [[Géza Hámor]] * [[Jenő Hámori]] * [[Béla Hamvas]] * [[Tünde Handó]] * [[István Hangos]] * [[Katalin Hangos]] * [[János Hankiss]] * [[Fanni Hann]] * [[István Hanusz]] * [[Lajos Haracsi]] * [[Szabolcs Harangi]] * [[György Haraszti]] * [[Miklós Haraszti]] * [[Árpád Haraszty]] * [[István Hárdi]] * [[László Hargitai]] * [[Pál Hári]] * [[Pál Harkai Schiller]] * [[József Harrach]] * [[John Charles Harsanyi]] * [[László Hartai (juĝisto)]] * [[Péter Hasenfratz]] * [[Péter Hatala]] * [[Adolf Havas (instruisto)]] * [[Adolf Havas (venerologo)]] * [[Gábor Havas (ekonomikisto)]] * [[Gábor Havas (sociologo)]] * [[József Havas]] * [[Sándor Havas]] * [[Rezső Havass]] * [[János Háy]] * [[Bertalan Hazslinszky]] * [[Péter Hédervári]] * [[Péter Hedvig]] * [[András Hegedűs T.]] * [[Csaba Hegedűs]] * [[Lajos Hegedűs (fonologiisto)]] * [[Lajos Hegedüs (juristo)]] * [[Béla Heinrich]] * [[Lajos Viktor Hegedűs]] * [[Imre Hegyi (etnografo)]] * [[Endre Héjjas]] * [[Ágnes Heller]] * [[Bernát Heller]] * [[Aurél Hencz]] * [[László Hencz]] * [[Csaba Hende]] * [[Gyula Henkey]] * [[Aladár Henszelmann]] * [[Árpád Herczeg]] * [[Gyula Herczeg]] * [[Anita Herczegh]] * [[Béla Herczegh]] * [[Géza Herczegh (ĵurnalisto)]] * [[Mihály Herczegh]] * [[Károly Herkely]] * [[Alice Hermann]] * [[Emil Hermann]] * [[Imre Hermann]] * [[István Egyed Hermann]] * [[Eszter Herold]] * [[Margit Herrmann]] * [[Tivadar Hertzka]] * [[Ferenc Levente Hervay]] * [[Ernő Hetényi]] * [[Zsuzsa Hetényi]] * [[János Heuffel]] * [[Attila Hevesi]] * [[Simon Hevesi]] * [[George de Hevesy]] * [[Edit Hexendorf]] * [[Károly Hibay]] * [[Judit Hidas]] * [[Pál Hidas]] * [[Judit Hidasi (japanologo)]] * [[Alfréd Hille]] * [[Jenő Hillebrand]] * [[István Hiller]] * [[István Hiller (bibliotekisto)]] * [[Zoltán Hindy]] * [[Sándor Hites]] * [[Tibor Hódos]] * [[Pál Hoitsy]] * [[Ármin Hoffer]] * [[Andor Hoffmann]] * [[Mária Hoffmann]] * [[Tibor Hoffmann]] * [[Károly Holczer]] * [[József Holderith]] * [[Barnabás Holenda]] * [[Béla Holl]] * [[Imre Holl]] * [[András Holló]] * [[Mária Holló]] * [[István Hollós]] * [[Bálint Hóman]] * [[István Homor]] * [[Rezső Honti]] * [[Lajos Hopp]] * [[Gyula Honyek]] * [[Béla Horányi]] * [[György Horányi]] * [[János Horányi]] * [[Mihály Horányi]] * [[Gusztáv Horay]] * [[András Horn]] * [[Béla Horn]] * [[Ede Horn]] * [[Miklós Horn (instruisto)]] * [[Jenő Horovitz]] * [[Béla Horthy]] * [[Cirill Tamás Hortobágyi]] * [[Ferenc Horusitzky]] * [[Zoltán Horusitzky]] * [[Adolf Olivér Horvát]] * [[Árpád Horvát]] * [[István Horvát]] * [[Árpád Horváth (kuracisto)]] * [[Árpád Horváth (verkisto)]] * [[Béla Horváth (kuracisto)]] * [[Béla Horváth (poeto)]] * [[Cyrill Horváth]] * [[Döme Horváth]] * [[Ernő Horváth (muzeologo)]] * [[Ferenc Horváth (arkivisto)]] * [[Ferenc Horváth (geofizikisto)]] * [[Ignác Horváth (bibliografo)]] * [[István Horváth (fizikisto)]] * [[István Károly Horváth]] * [[János Horváth (juristo)]] * [[János Horváth (kuracisto)]] * [[János Horváth (literaturhistoriisto)]] * [[János Horváth (matematikisto)]] * [[Júlia Terézia Horváth]] * [[Keresztély János Horváth]] * [[Konstantin Gyula Horváth]] * [[László Gábor Horváth]] * [[Róbert István Horváth]] * [[Tamás Horváth Dori]] * [[Tibor Antal Horváth]] * [[Zoltán Horváth (budhisto)]] * [[Zoltán Horváth (reĝisoro)]] * [[Miklós Hosszú]] * [[János Hóvári]] * [[Ilona Hubay]] * [[Károly Hubay]] * [[Ferenc Hubert]] * [[Ferenc Hudecz]] * [[József Hunyady (librobindisto)]] * [[László Hunyadi (geologo)]] * [[Béla Husz]] * [[Imre Jeromos Huszár]] * [[István Huszák]] * [[Vilmos Huszár (literaturisto)]] * [[Jenő Huszka]] * [[Ilona Huszka-Fábián]] * [[Imre Hutás (radiologo)]] * [[Tivadar Huth]] * [[Tivadar Hüttl (kirurgo)]] * [[Miklós György Hutterer]] * [[Tivadar Huzella]] {{Div col end}} == I == {{Div col|cols = 2}} * [[Zoltán I. Tóth]] * [[Ferenc Ibrányi]] * [[József Igmándy]] * [[György Gábor Ihász]] * [[Károly Ihrig]] * [[József Ijjas (historiisto)]] * [[Bálint Ila]] * [[György Illei]] * [[Erzsébet Illés]] * [[Fanni Illés]] * [[György Illés (verkisto)]] * [[László Illés]] * [[Sándor Illyés]] * [[Tibor Illyés]] * [[József Imre (1851)]] * [[József Imre (1884)]] * [[Dénes Ágoston Inczédy]] * [[György Inzelt]] * [[Dezső Irányi]] * [[László Irányi]] * [[Vilmos Ircsik]] * [[László Irmédi-Molnár]] * [[Gyula Isaák (pli juna)]] * [[Tamás Isépy]] * [[István Isó]] * [[Kálmán Isoz]] * [[Efraim Israel]], hebree אפרים ישראל, hungare Hap Béla * [[Sándor Istvánfi]] * [[Márton Istvánovits]] * [[Béla Iván]] * [[Ferenc Ivanóczy]] * [[Emma Iványi]] * [[Imre Izsák]] * [[Júlia Izsák]] {{Div col end}} == J == {{Div col|cols = 2}} * [[János Jabloniczky]] * [[József Jablonowski]] * [[Jenő Jablonszky]] * [[Ferenc Jahn]] * [[Béla Odiló Jakab]] * [[Magdolna Jákfalvi]] * [[Gyula Jáki]] * [[László Jakucs]] * [[Andrea Katalin Jancsó]] * [[György Jancsó]] * [[Miklós Janisch]] * [[József Jankó]] * [[László Jankovich (prosektoro)]] * [[György Jánosi]] * [[József Jánosi (jezuito)]] * [[Dénes Jánossy (paleontologo)]] * [[Mihály Jánossy]] * [[István Jánosy]] * [[István Járdányi Paulovics]] * [[András Jaszlinszky]] * [[Benedek Jávor]] * [[Ottó Jávor]] * [[József Jeanplong]] * [[Béla Jedlicska]] * [[László Jéki]] * [[József Jelitai]] * [[Arthur Jellinek]] * [[Harry Jellinek]] * [[Jenő Jendrassik (fiziologo)]] * [[Loránd Jendrassik]] * [[Ferenc Jenei]] * [[Árpád Jeszenszky]] * [[Ferenc Jeszenszky]] * [[Magda Jóború]] * [[Hugó Johan]] * [[Elemér Jónás]] * [[Ödön Jónás]] * [[Gyula Joó]] * [[Gyula Jordán]] * [[Péter Józsa]] * [[Andor Juhász]] * [[Andor Zoltán Juhász]] * [[Árpád Juhász]] * [[Árpád Juhász (sociologo)]] * [[Gyula Juhász]] * [[Ernő Juhász]] * [[Pál Juhász (ekonomo)]] * [[Jakab Justus]] * [[Iréneusz Juvancz (1882)]] * [[Iréneusz Juvancz (1910)]] {{Div col end}} == K == {{Div col|cols = 3}} * [[Magda K. Nagy]] * [[Melinda Kaba]] * [[János Kabay]] * [[Lóránt Kabdebó]] * [[László Kádár]] * [[Zoltán Kádár (arthistoriisto)]] * [[Károly Kaiser]] * [[Zsolt Kajcsos]] * [[József Kakas]] * [[János Kakas (fizikisto)]] * [[Csaba Kákosy]] * [[László Kákosy]] * [[Pál Káldi]] * [[Gyula Káldy-Nagy]] * [[Ernő Kállai (kritikisto)]] * [[Ernő Kállai (ombudsmano)]] * [[Miklós Kállay]] * [[Antal Kálló]] * [[Zsigmond Kallós]] * [[György Kálmán C.]] * [[László Kálmán]] * [[Zoltán Kalmár]] * [[Béla Kálmánfi]] * [[Gusztáv József Kalmár]] * [[György Kalmár (ĵurnalisto)]] * [[László Kalmár]] * [[Magda Kalmár (psikologo)]] * [[Dezső Kalocsai]] * [[Alán Gyula Kalocsay]] * [[János Kamarás]] * [[Dezső Kamocsay]] * [[Ildikó Kamocsay]] * [[Zoltán Kamondi]] * [[Dezső Kanizsai]] * [[Alajos Kannás]] * [[Boglárka Kapás]] * [[Endre Kaposi]] * [[Olivér Kaposi]] * [[András Kappanyos]] * [[Ede Kapuy]] * [[Ferenc Karacs]] * [[Imre Karácson]] * [[István Karády]] * [[Judit Karafiáth]] * [[Orsolya Karafiáth]] * [[Monika Karas]] * [[Dávid Karátson]] * [[Kristóf Karch]] * [[Sándor Karcsay]] * [[Albert Kardos]] * [[Ernő Kardos]] * [[Ferenc Kardos (kemiisto)]] * [[László Kardos (etnografo)]] * [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] * [[Sándor József Karle]] * [[Geyza Karlovszky]] * [[Mór Kármán]] * [[Frigyes Károlyházy]] * [[György Zoltán Károlyi]] * [[Gyula Károlyi]] * [[István Károlyi (venerologo)]] * [[József Károlyi]] * [[Lajos Károlyi]] * [[Mihály Károlyi]] * [[Júlia Karosi]] * [[György Kárpáti (akvopilkisto)]] * [[Károly Kárpáti (instruisto)]] * [[Kelemen Kárpáti]] * [[György Karsai]] * [[Elek Karsai]] * [[Gábor Karsai]] * [[Géza Ferenc Karsai]] * [[László Karsai]] * [[Zsuzsa Kartal]] * [[Ferenc Kárteszi]] * [[Zsigmond Karvázy]] * [[Andrea Katona]] * [[Anna Katona]] * [[István Katona (historiisto)]] * [[Mihály Dénes Katona]] * [[Mór Katona]] * [[Zoltánné Katona Márta Soltész]] * [[Sándor Katz]] * [[Lipót Kauser (juristo)]] * [[Gyula Kautz]] * [[Ármin Kecskeméti]] * [[Gábor Kecskeméti]] * [[Károly Kecskeméti (historiisto)]] * [[Aurél Kecskeméthy]] * [[Mihály Kecskés]] * [[Imre Keéri-Szántó]] * [[János Keglevich]] * [[Zsigmond Keglevich]] * [[Marianna Kékes]] * [[Imre Kelemen]] * [[László Kelemen (advokato)]] * [[Béla Kelényi]] * [[Oszkár Keller]] * [[Judit Kemenczky]] * [[Ferenc Kemény]] * [[G. Gábor Kemény]] * [[Károly Kelecsényi]] * [[László Kelecsényi]] * [[Béla Kelemen (instruisto)]] * [[Béla Kelen]] * [[Albert Kemény]] * [[Endre Kemény]] * [[Gábor Kemény (lingvisto)]] * [[István Kemény (sociologo)]] * [[Lajos Kemény (arkivisto)]] * [[Béla Kempelen]] * [[Anna Kende]] * [[János Kende (premonstrato)]] * [[István Kenedi]] * [[István Kenesei]] * [[Béla Kenéz]] * [[Ernő Kenéz (bibliotekisto)]] * [[Gyula Kenézy]] * [[Ágnes Kenyeres]] * [[Balázs Kenyeres]] * [[Elemér Kenyeres]] * [[Imre Kenyeres (redaktoro)]] * [[Zoltán Kenyeres]] * [[István Kérdő]] * [[János Károly Kerekes]] * [[Ferenc Kerényi]] * [[Grácia Kerényi]] * [[György Kerényi]] * [[Karl Kerényi]] * [[Pál Keresztes (instruisto)]] * [[Ferenc Borgia Kéri]] * [[Jenő Kerpel]] * [[Erika Kertész]] * [[Zsuzsa Kertész]] * [[Ferenc Keserű]] * [[Adorján Kesselyák]] * [[József Keszler]] * [[Pál Keszler]] * [[Tibor Keszthelyi]] * [[Zoltán Keszthelyi]] * [[Aladár Kettesy]] * [[András Keve]] * [[Károly Kétly]] * [[Tivadar Kézmárszky]] * [[Géza Kilényi]] * [[Gyula Kilczer]] * [[Mária Kilényi]] * [[György Király]] * [[Iván Király]] * [[Kinga Júlia Király]] * [[Pál Királyi]] * [[Éva Kis (geografo)]] * [[Sándor Kis]] * [[Imre Kis Pintér]] * [[László Kisbali]] * [[Ákos Kiss]] * [[Albin Ferenc Kiss]] * [[Aranka Kiss]] * [[Arnold Kiss]] * [[Árpád Kiss (kemiisto, 1889)]] * [[Attila Kiss (arkeologo)]] * [[Benedek Kiss]] * [[Csaba Gy. Kiss]] * [[Daisy Kiss]] * [[Endre Kiss]] * [[György Kiss (psikologo)]] * [[György Ádám Kiss]] * [[István Kiss (advokato)]] * [[István Kiss (piaristo)]] * [[János Kiss (esperantisto)]] * [[József Kiss (bibliografo)]] * [[Ernő Kiss Angyal]] * [[László Kiss (politikisto)]] * [[Levente Kiss (biologo)]] * [[István Kiszely]] * [[Péter Kiszl]] * [[Pál Kitaibel]] * [[Emil Klafszky]] * [[Kunó Klebelsberg]] * [[Miksa Klein (rabeno)]] * [[Sándor Klein]] * [[Sándor Károly Klempa]] * [[László Klestinszky]] * [[Zoltán Klie]] * [[Ferenc Klohammer]] * [[Dániel Kmeth]] * [[Károly Kmety]] * [[Ferenc Koch]] * [[Ágnes Kocsis]] * [[Mihály Kocsis]] * [[Éva Kocziszky]] * [[Sándor Koczkás]] * [[Gyula Koczkás]] * [[Gyula Kodolányi]] * [[Károly Kogutowicz]] * [[Béla Kőhalmi]] * [[Zoltán Kolláth]] * [[István Koller]] * [[Károly Pius Koller]] * [[Zoltán Kollonay]] * [[Tamás Koltai]] * [[Virgil Koltai]] * [[Aladár Komját]] * [[Aladár Komjáthy]] * [[Jenő Komjáthy]] * [[Aladár Komlós]] * [[Ferenc Komlóssy (kanoniko)]] * [[Vilmos Komornik]] * [[Géza Komoróczy]] * [[István Konecsni]] * [[Sándor Konek]] * [[Dénes Kőnig]] * [[Sándor Konkoly-Thege]] * [[Jenő Konrád]] * [[Dezső Kontraszty]] * [[Károly Kontrát]] * [[Anikó Kónya]] * [[Judith Koós]] * [[Mária Kopp]] * [[György Koppány (meteologo)]] * [[Frigyes Korányi]] * [[György Korbuly]] * [[Iván Korcsmáros]] * [[György Korda (juĝisto)]] * [[István Koren]] * [[Éva Korenchy]] * [[Adrienne Körmendy]] * [[Tivadar Kormos]] * [[Gyula Kornis]] * [[Ákos Koroknai]] * [[Mihály Korom (historiisto)]] * [[Attila Korompai]] * [[Emil Korpás]] * [[László Korpás]] * [[Miklós Richárd Korzenszky]] * [[Géza Körtvélyes]] * [[Rudolf Kós]] * [[Gábor Kósa]] * [[György Kosály]] * [[Vera Kósáné Ormai]] * [[Béla Kossányi]] * [[Ignác Kosutány]] * '''[[Lajos Kossuth]]''' * [[Edit Kőszegi]] * [[Frigyes Kőszegi]] * [[Tamás Kőszegi]] * [[Éva Kosztolányi]] * [[Arisztid Kovách]] * [[Márk Antal Kovách]] * [[Ákos Kovács (kuracisto)]] * [[Árpád Kovács (filologo)]] * [[Ilona Kovács (literaturisto)]] * [[Ilona Kovács (psikologo)]] * [[István Kovács (aktoro)]] * [[József Kovács (kirurgo)]] * [[Lajos Kovács (entomologo)]] * [[László Kovács]] * [[Mihály Kovács (piaristo, pli aĝa)]] * [[Sándor Kovács (luterana episkopo)]] * [[Tibor Kovács]] * [[Zoltán Kovács (geografo)]] * [[Magdolna Kövesi]] * [[Árpád Kosztolányi]] * [[Dezső Kosztolányi]] * [[Zoltán Kovács (psikologo)]] * [[Miklós Kovalovszky]] * [[Károly Kőváry]] * [[Zoltán Kőváry]] * [[Dániel Kováts]] * [[Gyula Kováts (juristo)]] * [[János István Kováts]] * [[Lajos Kövér]] * [[Iván Köves]] * [[Radó Kövesligethy]] * [[György Kozarics]] * [[Sándor Kozina]] * [[György Kozma]] * [[Flóra Kozmutza]] * [[Attila Krajcsi]] * [[Alán Kralovánszky]] * [[Jenő Kramár]] * [[Miklós Krámer]] * [[Péter Krasztev]] * [[Ferenc Kratochwill]] * [[Ferenc Krausz]] * [[Béla Krekó (pli aĝa)]] * [[Péter Krekó]] * [[József Andor Krenner]] * [[Géza Krepuska]] * [[Géza Kresz]] * [[Mária Kresz]] * [[Miklós Kretzoi]] * [[Tibor Kristóf]] * [[Sándor Krisztics]] * [[Endre Krolopp]] * [[András Kubacska]] * [[Endre Kubányi]] * [[Lajos Kubányi]] * [[Mihály Kubinszky (episkopo)]] * [[Enikő Kubinyi]] * [[László Kubinyi]] * [[Pál Kubinyi]] * [[Imre Kubovics]] * [[Tamás Gergely Kucsera]] * [[Árpád Kucsman]] * [[Ferenc Kukán]] * [[István Kukorelli]] * [[Zsuzsanna Kulcsár (historiisto)]] * [[Zsuzsanna Kulcsár (psikologo)]] * [[Géza Kulitzky]] * [[Ferenc Kulin]] * [[László Külkey]] * [[Jenő Béla Kümmerle]] * [[Miklós Kun (historiisto)]] * [[Adolf Kunc]] * [[Lajos Kunffy]] * [[András Kürthy]] * [[Zoltán Kunszt]] * [[Endre Kutassy]] * [[Ida Kutzián]] * [[Ede Kvassay]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Profesoroj de Universitato de Budapeŝto]] * [[Listo de studentoj, poste profesoroj en ELTE]] == Fontoj == * [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }} * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] [[Kategorio:Scienca Universitato Loránd Eötvös]] 1varzxfz3jgid2ud0v2rtmlmjhyx4xx 0 528326 9391957 9386819 2026-06-04T13:35:43Z Crosstor 3176 aldonoj 9391957 wikitext text/x-wiki Jen listo de studentoj, kiuj studis, poste ankaŭ instruis en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == {{Div col|cols = 2}} * [[Ferenc Ábel]] * [[Géza Abonyi (juristo)]] * [[Sándor Abonyi]] * [[Mihály Ács (pli aĝa)]] * [[Pál Ács]] * [[András Ádám (atomfizikisto)]] * [[György Ádám (advokato)]] * [[György Ádám (fiziologo)]] * [[Lajos Ádám]] * [[László Ádám (geografo)]] * [[Lóránt Ádám]] * [[Tamás Adamik]] * [[Anna Adamikné Jászó]] * [[Tamás Agócs]] * [[József Aistleitner]] * [[Miklós Ajtai (matematikisto)]] * [[Sándor Ajtai Kovách]] * [[Béla Alexander]] * [[Bernát Alexander]] * [[Ferenc Albert (astronomo)]] * [[Károly Alexa]] * [[László Alföldi]] * [[Antal Almási]] * [[Gyula Altenburger]] * [[Gyula Antal]] * [[László Antal (lingvisto)]] * [[István Apáthy (juristo)]] * [[Ákos Bertalan Apatóczky]] * [[Edgár Artner]] * [[László Asztalos]] * [[Aladár Aujeszky]] * [[László Aujeszky]] {{Div col end}} == B == {{Div col|cols = 3}} * [[Ernő Babos]] * [[Hugó Baintner]] * [[Béla Babiczky]] * [[Tamás Bács]] * [[Pál Bajory]] * [[István Bakács]] * [[Lajos Bakay (kirurgo)]] * [[Zelka Baktay]] * [[Péter Balassa]] * [[Alice Judit Balázs]] * [[Béla Árpád Balázs]] * [[Géza Balázs]] * [[János Balázs (lingvisto)]] * [[Lóránt Balázs]] * [[Mária Balázs]] * [[Emil Baleczky]] * [[Rezső Bálint (kuracisto)]] * [[Ernő Balogh (onkologo)]] * [[Katalin Balogh (psikologo)]] * [[Sándor Balogh (historiisto)]] * [[Zsófia Bán]] * [[József Bánhegyi]] * [[Zoltán Bánhidi]] * [[Jenő Barabás]] * [[Péter Bárándy]] * [[László Baránszky-Jób]] * [[Zsolt Baranyai]] * [[Gusztáv Bárczi]] * [[László Bárdos (poeto)]] * [[Balázs Barna]] * [[János Bársony]] * [[Judit Bartholy]] * [[Lajos Bartkó]] * [[Géza Bartoniek]] * [[Huba Bartos]] * [[Lajos Bartucz]] * [[Nándor Baumgarten]] * [[Salamon Beck]] * [[Soma Beck]] * [[János Beér]] * [[Manó Beke]] * [[András Békéssy]] * [[Ferenc Bene (kuracisto)]] * [[Henrik Benedict]] * [[Zsolt Beöthy]] * [[Árpád Berczik (biologo)]] * [[Endre Berecz]] * [[Gábor Bereczki]] * [[Edit Beregi]] * [[Sándor Berényi]] * [[Zoltán Berkes]] * [[Gabriella Bernáth]] * [[Jenő Bernátsky]] * [[Jolán Berrár]] * [[Ede Flórián Birly]] * [[Gábor Biró (fizikisto)]] * [[Ágnes Birtalan]] * [[Dezső Bita]] * [[Kriszta Bódis]] * [[Zoltán Bodnár]] * [[Lajos Bodola]] * [[István Bodolai]] * [[Lajos Boglár]] * [[Cecil Pál Bognár]] * [[János Bognár]] * [[László Bogsch]] * [[Károly Böhm (kuracisto)]] * [[Zoltán Bókay]] * [[Ilona Bolla]] * [[Enikő Bollobás]] * [[Éva Bónis]] * [[György Bónis]] * [[Ádám Boros]] * [[Gábor Boros (filozofihistoriisto)]] * [[Zsuzsanna Boros]] * [[József Borossay]] * [[András Borosy]] * [[Károly Borsányi]] * [[György Boytha]] * [[András Bozóki]] * [[Béla Brandenstein]] * [[József Buday]] * [[József Budenz]] * [[István Bugarszky]] * [[Károly Bugár-Mészáros]] * [[Károly Burger]] * [[Aladár Buzágh]] {{Div col end}} == C == * [[József Cherny]] * [[István Cornides]] * [[István Csabai]] * [[Béla Csákvári]] * [[Csaba Csapodi]] * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[Lajos Csapody]] * [[János Csarada]] * [[Elemér Császár (fizikisto)]] * [[Margit Császár]] * [[Dániel Csatári]] * [[Andor Csizmadia]] * [[Mózes Csoma]] * [[Barnabás Csongor]] * [[László Csorba]] * [[István Czigler]] == D == {{Div col|cols = 2}} * [[László Dabis]] * [[Imre Dambrovszky]] * [[Róbert Dán]] * [[Ágnes Dániel]] * [[Géza Dávid]] * [[János Dégen]] * [[Mihály Demeczky]] * [[Zsolt Demetrovics]] * [[Antal Demién]] * [[Katalin Dér]] * [[Imre Derényi]] * [[Balázs Déri]] * [[Frigyes Dési]] * [[László Detre]] * [[Pál Dienes]] * [[János Diescher]] * [[István Diószegi (historiisto)]] * [[Gusztáv Adolf Dirner]] * [[Klára Dobrev]] * [[Sándor Domanovszky]] * [[Tekla Dömötör]] * [[Előd Dudás]] * [[Ágnes Dukkon]] {{Div col end}} == E == * [[Ferenc Eckhart]] * [[Ildikó Ecsedy]] * [[Péter Egri]] * [[István Egyed]] * [[György Eisemann]] * [[Gyula Elischer]] * [[Károly Engel (kuracisto)]] * [[Gyula Eörsi]] * '''[[Loránd Eötvös]]''' (nomdonanto de la universitato) * [[László Epstein]] * [[József Ernyey]], apotekisto * [[Bálint Érdi]] == F == {{Div col|cols = 2}} * [[Dóra F. Csanak]] * [[Kálmán Faluba]] * [[Géza Faludi]] * [[András Falus]] * [[Róbert Falus]] * [[Klára Faragó]] * [[Géza Farkas]] * [[Gyula Farkas (instruisto)]] * [[Jenő Farkas (tradukisto)]] * [[Ibolya Felhő]] * [[Tamás Fellegi]] * [[György Fejér]] * [[Lipót Fejér]] * [[Pál Fejes]] * [[Mihály Fekete (matematikisto)]] * [[Sándor Fekete]] * [[Zoltán Fekete (agronomo)]] * [[Imre Fényes]] * [[Béla Fenyvessy]] * [[Mária Ferenczy]] * [[Ernő Fináczy]] * [[Géza Finszter]] * [[Ádám Fitter]] * [[József Fleischer]] * [[Gábor Fodor]] * [[József Fodor]] * [[Sándor Fodor (egiptologo)]] * [[Zoltán Fodor]] * [[István Földes (astronomo)]] * [[András Földi]] * [[Ferenc Földvári]] * [[Magdolna Forró]] * [[András Frank]] * [[Ignác Frank]] * [[Zsolt Frei]] * [[József Frigyesi]] * [[Ida Fröhlich]] * [[Izidor Fröhlich]] * [[György Fukász]] * [[József Fülöp (geologo)]] * [[József Fülöp (kuracisto)]] * [[Márta Fülöp]] * [[Sándor Fülöp (ombudsmano)]] {{Div col end}} == G == {{Div col|cols = 2}} * [[G. Béla Németh]] * [[György Gábor (filozofo)]] * [[Miklós Gábori]] * [[Félix Gál]] * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[Márton Galambos]] * [[Endre Galla]] * [[Ferenc Galla]] * [[Albert Gárdonyi]] * [[Antal Genersich]] * [[Zoárd Geőcze]] * [[Ágnes Gereben]] * [[András Gerevich]] * [[Rabán János Gerézdi]] * [[Jenő Gergely (historiisto)]] * [[József Gerics]] * [[Ferenc Gerlóczy]] * [[Zsigmond Gerlóczy]] * [[Zoltán Gombocz]] * [[Pál Gömöry]] * [[Katalin Gönczöl]] * [[Endre Góth]] * [[Irén Júlia Götz]] * [[Ferenc Gráf]] * [[Gábor Graff]] * [[László Grétsy]] * [[Emil Grósz]] * [[József Guszmann]] * [[Albert Gyergyai]] * [[József Gyimesi (kemiisto)]] * [[Eszter György (historiisto)]] * [[Júlia György]] * [[Péter György]] * [[Géza Györgyi (fizikisto)]] * [[Géza Györgyi (kuracisto)]] * [[Kálmán Györgyi]] * [[Erzsébet Györkös]] * [[János Győry]] * [[Pál Gyulai (kritikisto)]] {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 3}} * [[János Haas]] * [[Jonathán Pál Haberern]] * [[Péter Hack]] * [[Károly Hadaly]] * [[Lajos Hajdu (juristo)]] * [[Henrik Hajnal]] * [[Imre Hajnik]] * [[Károly Hajós (alergiologo)]] * [[József Hála]] * [[Aladár Halász]] * [[János Halmai]] * [[Imre Hamar]] * [[Géza Hámor]] * [[Jenő Hámori]] * [[Tünde Handó]] * [[Szabolcs Harangi]] * [[György Haraszti]] * [[László Hartai (reĝisoro)]] * [[Péter Hatala]] * [[Pál Hári]] * [[Adolf Havas (venerologo)]] * [[József Havas]] * [[Sándor Havas]] * [[Péter Hedvig]] * [[László Hencz]] * [[Árpád Herczeg]] * [[Mihály Herczegh]] * [[István Egyed Hermann]] * [[Zsuzsa Hetényi]] * [[Attila Hevesi]] * [[Edit Hexendorf]] * [[Jenő Hillebrand]] * [[István Hiller]] * [[Sándor Hites]] * [[Judit Hidasi (japanologo)]] * [[József Holderith]] * [[András Holló]] * [[Bálint Hóman]] * [[Gyula Honyek]] * [[Lajos Hopp]] * [[Béla Horányi]] * [[György Horányi]] * [[János Horányi]] * [[Gusztáv Horay]] * [[Béla Horn]] * [[Ferenc Horusitzky]] * [[Árpád Horvát]] * [[István Horvát]] * [[Béla Horváth (kuracisto)]] * [[Cyrill Horváth]] * [[Iván Horváth (literaturisto)]] * [[János Horváth (literaturhistoriisto)]] * [[Keresztély János Horváth]] * [[Konstantin Gyula Horváth]] * [[Zoltán Horváth (budhisto)]] * [[Ferenc Hubert]] * [[Ferenc Hudecz]] * [[János Hunfalvy]] * [[Vilmos Huszár (literaturisto)]] * [[Tivadar Huth]] * [[Miklós György Hutterer]] * [[Tivadar Huzella]] {{Div col end}} == I == * [[Zoltán I. Tóth]] * [[Ferenc Ibrányi]] * [[Sándor Illyés]] * [[József Imre (1851)]] * [[József Imre (1884)]] * [[György Inzelt]] * [[László Irmédi-Molnár]] * [[Béla Iván]] == J == * [[László Jankovich (prosektoro)]] * [[József Jánosi (jezuito)]] * [[Dénes Jánossy (paleontologo)]] * [[András Jaszlinszky]] * [[Ányos Jedlik]] * [[József Jelitai]] * [[Jenő Jendrassik (fiziologo)]] * [[Magda Jóború]] * [[Gyula Jordán]] * [[Péter Józsa]] * [[Jakab Justus]] * [[Iréneusz Juvancz (1910)]] == K == {{Div col|cols = 3}} * [[Pál Káldi]] * [[Gyula Káldy-Nagy]] * [[László Kálmán]] * [[Magda Kalmár (psikologo)]] * [[Olivér Kaposi]] * [[Judit Karafiáth]], literaturisto * [[Dávid Karátson]] * [[Mór Kármán]] * [[Géza Ferenc Karsai]] * [[György Karsai]] * [[Ferenc Kárteszi]] * [[István Katona (historiisto)]] * [[Mór Katona]] * [[Gyula Kautz]] * [[Sándor Katz]] * [[Gábor Kecskeméti]] * [[Marianna Kékes]] * [[Anna Kende]] * [[Elemér Kenyeres]] * [[Imre Kenyeres (redaktoro)]] * [[Zoltán Kenyeres]] * [[Adorján Kesselyák]] * [[Pál Kitaibel]] * [[Zsigmond Keglevich]] * [[Imre Kelemen]] * [[Béla Kelen]] * [[Béla Kenéz]] * [[Ernő Kenéz]] * [[Balázs Kenyeres]] * [[Ferenc Kerényi]] * [[Ferenc Borgia Kéri]] * [[Károly Kétly]] * [[András Keve]] * [[Tivadar Kézmárszky]] * [[Imre Kis Pintér]] * [[László Kisbali]] * [[Csaba Gy. Kiss]] * [[Daisy Kiss]] * [[Endre Kiss]] * [[István Kiszely]] * [[István Klinghammer]] * [[János Kiss (esperantisto)]] * [[Károly Kmety]] * [[Ferenc Koch (geografo)]] * [[Éva Kocziszky]] * [[Gyula Koczkás]] * [[Sándor Koczkás]] * [[Gyula Kodolányi]] * [[Béla Kőhalmi]] * [[Zoltán Kolláth]] * [[Aladár Komlós]] * [[Géza Komoróczy]] * [[Sándor Konek]] * [[Dénes Kőnig]] * [[Anikó Kónya]] * [[Károly Koppi]] * [[Frigyes Korányi]] * [[György Korbuly]] * [[György Korda (juĝisto)]] * [[Tivadar Kormos]] * [[Gyula Kornis]] * [[Gábor Kósa]] * [[Vera Kósáné Ormai]] * [[Domokos Kosáry]] * [[Ákos Kovács (kuracisto)]] * [[Árpád Kovács (filologo)]] * [[Tibor Kovács]] * [[József Kovács (kirurgo)]] * [[Tibor Kovács]] * [[Gyula Kováts (juristo)]] * [[Radó Kövesligethy]] * [[György Kozma]] * [[Attila Krajcsi]] * [[Ferenc Kratochwill]] * [[József Andor Krenner]] * [[Géza Krepuska]] * [[Sándor Krisztics]] * [[Endre Krolopp]] * [[Endre Kubányi]] * [[Enikő Kubinyi]] * [[László Kubinyi]] * [[Pál Kubinyi]] * [[Imre Kubovics]] * [[Árpád Kucsman]] * [[Ferenc Kukán]] * [[István Kukorelli]] * [[Zsuzsanna Kulcsár (psikologo)]] * [[Ferenc Kulin]] * [[Miklós Kun (historiisto)]] * [[Endre Kutassy]] {{Div col end}} == L == {{Div col|cols = 2}} * [[László L. Lőrincz]] * [[Erzsébet Ladányi]] * [[János Ladó]] * [[László György Lajtha]] * [[András Lánczi]] * [[Gyula Lánczy]] * [[Lajos Láng (statistikisto)]] * [[Sándor Láng]] * [[Károly Lassovszky]] * [[Éva Lax]] * [[Ágost Lechner]] * [[Emma Léderer]] * '''[[Philipp Lenard]]''', Nobel-premiito * [[Béla Lengyel (1844)]] * [[József Lenhossék]] * [[Mihály Lenhossék]] * [[Mihály Ignác Lenhossék]] * [[Barnabás Lenkovics]] * [[Lajos Ligeti]] * [[Alajos Loczka]] * [[Lajos Lóczy]] * [[Ferenc Lopussny]] * [[Barnabás Lőrincz]] * [[Gyula Luckhaub]] * [[István Lukács]] * [[Sándor Lumniczer]] * [[Tibor Lutter]] * [[Elvira Lux]] {{Div col end}} == M == {{Div col|cols = 2}} * [[Klára M. Rásky]] * [[Imre Madarász (altlerneja instruisto)]] * [[Sándor Mágócsy-Dietz]] * [[Zoltán Magyary]] * [[István Majer]] * [[László Majzon]] * [[Endre János Makai]] * [[Pál Makó]] * [[Elemér Mályusz]] * [[Gyula Mandello]] * [[Stefánia Mándy]] * [[Károly Manherz]] * [[Vilmos Manninger]] * [[Henrik Marczali]] * [[Tivadar Margó]] * [[István Margócsy]] * [[Miklós Marik]] * [[Vilmos Mariska]] * [[Sámuel Márkfi]] * [[Jenő Markó]] * [[Pál Markovics]] * [[Ferenc Mártonfi]] * [[Gábor Máthé]] * [[Miklós Matolcsy]] * [[László Mátrai]] * [[Béla Mauritz]] * [[Attila Menyhárd]] * [[László Mérő]] * [[Andor Mészáros (historiisto)]] * [[Barna Mezey]] * [[Iván Meznerics]] * [[Antal Mihálka]] * [[Géza Mihalkovics]] * [[Ödön Miklós]] * [[Pál Miklós]] * [[Ádám Miklósi]] * [[Károly Minich]] * [[Gusztáv Mödlinger]] * [[József Mogyoródi]] * [[Ernő Emil Moravcsik]] * [[Krisztina Morvai]] * [[Sándor Mozsonyi]] * [[Kálmán Müller (kuracisto)]] {{Div col end}} == N == {{Div col|cols = 2}} * [[Ádám Nádasdy]] * [[Károly Nagy (fizikisto)]] * [[Pál Nagy (kanoniko)]] * [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Sándor Nagy (kemiisto)]] * [[István Nánay]] * [[Tibor Navracsics]] * [[Ákos Navratil]] * [[Imre Navratil]] * [[László Négyesy]] * [[Lajos Nékám (1868)]] * [[Lajos Nékám (1909)]] * [[Sándor Nékám]] * [[Mária Neményi]] * [[János Nemeskéri]] * [[József Nemes-Nagy]] * [[Gyula Németh]] * [[János Németh (konstitucia juĝisto)]] * [[Katalin Némethy]] * [[József János Nemetz]] * [[Tibor Neugebauer]] * [[Tibor Nónay]] {{Div col end}} == O == * [[Gyula J. Obádovics]] * [[Attila Oláh (psikologo)]] * [[Miklós Olgyay]] * [[László Orosz (biologo)]] * [[Csaba Őry]] * [[Ferenc Osvald]] * [[Gábor Osváth (koreologo)]] * [[Péter Oszkó]] * [[László Ottlik]] * [[Kelemen Óváry]] == P == {{Div col|cols = 2}} * [[Sándor P. Szabó]] * [[Jenő Pacsu]] * [[Péter Paczolay]] * [[Dezső Pais]] * [[István Pálos (statistikisto)]] * [[Kálmán Pándy]] * [[Melinda Pap]] * [[Ivan Paskvić]] * [[Arnold Pataky]] * [[Erzsébet Patek]] * [[Ákos Pauler]] * [[Tivadar Pauler]] * [[Gedeon Petz]] * [[Gyula Pikler]] * [[Márta Zsuzsanna Pintér]] * [[Lajos Pócs]] * [[Klára Póczy]] * [[János Pollák]] * [[László Pólos]] * [[Péter Polt]] * [[Jenő Pólya]] * [[Emil Ponori Thewrewk]] * [[Ferenc Poór]] * [[Lajos Pósa (matematikisto)]] * [[Árpád Prandler]] * [[György Pray]] * [[Kornél Preisich]] * [[Hugó Preisz]] * [[János Prileszky]] * [[Vilmos Pröhle (turkologo)]] * [[Ágost Pulszky]] * [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]] * [[Ildikó Puskás]] * [[Jenő Putnoky]] {{Div col end}} == R == {{Div col|cols = 2}} * [[Sándor Radnóti]] * [[János Rainer M.]] * [[János Ranolder]] * [[Jenő Ranschburg]] * [[Pál Ranschburg]] * [[Rajmund Rapaics (kanoniko)]] * [[Nándor Ratkóczy]] * [[Emil Récsi]] * [[Gyula Regöly-Mérei]] * [[István Reiman]] * [[János Reisinger]] * [[Csaba Reisz T.]] * [[Zsuzsanna Renner]] * [[Kató Rényi]] * [[József Révay (filozofo)]] * [[László Rhorer]] * [[Frigyes Riesz]] * [[Gusztáv Rigler]] * [[Iván Rodé]] * [[Alajos Roder]] * [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]] * [[Flóris Ferenc Rómer]] * [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]] * [[József Rötth]] * [[Imre Ruff]] * [[Nepomuk János Rupp]] * [[Ferenc Ruzsa]] * [[Imre Ruzsa]] {{Div col end}} == S == {{Div col|cols = 3}} * [[Margit S. Sárdi]] * [[József Sadler]] * [[Gyula Sághy]] * [[Ágnes Ságvári]] * [[Gergely Salát]] * [[Mihály Samu]] * [[Mátyás Sándor (imunologo)]] * [[Kamill Sándorfi]] * [[Imre Sárándi]] * [[Artúr Sarbó]] * [[Aladár Sarbu]] * [[Béla Sárfalvi]] * [[János Sarkady]] * [[Pál Endre Sárközy]] * [[Oszkár Sashegyi]] * [[Ignác Sauer]] * [[Gábor Schein]] * [[Károly Schilberszky]] * [[Bódog Schiller]] * [[János György Schmidt]] * [[Aladár Schnierer]] * [[Alfréd Schőner]] * [[György Schopper]] * [[Gábor Schreiber]] * [[Elemér Schulek]] * [[Vilmos Schulek]] * [[Ödön Schulhof]] * [[János Schuster]] * [[Antal Schütz]] * [[Márton Schwartner]] * [[Ottó Schwartzer]] * [[Ernő Schwimmer]] * [[Elemér Scipiades]] * [[Gyula Sebestény]] * '''[[Ignaz Semmelweis]]''' * [[István Síklaki]] * [[István Simon (biofizikisto)]] * [[Lajos Simonkai]] * [[Árpád Sipos]] * [[Lajos Sipos]] * [[Dávid Somfai Kara]] * [[Rezső Soó]] * [[István Sőtér]] * [[Tamás Stockinger]] * [[Balázs Sudár]] * [[Ottó Süpek]] * [[György Szabad]] * [[József Szabó (dentkuracisto)]] * [[József Szabó (geologo)]] * [[Máté Dániel Szabó]] * [[Pál Zoltán Szabó]] * [[Szabolcs Szabó]] * [[József Szájer]] * [[Zoltán Szalai]] * [[József Szalay (arkivisto)]] * [[Péter G. Szalay]] * [[Iván Szántó]] * [[Pál Szarvas]] * [[Pál Szász (matematikisto)]] * [[Ödön Szatala (botanikisto)]] * [[János Szávai]] * [[József Száva-Kováts]] * [[László Szebellédy]] * [[Rezső Szegedy]] * [[György Székely (historiisto)]] * [[Gyula Szekfű]] * [[Péter Széky]] * [[György Szénás]] * [[Géza Szentmártoni Szabó]] * [[Márton Szentmiklósi]] * [[Imre Szentpétery]] * [[János Szerb]] * [[Gábor Szigethy]] * [[Márton Szilágyi]] * [[József Szinnyei (lingvisto)]] * [[Zsigmond Szirtes]] * [[Endre Szkárosi]] * [[László Szögi]] * [[János Szolnoki]] * [[László Szörényi (kritikisto)]] * [[Kálmán Sztrókay]] * [[Jenő Szűcs]] * [[István György Szűts]] {{Div col end}} == T == {{Div col|cols = 2}} * [[Péter Takács (juristo)]] * [[Lajos Tamás]] * [[Harald Tangl]] * [[Tamás Tarján]] * [[Edit Tasnádi]] * [[Zsigmond Telegdi]] * [[Kálmán Tellyesniczky]] * [[Lajos Terkán]] * [[Károly Than]] * [[Ákos Timon]] * [[Ferenc Toldy]] * [[Ádám Tomcsányi]] * [[Tamás Toót-Holló]] * [[Béla Török]] * [[János Török (ornitologo)]] * [[Lajos Török (kuracisto)]] * [[György Tóth (piaristo)]] * [[Károly Tóth (juristo)]] * [[László Tóth (historiisto)]] * [[Mihály Tóth (prokuroro)]] * [[Miklós Tóth (episkopo)]] * [[Zsigmond Tóth]] * [[Pál Tóth-Szabó]] * [[Csaba Töttössy]] * [[Imre Trencsényi-Waldapfel]] * [[Zoltán Trócsányi (lingvisto)]] * [[Sándor Kornél Tury]] * [[Gábor Tüskés]] * [[János Tuzson]] * [[György Tverdota]] {{Div col end}} == U == * [[Géza Uray]] * [[Róbert Urbán]] == V == {{Div col|cols = 2}} * [[Elemér Vadász]] * [[Ármin Vámbéry]] * [[Jenő Vángel]] * [[László Várady (historiisto)]] * [[István Varga (ekonomikisto)]] * [[Katalin Varga (psikologo)]] * [[Tamás Varga]] * [[Zsolt András Varga]] * [[András Vargha]] * [[Gábor Vargyas]] * [[Béla Varjas]] * [[Hildebrand Dezső Várkonyi]] * [[Ferenc Vasváry]] * [[Géza Vasy]] * [[Gábor Vékony]] * [[János Veleczky]] * [[László Verebélÿ (kuracisto)]] * [[Tibor Verebélÿ]] * [[András Veres (literaturhistoriisto)]] * [[Tamás Vécsey]] * [[József Vígh]] * [[Judit Vihar]] * [[Miklós Világhy]] * [[Sándor Vitális]] * [[Mátyás Vuchetich]] {{Div col end}} == W == * [[János Waldapfel]] * [[Antal Wéber]] * [[Emília Weiss]] * [[Ferenc Weiss]] * [[Gusztáv Wenzel]] * [[József Weszerle]] * [[István Weiser]] * [[Lajos Winkler]] * [[József Wodetzky]] == Z == * [[Alajos Zambra]] * [[Imre Zárday]] * [[Zoltán Zsebők]] * [[Aladár Zubriczky]] == Fontoj == * [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }} * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Listoj]] 7vcf85j067n7ohwngv1r4jo05k305px 0 543113 9392527 9388590 2026-06-05T07:38:38Z Crosstor 3176 /* A */ 9392527 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato de Szeged]] (ankaŭ la integrita altlernejo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Károly Abaffy]], [[kemiisto]] * [[László Abaffy]], [[ĵurnalisto]] * [[Attila Ábrahám]], [[kajakisto]] * [[János Abrudbányay]], [[instruisto]] * [[János Ács]], [[reĝisoro]] * [[Csaba Adorjáni]], psikologo * [[Dezső Ágai]], [[advokato]] * [[Pál Agócsy]], [[muzeologo]] * [[György Ágoston (instruisto)]] * [[Ádám Anderle]], [[historiisto]] * [[Enikő Anderléné Sajti]], historiisto * [[Sándor András (poeto)]] * [[György Antalffy]], [[juristo]] * [[András Aradszki]], [[politikisto]] * [[István Arató (komponisto)]] * [[Lajos Armentano]], [[hematologio|hematologo]] * [[Károly Árpás]], instruisto == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Mária B. Szendrei]], matematikisto * [[László Bachát]], lingvisto * [[Gyula Bácskai]], kemiisto * [[Mihály Bácskai]], [[instruisto]] * [[Zoltán Badó]], kirurgo * [[Zoltán Bagó]], politikisto * [[István Baka]], poeto * [[Lajos Bakacsi]], [[pentristo]] * [[György Bakondi]], generalo * [[Géza Bakonyi]], bibliotekisto * [[György Balázs (lokhistoriisto)]] * [[Mihály Balázs (literaturhistoriisto)]] * [[Péter Balázs (historiisto)]] * [[Lajos Balcza]], pedagogo * [[Sándor Bálint (etnografo)]] * [[Hugó Ballya]], remisto * [[József Balogh (patologo)]] * [[Tibor Balogh (filozofo)]] * [[Imre Bánkúti]], [[historiisto]] * [[Dénes Bara]], patologo * [[Pál Bárdos]], [[dramaturgo]] * [[István Bárdosi]], juristo * [[István Barta (historiisto)]] * [[György Bártfai]], ginekologo * [[István Bartók]], patologo * [[Péter Tamás Bauer]], ekonomo * '''[[Zoltán Bay]],''' [[fizikisto]] * [[Zoltán Beck (etnografo)]] * [[Gyula Belényi]], historiisto * [[László Benedek (biokemiisto)]] * [[László Benkő (instruisto)]] * [[Sándor Benkő]], [[hematologio|hematologo]] * [[Károly Berczeli Anzelm]], verkisto * [[Tamás Bereczkei]], psikologo * [[László Berek]], radiologo * [[Ferenc Berencz]], fizikisto * [[György Berend]], juristo * [[László Berza]], bibliotekisto * [[Sándor Bezdán]], historiisto * [[István Bibó]], [[politikisto]] * [[Ferenc Bíró (literaturhistoriisto)]] * [[László Blazovich]], historiisto * [[Rebeka Bobanj]], operkantisto * [[Lajos Bódis]], ginekologo * [[Zalán Bognár]], historiisto * [[Zsolt Bohács]], advokato * [[Béla Bojta]], advokato * [[János Bóka]], [[ministro]] * [[Gábor Bonyhai]], literaturhistoriisto * [[Pál Bor]], [[pedagogo]] * [[Zsolt Bor]], fizikisto * [[Andor Borbély (kartografo)]] * [[Sándor Mihály Bordás]], toksologo * [[Zsolt Borkai]], gimnastikisto * [[Béla Boros (kuracisto)]] * [[Mihály Boros]], anestezisto * [[Béla Böszörményi-Nagy]], pianisto * [[Ödön Both]], jurhistoriisto * [[László Botka (politikisto)]] * [[László Bozó (reĝisoro)]] * [[Koloman Brenner]], [[germanisto]] * [[Kálmán Buday (historiisto)]] * [[József Büki]] * [[Ferenc Bukovszky]] {{Div col end}} == C == {{Div col|cols = 2}} * [[Béla Jenő Cholnoky]], algologo * [[Béla Csákány (matematikisto)]] * [[András Csapó]], filmisto * [[Gábor Csapó]], akvopilkisto * [[Géza Csapó]], kajakisto * [[Miklós Csapody]], politikisto * [[József Császár]], kemiisto * [[Bálint Csatári]], geografo * [[Dezső Csejtei]], [[filozofo]] * [[Zoltán Csepregi]], [[teologo]] * [[Zoltán Csemniczky]], [[skulptisto]] * [[Krisztián Cser]], [[operkantisto]] * [[János Cserni]], juĝisto * [[László Csíky (kuracisto)]] * [[János Csirik]], matematikisto * [[Andor Csizmadia]], juristo * [[János Csorba]], advokato * [[Tibor Csörgő]], ornitologo * [[Károly Csúri]], [[germanisto]] * [[Lóránt Czigány]], bibliotekisto * [[Ottó Czúcz]], juristo * [[Judit Czunyiné Bertalan]], [[subministro]] {{Div col end}} == D == * [[Jázmin Dammak]], beleckonkursanto * [[Sarolta Deczki]], instruisto * [[Dezső Debreczeni]], piedbatboksisto * [[Mária Anna Deli]], [[esploristo]] * [[György Dénes (speleologo)]] * [[Károly Dietz]], policestro * [[András Diószegi]], redaktoro * [[Eszter Dobozi]], [[instruisto]] * [[József Dombi]], fizikisto * [[Mátyás Domokos]], kritikisto * [[Győző Duró]], [[dramaturgo]] * [[Lajos Duró]], psikologo == E == * [[Tibor Egri Kiss]], kuracisto * [[Zoltán Ésik]], matematikisto * [[Zoltán E. Szabó]], instruisto == F == * [[Géza Fábri]], instruisto * [[Pál Farkas]], skulptisto * [[Andrea Farsang]], agrogeologo * [[István Fáry]], [[matematikisto]] * [[Sándor Fazekas]], [[ministro]] * [[Edit Fél]], [[muzeologo]] * [[István Ferincz]], [[filologio|filologo]] * [[Sándor Fontos]], pentristo * [[József Frank]], biologo * [[Ferenc Friedler]], kemiisto * [[Veronika Fűz]], [[skulptisto]] * [[László Füzi]], kritikisto == G == {{Div col|cols = 2}} * [[István G. Vass]], [[arkivisto]] * [[Róbert Gábriel]], [[biologo]] * [[László Gallé (biologo)]] * [[Sándor Gallus]], arkeologo * [[László Galuska]], internisto * [[István Levente Garai]], kuracisto * [[Gábor Gárdián]], [[violonĉelisto]] * [[László Gáspárdy]], prokuroro * [[Ágnes Geréb]], akuŝisto * [[György Geréb]], psikologo * [[Ágnes Gereben]], literaturhistoriisto * [[Ferenc Gerlei]], patologo * [[Ferenc Gilde]], kemiisto * [[Júlia Goldman]], instruisto * [[Márta Görög]], ministro * [[Pál Greguss (fizikisto)]] * [[Ferenc Grezsa (kritikisto)]] * [[Ferenc Grezsa (psikiatro)]] * [[István Grezsa]], kuracisto * [[Géza Grünwald]], matematikisto * [[László Guczi]], kemiisto * [[József Gulrich]], naĝisto * [[Mihály Gurmai]], metalurgo * [[Sándor Gulyás (plantanatomo)]] * [[Csilla Gyémánt]], teatrohistoriisto * [[László Gyimesi (politikisto)]] * [[Tibor Gyimóthy]], [[komputikisto]] * [[Lajos Györffy]], instruisto * [[János Györgyey]], [[botanikisto]] * [[Ferenc Győri]], geografo * [[István Győri]], matematikisto * [[Sándor Gyüdi]], dirigento * [[József Gyurácz]], ornitologo {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 2}} * [[Lajos Hackl]], kemiisto * [[Imre Hajdú]], radiologo * [[Miklós Halmos]], kemiisto * [[Artúr Hámori]], kuracisto * [[Erika Hancz]], turkologo * [[Lajos Hanzó (historiisto)]] * [[János Háy]], poeto * [[János Hemmert]], pentristo * [[Aurél Hencz]], bibliotekisto * [[István Herczeg (advokato)]] * [[Ede Hertelendi]], fizikisto * [[István Hetesi]], instruisto * [[József Híres]], kemiisto * [[Judit Hohmann]], farmaciisto * [[Sándor Holly]], kemiisto * [[Tibor Hortobágyi]], algologo * [[Rezső Horvai]], fizikisto * [[Imre Horváth (biologo)]] * [[János Horváth (fizikisto)]] * [[János Horváth (mikrobiologo)]] * [[József Horváth (kemiisto)]] * [[Sándor Domonkos Horváth]], bibliotekisto * [[András Huhn]], matematikisto * [[Péter Huhn]], kemiisto * [[Dániel Hunya]], [[jezuito]] {{Div col end}} == I == * [[Lajos Illés (redaktoro)]] * [[Balázs Imreh]], matematikisto == J == * [[Béla Odiló Jakab]], ornitologo * [[József Jankovics]], literaturisto * [[Károly Jeges]], instruisto * [[Károly Jenei]], arkivisto * [[Márton Joób]], kanuisto * [[Gyula Juhász]], [[poeto]] * [[Katalin Juhász]], [[skermisto]] * [[Tibor Juhász]], fizikisto == K == {{Div col|cols = 2}} * [[Géza István Kaáli Nagy]], ginekologo * [[Béla Kálmánfi]], pedagogo * [[Zoltán Kanyó]], [[germanisto]] * [[Sándor Károly (lingvisto)]] * [[Gábor Karsai]], budhisto * [[Miklós Kásler]], onkologo * [[Mária Kávai]], kemiisto * [[András Keczer]], teatrestro * [[Tamás Keczer]], instruisto * [[Ferenc Kedves]], fizikisto * [[László Kelemen (advokato)]] * [[László Kelemen (altlerneja instruisto)]] * [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]] * [[Lajos Kemény]], kuracisto * [[Erzsébet Keményné Gyimes]], psikologo * [[Ernő Kenéz]], operkantisto * [[Sándor Képíró]], [[ĝendarmo]] * [[János Kerényi]], [[parlamentano]] * [[István Ketskeméty]], fizikisto * [[Ferenc Kevei]], [[mikrobiologo]] * [[A. Sándor Kiss]], kemiisto * [[Gergely Kiss]], akvopilkisto * [[István Kiss (algologo)]] * [[István Kiss (kemiisto)]] * [[Sándor Koczkás]], altlerneja instruisto * [[Mátyás Koltai]], kuracisto * [[Sámuel Komoly]], neŭrologo * [[Csaba Koncz]], biologo * [[Krisztina Kónya]], operkantisto * [[László Kordos]], paleontologo * [[József Korek]], arkeologo * [[Péter Kőszeghy (literaturisto)]] * [[Ferenc Kószó]], kemiisto * [[Gergely Kovács (politikisto)]] * [[Péter Kovács (juĝisto)]] * [[Zoltán Kőváry]], psikologo * [[András Krámli]], kemiisto * [[Zoltán Kulcsár]], informatikisto * [[Miklós Kun (psikiatro)]] {{Div col end}} == L == * [[Dezső Laky]], [[statistikisto]] * [[Erika Lázár]], ginekologo * [[János Lázár (ministro)]] * [[Ferenc Lebó]], skulptisto * [[András Lengyel (muzeologo)]] * [[Imre Lengyel]], ekonomikisto * [[Magda Ligeti]], neŭrologo * [[Mária Littomeritzky]], apotekisto * [[Béla Lovas]], parazitologo * [[Irén Lovász]], popolkantisto * [[István Lukács]], literaturhistoriisto * [[Gábor Lusztig]], patologo == M == * [[Zoltán Majó]], ekonomo * [[Lajos Makai]], fizikisto * [[László Makra]], klimatologo * [[Gábor Margittai]], redaktoro * [[Miklós Marián]], muzeologo * [[Péter Márki-Zay]], urbestro * [[Anita Márton]], [[atleto]] * [[Béla Martos]], matematikisto * [[István Martzy]], ginekologo * [[Béla Matkovics]], biologo * [[Kálmán Méhes]], geologo * [[Tibor F. Mérei]], neŭrologo * [[Katalin Merétey]], imunologo * [[Emil Minker]], farmakologo * [[Gyula Molnár (klarnetisto)]] * [[Tamás Molnár (akvopilkisto)]] * [[István Monok]], bibliotekisto * [[József Morvay]], farmaciisto * [[István Muzslay]], monaĥo == N == * [[László Nagy (teatrestro)]] * [[Töhötöm Sándor Nagy]], framasono * [[Zoltán Zsolt Nagy]], okulkuracisto * [[Katalin Nagyné Szegvári]], juĝisto * [[Tivadar Nemecskay]], [[obstetrikisto]] * [[Katalin Németh S.]], bibliotekisto * [[Enikő Németh T.]], lingvisto * [[Zoltán Nógrádi]], urbestro == O == * [[Ferenc Obál (pli juna)]], neŭrobiologo * [[Kornél Ocskay]], operkantisto * [[Attila Oláh (kirurgo)]] * [[Ilona Oláhné Béládi]] * [[Jenő Ormos]], onkologo * [[Gábor Orosz]], psikologo * [[Gyula Ortutay]], ministro * [[Dániel Ötvös]], kemiisto == P == * [[Máté Pálhegyi]], [[flutisto]] * [[István Pálinkó]], kemiisto * [[Gertrúd Palotay]], muzeologo * [[Sándor Papp (politikisto)]] * [[Márta Pataki]], bibliotekisto * [[András Patyi]], juĝisto * [[Rezső Pauncz]], kemiisto * [[Imre Pávó]], instruisto * [[György Péczely]], meteologo * [[László Péter (bibliotekisto)]] * [[Éva Petrőczi]], poeto * [[Ferenc Pintér (fizikisto)]] * [[János Piroska]], pentristo kaj urbestro * [[Jenő Pócza]], fizikisto == R == * [[Imre Rábai]], matematikisto * [[Miklós Radnóti]], poeto * [[Tibor Radó]], matematikisto * [[Misa Ragány]], muzikalkantisto * [[Tamás Raj]], rabeno * [[László Réczi]], advokato * [[Béla Reitzer]], [[sociologo]] * [[Kató Rényi]], matematikisto * [[Béla Rigó]], publikigisto * [[Dávid Rózsa]], bibliotekisto * [[Zsuzsa Rózsa]], farmaciisto * [[József Ruszoly]], jurhistoriisto == S == {{Div col|cols = 2}} * [[Györgyi Sáfrán]], bibliotekisto * [[Magda Salacz]], arthistoriisto * [[Klára Sándor]], turkologo * [[György Sárosi]], futbalisto * [[Fruzsina Skrabski]], ĵurnalisto * [[Lajos Somlai]], pentristo * [[György Somogyi]], pentristo * [[Rita Sonkodi]], pentristo * [[János Steinmetz]], akvopilkisto * [[Valéria Stenszky]], farmaciisto * [[Jolán Stiller]], akvobiologo * [[Károly Streitman]], pediatro * [[Tamás Sulyok]], konstitucia juĝisto * [[József Sümeghy]], geologo * [[János Surányi (matematikisto)]] * [[Erika Szabó (politikisto)]] * [[János Szabó (agrikultura ministro)]] * [[Tünde Szabó (naĝisto)]] * [[Tamás Szalai]], astronomo * [[József Szathmáry]], [[pentristo]] * [[Gábor Szász]], matematikisto * [[Zoltán Szegedi]], pentristo * [[Sándor Székely (partilaboristo)]] * [[Ferenc Szekeres]], grafikisto * [[Klára Széles]], literaturisto * [[Mihály Szemes]], reĝisoro * [[Ágnes Szendrei]], matematikisto * [[Júlia Szepes]], [[biologo]] * [[Antal Szerb]], [[verkisto]] * [[Csaba Ferenc Szigeti]], kritikisto * [[Lajos Sándor Szigeti]], kritikisto * [[János Szilárd]], kuracisto * [[László Szilasi]], literaturisto * [[Lajos Szilassi]], matematikisto * [[Jenő Szilbereky]], juĝisto * [[Béla Szőke (arkeologo)]] * [[Ildikó Szondi]], statistikisto * [[György Endre Szőnyi]], kulturhistoriisto * [[István Szórády]], kuracisto {{Div col end}} == T == * [[Győző Takács]], ceramikisto * [[József Takáts (kritikisto)]] * [[Tamás Tarnóczy]], fizikisto * [[Éva Tauszk]], kuracisto * [[Gáspár Téri]], dancisto * [[Lajos Timár]], botanikisto * [[László Tiszlavicz]], patologo * [[Noémi Tiszlavicz]], ginekologo * [[István Tömörkény]], verkisto * [[András Torma]], juristo * [[József Torma (diplomato)]] * [[Ágota Tóth]], kemiisto * [[Csaba Tóth]], kuracisto * [[József Tóth (geografo)]] * [[Károly Tóth (dekano)]] * [[Mónika Tóth]], violonisto * [[Péter Tuzson-Berczeli]], pentristo == U == * [[Gábor Uherkovich]], [[limnologo]] * [[Jenő Újfalusi Németh]], [[filologio|filologo]] * [[István Ujhelyi]], politikisto * [[László Upor]], dramaturgo == V == * [[Jenő Vácz]], jezuito * [[Ferenc Vándor]], kuracisto * [[László Várady (apotekisto)]] * [[György Varsányi]], kemiisto * [[Tibor Venkei]], kuracisto * [[Gábor Veres (skulptisto)]] * [[Aladár Vidacs]], geologo * [[Irén Vincze]], kemiisto * [[István Vitányi]], politikisto == W == * [[Richárd Wagner (geografo)]] * [[Adolf Weinträger]], pentristo == Z == * [[András Zakar (psikologo)]] * [[Endre Zétényi]], astronomo * [[Gábor Zombor]], kuracisto * [[László Zombori]], pentristo * [[István Zsignár]], pentristo == Fontoj == La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Scienca Universitato de Szeged]] [[Kategorio:Listoj]] 2j3w6npfcyz2oq9plek697ocwsi85w5 2 546169 9392109 9391813 2026-06-04T16:33:59Z Stefangrotz 91903 /* Aliaj etaĵoj */ Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero 9392109 wikitext text/x-wiki <!--{{Vikipaŭzo|kialo=por redukti sian ekranan tempon|fino=kiam li denove volas esti pli aktiva. Verŝajne mi de temp' al temp' aktivos en la [[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] kaj zorgos pri la kunlaboraĵo en la ĉefpaĝo, sed post pli ol 40 000 redaktoj mi ne plu volas redakti ĉiutage}}-->{{Babel | de | en-3 | es-1 | eo-2 | gsw-2| }}Hej, mi estas Stefan. Ekde 2014 mi jam faris pli ol 45 000 redaktojn kaj mi estas administranto de la esperanta vikipedio ekde decembro 2025. Mi fokusiĝas al teĥnikaj redaktoj sed kelkfoje ankaŭ skribas artikolojn. {{Uzantoskatolo | Komputilisto | Germanio | Eŭropa Unio loĝanto | Tero | Festivalo | legado }} === Esperantistiĝo kaj agado === [[Josef Schiffer]] kaj [[Leo Sakaguchi]] instruis Esperanton al mi. Mi vizitis [[Germana Esperanto-Junularo#KEKSO|KEKSO]] dufoje kaj partoprenis en la [[IJK 2011]]. Mi laboras por la projekto [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]] ([[commons:Category:Scivolemo|Commons]]), la esperanta versio de [[Common Voice]] kaj skribas mallongajn rakontojn en Esperanto (vidu: [[Kie vojoj renkontiĝas]]). == Projektoj == === Varbado por Vikipedio === Mi administrias la konto "Trovaĵoj de Vikipedio" * BlueSky: [https://bsky.app/profile/hovikipedio.bsky.social ‪@hovikipedio.bsky.social‬] * Telegramo: https://t.me/ho_vikipedio * Mastodon/Fediverso: [https://esperanto.masto.host/@ho_vikipedio @ho_vikipedio@esperanto.masto.host] Notoj kaj listoj: [[Uzanto:Stefangrotz/Trovaĵoj de Vikipedio]] === Malhela stilo === [[Dosiero:Vikipedio ĉefpaĝo malhela stilo januaro 2026.png|eta|Ĉefpaĝo en la malhela stilo, 2026]] *https://www.mediawiki.org/wiki/Recommendations_for_night_mode_compatibility_on_Wikimedia_wikis/eo *[[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Malhela stilo / dark mode]] <syntaxhighlight lang="html"> <templatestyles src="Ŝablono:Jaroj/stiloj.css" /> |class=skin-invert-image </syntaxhighlight> === Projekto: Vikipedio por malgrandaj ekranoj === [[Dosiero:Ĉefpaĝo-malgranda_ekrano.png|eta|Nova ĉefpaĝo en 2022]] [[Projekto:Vikipedio por malgrandaj ekranoj]] * [[Vikipedio:Ĉefpaĝo]] (nova stilo de septembro 2022) * [[Helpo:Enhavo]] (nova stilo de aŭgusto 2022) === Projekto:La Senpaĝulinoj / Virinoj en ruĝo === [[Dosiero:Women_in_Red_logo.svg|senkadra|100x100ra]] [[Projekto:La Senpaĝulinoj]] === Aliaj etaĵoj === * [[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=eowiki&view=project] * [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio]] * [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] * [https://mtricht.github.io/wikiscroll/ Wikiscroll] kaj https://wikitok.vercel.app/ (mi aldonis Esperanton) * [https://pageviews.wmcloud.org/?project=eo.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-10&pages=Vikipedio:Nekutimaj_artikoloj|Scivolemo_(projekto)|Helpo:Enhavo|Projekto:Vikipedio_por_malgrandaj_ekranoj|Listo_de_retaj_videoservoj_kaj_videokanaloj_en_Esperanto|Listo_de_radioj_kaj_podkastoj_en_Esperanto|Vikipedio:Listo_de_konstruitaj_lingvoj_kun_Vikipedioj|Esperanto_Senlime|Usone_Persone Statistiko de kelkaj artikoloj] * https://translatewiki.net/ * [[Vikipedio:Kion fari...]] * [[Specialaĵo:Specialaj paĝoj]] * [[:Kategorio:Artikoloj kun senfontaj asertoj]] * https://petscan.wmcloud.org/ * [[Uzanto:Stefangrotz/iloj]] - skriptoj ktp * [[Uzanto:Stefangrotz/listoj]] * https://grotz.me/hazardaj-artikoloj/ - hazardaj artikoloj pri Esperantujo * [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero]] == Paĝoj kreitaj de mi: == (sen multaj apartigiloj ktp.) {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Esperantujo |- | * [[Vortludo (poŝtelefona ludo)]] *[[Listo de radioj kaj podkastoj en Esperanto]] *[[Scivolemo (apartigilo)]] *[[Esperanto Senlime]] *[[Usone Persone]] *[[Listo de retaj videoservoj kaj videokanaloj en Esperanto]] *[[Vikipedio:Listo de konstruitaj lingvoj kun Vikipedioj]] *[[Vikipedio:Nekutimaj artikoloj]] *[[Bobelarto]] *[[Usona Bona Film-Festivalo]] *[[1910 (teatraĵo)]] *[[2023 en esperantujo]] *[[Trans La Florida Markolo]] *[[Patrinoj (filmo)]] *[[Eomuziko.com]] *[[Himalia (2024)]] |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Vikipedio |- | *[[Vikipedio:Listo de konstruitaj lingvoj kun Vikipedioj]] *[[Vikipedio:Nekutimaj artikoloj]] *[[Projekto:Vikipedio_por_malgrandaj_ekranoj]] *[[Ŝablono:Informkesto raketo]] *[[Projekto:Virinoj en ruĝo]] *[[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio]] *[[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] Ŝablonoj: *{{Ŝ|Rondigo}} *{{Ŝ|Animalaj organetoj}} |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Filmoj, serioj, muzikoj kaj aliaj medioj |- | * [[Sense8]] * [[Dark]] * [[La nekredebla rakonto pri la Insulo de la Rozoj (filmo)]] *[[1899 (televida serio)|''1899'' (televida serio)]] *[[Resident Alien (televida serio)|''Resident Alien'' (televida serio)]] *[[Apple TV+]] *[[Listo de retaj videoservoj kaj videokanaloj en Esperanto]] *[[Kleo (televida serio)|''Kleo'' (televida serio)]] *[[Backrooms (filmo)]] ludoj: * [[No Man’s Sky]] *[[Age of Empires]] Muziko: * [[Blink-182]] En Esperanto: *[[Vortludo (poŝtelefona ludo)]] *[[Esperanto Senlime]] *[[Usone Persone]] *[[Bobelarto]] *[[Listo de radioj kaj podkastoj en Esperanto]] *[[Scivolemo (apartigilo)]] *[[Usona Bona Film-Festivalo]] *[[1910 (teatraĵo)]] *[[Patrinoj (filmo)]] *[[Himalia (2024)]] |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Personoj |- | *[[Hartmut Rosa]] *[[Grace Hopper]] *[[Roberta Lynn Bondar]] *[[Banksy]] *[[Karl Bushby]] |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Teĥniko kaj scienco |- | * [[Reciklaj kodoj]] *[[Stromatolito]] *[[La unua Profunda Kampo de James Webb]] *[[Programo Artemis]] *[[Open AI]] *[[Schuko]] *[[Open Assistant]] *[[Anthropic]] *[[Starship (Apartigilo)]] *[[Starship (Raketo)]] *[[Arch Mission Foundation]] *[[OSIRIS-REx]] *[[Singulareco]] (apartigilo) *[[Teknologia singulareco]] *[[Adobe Photoshop]] *[[Maŝina lernado]] *[[Google Play]] *[[Dubelo]] *[[Rail Baltica]] *[[DeepL]] *[[Superrigarda Efiko]] *[[Meshtastic]] *[[Meshcore]] |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Kulturo, literaturo, konceptoj, filozofio, historio, grupoj kaj politiko |- | *[[INDECT]] *[[Efiko de Bruselo]] *[[European Digital Rights]] *[[Ĥaosa Komputila Klubo]] *[[La Pantero (poemo)]] *[[27a klubo]] *[[Testo de Bechdel]] *[[Vespera kanto (poemo)]] *[[Masakro en la muzika festivalo de Re'im]] *[[Eterno]] *[[Mojosa S]] *[[Teorio de la mortinta interreto]] *[[Atako kontraŭ la Amsterdama popolregistrada oficejo]] |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Lokoj, muzeoj, universitatoj, ktp |- | *[[Gviana kosmodromo]] *[[Bauhaus-Universitato Vajmaro]] *[[Karlsruhea Instituto de Teknologio]] *[[ZKM Centro por Arto kaj Medioj Karlsruhe]] *[[Ostsee (lago ĉe Cottbus)]] *[[Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu]] *[[Antarkta cirklo]] *[[Giant's Causeway]] *[[Svaminarajan Akŝardhamn (Nov-Ĵerzejo)]] *[[Flughaveno Berlino-Brandenburgo]] *[[Ĉefstacidomo de Stutgarto]] *[[Humboldta Forumo]] *[[Lago Nigat]] |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Aliaj: |- | *[[Ever Given (kontenerŝipo)]] *[[Terno (korpa reflekso)]] *[[Dorodango]] *[[Scrum (projekta administrado)]] *[[Agila labormaniero]] *[[Akvofala modelo]] |} == Planoj == {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Planitaj paĝoj: |- | * [[Mikromort]] * [[Fermo]] * [[Aspekto]] * [[Halto]] * [[:en:Longyou Caves]] * [[:en:Clothing_sizes]] * [[Mandato]] * Deksto kaj maldekstro / levo * [[Truko]] * [[Romia dekduedro]] (Roman dodecahedron) * [[Inter]] (pli da ligiloj) * [[Skripto (apartigilo)]] ([[Skripto]]) * [[Keno]] https://reta-vortaro.de/revo/art/ken.html * [[Bela]] (apartigilo) * [[Konzolo]] * dolo (ĵuro) * [[fono]] (en la momento nur alidirekto) * [[ardaĵo]] (Glut) * Tavolette Enigmatiche / Brotlaibidole / [[Enigmaj tabuletoj]] * [[Tim Gallego]] * [[Grafo de St. Germain]] Count of St. Germain * [[dosierformo]] https://komputeko.net/#file%20format * [[Kinfarado]] (aldoni sekcion pri vortoj) * '''[[Anna Andersson (reĝisoro)]]''' * https://en.wikipedia.org/wiki/Thumb_war * [[Campus Galli]] * [[Bruno Latour]] *https://en.m.wikipedia.org/wiki/Bessie_Coleman *https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Supranational_European_Bodies *https://de.wikipedia.org/wiki/Yongle_Dadian *https://de.wikipedia.org/wiki/Stufenbrunnen *[[La ŝipo de Tezeo]] https://en.wikipedia.org/wiki/Ship_of_Theseus *[[Scrum]] *[[Kvarflanka modelo]]: https://en.wikipedia.org/wiki/Four-sides_model *[[The good book]] de a.c. grayling *pli da popularaj serioj *[[Esperanto Variety Show]] *Social Banking *[[Open Data]] *[[Daniel Domscheit-Berg]] *[[Babylon Berlin (televida serio)]] [[Uzanto:Stefangrotz/Babylon Berlin (televida serio)|koncepto]] *[[Deklaro de sendependeco de la ciberspaco]] *[[John Perry Barlow]] *[[Fritz Bauer]] *[[Margaret Hamilton]] |} == Notoj == {{Maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=150|frame-height=150|zoom=8|frame-lat=-25.419633806803937|frame-long=-49.26142130106402 }} <blockquote> === Ĉ Ĝ Ĥ Ĵ Ŝ Ŭ - ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ === </blockquote>|thumbtime=36 == Ŝablonoj kaj kodoj == {{Ŝ|Komentitaj partoj}} {{Ŝ|Sinsekvo}} {{Ŝ|Kolumnoj-listo}} {{Ŝ|Citaĵo el la reto}} {{Ŝ|Aranĝendaj ligiloj}} * #ALIDIREKTI * insource: * <code>insource:/\{\|\ border="1"/</code> * <code> ?action=purge</code> aŭ [[Specialaĵo:Purge]] (forigi cache) == Dark mode == * https://www.mediawiki.org/wiki/Recommendations_for_night_mode_compatibility_on_Wikimedia_wikis/eo * |class=skin-invert-image * https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Web/Accessibility_for_reading/Frequently_asked_questions * https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Web/Accessibility_for_reading/Reporting/eo.wikipedia.org * https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Malluma_stilo_/_dark_mode Farita: * [[Ŝablono:TemasPri]] * [[Ŝablono:PorA]] * [[Ŝablono:Ne konfuzu]] * [[Ŝablono:Ĉefartikolo]] * [[Ŝablono:Projektoj]] ([[Ŝablono:Projektoj/styles.css]]) * [[Ŝablono:Ĝermo]] == Honorigoj == {{Honorigo |bildo= WPWP_logo_1.png |teksto= Gratulon pro venko en la 4-a loko en la konkurso '''[[Projekto:Vikipediaj paĝoj volas fotojn 2020|Vikipediaj paĝoj volas fotojn 2020]]'''! |subskribo= --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 18:24, 2 sep. 2021 (UTC) }} [[de:Benutzer:Stefangrotz]] [[en:User:Stefangrotz]] [[als:Benutzer:Stefangrotz]] [[tok:jan:Stefangrotz]] gfo7sm1sxcoyu0b6vtmlxr95c7cl0ga 3 546733 9392288 9389716 2026-06-04T21:03:28Z Alifono 114488 /* Libera geedzeco */ Respondo 9392288 wikitext text/x-wiki [[Apogrelo]][[Apogrelo|apogrelo]]<div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Helpo:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Alternative, se vi preferas havi vian respondon en la sama loko kiel la demandon, respondu rekte sub la demando, sed komence metu la ŝablonon {{ŝ|Respondo al|…}} kun la nomo de la alia uzanto. Tiel li ricevos atentigon ke vi respondis. Metu komence de ĉiu alineo dupunkton (:) por dekstrenigi vian tekston. Ankaŭ tiuokaze bonvolu subskribi per ~~<nowiki>~~</nowiki>. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp;--[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:31, 9 Jan. 2016 (UTC) == VidRedaktilo == Saluton. Via redakto de antaŭ 15 minutoj en la listo [[Multlingveco en muziko - multlingvaj muzikgrupoj kaj kantistoj]] bedaŭrinde fuŝis ĉiujn supersignojn. Permane malfari ĉion tion estus tro da laboro. Bonvolu refoje provi per alia redaktilo! Kaj ne frustriĝu! Krome certe la referenco ''<font color=grey><nowiki>{{Article|langue=anglais|auteur1=Charters|prénom1=Duncan|titre=Polyglot Conferences and Gatherings : observing a new phenomenon|périodique=Język. Komunikacja. Informacja (JKI))|langue périodique=anglais|numéro=10|année=2015|issn=1896-9585|lire en ligne=http://jki.amu.edu.pl/files/JKI%20-%20tom%2010%20-%202015.pdf|pages=264-275}}</nowiki></font>'' simple kopiita el la franca vikipedio ĉi tie '''garantiite ne funkcius''', nur kreus averton <big><font color=red>'''Skripteraro: La funkcio, kiun vi specifis, ne ekzistis'''</big></font> en dikaj ruĝaj literoj. Eblas uzi la ŝablonon {{ŝ|Citaĵo el la reto}}, aŭ sen ŝablono noti en bona Esperanto la referencajn informojn, sed nepre ne atendi ŝablonojn el unu vikipedia projekto en tute alia vikipedia projekto. Ĉu? Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:12, 22 mar. 2016 (UTC) :Bone, nun la referenco per rezulto " - język komunikacja informacja - Language Communication information <font color=red>(Ŝablono:En,eo, pl)</font> (PDF). JKI. Alirita 2016-03-24." jam aspektas tute bone. Vi sukcesis. Restas la ruĝa noto <font color=red>(Ŝablono:En,eo, pl)</font>: Se vi rigardas la ŝablonopaĝon, vi vidos ke estas parametroj lingvo =, lingvo2= kaj lingvo3=: se oni uzas ĉiujn tri parametrojn, ĉio aspektos bone. Ĉar tio estas detalo, mi mem povas rapide ripari tion, sed volis konsciigi vin. Baza regulo: Ĉiam kiam io ruĝas en esperantlingva teksto, indas kontroli ĉu enŝteliĝis iu fuŝo. Foje estas simpla erareto kiu malhelpas en la paĝomontro, kaj tio rapide ĝustigeblas. Dua rimarko: Laŭ mi dezirindas ke referenco estas komprenebla, ankaŭ se oni ne komprenas la naciajn lingvojn en kiu estas la referenco. Tial bonas serĉi tradukojn al Esperanto, kaj konscii ke la informo JKI en si mem ne havas informan valoron. Se simple estas la mallongigo de "język komunikacja informacja", tiam la duafoje mencio ne necesas, kaj se estas mallongigo por iu alia, tiam necesus klarigi. Sed ĉiukaze vi lertiĝis pri uzo de referencaj ŝablonoj. Simple ŝablonoj ĉiam funkcias nur en unu vikipedia projekto: se vi uzigus la esperantlingvan ŝablonon en la franca (aŭ frisa aŭ araba) vikipedioj, vi rikoltus la samajn "skripterarojn" en grandaj ruĝaj literoj. Aldone mi metos la alirdaton en plena teksto, ĉar laŭ mi en referenco la noto "alirita la 24-an de marto 2016" pli bele aspektas ol kodigita dato (kiu ja ĝustas, nur aspektas iom tre aferece). Mi rapide kompletigos vian referencon kaj salutas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:37, 25 mar. 2016 (UTC) :Vi vidas ke mi ankoraŭ aldonis la aŭtoron de la artikolo, kaj la eldoninton. Vidinte la PDF-dosieron, mi dubas ĉu "citaĵo el la reto" estas la plej bona ŝablono. Ja la PDF-dosiero nun venas el la reto, sed la publikaĵo origine estis presita en papera formo, kaj estas publikaĵo en serio, do iusenca "periodaĵo". Do diskuteblas ĉu pli taŭgas "citaĵo el gazeto" (=periodaĵo), aŭ "citaĵo el libro" (libroj ja povas esti parto de libroserio). Konsiderante la grandan kvanton de 292 paĝoj, kaj la enpaĝigon de la publikaĵo kiu tute ne similas al gazeto aŭ magazino, sed tutklare estas libroforma, la elekto estas "citaĵo el libro". Do mi ankoraŭ adaptos tion. Vi vidas ke kreado de utila referenco estas ne nur unusekunda kopiado el unu vikipedia branĉo al alia, sed nur referenco utila al leganto estas referenco bona, ĉio alia estas malŝparo de tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 25 mar. 2016 (UTC) Atentu ke vi en la artikolo pri multlingva kantado aldonis nekompletan frazon: "La kantoj kiu ekzistas en plej eble multe da lingvoj estas Silenta Nokto, Frato Jakobo kaj ..." Mi provizore nevidigis ĝin, sed ja bonus fini kaj tiam reenpreni ĝin. Kaj bonus referenco(j), kiu(j) taksas pri proksimume kiom da lingvoj po kanto temas. PLUE: Vi aldonis referencon nederlandan pri la vorto "makarona", sed el tiu noto ne klariĝas kiun sencon havu la vorto. Supozeble temas pri la nudeloj, sed kian rilaton havas nudeloj al kantado en multlingvaj teksteroj. Ĉu oni havas la konjekton ke makaronoj aparte malorde estas kirlataj en telero, aŭ pensas pri nudela salato kun multaj aldonaj kunĵetitaj enhaveroj... Necesas pli da klarigoj. Eble bonus citi nederlande kaj kun esperanta traduko en la referenco la tekstoparton pri kiu temas: la teksto mem ja ne klikeblas, do ŝajne ne haveblas rete. Krome FLANKE: Mi antaŭe diris ke se ligilo ruĝas, bonas skeptiki kaj kontroli. La ligilo [[Guiness-libro de rekordoj]] ruĝis, simple ĉar mankis litero kaj devas esti [[Guinness-libro de rekordoj]]. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:47, 25 mar. 2016 (UTC) MAKARONA IDIOMO / Ke la termino jam troveblis aliloke en Esperanto vidu sub http://www.esperantio.net/index.php?id=2713 --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 08:53, 5 mar. 2018 (UTC) == Makarone == Thomas, Mi morgaŭ eble esploros se mi trovas tempon. Dankon pro via utila kontribuo.<br /> Mi perdis mian laboron de hodiaŭ en la artikolo pri muziko pro iu konflikto. Vidu aldone.<br /> Ĉu vi povas, kiel administranto, rekuperi tiun tekston por mi ? Temas i.a. pri alineotitolo kiu komencus per 'Ekonomia dominanta lingvo kontraŭ kvotoj' [[Dosiero:Schermafbeelding 2016-03-25 om 23.41.14.png|eta]] --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 22:50, 25 mar. 2016 (UTC) Hm, mi timas ke mi ne povas helpi, se vi ne savis la paĝon en iu dokumento. Tia mesaĝo aperas sufiĉe ofte, ĉiam kiam vi redakte malfermis artikolon, kaj poste iu alia ankaŭ malfermas la paĝon kaj faras redakton (la persono ja ne povas vidi ke ankaŭ vi malfermis la paĝon, kaj ĉiukaze bonas kaj bonvenas se pluraj homoj samtempe interesiĝas pri redaktado de teksto). Se do la artikolo ŝanĝiĝis post kiam vi malfermis la paĝon, vikipedio ne simple konservas vian redakton ĉar tio signifus kontraŭvole viŝi la intertempan redakton. Do supre aperas la intertempe de aliulo prilaborita teksto (tion vi bildigis), kaj sub ĝi estas via redakto, tute ne perdita. Vi nun povas aŭ intertempe savi vian tekston en tekstredaktilo, por ke ĝi ĉiukaze restas, aŭ vi de via teksto sube enkopias en la intertempe ŝanĝatan tekston supre tion kion vi prilaboris. Poste okazas ekzakte tio kio estas priskribata: "Nur la teksto en la kesto ĉi-tie saviĝos se vi premas la klavon "konservi ŝanĝojn" (aŭ "enregistrer", se vi preferas la francan, aŭ "pagina opslaan", se vi volas ĝin en la nederlanda, ktp). Eĉ se vi erare premis la klavon "konservi ŝanĝojn" sen atenti viajn proprajn redaktojn, modernaj retumiloj ebligas ke vi poste simple premas la simbolon de sago al maldekstra direkto supre maldekstre en plej multaj retumiloj, do "reiras al la antaŭa paĝo", kaj en la suba teksto ankoraŭ devus memoriĝi via redakto. Nur se vi en paniko pri la mesaĝo ("Konflikto?? ... Kiu konfliktas kontraŭ mi??") komplete fermas la retumilon, kaj malŝaltas la komputilon, sen atenti la mesaĝon, tiam via redakto estas perdita, ĉar ĝi ja ankoraŭ ne estis en vikipedio, nur en la redaktofenestro de via hejma retumilo. Se tio okazis, mi nur povas esprimi mian kondolencon, kaj konsole diri ke en miaj komencaj monatoj plurfoje mi perdigis redaktojn de mi mem, ĝis mi bone komprenis kion necesas fari. Do la "redaktokonflikto", kiun mencias la vikipedia mesaĝo, estas pure teknika, kaj tute ne interhoma konflikto. :: mi trovis jenon en la diskutpaĝo de la franca WikiMOOC kiun mi sekvantas, kiu iel rilatas sed mi ne komprenas kiel 'task manager' povus doni solvon. Ĉu vi scias ? Mi nun ne plu havas tempon por tuj esplori vian duan demandon. Jen kopio de la teksto : ''"le probleme dans la previsualisation est que, si on a mis trop de temps a rediger, quelqu'un a pu modifier la page entre temps et alors, il y a parfois un bug recurrent qui fait que cliquer sur le message 'leave this page/stay on this page' part en boucle et que le seul moyen d'en sortir est le 'three finger salute' -> task manager -> end task puis a la reouverture de Chrome (ou autre) au message 'Chrome didn't shut down properly' demander la reouverture de tous les tabs.--Wikip~ (discuter) 26 mars 2016 à 16:13 (CET)'' Dankon pro via atenta helpemo. --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:37, 26 mar. 2016 (UTC) Mi fakte nun venis al via diskutpaĝo pro alia demando. En la linio "Trybe" vi skribis la lingvonomon "ŝangana", kaj mi notis la demandon "Kio estu tiu lingvo?". Mi vere ne trovas iun tian lingvon. La sola, kiu povus respondi, kion vi celis per tiu lingvonomo, probable estas vi mem. Ĉu vi povas indiki iun ajn alilingvan vikipedian artikolon pri tiu lingvo, aŭ almenaŭ nomi la nomon en alia lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:41, 26 mar. 2016 (UTC) : jena retejo donas pliajn informojn pri tiu lingvo. Ekzistas do oblaj nomoj por la sama lingvo...Sed kiel traduki la nomon en Esperanto de tiu lingvo ? http://www.salanguages.com/xitsonga/index.htm --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:58, 26 mar. 2016 (UTC) ::Saluton, Alifono. La lingvo nomiĝas [[conga lingvo|conga]]. Ĉu ne? - La nacilingva nomo "xitsonga" el [http://www.salanguages.com/xitsonga/index.htm ĉi tiu paĝo] ja estas la bazo por la esperanta formo. Sed oni simple forĵetis la klasan prefikson "xi-". Ĉi tiu klasa prefikso devus esti parenca al la prefikso de kelkaj aliaj bantuaj lingvoj. - Mi ne parolas bantuajn lingvojn, sed havas libretojn pri kelkaj tiaj lingvoj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:01, 15 mar. 2022 (UTC) == <nowiki>{{Orphan|date=February 2009}}</nowiki> == en la vikikoda teksto de la angla versio de Multlingveco en muziko (List of multilingual...) mi trovis jenan kodon kiu tekstas Orphan|date=February 2009 ''Ĉi tiu artikolo estas orfa, ĉar malmultaj aŭ neniuj aliaj artikoloj ligas al ĝi. Bonvolu enmeti ligilojn al ĉi tiu paĝo '''el rilataj artikoloj'''; sugestoj estas troveblaj ĉi tie. Precizigu la daton: Orfa|temo|monato jaro Mi eltrovis ke tio rilatas al la supra, sed kiel eviti ke pagho farighas 'ORFA'? Eble estis ne sagha shanghi la originalan titolon kun la sekvo ke la originalo kaj la jam tradukitaj versioj antau la esperanta nun ne referencas al ghi ? Pli sube en la anglalingva versio trovighas alia kodo kiun mi deziris reuzi por indiki ke la leganto povas helpi kontribui al la ampleksigo de la listo : {{Expand list|date=August 2008}} sed mi ne komprenas kiel en la angla versio tiu kodo shajne kreas automate la tekston 'you may help to expand this list' sen ke mi skribu tiun tekston permane en la vikikoda pagho mem (kiel mi nun faris en la esperanta versio) ??? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 08:53, 27 mar. 2016 (UTC) == Reagoj pri la redaktado de la listo [[Multlingveco en muziko - multlingvaj muzikgrupoj kaj kantistoj]] == Saluton, <big><font color=green>'''''unue'''''</font></big> pri la "ŝangana lingvo": per via ekstera ligilo mi serĉis en la angla vikipedio, senprobleme alvenis al paĝo pri la etno kaj lingvo, kaj saltante reen al Esperanto bone alvenis ĉe la tekstoj [[congoj]] kaj [[conga lingvo]]. Mi vidis ke vi en la lingva artikolo redaktis kaj enmetis la bonan nomon ankaŭ en la liston pri plurlingve kantantaj muzikistoj. Do ĉio bone, demando solvita. [[dosiero:Yes_check.svg|20px]] <big><font color=green>'''''Due'''''</font></big>, mi vidis ke super la liston vi metis anglalingvan, tute ne-vikipedio-stilan noton ''"This is a translation and textual expansion of the list of multilingual bands and artists in Esperanto. The band's or artist's native language is listed first. The list itself may also contain some singers from all over the world whose first language is English and ability to sing in different languages. You can help to expand this list."'' Tio, pardonu al mi, ŝanas kvazaŭ malbona ŝerco. Neniam ajn mi vidis en anglalingva vikipedia teksto pri, ni diru, urbo en arablingva lando, ke supre de la angla teksto estus iu noto en la araba lingvo, kiu tekstus (tradukite): Se vi parolas la araban kaj do komprenas tiun ĉi noton, ni petas vin ampleksigi la sekvan anglan artikolon. Ne gravas se vi ne parolas la anglan. Nur redaktu, la angloj poste komprenos kion vi volis fari kaj tradukos vian redakton al bona angla lingvo." Redaktanto de teksto en iu vikipedia lingvo nepre devas regi tiun lingvon, alikaze estas tre granda risko ke la rezulta redakto estos fuŝo. Ĉiu artikolo en vikipedio estas plivastigebla: '''Ne''' necesas aparta ŝablono por tion esprimi. Se vi volas varbi aliajn Esperanto-parolantojn kontribui al la redaktado de tiu ĉi konkreta listo, vi povas rigardi kiu vikipediano redaktas pri similaj temoj de rok-muzikistoj, kaj peti en ties diskutpaĝo ĉu la homo ŝatus kontribui al tiu ĉi listo. Se vi parolas kun aliaj esperantistoj en iu renkontiĝo, vi povas varbi por kunlaborado en vikipedio, sed ĉiukaze ĉiu individuo mem decidas pri sia tempo kaj eblas devigi neniun ajn al redaktado. Se vi volas akcenti ke via starigo de la unua versio de la listo estas kopio el la angla vikipedio, vi povas uzi la ŝablonojn {{ŝ|tradukita}}, do <pre>{{Tradukita|lingvo=en |artikolo= List of multilingual bands and artists|revizio= 698884443}}</pre> aŭ {{ŝ|tradukitaĵo}}, do <pre>{{Tradukitaĵo|en|List of multilingual bands and artists|versio=698884443|kat=ne}}</pre> . Sed laŭ mi tiu ŝablono jam ne plu necesas. En la starigo de la unua versio de la listo, vi resume notis ke temas pri traduko de la angla listo, vi do ne kaŝis de kie vi havis la informojn, kaj intertempe la listo tute ne estas nura "traduko", sed almenaŭ miaj redaktoj pri la listo estis tute sendependa de la angla listo, kiun mi tute ne rigardis. Laŭ mi angla alvoko al ampleksigo de la listo en esperantlingva artikolo tute ne eblas, esperantlingva alvoko ne necesas, ĉar klaras ke ĉiu listo ampleksigeblas kaj ampleksigindas, kaj aparta ŝablona noto ke nur temus pri laŭvorta traduko el la angla lingvo ankaŭ ne (plu) ĝustas kaj tial ne necesas. <big><font color=green>'''''Trie'''''</font></big>, la ŝablono {{ŝ|orfa}}: Tiu ŝablono bonas, se iu kritikanto volas atentigi ke al la koncerna artikolo ligas malmultaj aŭ neniuj internaj ligiloj de aliaj paĝoj, sed la kritikanto mem volas fari nenion pri tio. Do la mesaĝo nur estas "vi aliaj faru tion pri tio!". Tiu noto ne estas ekstreme helpa, nur minimume. Se vi mem havas tute neniun ideon el kiu alia artikolo eblus meti internan ligilon kaj do atentigi pri la nova listo, do, bone, tiam povas esti senca meti la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Sed ĉar vi ĉiukaze okupiĝas pri la temo, estas la precipa redaktinto de la listo, pli bone estas se vi simple mem pripensas tiel solvi la situacion. Meti ŝablonon por mesaĝi de "vi kritikanto" al "vi redaktanto" ne necesas - komuniki kun vi mem vi povas sen rigardi al spegulo, sen laŭte paroli al vi mem: vi simple pensas. Ŝablonoj por tio ne necesas. <big><font color=green>'''''Kvare'''''</font></big>, plej grave: Jam denove via redaktilo iel fuŝis, kaj vi malbonigis ĉiujn ĉapelitajn Esperanto-literojn al malĝustaj iks-vortoj. Tial denove ĉiuj internaj ligiloj, kiuj enhavas ĉapelitajn Esperanto-literojn, estas fuŝaj. Vi nepre kontrolu en antaŭrigardo, ke tio ne okazu. Mi nun ne volus malfari viajn lastajn redaktojn por starigi al la lasta senfuŝa versio (00:18, 27 mar. 2016‎), sed mi urĝe alvokas vin mem ripari la tekston tiel ke a) viaj redaktoj aperas, sed b) la tuta teksto restu senfuŝa. <big><font color=green>'''''Kvine'''''</font></big>, nur flanke: Supozeble vi intertempe komprenis, ke se vi komencas tekstoalineon per malplena spaco, la sekva frazo estas metata en grizan keston, kiel la frazo Une estas listigitaj la nomo de la individuaj kantistoj aŭ grupoj, sekvata (inter krampoj) de la lingvoj en kiuj ili kantas. en la artikola versio ekde kelkaj tagoj. Necesas atenti ne enkonstrui tian malplenan spacon komence de alineo, kaj se iu tekstoparto subite aperas en griza kesto, iri al la reaktokesto, serĉi kaj forigi la malplenan spacon. Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 1 apr. 2016 (UTC) Kara Thomas, Pri la x-oj mi ne komprenas kiel tio okazas. Kutime mi ne redaktas la koda pagho kaj tie mi chiam vidis la chapelitajn literojn. Nun mi faris prove per la reta 'Konvertilo'-helpilo : intershanghi la x-ojn en la unua paragrafo de la artikolo. Mi atendas nun vian reagon por scii chu estas sukcesa. Tamen diru al mi kiel vi redaktas en Vikipedio por redoni la chapelitojn literojn : chu en la koda pagho ? Dankon. Poste mi volas plukorekti la restintan parton. Mi daŭrigas en la koda paĝo verkante tiun ĉi respondon al vi kaj uzante la x-on kaj konstatas ke tio funkcias por redoni la ĉapelitajn literojn. Eble uzante "EK" kreis la problemon ? Pri orfa ŝablono : mi ne estas sufiĉe sperta en la uzo de tiaj ŝablonoj kaj tial por mi restas eksperimento kiun mi prefere lasu al via prijuĝo. Laste, mi viŝis la tekston en la angla kaj sugestas tamen lasi vorton por helpi pluvastigi la anglan version prefere kun la aldonitaj informoj en la esperanta versio (celpubliko por fari tion estu kompreneble esperantlingvaj vikipediaj kontribuantoj). En mia profilo mi aldonis la kategorion vikipediisto eo, sed Alifono NE aperas en tiu listo. --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:20, 3 apr. 2016 (UTC) ==[[Prestiĝo (lingvistiko)]]== Saluton. Kiam oni parolas pri [[Hebrea lingvo]] kial uzi la vorton ''ruza'' por la [[Judhispana lingvo]]. En la koncerna artikolo oni mencias aliajn nomojn sefarda lingvo, Ladino, Judezmo aŭ ankaŭ Ĝudeo-Espanyol, sed ''ruza'' estas laŭ [[PIV]] ''kapabla elpensi lertajn, artifikajn rimedojn, por atingi celon, k uzi ilin, ne rimarkate de aliaj''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:02, 17 jun. 2016 (UTC) ===Mi korektis ruza en judhispana. Dankon pro la kritiko.--[[Specialaĵo:Kontribuoj/62.235.155.33|62.235.155.33]] 16:59, 18 jun. 2016 (UTC) ==Trogloturismo== Saluton. Mi ege dubas ke oni povas uzi la vorton [[Trogloturismo]] kaj eĉ malpli kiel titolo. Ĉu vi iam vidis tiun vorton uzatan en Esperanto? Se ne, vi sciu ke oni ne rajtas inventi vortojn en Vikipedio. La sistemo uzi parton de la radiko kiel la tuto povas funkcii en la hispana sed ne en Esperanto. Oni devus uzi tutan radikon: se troglodito estas tro longa (eble Troglodita turismo estus tro longa) oni uzu ekzemple groto, grototurismo ne estus tiom inventita vorto ĉar estas kunmetaĵo de du jam ekzistintaj vortoj, sed troglo ne ekzistas en Esperanto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:49, 29 aŭg. 2016 (UTC) :Resaluton Kani, mi konsentas. Tamen mi jam vidis aliloke ke oni 'kreas' novajn vortojn en Wikipedio kaj eo.vikipedio. Ĉu do Esperanto ne estas 'vivanta lingvo' kiu kapablas adapti sin ? Tial oni devis trovi kaj inventi la vorton ŝaĝtelefono por 'smartphone' ? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 11:04, 5 sep. 2016 (UTC) :: En la vorto «saĝtelefono» estas du radikoj: «saĝ» kaj «telefon»; do, la vorto konsistas el du radikoj kaj substantiva finaĵo. La lingvo Esperanto ne permesas disŝiri radikon, kiel vi proponas (la sola escepto estas uzo de la sufiksoj «ĉj» kaj «nj»). [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]] 11:42, 5 sep. 2016 (UTC) :::Kion fari por renomi la titolon 'Troglodita turimo'-n ? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 20:45, 11 sep. 2016 (UTC) :::: Alinomi estas facile, ankaŭ vi povas fari tion (super la artikolo vi vidas ilobretojn, unu el ili estas <small style="white-space: nowrap; text-decoration: overline underline;">&#124; Legi &#124; Redakti &#124; Vidi historion &#124; &#9733; &#124; Pli&#128899; &#124;</small>&nbsp;— sub <small>Pli&#128899;</small> vi trovos eron <small>Alinomi</small>). Tamen mi ne certas, kiu vorto estus plej taŭga: ĉu ''troglodita'', ''trogloditeca'' aŭ alia. [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]] 22:02, 11 sep. 2016 (UTC) :::::Dankon [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]]. Mi adaptis.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:22, 2 okt. 2016 (UTC) ==Knuflo== Saluton. Denove mi vidas neakcepteblan vorton ĝis oni provu la malon. En [[brakumo]] vi diras ke temas pri "nov-enkonduktita vorto knuflo inter esperanto-parolantoj", sed kie? Tio ne paeras en PIV, nek en ReVo, ĉu vi povas indiki iun libron, gazeton ktp., kie tiu vorto aperas. Eĉ tiel temas pri nova radiko kio ne eblas en Esperanto. En Esperanto eblas kunmeti kaj oni povas "inventi" vortojn kiaj lernodomo, kuniklodomo, librokuniklo ktp., eĉ se temas pri malfacilaj signifoj. Sed knuflo ne ekzistas eĉ en la reto. Mi guglis kaj aperas en esperantlingvaj tekstoj nur en viaj ĵusaj kontribuoj. Tiele mi petas fidindajn referencojn de tiu neologismo aŭ vian permeson nuligi tiujn partojn de la menciita artikolo [[brakumo]] kaj permeson por alinomigi [[Internacia knuflotago]] al [[Internacia brakumtago]] kion ĉiu esperantisto komprenos.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 17 feb. 2017 (UTC) :Vi pravas ke ne ekzistas jam referencoj krom la ĵusaj de mi uzitaj. Por gardi la unuecon de la lingvo vi pravas gardi nur 'brakumon', sed mi volas tamen proponi aldoni eble sur NOTOJ ke laŭ antaŭnelongaj rekontiĝoj eblis vidi t-ĉemizon kaj la uzon de la vorto inter Esperantistoj, do eble 'slango' kaj tiu eble utilas mencii ? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:34, 19 feb. 2017 (UTC) :: Se vi vidas miajn redaktojn en la artikoloj: Estas ĝuste tio, kion vi rajtas lasi pri "knuflo" en la artikolo, sed krom tio oni ne rajtas uzi la esprimon en la teksto mem. Kaj ja necesas iel dokumenti tiun aserton - mi nun metis la ŝablonon, ke mankas fonto. Do aldonu tiun fonton (ekzaktan daton kaj lokon de la renkontiĝo kaj eventuale foton de la t-ĉemizo).[[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 20:16, 26 maj. 2017 (UTC) Saluton. Mi ŝatus kontakti vin, ĉar laŭ mi, titolo kiun vi elektis por la artikolo pri la internacia tago de brakumoj estas tute netaŭga. Brakumoj estas io internacia, kaj tiu internacia tago ĉefe temas pri tio. La vorto "knuflo" kiu estas uzata de kelkaj renkontiĝemaj Esperantistoj ĉirkaŭ Flandrio ne taŭgas, ĉar tiu koncepto estas nek internacia al tiuj kiuj partoprenas al "National Hugging Day", nek internacia al Esperantistoj. Do bonvolu elekti nomon kiu pli taŭge reprezentas tiun internacian tagon, aŭ pruvi ke "Internacia knuflotago" estas enradikiĝinta vorto, kiu estas la plej uzata por paroli pri tiu specifa internacia tago. Noto: mi aldonis la nomon de via artikolo ĉi tie: https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj [[Uzanto:VanegeEsperanto|VanegeEsperanto]] ([[Uzanto-Diskuto:VanegeEsperanto|diskuto]]) 22:35, 26 apr. 2017 (UTC) ::: Mi ja vidas, ke estas kelkfoje persona ambicio de certaj homoj enkonduki mem novan vorton al nia lingvo, kiel sukcesis "mojosa" aŭ "krokodilado". Tamen certe ĝuste Vikipedio ne estas la loko por fari tion - ja estas entute kontraŭ la regularo de Vikipedio misuzi ĝin por trudi al la homaro novajn konceptojn. Kreu vian propran blogon aŭ revuon aŭ eldonu librojn, kaj tie vi rajtas utiligi iun ajn novismon. Se poste la komunumo vere adoptas viajn novismojn, ili iam trovos eniron al vikipedio. Mi cetere guglis la vorton "knuflo" - viaj artikoloj en vikipedioj estas la ununuraj lokoj en la tuta reto, kie nuntempe tiuj vortoj aperas. Do pardonu, sed tiuj vortoj devas nuntempe malaperi el Vikipedio! Se en estonto la komunumo akceptos la esprimojn, tio estos alia situacio. Imagu simple: Nuntempe proksiumue 1 miliono da homoj lernas nian lingvon ĉe Duolingo. Se ĉiuj el tiuj novuloj sekvos vian ekzemplon kaj aldonos dum sia vivo eĉ nur unu vorton novan, tiam 1 miliono de novaj vortoj inundus nian lingvon... - tio ne povas esti tio, kion ni volas, do vere en tiu principo ni ja devas esti tre striktaj. Nur esprimoj, kiuj estas formitaj aŭ la la regularo de la Esperanto-vortfarado aŭ troviĝas en la gravaj vortaroj kiel PIV ktp. aŭ por kiuj troveblas fontindikoj en granda kvanto da gravaj publikaĵoj aŭ pri kiuj nia komunumo interkonsentis post diskuto, estas akcepteblaj en Vikipedio.[[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 19:57, 26 maj. 2017 (UTC) :::: Kara mi adaptis la artikolon [[Internacia brakumotago]] anstataŭigante "knuflo" per "brakumo", kie tio eblis. La unika indiko pri "knuflo", kio povas resti en la artikolo estas la aserto pri la belgoj, kiuj portis t-ĉemizon kun la surskribo "knuflo". Pri tiu evento tamen mi petas al vi, aldonu fonton kaj eventuale foton. Tiu estas por vi regularkonforma ebleco efektive uzi vian ŝatatan novismon "knuflo". Mi esperas ke vi komprenas, kio estas la problemo: Vikipedio nur povas redoni faktojn, kiuj aperis en alia loko, sed Vikipedio ne rajtas krei mem novajn faktojn. Do se vi volas utiligi novan esprimon, vi tion ekzemple povas fari en Fejsbuko aŭ pere de pepanto. Se poste sufiĉe da homoj adoptas ĝin, tiam la esprimo de si mem trovas sian vojon al Vikipedio! Sed enkonduki la novismon knuflo en Vikipedio kaj aserti sen indiko de fonto, ke temas pri neologismo por brakumo, tio estas kontraŭ la vikipedia regularo, kiu malpermesas aperigi en Vikipedio rezultojn de propra esplorado kaj mem krei ion en Vikipedio.[[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 20:13, 26 maj. 2017 (UTC) ::::Mi tute konsentas kun viaj rimarkoj kaj mi povus aldoni foton kaj daton de la renkontiĝo! --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 14:24, 27 maj. 2017 (UTC) Al [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] : Nicky, flandra esperantistino, vortumis pri brakumo kaj knuflo jene : '''Brakumi''' estas meti vian brakojn ĉirkaŭ iu aŭ io. '''Knufli''' ne ĉiam bezonas "brakojn", ĝi ĉefe estas agado kiu esprimas la amikecon, pacemon, amplenon de iu al iu alia, sen iu ajn seksa celo. Knuflo estas la plej proksima agado inter geamikoj. '''Brakumi''' vi eĉ povus kun ne-vivantaj objektoj, i.a. brakumi ŝtuparan apogrelon, kiel faras ekzemple fajrobrigadistoj. '''Knufli''' oni ne faras kun objektoj. Tiujn vi ja povus karesi, tamen ne knufli, kvankam infano vere povus knufli pupon, ŝtofbeston ktp '''Knufli''' donas plezuron al ambaŭ knuflantoj. '''Brakumi''' oni povas fari nur "bonkondute" kiel i.a. rusoj faras, sed tiu agado havas neniun rilaton kun sentoj aŭ komunikado, ĝi estas nur "bonkonduta" Tio laŭ ŝi estas la diferenco inter la du. Ne estas la sama agado kvankam antaŭe ni ne havis alian vorton por ambaŭ, ol brakumi. Rimarko : la priskribo de Nicky eble ne estas neŭtrale kaj bezonus esti diskutata en iu junulara forumo (TEJO eble) ? Kion vi proponus ? Ĉu transpreni en lingva forumo, sed kie ? Proponi al la Akademio de Esperanto ? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 13:29, 27 jul. 2018 (UTC) ==[[Geofikcio]]== Saluton. Mi dubas ke oni rajtas krei tiun vorton kie Geo signifas geografion. PIV ne montras tion. Oni devus alinomigi al Geografia fikcio aŭ Fikcia geografio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:46, 11 jul. 2017 (UTC) == Sirenado == Saluton Alifono! Mi alinomis artikolon "Geserinado" al "Sirenado" tial ke temis pri erara vorto ("serino" estas io alia ol "sireno") - aliflanke prefikso "ge" miaopinie ne estas bezonata. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 04:52, 21 jul. 2017 (UTC) ==Aŭtosugesto== Saluton. Mi proponas alinomigon de [[Aŭtosugesto]] al [[Memsugesto]], kiel pli esperanta. Alinomigo lasos [[Aŭtosugesto]]-n kiel alidirektilo. Se vi volas, mi faros tion.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:37, 25 mar. 2018 (UTC) En ordo. Faru. == Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey == <div class="mw-parser-output"> <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. <big>'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&prj=we&edc=5&prjedc=we5 Take the survey now!]'''</big> You can find more information about this survey [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|on the project page]] and see how your feedback helps the Wikimedia Foundation support editors like you. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]] (in English). Please visit our [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through the EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]] to remove you from the list. Thank you! </div> <span class="mw-content-ltr" dir="ltr">[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]</span>, 18:41, 29 mar. 2018 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:WMF Surveys@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/we5&oldid=17881421 --> == Can you help review Esperanto stemming? == Hello Alifono, I'm trying to find speakers of Esperanto to help me review an Esperanto stemmer, which I hope will improve search on Esperanto-language wikis. I tried to start a [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Need_help_reviewing_Esperanto_stemming discussion], but no one has responded yet. I was hoping you could take a look, comment, and maybe invite anyone else you think could contribute to the discussion. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Uzanto:TJones (WMF)|TJones (WMF)]] ([[Uzanto-Diskuto:TJones (WMF)|diskuto]]) 20:31, 20 jun. 2018 (UTC) ==Saluton== Vi erare kreis la artikolon [[Artifakto]]; mi alinomigis al [[Artefakto]], kiu estis alidirektilo. Do mi devis anstataŭi la artikolon kaj mi supozas, ke nun aperos kiel mia kreitaĵo anstataŭ via. Mi konvertis la eraran tajpaĵon en alidirektilo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:36, 26 okt. 2018 (UTC) ::Kani, ne gravas mia nomo. Dankon por la helpo. Tamen en alilingvaj vikipedioj ekzistas ja Artifakto kun I sed kiel ludo;..? Se mi ne eraras en iu lingvo aperis artefakto (matematiko)...--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:06, 26 okt. 2018 (UTC) ==[[Eŭropa Festivalo de Esperantaj Kantoj]]== Saluton. En tiu artikolo estas ĉapitreto Kelkaj opinioj de ĉeestintoj. En ĝi rekte parolas ĉeestintoj, sed oni ne scias kiu kaj tio sonas strange en Vikipedio. Foje ja oni aldonas opiniojn, kritikojn, komentojn pri io ajn, sed oni diras kiu diris tion normale per referenco aŭ citaĵo. Ekzemple pri la lasta UKo iu KKK diris tion kaj tion publikigite en gazeto Esperanto, en retejo Libera Folio ktp. En la artikolo mankas kiel oni prenis tiujn opiniojn. Tio en ajna gazeto havus sian lokon, sed en Vikipedio... mi dubas pri tio. Mi supozas, ke plej facila solvo estus simple forigi tiun parton. Alia eblo estas reverki la tuton kiel opinioj kolektitaj sed kiam, kiu, kie, kiel? Se oni donas al mi almenaŭ ion de tiu informo mi povus klopodi fari tion. Mi ne ŝatas laborigi homojn. Sed tiuj povas elekti fari tion rekte.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:15, 6 feb. 2019 (UTC) :Aparte mi konsilas al vi uzi * en Bibliografio, Eksteraj ligiloj ktp. La grafika aspekto estas pli bela kaj tio estas la kutimo en Vikipedio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:39, 7 feb. 2019 (UTC) Mi simple trovis la opiniojn sur la retejo de la festivalo. Vi rajtas forigi la opiniojn. Vi pravas sed por aldoni referencoj ofte mankas en esperanto tiujn.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 14:40, 7 feb. 2019 (UTC) ==Dua mondmilito== Saluton. Por la [[Dua mondmilito]] mi lastajn monatojn dediĉis tempon kaj energion al tiu temo en Vikipedio. Mi ne verkis la artikolon prie, sed plibonigis ĝin, bluigis ligilojn (kreis rilatajn artikolojn) kaj aldonis ion. Krome mi kreis artikolojn ''Tempolinio'' por ĉiu unuopa jaro kaj samtempe kreis pliajn artikolojn prie. Mi proponis la artikolon por esti konsiderata Leginda (ne Elstara) kaj baloto aperas en la komenco, sed mi tion faris antaŭ pli ol du monatoj kaj ĝis nun neniu balotis. Mi petas al vi baloti pore kaj same mi proponos al aliaj konatuloj por poste peti al administranto plenumi la kategoriigon. Dankon, amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:34, 20 feb. 2019 (UTC) ==Balasto== Saluton. Lastatempe mi trovas en la redaktopaĝo de viaj artikoloj superfluajn strangajn signojn. Ekzemple el [[Internacia festivalo de la afrika modo]] mi forigis pli ol mil bitokoj sen tuŝi la redakton. Mi supozas, ke tion okazigas la teknikaj rimedoj kiujn vi uzas, eble poŝtelefono. Mi iompostiom forigas tion.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:41, 18 apr. 2019 (UTC) ::Kani, mi tute ne rimarkas tiujn signojn. Mi plefote uzas la tradukŝablonon [Content Translation] eble pro tio car tiu tradukhelpilo ne tute transprenas bone la ŝablonon/kioskon en la dekstra flanko de la artikolo. Ankaŭ okazas ke la referencoj ne estas bone transpreneblaj, sed kutime mi tre kontentas pri la hlepilo... Eble sendu ekrankopion kiam vi denove trovas tiujn strangajn signojn ĉe vi. Dankon pro via atentemo.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 08:47, 18 apr. 2019 (UTC) ==Saluton== Mi jam ne trovis tiun balaston. Mi vidis artikolon [[Litamo]] ligitan al alilingvaj artikoloj pli similtitolaj al [[Tagelmusto]] (nur en la finna io kiel Litamo), dum ekzistis artikolo Litamo en la angla kaj araba. Do, mi duobligis la artikolon, ĉar nek mi nek aliaj alilingvaj vikipediistoj klare diferencigis. Do, nun ekzistas en Esperanto ambaŭ artikoloj kaj se iu povas diferencigi kaj nuancigi, tiu povos fari sur la sama bazo, ĉu forigante materialon ĉu aldonante ĉu ŝanĝante.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 24 apr. 2019 (UTC) ::Kani, bonege kaj dankon.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 18:48, 24 apr. 2019 (UTC) == Administra baloto == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:57, 3 jun. 2019 (UTC) ==Citaĵo el la reto== Saluton. Referencoj estas komplikaj aferoj. Unue: oni ne povas ripeti la klarigon el la sama blazono. Due: la blazono Citaĵo el la reto tute ne funckias, pli bone nur meti la referencon inter []. Vidu ekzemple kiel mi purigis en [[Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj]]. Tamen estas aliaj ebloj. Ĉiuokaze vi rigardu la rezulton en la metitaj artikoloj. Se aperas fuŝa ruĝa frakaso, tio signifas, ke io ne bone funkciis. Mi jam purigis aliajn artikolojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 4 jun. 2019 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Dum kampanjo "purigi" la paĝon pri Proponoj por Legindaj artikoloj, [[Aŭgusteno de Hipono]] kaj [[Aztekoj]] estis akceptitaj kaj venos la vico de la artikolo [[Simone de Beauvoir]], kiu estis proponita en januaro 2018. Do, preskaŭ dum unu jaro kaj duono atendas sian momenton. Mi petas, ke vi balotu irinte al la artikolo kaj klakinte sur "baloto" en la dekomenca averta skatolo. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:22, 30 jun. 2019 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Do, mi ekigos kampanjon por akceptigi tiujn artikolojn kiel legindaj artikoloj, Kelkaj atendas dum pli ol unu jaro. Jen ili: [[Jorge Luis Borges]], [[Baziliko Sankta Petro]], [[Bildliteraturo]], [[Bogoto]], [[Ludwig van Beethoven]], [[Brita imperio]], [[George Byron]], [[Bovo]], [[Aŭgusto Cezaro]], [[Johannes Brahms]], [[Miguel de Cervantes]], [[Winston Churchill]], [[James Cook]], [[Le Corbusier]], [[Citrono]], [[Diplomatio]], [[Salvador Dalí]], [[Marie Curie]], [[Isabel la 2-a (Hispanio)]]. Mi petas balotojn almenaŭ por kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:46, 24 aŭg. 2019 (UTC) ==[[Kultura regreso]]== Saluton. Vi forgesis ligi la artikolon al la pola aŭ rusa versioj: tion mi jam faris. Krome vi forgesis esperantigi la liston de popoloj aŭ nacioj. Mi faris la komencon sed vi kiel aŭtoro pli bone faru tion. Oni malfermas la anglan artikolon kaj oni kontrolas ĉu ekzistas esperanta ekvivalento; se ne, oni esperantigas la vorton aŭ oni forigas la malfacilojn: mi iel montris la vojon. Dume mi metis la averton polurinda. Kiam vi esperantigos la liston, vi povos forigi la averton.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:55, 7 okt. 2019 (UTC) :Bonege, ĉio en ordo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:42, 8 okt. 2019 (UTC) ==Interreto de aĵoj== Saluton. Por ligi tiun artikolon, klaku maldekstre ĉe Aldoni ligilojn. Aperos kadro kun lingvo kaj paĝo. Metu ekzemple en, angla, supre kaj Internet of things malsupre kaj sekvu la vojon. Se tio ne funkcias, mi montros alian vojon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:19, 19 okt. 2019 (UTC) ==[[Femicido]]== Saluton. Mi kontraŭas la enkondukon de la neologismo Femicido, inter aliaj ĉar ne estas unuanimeco inter diversaj lingvoj: kelkaj uzas radikon Femi- kaj kelkaj Femini-. Antaŭ tio la esperantlingva alternativo devas esti [[virinmurdo]], dum virinmortigo estas tro milda por tiu fia afero. Mi proponas tiun alinomigon kaj pretas fari la koncernajn ŝanĝojn en la redakto, inkludante la diversajn eblojn, inklude femicidon kaj feminicidon, kiel neologismaj proponoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:31, 20 nov. 2019 (UTC) ==[[Amy Webb]]== Saluton. En kelkaj artikoloj vi lasas veran ĝangalon en la notoj. Mi aranĝis kelkajn el ili, sed mi jam lacas. Ni klopodu solvon: unua paŝo estas ke kiam aperas cito kelkajn fojojn kun sama enhavo, la enhavo devas aperi nur unufoje kaj pro tio aperas frazo "estas difinita plurfoje kun malsamaj enhavoj; $2". En tiuj okazoj kie oni ne enmetas enhavon oni aldonas /. Klopodu solvi tion ekzemple en tiu artikolo. Rigardi aliajn artikolojn povas helpi. Lasi ruĝan ĝangalon en artikolo estas venenigita bombono.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:35, 9 dec. 2019 (UTC) :Resaluton [[Uzanto:Kani|kani]], mi jam solvis la problemon.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 20:06, 10 dec. 2019 (UTC) ::Ne en tiu artikolo. Se mi iras al Notoj, mi plue vids la ruĝan ĝangalon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:18, 10 dec. 2019 (UTC) Kara [[Uzanto:Kani|kani]] dankon por diri la nomon de tiu artikolo ĉar mi multe tradukas por vikipedio...Dankon. --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:49, 10 dec. 2019 (UTC) == Uzanto:Haifa Kamal == Saluton, vi movis paĝon Uzanto:Alifono/provejo al paĝo [[Uzanto:Haifa Kamal]] kaj tiun poste al [[Haifa Kamal]]. Ĉu paĝo Uzanto:Haifa Kamal estas forigenda? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 19:15, 22 dec. 2019 (UTC) ===Dankon [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]]: Ne, mi ne komprenas la kreon de nova originala artikolo pere de la provejo. Restu konservita artikolo al Haifa Kamal. Ĉu vi povas ripari mian provejon aŭ klarigi kiel? Dankon.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:41, 22 dec. 2019 (UTC) ::Saluton Alifono, mi korektis la alidirektilon el [[Uzanto:Alifono/provejo]] al paĝo pri [[Haifa Kamal]]. En la alidirektigilan paĝon [[Uzanto:Haifa Kamal]] (ĉar estas vere tre dubinde, ke la menciita kantistino kontribuus en Vikipedio) mi enmetis ŝablonon por forigo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 05:53, 23 dec. 2019 (UTC) == Internacia Tago == Ĉu vi havas referencon pri esperantlingva nomo de la tago? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 19:53, 25 feb. 2020 (UTC) ::jes, edukado.net (diskutoj)--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 22:10, 25 feb. 2020 (UTC) :: Pli precize? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 18:34, 27 feb. 2020 (UTC) :Atentu, kara Alifono, se vi ne pli precize precizegas la precizon al la precizigisto, vi riskas iri al prizono, precizege.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:36, 2 mar. 2020 (UTC) ==Heredaĵa lingvo== Saluton. Laŭ la principo de sufiĉa neneceso (eble mi eraras pri la nomo) eble la sufikso -aĵ- ne necesas. Tiele la artikolo povus esti alinomita al Hereda lingvo, Heredata lingvo aŭ eĉ simple [[Heredolingvo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:36, 2 mar. 2020 (UTC) ..Kion fari se jam ekzistas similaj paĝoj en kiuj la vorto heredaĵo aperas? Ekz. Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Antverpeno)?--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:51, 3 mar. 2020 (UTC) ==[[Erin Meyer]]== Saluton. En du viaj lastaj artikoloj mi trovis terurigajn ruĝkolorajn avertojn en la referencoj, nome ''Citaĵa eraro Ne valida etikedo; la nomo "NEWYORK" estas difinita plurfoje kun malsamaj enhavoj; $2, Citaĵa eraro Ne valida etikedo; la nomo "FOR" estas difinita plurfoje kun malsamaj enhavoj; $2 Citaĵa eraro Ne valida etikedo; la nomo "FOR" estas difinita plurfoje kun malsamaj enhavoj; $2''. Tio signifas ke se oni uzas la sistemon ref name="FOR" poste sekvu la klarigo nur unufoje kaj por la cetero ref name="FOR"/. Tiel simple; vi povas rigardi kion mi faris.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 2 mar. 2020 (UTC) ...dankon al vi!--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:48, 3 mar. 2020 (UTC) == Translation request == Hello. Can you create and upload the articles [[:en:Azerbaijan State Academic Opera and Ballet Theater]] and [[:en:List of statues in Baku]] in Esperanto Wikipedia? They certainly do not need to be long. Yours sincerely, [[Uzanto:Karalainza|Karalainza]] ([[Uzanto-Diskuto:Karalainza|diskuto]]) 07:39, 27 mar. 2020 (UTC) :Thank you very much! [[Uzanto:Karalainza|Karalainza]] ([[Uzanto-Diskuto:Karalainza|diskuto]]) 16:05, 27 mar. 2020 (UTC) ..Hello Karalainza, It is with pleasure that I read your request. I already made to these items a translation into Esperanto, as well as about (azere: Освобожденная азербайджанка). Do you know some speakers of Esperanto in your country? If not, maybe someone wants to translate the page https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_culture into azerian language? I would appreciate this. --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 17:57, 27 mar. 2020 (UTC) ==inflekto== Saluton. Tiu estas ne-PIV-a vorto, kiun mi ne komprenas. Mi anstataŭis ĝin al proksima ''fleksio'', kiu ŝajne estas la celo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:31, 1 jun. 2020 (UTC) :: Kara Kani ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) al kiu vikipedia artikolo ĝi rilatas, ĉar mi ofte redaktas...--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 17:18, 5 jun. 2020 (UTC) :::Saluton. Ankaŭ mi ofte korektetas kaj nun ne memoras kie estis uzita ''inflekto''. Nun mi ĵus korektetis [[Fariba Adelkhah]], ekzemple la lingvo en Irano estas [[persa]] kaj ne farsa, kiu estas la adjekto de [[farso]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 8 jun. 2020 (UTC) ==[[Kaligrafio]]== Saluton. Vi iom eraris alinomante artikolon [[Skribadarto]] al [[Kaligrafio]]. Ne per si mem, sed pro la proceduro. Unue, ĉar estas establita protokolo por alinomi artikolojn, eĉ se oni rajtas fari tion por evidentaj eraroj; tamen tiu estis unu el la 1000 havendaj artikoloj, do plej gravaj. Tiu protokolo estas en la paĝo [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]]; tie vi povas vidi la ofte ardajn diskutojn pri tiu afero. Ne gravas ĉu vi pravas pri la tialoj fari tiun ŝanĝon. La kutimo estas fari tion tie. Due, vi mistajpis Kalilgrafio anstataŭ Kaligrafio. Do, nun la afero estas eĉ pli malbona, tute erara. Nun pro tiu afero, faru nenion, mi zorgos. Nur sciu ke ankaŭ la eblo [[Kaligrafio]] ekzistas kiel alidirektilo al la erarnomita artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:46, 13 jul. 2020 (UTC) Al [[Uzanto:Kani|kani]] dankon pro via rimarko kaj helpo.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 19:43, 13 jul. 2020 (UTC) ==Hungara nomformo== Saluton! Mi dankas vin pro la ĵus kreinta artikolo. Mi aldonis la prononcon kaj la informkeston. Se interesas vin mia nomformo en artikolo, mi uzas: '''János Rózsás,''' laŭ hungarlingve kutima sinsekvo '''Rózsás Sándor'''.... --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:29, 6 aŭg. 2020 (UTC) == Malferma fonto == Saluton, Alifono. Vi alinomis [[malferma kodo]], sed la rezulto estas mistajpita nomo. Bonvolu revidu. Dankon! ~<span style='color: green'><span title="Lernu Esperanton!">★ '''[[User:NMaia|nmaia]]''' ^{[[User talk:NMaia|d]]}</span></span> 10:08, 23 aŭg. 2020 (UTC) == Vikia paĝo Crosstor == Saluton! Mi ĵus hazarde trovis vian mesaĝon en mia paĝo. Se vi mesaĝas al mi, ĉiam vi faru en paĝo '''Diskuto''' apud Crosstor. Mi fakte ne uzas tie ,-n, ĉar mia komputila sistemo estas tia, ke mi iras per muŝo al '''blua''' vorto, tiam aperos la komenca frazo de la artikolo. Tiel ĝis tiam mi ŝparis 23 mil da ,-n. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:31, 23 aŭg. 2020 (UTC) ==Krucoj== Saluton. Kiam mi trairas artikolojn, en tiuj viaj, se temas pri biografioj, mi forigas en la mortodatoj la krucojn. Mi scias, ke en kelkaj vikipedioj, ekzemple la germana oni uzas asteriskon por naskodato kaj krucon por mortodato. Tiu kutimo ne estas tiom internacie akceptebla, dum [[kruco]] estas certe kristana simbolo. Fakte ne necesas tio, se oni indikas post la nomo la du datojn unu post alia. Evidentas, ke la unua estas la nasko kaj la dua la morto. Se estas nur unu dato kaj temas pri nuntempuloj, evidentas, ke temas pri la naskodato. Se estas nur unu dato kaj ne temas pri nuntempuloj, oni povas indiki tion per n. aŭ m. Mi supozas, ke tio kongruas kun la internacieco kaj neutraleco de Esperanto kaj certe kun la kutimo en Vikipedio. Tio plej pravas kiam temas pri personoj kiuj tute ne estis kristanaj. Eble estas regulo pri tio ie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 24 aŭg. 2020 (UTC) == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 18:48, 25 sep. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> ==[[Araba-israela konflikto]]== Saluton. Tiu artikolo estis proponita kiel Elstara artikolo en 2017, sed ankoraŭ ricevis nur du porajn voĉdonojn kaj neniun malporan. Eble vi iom kontribuis al ĝi. Se eblas, bv baloti por ke oni povu finigi la aferon. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:23, 22 nov. 2020 (UTC) :Tamen mi ĵus konstatis, ke la baloto estas fermita, sed la plenumo ne estis farita. Do, mi demandis la respondeculon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:42, 22 nov. 2020 (UTC) ==[[Sektarismo]]== Saluton. Mi opinias, ke tiu titolo estas neologismo tro kopieca de aliaj lingvoj kaj ke en Esperanto devus esti [[Sektismo]]. Fakte PIV agnoskas sektismon kaj tute ne sektarismon, kiu estus fanatika sekvo de sektaro, kio malfacile kompreneblas, ĉar sektismo esence estas fanatika sekvo de nur unu sekto kontraŭ aliaj. Neologismoj estas akcepteblaj, sed nur se ili ne kolizias kun alia signifo en Esperanto. Ĉu vi ne samopinias?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:06, 24 dec. 2020 (UTC) ==[[Persa lingvo]]== Saluton. Ŝajne vi forigis en tiu artikolo la markilon kiel Havenda artikolo. Havendaj artikoloj estas fiksa listo de 1000 artikoloj, kiu ne povas esti ŝanĝita; plej verŝajne vi faris tion senintence, nome la 11 okt. 2020. Kiam vi estos en tiuj havendaj artikoloj kun la verda markilo, atentu pri tio kaj ne forigu tiun markilon, ĉar tio rezultas en peniga laborigo por la respondeculo kiu devas serĉi inter milo da artikoloj tiun kiu perdis la markilon. Dankon. Kaj redankon se vi ampleksigas kelkajn el tiuj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:36, 23 jan. 2021 (UTC) :Mi ne plu retrovas pri kiu paĝo vi parolas (URL)...Pardonon pro la okazigo de tiu grava ĝeno al vi.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 17:27, 24 jan. 2021 (UTC) ::Mi parolas pri la artikolo [[Persa lingvo]]. En la historio de tiu artikolo vi povas trovi vian faron. Vi povas konstati, ke nun estas la verda markilo en la supra dekstra angulo de la artikolo. Estas en tiuj artikoloj kie vi (kaj ĉiuj) devas atenti por ne forviŝi tion. Kaj ne estis mi kiu devis serĉi la perditan artikolon (inter milo) sed alia vikipediisto. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:04, 24 jan. 2021 (UTC) == Nova subkategorio de 1Lib1Ref == Saluton, Alifono! Vi estas la unua kuraĝulo por partopreni en la kampanjo [[Projekto:1Lib1Ref]] en Esperanto! Gratulon! Mi ŝatus atentigi vin pri novaĵo en la kampanjo - subcelo pri Centra kaj Orienta Eŭropo. Tio rilatas nur al lingvo de partoprenanta Vikipedio (''ne'' temas pri temo de la artikoloj) - kaj Esperanta Vikipedio estas oficiale akceptita. '''Por vi tio signifas''', ke vi povas aldone konkursi por premio. Sufiĉas ke vi en resumon de redakto skribu ambaŭ kradetikedojn '''#1Lib1Ref #1Lib1RefCEE'''. Amike! --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 18:44, 25 jan. 2021 (UTC) == Ryokan‎‎ == Saluton, Alifono. Mi ĵus vidis, ke vi ekuzis la vorton "konfunu" je la komenco de la artikolo [[Ryokan‎‎]]. Kion ĝi signifas? Mi tute ne konas ĝin. Mi konas nur la vorton "konfuzu". Ĉu eble temas pri tio? Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:07, 28 jan. 2021 (UTC) :: Dankon. Estis tajperaro. Estu efektive konfuzu! Kio pri la hispanaj helpfilmetoj por verki en Vikipedio? Ĉu iu povas krei almenaŭ filmeton kiel aldoni referencojn en la Esperanta vikipedio? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 15:01, 28 jan. 2021 (UTC) :::Saluton, Alifono. Bedaŭrinde mi ne scias, kiu povus fari helpofilmetojn pri verkado en Vikipedio. Eble vi foje demandu sur la paĝo [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo]]. Tiam pli da uzantoj eble legos tion. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:14, 28 jan. 2021 (UTC) :::Dankon kara! Mi petis kaj ankaŭ diskonigis jenon en la socia retejo MiaVivo: https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Helpfilmeto_en_Esperanto_pri_kiel_aldoni_referencon%2Ffonton --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:12, 28 jan. 2021 (UTC) == Ryokan (gastejo) == Saluton, Alifono. Mi ĵus korektis vian alidirektilon al [[Ryokan (gastejo)]]. Mankis s en la krampa parto. - Ĉu bone? Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 21:10, 28 jan. 2021 (UTC) == Bonvolu voĉdoni pri mallokaj ŝablonoj - antaŭ la 28-a de Aprilo == Saluton, Alifono! Grava parto de Vikipedio estas ties ŝablonoj. Ili kreas ekzemple informkestojn, ligilojn al eksteraj fontoj, diversajn kestojn, formatigas referencojn kaj simile. Sed prizorgadi ilin estas nefacila teĥnika laboro kaj ni de jaroj suferas pro malalta kvalito de multaj el ili, kaj ofte eĉ plena manko. Por helpi pri tio fundamente, estas propono funkciigi sistemon, kiu ebligus uzadon de ŝablonoj de centra loko (kun eblo pluuzi lokajn ŝablonojn de nia Vikipedio, se ni specife ilin volus). Sed la propono bezonas subtenon por efektiviĝi. '''Tial mi petas vin esprimi vin ĉe <big>[[Vikipedio:Peto pri komento/Mallokaj ŝablonoj]]</big>'''. Mi proponas, ke vi esprimu vian opinion en ĉiu projekto, kie vi aktivas aŭ kiun vi ofte legas (eĉ se vi jam esprimis vin aliloke). Mi estas teĥnikisto kaj mi plene subtenas la proponon - mi vidas kiamaniere ĝi helpos kaj mi scias, ke ĝi helpos vere multe, precipe al malgrandaj lingvoj. --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 18:13, 27 apr. 2021 (UTC) ==[[Emil Habibi]]== Saluton. Mi alinomis al [[Emil Habibi]], ĉar ĉiuj lingvoj literumas tiel, inklude la hebrean kaj la araban.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 29 apr. 2021 (UTC) ==[[Carmen & Lola]]== Saluton. Kial uzi tiun simbolon ne tiom uzata en Esperanto kiom en la internacia normalulejo? Titolo povus esti simple Carmen kaj Lola, kaj uzi propran vorton kiel en la franclingva kaj aliaj versioj. Se oni alinomas, [[Carmen & Lola]] restos kiel alidirektilo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:00, 18 maj. 2021 (UTC) == Liberio == Saluton, Alifono. Ĉu vi eble jam legis la diskuton pri [[Liberio]], en la [[Diskuto:Liberio|tiea diskutopaĝo]]? Vi skribis la aserton en la artikolon, ke Liberio estus la tria plej granda lando de la mondo. Tio ne veras, ĉar tiun rangon jam havas Ĉinio. Mi ĵus korektis la fuŝon laŭ [[:de:Liste von Staaten und Territorien nach Fläche]]. Bonvolu labori pli akurate, se eblas. Dankon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:30, 24 maj. 2021 (UTC) ::Mi tradukis tiun informon el alilingva vikipedio kaj feliĉus se vi ĝustigas tiun eraron aldonante la germanan referencon. Dankon al vi Tlustulimu!--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 20:02, 24 maj. 2021 (UTC) == Rezultoj de Vikiprintempo 2021 jam baldaŭ - danke al nova teamano! == Kara Alifono, dankon pro via partopreno en [[Projekto:VikiPrintempo COE 2021|VikiPrintempo COE 2021]]! Via kontribuo estas valora kaj helpas al disvolvo de Vikipedio! Dum lasta tempo ni en la organizo ''Esperanto kaj Libera Scio'', kiu organizis la konkurson, laboris ne nur pri novaj agadoj, sed ankaŭ pri pligrandigo de nia teamo. Tio estas aparte grava por daŭropoveco de la organizo. Mi mencias tion, ĉar ni trovis novan kalkulanton de rezultoj de konkursoj. VikiPrintempo 2021 estas la unua konkurso, kiun li kalkulos, laŭplane jam tiun ĉi semajnofinon. La rezultoj kaj disdono de premioj sekvos nelonge poste. Dankon pro via pacienco! Se vi volas pli konkursi, ĝuste nun okazas '''[[Projekto:Unesko 2021|konkurso kun la temo de Unesko]]''' - proponis ĝin UEA mem laŭ rekta instigo de Unesko {{Rideto|;-)}} Sekva simila konkurso temos pri Ameriko kaj okazos en Oktobro. Dum Julio-Aŭgusto estas planata facila konkurso pri aldonado de plurmediaĵoj al artikoloj - spertaj Vikipediistoj estas bonvenaj, sed tiu celas precipe al novuloj. Mi esperas, ke vi ĝuis la verkadon kaj konkursadon! Se vi estontece ŝatus ne konkursi, sed organizi, aŭ havas ideon pri alia bona laboro, bv. [https://esperanto.wiki/kontakto kontakti nin]! Amike, organizanto [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 18:51, 2 jun. 2021 (UTC) == Dankon pro via partopreno en Afrika monato 2021! == Kara Alifono, dankon pro via partopreno en [[Projekto:Afrika monato 2021|Afrika monato 2021]]! La rezultoj estos kalkulitaj laŭplane tuj la sekvan semajnofinon. Rezultoj kaj disdono de premioj sekvos baldaŭ post tio. Se vi volas konkursi plu, mi invitas vin al la '''[[Projekto:Unesko 2021|konkurso pri Unesko]]''', kiu okazas ĝuste nun. Ni organizas ĝin kun UEA laŭ rekta instigo de Unesko! Amike, organizanto [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 19:35, 2 jun. 2021 (UTC) == Paĝoj pri kolpako kaj kalpako == Ŝajnas al mi, ke vi en provo ŝovi la paĝojn pri kolpako kaj kalpako forviŝis la tutan enhavon en novembro 2020. Ĉu vi mem emus ripari tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:41, 13 jun. 2021 (UTC) ::La enhavoj estu kunigitaĵ, ĉu?--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 08:35, 14 jun. 2021 (UTC) == Via premio de Afrika monato 2021 == Kara Alifono, gratulon pro via venko en la konkurso [[Projekto:VikiPrintempo COE 2021|VikiPrintempo COE 2021]]! La 12-an de Junio mi sendis al vi '''gravan retmesaĝon''' kun la titolo "Gratulon al venko en la Afrika monato 2021, Alifono!". Bonvolu legi ĝin kaj respondi - nur post tio mi povas sendi al vi vian premion! Vi faris admirindan laboron kaj plene meritas la premion! Mi esperas, ke vi prenos vian premion kaj ĝuos ĝin! '''Bonvolu respondi ĝis la lundo la 28a de Junio, 12:00 UTK''' - post tiu tempo mi transdonos vian premion al la venkinto sekva en la vico! '''Bonvolu (per retmesaĝo aŭ ĉi tie) respondi kiom eble plej frue!''' Amike, la organizanto [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 15:53, 25 jun. 2021 (UTC) == Via premio de Unesko-konkurso 2021 == Kara Alifono, gratulon pro via venko en la Unesko-konkurso 2021! La 10-an de Aŭgusto mi sendis al vi retmesaĝon kun la titolo "Gratulon al venko en la Unesko-konkurso 2021, Alifono!". Bonvolu legi ĝin kaj respondi - nur post tio mi povas sendi al vi vian premion! Amike {{R|;-)}} --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 19:34, 14 aŭg. 2021 (UTC) ==Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj== Saluton. Estas proponoj tie kiuj postulas balotadon, nome por [[Mil kaj unu noktoj]], [[Modo]], [[Mohamedo]], [[Monarkio]], [[Eŭropa Parlamento]], [[Monto]] kaj [[Naturo]]. Mi kuraĝas ĝeni vin petante voĉdonon por almenaŭ kelkaj el tiuj proponoj, tiuj kiuj plej altiros vin, ne gravas ĉu pozitive aŭ male. Miaj intencoj estas: unue ke la decido estu pli kolektiva eble, kaj due ke la nombro de legindaj artikoloj estu pli multnombra ol tiu de elstaraj artikoloj, kiel necesa larĝa bazo por piramido. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:34, 14 nov. 2021 (UTC) == Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos == Hello. I have removed the Greek name from [[Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos]] because it was not sourced. By the way, the name [[Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos]] is not sourced either. [[Uzanto:Veverve|Veverve]] ([[Uzanto-Diskuto:Veverve|diskuto]]) 20:41, 31 jan. 2022 (UTC) :Dankon. Merci. Thanks. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:53, 3 feb. 2022 (UTC) == Blankenberge == Saluton, Alifono. Mi ĵus rimarkis, ke vi provis uzi la ne ekzistantan kaj verŝajne eĉ ne ekzistontan ŝablonon "IPA-nl" en [[Blankenberge]]. Mi anstataŭis tion per {{ŝ|IFA-prononco}}. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:52, 5 jun. 2022 (UTC) :@[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]]Koran dankon. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:05, 6 jun. 2022 (UTC) == Vikivojaĝa konkurso speciale por Esperantaj renkontiĝoj == Kara, Alifono, ĉar vi pasintece partoprenis artikol-redaktan konkurson, vi povus interesiĝi ankaŭ pri la nuna konkurso okaziĝanta en Vikivojaĝo partnere kun organizantoj de Esperantaj renkontiĝoj - '''[[:voy:Vikivojaĝo:Eventejo 2022|Eventejo 2022]]'''! Dum Vikivojaĝo estas ĝenerala vojaĝa gvidilo, unu el plej gravaj uzokazoj por esperantistoj estas ĝuste veturado al Esperantaj renkontiĝoj. Tial ni partneriĝis kun pluraj organizantoj - ni verkas vojaĝan gvidilon pri ilia renkontiĝo kaj ili provizas premiojn. Unuflanke ni volas krei detalajn gvidilojn por pluraj landoj, urboj kaj lingvoj, kiuj estos utilaj por multaj jaroj ankaŭ en estoneco. Duaflanke ni volas instigi ankaŭ aliajn organizantojn de Esperantaj renkontiĝoj al uzado de Vikivojaĝo por helpi al siaj partoprenontoj. Tiel ni povas krei virtan cirklon, kiu helpos krei la plej gravajn partojn de Vikivojaĝo kaj helpos al multaj esperantistoj {{R|;-)}} '''<div style="text-align: center; font-size: 150%" class="mw-ui-progressive">{{Alklakebla butono|voy:Vikivojaĝo:Eventejo 2022|PARTOPRENU LA KONKURSON}}</div>''' Amike, --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] 19:23, 8 jun. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:KuboF Hromoslav@eowiki using the list at https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Interesi%C4%9Dantoj_pri_konkursoj_en_Vikipedio&oldid=7603400 --> :@[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]]Ĝis mi ne ricevos la jam promesitan premion, mi ne plu emas multe partopreni...bedaŭrinda por UEA kaj Vikipedio...Kion UEA respondis al vi rilate al tiu situacio? [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 12:09, 9 jun. 2022 (UTC) ==Or(t)ografio== Saluton Alifono, en viaj lastaj redaktoj al [[Afganio]]/Afganujo, vi ŝanĝis subsekcian titolon de "orografio" al "ortografio". Tamen "orografio" evidente estis la celita vorto; eventuale oni povus ŝanĝi ĝin al alia titolo, ĉar ne ĉio en la subsekcio strikte respondas al la difino de "orografio". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:22, 30 jun. 2022 (UTC) :@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Vi mem decidu kaj aranĝu. Dankon. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 15:23, 18 jul. 2022 (UTC) == Proponoj por Legindaj artikoloj == Saluton. Lastajn tagojn akumuliĝis proponoj por Legindaj artikoloj parte pro ĝisdatigo de la listo. Tiel atendas via partopreno en la koncerna baloto [[Olimpiaj ludoj]], [[Futbalo]], [[Kastilio kaj Leono]], [[Eiffel-Turo]], [[Berlino]], [[Sankt-Peterburgo]], [[Moskvo]], [[Pekino]], [[Biciklo]], [[Hundo]], kaj [[Ĉevalo]]. Bonvolu viziti almenaŭ kelkajn el ili por legindigi kelkajn kun plej kolektiva partopreno ebla. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:28, 13 aŭg. 2022 (UTC) ==Setlanto== La vortoj setlanto kaj setlejo NE estas de araba origino kaj de la radiko de "وطن" (hejmlando), ĉar tiu radiko estas komponita de literoj U-T-N malfacile akordigebla kun seTlaNto. Tio plie malverŝajnas dum tiu radiko setl- estas uzata ĉefe en ĝermanlingvaj landoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:01, 22 aŭg. 2022 (UTC) == Proponoj por Legindaj artikoloj == Saluton. Lastajn tagojn akumuliĝis troaj proponoj por Legindaj artikoloj kaj estis ioma ĥaoso inter du listoj; nun mi aranĝis la liston. Tiel atendas via partopreno en la koncerna baloto [[Sporto]], [[Bestoj]], [[Fajro]], [[Mamuloj]], [[Blankkapa maraglo]], [[Mezepoko]], [[Ponto]], [[Muta cigno]], [[Griza ansero]], [[Albert Einstein]], [[Alpoj]], [[Dompasero]] kaj [[Portugalio]]. Bonvolu, kiam eblos, viziti almenaŭ kelkajn el ili por legindigi kelkajn kun plej kolektiva partopreno ebla. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:17, 23 okt. 2022 (UTC) == Nova aspekto == Saluton. Mi estis surprizita per la nova aspekto de Vikipedio, Eble tio plaĉos al kelkaj, sed al mi plaĉas nek la malavantaĝoj nek la maniero per kiu oni decidis tion, ĉu demokrate? Kia demokratio? Mi bedaŭras, ke tio estos la lasta frapo en la maniero kiel homoj kiuj ne tiom laboras decidas gravajn aferojn, ekzemple la ĉefpaĝon iam. Mi estis kontenta esti (aparte kun vi) kunlaboranto dum jaroj, sed mi timas, ke se tio ne retroiros, mi ĉesos miajn laborojn en Vikipedio. Tiam mi publikigos liston de miaj taskoj: eble iu decidinto entreprenos ilin. Bonan sorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:02, 24 okt. 2022 (UTC) == Nova aspekto == Saluton. Mi estis surprizita per la nova aspekto de Vikipedio, Eble tio plaĉos al kelkaj, sed al mi plaĉas nek la malavantaĝoj nek la maniero per kiu oni decidis tion, ĉu demokrate? Kia demokratio? Mi bedaŭras, ke tio estos la lasta frapo en la maniero kiel homoj kiuj ne tiom laboras decidas gravajn aferojn, ekzemple la ĉefpaĝon iam. Mi estis kontenta esti (aparte kun vi) kunlaboranto dum jaroj, sed mi timas, ke se tio ne retroiros, mi ĉesos miajn laborojn en Vikipedio. Tiam mi publikigos liston de miaj taskoj: eble iu decidinto entreprenos ilin. Bonan sorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:14, 24 okt. 2022 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]] Mi bedaŭras tion, sed sciu ke mi persone havis neniun decidon rilate al la nova aspekto. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 13:43, 3 nov. 2022 (UTC) :::Ne zorgu. Mi sendis saman mesaĝon al miaj kunlaborantoj, sendepende de kiu venis la decido. La bona novaĵo estas ke oni lasis eblon resti en la ĝistiama aspekto, do ĉio en ordo. ::[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:46, 3 nov. 2022 (UTC) ==Budapeŝto== Mi ne konsentas pri tio. Plejparte la fontoj-referencoj estis kreoj de aliuloj. Tio estus ege granda laboro kaj tio tirus energion el kreoj de novaj artikoloj. Tio estas fiasko de plena Vikipedio, ofte la maŝino aldonas, ke rompita fonto. Se vi havas energion pri tio, vi faru laŭplaĉe.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:37, 17 nov. 2022 (UTC) ==[[Boutens, Peter Cornelis]]== Saluton. Tiu ne estas la normala ordo en la titoloj de pripersonaj artikoloj, sed [[Peter Cornelis Boutens]]. Mi supozas, ke vi povas fari la alinomadon. La ordo Boutens, Peter Cornelis utilas nur por DEFAŬLTORDIGO:.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:29, 17 dec. 2022 (UTC) :Nu, mi alinomis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 dec. 2022 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]], dankon. Iu alia jam ĝustigis. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 15:53, 29 dec. 2022 (UTC) ==[[Ariana Sayeed]]== Saluton. En tiu artikolo mi trafis vorton "geĵurnianoj". Mi ne certas ĉu temas pri tajperaro anstataŭ geĵurnalistoj. Aŭ alia koncepto kiun mi ne konas. Krome, se la anglalingva titolo devenas nur el okcidentlingva artikolo, la traduko en Esperanto sufiĉus, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:17, 23 jan. 2023 (UTC) == Burokratoj == Saluton! Ĉu vi bonvolus [[Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Burokratoj|partopreni en elekto de du novaj burokratoj]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:08, 17 feb. 2023 (UTC) == [[Tropfest]] == Saluton. Mi kaŝis frazon en la komenco pri unua internacia festivalo. Ne klariĝis pri kiu unueco aŭ internacieco temas, ĉar estas multaj pli fruaj internaciaj kinfestivaloj en la mondo. Mi jam vidis, ke ekzemple ankaŭ en la anglalingva versio estas la sama aserto, sed pri kio temas? Eble vi povas klarigi aŭ definitive forigi la aserton.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 20 feb. 2023 (UTC) ==[[Amerindiana fluto]]== Saluton. En tiu titolo mankas litero ko, tiel ke ĝi iĝu Amerikindiana fluto, ĉar radiko aŭ kunmetaĵo ''amerindi-'' ne ekzistas en Esperanto. Tamen la radiko ''indian-'' jam enhavas la koncepton Ameriko (vidu PIV), tial la titolo povus iĝi simple Indiana fluto. Al kiu direkto vi proponas alinomon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:14, 25 mar. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]], jes vi tute pravas. Mi lasis min tro inspiri de la franca lingvo...ve! Vi povas alinomi ĝin al Indiana fluto. Dankon. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:35, 26 mar. 2023 (UTC) == VikiPrintempo COE 2023 == Saluton! Ĉu vi eble partoprenos [[Projekto:VikiPrintempo_COE_2023/Partoprenu |VikiPrintempon COE 2023]]? (Pri centra kaj orienta Eŭropo.) Estas tempo ĝis la fino de majo. - [[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 08:29, 18 apr. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]], dankon pro la invito sed mi ne partoprenos. Eble ni aŭdos pri ĝi en la telegramkanalo de vikipedio? [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 15:25, 18 apr. 2023 (UTC) ==[[Hindustanoj]]== Saluton. [[Hindustano]] en Vikipedio kaj en [[PIV]] estas la norda ebenaĵo. Hindustana estas ĝusta vorto por la lingvo. Sed Hindustanoj por la popolo ŝajnas malĝusta kaj nur kopio de la german-nederlanda vorto. Pli ĝusta estus Surinamhindoj, Surinambaratanoj ktp., same kiel estas en la aliaj lingvoj. Surinamhindostananoj aspektas tro longa, ĉu ne? Indas alinomi. Se vi elektas alternativon, vi mem povas alinomi; se vi preferas, ke mi alinomu, bv diri.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:50, 24 apr. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]]: prefere vi mem ŝanĝu al Surinamhindoj ĉie en nia vikipedio, ĉu? Dankon. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 15:43, 24 apr. 2023 (UTC) == Elekto de nova administranto == [[Dosiero:Wikipedia Administrator.svg|eta|100px|La balailo estas simbolo de la administrantoj.]]Saluton {{BASEPAGENAME}},</br>Mi ĵus kandidatigis [[Uzanto:Kani]]-n kiel administronton. Se vi havas tempon, bonvolu partopreni la elekton de la nova administranto ĉi tie: [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Kani]]. En tiu paĝo, vi povas legi la kialojn de la kandidatiĝo. La kandidato jam akceptis la proponon de administrantiĝo.</br>Dankon kaj ĝis baldaŭ! Amike, — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 08:31, 24 jul. 2023 (UTC) == Kategorio:Esperanto-tradukoj == Kara Alifono, vi metis tri paĝojn en ankoraŭ neekzistan kategorion [[:Kategorio:Esperanto-tradukoj]], sed ne kreis ĝin, kaj sincere dirite mi supozas ke se oni prenus tian novan kategorion serioze, tiam tie devus esti multe pli da biografioj de verkistoj. Do via proponeto estas ankoraŭ ne-matura, nefinita. Mi nun vokiĝas for de la komputilo, kaj ne jam sondis ĉu estas iu alia kategorio kun iom alia vortumo sed sama celo. Sed mi petus vin kuraĝe plusekvi vian proponon, ĝis tie ekzistas vera kategorio uzebla ankaŭ por aliaj biografioj de verkistoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:41, 4 aŭg. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], kara, mi ne scias kiel krei novan kategorion [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 12:40, 12 feb. 2024 (UTC) Nun mi trovis ke estas tre ampleksa superkategorio [[:kategorio:Verkoj el la esperantlingva tradukliteraturo]] kun multaj subkategorioj. Eblas opinii ke la kunmetita vorto "tradukliteraturo" eble ne tiom elegantas, sed iel ĉiu kategorio devas nomiĝi, kaj la nomo kompreneblas. Mi pendas ke la tri paĝetoj devus eniri la subkategorion "[[:kategorio:Verkoj el la esperantigita nederlandlingva literaturo‎]]". Poste eĉ ne necesos forigi la tiam malplenan neekzistan kategorion [[:Kategorio:Esperanto-tradukoj]], ĉar ĝi ĉiukaze ne ekzistas. Sufiĉos simple forgesi ĝin. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:51, 21 sep. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], kara, mi preferus ke aperu listo el kiu elekti kaj tial kun la vorto '''traduko''' aŭ '''Esperanto-traduko''' aŭ '''Esperanto-tradukoj el nederlandlingvaj verkoj''' estus pli facile trovebla, ĉu? [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 12:44, 12 feb. 2024 (UTC) ::Fakte, la "[[:kategorio:Verkoj el la esperantigita nederlandlingva literaturo‎]]" facile ankaŭ povus nomiĝi ''Esperanto-tradukoj el nederlandlingvaj verkoj'', sed en la [[:kategorio:Verkoj el la esperantlingva tradukliteraturo|supera kategorio]] (pri kies iom maleleganta kunmetita vorto "tradukliteraturo" mi supre jam komentis, sed tamen alvokus toleri la iom malelegantan formon) estas '''multaj''' unuopaj kategorioj kun la formo "Verkoj el la esperantigita ...lingva literaturo", kaj ŝanĝi ilin ĉiujn al via proponita formo estus grandega fortostreĉo, kiun mi pensas ke ni nepre evitu. Fakte la kategoriaj titoloj "Verkoj el la esperantigita nederlandlingva literaturo‎" kaj "Esperanto-tradukoj el nederlandlingvaj verkoj" esence priskribas la samon. Mi konfesas ke '''via''' propono de titolo (same ankaŭ pri ĉiuj alilingvaj kategorioj) al mi subjektive plaĉus '''pli''' kaj ankaŭ estus pli konciza, sed mi vere malkonsilas pro tiom iom stila nuanco en la modelo de kategoriaj titoloj nun ekigi grandegan projekton ŝanĝi ĉiujn kategoriajn titolojn - jes la formo "Verkoj el la esperantigita ...lingva literaturo" estas gramatike same ĝusta, nur estas iom alia stila nuanco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:09, 12 feb. 2024 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:26, 21 sep. 2023 (UTC) :Mi konsentas, sed ne trovas ligilon kie mi aprobu...@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 12:38, 12 feb. 2024 (UTC) ::La [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|ligilo]] ankoraŭ situas tie kie ĝi estis en septembro 2023, sed la voĉdono jam estis finita post malmultaj tagoj, post kiam mi iom atentigis pri ĝi, kun klara sinteno permesi la novan roboton, do funkciis ankaŭ sen via voĉo. Sed bonas ke vi notis ke ankaŭ vi voĉdonintus por la propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:54, 12 feb. 2024 (UTC) == [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Rasismo en la Esperanto-movado|Diskuto pri forigo de artikolo]] == Saluton, vi kunkreis la tekston [[Rasismo en la Esperanto-movado]], pri kiu nun [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj/Arkivo/2023/Oktobro#Rasismo en la Esperanto-movado|estas diskuto ĉu necesas komplete forigi ĝin]], ĉar mankas sufiĉaj referencoj, kaj tial eblus havi la impreson ke temas pri vikipedie ne-bonvena [[VP:NOE|"originala esploro"]]. Kiam komenciĝis la diskuto antaŭ semajno, neniu atentis atentigi la kontakteblajn kunredaktantojn de la teksto, tion mi jen volas ankoraŭ fari, kaj proponas vastigi la diskutan tempon al dua semajno. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:24, 5 okt. 2023 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:05, 5 okt. 2023 (UTC) :Ankaŭ por tiu diskuto la tempo delonge pasis, kaj bedaŭrinde ne sufiĉis la materialo por defendi la tekston. Ke ĝi forpreniĝis, estas iom bedaŭrinda, ĉar la temo estas principe interesa, sed nun ĝi ne plu estas, ĉar ni ne sukcesis konvinke solidigi ĝin per referencoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 12 feb. 2024 (UTC) ==[[Legoscio]]== Saluton. Vi iam alinomis tiun artikolon al Literatio, se mi ne eraras, nekonsultinte la koncernan diskutejon pri alinomadoj. Krome kiel konfesas la referenco en la redakto, tiu vorto estas nur propono de neologismo, kiu eĉ ne estas en [[PIV]], fare de malgranda babilrondeto. En multaj lokoj en Vikipedio oni insistis, ke ĝi ne estas forumo por reformoproponoj. Tial mi revenigis la artikolon al la titolo kiun ĝi havis dum jaroj. Ĝi devas resti tiel, maksimume kiam temas pri unu el la Mil Havendaj Artikoloj. Mi ankaŭ reredaktis la enkondukon. Se vi volas aldoni tiun informon kiel lingva noto, vi povas fari ĝin en la fino de la artikolo, por ne piedpremi la antaŭajn kontribuintojn. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:39, 4 nov. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]], kara, mi aldonis lingvan noton. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 13:01, 12 feb. 2024 (UTC) == Rajtoj kiel revizianto/kontrolanto == Mi ĵus vidis la tekston pri [[Bahaa Kredo]], kie amasiĝis 16 kontrolendaj redaktoj, la mezaj estis de vi, granda plimulto de la redaktoj, kun nur eta redakto de pli nova uzanto antaŭ kaj unu post vi. Unue mi pensis ke eble estis la novuloj antaŭ kaj post vi, kiuj kaŭzis ke la tuta blokaro ankoraŭ ne estis en la stabila versio, sed ŝajnas, ke vi ankoraŭ ne petis rajtojn kiel revizianto/kontrolanto. Mi principe fidas je viaj redaktoj, kaj petus vin peti la rajton en [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj]]. Kompreneble povas ĉiam esti, ke iu redakto vekas kritikon de aliaj - tiun kritikon tiam necesas elteni respektive ĉiam eblas eldiskuti diferencojn. Sed principe mi penas ke vi havu la rajton mem aprobi viajn proprajn verkaĵojn kaj ankaŭ rajtu aprobi la redaktojn de novuloj. Tial mi kore instigas vin peti la rajton. Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:43, 8 dec. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], kara, mi klopodis sed antaŭrigardo donas fuŝan impreson; |} |- | {{UzuloKontilo|{{subst:Alifono}}}} || 12/02/2024 || || [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 13:07, 12 feb. 2024 (UTC) Mi ne scias, kio malfunkcias en la antaŭrigardo, sed vi simple ankaŭ povas meti vian peton, kopiante alian linion, do tute sube de la listo enkopii la signojn <nowiki> |- </nowiki> <nowiki> | {{UzuloKontilo|Alifono}} || 12/02/2024 </nowiki> [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:21, 12 feb. 2024 (UTC) == Ŝimkento == Saluton Alifono. Mi ĵus remetis la informkeston al [[Ŝimkento]]. Ĉu vi mem intence aŭ ial akcidente vida redaktilo forprenis ĝin? - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 10:43, 8 apr. 2024 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Rabindranath Tagore]], [[Rasismo]], [[Abu Nuŭas]], [[Afganio]], [[Aidoso]], [[Akva ciklo]], [[Akvobaraĵo]], [[Al-Ĥorezmi]], [[Alzheimer-malsano]], [[Amfibioj]], [[Molière]], kaj [[William Shakespeare]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:34, 27 apr. 2024 (UTC) == Re:Kontakto == Por retmesaĝi min: [[speciala:retpoŝti uzanton/super nabla]]. —[[uzanto:super nabla|<span style="font:1em 'Monospace'; color:#000; background: #00FA9A90; border-radius: .5em;">super nabla</span>]][[Uzanto-Diskuto:Super nabla|^'''Zzz''']] 17:09, 20 jul. 2024 (UTC) :La adreso ne videblas ĉar pro privatecaj kialoj mi ne deziras dividi ĝin en vikipediaj retejoj; tamen vi povas uzi la specialan paĝon jam citita ĉi supre (nome: [[speciala:retpoŝti uzanton/super nabla]]) kaj privatmesaĝi min tie. —[[uzanto:super nabla|<span style="font:1em 'Monospace'; color:#000; background: #00FA9A90; border-radius: .5em;">super nabla</span>]][[Uzanto-Diskuto:Super nabla|^'''Zzz''']] 12:40, 24 jul. 2024 (UTC) ::@[[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ::Mi ĉefe volus peti helpon kun ŝablonoj, ekzemple mapo en la artikolo pri Jemeno kie mi baraktas kun la koloroj en kiuj regas diversaj politikaj entoj. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 14:24, 3 mar. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Alifono|Alifono]] [[Dosiero:Yes check.svg|15ra|✔]]&nbsp;'''Farite''' en [[Jemeno]]. La uzenda ŝablono *ne* estas [[ŝablono:koloro]], sed estas [[ŝablono:priskribo]]. Ĉaŭ, —[[uzanto:super nabla|<span style="font:1em 'Monospace'; color:#000; background: #00FA9A90; border-radius: .5em;">super nabla</span>]][[Uzanto-Diskuto:Super nabla|^'''Zzz''']] 14:30, 3 mar. 2025 (UTC) ::::@[[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ::::Multan dankon. Kia gajno de efikeco se oni kunlaboras kaj specialiĝas en iu kampo, ĉu? Denove dankon al vi! [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 14:39, 3 mar. 2025 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno.<br> Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto.<br> Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 05:57, 26 sep. 2024 (UTC) :@[[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] :Mi opinias ke nemalmultaj esperantistoj ankaŭ estas poliglotoj, pli ofte ol en ajna lingvokomunumo, ĉu? Tial prefere ni gardu referencojn en diversaj lingvoj (ankaŭ pro manko de fidindaj kaj akcepteblaj fontoj el Esperantlingva gazetaro. Tiuj kiuj kapablas (ĉu senerare?) traduki kaj volas investi tempon en aldona titoltraduko al Esperanto, tion faru. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 14:21, 3 mar. 2025 (UTC) == [[Humanismaj sciencoj]] == Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se vi opinias, ke plej bone ni konsultu en la koncerna paĝo de Alinomendaj artikoloj, ni povos fari ĝin. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 27 feb. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:58, 23 jul. 2025 (UTC) == Tiana == Saluton. Alifono kreis ampleksan artikolon kun erara titolo Tiana (Katalonio) kaj nur unu horon poste Samkugatano kreis neligitan artikolon [[Tiana (Katalunio)]]. Mi klopodos kunigi ambaŭ artikolojn. Poste vi povos plibonigi la rezulton.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:45, 19 aŭg. 2025 (UTC) == T283143 == Ĉu vi [[phab:T283143|jam vidis tion]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:26, 4 sep. 2025 (UTC) == Esplorbiblioteko == Mi ne scias pri kio vi demandas. Ĉe mi, la artikolo [[Esplorbiblioteko]] aspektas tute normale kaj mi ne vidas tion kion vi referencis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:59, 25 jan. 2026 (UTC) ==Tajpilo de Zamenhof== Antaŭ tri jaroj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=L._L._Zamenhof&diff=prev&oldid=8173379] vi forigis alineon de [[L. L. Zamenhof]], kiun mi estis verkinta, pri lia patento de tajpilo. Mi nur nun rimarkis tion. Ĉu vi faris tion intence? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:05, 6 feb. 2026 (UTC) :@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] kara, mi ne memoras ke mi tion faris antaŭ tri jaroj, sed mi ja aldonis informojn pri la artikolo TAJPILO rilate al tajpilo kiu kapablis tajpi diakritajn (ĉapelitajn) literojn. Mi invitas vin ankaŭ tie (re) aldoni vian informon. Estu bonvena. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 22:36, 6 feb. 2026 (UTC) ::Dankon! Me reenmetis en [[L.L. Zamenhof]]. [[Tajpilo]] ŝajnas al mi tro malampleksa por enmeti tian detalon, sed vi elektas iel mencii ĝin, mi ne plendos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:41, 11 feb. 2026 (UTC) ==[[Graz]]== Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 26 mar. 2026 (UTC) ==Ruĝaj ligiloj== Eble vi ne rimarkis, ke ne estas interkonsento ke ruĝaj ligiloj povas esti "troaj". Dum longa tempo kelkaj uzantoj agis kvazaŭ estas normo pri tio, sed neniam diskutis ĝin. Kaj [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|kiam mi demandis]], montriĝis ke la opinioj de vikipediistoj estas tre diversaj. Se vi tamen pensas, ke estus bone iel limigi la kvanton da ruĝaj ligiloj, eble vi volus provi fari pli konvinkan proponon ol la nigremuloj tiam faris, aŭ atendi ke ThomasPusch provu denove. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:37, 13 apr. 2026 (UTC) ==[[Lazer Shantoja]]== Saluton. De tiu artikolo mi forigis vian averton ''Ŝablono:Leginda artikolo'', ĉar ĝi ne ekzistas tiel. Ekzistas preciza proceduro, kiun vi povas vidi ĉe [[Vikipedio:Legindaj artikoloj]], kie estas Kriterioj por legindaj artikoloj kaj Proponoj por legindaj artikoloj en tabelo dekstre.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 11 maj. 2026 (UTC) :Samtiale mi kaŝis la averton kiun vi trudis en la baloto por Ruĝa milvo. Vi devas sekvi la proceduron priskribitan en [[Vikipedio:Legindaj artikoloj]], kie estas Kriterioj por legindaj artikoloj kaj Proponoj por legindaj artikoloj en tabelo dekstre. Mi estas je via dispono por respondi viajn dubojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:59, 23 maj. 2026 (UTC) == [[Libera geedzeco]] == Saluton. Mi opinias, ke tiu titolo estas kontraŭdira, aŭ alivorte dirite "geedzeco, kiu ne estas laŭleĝe agnoskita kaj en kiu la partneroj konscie rezignas pri iu ajn civila aŭ religia geedzeco" estas kontraŭdira. Mi pensas, ke la artikolo estus pli bone titolita [[Libera unio]], same kiel en la franca aŭ en la angla. Ĉu vi povas konsulti tion kun alia esperantisto?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:44, 1 jun. 2026 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]] Laŭ mi tiu titolo jam ekzistis. Mi konsentas kun vi ŝanĝi ĝin al '''Libera unio''' aŭ ĉu estas interkovriĝo kun '''[[Pluramemo]]'''? [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:03, 4 jun. 2026 (UTC) 8ccpwaamuupiu0v5dkk30imz0d6zk4d 9392291 9392288 2026-06-04T21:08:50Z Alifono 114488 /* Lazer Shantoja */ Respondo 9392291 wikitext text/x-wiki [[Apogrelo]][[Apogrelo|apogrelo]]<div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Helpo:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Alternative, se vi preferas havi vian respondon en la sama loko kiel la demandon, respondu rekte sub la demando, sed komence metu la ŝablonon {{ŝ|Respondo al|…}} kun la nomo de la alia uzanto. Tiel li ricevos atentigon ke vi respondis. Metu komence de ĉiu alineo dupunkton (:) por dekstrenigi vian tekston. Ankaŭ tiuokaze bonvolu subskribi per ~~<nowiki>~~</nowiki>. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp;--[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:31, 9 Jan. 2016 (UTC) == VidRedaktilo == Saluton. Via redakto de antaŭ 15 minutoj en la listo [[Multlingveco en muziko - multlingvaj muzikgrupoj kaj kantistoj]] bedaŭrinde fuŝis ĉiujn supersignojn. Permane malfari ĉion tion estus tro da laboro. Bonvolu refoje provi per alia redaktilo! Kaj ne frustriĝu! Krome certe la referenco ''<font color=grey><nowiki>{{Article|langue=anglais|auteur1=Charters|prénom1=Duncan|titre=Polyglot Conferences and Gatherings : observing a new phenomenon|périodique=Język. Komunikacja. Informacja (JKI))|langue périodique=anglais|numéro=10|année=2015|issn=1896-9585|lire en ligne=http://jki.amu.edu.pl/files/JKI%20-%20tom%2010%20-%202015.pdf|pages=264-275}}</nowiki></font>'' simple kopiita el la franca vikipedio ĉi tie '''garantiite ne funkcius''', nur kreus averton <big><font color=red>'''Skripteraro: La funkcio, kiun vi specifis, ne ekzistis'''</big></font> en dikaj ruĝaj literoj. Eblas uzi la ŝablonon {{ŝ|Citaĵo el la reto}}, aŭ sen ŝablono noti en bona Esperanto la referencajn informojn, sed nepre ne atendi ŝablonojn el unu vikipedia projekto en tute alia vikipedia projekto. Ĉu? Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:12, 22 mar. 2016 (UTC) :Bone, nun la referenco per rezulto " - język komunikacja informacja - Language Communication information <font color=red>(Ŝablono:En,eo, pl)</font> (PDF). JKI. Alirita 2016-03-24." jam aspektas tute bone. Vi sukcesis. Restas la ruĝa noto <font color=red>(Ŝablono:En,eo, pl)</font>: Se vi rigardas la ŝablonopaĝon, vi vidos ke estas parametroj lingvo =, lingvo2= kaj lingvo3=: se oni uzas ĉiujn tri parametrojn, ĉio aspektos bone. Ĉar tio estas detalo, mi mem povas rapide ripari tion, sed volis konsciigi vin. Baza regulo: Ĉiam kiam io ruĝas en esperantlingva teksto, indas kontroli ĉu enŝteliĝis iu fuŝo. Foje estas simpla erareto kiu malhelpas en la paĝomontro, kaj tio rapide ĝustigeblas. Dua rimarko: Laŭ mi dezirindas ke referenco estas komprenebla, ankaŭ se oni ne komprenas la naciajn lingvojn en kiu estas la referenco. Tial bonas serĉi tradukojn al Esperanto, kaj konscii ke la informo JKI en si mem ne havas informan valoron. Se simple estas la mallongigo de "język komunikacja informacja", tiam la duafoje mencio ne necesas, kaj se estas mallongigo por iu alia, tiam necesus klarigi. Sed ĉiukaze vi lertiĝis pri uzo de referencaj ŝablonoj. Simple ŝablonoj ĉiam funkcias nur en unu vikipedia projekto: se vi uzigus la esperantlingvan ŝablonon en la franca (aŭ frisa aŭ araba) vikipedioj, vi rikoltus la samajn "skripterarojn" en grandaj ruĝaj literoj. Aldone mi metos la alirdaton en plena teksto, ĉar laŭ mi en referenco la noto "alirita la 24-an de marto 2016" pli bele aspektas ol kodigita dato (kiu ja ĝustas, nur aspektas iom tre aferece). Mi rapide kompletigos vian referencon kaj salutas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:37, 25 mar. 2016 (UTC) :Vi vidas ke mi ankoraŭ aldonis la aŭtoron de la artikolo, kaj la eldoninton. Vidinte la PDF-dosieron, mi dubas ĉu "citaĵo el la reto" estas la plej bona ŝablono. Ja la PDF-dosiero nun venas el la reto, sed la publikaĵo origine estis presita en papera formo, kaj estas publikaĵo en serio, do iusenca "periodaĵo". Do diskuteblas ĉu pli taŭgas "citaĵo el gazeto" (=periodaĵo), aŭ "citaĵo el libro" (libroj ja povas esti parto de libroserio). Konsiderante la grandan kvanton de 292 paĝoj, kaj la enpaĝigon de la publikaĵo kiu tute ne similas al gazeto aŭ magazino, sed tutklare estas libroforma, la elekto estas "citaĵo el libro". Do mi ankoraŭ adaptos tion. Vi vidas ke kreado de utila referenco estas ne nur unusekunda kopiado el unu vikipedia branĉo al alia, sed nur referenco utila al leganto estas referenco bona, ĉio alia estas malŝparo de tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 25 mar. 2016 (UTC) Atentu ke vi en la artikolo pri multlingva kantado aldonis nekompletan frazon: "La kantoj kiu ekzistas en plej eble multe da lingvoj estas Silenta Nokto, Frato Jakobo kaj ..." Mi provizore nevidigis ĝin, sed ja bonus fini kaj tiam reenpreni ĝin. Kaj bonus referenco(j), kiu(j) taksas pri proksimume kiom da lingvoj po kanto temas. PLUE: Vi aldonis referencon nederlandan pri la vorto "makarona", sed el tiu noto ne klariĝas kiun sencon havu la vorto. Supozeble temas pri la nudeloj, sed kian rilaton havas nudeloj al kantado en multlingvaj teksteroj. Ĉu oni havas la konjekton ke makaronoj aparte malorde estas kirlataj en telero, aŭ pensas pri nudela salato kun multaj aldonaj kunĵetitaj enhaveroj... Necesas pli da klarigoj. Eble bonus citi nederlande kaj kun esperanta traduko en la referenco la tekstoparton pri kiu temas: la teksto mem ja ne klikeblas, do ŝajne ne haveblas rete. Krome FLANKE: Mi antaŭe diris ke se ligilo ruĝas, bonas skeptiki kaj kontroli. La ligilo [[Guiness-libro de rekordoj]] ruĝis, simple ĉar mankis litero kaj devas esti [[Guinness-libro de rekordoj]]. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:47, 25 mar. 2016 (UTC) MAKARONA IDIOMO / Ke la termino jam troveblis aliloke en Esperanto vidu sub http://www.esperantio.net/index.php?id=2713 --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 08:53, 5 mar. 2018 (UTC) == Makarone == Thomas, Mi morgaŭ eble esploros se mi trovas tempon. Dankon pro via utila kontribuo.<br /> Mi perdis mian laboron de hodiaŭ en la artikolo pri muziko pro iu konflikto. Vidu aldone.<br /> Ĉu vi povas, kiel administranto, rekuperi tiun tekston por mi ? Temas i.a. pri alineotitolo kiu komencus per 'Ekonomia dominanta lingvo kontraŭ kvotoj' [[Dosiero:Schermafbeelding 2016-03-25 om 23.41.14.png|eta]] --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 22:50, 25 mar. 2016 (UTC) Hm, mi timas ke mi ne povas helpi, se vi ne savis la paĝon en iu dokumento. Tia mesaĝo aperas sufiĉe ofte, ĉiam kiam vi redakte malfermis artikolon, kaj poste iu alia ankaŭ malfermas la paĝon kaj faras redakton (la persono ja ne povas vidi ke ankaŭ vi malfermis la paĝon, kaj ĉiukaze bonas kaj bonvenas se pluraj homoj samtempe interesiĝas pri redaktado de teksto). Se do la artikolo ŝanĝiĝis post kiam vi malfermis la paĝon, vikipedio ne simple konservas vian redakton ĉar tio signifus kontraŭvole viŝi la intertempan redakton. Do supre aperas la intertempe de aliulo prilaborita teksto (tion vi bildigis), kaj sub ĝi estas via redakto, tute ne perdita. Vi nun povas aŭ intertempe savi vian tekston en tekstredaktilo, por ke ĝi ĉiukaze restas, aŭ vi de via teksto sube enkopias en la intertempe ŝanĝatan tekston supre tion kion vi prilaboris. Poste okazas ekzakte tio kio estas priskribata: "Nur la teksto en la kesto ĉi-tie saviĝos se vi premas la klavon "konservi ŝanĝojn" (aŭ "enregistrer", se vi preferas la francan, aŭ "pagina opslaan", se vi volas ĝin en la nederlanda, ktp). Eĉ se vi erare premis la klavon "konservi ŝanĝojn" sen atenti viajn proprajn redaktojn, modernaj retumiloj ebligas ke vi poste simple premas la simbolon de sago al maldekstra direkto supre maldekstre en plej multaj retumiloj, do "reiras al la antaŭa paĝo", kaj en la suba teksto ankoraŭ devus memoriĝi via redakto. Nur se vi en paniko pri la mesaĝo ("Konflikto?? ... Kiu konfliktas kontraŭ mi??") komplete fermas la retumilon, kaj malŝaltas la komputilon, sen atenti la mesaĝon, tiam via redakto estas perdita, ĉar ĝi ja ankoraŭ ne estis en vikipedio, nur en la redaktofenestro de via hejma retumilo. Se tio okazis, mi nur povas esprimi mian kondolencon, kaj konsole diri ke en miaj komencaj monatoj plurfoje mi perdigis redaktojn de mi mem, ĝis mi bone komprenis kion necesas fari. Do la "redaktokonflikto", kiun mencias la vikipedia mesaĝo, estas pure teknika, kaj tute ne interhoma konflikto. :: mi trovis jenon en la diskutpaĝo de la franca WikiMOOC kiun mi sekvantas, kiu iel rilatas sed mi ne komprenas kiel 'task manager' povus doni solvon. Ĉu vi scias ? Mi nun ne plu havas tempon por tuj esplori vian duan demandon. Jen kopio de la teksto : ''"le probleme dans la previsualisation est que, si on a mis trop de temps a rediger, quelqu'un a pu modifier la page entre temps et alors, il y a parfois un bug recurrent qui fait que cliquer sur le message 'leave this page/stay on this page' part en boucle et que le seul moyen d'en sortir est le 'three finger salute' -> task manager -> end task puis a la reouverture de Chrome (ou autre) au message 'Chrome didn't shut down properly' demander la reouverture de tous les tabs.--Wikip~ (discuter) 26 mars 2016 à 16:13 (CET)'' Dankon pro via atenta helpemo. --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:37, 26 mar. 2016 (UTC) Mi fakte nun venis al via diskutpaĝo pro alia demando. En la linio "Trybe" vi skribis la lingvonomon "ŝangana", kaj mi notis la demandon "Kio estu tiu lingvo?". Mi vere ne trovas iun tian lingvon. La sola, kiu povus respondi, kion vi celis per tiu lingvonomo, probable estas vi mem. Ĉu vi povas indiki iun ajn alilingvan vikipedian artikolon pri tiu lingvo, aŭ almenaŭ nomi la nomon en alia lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:41, 26 mar. 2016 (UTC) : jena retejo donas pliajn informojn pri tiu lingvo. Ekzistas do oblaj nomoj por la sama lingvo...Sed kiel traduki la nomon en Esperanto de tiu lingvo ? http://www.salanguages.com/xitsonga/index.htm --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:58, 26 mar. 2016 (UTC) ::Saluton, Alifono. La lingvo nomiĝas [[conga lingvo|conga]]. Ĉu ne? - La nacilingva nomo "xitsonga" el [http://www.salanguages.com/xitsonga/index.htm ĉi tiu paĝo] ja estas la bazo por la esperanta formo. Sed oni simple forĵetis la klasan prefikson "xi-". Ĉi tiu klasa prefikso devus esti parenca al la prefikso de kelkaj aliaj bantuaj lingvoj. - Mi ne parolas bantuajn lingvojn, sed havas libretojn pri kelkaj tiaj lingvoj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:01, 15 mar. 2022 (UTC) == <nowiki>{{Orphan|date=February 2009}}</nowiki> == en la vikikoda teksto de la angla versio de Multlingveco en muziko (List of multilingual...) mi trovis jenan kodon kiu tekstas Orphan|date=February 2009 ''Ĉi tiu artikolo estas orfa, ĉar malmultaj aŭ neniuj aliaj artikoloj ligas al ĝi. Bonvolu enmeti ligilojn al ĉi tiu paĝo '''el rilataj artikoloj'''; sugestoj estas troveblaj ĉi tie. Precizigu la daton: Orfa|temo|monato jaro Mi eltrovis ke tio rilatas al la supra, sed kiel eviti ke pagho farighas 'ORFA'? Eble estis ne sagha shanghi la originalan titolon kun la sekvo ke la originalo kaj la jam tradukitaj versioj antau la esperanta nun ne referencas al ghi ? Pli sube en la anglalingva versio trovighas alia kodo kiun mi deziris reuzi por indiki ke la leganto povas helpi kontribui al la ampleksigo de la listo : {{Expand list|date=August 2008}} sed mi ne komprenas kiel en la angla versio tiu kodo shajne kreas automate la tekston 'you may help to expand this list' sen ke mi skribu tiun tekston permane en la vikikoda pagho mem (kiel mi nun faris en la esperanta versio) ??? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 08:53, 27 mar. 2016 (UTC) == Reagoj pri la redaktado de la listo [[Multlingveco en muziko - multlingvaj muzikgrupoj kaj kantistoj]] == Saluton, <big><font color=green>'''''unue'''''</font></big> pri la "ŝangana lingvo": per via ekstera ligilo mi serĉis en la angla vikipedio, senprobleme alvenis al paĝo pri la etno kaj lingvo, kaj saltante reen al Esperanto bone alvenis ĉe la tekstoj [[congoj]] kaj [[conga lingvo]]. Mi vidis ke vi en la lingva artikolo redaktis kaj enmetis la bonan nomon ankaŭ en la liston pri plurlingve kantantaj muzikistoj. Do ĉio bone, demando solvita. [[dosiero:Yes_check.svg|20px]] <big><font color=green>'''''Due'''''</font></big>, mi vidis ke super la liston vi metis anglalingvan, tute ne-vikipedio-stilan noton ''"This is a translation and textual expansion of the list of multilingual bands and artists in Esperanto. The band's or artist's native language is listed first. The list itself may also contain some singers from all over the world whose first language is English and ability to sing in different languages. You can help to expand this list."'' Tio, pardonu al mi, ŝanas kvazaŭ malbona ŝerco. Neniam ajn mi vidis en anglalingva vikipedia teksto pri, ni diru, urbo en arablingva lando, ke supre de la angla teksto estus iu noto en la araba lingvo, kiu tekstus (tradukite): Se vi parolas la araban kaj do komprenas tiun ĉi noton, ni petas vin ampleksigi la sekvan anglan artikolon. Ne gravas se vi ne parolas la anglan. Nur redaktu, la angloj poste komprenos kion vi volis fari kaj tradukos vian redakton al bona angla lingvo." Redaktanto de teksto en iu vikipedia lingvo nepre devas regi tiun lingvon, alikaze estas tre granda risko ke la rezulta redakto estos fuŝo. Ĉiu artikolo en vikipedio estas plivastigebla: '''Ne''' necesas aparta ŝablono por tion esprimi. Se vi volas varbi aliajn Esperanto-parolantojn kontribui al la redaktado de tiu ĉi konkreta listo, vi povas rigardi kiu vikipediano redaktas pri similaj temoj de rok-muzikistoj, kaj peti en ties diskutpaĝo ĉu la homo ŝatus kontribui al tiu ĉi listo. Se vi parolas kun aliaj esperantistoj en iu renkontiĝo, vi povas varbi por kunlaborado en vikipedio, sed ĉiukaze ĉiu individuo mem decidas pri sia tempo kaj eblas devigi neniun ajn al redaktado. Se vi volas akcenti ke via starigo de la unua versio de la listo estas kopio el la angla vikipedio, vi povas uzi la ŝablonojn {{ŝ|tradukita}}, do <pre>{{Tradukita|lingvo=en |artikolo= List of multilingual bands and artists|revizio= 698884443}}</pre> aŭ {{ŝ|tradukitaĵo}}, do <pre>{{Tradukitaĵo|en|List of multilingual bands and artists|versio=698884443|kat=ne}}</pre> . Sed laŭ mi tiu ŝablono jam ne plu necesas. En la starigo de la unua versio de la listo, vi resume notis ke temas pri traduko de la angla listo, vi do ne kaŝis de kie vi havis la informojn, kaj intertempe la listo tute ne estas nura "traduko", sed almenaŭ miaj redaktoj pri la listo estis tute sendependa de la angla listo, kiun mi tute ne rigardis. Laŭ mi angla alvoko al ampleksigo de la listo en esperantlingva artikolo tute ne eblas, esperantlingva alvoko ne necesas, ĉar klaras ke ĉiu listo ampleksigeblas kaj ampleksigindas, kaj aparta ŝablona noto ke nur temus pri laŭvorta traduko el la angla lingvo ankaŭ ne (plu) ĝustas kaj tial ne necesas. <big><font color=green>'''''Trie'''''</font></big>, la ŝablono {{ŝ|orfa}}: Tiu ŝablono bonas, se iu kritikanto volas atentigi ke al la koncerna artikolo ligas malmultaj aŭ neniuj internaj ligiloj de aliaj paĝoj, sed la kritikanto mem volas fari nenion pri tio. Do la mesaĝo nur estas "vi aliaj faru tion pri tio!". Tiu noto ne estas ekstreme helpa, nur minimume. Se vi mem havas tute neniun ideon el kiu alia artikolo eblus meti internan ligilon kaj do atentigi pri la nova listo, do, bone, tiam povas esti senca meti la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Sed ĉar vi ĉiukaze okupiĝas pri la temo, estas la precipa redaktinto de la listo, pli bone estas se vi simple mem pripensas tiel solvi la situacion. Meti ŝablonon por mesaĝi de "vi kritikanto" al "vi redaktanto" ne necesas - komuniki kun vi mem vi povas sen rigardi al spegulo, sen laŭte paroli al vi mem: vi simple pensas. Ŝablonoj por tio ne necesas. <big><font color=green>'''''Kvare'''''</font></big>, plej grave: Jam denove via redaktilo iel fuŝis, kaj vi malbonigis ĉiujn ĉapelitajn Esperanto-literojn al malĝustaj iks-vortoj. Tial denove ĉiuj internaj ligiloj, kiuj enhavas ĉapelitajn Esperanto-literojn, estas fuŝaj. Vi nepre kontrolu en antaŭrigardo, ke tio ne okazu. Mi nun ne volus malfari viajn lastajn redaktojn por starigi al la lasta senfuŝa versio (00:18, 27 mar. 2016‎), sed mi urĝe alvokas vin mem ripari la tekston tiel ke a) viaj redaktoj aperas, sed b) la tuta teksto restu senfuŝa. <big><font color=green>'''''Kvine'''''</font></big>, nur flanke: Supozeble vi intertempe komprenis, ke se vi komencas tekstoalineon per malplena spaco, la sekva frazo estas metata en grizan keston, kiel la frazo Une estas listigitaj la nomo de la individuaj kantistoj aŭ grupoj, sekvata (inter krampoj) de la lingvoj en kiuj ili kantas. en la artikola versio ekde kelkaj tagoj. Necesas atenti ne enkonstrui tian malplenan spacon komence de alineo, kaj se iu tekstoparto subite aperas en griza kesto, iri al la reaktokesto, serĉi kaj forigi la malplenan spacon. Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 1 apr. 2016 (UTC) Kara Thomas, Pri la x-oj mi ne komprenas kiel tio okazas. Kutime mi ne redaktas la koda pagho kaj tie mi chiam vidis la chapelitajn literojn. Nun mi faris prove per la reta 'Konvertilo'-helpilo : intershanghi la x-ojn en la unua paragrafo de la artikolo. Mi atendas nun vian reagon por scii chu estas sukcesa. Tamen diru al mi kiel vi redaktas en Vikipedio por redoni la chapelitojn literojn : chu en la koda pagho ? Dankon. Poste mi volas plukorekti la restintan parton. Mi daŭrigas en la koda paĝo verkante tiun ĉi respondon al vi kaj uzante la x-on kaj konstatas ke tio funkcias por redoni la ĉapelitajn literojn. Eble uzante "EK" kreis la problemon ? Pri orfa ŝablono : mi ne estas sufiĉe sperta en la uzo de tiaj ŝablonoj kaj tial por mi restas eksperimento kiun mi prefere lasu al via prijuĝo. Laste, mi viŝis la tekston en la angla kaj sugestas tamen lasi vorton por helpi pluvastigi la anglan version prefere kun la aldonitaj informoj en la esperanta versio (celpubliko por fari tion estu kompreneble esperantlingvaj vikipediaj kontribuantoj). En mia profilo mi aldonis la kategorion vikipediisto eo, sed Alifono NE aperas en tiu listo. --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:20, 3 apr. 2016 (UTC) ==[[Prestiĝo (lingvistiko)]]== Saluton. Kiam oni parolas pri [[Hebrea lingvo]] kial uzi la vorton ''ruza'' por la [[Judhispana lingvo]]. En la koncerna artikolo oni mencias aliajn nomojn sefarda lingvo, Ladino, Judezmo aŭ ankaŭ Ĝudeo-Espanyol, sed ''ruza'' estas laŭ [[PIV]] ''kapabla elpensi lertajn, artifikajn rimedojn, por atingi celon, k uzi ilin, ne rimarkate de aliaj''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:02, 17 jun. 2016 (UTC) ===Mi korektis ruza en judhispana. Dankon pro la kritiko.--[[Specialaĵo:Kontribuoj/62.235.155.33|62.235.155.33]] 16:59, 18 jun. 2016 (UTC) ==Trogloturismo== Saluton. Mi ege dubas ke oni povas uzi la vorton [[Trogloturismo]] kaj eĉ malpli kiel titolo. Ĉu vi iam vidis tiun vorton uzatan en Esperanto? Se ne, vi sciu ke oni ne rajtas inventi vortojn en Vikipedio. La sistemo uzi parton de la radiko kiel la tuto povas funkcii en la hispana sed ne en Esperanto. Oni devus uzi tutan radikon: se troglodito estas tro longa (eble Troglodita turismo estus tro longa) oni uzu ekzemple groto, grototurismo ne estus tiom inventita vorto ĉar estas kunmetaĵo de du jam ekzistintaj vortoj, sed troglo ne ekzistas en Esperanto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:49, 29 aŭg. 2016 (UTC) :Resaluton Kani, mi konsentas. Tamen mi jam vidis aliloke ke oni 'kreas' novajn vortojn en Wikipedio kaj eo.vikipedio. Ĉu do Esperanto ne estas 'vivanta lingvo' kiu kapablas adapti sin ? Tial oni devis trovi kaj inventi la vorton ŝaĝtelefono por 'smartphone' ? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 11:04, 5 sep. 2016 (UTC) :: En la vorto «saĝtelefono» estas du radikoj: «saĝ» kaj «telefon»; do, la vorto konsistas el du radikoj kaj substantiva finaĵo. La lingvo Esperanto ne permesas disŝiri radikon, kiel vi proponas (la sola escepto estas uzo de la sufiksoj «ĉj» kaj «nj»). [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]] 11:42, 5 sep. 2016 (UTC) :::Kion fari por renomi la titolon 'Troglodita turimo'-n ? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 20:45, 11 sep. 2016 (UTC) :::: Alinomi estas facile, ankaŭ vi povas fari tion (super la artikolo vi vidas ilobretojn, unu el ili estas <small style="white-space: nowrap; text-decoration: overline underline;">&#124; Legi &#124; Redakti &#124; Vidi historion &#124; &#9733; &#124; Pli&#128899; &#124;</small>&nbsp;— sub <small>Pli&#128899;</small> vi trovos eron <small>Alinomi</small>). Tamen mi ne certas, kiu vorto estus plej taŭga: ĉu ''troglodita'', ''trogloditeca'' aŭ alia. [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]] 22:02, 11 sep. 2016 (UTC) :::::Dankon [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]]. Mi adaptis.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:22, 2 okt. 2016 (UTC) ==Knuflo== Saluton. Denove mi vidas neakcepteblan vorton ĝis oni provu la malon. En [[brakumo]] vi diras ke temas pri "nov-enkonduktita vorto knuflo inter esperanto-parolantoj", sed kie? Tio ne paeras en PIV, nek en ReVo, ĉu vi povas indiki iun libron, gazeton ktp., kie tiu vorto aperas. Eĉ tiel temas pri nova radiko kio ne eblas en Esperanto. En Esperanto eblas kunmeti kaj oni povas "inventi" vortojn kiaj lernodomo, kuniklodomo, librokuniklo ktp., eĉ se temas pri malfacilaj signifoj. Sed knuflo ne ekzistas eĉ en la reto. Mi guglis kaj aperas en esperantlingvaj tekstoj nur en viaj ĵusaj kontribuoj. Tiele mi petas fidindajn referencojn de tiu neologismo aŭ vian permeson nuligi tiujn partojn de la menciita artikolo [[brakumo]] kaj permeson por alinomigi [[Internacia knuflotago]] al [[Internacia brakumtago]] kion ĉiu esperantisto komprenos.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 17 feb. 2017 (UTC) :Vi pravas ke ne ekzistas jam referencoj krom la ĵusaj de mi uzitaj. Por gardi la unuecon de la lingvo vi pravas gardi nur 'brakumon', sed mi volas tamen proponi aldoni eble sur NOTOJ ke laŭ antaŭnelongaj rekontiĝoj eblis vidi t-ĉemizon kaj la uzon de la vorto inter Esperantistoj, do eble 'slango' kaj tiu eble utilas mencii ? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:34, 19 feb. 2017 (UTC) :: Se vi vidas miajn redaktojn en la artikoloj: Estas ĝuste tio, kion vi rajtas lasi pri "knuflo" en la artikolo, sed krom tio oni ne rajtas uzi la esprimon en la teksto mem. Kaj ja necesas iel dokumenti tiun aserton - mi nun metis la ŝablonon, ke mankas fonto. Do aldonu tiun fonton (ekzaktan daton kaj lokon de la renkontiĝo kaj eventuale foton de la t-ĉemizo).[[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 20:16, 26 maj. 2017 (UTC) Saluton. Mi ŝatus kontakti vin, ĉar laŭ mi, titolo kiun vi elektis por la artikolo pri la internacia tago de brakumoj estas tute netaŭga. Brakumoj estas io internacia, kaj tiu internacia tago ĉefe temas pri tio. La vorto "knuflo" kiu estas uzata de kelkaj renkontiĝemaj Esperantistoj ĉirkaŭ Flandrio ne taŭgas, ĉar tiu koncepto estas nek internacia al tiuj kiuj partoprenas al "National Hugging Day", nek internacia al Esperantistoj. Do bonvolu elekti nomon kiu pli taŭge reprezentas tiun internacian tagon, aŭ pruvi ke "Internacia knuflotago" estas enradikiĝinta vorto, kiu estas la plej uzata por paroli pri tiu specifa internacia tago. Noto: mi aldonis la nomon de via artikolo ĉi tie: https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj [[Uzanto:VanegeEsperanto|VanegeEsperanto]] ([[Uzanto-Diskuto:VanegeEsperanto|diskuto]]) 22:35, 26 apr. 2017 (UTC) ::: Mi ja vidas, ke estas kelkfoje persona ambicio de certaj homoj enkonduki mem novan vorton al nia lingvo, kiel sukcesis "mojosa" aŭ "krokodilado". Tamen certe ĝuste Vikipedio ne estas la loko por fari tion - ja estas entute kontraŭ la regularo de Vikipedio misuzi ĝin por trudi al la homaro novajn konceptojn. Kreu vian propran blogon aŭ revuon aŭ eldonu librojn, kaj tie vi rajtas utiligi iun ajn novismon. Se poste la komunumo vere adoptas viajn novismojn, ili iam trovos eniron al vikipedio. Mi cetere guglis la vorton "knuflo" - viaj artikoloj en vikipedioj estas la ununuraj lokoj en la tuta reto, kie nuntempe tiuj vortoj aperas. Do pardonu, sed tiuj vortoj devas nuntempe malaperi el Vikipedio! Se en estonto la komunumo akceptos la esprimojn, tio estos alia situacio. Imagu simple: Nuntempe proksiumue 1 miliono da homoj lernas nian lingvon ĉe Duolingo. Se ĉiuj el tiuj novuloj sekvos vian ekzemplon kaj aldonos dum sia vivo eĉ nur unu vorton novan, tiam 1 miliono de novaj vortoj inundus nian lingvon... - tio ne povas esti tio, kion ni volas, do vere en tiu principo ni ja devas esti tre striktaj. Nur esprimoj, kiuj estas formitaj aŭ la la regularo de la Esperanto-vortfarado aŭ troviĝas en la gravaj vortaroj kiel PIV ktp. aŭ por kiuj troveblas fontindikoj en granda kvanto da gravaj publikaĵoj aŭ pri kiuj nia komunumo interkonsentis post diskuto, estas akcepteblaj en Vikipedio.[[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 19:57, 26 maj. 2017 (UTC) :::: Kara mi adaptis la artikolon [[Internacia brakumotago]] anstataŭigante "knuflo" per "brakumo", kie tio eblis. La unika indiko pri "knuflo", kio povas resti en la artikolo estas la aserto pri la belgoj, kiuj portis t-ĉemizon kun la surskribo "knuflo". Pri tiu evento tamen mi petas al vi, aldonu fonton kaj eventuale foton. Tiu estas por vi regularkonforma ebleco efektive uzi vian ŝatatan novismon "knuflo". Mi esperas ke vi komprenas, kio estas la problemo: Vikipedio nur povas redoni faktojn, kiuj aperis en alia loko, sed Vikipedio ne rajtas krei mem novajn faktojn. Do se vi volas utiligi novan esprimon, vi tion ekzemple povas fari en Fejsbuko aŭ pere de pepanto. Se poste sufiĉe da homoj adoptas ĝin, tiam la esprimo de si mem trovas sian vojon al Vikipedio! Sed enkonduki la novismon knuflo en Vikipedio kaj aserti sen indiko de fonto, ke temas pri neologismo por brakumo, tio estas kontraŭ la vikipedia regularo, kiu malpermesas aperigi en Vikipedio rezultojn de propra esplorado kaj mem krei ion en Vikipedio.[[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 20:13, 26 maj. 2017 (UTC) ::::Mi tute konsentas kun viaj rimarkoj kaj mi povus aldoni foton kaj daton de la renkontiĝo! --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 14:24, 27 maj. 2017 (UTC) Al [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] : Nicky, flandra esperantistino, vortumis pri brakumo kaj knuflo jene : '''Brakumi''' estas meti vian brakojn ĉirkaŭ iu aŭ io. '''Knufli''' ne ĉiam bezonas "brakojn", ĝi ĉefe estas agado kiu esprimas la amikecon, pacemon, amplenon de iu al iu alia, sen iu ajn seksa celo. Knuflo estas la plej proksima agado inter geamikoj. '''Brakumi''' vi eĉ povus kun ne-vivantaj objektoj, i.a. brakumi ŝtuparan apogrelon, kiel faras ekzemple fajrobrigadistoj. '''Knufli''' oni ne faras kun objektoj. Tiujn vi ja povus karesi, tamen ne knufli, kvankam infano vere povus knufli pupon, ŝtofbeston ktp '''Knufli''' donas plezuron al ambaŭ knuflantoj. '''Brakumi''' oni povas fari nur "bonkondute" kiel i.a. rusoj faras, sed tiu agado havas neniun rilaton kun sentoj aŭ komunikado, ĝi estas nur "bonkonduta" Tio laŭ ŝi estas la diferenco inter la du. Ne estas la sama agado kvankam antaŭe ni ne havis alian vorton por ambaŭ, ol brakumi. Rimarko : la priskribo de Nicky eble ne estas neŭtrale kaj bezonus esti diskutata en iu junulara forumo (TEJO eble) ? Kion vi proponus ? Ĉu transpreni en lingva forumo, sed kie ? Proponi al la Akademio de Esperanto ? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 13:29, 27 jul. 2018 (UTC) ==[[Geofikcio]]== Saluton. Mi dubas ke oni rajtas krei tiun vorton kie Geo signifas geografion. PIV ne montras tion. Oni devus alinomigi al Geografia fikcio aŭ Fikcia geografio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:46, 11 jul. 2017 (UTC) == Sirenado == Saluton Alifono! Mi alinomis artikolon "Geserinado" al "Sirenado" tial ke temis pri erara vorto ("serino" estas io alia ol "sireno") - aliflanke prefikso "ge" miaopinie ne estas bezonata. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 04:52, 21 jul. 2017 (UTC) ==Aŭtosugesto== Saluton. Mi proponas alinomigon de [[Aŭtosugesto]] al [[Memsugesto]], kiel pli esperanta. Alinomigo lasos [[Aŭtosugesto]]-n kiel alidirektilo. Se vi volas, mi faros tion.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:37, 25 mar. 2018 (UTC) En ordo. Faru. == Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey == <div class="mw-parser-output"> <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. <big>'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&prj=we&edc=5&prjedc=we5 Take the survey now!]'''</big> You can find more information about this survey [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|on the project page]] and see how your feedback helps the Wikimedia Foundation support editors like you. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]] (in English). Please visit our [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through the EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]] to remove you from the list. Thank you! </div> <span class="mw-content-ltr" dir="ltr">[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]</span>, 18:41, 29 mar. 2018 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:WMF Surveys@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/we5&oldid=17881421 --> == Can you help review Esperanto stemming? == Hello Alifono, I'm trying to find speakers of Esperanto to help me review an Esperanto stemmer, which I hope will improve search on Esperanto-language wikis. I tried to start a [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Need_help_reviewing_Esperanto_stemming discussion], but no one has responded yet. I was hoping you could take a look, comment, and maybe invite anyone else you think could contribute to the discussion. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Uzanto:TJones (WMF)|TJones (WMF)]] ([[Uzanto-Diskuto:TJones (WMF)|diskuto]]) 20:31, 20 jun. 2018 (UTC) ==Saluton== Vi erare kreis la artikolon [[Artifakto]]; mi alinomigis al [[Artefakto]], kiu estis alidirektilo. Do mi devis anstataŭi la artikolon kaj mi supozas, ke nun aperos kiel mia kreitaĵo anstataŭ via. Mi konvertis la eraran tajpaĵon en alidirektilo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:36, 26 okt. 2018 (UTC) ::Kani, ne gravas mia nomo. Dankon por la helpo. Tamen en alilingvaj vikipedioj ekzistas ja Artifakto kun I sed kiel ludo;..? Se mi ne eraras en iu lingvo aperis artefakto (matematiko)...--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:06, 26 okt. 2018 (UTC) ==[[Eŭropa Festivalo de Esperantaj Kantoj]]== Saluton. En tiu artikolo estas ĉapitreto Kelkaj opinioj de ĉeestintoj. En ĝi rekte parolas ĉeestintoj, sed oni ne scias kiu kaj tio sonas strange en Vikipedio. Foje ja oni aldonas opiniojn, kritikojn, komentojn pri io ajn, sed oni diras kiu diris tion normale per referenco aŭ citaĵo. Ekzemple pri la lasta UKo iu KKK diris tion kaj tion publikigite en gazeto Esperanto, en retejo Libera Folio ktp. En la artikolo mankas kiel oni prenis tiujn opiniojn. Tio en ajna gazeto havus sian lokon, sed en Vikipedio... mi dubas pri tio. Mi supozas, ke plej facila solvo estus simple forigi tiun parton. Alia eblo estas reverki la tuton kiel opinioj kolektitaj sed kiam, kiu, kie, kiel? Se oni donas al mi almenaŭ ion de tiu informo mi povus klopodi fari tion. Mi ne ŝatas laborigi homojn. Sed tiuj povas elekti fari tion rekte.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:15, 6 feb. 2019 (UTC) :Aparte mi konsilas al vi uzi * en Bibliografio, Eksteraj ligiloj ktp. La grafika aspekto estas pli bela kaj tio estas la kutimo en Vikipedio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:39, 7 feb. 2019 (UTC) Mi simple trovis la opiniojn sur la retejo de la festivalo. Vi rajtas forigi la opiniojn. Vi pravas sed por aldoni referencoj ofte mankas en esperanto tiujn.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 14:40, 7 feb. 2019 (UTC) ==Dua mondmilito== Saluton. Por la [[Dua mondmilito]] mi lastajn monatojn dediĉis tempon kaj energion al tiu temo en Vikipedio. Mi ne verkis la artikolon prie, sed plibonigis ĝin, bluigis ligilojn (kreis rilatajn artikolojn) kaj aldonis ion. Krome mi kreis artikolojn ''Tempolinio'' por ĉiu unuopa jaro kaj samtempe kreis pliajn artikolojn prie. Mi proponis la artikolon por esti konsiderata Leginda (ne Elstara) kaj baloto aperas en la komenco, sed mi tion faris antaŭ pli ol du monatoj kaj ĝis nun neniu balotis. Mi petas al vi baloti pore kaj same mi proponos al aliaj konatuloj por poste peti al administranto plenumi la kategoriigon. Dankon, amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:34, 20 feb. 2019 (UTC) ==Balasto== Saluton. Lastatempe mi trovas en la redaktopaĝo de viaj artikoloj superfluajn strangajn signojn. Ekzemple el [[Internacia festivalo de la afrika modo]] mi forigis pli ol mil bitokoj sen tuŝi la redakton. Mi supozas, ke tion okazigas la teknikaj rimedoj kiujn vi uzas, eble poŝtelefono. Mi iompostiom forigas tion.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:41, 18 apr. 2019 (UTC) ::Kani, mi tute ne rimarkas tiujn signojn. Mi plefote uzas la tradukŝablonon [Content Translation] eble pro tio car tiu tradukhelpilo ne tute transprenas bone la ŝablonon/kioskon en la dekstra flanko de la artikolo. Ankaŭ okazas ke la referencoj ne estas bone transpreneblaj, sed kutime mi tre kontentas pri la hlepilo... Eble sendu ekrankopion kiam vi denove trovas tiujn strangajn signojn ĉe vi. Dankon pro via atentemo.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 08:47, 18 apr. 2019 (UTC) ==Saluton== Mi jam ne trovis tiun balaston. Mi vidis artikolon [[Litamo]] ligitan al alilingvaj artikoloj pli similtitolaj al [[Tagelmusto]] (nur en la finna io kiel Litamo), dum ekzistis artikolo Litamo en la angla kaj araba. Do, mi duobligis la artikolon, ĉar nek mi nek aliaj alilingvaj vikipediistoj klare diferencigis. Do, nun ekzistas en Esperanto ambaŭ artikoloj kaj se iu povas diferencigi kaj nuancigi, tiu povos fari sur la sama bazo, ĉu forigante materialon ĉu aldonante ĉu ŝanĝante.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 24 apr. 2019 (UTC) ::Kani, bonege kaj dankon.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 18:48, 24 apr. 2019 (UTC) == Administra baloto == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:57, 3 jun. 2019 (UTC) ==Citaĵo el la reto== Saluton. Referencoj estas komplikaj aferoj. Unue: oni ne povas ripeti la klarigon el la sama blazono. Due: la blazono Citaĵo el la reto tute ne funckias, pli bone nur meti la referencon inter []. Vidu ekzemple kiel mi purigis en [[Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj]]. Tamen estas aliaj ebloj. Ĉiuokaze vi rigardu la rezulton en la metitaj artikoloj. Se aperas fuŝa ruĝa frakaso, tio signifas, ke io ne bone funkciis. Mi jam purigis aliajn artikolojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 4 jun. 2019 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Dum kampanjo "purigi" la paĝon pri Proponoj por Legindaj artikoloj, [[Aŭgusteno de Hipono]] kaj [[Aztekoj]] estis akceptitaj kaj venos la vico de la artikolo [[Simone de Beauvoir]], kiu estis proponita en januaro 2018. Do, preskaŭ dum unu jaro kaj duono atendas sian momenton. Mi petas, ke vi balotu irinte al la artikolo kaj klakinte sur "baloto" en la dekomenca averta skatolo. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:22, 30 jun. 2019 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Do, mi ekigos kampanjon por akceptigi tiujn artikolojn kiel legindaj artikoloj, Kelkaj atendas dum pli ol unu jaro. Jen ili: [[Jorge Luis Borges]], [[Baziliko Sankta Petro]], [[Bildliteraturo]], [[Bogoto]], [[Ludwig van Beethoven]], [[Brita imperio]], [[George Byron]], [[Bovo]], [[Aŭgusto Cezaro]], [[Johannes Brahms]], [[Miguel de Cervantes]], [[Winston Churchill]], [[James Cook]], [[Le Corbusier]], [[Citrono]], [[Diplomatio]], [[Salvador Dalí]], [[Marie Curie]], [[Isabel la 2-a (Hispanio)]]. Mi petas balotojn almenaŭ por kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:46, 24 aŭg. 2019 (UTC) ==[[Kultura regreso]]== Saluton. Vi forgesis ligi la artikolon al la pola aŭ rusa versioj: tion mi jam faris. Krome vi forgesis esperantigi la liston de popoloj aŭ nacioj. Mi faris la komencon sed vi kiel aŭtoro pli bone faru tion. Oni malfermas la anglan artikolon kaj oni kontrolas ĉu ekzistas esperanta ekvivalento; se ne, oni esperantigas la vorton aŭ oni forigas la malfacilojn: mi iel montris la vojon. Dume mi metis la averton polurinda. Kiam vi esperantigos la liston, vi povos forigi la averton.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:55, 7 okt. 2019 (UTC) :Bonege, ĉio en ordo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:42, 8 okt. 2019 (UTC) ==Interreto de aĵoj== Saluton. Por ligi tiun artikolon, klaku maldekstre ĉe Aldoni ligilojn. Aperos kadro kun lingvo kaj paĝo. Metu ekzemple en, angla, supre kaj Internet of things malsupre kaj sekvu la vojon. Se tio ne funkcias, mi montros alian vojon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:19, 19 okt. 2019 (UTC) ==[[Femicido]]== Saluton. Mi kontraŭas la enkondukon de la neologismo Femicido, inter aliaj ĉar ne estas unuanimeco inter diversaj lingvoj: kelkaj uzas radikon Femi- kaj kelkaj Femini-. Antaŭ tio la esperantlingva alternativo devas esti [[virinmurdo]], dum virinmortigo estas tro milda por tiu fia afero. Mi proponas tiun alinomigon kaj pretas fari la koncernajn ŝanĝojn en la redakto, inkludante la diversajn eblojn, inklude femicidon kaj feminicidon, kiel neologismaj proponoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:31, 20 nov. 2019 (UTC) ==[[Amy Webb]]== Saluton. En kelkaj artikoloj vi lasas veran ĝangalon en la notoj. Mi aranĝis kelkajn el ili, sed mi jam lacas. Ni klopodu solvon: unua paŝo estas ke kiam aperas cito kelkajn fojojn kun sama enhavo, la enhavo devas aperi nur unufoje kaj pro tio aperas frazo "estas difinita plurfoje kun malsamaj enhavoj; $2". En tiuj okazoj kie oni ne enmetas enhavon oni aldonas /. Klopodu solvi tion ekzemple en tiu artikolo. Rigardi aliajn artikolojn povas helpi. Lasi ruĝan ĝangalon en artikolo estas venenigita bombono.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:35, 9 dec. 2019 (UTC) :Resaluton [[Uzanto:Kani|kani]], mi jam solvis la problemon.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 20:06, 10 dec. 2019 (UTC) ::Ne en tiu artikolo. Se mi iras al Notoj, mi plue vids la ruĝan ĝangalon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:18, 10 dec. 2019 (UTC) Kara [[Uzanto:Kani|kani]] dankon por diri la nomon de tiu artikolo ĉar mi multe tradukas por vikipedio...Dankon. --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:49, 10 dec. 2019 (UTC) == Uzanto:Haifa Kamal == Saluton, vi movis paĝon Uzanto:Alifono/provejo al paĝo [[Uzanto:Haifa Kamal]] kaj tiun poste al [[Haifa Kamal]]. Ĉu paĝo Uzanto:Haifa Kamal estas forigenda? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 19:15, 22 dec. 2019 (UTC) ===Dankon [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]]: Ne, mi ne komprenas la kreon de nova originala artikolo pere de la provejo. Restu konservita artikolo al Haifa Kamal. Ĉu vi povas ripari mian provejon aŭ klarigi kiel? Dankon.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:41, 22 dec. 2019 (UTC) ::Saluton Alifono, mi korektis la alidirektilon el [[Uzanto:Alifono/provejo]] al paĝo pri [[Haifa Kamal]]. En la alidirektigilan paĝon [[Uzanto:Haifa Kamal]] (ĉar estas vere tre dubinde, ke la menciita kantistino kontribuus en Vikipedio) mi enmetis ŝablonon por forigo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 05:53, 23 dec. 2019 (UTC) == Internacia Tago == Ĉu vi havas referencon pri esperantlingva nomo de la tago? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 19:53, 25 feb. 2020 (UTC) ::jes, edukado.net (diskutoj)--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 22:10, 25 feb. 2020 (UTC) :: Pli precize? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 18:34, 27 feb. 2020 (UTC) :Atentu, kara Alifono, se vi ne pli precize precizegas la precizon al la precizigisto, vi riskas iri al prizono, precizege.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:36, 2 mar. 2020 (UTC) ==Heredaĵa lingvo== Saluton. Laŭ la principo de sufiĉa neneceso (eble mi eraras pri la nomo) eble la sufikso -aĵ- ne necesas. Tiele la artikolo povus esti alinomita al Hereda lingvo, Heredata lingvo aŭ eĉ simple [[Heredolingvo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:36, 2 mar. 2020 (UTC) ..Kion fari se jam ekzistas similaj paĝoj en kiuj la vorto heredaĵo aperas? Ekz. Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Antverpeno)?--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:51, 3 mar. 2020 (UTC) ==[[Erin Meyer]]== Saluton. En du viaj lastaj artikoloj mi trovis terurigajn ruĝkolorajn avertojn en la referencoj, nome ''Citaĵa eraro Ne valida etikedo; la nomo "NEWYORK" estas difinita plurfoje kun malsamaj enhavoj; $2, Citaĵa eraro Ne valida etikedo; la nomo "FOR" estas difinita plurfoje kun malsamaj enhavoj; $2 Citaĵa eraro Ne valida etikedo; la nomo "FOR" estas difinita plurfoje kun malsamaj enhavoj; $2''. Tio signifas ke se oni uzas la sistemon ref name="FOR" poste sekvu la klarigo nur unufoje kaj por la cetero ref name="FOR"/. Tiel simple; vi povas rigardi kion mi faris.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 2 mar. 2020 (UTC) ...dankon al vi!--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:48, 3 mar. 2020 (UTC) == Translation request == Hello. Can you create and upload the articles [[:en:Azerbaijan State Academic Opera and Ballet Theater]] and [[:en:List of statues in Baku]] in Esperanto Wikipedia? They certainly do not need to be long. Yours sincerely, [[Uzanto:Karalainza|Karalainza]] ([[Uzanto-Diskuto:Karalainza|diskuto]]) 07:39, 27 mar. 2020 (UTC) :Thank you very much! [[Uzanto:Karalainza|Karalainza]] ([[Uzanto-Diskuto:Karalainza|diskuto]]) 16:05, 27 mar. 2020 (UTC) ..Hello Karalainza, It is with pleasure that I read your request. I already made to these items a translation into Esperanto, as well as about (azere: Освобожденная азербайджанка). Do you know some speakers of Esperanto in your country? If not, maybe someone wants to translate the page https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_culture into azerian language? I would appreciate this. --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 17:57, 27 mar. 2020 (UTC) ==inflekto== Saluton. Tiu estas ne-PIV-a vorto, kiun mi ne komprenas. Mi anstataŭis ĝin al proksima ''fleksio'', kiu ŝajne estas la celo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:31, 1 jun. 2020 (UTC) :: Kara Kani ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) al kiu vikipedia artikolo ĝi rilatas, ĉar mi ofte redaktas...--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 17:18, 5 jun. 2020 (UTC) :::Saluton. Ankaŭ mi ofte korektetas kaj nun ne memoras kie estis uzita ''inflekto''. Nun mi ĵus korektetis [[Fariba Adelkhah]], ekzemple la lingvo en Irano estas [[persa]] kaj ne farsa, kiu estas la adjekto de [[farso]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 8 jun. 2020 (UTC) ==[[Kaligrafio]]== Saluton. Vi iom eraris alinomante artikolon [[Skribadarto]] al [[Kaligrafio]]. Ne per si mem, sed pro la proceduro. Unue, ĉar estas establita protokolo por alinomi artikolojn, eĉ se oni rajtas fari tion por evidentaj eraroj; tamen tiu estis unu el la 1000 havendaj artikoloj, do plej gravaj. Tiu protokolo estas en la paĝo [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]]; tie vi povas vidi la ofte ardajn diskutojn pri tiu afero. Ne gravas ĉu vi pravas pri la tialoj fari tiun ŝanĝon. La kutimo estas fari tion tie. Due, vi mistajpis Kalilgrafio anstataŭ Kaligrafio. Do, nun la afero estas eĉ pli malbona, tute erara. Nun pro tiu afero, faru nenion, mi zorgos. Nur sciu ke ankaŭ la eblo [[Kaligrafio]] ekzistas kiel alidirektilo al la erarnomita artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:46, 13 jul. 2020 (UTC) Al [[Uzanto:Kani|kani]] dankon pro via rimarko kaj helpo.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 19:43, 13 jul. 2020 (UTC) ==Hungara nomformo== Saluton! Mi dankas vin pro la ĵus kreinta artikolo. Mi aldonis la prononcon kaj la informkeston. Se interesas vin mia nomformo en artikolo, mi uzas: '''János Rózsás,''' laŭ hungarlingve kutima sinsekvo '''Rózsás Sándor'''.... --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:29, 6 aŭg. 2020 (UTC) == Malferma fonto == Saluton, Alifono. Vi alinomis [[malferma kodo]], sed la rezulto estas mistajpita nomo. Bonvolu revidu. Dankon! ~<span style='color: green'><span title="Lernu Esperanton!">★ '''[[User:NMaia|nmaia]]''' ^{[[User talk:NMaia|d]]}</span></span> 10:08, 23 aŭg. 2020 (UTC) == Vikia paĝo Crosstor == Saluton! Mi ĵus hazarde trovis vian mesaĝon en mia paĝo. Se vi mesaĝas al mi, ĉiam vi faru en paĝo '''Diskuto''' apud Crosstor. Mi fakte ne uzas tie ,-n, ĉar mia komputila sistemo estas tia, ke mi iras per muŝo al '''blua''' vorto, tiam aperos la komenca frazo de la artikolo. Tiel ĝis tiam mi ŝparis 23 mil da ,-n. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:31, 23 aŭg. 2020 (UTC) ==Krucoj== Saluton. Kiam mi trairas artikolojn, en tiuj viaj, se temas pri biografioj, mi forigas en la mortodatoj la krucojn. Mi scias, ke en kelkaj vikipedioj, ekzemple la germana oni uzas asteriskon por naskodato kaj krucon por mortodato. Tiu kutimo ne estas tiom internacie akceptebla, dum [[kruco]] estas certe kristana simbolo. Fakte ne necesas tio, se oni indikas post la nomo la du datojn unu post alia. Evidentas, ke la unua estas la nasko kaj la dua la morto. Se estas nur unu dato kaj temas pri nuntempuloj, evidentas, ke temas pri la naskodato. Se estas nur unu dato kaj ne temas pri nuntempuloj, oni povas indiki tion per n. aŭ m. Mi supozas, ke tio kongruas kun la internacieco kaj neutraleco de Esperanto kaj certe kun la kutimo en Vikipedio. Tio plej pravas kiam temas pri personoj kiuj tute ne estis kristanaj. Eble estas regulo pri tio ie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 24 aŭg. 2020 (UTC) == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 18:48, 25 sep. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> ==[[Araba-israela konflikto]]== Saluton. Tiu artikolo estis proponita kiel Elstara artikolo en 2017, sed ankoraŭ ricevis nur du porajn voĉdonojn kaj neniun malporan. Eble vi iom kontribuis al ĝi. Se eblas, bv baloti por ke oni povu finigi la aferon. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:23, 22 nov. 2020 (UTC) :Tamen mi ĵus konstatis, ke la baloto estas fermita, sed la plenumo ne estis farita. Do, mi demandis la respondeculon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:42, 22 nov. 2020 (UTC) ==[[Sektarismo]]== Saluton. Mi opinias, ke tiu titolo estas neologismo tro kopieca de aliaj lingvoj kaj ke en Esperanto devus esti [[Sektismo]]. Fakte PIV agnoskas sektismon kaj tute ne sektarismon, kiu estus fanatika sekvo de sektaro, kio malfacile kompreneblas, ĉar sektismo esence estas fanatika sekvo de nur unu sekto kontraŭ aliaj. Neologismoj estas akcepteblaj, sed nur se ili ne kolizias kun alia signifo en Esperanto. Ĉu vi ne samopinias?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:06, 24 dec. 2020 (UTC) ==[[Persa lingvo]]== Saluton. Ŝajne vi forigis en tiu artikolo la markilon kiel Havenda artikolo. Havendaj artikoloj estas fiksa listo de 1000 artikoloj, kiu ne povas esti ŝanĝita; plej verŝajne vi faris tion senintence, nome la 11 okt. 2020. Kiam vi estos en tiuj havendaj artikoloj kun la verda markilo, atentu pri tio kaj ne forigu tiun markilon, ĉar tio rezultas en peniga laborigo por la respondeculo kiu devas serĉi inter milo da artikoloj tiun kiu perdis la markilon. Dankon. Kaj redankon se vi ampleksigas kelkajn el tiuj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:36, 23 jan. 2021 (UTC) :Mi ne plu retrovas pri kiu paĝo vi parolas (URL)...Pardonon pro la okazigo de tiu grava ĝeno al vi.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 17:27, 24 jan. 2021 (UTC) ::Mi parolas pri la artikolo [[Persa lingvo]]. En la historio de tiu artikolo vi povas trovi vian faron. Vi povas konstati, ke nun estas la verda markilo en la supra dekstra angulo de la artikolo. Estas en tiuj artikoloj kie vi (kaj ĉiuj) devas atenti por ne forviŝi tion. Kaj ne estis mi kiu devis serĉi la perditan artikolon (inter milo) sed alia vikipediisto. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:04, 24 jan. 2021 (UTC) == Nova subkategorio de 1Lib1Ref == Saluton, Alifono! Vi estas la unua kuraĝulo por partopreni en la kampanjo [[Projekto:1Lib1Ref]] en Esperanto! Gratulon! Mi ŝatus atentigi vin pri novaĵo en la kampanjo - subcelo pri Centra kaj Orienta Eŭropo. Tio rilatas nur al lingvo de partoprenanta Vikipedio (''ne'' temas pri temo de la artikoloj) - kaj Esperanta Vikipedio estas oficiale akceptita. '''Por vi tio signifas''', ke vi povas aldone konkursi por premio. Sufiĉas ke vi en resumon de redakto skribu ambaŭ kradetikedojn '''#1Lib1Ref #1Lib1RefCEE'''. Amike! --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 18:44, 25 jan. 2021 (UTC) == Ryokan‎‎ == Saluton, Alifono. Mi ĵus vidis, ke vi ekuzis la vorton "konfunu" je la komenco de la artikolo [[Ryokan‎‎]]. Kion ĝi signifas? Mi tute ne konas ĝin. Mi konas nur la vorton "konfuzu". Ĉu eble temas pri tio? Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:07, 28 jan. 2021 (UTC) :: Dankon. Estis tajperaro. Estu efektive konfuzu! Kio pri la hispanaj helpfilmetoj por verki en Vikipedio? Ĉu iu povas krei almenaŭ filmeton kiel aldoni referencojn en la Esperanta vikipedio? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 15:01, 28 jan. 2021 (UTC) :::Saluton, Alifono. Bedaŭrinde mi ne scias, kiu povus fari helpofilmetojn pri verkado en Vikipedio. Eble vi foje demandu sur la paĝo [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo]]. Tiam pli da uzantoj eble legos tion. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:14, 28 jan. 2021 (UTC) :::Dankon kara! Mi petis kaj ankaŭ diskonigis jenon en la socia retejo MiaVivo: https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Helpfilmeto_en_Esperanto_pri_kiel_aldoni_referencon%2Ffonton --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:12, 28 jan. 2021 (UTC) == Ryokan (gastejo) == Saluton, Alifono. Mi ĵus korektis vian alidirektilon al [[Ryokan (gastejo)]]. Mankis s en la krampa parto. - Ĉu bone? Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 21:10, 28 jan. 2021 (UTC) == Bonvolu voĉdoni pri mallokaj ŝablonoj - antaŭ la 28-a de Aprilo == Saluton, Alifono! Grava parto de Vikipedio estas ties ŝablonoj. Ili kreas ekzemple informkestojn, ligilojn al eksteraj fontoj, diversajn kestojn, formatigas referencojn kaj simile. Sed prizorgadi ilin estas nefacila teĥnika laboro kaj ni de jaroj suferas pro malalta kvalito de multaj el ili, kaj ofte eĉ plena manko. Por helpi pri tio fundamente, estas propono funkciigi sistemon, kiu ebligus uzadon de ŝablonoj de centra loko (kun eblo pluuzi lokajn ŝablonojn de nia Vikipedio, se ni specife ilin volus). Sed la propono bezonas subtenon por efektiviĝi. '''Tial mi petas vin esprimi vin ĉe <big>[[Vikipedio:Peto pri komento/Mallokaj ŝablonoj]]</big>'''. Mi proponas, ke vi esprimu vian opinion en ĉiu projekto, kie vi aktivas aŭ kiun vi ofte legas (eĉ se vi jam esprimis vin aliloke). Mi estas teĥnikisto kaj mi plene subtenas la proponon - mi vidas kiamaniere ĝi helpos kaj mi scias, ke ĝi helpos vere multe, precipe al malgrandaj lingvoj. --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 18:13, 27 apr. 2021 (UTC) ==[[Emil Habibi]]== Saluton. Mi alinomis al [[Emil Habibi]], ĉar ĉiuj lingvoj literumas tiel, inklude la hebrean kaj la araban.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 29 apr. 2021 (UTC) ==[[Carmen & Lola]]== Saluton. Kial uzi tiun simbolon ne tiom uzata en Esperanto kiom en la internacia normalulejo? Titolo povus esti simple Carmen kaj Lola, kaj uzi propran vorton kiel en la franclingva kaj aliaj versioj. Se oni alinomas, [[Carmen & Lola]] restos kiel alidirektilo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:00, 18 maj. 2021 (UTC) == Liberio == Saluton, Alifono. Ĉu vi eble jam legis la diskuton pri [[Liberio]], en la [[Diskuto:Liberio|tiea diskutopaĝo]]? Vi skribis la aserton en la artikolon, ke Liberio estus la tria plej granda lando de la mondo. Tio ne veras, ĉar tiun rangon jam havas Ĉinio. Mi ĵus korektis la fuŝon laŭ [[:de:Liste von Staaten und Territorien nach Fläche]]. Bonvolu labori pli akurate, se eblas. Dankon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:30, 24 maj. 2021 (UTC) ::Mi tradukis tiun informon el alilingva vikipedio kaj feliĉus se vi ĝustigas tiun eraron aldonante la germanan referencon. Dankon al vi Tlustulimu!--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 20:02, 24 maj. 2021 (UTC) == Rezultoj de Vikiprintempo 2021 jam baldaŭ - danke al nova teamano! == Kara Alifono, dankon pro via partopreno en [[Projekto:VikiPrintempo COE 2021|VikiPrintempo COE 2021]]! Via kontribuo estas valora kaj helpas al disvolvo de Vikipedio! Dum lasta tempo ni en la organizo ''Esperanto kaj Libera Scio'', kiu organizis la konkurson, laboris ne nur pri novaj agadoj, sed ankaŭ pri pligrandigo de nia teamo. Tio estas aparte grava por daŭropoveco de la organizo. Mi mencias tion, ĉar ni trovis novan kalkulanton de rezultoj de konkursoj. VikiPrintempo 2021 estas la unua konkurso, kiun li kalkulos, laŭplane jam tiun ĉi semajnofinon. La rezultoj kaj disdono de premioj sekvos nelonge poste. Dankon pro via pacienco! Se vi volas pli konkursi, ĝuste nun okazas '''[[Projekto:Unesko 2021|konkurso kun la temo de Unesko]]''' - proponis ĝin UEA mem laŭ rekta instigo de Unesko {{Rideto|;-)}} Sekva simila konkurso temos pri Ameriko kaj okazos en Oktobro. Dum Julio-Aŭgusto estas planata facila konkurso pri aldonado de plurmediaĵoj al artikoloj - spertaj Vikipediistoj estas bonvenaj, sed tiu celas precipe al novuloj. Mi esperas, ke vi ĝuis la verkadon kaj konkursadon! Se vi estontece ŝatus ne konkursi, sed organizi, aŭ havas ideon pri alia bona laboro, bv. [https://esperanto.wiki/kontakto kontakti nin]! Amike, organizanto [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 18:51, 2 jun. 2021 (UTC) == Dankon pro via partopreno en Afrika monato 2021! == Kara Alifono, dankon pro via partopreno en [[Projekto:Afrika monato 2021|Afrika monato 2021]]! La rezultoj estos kalkulitaj laŭplane tuj la sekvan semajnofinon. Rezultoj kaj disdono de premioj sekvos baldaŭ post tio. Se vi volas konkursi plu, mi invitas vin al la '''[[Projekto:Unesko 2021|konkurso pri Unesko]]''', kiu okazas ĝuste nun. Ni organizas ĝin kun UEA laŭ rekta instigo de Unesko! Amike, organizanto [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 19:35, 2 jun. 2021 (UTC) == Paĝoj pri kolpako kaj kalpako == Ŝajnas al mi, ke vi en provo ŝovi la paĝojn pri kolpako kaj kalpako forviŝis la tutan enhavon en novembro 2020. Ĉu vi mem emus ripari tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:41, 13 jun. 2021 (UTC) ::La enhavoj estu kunigitaĵ, ĉu?--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 08:35, 14 jun. 2021 (UTC) == Via premio de Afrika monato 2021 == Kara Alifono, gratulon pro via venko en la konkurso [[Projekto:VikiPrintempo COE 2021|VikiPrintempo COE 2021]]! La 12-an de Junio mi sendis al vi '''gravan retmesaĝon''' kun la titolo "Gratulon al venko en la Afrika monato 2021, Alifono!". Bonvolu legi ĝin kaj respondi - nur post tio mi povas sendi al vi vian premion! Vi faris admirindan laboron kaj plene meritas la premion! Mi esperas, ke vi prenos vian premion kaj ĝuos ĝin! '''Bonvolu respondi ĝis la lundo la 28a de Junio, 12:00 UTK''' - post tiu tempo mi transdonos vian premion al la venkinto sekva en la vico! '''Bonvolu (per retmesaĝo aŭ ĉi tie) respondi kiom eble plej frue!''' Amike, la organizanto [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 15:53, 25 jun. 2021 (UTC) == Via premio de Unesko-konkurso 2021 == Kara Alifono, gratulon pro via venko en la Unesko-konkurso 2021! La 10-an de Aŭgusto mi sendis al vi retmesaĝon kun la titolo "Gratulon al venko en la Unesko-konkurso 2021, Alifono!". Bonvolu legi ĝin kaj respondi - nur post tio mi povas sendi al vi vian premion! Amike {{R|;-)}} --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 19:34, 14 aŭg. 2021 (UTC) ==Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj== Saluton. Estas proponoj tie kiuj postulas balotadon, nome por [[Mil kaj unu noktoj]], [[Modo]], [[Mohamedo]], [[Monarkio]], [[Eŭropa Parlamento]], [[Monto]] kaj [[Naturo]]. Mi kuraĝas ĝeni vin petante voĉdonon por almenaŭ kelkaj el tiuj proponoj, tiuj kiuj plej altiros vin, ne gravas ĉu pozitive aŭ male. Miaj intencoj estas: unue ke la decido estu pli kolektiva eble, kaj due ke la nombro de legindaj artikoloj estu pli multnombra ol tiu de elstaraj artikoloj, kiel necesa larĝa bazo por piramido. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:34, 14 nov. 2021 (UTC) == Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos == Hello. I have removed the Greek name from [[Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos]] because it was not sourced. By the way, the name [[Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos]] is not sourced either. [[Uzanto:Veverve|Veverve]] ([[Uzanto-Diskuto:Veverve|diskuto]]) 20:41, 31 jan. 2022 (UTC) :Dankon. Merci. Thanks. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:53, 3 feb. 2022 (UTC) == Blankenberge == Saluton, Alifono. Mi ĵus rimarkis, ke vi provis uzi la ne ekzistantan kaj verŝajne eĉ ne ekzistontan ŝablonon "IPA-nl" en [[Blankenberge]]. Mi anstataŭis tion per {{ŝ|IFA-prononco}}. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:52, 5 jun. 2022 (UTC) :@[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]]Koran dankon. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:05, 6 jun. 2022 (UTC) == Vikivojaĝa konkurso speciale por Esperantaj renkontiĝoj == Kara, Alifono, ĉar vi pasintece partoprenis artikol-redaktan konkurson, vi povus interesiĝi ankaŭ pri la nuna konkurso okaziĝanta en Vikivojaĝo partnere kun organizantoj de Esperantaj renkontiĝoj - '''[[:voy:Vikivojaĝo:Eventejo 2022|Eventejo 2022]]'''! Dum Vikivojaĝo estas ĝenerala vojaĝa gvidilo, unu el plej gravaj uzokazoj por esperantistoj estas ĝuste veturado al Esperantaj renkontiĝoj. Tial ni partneriĝis kun pluraj organizantoj - ni verkas vojaĝan gvidilon pri ilia renkontiĝo kaj ili provizas premiojn. Unuflanke ni volas krei detalajn gvidilojn por pluraj landoj, urboj kaj lingvoj, kiuj estos utilaj por multaj jaroj ankaŭ en estoneco. Duaflanke ni volas instigi ankaŭ aliajn organizantojn de Esperantaj renkontiĝoj al uzado de Vikivojaĝo por helpi al siaj partoprenontoj. Tiel ni povas krei virtan cirklon, kiu helpos krei la plej gravajn partojn de Vikivojaĝo kaj helpos al multaj esperantistoj {{R|;-)}} '''<div style="text-align: center; font-size: 150%" class="mw-ui-progressive">{{Alklakebla butono|voy:Vikivojaĝo:Eventejo 2022|PARTOPRENU LA KONKURSON}}</div>''' Amike, --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] 19:23, 8 jun. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:KuboF Hromoslav@eowiki using the list at https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Interesi%C4%9Dantoj_pri_konkursoj_en_Vikipedio&oldid=7603400 --> :@[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]]Ĝis mi ne ricevos la jam promesitan premion, mi ne plu emas multe partopreni...bedaŭrinda por UEA kaj Vikipedio...Kion UEA respondis al vi rilate al tiu situacio? [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 12:09, 9 jun. 2022 (UTC) ==Or(t)ografio== Saluton Alifono, en viaj lastaj redaktoj al [[Afganio]]/Afganujo, vi ŝanĝis subsekcian titolon de "orografio" al "ortografio". Tamen "orografio" evidente estis la celita vorto; eventuale oni povus ŝanĝi ĝin al alia titolo, ĉar ne ĉio en la subsekcio strikte respondas al la difino de "orografio". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:22, 30 jun. 2022 (UTC) :@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Vi mem decidu kaj aranĝu. Dankon. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 15:23, 18 jul. 2022 (UTC) == Proponoj por Legindaj artikoloj == Saluton. Lastajn tagojn akumuliĝis proponoj por Legindaj artikoloj parte pro ĝisdatigo de la listo. Tiel atendas via partopreno en la koncerna baloto [[Olimpiaj ludoj]], [[Futbalo]], [[Kastilio kaj Leono]], [[Eiffel-Turo]], [[Berlino]], [[Sankt-Peterburgo]], [[Moskvo]], [[Pekino]], [[Biciklo]], [[Hundo]], kaj [[Ĉevalo]]. Bonvolu viziti almenaŭ kelkajn el ili por legindigi kelkajn kun plej kolektiva partopreno ebla. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:28, 13 aŭg. 2022 (UTC) ==Setlanto== La vortoj setlanto kaj setlejo NE estas de araba origino kaj de la radiko de "وطن" (hejmlando), ĉar tiu radiko estas komponita de literoj U-T-N malfacile akordigebla kun seTlaNto. Tio plie malverŝajnas dum tiu radiko setl- estas uzata ĉefe en ĝermanlingvaj landoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:01, 22 aŭg. 2022 (UTC) == Proponoj por Legindaj artikoloj == Saluton. Lastajn tagojn akumuliĝis troaj proponoj por Legindaj artikoloj kaj estis ioma ĥaoso inter du listoj; nun mi aranĝis la liston. Tiel atendas via partopreno en la koncerna baloto [[Sporto]], [[Bestoj]], [[Fajro]], [[Mamuloj]], [[Blankkapa maraglo]], [[Mezepoko]], [[Ponto]], [[Muta cigno]], [[Griza ansero]], [[Albert Einstein]], [[Alpoj]], [[Dompasero]] kaj [[Portugalio]]. Bonvolu, kiam eblos, viziti almenaŭ kelkajn el ili por legindigi kelkajn kun plej kolektiva partopreno ebla. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:17, 23 okt. 2022 (UTC) == Nova aspekto == Saluton. Mi estis surprizita per la nova aspekto de Vikipedio, Eble tio plaĉos al kelkaj, sed al mi plaĉas nek la malavantaĝoj nek la maniero per kiu oni decidis tion, ĉu demokrate? Kia demokratio? Mi bedaŭras, ke tio estos la lasta frapo en la maniero kiel homoj kiuj ne tiom laboras decidas gravajn aferojn, ekzemple la ĉefpaĝon iam. Mi estis kontenta esti (aparte kun vi) kunlaboranto dum jaroj, sed mi timas, ke se tio ne retroiros, mi ĉesos miajn laborojn en Vikipedio. Tiam mi publikigos liston de miaj taskoj: eble iu decidinto entreprenos ilin. Bonan sorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:02, 24 okt. 2022 (UTC) == Nova aspekto == Saluton. Mi estis surprizita per la nova aspekto de Vikipedio, Eble tio plaĉos al kelkaj, sed al mi plaĉas nek la malavantaĝoj nek la maniero per kiu oni decidis tion, ĉu demokrate? Kia demokratio? Mi bedaŭras, ke tio estos la lasta frapo en la maniero kiel homoj kiuj ne tiom laboras decidas gravajn aferojn, ekzemple la ĉefpaĝon iam. Mi estis kontenta esti (aparte kun vi) kunlaboranto dum jaroj, sed mi timas, ke se tio ne retroiros, mi ĉesos miajn laborojn en Vikipedio. Tiam mi publikigos liston de miaj taskoj: eble iu decidinto entreprenos ilin. Bonan sorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:14, 24 okt. 2022 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]] Mi bedaŭras tion, sed sciu ke mi persone havis neniun decidon rilate al la nova aspekto. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 13:43, 3 nov. 2022 (UTC) :::Ne zorgu. Mi sendis saman mesaĝon al miaj kunlaborantoj, sendepende de kiu venis la decido. La bona novaĵo estas ke oni lasis eblon resti en la ĝistiama aspekto, do ĉio en ordo. ::[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:46, 3 nov. 2022 (UTC) ==Budapeŝto== Mi ne konsentas pri tio. Plejparte la fontoj-referencoj estis kreoj de aliuloj. Tio estus ege granda laboro kaj tio tirus energion el kreoj de novaj artikoloj. Tio estas fiasko de plena Vikipedio, ofte la maŝino aldonas, ke rompita fonto. Se vi havas energion pri tio, vi faru laŭplaĉe.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:37, 17 nov. 2022 (UTC) ==[[Boutens, Peter Cornelis]]== Saluton. Tiu ne estas la normala ordo en la titoloj de pripersonaj artikoloj, sed [[Peter Cornelis Boutens]]. Mi supozas, ke vi povas fari la alinomadon. La ordo Boutens, Peter Cornelis utilas nur por DEFAŬLTORDIGO:.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:29, 17 dec. 2022 (UTC) :Nu, mi alinomis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 dec. 2022 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]], dankon. Iu alia jam ĝustigis. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 15:53, 29 dec. 2022 (UTC) ==[[Ariana Sayeed]]== Saluton. En tiu artikolo mi trafis vorton "geĵurnianoj". Mi ne certas ĉu temas pri tajperaro anstataŭ geĵurnalistoj. Aŭ alia koncepto kiun mi ne konas. Krome, se la anglalingva titolo devenas nur el okcidentlingva artikolo, la traduko en Esperanto sufiĉus, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:17, 23 jan. 2023 (UTC) == Burokratoj == Saluton! Ĉu vi bonvolus [[Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Burokratoj|partopreni en elekto de du novaj burokratoj]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:08, 17 feb. 2023 (UTC) == [[Tropfest]] == Saluton. Mi kaŝis frazon en la komenco pri unua internacia festivalo. Ne klariĝis pri kiu unueco aŭ internacieco temas, ĉar estas multaj pli fruaj internaciaj kinfestivaloj en la mondo. Mi jam vidis, ke ekzemple ankaŭ en la anglalingva versio estas la sama aserto, sed pri kio temas? Eble vi povas klarigi aŭ definitive forigi la aserton.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 20 feb. 2023 (UTC) ==[[Amerindiana fluto]]== Saluton. En tiu titolo mankas litero ko, tiel ke ĝi iĝu Amerikindiana fluto, ĉar radiko aŭ kunmetaĵo ''amerindi-'' ne ekzistas en Esperanto. Tamen la radiko ''indian-'' jam enhavas la koncepton Ameriko (vidu PIV), tial la titolo povus iĝi simple Indiana fluto. Al kiu direkto vi proponas alinomon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:14, 25 mar. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]], jes vi tute pravas. Mi lasis min tro inspiri de la franca lingvo...ve! Vi povas alinomi ĝin al Indiana fluto. Dankon. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:35, 26 mar. 2023 (UTC) == VikiPrintempo COE 2023 == Saluton! Ĉu vi eble partoprenos [[Projekto:VikiPrintempo_COE_2023/Partoprenu |VikiPrintempon COE 2023]]? (Pri centra kaj orienta Eŭropo.) Estas tempo ĝis la fino de majo. - [[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 08:29, 18 apr. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]], dankon pro la invito sed mi ne partoprenos. Eble ni aŭdos pri ĝi en la telegramkanalo de vikipedio? [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 15:25, 18 apr. 2023 (UTC) ==[[Hindustanoj]]== Saluton. [[Hindustano]] en Vikipedio kaj en [[PIV]] estas la norda ebenaĵo. Hindustana estas ĝusta vorto por la lingvo. Sed Hindustanoj por la popolo ŝajnas malĝusta kaj nur kopio de la german-nederlanda vorto. Pli ĝusta estus Surinamhindoj, Surinambaratanoj ktp., same kiel estas en la aliaj lingvoj. Surinamhindostananoj aspektas tro longa, ĉu ne? Indas alinomi. Se vi elektas alternativon, vi mem povas alinomi; se vi preferas, ke mi alinomu, bv diri.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:50, 24 apr. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]]: prefere vi mem ŝanĝu al Surinamhindoj ĉie en nia vikipedio, ĉu? Dankon. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 15:43, 24 apr. 2023 (UTC) == Elekto de nova administranto == [[Dosiero:Wikipedia Administrator.svg|eta|100px|La balailo estas simbolo de la administrantoj.]]Saluton {{BASEPAGENAME}},</br>Mi ĵus kandidatigis [[Uzanto:Kani]]-n kiel administronton. Se vi havas tempon, bonvolu partopreni la elekton de la nova administranto ĉi tie: [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Kani]]. En tiu paĝo, vi povas legi la kialojn de la kandidatiĝo. La kandidato jam akceptis la proponon de administrantiĝo.</br>Dankon kaj ĝis baldaŭ! Amike, — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 08:31, 24 jul. 2023 (UTC) == Kategorio:Esperanto-tradukoj == Kara Alifono, vi metis tri paĝojn en ankoraŭ neekzistan kategorion [[:Kategorio:Esperanto-tradukoj]], sed ne kreis ĝin, kaj sincere dirite mi supozas ke se oni prenus tian novan kategorion serioze, tiam tie devus esti multe pli da biografioj de verkistoj. Do via proponeto estas ankoraŭ ne-matura, nefinita. Mi nun vokiĝas for de la komputilo, kaj ne jam sondis ĉu estas iu alia kategorio kun iom alia vortumo sed sama celo. Sed mi petus vin kuraĝe plusekvi vian proponon, ĝis tie ekzistas vera kategorio uzebla ankaŭ por aliaj biografioj de verkistoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:41, 4 aŭg. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], kara, mi ne scias kiel krei novan kategorion [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 12:40, 12 feb. 2024 (UTC) Nun mi trovis ke estas tre ampleksa superkategorio [[:kategorio:Verkoj el la esperantlingva tradukliteraturo]] kun multaj subkategorioj. Eblas opinii ke la kunmetita vorto "tradukliteraturo" eble ne tiom elegantas, sed iel ĉiu kategorio devas nomiĝi, kaj la nomo kompreneblas. Mi pendas ke la tri paĝetoj devus eniri la subkategorion "[[:kategorio:Verkoj el la esperantigita nederlandlingva literaturo‎]]". Poste eĉ ne necesos forigi la tiam malplenan neekzistan kategorion [[:Kategorio:Esperanto-tradukoj]], ĉar ĝi ĉiukaze ne ekzistas. Sufiĉos simple forgesi ĝin. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:51, 21 sep. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], kara, mi preferus ke aperu listo el kiu elekti kaj tial kun la vorto '''traduko''' aŭ '''Esperanto-traduko''' aŭ '''Esperanto-tradukoj el nederlandlingvaj verkoj''' estus pli facile trovebla, ĉu? [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 12:44, 12 feb. 2024 (UTC) ::Fakte, la "[[:kategorio:Verkoj el la esperantigita nederlandlingva literaturo‎]]" facile ankaŭ povus nomiĝi ''Esperanto-tradukoj el nederlandlingvaj verkoj'', sed en la [[:kategorio:Verkoj el la esperantlingva tradukliteraturo|supera kategorio]] (pri kies iom maleleganta kunmetita vorto "tradukliteraturo" mi supre jam komentis, sed tamen alvokus toleri la iom malelegantan formon) estas '''multaj''' unuopaj kategorioj kun la formo "Verkoj el la esperantigita ...lingva literaturo", kaj ŝanĝi ilin ĉiujn al via proponita formo estus grandega fortostreĉo, kiun mi pensas ke ni nepre evitu. Fakte la kategoriaj titoloj "Verkoj el la esperantigita nederlandlingva literaturo‎" kaj "Esperanto-tradukoj el nederlandlingvaj verkoj" esence priskribas la samon. Mi konfesas ke '''via''' propono de titolo (same ankaŭ pri ĉiuj alilingvaj kategorioj) al mi subjektive plaĉus '''pli''' kaj ankaŭ estus pli konciza, sed mi vere malkonsilas pro tiom iom stila nuanco en la modelo de kategoriaj titoloj nun ekigi grandegan projekton ŝanĝi ĉiujn kategoriajn titolojn - jes la formo "Verkoj el la esperantigita ...lingva literaturo" estas gramatike same ĝusta, nur estas iom alia stila nuanco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:09, 12 feb. 2024 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:26, 21 sep. 2023 (UTC) :Mi konsentas, sed ne trovas ligilon kie mi aprobu...@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 12:38, 12 feb. 2024 (UTC) ::La [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|ligilo]] ankoraŭ situas tie kie ĝi estis en septembro 2023, sed la voĉdono jam estis finita post malmultaj tagoj, post kiam mi iom atentigis pri ĝi, kun klara sinteno permesi la novan roboton, do funkciis ankaŭ sen via voĉo. Sed bonas ke vi notis ke ankaŭ vi voĉdonintus por la propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:54, 12 feb. 2024 (UTC) == [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Rasismo en la Esperanto-movado|Diskuto pri forigo de artikolo]] == Saluton, vi kunkreis la tekston [[Rasismo en la Esperanto-movado]], pri kiu nun [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj/Arkivo/2023/Oktobro#Rasismo en la Esperanto-movado|estas diskuto ĉu necesas komplete forigi ĝin]], ĉar mankas sufiĉaj referencoj, kaj tial eblus havi la impreson ke temas pri vikipedie ne-bonvena [[VP:NOE|"originala esploro"]]. Kiam komenciĝis la diskuto antaŭ semajno, neniu atentis atentigi la kontakteblajn kunredaktantojn de la teksto, tion mi jen volas ankoraŭ fari, kaj proponas vastigi la diskutan tempon al dua semajno. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:24, 5 okt. 2023 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:05, 5 okt. 2023 (UTC) :Ankaŭ por tiu diskuto la tempo delonge pasis, kaj bedaŭrinde ne sufiĉis la materialo por defendi la tekston. Ke ĝi forpreniĝis, estas iom bedaŭrinda, ĉar la temo estas principe interesa, sed nun ĝi ne plu estas, ĉar ni ne sukcesis konvinke solidigi ĝin per referencoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 12 feb. 2024 (UTC) ==[[Legoscio]]== Saluton. Vi iam alinomis tiun artikolon al Literatio, se mi ne eraras, nekonsultinte la koncernan diskutejon pri alinomadoj. Krome kiel konfesas la referenco en la redakto, tiu vorto estas nur propono de neologismo, kiu eĉ ne estas en [[PIV]], fare de malgranda babilrondeto. En multaj lokoj en Vikipedio oni insistis, ke ĝi ne estas forumo por reformoproponoj. Tial mi revenigis la artikolon al la titolo kiun ĝi havis dum jaroj. Ĝi devas resti tiel, maksimume kiam temas pri unu el la Mil Havendaj Artikoloj. Mi ankaŭ reredaktis la enkondukon. Se vi volas aldoni tiun informon kiel lingva noto, vi povas fari ĝin en la fino de la artikolo, por ne piedpremi la antaŭajn kontribuintojn. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:39, 4 nov. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]], kara, mi aldonis lingvan noton. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 13:01, 12 feb. 2024 (UTC) == Rajtoj kiel revizianto/kontrolanto == Mi ĵus vidis la tekston pri [[Bahaa Kredo]], kie amasiĝis 16 kontrolendaj redaktoj, la mezaj estis de vi, granda plimulto de la redaktoj, kun nur eta redakto de pli nova uzanto antaŭ kaj unu post vi. Unue mi pensis ke eble estis la novuloj antaŭ kaj post vi, kiuj kaŭzis ke la tuta blokaro ankoraŭ ne estis en la stabila versio, sed ŝajnas, ke vi ankoraŭ ne petis rajtojn kiel revizianto/kontrolanto. Mi principe fidas je viaj redaktoj, kaj petus vin peti la rajton en [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj]]. Kompreneble povas ĉiam esti, ke iu redakto vekas kritikon de aliaj - tiun kritikon tiam necesas elteni respektive ĉiam eblas eldiskuti diferencojn. Sed principe mi penas ke vi havu la rajton mem aprobi viajn proprajn verkaĵojn kaj ankaŭ rajtu aprobi la redaktojn de novuloj. Tial mi kore instigas vin peti la rajton. Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:43, 8 dec. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], kara, mi klopodis sed antaŭrigardo donas fuŝan impreson; |} |- | {{UzuloKontilo|{{subst:Alifono}}}} || 12/02/2024 || || [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 13:07, 12 feb. 2024 (UTC) Mi ne scias, kio malfunkcias en la antaŭrigardo, sed vi simple ankaŭ povas meti vian peton, kopiante alian linion, do tute sube de la listo enkopii la signojn <nowiki> |- </nowiki> <nowiki> | {{UzuloKontilo|Alifono}} || 12/02/2024 </nowiki> [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:21, 12 feb. 2024 (UTC) == Ŝimkento == Saluton Alifono. Mi ĵus remetis la informkeston al [[Ŝimkento]]. Ĉu vi mem intence aŭ ial akcidente vida redaktilo forprenis ĝin? - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 10:43, 8 apr. 2024 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Rabindranath Tagore]], [[Rasismo]], [[Abu Nuŭas]], [[Afganio]], [[Aidoso]], [[Akva ciklo]], [[Akvobaraĵo]], [[Al-Ĥorezmi]], [[Alzheimer-malsano]], [[Amfibioj]], [[Molière]], kaj [[William Shakespeare]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:34, 27 apr. 2024 (UTC) == Re:Kontakto == Por retmesaĝi min: [[speciala:retpoŝti uzanton/super nabla]]. —[[uzanto:super nabla|<span style="font:1em 'Monospace'; color:#000; background: #00FA9A90; border-radius: .5em;">super nabla</span>]][[Uzanto-Diskuto:Super nabla|^'''Zzz''']] 17:09, 20 jul. 2024 (UTC) :La adreso ne videblas ĉar pro privatecaj kialoj mi ne deziras dividi ĝin en vikipediaj retejoj; tamen vi povas uzi la specialan paĝon jam citita ĉi supre (nome: [[speciala:retpoŝti uzanton/super nabla]]) kaj privatmesaĝi min tie. —[[uzanto:super nabla|<span style="font:1em 'Monospace'; color:#000; background: #00FA9A90; border-radius: .5em;">super nabla</span>]][[Uzanto-Diskuto:Super nabla|^'''Zzz''']] 12:40, 24 jul. 2024 (UTC) ::@[[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ::Mi ĉefe volus peti helpon kun ŝablonoj, ekzemple mapo en la artikolo pri Jemeno kie mi baraktas kun la koloroj en kiuj regas diversaj politikaj entoj. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 14:24, 3 mar. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Alifono|Alifono]] [[Dosiero:Yes check.svg|15ra|✔]]&nbsp;'''Farite''' en [[Jemeno]]. La uzenda ŝablono *ne* estas [[ŝablono:koloro]], sed estas [[ŝablono:priskribo]]. Ĉaŭ, —[[uzanto:super nabla|<span style="font:1em 'Monospace'; color:#000; background: #00FA9A90; border-radius: .5em;">super nabla</span>]][[Uzanto-Diskuto:Super nabla|^'''Zzz''']] 14:30, 3 mar. 2025 (UTC) ::::@[[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ::::Multan dankon. Kia gajno de efikeco se oni kunlaboras kaj specialiĝas en iu kampo, ĉu? Denove dankon al vi! [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 14:39, 3 mar. 2025 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno.<br> Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto.<br> Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 05:57, 26 sep. 2024 (UTC) :@[[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] :Mi opinias ke nemalmultaj esperantistoj ankaŭ estas poliglotoj, pli ofte ol en ajna lingvokomunumo, ĉu? Tial prefere ni gardu referencojn en diversaj lingvoj (ankaŭ pro manko de fidindaj kaj akcepteblaj fontoj el Esperantlingva gazetaro. Tiuj kiuj kapablas (ĉu senerare?) traduki kaj volas investi tempon en aldona titoltraduko al Esperanto, tion faru. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 14:21, 3 mar. 2025 (UTC) == [[Humanismaj sciencoj]] == Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se vi opinias, ke plej bone ni konsultu en la koncerna paĝo de Alinomendaj artikoloj, ni povos fari ĝin. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 27 feb. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:58, 23 jul. 2025 (UTC) == Tiana == Saluton. Alifono kreis ampleksan artikolon kun erara titolo Tiana (Katalonio) kaj nur unu horon poste Samkugatano kreis neligitan artikolon [[Tiana (Katalunio)]]. Mi klopodos kunigi ambaŭ artikolojn. Poste vi povos plibonigi la rezulton.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:45, 19 aŭg. 2025 (UTC) == T283143 == Ĉu vi [[phab:T283143|jam vidis tion]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:26, 4 sep. 2025 (UTC) == Esplorbiblioteko == Mi ne scias pri kio vi demandas. Ĉe mi, la artikolo [[Esplorbiblioteko]] aspektas tute normale kaj mi ne vidas tion kion vi referencis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:59, 25 jan. 2026 (UTC) ==Tajpilo de Zamenhof== Antaŭ tri jaroj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=L._L._Zamenhof&diff=prev&oldid=8173379] vi forigis alineon de [[L. L. Zamenhof]], kiun mi estis verkinta, pri lia patento de tajpilo. Mi nur nun rimarkis tion. Ĉu vi faris tion intence? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:05, 6 feb. 2026 (UTC) :@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] kara, mi ne memoras ke mi tion faris antaŭ tri jaroj, sed mi ja aldonis informojn pri la artikolo TAJPILO rilate al tajpilo kiu kapablis tajpi diakritajn (ĉapelitajn) literojn. Mi invitas vin ankaŭ tie (re) aldoni vian informon. Estu bonvena. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 22:36, 6 feb. 2026 (UTC) ::Dankon! Me reenmetis en [[L.L. Zamenhof]]. [[Tajpilo]] ŝajnas al mi tro malampleksa por enmeti tian detalon, sed vi elektas iel mencii ĝin, mi ne plendos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:41, 11 feb. 2026 (UTC) ==[[Graz]]== Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 26 mar. 2026 (UTC) ==Ruĝaj ligiloj== Eble vi ne rimarkis, ke ne estas interkonsento ke ruĝaj ligiloj povas esti "troaj". Dum longa tempo kelkaj uzantoj agis kvazaŭ estas normo pri tio, sed neniam diskutis ĝin. Kaj [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|kiam mi demandis]], montriĝis ke la opinioj de vikipediistoj estas tre diversaj. Se vi tamen pensas, ke estus bone iel limigi la kvanton da ruĝaj ligiloj, eble vi volus provi fari pli konvinkan proponon ol la nigremuloj tiam faris, aŭ atendi ke ThomasPusch provu denove. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:37, 13 apr. 2026 (UTC) ==[[Lazer Shantoja]]== Saluton. De tiu artikolo mi forigis vian averton ''Ŝablono:Leginda artikolo'', ĉar ĝi ne ekzistas tiel. Ekzistas preciza proceduro, kiun vi povas vidi ĉe [[Vikipedio:Legindaj artikoloj]], kie estas Kriterioj por legindaj artikoloj kaj Proponoj por legindaj artikoloj en tabelo dekstre.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 11 maj. 2026 (UTC) :Samtiale mi kaŝis la averton kiun vi trudis en la baloto por Ruĝa milvo. Vi devas sekvi la proceduron priskribitan en [[Vikipedio:Legindaj artikoloj]], kie estas Kriterioj por legindaj artikoloj kaj Proponoj por legindaj artikoloj en tabelo dekstre. Mi estas je via dispono por respondi viajn dubojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:59, 23 maj. 2026 (UTC) ::@[[Uzanto:Kani|Kani]] La tuta proceduro aspektas tro komplike por ne spertuloj tiuterene kaj mi legis en la paĝo kiun vi proponis konsulti ke "La procezo aldoni legindan statuson havas sia(j)n volontula(j)n prizorganto(j)n. Prizorganto(j) longtempe prizorgas la procezon, do precipe fermon de baloto kaj sekvan pritrakton de proponita artikolo (aldonon de leginda statuso)." Do, kial averaĝa kontribuanto faru aŭ fuŝe faras tion? [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:08, 4 jun. 2026 (UTC) == [[Libera geedzeco]] == Saluton. Mi opinias, ke tiu titolo estas kontraŭdira, aŭ alivorte dirite "geedzeco, kiu ne estas laŭleĝe agnoskita kaj en kiu la partneroj konscie rezignas pri iu ajn civila aŭ religia geedzeco" estas kontraŭdira. Mi pensas, ke la artikolo estus pli bone titolita [[Libera unio]], same kiel en la franca aŭ en la angla. Ĉu vi povas konsulti tion kun alia esperantisto?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:44, 1 jun. 2026 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]] Laŭ mi tiu titolo jam ekzistis. Mi konsentas kun vi ŝanĝi ĝin al '''Libera unio''' aŭ ĉu estas interkovriĝo kun '''[[Pluramemo]]'''? [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:03, 4 jun. 2026 (UTC) is0k3q730qx3yuel76z2919snp1ic2i 9392350 9392291 2026-06-04T22:33:27Z Kani 670 /* Lazer Shantoja */ Respondo 9392350 wikitext text/x-wiki [[Apogrelo]][[Apogrelo|apogrelo]]<div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Helpo:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Alternative, se vi preferas havi vian respondon en la sama loko kiel la demandon, respondu rekte sub la demando, sed komence metu la ŝablonon {{ŝ|Respondo al|…}} kun la nomo de la alia uzanto. Tiel li ricevos atentigon ke vi respondis. Metu komence de ĉiu alineo dupunkton (:) por dekstrenigi vian tekston. Ankaŭ tiuokaze bonvolu subskribi per ~~<nowiki>~~</nowiki>. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp;--[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:31, 9 Jan. 2016 (UTC) == VidRedaktilo == Saluton. Via redakto de antaŭ 15 minutoj en la listo [[Multlingveco en muziko - multlingvaj muzikgrupoj kaj kantistoj]] bedaŭrinde fuŝis ĉiujn supersignojn. Permane malfari ĉion tion estus tro da laboro. Bonvolu refoje provi per alia redaktilo! Kaj ne frustriĝu! Krome certe la referenco ''<font color=grey><nowiki>{{Article|langue=anglais|auteur1=Charters|prénom1=Duncan|titre=Polyglot Conferences and Gatherings : observing a new phenomenon|périodique=Język. Komunikacja. Informacja (JKI))|langue périodique=anglais|numéro=10|année=2015|issn=1896-9585|lire en ligne=http://jki.amu.edu.pl/files/JKI%20-%20tom%2010%20-%202015.pdf|pages=264-275}}</nowiki></font>'' simple kopiita el la franca vikipedio ĉi tie '''garantiite ne funkcius''', nur kreus averton <big><font color=red>'''Skripteraro: La funkcio, kiun vi specifis, ne ekzistis'''</big></font> en dikaj ruĝaj literoj. Eblas uzi la ŝablonon {{ŝ|Citaĵo el la reto}}, aŭ sen ŝablono noti en bona Esperanto la referencajn informojn, sed nepre ne atendi ŝablonojn el unu vikipedia projekto en tute alia vikipedia projekto. Ĉu? Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:12, 22 mar. 2016 (UTC) :Bone, nun la referenco per rezulto " - język komunikacja informacja - Language Communication information <font color=red>(Ŝablono:En,eo, pl)</font> (PDF). JKI. Alirita 2016-03-24." jam aspektas tute bone. Vi sukcesis. Restas la ruĝa noto <font color=red>(Ŝablono:En,eo, pl)</font>: Se vi rigardas la ŝablonopaĝon, vi vidos ke estas parametroj lingvo =, lingvo2= kaj lingvo3=: se oni uzas ĉiujn tri parametrojn, ĉio aspektos bone. Ĉar tio estas detalo, mi mem povas rapide ripari tion, sed volis konsciigi vin. Baza regulo: Ĉiam kiam io ruĝas en esperantlingva teksto, indas kontroli ĉu enŝteliĝis iu fuŝo. Foje estas simpla erareto kiu malhelpas en la paĝomontro, kaj tio rapide ĝustigeblas. Dua rimarko: Laŭ mi dezirindas ke referenco estas komprenebla, ankaŭ se oni ne komprenas la naciajn lingvojn en kiu estas la referenco. Tial bonas serĉi tradukojn al Esperanto, kaj konscii ke la informo JKI en si mem ne havas informan valoron. Se simple estas la mallongigo de "język komunikacja informacja", tiam la duafoje mencio ne necesas, kaj se estas mallongigo por iu alia, tiam necesus klarigi. Sed ĉiukaze vi lertiĝis pri uzo de referencaj ŝablonoj. Simple ŝablonoj ĉiam funkcias nur en unu vikipedia projekto: se vi uzigus la esperantlingvan ŝablonon en la franca (aŭ frisa aŭ araba) vikipedioj, vi rikoltus la samajn "skripterarojn" en grandaj ruĝaj literoj. Aldone mi metos la alirdaton en plena teksto, ĉar laŭ mi en referenco la noto "alirita la 24-an de marto 2016" pli bele aspektas ol kodigita dato (kiu ja ĝustas, nur aspektas iom tre aferece). Mi rapide kompletigos vian referencon kaj salutas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:37, 25 mar. 2016 (UTC) :Vi vidas ke mi ankoraŭ aldonis la aŭtoron de la artikolo, kaj la eldoninton. Vidinte la PDF-dosieron, mi dubas ĉu "citaĵo el la reto" estas la plej bona ŝablono. Ja la PDF-dosiero nun venas el la reto, sed la publikaĵo origine estis presita en papera formo, kaj estas publikaĵo en serio, do iusenca "periodaĵo". Do diskuteblas ĉu pli taŭgas "citaĵo el gazeto" (=periodaĵo), aŭ "citaĵo el libro" (libroj ja povas esti parto de libroserio). Konsiderante la grandan kvanton de 292 paĝoj, kaj la enpaĝigon de la publikaĵo kiu tute ne similas al gazeto aŭ magazino, sed tutklare estas libroforma, la elekto estas "citaĵo el libro". Do mi ankoraŭ adaptos tion. Vi vidas ke kreado de utila referenco estas ne nur unusekunda kopiado el unu vikipedia branĉo al alia, sed nur referenco utila al leganto estas referenco bona, ĉio alia estas malŝparo de tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 25 mar. 2016 (UTC) Atentu ke vi en la artikolo pri multlingva kantado aldonis nekompletan frazon: "La kantoj kiu ekzistas en plej eble multe da lingvoj estas Silenta Nokto, Frato Jakobo kaj ..." Mi provizore nevidigis ĝin, sed ja bonus fini kaj tiam reenpreni ĝin. Kaj bonus referenco(j), kiu(j) taksas pri proksimume kiom da lingvoj po kanto temas. PLUE: Vi aldonis referencon nederlandan pri la vorto "makarona", sed el tiu noto ne klariĝas kiun sencon havu la vorto. Supozeble temas pri la nudeloj, sed kian rilaton havas nudeloj al kantado en multlingvaj teksteroj. Ĉu oni havas la konjekton ke makaronoj aparte malorde estas kirlataj en telero, aŭ pensas pri nudela salato kun multaj aldonaj kunĵetitaj enhaveroj... Necesas pli da klarigoj. Eble bonus citi nederlande kaj kun esperanta traduko en la referenco la tekstoparton pri kiu temas: la teksto mem ja ne klikeblas, do ŝajne ne haveblas rete. Krome FLANKE: Mi antaŭe diris ke se ligilo ruĝas, bonas skeptiki kaj kontroli. La ligilo [[Guiness-libro de rekordoj]] ruĝis, simple ĉar mankis litero kaj devas esti [[Guinness-libro de rekordoj]]. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:47, 25 mar. 2016 (UTC) MAKARONA IDIOMO / Ke la termino jam troveblis aliloke en Esperanto vidu sub http://www.esperantio.net/index.php?id=2713 --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 08:53, 5 mar. 2018 (UTC) == Makarone == Thomas, Mi morgaŭ eble esploros se mi trovas tempon. Dankon pro via utila kontribuo.<br /> Mi perdis mian laboron de hodiaŭ en la artikolo pri muziko pro iu konflikto. Vidu aldone.<br /> Ĉu vi povas, kiel administranto, rekuperi tiun tekston por mi ? Temas i.a. pri alineotitolo kiu komencus per 'Ekonomia dominanta lingvo kontraŭ kvotoj' [[Dosiero:Schermafbeelding 2016-03-25 om 23.41.14.png|eta]] --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 22:50, 25 mar. 2016 (UTC) Hm, mi timas ke mi ne povas helpi, se vi ne savis la paĝon en iu dokumento. Tia mesaĝo aperas sufiĉe ofte, ĉiam kiam vi redakte malfermis artikolon, kaj poste iu alia ankaŭ malfermas la paĝon kaj faras redakton (la persono ja ne povas vidi ke ankaŭ vi malfermis la paĝon, kaj ĉiukaze bonas kaj bonvenas se pluraj homoj samtempe interesiĝas pri redaktado de teksto). Se do la artikolo ŝanĝiĝis post kiam vi malfermis la paĝon, vikipedio ne simple konservas vian redakton ĉar tio signifus kontraŭvole viŝi la intertempan redakton. Do supre aperas la intertempe de aliulo prilaborita teksto (tion vi bildigis), kaj sub ĝi estas via redakto, tute ne perdita. Vi nun povas aŭ intertempe savi vian tekston en tekstredaktilo, por ke ĝi ĉiukaze restas, aŭ vi de via teksto sube enkopias en la intertempe ŝanĝatan tekston supre tion kion vi prilaboris. Poste okazas ekzakte tio kio estas priskribata: "Nur la teksto en la kesto ĉi-tie saviĝos se vi premas la klavon "konservi ŝanĝojn" (aŭ "enregistrer", se vi preferas la francan, aŭ "pagina opslaan", se vi volas ĝin en la nederlanda, ktp). Eĉ se vi erare premis la klavon "konservi ŝanĝojn" sen atenti viajn proprajn redaktojn, modernaj retumiloj ebligas ke vi poste simple premas la simbolon de sago al maldekstra direkto supre maldekstre en plej multaj retumiloj, do "reiras al la antaŭa paĝo", kaj en la suba teksto ankoraŭ devus memoriĝi via redakto. Nur se vi en paniko pri la mesaĝo ("Konflikto?? ... Kiu konfliktas kontraŭ mi??") komplete fermas la retumilon, kaj malŝaltas la komputilon, sen atenti la mesaĝon, tiam via redakto estas perdita, ĉar ĝi ja ankoraŭ ne estis en vikipedio, nur en la redaktofenestro de via hejma retumilo. Se tio okazis, mi nur povas esprimi mian kondolencon, kaj konsole diri ke en miaj komencaj monatoj plurfoje mi perdigis redaktojn de mi mem, ĝis mi bone komprenis kion necesas fari. Do la "redaktokonflikto", kiun mencias la vikipedia mesaĝo, estas pure teknika, kaj tute ne interhoma konflikto. :: mi trovis jenon en la diskutpaĝo de la franca WikiMOOC kiun mi sekvantas, kiu iel rilatas sed mi ne komprenas kiel 'task manager' povus doni solvon. Ĉu vi scias ? Mi nun ne plu havas tempon por tuj esplori vian duan demandon. Jen kopio de la teksto : ''"le probleme dans la previsualisation est que, si on a mis trop de temps a rediger, quelqu'un a pu modifier la page entre temps et alors, il y a parfois un bug recurrent qui fait que cliquer sur le message 'leave this page/stay on this page' part en boucle et que le seul moyen d'en sortir est le 'three finger salute' -> task manager -> end task puis a la reouverture de Chrome (ou autre) au message 'Chrome didn't shut down properly' demander la reouverture de tous les tabs.--Wikip~ (discuter) 26 mars 2016 à 16:13 (CET)'' Dankon pro via atenta helpemo. --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:37, 26 mar. 2016 (UTC) Mi fakte nun venis al via diskutpaĝo pro alia demando. En la linio "Trybe" vi skribis la lingvonomon "ŝangana", kaj mi notis la demandon "Kio estu tiu lingvo?". Mi vere ne trovas iun tian lingvon. La sola, kiu povus respondi, kion vi celis per tiu lingvonomo, probable estas vi mem. Ĉu vi povas indiki iun ajn alilingvan vikipedian artikolon pri tiu lingvo, aŭ almenaŭ nomi la nomon en alia lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:41, 26 mar. 2016 (UTC) : jena retejo donas pliajn informojn pri tiu lingvo. Ekzistas do oblaj nomoj por la sama lingvo...Sed kiel traduki la nomon en Esperanto de tiu lingvo ? http://www.salanguages.com/xitsonga/index.htm --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:58, 26 mar. 2016 (UTC) ::Saluton, Alifono. La lingvo nomiĝas [[conga lingvo|conga]]. Ĉu ne? - La nacilingva nomo "xitsonga" el [http://www.salanguages.com/xitsonga/index.htm ĉi tiu paĝo] ja estas la bazo por la esperanta formo. Sed oni simple forĵetis la klasan prefikson "xi-". Ĉi tiu klasa prefikso devus esti parenca al la prefikso de kelkaj aliaj bantuaj lingvoj. - Mi ne parolas bantuajn lingvojn, sed havas libretojn pri kelkaj tiaj lingvoj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:01, 15 mar. 2022 (UTC) == <nowiki>{{Orphan|date=February 2009}}</nowiki> == en la vikikoda teksto de la angla versio de Multlingveco en muziko (List of multilingual...) mi trovis jenan kodon kiu tekstas Orphan|date=February 2009 ''Ĉi tiu artikolo estas orfa, ĉar malmultaj aŭ neniuj aliaj artikoloj ligas al ĝi. Bonvolu enmeti ligilojn al ĉi tiu paĝo '''el rilataj artikoloj'''; sugestoj estas troveblaj ĉi tie. Precizigu la daton: Orfa|temo|monato jaro Mi eltrovis ke tio rilatas al la supra, sed kiel eviti ke pagho farighas 'ORFA'? Eble estis ne sagha shanghi la originalan titolon kun la sekvo ke la originalo kaj la jam tradukitaj versioj antau la esperanta nun ne referencas al ghi ? Pli sube en la anglalingva versio trovighas alia kodo kiun mi deziris reuzi por indiki ke la leganto povas helpi kontribui al la ampleksigo de la listo : {{Expand list|date=August 2008}} sed mi ne komprenas kiel en la angla versio tiu kodo shajne kreas automate la tekston 'you may help to expand this list' sen ke mi skribu tiun tekston permane en la vikikoda pagho mem (kiel mi nun faris en la esperanta versio) ??? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 08:53, 27 mar. 2016 (UTC) == Reagoj pri la redaktado de la listo [[Multlingveco en muziko - multlingvaj muzikgrupoj kaj kantistoj]] == Saluton, <big><font color=green>'''''unue'''''</font></big> pri la "ŝangana lingvo": per via ekstera ligilo mi serĉis en la angla vikipedio, senprobleme alvenis al paĝo pri la etno kaj lingvo, kaj saltante reen al Esperanto bone alvenis ĉe la tekstoj [[congoj]] kaj [[conga lingvo]]. Mi vidis ke vi en la lingva artikolo redaktis kaj enmetis la bonan nomon ankaŭ en la liston pri plurlingve kantantaj muzikistoj. Do ĉio bone, demando solvita. [[dosiero:Yes_check.svg|20px]] <big><font color=green>'''''Due'''''</font></big>, mi vidis ke super la liston vi metis anglalingvan, tute ne-vikipedio-stilan noton ''"This is a translation and textual expansion of the list of multilingual bands and artists in Esperanto. The band's or artist's native language is listed first. The list itself may also contain some singers from all over the world whose first language is English and ability to sing in different languages. You can help to expand this list."'' Tio, pardonu al mi, ŝanas kvazaŭ malbona ŝerco. Neniam ajn mi vidis en anglalingva vikipedia teksto pri, ni diru, urbo en arablingva lando, ke supre de la angla teksto estus iu noto en la araba lingvo, kiu tekstus (tradukite): Se vi parolas la araban kaj do komprenas tiun ĉi noton, ni petas vin ampleksigi la sekvan anglan artikolon. Ne gravas se vi ne parolas la anglan. Nur redaktu, la angloj poste komprenos kion vi volis fari kaj tradukos vian redakton al bona angla lingvo." Redaktanto de teksto en iu vikipedia lingvo nepre devas regi tiun lingvon, alikaze estas tre granda risko ke la rezulta redakto estos fuŝo. Ĉiu artikolo en vikipedio estas plivastigebla: '''Ne''' necesas aparta ŝablono por tion esprimi. Se vi volas varbi aliajn Esperanto-parolantojn kontribui al la redaktado de tiu ĉi konkreta listo, vi povas rigardi kiu vikipediano redaktas pri similaj temoj de rok-muzikistoj, kaj peti en ties diskutpaĝo ĉu la homo ŝatus kontribui al tiu ĉi listo. Se vi parolas kun aliaj esperantistoj en iu renkontiĝo, vi povas varbi por kunlaborado en vikipedio, sed ĉiukaze ĉiu individuo mem decidas pri sia tempo kaj eblas devigi neniun ajn al redaktado. Se vi volas akcenti ke via starigo de la unua versio de la listo estas kopio el la angla vikipedio, vi povas uzi la ŝablonojn {{ŝ|tradukita}}, do <pre>{{Tradukita|lingvo=en |artikolo= List of multilingual bands and artists|revizio= 698884443}}</pre> aŭ {{ŝ|tradukitaĵo}}, do <pre>{{Tradukitaĵo|en|List of multilingual bands and artists|versio=698884443|kat=ne}}</pre> . Sed laŭ mi tiu ŝablono jam ne plu necesas. En la starigo de la unua versio de la listo, vi resume notis ke temas pri traduko de la angla listo, vi do ne kaŝis de kie vi havis la informojn, kaj intertempe la listo tute ne estas nura "traduko", sed almenaŭ miaj redaktoj pri la listo estis tute sendependa de la angla listo, kiun mi tute ne rigardis. Laŭ mi angla alvoko al ampleksigo de la listo en esperantlingva artikolo tute ne eblas, esperantlingva alvoko ne necesas, ĉar klaras ke ĉiu listo ampleksigeblas kaj ampleksigindas, kaj aparta ŝablona noto ke nur temus pri laŭvorta traduko el la angla lingvo ankaŭ ne (plu) ĝustas kaj tial ne necesas. <big><font color=green>'''''Trie'''''</font></big>, la ŝablono {{ŝ|orfa}}: Tiu ŝablono bonas, se iu kritikanto volas atentigi ke al la koncerna artikolo ligas malmultaj aŭ neniuj internaj ligiloj de aliaj paĝoj, sed la kritikanto mem volas fari nenion pri tio. Do la mesaĝo nur estas "vi aliaj faru tion pri tio!". Tiu noto ne estas ekstreme helpa, nur minimume. Se vi mem havas tute neniun ideon el kiu alia artikolo eblus meti internan ligilon kaj do atentigi pri la nova listo, do, bone, tiam povas esti senca meti la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Sed ĉar vi ĉiukaze okupiĝas pri la temo, estas la precipa redaktinto de la listo, pli bone estas se vi simple mem pripensas tiel solvi la situacion. Meti ŝablonon por mesaĝi de "vi kritikanto" al "vi redaktanto" ne necesas - komuniki kun vi mem vi povas sen rigardi al spegulo, sen laŭte paroli al vi mem: vi simple pensas. Ŝablonoj por tio ne necesas. <big><font color=green>'''''Kvare'''''</font></big>, plej grave: Jam denove via redaktilo iel fuŝis, kaj vi malbonigis ĉiujn ĉapelitajn Esperanto-literojn al malĝustaj iks-vortoj. Tial denove ĉiuj internaj ligiloj, kiuj enhavas ĉapelitajn Esperanto-literojn, estas fuŝaj. Vi nepre kontrolu en antaŭrigardo, ke tio ne okazu. Mi nun ne volus malfari viajn lastajn redaktojn por starigi al la lasta senfuŝa versio (00:18, 27 mar. 2016‎), sed mi urĝe alvokas vin mem ripari la tekston tiel ke a) viaj redaktoj aperas, sed b) la tuta teksto restu senfuŝa. <big><font color=green>'''''Kvine'''''</font></big>, nur flanke: Supozeble vi intertempe komprenis, ke se vi komencas tekstoalineon per malplena spaco, la sekva frazo estas metata en grizan keston, kiel la frazo Une estas listigitaj la nomo de la individuaj kantistoj aŭ grupoj, sekvata (inter krampoj) de la lingvoj en kiuj ili kantas. en la artikola versio ekde kelkaj tagoj. Necesas atenti ne enkonstrui tian malplenan spacon komence de alineo, kaj se iu tekstoparto subite aperas en griza kesto, iri al la reaktokesto, serĉi kaj forigi la malplenan spacon. Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 1 apr. 2016 (UTC) Kara Thomas, Pri la x-oj mi ne komprenas kiel tio okazas. Kutime mi ne redaktas la koda pagho kaj tie mi chiam vidis la chapelitajn literojn. Nun mi faris prove per la reta 'Konvertilo'-helpilo : intershanghi la x-ojn en la unua paragrafo de la artikolo. Mi atendas nun vian reagon por scii chu estas sukcesa. Tamen diru al mi kiel vi redaktas en Vikipedio por redoni la chapelitojn literojn : chu en la koda pagho ? Dankon. Poste mi volas plukorekti la restintan parton. Mi daŭrigas en la koda paĝo verkante tiun ĉi respondon al vi kaj uzante la x-on kaj konstatas ke tio funkcias por redoni la ĉapelitajn literojn. Eble uzante "EK" kreis la problemon ? Pri orfa ŝablono : mi ne estas sufiĉe sperta en la uzo de tiaj ŝablonoj kaj tial por mi restas eksperimento kiun mi prefere lasu al via prijuĝo. Laste, mi viŝis la tekston en la angla kaj sugestas tamen lasi vorton por helpi pluvastigi la anglan version prefere kun la aldonitaj informoj en la esperanta versio (celpubliko por fari tion estu kompreneble esperantlingvaj vikipediaj kontribuantoj). En mia profilo mi aldonis la kategorion vikipediisto eo, sed Alifono NE aperas en tiu listo. --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:20, 3 apr. 2016 (UTC) ==[[Prestiĝo (lingvistiko)]]== Saluton. Kiam oni parolas pri [[Hebrea lingvo]] kial uzi la vorton ''ruza'' por la [[Judhispana lingvo]]. En la koncerna artikolo oni mencias aliajn nomojn sefarda lingvo, Ladino, Judezmo aŭ ankaŭ Ĝudeo-Espanyol, sed ''ruza'' estas laŭ [[PIV]] ''kapabla elpensi lertajn, artifikajn rimedojn, por atingi celon, k uzi ilin, ne rimarkate de aliaj''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:02, 17 jun. 2016 (UTC) ===Mi korektis ruza en judhispana. Dankon pro la kritiko.--[[Specialaĵo:Kontribuoj/62.235.155.33|62.235.155.33]] 16:59, 18 jun. 2016 (UTC) ==Trogloturismo== Saluton. Mi ege dubas ke oni povas uzi la vorton [[Trogloturismo]] kaj eĉ malpli kiel titolo. Ĉu vi iam vidis tiun vorton uzatan en Esperanto? Se ne, vi sciu ke oni ne rajtas inventi vortojn en Vikipedio. La sistemo uzi parton de la radiko kiel la tuto povas funkcii en la hispana sed ne en Esperanto. Oni devus uzi tutan radikon: se troglodito estas tro longa (eble Troglodita turismo estus tro longa) oni uzu ekzemple groto, grototurismo ne estus tiom inventita vorto ĉar estas kunmetaĵo de du jam ekzistintaj vortoj, sed troglo ne ekzistas en Esperanto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:49, 29 aŭg. 2016 (UTC) :Resaluton Kani, mi konsentas. Tamen mi jam vidis aliloke ke oni 'kreas' novajn vortojn en Wikipedio kaj eo.vikipedio. Ĉu do Esperanto ne estas 'vivanta lingvo' kiu kapablas adapti sin ? Tial oni devis trovi kaj inventi la vorton ŝaĝtelefono por 'smartphone' ? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 11:04, 5 sep. 2016 (UTC) :: En la vorto «saĝtelefono» estas du radikoj: «saĝ» kaj «telefon»; do, la vorto konsistas el du radikoj kaj substantiva finaĵo. La lingvo Esperanto ne permesas disŝiri radikon, kiel vi proponas (la sola escepto estas uzo de la sufiksoj «ĉj» kaj «nj»). [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]] 11:42, 5 sep. 2016 (UTC) :::Kion fari por renomi la titolon 'Troglodita turimo'-n ? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 20:45, 11 sep. 2016 (UTC) :::: Alinomi estas facile, ankaŭ vi povas fari tion (super la artikolo vi vidas ilobretojn, unu el ili estas <small style="white-space: nowrap; text-decoration: overline underline;">&#124; Legi &#124; Redakti &#124; Vidi historion &#124; &#9733; &#124; Pli&#128899; &#124;</small>&nbsp;— sub <small>Pli&#128899;</small> vi trovos eron <small>Alinomi</small>). Tamen mi ne certas, kiu vorto estus plej taŭga: ĉu ''troglodita'', ''trogloditeca'' aŭ alia. [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]] 22:02, 11 sep. 2016 (UTC) :::::Dankon [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]]. Mi adaptis.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:22, 2 okt. 2016 (UTC) ==Knuflo== Saluton. Denove mi vidas neakcepteblan vorton ĝis oni provu la malon. En [[brakumo]] vi diras ke temas pri "nov-enkonduktita vorto knuflo inter esperanto-parolantoj", sed kie? Tio ne paeras en PIV, nek en ReVo, ĉu vi povas indiki iun libron, gazeton ktp., kie tiu vorto aperas. Eĉ tiel temas pri nova radiko kio ne eblas en Esperanto. En Esperanto eblas kunmeti kaj oni povas "inventi" vortojn kiaj lernodomo, kuniklodomo, librokuniklo ktp., eĉ se temas pri malfacilaj signifoj. Sed knuflo ne ekzistas eĉ en la reto. Mi guglis kaj aperas en esperantlingvaj tekstoj nur en viaj ĵusaj kontribuoj. Tiele mi petas fidindajn referencojn de tiu neologismo aŭ vian permeson nuligi tiujn partojn de la menciita artikolo [[brakumo]] kaj permeson por alinomigi [[Internacia knuflotago]] al [[Internacia brakumtago]] kion ĉiu esperantisto komprenos.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 17 feb. 2017 (UTC) :Vi pravas ke ne ekzistas jam referencoj krom la ĵusaj de mi uzitaj. Por gardi la unuecon de la lingvo vi pravas gardi nur 'brakumon', sed mi volas tamen proponi aldoni eble sur NOTOJ ke laŭ antaŭnelongaj rekontiĝoj eblis vidi t-ĉemizon kaj la uzon de la vorto inter Esperantistoj, do eble 'slango' kaj tiu eble utilas mencii ? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:34, 19 feb. 2017 (UTC) :: Se vi vidas miajn redaktojn en la artikoloj: Estas ĝuste tio, kion vi rajtas lasi pri "knuflo" en la artikolo, sed krom tio oni ne rajtas uzi la esprimon en la teksto mem. Kaj ja necesas iel dokumenti tiun aserton - mi nun metis la ŝablonon, ke mankas fonto. Do aldonu tiun fonton (ekzaktan daton kaj lokon de la renkontiĝo kaj eventuale foton de la t-ĉemizo).[[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 20:16, 26 maj. 2017 (UTC) Saluton. Mi ŝatus kontakti vin, ĉar laŭ mi, titolo kiun vi elektis por la artikolo pri la internacia tago de brakumoj estas tute netaŭga. Brakumoj estas io internacia, kaj tiu internacia tago ĉefe temas pri tio. La vorto "knuflo" kiu estas uzata de kelkaj renkontiĝemaj Esperantistoj ĉirkaŭ Flandrio ne taŭgas, ĉar tiu koncepto estas nek internacia al tiuj kiuj partoprenas al "National Hugging Day", nek internacia al Esperantistoj. Do bonvolu elekti nomon kiu pli taŭge reprezentas tiun internacian tagon, aŭ pruvi ke "Internacia knuflotago" estas enradikiĝinta vorto, kiu estas la plej uzata por paroli pri tiu specifa internacia tago. Noto: mi aldonis la nomon de via artikolo ĉi tie: https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj [[Uzanto:VanegeEsperanto|VanegeEsperanto]] ([[Uzanto-Diskuto:VanegeEsperanto|diskuto]]) 22:35, 26 apr. 2017 (UTC) ::: Mi ja vidas, ke estas kelkfoje persona ambicio de certaj homoj enkonduki mem novan vorton al nia lingvo, kiel sukcesis "mojosa" aŭ "krokodilado". Tamen certe ĝuste Vikipedio ne estas la loko por fari tion - ja estas entute kontraŭ la regularo de Vikipedio misuzi ĝin por trudi al la homaro novajn konceptojn. Kreu vian propran blogon aŭ revuon aŭ eldonu librojn, kaj tie vi rajtas utiligi iun ajn novismon. Se poste la komunumo vere adoptas viajn novismojn, ili iam trovos eniron al vikipedio. Mi cetere guglis la vorton "knuflo" - viaj artikoloj en vikipedioj estas la ununuraj lokoj en la tuta reto, kie nuntempe tiuj vortoj aperas. Do pardonu, sed tiuj vortoj devas nuntempe malaperi el Vikipedio! Se en estonto la komunumo akceptos la esprimojn, tio estos alia situacio. Imagu simple: Nuntempe proksiumue 1 miliono da homoj lernas nian lingvon ĉe Duolingo. Se ĉiuj el tiuj novuloj sekvos vian ekzemplon kaj aldonos dum sia vivo eĉ nur unu vorton novan, tiam 1 miliono de novaj vortoj inundus nian lingvon... - tio ne povas esti tio, kion ni volas, do vere en tiu principo ni ja devas esti tre striktaj. Nur esprimoj, kiuj estas formitaj aŭ la la regularo de la Esperanto-vortfarado aŭ troviĝas en la gravaj vortaroj kiel PIV ktp. aŭ por kiuj troveblas fontindikoj en granda kvanto da gravaj publikaĵoj aŭ pri kiuj nia komunumo interkonsentis post diskuto, estas akcepteblaj en Vikipedio.[[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 19:57, 26 maj. 2017 (UTC) :::: Kara mi adaptis la artikolon [[Internacia brakumotago]] anstataŭigante "knuflo" per "brakumo", kie tio eblis. La unika indiko pri "knuflo", kio povas resti en la artikolo estas la aserto pri la belgoj, kiuj portis t-ĉemizon kun la surskribo "knuflo". Pri tiu evento tamen mi petas al vi, aldonu fonton kaj eventuale foton. Tiu estas por vi regularkonforma ebleco efektive uzi vian ŝatatan novismon "knuflo". Mi esperas ke vi komprenas, kio estas la problemo: Vikipedio nur povas redoni faktojn, kiuj aperis en alia loko, sed Vikipedio ne rajtas krei mem novajn faktojn. Do se vi volas utiligi novan esprimon, vi tion ekzemple povas fari en Fejsbuko aŭ pere de pepanto. Se poste sufiĉe da homoj adoptas ĝin, tiam la esprimo de si mem trovas sian vojon al Vikipedio! Sed enkonduki la novismon knuflo en Vikipedio kaj aserti sen indiko de fonto, ke temas pri neologismo por brakumo, tio estas kontraŭ la vikipedia regularo, kiu malpermesas aperigi en Vikipedio rezultojn de propra esplorado kaj mem krei ion en Vikipedio.[[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 20:13, 26 maj. 2017 (UTC) ::::Mi tute konsentas kun viaj rimarkoj kaj mi povus aldoni foton kaj daton de la renkontiĝo! --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 14:24, 27 maj. 2017 (UTC) Al [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] : Nicky, flandra esperantistino, vortumis pri brakumo kaj knuflo jene : '''Brakumi''' estas meti vian brakojn ĉirkaŭ iu aŭ io. '''Knufli''' ne ĉiam bezonas "brakojn", ĝi ĉefe estas agado kiu esprimas la amikecon, pacemon, amplenon de iu al iu alia, sen iu ajn seksa celo. Knuflo estas la plej proksima agado inter geamikoj. '''Brakumi''' vi eĉ povus kun ne-vivantaj objektoj, i.a. brakumi ŝtuparan apogrelon, kiel faras ekzemple fajrobrigadistoj. '''Knufli''' oni ne faras kun objektoj. Tiujn vi ja povus karesi, tamen ne knufli, kvankam infano vere povus knufli pupon, ŝtofbeston ktp '''Knufli''' donas plezuron al ambaŭ knuflantoj. '''Brakumi''' oni povas fari nur "bonkondute" kiel i.a. rusoj faras, sed tiu agado havas neniun rilaton kun sentoj aŭ komunikado, ĝi estas nur "bonkonduta" Tio laŭ ŝi estas la diferenco inter la du. Ne estas la sama agado kvankam antaŭe ni ne havis alian vorton por ambaŭ, ol brakumi. Rimarko : la priskribo de Nicky eble ne estas neŭtrale kaj bezonus esti diskutata en iu junulara forumo (TEJO eble) ? Kion vi proponus ? Ĉu transpreni en lingva forumo, sed kie ? Proponi al la Akademio de Esperanto ? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 13:29, 27 jul. 2018 (UTC) ==[[Geofikcio]]== Saluton. Mi dubas ke oni rajtas krei tiun vorton kie Geo signifas geografion. PIV ne montras tion. Oni devus alinomigi al Geografia fikcio aŭ Fikcia geografio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:46, 11 jul. 2017 (UTC) == Sirenado == Saluton Alifono! Mi alinomis artikolon "Geserinado" al "Sirenado" tial ke temis pri erara vorto ("serino" estas io alia ol "sireno") - aliflanke prefikso "ge" miaopinie ne estas bezonata. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 04:52, 21 jul. 2017 (UTC) ==Aŭtosugesto== Saluton. Mi proponas alinomigon de [[Aŭtosugesto]] al [[Memsugesto]], kiel pli esperanta. Alinomigo lasos [[Aŭtosugesto]]-n kiel alidirektilo. Se vi volas, mi faros tion.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:37, 25 mar. 2018 (UTC) En ordo. Faru. == Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey == <div class="mw-parser-output"> <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. <big>'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&prj=we&edc=5&prjedc=we5 Take the survey now!]'''</big> You can find more information about this survey [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|on the project page]] and see how your feedback helps the Wikimedia Foundation support editors like you. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]] (in English). Please visit our [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through the EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]] to remove you from the list. Thank you! </div> <span class="mw-content-ltr" dir="ltr">[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]</span>, 18:41, 29 mar. 2018 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:WMF Surveys@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/we5&oldid=17881421 --> == Can you help review Esperanto stemming? == Hello Alifono, I'm trying to find speakers of Esperanto to help me review an Esperanto stemmer, which I hope will improve search on Esperanto-language wikis. I tried to start a [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Need_help_reviewing_Esperanto_stemming discussion], but no one has responded yet. I was hoping you could take a look, comment, and maybe invite anyone else you think could contribute to the discussion. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Uzanto:TJones (WMF)|TJones (WMF)]] ([[Uzanto-Diskuto:TJones (WMF)|diskuto]]) 20:31, 20 jun. 2018 (UTC) ==Saluton== Vi erare kreis la artikolon [[Artifakto]]; mi alinomigis al [[Artefakto]], kiu estis alidirektilo. Do mi devis anstataŭi la artikolon kaj mi supozas, ke nun aperos kiel mia kreitaĵo anstataŭ via. Mi konvertis la eraran tajpaĵon en alidirektilo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:36, 26 okt. 2018 (UTC) ::Kani, ne gravas mia nomo. Dankon por la helpo. Tamen en alilingvaj vikipedioj ekzistas ja Artifakto kun I sed kiel ludo;..? Se mi ne eraras en iu lingvo aperis artefakto (matematiko)...--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:06, 26 okt. 2018 (UTC) ==[[Eŭropa Festivalo de Esperantaj Kantoj]]== Saluton. En tiu artikolo estas ĉapitreto Kelkaj opinioj de ĉeestintoj. En ĝi rekte parolas ĉeestintoj, sed oni ne scias kiu kaj tio sonas strange en Vikipedio. Foje ja oni aldonas opiniojn, kritikojn, komentojn pri io ajn, sed oni diras kiu diris tion normale per referenco aŭ citaĵo. Ekzemple pri la lasta UKo iu KKK diris tion kaj tion publikigite en gazeto Esperanto, en retejo Libera Folio ktp. En la artikolo mankas kiel oni prenis tiujn opiniojn. Tio en ajna gazeto havus sian lokon, sed en Vikipedio... mi dubas pri tio. Mi supozas, ke plej facila solvo estus simple forigi tiun parton. Alia eblo estas reverki la tuton kiel opinioj kolektitaj sed kiam, kiu, kie, kiel? Se oni donas al mi almenaŭ ion de tiu informo mi povus klopodi fari tion. Mi ne ŝatas laborigi homojn. Sed tiuj povas elekti fari tion rekte.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:15, 6 feb. 2019 (UTC) :Aparte mi konsilas al vi uzi * en Bibliografio, Eksteraj ligiloj ktp. La grafika aspekto estas pli bela kaj tio estas la kutimo en Vikipedio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:39, 7 feb. 2019 (UTC) Mi simple trovis la opiniojn sur la retejo de la festivalo. Vi rajtas forigi la opiniojn. Vi pravas sed por aldoni referencoj ofte mankas en esperanto tiujn.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 14:40, 7 feb. 2019 (UTC) ==Dua mondmilito== Saluton. Por la [[Dua mondmilito]] mi lastajn monatojn dediĉis tempon kaj energion al tiu temo en Vikipedio. Mi ne verkis la artikolon prie, sed plibonigis ĝin, bluigis ligilojn (kreis rilatajn artikolojn) kaj aldonis ion. Krome mi kreis artikolojn ''Tempolinio'' por ĉiu unuopa jaro kaj samtempe kreis pliajn artikolojn prie. Mi proponis la artikolon por esti konsiderata Leginda (ne Elstara) kaj baloto aperas en la komenco, sed mi tion faris antaŭ pli ol du monatoj kaj ĝis nun neniu balotis. Mi petas al vi baloti pore kaj same mi proponos al aliaj konatuloj por poste peti al administranto plenumi la kategoriigon. Dankon, amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:34, 20 feb. 2019 (UTC) ==Balasto== Saluton. Lastatempe mi trovas en la redaktopaĝo de viaj artikoloj superfluajn strangajn signojn. Ekzemple el [[Internacia festivalo de la afrika modo]] mi forigis pli ol mil bitokoj sen tuŝi la redakton. Mi supozas, ke tion okazigas la teknikaj rimedoj kiujn vi uzas, eble poŝtelefono. Mi iompostiom forigas tion.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:41, 18 apr. 2019 (UTC) ::Kani, mi tute ne rimarkas tiujn signojn. Mi plefote uzas la tradukŝablonon [Content Translation] eble pro tio car tiu tradukhelpilo ne tute transprenas bone la ŝablonon/kioskon en la dekstra flanko de la artikolo. Ankaŭ okazas ke la referencoj ne estas bone transpreneblaj, sed kutime mi tre kontentas pri la hlepilo... Eble sendu ekrankopion kiam vi denove trovas tiujn strangajn signojn ĉe vi. Dankon pro via atentemo.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 08:47, 18 apr. 2019 (UTC) ==Saluton== Mi jam ne trovis tiun balaston. Mi vidis artikolon [[Litamo]] ligitan al alilingvaj artikoloj pli similtitolaj al [[Tagelmusto]] (nur en la finna io kiel Litamo), dum ekzistis artikolo Litamo en la angla kaj araba. Do, mi duobligis la artikolon, ĉar nek mi nek aliaj alilingvaj vikipediistoj klare diferencigis. Do, nun ekzistas en Esperanto ambaŭ artikoloj kaj se iu povas diferencigi kaj nuancigi, tiu povos fari sur la sama bazo, ĉu forigante materialon ĉu aldonante ĉu ŝanĝante.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 24 apr. 2019 (UTC) ::Kani, bonege kaj dankon.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 18:48, 24 apr. 2019 (UTC) == Administra baloto == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:57, 3 jun. 2019 (UTC) ==Citaĵo el la reto== Saluton. Referencoj estas komplikaj aferoj. Unue: oni ne povas ripeti la klarigon el la sama blazono. Due: la blazono Citaĵo el la reto tute ne funckias, pli bone nur meti la referencon inter []. Vidu ekzemple kiel mi purigis en [[Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj]]. Tamen estas aliaj ebloj. Ĉiuokaze vi rigardu la rezulton en la metitaj artikoloj. Se aperas fuŝa ruĝa frakaso, tio signifas, ke io ne bone funkciis. Mi jam purigis aliajn artikolojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 4 jun. 2019 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Dum kampanjo "purigi" la paĝon pri Proponoj por Legindaj artikoloj, [[Aŭgusteno de Hipono]] kaj [[Aztekoj]] estis akceptitaj kaj venos la vico de la artikolo [[Simone de Beauvoir]], kiu estis proponita en januaro 2018. Do, preskaŭ dum unu jaro kaj duono atendas sian momenton. Mi petas, ke vi balotu irinte al la artikolo kaj klakinte sur "baloto" en la dekomenca averta skatolo. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:22, 30 jun. 2019 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Do, mi ekigos kampanjon por akceptigi tiujn artikolojn kiel legindaj artikoloj, Kelkaj atendas dum pli ol unu jaro. Jen ili: [[Jorge Luis Borges]], [[Baziliko Sankta Petro]], [[Bildliteraturo]], [[Bogoto]], [[Ludwig van Beethoven]], [[Brita imperio]], [[George Byron]], [[Bovo]], [[Aŭgusto Cezaro]], [[Johannes Brahms]], [[Miguel de Cervantes]], [[Winston Churchill]], [[James Cook]], [[Le Corbusier]], [[Citrono]], [[Diplomatio]], [[Salvador Dalí]], [[Marie Curie]], [[Isabel la 2-a (Hispanio)]]. Mi petas balotojn almenaŭ por kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:46, 24 aŭg. 2019 (UTC) ==[[Kultura regreso]]== Saluton. Vi forgesis ligi la artikolon al la pola aŭ rusa versioj: tion mi jam faris. Krome vi forgesis esperantigi la liston de popoloj aŭ nacioj. Mi faris la komencon sed vi kiel aŭtoro pli bone faru tion. Oni malfermas la anglan artikolon kaj oni kontrolas ĉu ekzistas esperanta ekvivalento; se ne, oni esperantigas la vorton aŭ oni forigas la malfacilojn: mi iel montris la vojon. Dume mi metis la averton polurinda. Kiam vi esperantigos la liston, vi povos forigi la averton.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:55, 7 okt. 2019 (UTC) :Bonege, ĉio en ordo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:42, 8 okt. 2019 (UTC) ==Interreto de aĵoj== Saluton. Por ligi tiun artikolon, klaku maldekstre ĉe Aldoni ligilojn. Aperos kadro kun lingvo kaj paĝo. Metu ekzemple en, angla, supre kaj Internet of things malsupre kaj sekvu la vojon. Se tio ne funkcias, mi montros alian vojon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:19, 19 okt. 2019 (UTC) ==[[Femicido]]== Saluton. Mi kontraŭas la enkondukon de la neologismo Femicido, inter aliaj ĉar ne estas unuanimeco inter diversaj lingvoj: kelkaj uzas radikon Femi- kaj kelkaj Femini-. Antaŭ tio la esperantlingva alternativo devas esti [[virinmurdo]], dum virinmortigo estas tro milda por tiu fia afero. Mi proponas tiun alinomigon kaj pretas fari la koncernajn ŝanĝojn en la redakto, inkludante la diversajn eblojn, inklude femicidon kaj feminicidon, kiel neologismaj proponoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:31, 20 nov. 2019 (UTC) ==[[Amy Webb]]== Saluton. En kelkaj artikoloj vi lasas veran ĝangalon en la notoj. Mi aranĝis kelkajn el ili, sed mi jam lacas. Ni klopodu solvon: unua paŝo estas ke kiam aperas cito kelkajn fojojn kun sama enhavo, la enhavo devas aperi nur unufoje kaj pro tio aperas frazo "estas difinita plurfoje kun malsamaj enhavoj; $2". En tiuj okazoj kie oni ne enmetas enhavon oni aldonas /. Klopodu solvi tion ekzemple en tiu artikolo. Rigardi aliajn artikolojn povas helpi. Lasi ruĝan ĝangalon en artikolo estas venenigita bombono.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:35, 9 dec. 2019 (UTC) :Resaluton [[Uzanto:Kani|kani]], mi jam solvis la problemon.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 20:06, 10 dec. 2019 (UTC) ::Ne en tiu artikolo. Se mi iras al Notoj, mi plue vids la ruĝan ĝangalon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:18, 10 dec. 2019 (UTC) Kara [[Uzanto:Kani|kani]] dankon por diri la nomon de tiu artikolo ĉar mi multe tradukas por vikipedio...Dankon. --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:49, 10 dec. 2019 (UTC) == Uzanto:Haifa Kamal == Saluton, vi movis paĝon Uzanto:Alifono/provejo al paĝo [[Uzanto:Haifa Kamal]] kaj tiun poste al [[Haifa Kamal]]. Ĉu paĝo Uzanto:Haifa Kamal estas forigenda? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 19:15, 22 dec. 2019 (UTC) ===Dankon [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]]: Ne, mi ne komprenas la kreon de nova originala artikolo pere de la provejo. Restu konservita artikolo al Haifa Kamal. Ĉu vi povas ripari mian provejon aŭ klarigi kiel? Dankon.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:41, 22 dec. 2019 (UTC) ::Saluton Alifono, mi korektis la alidirektilon el [[Uzanto:Alifono/provejo]] al paĝo pri [[Haifa Kamal]]. En la alidirektigilan paĝon [[Uzanto:Haifa Kamal]] (ĉar estas vere tre dubinde, ke la menciita kantistino kontribuus en Vikipedio) mi enmetis ŝablonon por forigo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 05:53, 23 dec. 2019 (UTC) == Internacia Tago == Ĉu vi havas referencon pri esperantlingva nomo de la tago? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 19:53, 25 feb. 2020 (UTC) ::jes, edukado.net (diskutoj)--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 22:10, 25 feb. 2020 (UTC) :: Pli precize? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 18:34, 27 feb. 2020 (UTC) :Atentu, kara Alifono, se vi ne pli precize precizegas la precizon al la precizigisto, vi riskas iri al prizono, precizege.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:36, 2 mar. 2020 (UTC) ==Heredaĵa lingvo== Saluton. Laŭ la principo de sufiĉa neneceso (eble mi eraras pri la nomo) eble la sufikso -aĵ- ne necesas. Tiele la artikolo povus esti alinomita al Hereda lingvo, Heredata lingvo aŭ eĉ simple [[Heredolingvo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:36, 2 mar. 2020 (UTC) ..Kion fari se jam ekzistas similaj paĝoj en kiuj la vorto heredaĵo aperas? Ekz. Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Antverpeno)?--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:51, 3 mar. 2020 (UTC) ==[[Erin Meyer]]== Saluton. En du viaj lastaj artikoloj mi trovis terurigajn ruĝkolorajn avertojn en la referencoj, nome ''Citaĵa eraro Ne valida etikedo; la nomo "NEWYORK" estas difinita plurfoje kun malsamaj enhavoj; $2, Citaĵa eraro Ne valida etikedo; la nomo "FOR" estas difinita plurfoje kun malsamaj enhavoj; $2 Citaĵa eraro Ne valida etikedo; la nomo "FOR" estas difinita plurfoje kun malsamaj enhavoj; $2''. Tio signifas ke se oni uzas la sistemon ref name="FOR" poste sekvu la klarigo nur unufoje kaj por la cetero ref name="FOR"/. Tiel simple; vi povas rigardi kion mi faris.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 2 mar. 2020 (UTC) ...dankon al vi!--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:48, 3 mar. 2020 (UTC) == Translation request == Hello. Can you create and upload the articles [[:en:Azerbaijan State Academic Opera and Ballet Theater]] and [[:en:List of statues in Baku]] in Esperanto Wikipedia? They certainly do not need to be long. Yours sincerely, [[Uzanto:Karalainza|Karalainza]] ([[Uzanto-Diskuto:Karalainza|diskuto]]) 07:39, 27 mar. 2020 (UTC) :Thank you very much! [[Uzanto:Karalainza|Karalainza]] ([[Uzanto-Diskuto:Karalainza|diskuto]]) 16:05, 27 mar. 2020 (UTC) ..Hello Karalainza, It is with pleasure that I read your request. I already made to these items a translation into Esperanto, as well as about (azere: Освобожденная азербайджанка). Do you know some speakers of Esperanto in your country? If not, maybe someone wants to translate the page https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_culture into azerian language? I would appreciate this. --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 17:57, 27 mar. 2020 (UTC) ==inflekto== Saluton. Tiu estas ne-PIV-a vorto, kiun mi ne komprenas. Mi anstataŭis ĝin al proksima ''fleksio'', kiu ŝajne estas la celo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:31, 1 jun. 2020 (UTC) :: Kara Kani ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) al kiu vikipedia artikolo ĝi rilatas, ĉar mi ofte redaktas...--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 17:18, 5 jun. 2020 (UTC) :::Saluton. Ankaŭ mi ofte korektetas kaj nun ne memoras kie estis uzita ''inflekto''. Nun mi ĵus korektetis [[Fariba Adelkhah]], ekzemple la lingvo en Irano estas [[persa]] kaj ne farsa, kiu estas la adjekto de [[farso]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 8 jun. 2020 (UTC) ==[[Kaligrafio]]== Saluton. Vi iom eraris alinomante artikolon [[Skribadarto]] al [[Kaligrafio]]. Ne per si mem, sed pro la proceduro. Unue, ĉar estas establita protokolo por alinomi artikolojn, eĉ se oni rajtas fari tion por evidentaj eraroj; tamen tiu estis unu el la 1000 havendaj artikoloj, do plej gravaj. Tiu protokolo estas en la paĝo [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]]; tie vi povas vidi la ofte ardajn diskutojn pri tiu afero. Ne gravas ĉu vi pravas pri la tialoj fari tiun ŝanĝon. La kutimo estas fari tion tie. Due, vi mistajpis Kalilgrafio anstataŭ Kaligrafio. Do, nun la afero estas eĉ pli malbona, tute erara. Nun pro tiu afero, faru nenion, mi zorgos. Nur sciu ke ankaŭ la eblo [[Kaligrafio]] ekzistas kiel alidirektilo al la erarnomita artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:46, 13 jul. 2020 (UTC) Al [[Uzanto:Kani|kani]] dankon pro via rimarko kaj helpo.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 19:43, 13 jul. 2020 (UTC) ==Hungara nomformo== Saluton! Mi dankas vin pro la ĵus kreinta artikolo. Mi aldonis la prononcon kaj la informkeston. Se interesas vin mia nomformo en artikolo, mi uzas: '''János Rózsás,''' laŭ hungarlingve kutima sinsekvo '''Rózsás Sándor'''.... --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:29, 6 aŭg. 2020 (UTC) == Malferma fonto == Saluton, Alifono. Vi alinomis [[malferma kodo]], sed la rezulto estas mistajpita nomo. Bonvolu revidu. Dankon! ~<span style='color: green'><span title="Lernu Esperanton!">★ '''[[User:NMaia|nmaia]]''' ^{[[User talk:NMaia|d]]}</span></span> 10:08, 23 aŭg. 2020 (UTC) == Vikia paĝo Crosstor == Saluton! Mi ĵus hazarde trovis vian mesaĝon en mia paĝo. Se vi mesaĝas al mi, ĉiam vi faru en paĝo '''Diskuto''' apud Crosstor. Mi fakte ne uzas tie ,-n, ĉar mia komputila sistemo estas tia, ke mi iras per muŝo al '''blua''' vorto, tiam aperos la komenca frazo de la artikolo. Tiel ĝis tiam mi ŝparis 23 mil da ,-n. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:31, 23 aŭg. 2020 (UTC) ==Krucoj== Saluton. Kiam mi trairas artikolojn, en tiuj viaj, se temas pri biografioj, mi forigas en la mortodatoj la krucojn. Mi scias, ke en kelkaj vikipedioj, ekzemple la germana oni uzas asteriskon por naskodato kaj krucon por mortodato. Tiu kutimo ne estas tiom internacie akceptebla, dum [[kruco]] estas certe kristana simbolo. Fakte ne necesas tio, se oni indikas post la nomo la du datojn unu post alia. Evidentas, ke la unua estas la nasko kaj la dua la morto. Se estas nur unu dato kaj temas pri nuntempuloj, evidentas, ke temas pri la naskodato. Se estas nur unu dato kaj ne temas pri nuntempuloj, oni povas indiki tion per n. aŭ m. Mi supozas, ke tio kongruas kun la internacieco kaj neutraleco de Esperanto kaj certe kun la kutimo en Vikipedio. Tio plej pravas kiam temas pri personoj kiuj tute ne estis kristanaj. Eble estas regulo pri tio ie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 24 aŭg. 2020 (UTC) == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 18:48, 25 sep. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> ==[[Araba-israela konflikto]]== Saluton. Tiu artikolo estis proponita kiel Elstara artikolo en 2017, sed ankoraŭ ricevis nur du porajn voĉdonojn kaj neniun malporan. Eble vi iom kontribuis al ĝi. Se eblas, bv baloti por ke oni povu finigi la aferon. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:23, 22 nov. 2020 (UTC) :Tamen mi ĵus konstatis, ke la baloto estas fermita, sed la plenumo ne estis farita. Do, mi demandis la respondeculon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:42, 22 nov. 2020 (UTC) ==[[Sektarismo]]== Saluton. Mi opinias, ke tiu titolo estas neologismo tro kopieca de aliaj lingvoj kaj ke en Esperanto devus esti [[Sektismo]]. Fakte PIV agnoskas sektismon kaj tute ne sektarismon, kiu estus fanatika sekvo de sektaro, kio malfacile kompreneblas, ĉar sektismo esence estas fanatika sekvo de nur unu sekto kontraŭ aliaj. Neologismoj estas akcepteblaj, sed nur se ili ne kolizias kun alia signifo en Esperanto. Ĉu vi ne samopinias?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:06, 24 dec. 2020 (UTC) ==[[Persa lingvo]]== Saluton. Ŝajne vi forigis en tiu artikolo la markilon kiel Havenda artikolo. Havendaj artikoloj estas fiksa listo de 1000 artikoloj, kiu ne povas esti ŝanĝita; plej verŝajne vi faris tion senintence, nome la 11 okt. 2020. Kiam vi estos en tiuj havendaj artikoloj kun la verda markilo, atentu pri tio kaj ne forigu tiun markilon, ĉar tio rezultas en peniga laborigo por la respondeculo kiu devas serĉi inter milo da artikoloj tiun kiu perdis la markilon. Dankon. Kaj redankon se vi ampleksigas kelkajn el tiuj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:36, 23 jan. 2021 (UTC) :Mi ne plu retrovas pri kiu paĝo vi parolas (URL)...Pardonon pro la okazigo de tiu grava ĝeno al vi.--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 17:27, 24 jan. 2021 (UTC) ::Mi parolas pri la artikolo [[Persa lingvo]]. En la historio de tiu artikolo vi povas trovi vian faron. Vi povas konstati, ke nun estas la verda markilo en la supra dekstra angulo de la artikolo. Estas en tiuj artikoloj kie vi (kaj ĉiuj) devas atenti por ne forviŝi tion. Kaj ne estis mi kiu devis serĉi la perditan artikolon (inter milo) sed alia vikipediisto. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:04, 24 jan. 2021 (UTC) == Nova subkategorio de 1Lib1Ref == Saluton, Alifono! Vi estas la unua kuraĝulo por partopreni en la kampanjo [[Projekto:1Lib1Ref]] en Esperanto! Gratulon! Mi ŝatus atentigi vin pri novaĵo en la kampanjo - subcelo pri Centra kaj Orienta Eŭropo. Tio rilatas nur al lingvo de partoprenanta Vikipedio (''ne'' temas pri temo de la artikoloj) - kaj Esperanta Vikipedio estas oficiale akceptita. '''Por vi tio signifas''', ke vi povas aldone konkursi por premio. Sufiĉas ke vi en resumon de redakto skribu ambaŭ kradetikedojn '''#1Lib1Ref #1Lib1RefCEE'''. Amike! --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 18:44, 25 jan. 2021 (UTC) == Ryokan‎‎ == Saluton, Alifono. Mi ĵus vidis, ke vi ekuzis la vorton "konfunu" je la komenco de la artikolo [[Ryokan‎‎]]. Kion ĝi signifas? Mi tute ne konas ĝin. Mi konas nur la vorton "konfuzu". Ĉu eble temas pri tio? Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:07, 28 jan. 2021 (UTC) :: Dankon. Estis tajperaro. Estu efektive konfuzu! Kio pri la hispanaj helpfilmetoj por verki en Vikipedio? Ĉu iu povas krei almenaŭ filmeton kiel aldoni referencojn en la Esperanta vikipedio? --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 15:01, 28 jan. 2021 (UTC) :::Saluton, Alifono. Bedaŭrinde mi ne scias, kiu povus fari helpofilmetojn pri verkado en Vikipedio. Eble vi foje demandu sur la paĝo [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo]]. Tiam pli da uzantoj eble legos tion. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:14, 28 jan. 2021 (UTC) :::Dankon kara! Mi petis kaj ankaŭ diskonigis jenon en la socia retejo MiaVivo: https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Helpfilmeto_en_Esperanto_pri_kiel_aldoni_referencon%2Ffonton --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:12, 28 jan. 2021 (UTC) == Ryokan (gastejo) == Saluton, Alifono. Mi ĵus korektis vian alidirektilon al [[Ryokan (gastejo)]]. Mankis s en la krampa parto. - Ĉu bone? Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 21:10, 28 jan. 2021 (UTC) == Bonvolu voĉdoni pri mallokaj ŝablonoj - antaŭ la 28-a de Aprilo == Saluton, Alifono! Grava parto de Vikipedio estas ties ŝablonoj. Ili kreas ekzemple informkestojn, ligilojn al eksteraj fontoj, diversajn kestojn, formatigas referencojn kaj simile. Sed prizorgadi ilin estas nefacila teĥnika laboro kaj ni de jaroj suferas pro malalta kvalito de multaj el ili, kaj ofte eĉ plena manko. Por helpi pri tio fundamente, estas propono funkciigi sistemon, kiu ebligus uzadon de ŝablonoj de centra loko (kun eblo pluuzi lokajn ŝablonojn de nia Vikipedio, se ni specife ilin volus). Sed la propono bezonas subtenon por efektiviĝi. '''Tial mi petas vin esprimi vin ĉe <big>[[Vikipedio:Peto pri komento/Mallokaj ŝablonoj]]</big>'''. Mi proponas, ke vi esprimu vian opinion en ĉiu projekto, kie vi aktivas aŭ kiun vi ofte legas (eĉ se vi jam esprimis vin aliloke). Mi estas teĥnikisto kaj mi plene subtenas la proponon - mi vidas kiamaniere ĝi helpos kaj mi scias, ke ĝi helpos vere multe, precipe al malgrandaj lingvoj. --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 18:13, 27 apr. 2021 (UTC) ==[[Emil Habibi]]== Saluton. Mi alinomis al [[Emil Habibi]], ĉar ĉiuj lingvoj literumas tiel, inklude la hebrean kaj la araban.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 29 apr. 2021 (UTC) ==[[Carmen & Lola]]== Saluton. Kial uzi tiun simbolon ne tiom uzata en Esperanto kiom en la internacia normalulejo? Titolo povus esti simple Carmen kaj Lola, kaj uzi propran vorton kiel en la franclingva kaj aliaj versioj. Se oni alinomas, [[Carmen & Lola]] restos kiel alidirektilo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:00, 18 maj. 2021 (UTC) == Liberio == Saluton, Alifono. Ĉu vi eble jam legis la diskuton pri [[Liberio]], en la [[Diskuto:Liberio|tiea diskutopaĝo]]? Vi skribis la aserton en la artikolon, ke Liberio estus la tria plej granda lando de la mondo. Tio ne veras, ĉar tiun rangon jam havas Ĉinio. Mi ĵus korektis la fuŝon laŭ [[:de:Liste von Staaten und Territorien nach Fläche]]. Bonvolu labori pli akurate, se eblas. Dankon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:30, 24 maj. 2021 (UTC) ::Mi tradukis tiun informon el alilingva vikipedio kaj feliĉus se vi ĝustigas tiun eraron aldonante la germanan referencon. Dankon al vi Tlustulimu!--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 20:02, 24 maj. 2021 (UTC) == Rezultoj de Vikiprintempo 2021 jam baldaŭ - danke al nova teamano! == Kara Alifono, dankon pro via partopreno en [[Projekto:VikiPrintempo COE 2021|VikiPrintempo COE 2021]]! Via kontribuo estas valora kaj helpas al disvolvo de Vikipedio! Dum lasta tempo ni en la organizo ''Esperanto kaj Libera Scio'', kiu organizis la konkurson, laboris ne nur pri novaj agadoj, sed ankaŭ pri pligrandigo de nia teamo. Tio estas aparte grava por daŭropoveco de la organizo. Mi mencias tion, ĉar ni trovis novan kalkulanton de rezultoj de konkursoj. VikiPrintempo 2021 estas la unua konkurso, kiun li kalkulos, laŭplane jam tiun ĉi semajnofinon. La rezultoj kaj disdono de premioj sekvos nelonge poste. Dankon pro via pacienco! Se vi volas pli konkursi, ĝuste nun okazas '''[[Projekto:Unesko 2021|konkurso kun la temo de Unesko]]''' - proponis ĝin UEA mem laŭ rekta instigo de Unesko {{Rideto|;-)}} Sekva simila konkurso temos pri Ameriko kaj okazos en Oktobro. Dum Julio-Aŭgusto estas planata facila konkurso pri aldonado de plurmediaĵoj al artikoloj - spertaj Vikipediistoj estas bonvenaj, sed tiu celas precipe al novuloj. Mi esperas, ke vi ĝuis la verkadon kaj konkursadon! Se vi estontece ŝatus ne konkursi, sed organizi, aŭ havas ideon pri alia bona laboro, bv. [https://esperanto.wiki/kontakto kontakti nin]! Amike, organizanto [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 18:51, 2 jun. 2021 (UTC) == Dankon pro via partopreno en Afrika monato 2021! == Kara Alifono, dankon pro via partopreno en [[Projekto:Afrika monato 2021|Afrika monato 2021]]! La rezultoj estos kalkulitaj laŭplane tuj la sekvan semajnofinon. Rezultoj kaj disdono de premioj sekvos baldaŭ post tio. Se vi volas konkursi plu, mi invitas vin al la '''[[Projekto:Unesko 2021|konkurso pri Unesko]]''', kiu okazas ĝuste nun. Ni organizas ĝin kun UEA laŭ rekta instigo de Unesko! Amike, organizanto [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 19:35, 2 jun. 2021 (UTC) == Paĝoj pri kolpako kaj kalpako == Ŝajnas al mi, ke vi en provo ŝovi la paĝojn pri kolpako kaj kalpako forviŝis la tutan enhavon en novembro 2020. Ĉu vi mem emus ripari tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:41, 13 jun. 2021 (UTC) ::La enhavoj estu kunigitaĵ, ĉu?--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 08:35, 14 jun. 2021 (UTC) == Via premio de Afrika monato 2021 == Kara Alifono, gratulon pro via venko en la konkurso [[Projekto:VikiPrintempo COE 2021|VikiPrintempo COE 2021]]! La 12-an de Junio mi sendis al vi '''gravan retmesaĝon''' kun la titolo "Gratulon al venko en la Afrika monato 2021, Alifono!". Bonvolu legi ĝin kaj respondi - nur post tio mi povas sendi al vi vian premion! Vi faris admirindan laboron kaj plene meritas la premion! Mi esperas, ke vi prenos vian premion kaj ĝuos ĝin! '''Bonvolu respondi ĝis la lundo la 28a de Junio, 12:00 UTK''' - post tiu tempo mi transdonos vian premion al la venkinto sekva en la vico! '''Bonvolu (per retmesaĝo aŭ ĉi tie) respondi kiom eble plej frue!''' Amike, la organizanto [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 15:53, 25 jun. 2021 (UTC) == Via premio de Unesko-konkurso 2021 == Kara Alifono, gratulon pro via venko en la Unesko-konkurso 2021! La 10-an de Aŭgusto mi sendis al vi retmesaĝon kun la titolo "Gratulon al venko en la Unesko-konkurso 2021, Alifono!". Bonvolu legi ĝin kaj respondi - nur post tio mi povas sendi al vi vian premion! Amike {{R|;-)}} --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 19:34, 14 aŭg. 2021 (UTC) ==Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj== Saluton. Estas proponoj tie kiuj postulas balotadon, nome por [[Mil kaj unu noktoj]], [[Modo]], [[Mohamedo]], [[Monarkio]], [[Eŭropa Parlamento]], [[Monto]] kaj [[Naturo]]. Mi kuraĝas ĝeni vin petante voĉdonon por almenaŭ kelkaj el tiuj proponoj, tiuj kiuj plej altiros vin, ne gravas ĉu pozitive aŭ male. Miaj intencoj estas: unue ke la decido estu pli kolektiva eble, kaj due ke la nombro de legindaj artikoloj estu pli multnombra ol tiu de elstaraj artikoloj, kiel necesa larĝa bazo por piramido. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:34, 14 nov. 2021 (UTC) == Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos == Hello. I have removed the Greek name from [[Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos]] because it was not sourced. By the way, the name [[Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos]] is not sourced either. [[Uzanto:Veverve|Veverve]] ([[Uzanto-Diskuto:Veverve|diskuto]]) 20:41, 31 jan. 2022 (UTC) :Dankon. Merci. Thanks. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:53, 3 feb. 2022 (UTC) == Blankenberge == Saluton, Alifono. Mi ĵus rimarkis, ke vi provis uzi la ne ekzistantan kaj verŝajne eĉ ne ekzistontan ŝablonon "IPA-nl" en [[Blankenberge]]. Mi anstataŭis tion per {{ŝ|IFA-prononco}}. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:52, 5 jun. 2022 (UTC) :@[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]]Koran dankon. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:05, 6 jun. 2022 (UTC) == Vikivojaĝa konkurso speciale por Esperantaj renkontiĝoj == Kara, Alifono, ĉar vi pasintece partoprenis artikol-redaktan konkurson, vi povus interesiĝi ankaŭ pri la nuna konkurso okaziĝanta en Vikivojaĝo partnere kun organizantoj de Esperantaj renkontiĝoj - '''[[:voy:Vikivojaĝo:Eventejo 2022|Eventejo 2022]]'''! Dum Vikivojaĝo estas ĝenerala vojaĝa gvidilo, unu el plej gravaj uzokazoj por esperantistoj estas ĝuste veturado al Esperantaj renkontiĝoj. Tial ni partneriĝis kun pluraj organizantoj - ni verkas vojaĝan gvidilon pri ilia renkontiĝo kaj ili provizas premiojn. Unuflanke ni volas krei detalajn gvidilojn por pluraj landoj, urboj kaj lingvoj, kiuj estos utilaj por multaj jaroj ankaŭ en estoneco. Duaflanke ni volas instigi ankaŭ aliajn organizantojn de Esperantaj renkontiĝoj al uzado de Vikivojaĝo por helpi al siaj partoprenontoj. Tiel ni povas krei virtan cirklon, kiu helpos krei la plej gravajn partojn de Vikivojaĝo kaj helpos al multaj esperantistoj {{R|;-)}} '''<div style="text-align: center; font-size: 150%" class="mw-ui-progressive">{{Alklakebla butono|voy:Vikivojaĝo:Eventejo 2022|PARTOPRENU LA KONKURSON}}</div>''' Amike, --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] 19:23, 8 jun. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:KuboF Hromoslav@eowiki using the list at https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Interesi%C4%9Dantoj_pri_konkursoj_en_Vikipedio&oldid=7603400 --> :@[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]]Ĝis mi ne ricevos la jam promesitan premion, mi ne plu emas multe partopreni...bedaŭrinda por UEA kaj Vikipedio...Kion UEA respondis al vi rilate al tiu situacio? [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 12:09, 9 jun. 2022 (UTC) ==Or(t)ografio== Saluton Alifono, en viaj lastaj redaktoj al [[Afganio]]/Afganujo, vi ŝanĝis subsekcian titolon de "orografio" al "ortografio". Tamen "orografio" evidente estis la celita vorto; eventuale oni povus ŝanĝi ĝin al alia titolo, ĉar ne ĉio en la subsekcio strikte respondas al la difino de "orografio". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:22, 30 jun. 2022 (UTC) :@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Vi mem decidu kaj aranĝu. Dankon. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 15:23, 18 jul. 2022 (UTC) == Proponoj por Legindaj artikoloj == Saluton. Lastajn tagojn akumuliĝis proponoj por Legindaj artikoloj parte pro ĝisdatigo de la listo. Tiel atendas via partopreno en la koncerna baloto [[Olimpiaj ludoj]], [[Futbalo]], [[Kastilio kaj Leono]], [[Eiffel-Turo]], [[Berlino]], [[Sankt-Peterburgo]], [[Moskvo]], [[Pekino]], [[Biciklo]], [[Hundo]], kaj [[Ĉevalo]]. Bonvolu viziti almenaŭ kelkajn el ili por legindigi kelkajn kun plej kolektiva partopreno ebla. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:28, 13 aŭg. 2022 (UTC) ==Setlanto== La vortoj setlanto kaj setlejo NE estas de araba origino kaj de la radiko de "وطن" (hejmlando), ĉar tiu radiko estas komponita de literoj U-T-N malfacile akordigebla kun seTlaNto. Tio plie malverŝajnas dum tiu radiko setl- estas uzata ĉefe en ĝermanlingvaj landoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:01, 22 aŭg. 2022 (UTC) == Proponoj por Legindaj artikoloj == Saluton. Lastajn tagojn akumuliĝis troaj proponoj por Legindaj artikoloj kaj estis ioma ĥaoso inter du listoj; nun mi aranĝis la liston. Tiel atendas via partopreno en la koncerna baloto [[Sporto]], [[Bestoj]], [[Fajro]], [[Mamuloj]], [[Blankkapa maraglo]], [[Mezepoko]], [[Ponto]], [[Muta cigno]], [[Griza ansero]], [[Albert Einstein]], [[Alpoj]], [[Dompasero]] kaj [[Portugalio]]. Bonvolu, kiam eblos, viziti almenaŭ kelkajn el ili por legindigi kelkajn kun plej kolektiva partopreno ebla. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:17, 23 okt. 2022 (UTC) == Nova aspekto == Saluton. Mi estis surprizita per la nova aspekto de Vikipedio, Eble tio plaĉos al kelkaj, sed al mi plaĉas nek la malavantaĝoj nek la maniero per kiu oni decidis tion, ĉu demokrate? Kia demokratio? Mi bedaŭras, ke tio estos la lasta frapo en la maniero kiel homoj kiuj ne tiom laboras decidas gravajn aferojn, ekzemple la ĉefpaĝon iam. Mi estis kontenta esti (aparte kun vi) kunlaboranto dum jaroj, sed mi timas, ke se tio ne retroiros, mi ĉesos miajn laborojn en Vikipedio. Tiam mi publikigos liston de miaj taskoj: eble iu decidinto entreprenos ilin. Bonan sorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:02, 24 okt. 2022 (UTC) == Nova aspekto == Saluton. Mi estis surprizita per la nova aspekto de Vikipedio, Eble tio plaĉos al kelkaj, sed al mi plaĉas nek la malavantaĝoj nek la maniero per kiu oni decidis tion, ĉu demokrate? Kia demokratio? Mi bedaŭras, ke tio estos la lasta frapo en la maniero kiel homoj kiuj ne tiom laboras decidas gravajn aferojn, ekzemple la ĉefpaĝon iam. Mi estis kontenta esti (aparte kun vi) kunlaboranto dum jaroj, sed mi timas, ke se tio ne retroiros, mi ĉesos miajn laborojn en Vikipedio. Tiam mi publikigos liston de miaj taskoj: eble iu decidinto entreprenos ilin. Bonan sorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:14, 24 okt. 2022 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]] Mi bedaŭras tion, sed sciu ke mi persone havis neniun decidon rilate al la nova aspekto. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 13:43, 3 nov. 2022 (UTC) :::Ne zorgu. Mi sendis saman mesaĝon al miaj kunlaborantoj, sendepende de kiu venis la decido. La bona novaĵo estas ke oni lasis eblon resti en la ĝistiama aspekto, do ĉio en ordo. ::[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:46, 3 nov. 2022 (UTC) ==Budapeŝto== Mi ne konsentas pri tio. Plejparte la fontoj-referencoj estis kreoj de aliuloj. Tio estus ege granda laboro kaj tio tirus energion el kreoj de novaj artikoloj. Tio estas fiasko de plena Vikipedio, ofte la maŝino aldonas, ke rompita fonto. Se vi havas energion pri tio, vi faru laŭplaĉe.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:37, 17 nov. 2022 (UTC) ==[[Boutens, Peter Cornelis]]== Saluton. Tiu ne estas la normala ordo en la titoloj de pripersonaj artikoloj, sed [[Peter Cornelis Boutens]]. Mi supozas, ke vi povas fari la alinomadon. La ordo Boutens, Peter Cornelis utilas nur por DEFAŬLTORDIGO:.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:29, 17 dec. 2022 (UTC) :Nu, mi alinomis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 dec. 2022 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]], dankon. Iu alia jam ĝustigis. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 15:53, 29 dec. 2022 (UTC) ==[[Ariana Sayeed]]== Saluton. En tiu artikolo mi trafis vorton "geĵurnianoj". Mi ne certas ĉu temas pri tajperaro anstataŭ geĵurnalistoj. Aŭ alia koncepto kiun mi ne konas. Krome, se la anglalingva titolo devenas nur el okcidentlingva artikolo, la traduko en Esperanto sufiĉus, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:17, 23 jan. 2023 (UTC) == Burokratoj == Saluton! Ĉu vi bonvolus [[Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Burokratoj|partopreni en elekto de du novaj burokratoj]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:08, 17 feb. 2023 (UTC) == [[Tropfest]] == Saluton. Mi kaŝis frazon en la komenco pri unua internacia festivalo. Ne klariĝis pri kiu unueco aŭ internacieco temas, ĉar estas multaj pli fruaj internaciaj kinfestivaloj en la mondo. Mi jam vidis, ke ekzemple ankaŭ en la anglalingva versio estas la sama aserto, sed pri kio temas? Eble vi povas klarigi aŭ definitive forigi la aserton.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 20 feb. 2023 (UTC) ==[[Amerindiana fluto]]== Saluton. En tiu titolo mankas litero ko, tiel ke ĝi iĝu Amerikindiana fluto, ĉar radiko aŭ kunmetaĵo ''amerindi-'' ne ekzistas en Esperanto. Tamen la radiko ''indian-'' jam enhavas la koncepton Ameriko (vidu PIV), tial la titolo povus iĝi simple Indiana fluto. Al kiu direkto vi proponas alinomon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:14, 25 mar. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]], jes vi tute pravas. Mi lasis min tro inspiri de la franca lingvo...ve! Vi povas alinomi ĝin al Indiana fluto. Dankon. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:35, 26 mar. 2023 (UTC) == VikiPrintempo COE 2023 == Saluton! Ĉu vi eble partoprenos [[Projekto:VikiPrintempo_COE_2023/Partoprenu |VikiPrintempon COE 2023]]? (Pri centra kaj orienta Eŭropo.) Estas tempo ĝis la fino de majo. - [[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 08:29, 18 apr. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]], dankon pro la invito sed mi ne partoprenos. Eble ni aŭdos pri ĝi en la telegramkanalo de vikipedio? [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 15:25, 18 apr. 2023 (UTC) ==[[Hindustanoj]]== Saluton. [[Hindustano]] en Vikipedio kaj en [[PIV]] estas la norda ebenaĵo. Hindustana estas ĝusta vorto por la lingvo. Sed Hindustanoj por la popolo ŝajnas malĝusta kaj nur kopio de la german-nederlanda vorto. Pli ĝusta estus Surinamhindoj, Surinambaratanoj ktp., same kiel estas en la aliaj lingvoj. Surinamhindostananoj aspektas tro longa, ĉu ne? Indas alinomi. Se vi elektas alternativon, vi mem povas alinomi; se vi preferas, ke mi alinomu, bv diri.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:50, 24 apr. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]]: prefere vi mem ŝanĝu al Surinamhindoj ĉie en nia vikipedio, ĉu? Dankon. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 15:43, 24 apr. 2023 (UTC) == Elekto de nova administranto == [[Dosiero:Wikipedia Administrator.svg|eta|100px|La balailo estas simbolo de la administrantoj.]]Saluton {{BASEPAGENAME}},</br>Mi ĵus kandidatigis [[Uzanto:Kani]]-n kiel administronton. Se vi havas tempon, bonvolu partopreni la elekton de la nova administranto ĉi tie: [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Kani]]. En tiu paĝo, vi povas legi la kialojn de la kandidatiĝo. La kandidato jam akceptis la proponon de administrantiĝo.</br>Dankon kaj ĝis baldaŭ! Amike, — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 08:31, 24 jul. 2023 (UTC) == Kategorio:Esperanto-tradukoj == Kara Alifono, vi metis tri paĝojn en ankoraŭ neekzistan kategorion [[:Kategorio:Esperanto-tradukoj]], sed ne kreis ĝin, kaj sincere dirite mi supozas ke se oni prenus tian novan kategorion serioze, tiam tie devus esti multe pli da biografioj de verkistoj. Do via proponeto estas ankoraŭ ne-matura, nefinita. Mi nun vokiĝas for de la komputilo, kaj ne jam sondis ĉu estas iu alia kategorio kun iom alia vortumo sed sama celo. Sed mi petus vin kuraĝe plusekvi vian proponon, ĝis tie ekzistas vera kategorio uzebla ankaŭ por aliaj biografioj de verkistoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:41, 4 aŭg. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], kara, mi ne scias kiel krei novan kategorion [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 12:40, 12 feb. 2024 (UTC) Nun mi trovis ke estas tre ampleksa superkategorio [[:kategorio:Verkoj el la esperantlingva tradukliteraturo]] kun multaj subkategorioj. Eblas opinii ke la kunmetita vorto "tradukliteraturo" eble ne tiom elegantas, sed iel ĉiu kategorio devas nomiĝi, kaj la nomo kompreneblas. Mi pendas ke la tri paĝetoj devus eniri la subkategorion "[[:kategorio:Verkoj el la esperantigita nederlandlingva literaturo‎]]". Poste eĉ ne necesos forigi la tiam malplenan neekzistan kategorion [[:Kategorio:Esperanto-tradukoj]], ĉar ĝi ĉiukaze ne ekzistas. Sufiĉos simple forgesi ĝin. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:51, 21 sep. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], kara, mi preferus ke aperu listo el kiu elekti kaj tial kun la vorto '''traduko''' aŭ '''Esperanto-traduko''' aŭ '''Esperanto-tradukoj el nederlandlingvaj verkoj''' estus pli facile trovebla, ĉu? [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 12:44, 12 feb. 2024 (UTC) ::Fakte, la "[[:kategorio:Verkoj el la esperantigita nederlandlingva literaturo‎]]" facile ankaŭ povus nomiĝi ''Esperanto-tradukoj el nederlandlingvaj verkoj'', sed en la [[:kategorio:Verkoj el la esperantlingva tradukliteraturo|supera kategorio]] (pri kies iom maleleganta kunmetita vorto "tradukliteraturo" mi supre jam komentis, sed tamen alvokus toleri la iom malelegantan formon) estas '''multaj''' unuopaj kategorioj kun la formo "Verkoj el la esperantigita ...lingva literaturo", kaj ŝanĝi ilin ĉiujn al via proponita formo estus grandega fortostreĉo, kiun mi pensas ke ni nepre evitu. Fakte la kategoriaj titoloj "Verkoj el la esperantigita nederlandlingva literaturo‎" kaj "Esperanto-tradukoj el nederlandlingvaj verkoj" esence priskribas la samon. Mi konfesas ke '''via''' propono de titolo (same ankaŭ pri ĉiuj alilingvaj kategorioj) al mi subjektive plaĉus '''pli''' kaj ankaŭ estus pli konciza, sed mi vere malkonsilas pro tiom iom stila nuanco en la modelo de kategoriaj titoloj nun ekigi grandegan projekton ŝanĝi ĉiujn kategoriajn titolojn - jes la formo "Verkoj el la esperantigita ...lingva literaturo" estas gramatike same ĝusta, nur estas iom alia stila nuanco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:09, 12 feb. 2024 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:26, 21 sep. 2023 (UTC) :Mi konsentas, sed ne trovas ligilon kie mi aprobu...@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 12:38, 12 feb. 2024 (UTC) ::La [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|ligilo]] ankoraŭ situas tie kie ĝi estis en septembro 2023, sed la voĉdono jam estis finita post malmultaj tagoj, post kiam mi iom atentigis pri ĝi, kun klara sinteno permesi la novan roboton, do funkciis ankaŭ sen via voĉo. Sed bonas ke vi notis ke ankaŭ vi voĉdonintus por la propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:54, 12 feb. 2024 (UTC) == [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Rasismo en la Esperanto-movado|Diskuto pri forigo de artikolo]] == Saluton, vi kunkreis la tekston [[Rasismo en la Esperanto-movado]], pri kiu nun [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj/Arkivo/2023/Oktobro#Rasismo en la Esperanto-movado|estas diskuto ĉu necesas komplete forigi ĝin]], ĉar mankas sufiĉaj referencoj, kaj tial eblus havi la impreson ke temas pri vikipedie ne-bonvena [[VP:NOE|"originala esploro"]]. Kiam komenciĝis la diskuto antaŭ semajno, neniu atentis atentigi la kontakteblajn kunredaktantojn de la teksto, tion mi jen volas ankoraŭ fari, kaj proponas vastigi la diskutan tempon al dua semajno. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:24, 5 okt. 2023 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:05, 5 okt. 2023 (UTC) :Ankaŭ por tiu diskuto la tempo delonge pasis, kaj bedaŭrinde ne sufiĉis la materialo por defendi la tekston. Ke ĝi forpreniĝis, estas iom bedaŭrinda, ĉar la temo estas principe interesa, sed nun ĝi ne plu estas, ĉar ni ne sukcesis konvinke solidigi ĝin per referencoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 12 feb. 2024 (UTC) ==[[Legoscio]]== Saluton. Vi iam alinomis tiun artikolon al Literatio, se mi ne eraras, nekonsultinte la koncernan diskutejon pri alinomadoj. Krome kiel konfesas la referenco en la redakto, tiu vorto estas nur propono de neologismo, kiu eĉ ne estas en [[PIV]], fare de malgranda babilrondeto. En multaj lokoj en Vikipedio oni insistis, ke ĝi ne estas forumo por reformoproponoj. Tial mi revenigis la artikolon al la titolo kiun ĝi havis dum jaroj. Ĝi devas resti tiel, maksimume kiam temas pri unu el la Mil Havendaj Artikoloj. Mi ankaŭ reredaktis la enkondukon. Se vi volas aldoni tiun informon kiel lingva noto, vi povas fari ĝin en la fino de la artikolo, por ne piedpremi la antaŭajn kontribuintojn. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:39, 4 nov. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]], kara, mi aldonis lingvan noton. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 13:01, 12 feb. 2024 (UTC) == Rajtoj kiel revizianto/kontrolanto == Mi ĵus vidis la tekston pri [[Bahaa Kredo]], kie amasiĝis 16 kontrolendaj redaktoj, la mezaj estis de vi, granda plimulto de la redaktoj, kun nur eta redakto de pli nova uzanto antaŭ kaj unu post vi. Unue mi pensis ke eble estis la novuloj antaŭ kaj post vi, kiuj kaŭzis ke la tuta blokaro ankoraŭ ne estis en la stabila versio, sed ŝajnas, ke vi ankoraŭ ne petis rajtojn kiel revizianto/kontrolanto. Mi principe fidas je viaj redaktoj, kaj petus vin peti la rajton en [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj]]. Kompreneble povas ĉiam esti, ke iu redakto vekas kritikon de aliaj - tiun kritikon tiam necesas elteni respektive ĉiam eblas eldiskuti diferencojn. Sed principe mi penas ke vi havu la rajton mem aprobi viajn proprajn verkaĵojn kaj ankaŭ rajtu aprobi la redaktojn de novuloj. Tial mi kore instigas vin peti la rajton. Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:43, 8 dec. 2023 (UTC) :@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], kara, mi klopodis sed antaŭrigardo donas fuŝan impreson; |} |- | {{UzuloKontilo|{{subst:Alifono}}}} || 12/02/2024 || || [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 13:07, 12 feb. 2024 (UTC) Mi ne scias, kio malfunkcias en la antaŭrigardo, sed vi simple ankaŭ povas meti vian peton, kopiante alian linion, do tute sube de la listo enkopii la signojn <nowiki> |- </nowiki> <nowiki> | {{UzuloKontilo|Alifono}} || 12/02/2024 </nowiki> [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:21, 12 feb. 2024 (UTC) == Ŝimkento == Saluton Alifono. Mi ĵus remetis la informkeston al [[Ŝimkento]]. Ĉu vi mem intence aŭ ial akcidente vida redaktilo forprenis ĝin? - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 10:43, 8 apr. 2024 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Rabindranath Tagore]], [[Rasismo]], [[Abu Nuŭas]], [[Afganio]], [[Aidoso]], [[Akva ciklo]], [[Akvobaraĵo]], [[Al-Ĥorezmi]], [[Alzheimer-malsano]], [[Amfibioj]], [[Molière]], kaj [[William Shakespeare]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:34, 27 apr. 2024 (UTC) == Re:Kontakto == Por retmesaĝi min: [[speciala:retpoŝti uzanton/super nabla]]. —[[uzanto:super nabla|<span style="font:1em 'Monospace'; color:#000; background: #00FA9A90; border-radius: .5em;">super nabla</span>]][[Uzanto-Diskuto:Super nabla|^'''Zzz''']] 17:09, 20 jul. 2024 (UTC) :La adreso ne videblas ĉar pro privatecaj kialoj mi ne deziras dividi ĝin en vikipediaj retejoj; tamen vi povas uzi la specialan paĝon jam citita ĉi supre (nome: [[speciala:retpoŝti uzanton/super nabla]]) kaj privatmesaĝi min tie. —[[uzanto:super nabla|<span style="font:1em 'Monospace'; color:#000; background: #00FA9A90; border-radius: .5em;">super nabla</span>]][[Uzanto-Diskuto:Super nabla|^'''Zzz''']] 12:40, 24 jul. 2024 (UTC) ::@[[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ::Mi ĉefe volus peti helpon kun ŝablonoj, ekzemple mapo en la artikolo pri Jemeno kie mi baraktas kun la koloroj en kiuj regas diversaj politikaj entoj. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 14:24, 3 mar. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Alifono|Alifono]] [[Dosiero:Yes check.svg|15ra|✔]]&nbsp;'''Farite''' en [[Jemeno]]. La uzenda ŝablono *ne* estas [[ŝablono:koloro]], sed estas [[ŝablono:priskribo]]. Ĉaŭ, —[[uzanto:super nabla|<span style="font:1em 'Monospace'; color:#000; background: #00FA9A90; border-radius: .5em;">super nabla</span>]][[Uzanto-Diskuto:Super nabla|^'''Zzz''']] 14:30, 3 mar. 2025 (UTC) ::::@[[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ::::Multan dankon. Kia gajno de efikeco se oni kunlaboras kaj specialiĝas en iu kampo, ĉu? Denove dankon al vi! [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 14:39, 3 mar. 2025 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno.<br> Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto.<br> Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 05:57, 26 sep. 2024 (UTC) :@[[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] :Mi opinias ke nemalmultaj esperantistoj ankaŭ estas poliglotoj, pli ofte ol en ajna lingvokomunumo, ĉu? Tial prefere ni gardu referencojn en diversaj lingvoj (ankaŭ pro manko de fidindaj kaj akcepteblaj fontoj el Esperantlingva gazetaro. Tiuj kiuj kapablas (ĉu senerare?) traduki kaj volas investi tempon en aldona titoltraduko al Esperanto, tion faru. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 14:21, 3 mar. 2025 (UTC) == [[Humanismaj sciencoj]] == Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se vi opinias, ke plej bone ni konsultu en la koncerna paĝo de Alinomendaj artikoloj, ni povos fari ĝin. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 27 feb. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:58, 23 jul. 2025 (UTC) == Tiana == Saluton. Alifono kreis ampleksan artikolon kun erara titolo Tiana (Katalonio) kaj nur unu horon poste Samkugatano kreis neligitan artikolon [[Tiana (Katalunio)]]. Mi klopodos kunigi ambaŭ artikolojn. Poste vi povos plibonigi la rezulton.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:45, 19 aŭg. 2025 (UTC) == T283143 == Ĉu vi [[phab:T283143|jam vidis tion]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:26, 4 sep. 2025 (UTC) == Esplorbiblioteko == Mi ne scias pri kio vi demandas. Ĉe mi, la artikolo [[Esplorbiblioteko]] aspektas tute normale kaj mi ne vidas tion kion vi referencis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:59, 25 jan. 2026 (UTC) ==Tajpilo de Zamenhof== Antaŭ tri jaroj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=L._L._Zamenhof&diff=prev&oldid=8173379] vi forigis alineon de [[L. L. Zamenhof]], kiun mi estis verkinta, pri lia patento de tajpilo. Mi nur nun rimarkis tion. Ĉu vi faris tion intence? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:05, 6 feb. 2026 (UTC) :@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] kara, mi ne memoras ke mi tion faris antaŭ tri jaroj, sed mi ja aldonis informojn pri la artikolo TAJPILO rilate al tajpilo kiu kapablis tajpi diakritajn (ĉapelitajn) literojn. Mi invitas vin ankaŭ tie (re) aldoni vian informon. Estu bonvena. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 22:36, 6 feb. 2026 (UTC) ::Dankon! Me reenmetis en [[L.L. Zamenhof]]. [[Tajpilo]] ŝajnas al mi tro malampleksa por enmeti tian detalon, sed vi elektas iel mencii ĝin, mi ne plendos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:41, 11 feb. 2026 (UTC) ==[[Graz]]== Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 26 mar. 2026 (UTC) ==Ruĝaj ligiloj== Eble vi ne rimarkis, ke ne estas interkonsento ke ruĝaj ligiloj povas esti "troaj". Dum longa tempo kelkaj uzantoj agis kvazaŭ estas normo pri tio, sed neniam diskutis ĝin. Kaj [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|kiam mi demandis]], montriĝis ke la opinioj de vikipediistoj estas tre diversaj. Se vi tamen pensas, ke estus bone iel limigi la kvanton da ruĝaj ligiloj, eble vi volus provi fari pli konvinkan proponon ol la nigremuloj tiam faris, aŭ atendi ke ThomasPusch provu denove. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:37, 13 apr. 2026 (UTC) ==[[Lazer Shantoja]]== Saluton. De tiu artikolo mi forigis vian averton ''Ŝablono:Leginda artikolo'', ĉar ĝi ne ekzistas tiel. Ekzistas preciza proceduro, kiun vi povas vidi ĉe [[Vikipedio:Legindaj artikoloj]], kie estas Kriterioj por legindaj artikoloj kaj Proponoj por legindaj artikoloj en tabelo dekstre.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 11 maj. 2026 (UTC) :Samtiale mi kaŝis la averton kiun vi trudis en la baloto por Ruĝa milvo. Vi devas sekvi la proceduron priskribitan en [[Vikipedio:Legindaj artikoloj]], kie estas Kriterioj por legindaj artikoloj kaj Proponoj por legindaj artikoloj en tabelo dekstre. Mi estas je via dispono por respondi viajn dubojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:59, 23 maj. 2026 (UTC) ::@[[Uzanto:Kani|Kani]] La tuta proceduro aspektas tro komplike por ne spertuloj tiuterene kaj mi legis en la paĝo kiun vi proponis konsulti ke "La procezo aldoni legindan statuson havas sia(j)n volontula(j)n prizorganto(j)n. Prizorganto(j) longtempe prizorgas la procezon, do precipe fermon de baloto kaj sekvan pritrakton de proponita artikolo (aldonon de leginda statuso)." Do, kial averaĝa kontribuanto faru aŭ fuŝe faras tion? [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:08, 4 jun. 2026 (UTC) :::Saluton. Vi pravas, la proceduro povas ŝajni iom komplika, sed nur la unuajn fojojn. Vi povas iri al Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj kaj tie al la parto Kreo de balotpaĝo. Estas kvar paŝoj, kaj ĉefe la tri unuaj estas nepraj. Se vi sekvas tiujn paŝojn, vi vidos, ke ne estas tiom malfacila. Se vi stumblas, mi povos helpi. Pri la alia sciigo "Forigu "Ĉu" sub Diskuto, ĉar temas pri ne sencaĵo" en "Uzanto-Diskuto:Alifono/tekst-arto", tion mi ne komprenas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:33, 4 jun. 2026 (UTC) == [[Libera geedzeco]] == Saluton. Mi opinias, ke tiu titolo estas kontraŭdira, aŭ alivorte dirite "geedzeco, kiu ne estas laŭleĝe agnoskita kaj en kiu la partneroj konscie rezignas pri iu ajn civila aŭ religia geedzeco" estas kontraŭdira. Mi pensas, ke la artikolo estus pli bone titolita [[Libera unio]], same kiel en la franca aŭ en la angla. Ĉu vi povas konsulti tion kun alia esperantisto?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:44, 1 jun. 2026 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]] Laŭ mi tiu titolo jam ekzistis. Mi konsentas kun vi ŝanĝi ĝin al '''Libera unio''' aŭ ĉu estas interkovriĝo kun '''[[Pluramemo]]'''? [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 21:03, 4 jun. 2026 (UTC) o3ywgxldltwjq15klhrxyyvs30cof3t 2 550838 9392285 9340300 2026-06-04T20:53:07Z Alifono 114488 9392285 wikitext text/x-wiki == Vikipedio kaj mi == {{babel-5|nl-D|eo-4|fr-3|de-3|en-3|es-1|it-1}} Alifono estas mia vikipedia nomo kiun mi uzas anstataŭ Herman Deceuninck (elp. dekeŭnink), esperantiano el [[Flandrio]], [[Belgio]], EU. Post sukcesa fino de [[:fr:Aide:Wikipédia_pas_à_pas|WikiMOOC kurso pri Vikipedio]] (arkivo kun la instrufilmetoj) en ''France Université Numérique'' (FUN) (marto 2016) organizita en kunlaboro de fr.wikipedia.org, mi pli bone komprenas la kriteriojn kaj detalojn por pli serioze povi kontribui al la vastigo de [[Vikipedio]], la Esperanto-versio de Wikipedia. Ankaŭ la [[b:Manlibro_pri_Vikipedio/Kiel_redakti|Manlibro pri Vikipedio]] helpas en la kompreno kiel funkcias Vikipedio. {{Uzanto Artoj}}<div> === Kiajn artikolojn? === Mi komencis kontribui ekde [[2016]] kaj celas ĉefe kontribui pere de tradukoj de artikoloj, kvankam eble pli oportune estus ankaŭ kontribui al ''verkado de artikoloj'' pri temoj plej utilaj kaj interesaj al Esperanto-publiko (ekzemple famuloj aŭ lokoj iel rilate al Esperanto) kaj pri temoj kiuj ne, aŭ malbone estas pritraktataj kiel ekzemple ''[[Lingva imposto]] en la angla Vikipedio<ref>[[Projekto:WikiTrans/Oftaj demandoj#Kie: WikiTrans kaj Esperantujo|E.Bick - WikiTrans - Oftaj demandoj.]] </ref>'' aŭ ''Taalracisme'' en la nederlanda vikipedio. Aliflanke utilas kontribui al artikoloj en aliaj lingvoj pri temoj karaj al esperanstistoj. Tiel la artilolo ''[[:fr:Glottophobie|Glotophobie]] |fr.(eo:'' [[lingva diskriminacio]]'') en la franca vikipedio'' iĝis la plej ampleksa vikipedia artikolo pri lingva diskriminacio. Mi tradukas en Vikipedio helpe de [[Vikipedio: EnhavTradukilo]] kaj en [[Tutmondaj Voĉoj|Global Voices Esperanto]] helpe de [[Google-Tradukilo|GoogleTranslate]] kaj [http://www.deepl.com DeepL]. Jen ĉi rilate [[Uzanto:Alifono/Pripensoj pri specialaj trajtoj por tradukoj en Vikipedio|kelkajn pripensojn pri specialaj trajtoj por tradukoj en Vikipedio]]. Mia franclingva profilpaĝo estas [[:fr:Utilisateur:Alifono]] Mia paĝo en Ipernity: [http://www.ipernity.com/home/155690 Bruselo]{{Uzantoskatolo|biciklo||}} '''Taskoj''' kiujn mi plenumis: lingva reviziado de ''LinguaPollis Esperanto'', reta kurso en Esperanto de ''WHO Online'' kaj reviziado de artikoloj por ''Global Voices.'' # '''[[multlingveco en muziko]]''': pri gekantistoj kaj muzikgrupoj kiuj kantas en pluraj lingvoj, #'''[[Uzanto:Alifono/tekst-arto|lingvo kaj arto]]''': ekzemple artistoj kiuj uzas lingvojn kaj skribsistemojn diversmaniere, ekzemple en formo de [[Kaligrafio|kaligrafiaj]] literoj aŭ artistoj kiuj metie skulptas la skribitan vorton por ekzemple prilumi la multajn dimensiojn de alfabetoj aŭ de [[Plurlingveco|plurlingeco]]. Mi celas per tio veki aprezon kaj intereson pri la temo kaj eble inspiri kreantojn de tekst-arto uzi ankaŭ la lingvon Esperanto tiucele, ĉar estas rilato inter la beleco de lingvoj tra diversaj artaĵoj kaj Esperanto: ambaŭ estas specoj de 'lingvaj artoj'. Lingvo povas esti arta tiom, kiom artistoj uzas lingvon kiel fonton de kreemo en arto, poezio, kaligrafio aŭ kiel metaforon por trakti temojn kiel kultura diverseco kaj la vundeblo de la lingvoj en tutmondiĝanta mondo<ref>(nl) Lies Daenen, ''De (on)macht van taal. Over Patrick Keulemans'', kunstenaar (''La (Ne)povo de Lingvo. Pri Patrick Keulemans)'', artisto, akompananta teksto por ekspozicio 'neskribita & skribita', Arto, Bildartoj, 20-a de aŭgusto 2014. [https://web.archive.org/web/20170802170220/http://bamart.be/nl/pages/detail/10884 Arkivita de la originalo] per Wayback Maŝino, la 2-a de aŭgusto 2017.</ref>. #'''lingvo kaj turismo''': lokoj kaj vidindaj kulturaĵoj kiel lingvaj muzieoj, en rilato al diversaj lingvoj de la mondo. En revuo [[Esperanto (revuo)|Esperanto]] de UEA (julio, 2014) aperis jam artikolo tiurilate<ref>Herman Deceuninck + Fabricio Valle : Spirhaltige : lingvoj kiel "vidindaĵoj" malfermas pordojn al Esperanto, Esperanto, julio 2014, nro. 1281(6), p.132</ref>. == Miaj kontribuoj en Vikipedio == Mi verkis aŭ esence kontribuis ĉefe al jenaj artikoloj: En la franca vikipedio: [[:fr:Acroyoga|Acroyoga]] kaj [[:fr:Discrimination linguistique|Discrimination linguistique]] (pri [[lingva diskriminacio]]) En la Esperanta vikipedio: [[Multlingveco en muziko - multlingvaj muzikgrupoj kaj kantistoj|Multlingveco en muziko]], [[lingva imposto]], [[supratekstigo]], [[interkultura edukado]], [[transnaciismo]] kaj [[masaĝo]] (kun ekzemplo de tekst-arto en Esperanto), sed nepre ankaŭ al temoj aŭ personoj kiuj iel rilatas al Esperanto. Ankaŭ Vikipedio ofte formas spegulon de artikolaro pri blankaj viroj. Kiel Esperantisto kun atento al tutmonda perspektivo mi klopodas laŭ laŭeble enmeti ankaŭ informojn pri pli junaj, inaj kaj ne-okcidentaj eminentuloj aŭ temoj, ekz ek [[Afriko]], [[Mezoriento]] kaj [[Azio]]. ==== En 2021 ==== En 2021 ekzemple pri [[Ha Jin]], [[Claudia Roden]], [[Ryuichi Sakamoto]], [[Abdulla Kadiri]], [[Naguib Sawiris]], Minae Mizumura, [[Faisal Saeed Al Mutar|Faisal Saeed Al-Mutar]], [[Jaggi Vasudev]], [[Theresa Kachindamoto]], [[Orhan Veli Kanık|Orhan Veli Kanik]], [[Sami Yusuf]], [[Alka Yagnik]], [[Emil Habibi]], [[Sara Omar]], [[Siti binti Saad]], [[Zahia Ziouani]], [[Naim Frashëri|Naïm Frashër]]<nowiki/>i, [[Hossein Zenderoudi]], [[Vamba Sherif]], [[Audrey Azoulay]], [[Yukio Tsuda]], [[Ali Daei]], [[Kapka Kassabova|Kapka Kassalbova]], [[Husn Banu Ghazanfar]], [[Phạm Đoan Trang|Pham Doan Trang]], Chimamanda Ngozi Adichie, [[Kwame Anthony Appiah|Kwane Anthony Appiah]], [[Kizito Mihigo]], [[Nzinga Mbande]], [[Ŝejĥo Anta Diop|Ŝejĥo Angta Diop]], [[Orwa Nyrabia]], [[Leila Nachawati]], [[Sarit Hadad]], [[Hisarlik]], [[Halil Xani]], [[Visar Zhiti]], [[Sezen Aksu]], [[Dhurata Dora]], [[Mbilia Bel|Mbila Bel]], [[David Diop]], [[Kayo Mpoyi]], [[Maz Jobrani]], [[Taoufik Jelassi]], [[Abbas Kiarostami]], [[Hanya Yanagihara]]. En 2022 ekzemple pri [[Gwen Rakotovao]], [[Damya Laoui]], [[Konfucea Instituto]], [[Russkij Mir (Fondumo)|Fondumo Ruskij Mir]], [[Huni Kuin (indianoj)|Huni Kuin]], [[Hamdan bin Raŝid Al Maktum]], [[Arpilero]], [[Vadim Perelman|Vadim Perleman]], [[Movses Abelian]], [[Rabab Fatima]], [[Ai Qing]], [[Wang Guozhen]], ... Jen senorda listo de vikipediaj artikoloj en kiuj mi en 2020 faris signifajn ŝanĝojn aŭ verkis ilin dekomence (ĉiutage unu=365): ==== En 2020 ==== {{Div col|cols = 4}} # [[Vortlistoj laŭ ofteco]] # [[Ĉinukaj lingvoj]] # [[Miŝteka lingvaro]] # [[Otomioj]] # [[Ĉinanteka grupo]] # [[Dinkoj|Dinka lingvo]] # [[Listo de lingvoj de la mondo|Listo de lingvoj de la mond]]<nowiki/>o # [[Macedonia Blas Flores]] # [[Kiĉua lingvo]] # [[Tradukistoj sen landlimoj|Tradukistoj Sen Landlimoj]] # [[Ethan Zuckerman]] # [[Movado MeToo|Movado Me Too]] # [[Eŭropa civitana iniciato]] # [[Kawaii]] # [[Gvaranioj (popolo)|Gvaranioj]] # [[Interkultura dulingva edukado]] # [[Anne Provoost]] # [[Internet Archive]] # [[Toni Morrison]] # [[Oksimoro]] # [[Kató Lomb]] # [[Prudens van Duyse]] # [[Foreign Policy]] # [[Golŝan-e-Raz]] # [[Berlitz Kompanio]] # [[Tunka nacia parko]] # [[Gorjaĉinsk]] # [[Alternativa mondo de A al Z]] # [[Baul]] # [[Garifuna lingvo]] # [[Listo de nemateria kultura heredaĵo de Unesko]] # [[Mary Akrami]] # [[Premio internacia de kuraĝa virino]] # [[Plagiato]] # [[Pastiĉo]] # [[Panoramo (pentraĵo)]] # [[Pentraĵo]] # [[Literatura tradukisto|Literaturo tradukisto]] # [[Florent Couao-Zotti]] # [[Altın Gün|Altin Gün]] # [[Studplano]] # [[Ifa-oraklo]] # [[Interpretisto]] # [[Alopatio]] # [[Teknikoj de emocia libereco]] # [[Ĉeloterapio]] # [[Jojo Rabbit]] # [[Max Josef Metzger|Max Jesef Metzger]] # [[Morna]] # [[Sa Dingding]] # [[Tantra masaĝo]] # [[Adulto]] # [[Lardila lingvo]] # [[Ottar Grepstad]] # [[Noregs Mållag]] # [[Kolegio de Lingvaj kaj Kulturaj Studoj (Butano)|Kolegio de Lingvaj kaj Kulturaj Studoj (Butanto)]] # [[Video laŭpeta]] # [[Manifesto de Girona pri lingvaj rajtoj]] # [[Civitana ĵurnalismo]] # [[OLAC]] # [[Vigan]] (Unesko) # [[Elche de la Sierra]] # [[Fatemeh Keshavarz]] # Azr Nafisi # Mahla Zamani # [[Akceptindeco (lingva)|Akceptindeco]] (tradukscienco) # [[Lokaĵigado (lingva)]] # [[Dublado]] # [[Benshi]] # [[Aplikata lingvistiko]] # [[TikTok]] # [[Koloraj revolucioj]] # [[WeChat]] # [[Komrat]] # [[Gesellschaft für Interlinguistik]] # Talenrechten (lingvaj rajtoj en nl.wikipedia) # [[Nasrin Sotoudeh]] # [[Centro Raoul Wallenberg por Homaj Rajtoj]] # [[Cesme]] (Turkio) # [[Kolima (regiono)]] # [[Kalaŝa lingvo]] # [[Mikroblogo]] # [[Eksonimo kaj endonimo]] # [[Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj|Komuna Eŭropa Referenckadro por LIngvoj]] # [[Lucy Parsons]] # [[Hereda lingvo]] # Komputilizita tradukado (en: Computer Aided Translation) # [[Erin Meyer]] # [[Amena Khan]] # [[Aleksandr Ludskanov|Alexandr Ludskanov]] # [[Sant'Angelo di Brolo|Sant' Angelo di Brolo]] # [[Pazarkule]] # [[Rafik Schami]] # [[Fondumo Boghossian (Villa Empain)]] # [[Shadafarin Ghadirian|Shadafarain Ghadirian]] # [[Lubaina Himid]] # [[Gepatra lingvo]] # [[Zoom (videokomunikilo)]] # [[Zineb Sedira]] # [[Pontevedro]] # [[Zinja ribelo]] # [[Motherland (filmo de 2010)]] # [[Sona Jobarteh]] # [[Parasite (filmo de 2019)]] # [[Joachim Fest]] # [[Martin Kukučín]] # [[Open Knowledge Foundation]] # [[Socia reto (sociologio)]] # [[Jeremy Rifkin]] # [[Penza]] # [[Norman McLaren]] # [[Jenny Holzer]] # [[Provinco Kabindo]] # [[Kusunda lingvo]] # [[Sakezo]] # [[Mazhar Khaleqi|Mazhar Khalegi]] # [[Ŝtata Akademia Opera kaj Baleta Teatro Aĥundov de Azerbajĝano|Ŝtata Adademia Opera kaj Baleta Teatro Aĥundov de Azerbajĝano]] # [[Listo de statuoj en Bakuo|Listo de statuoj en Baku]] # [[Statuo de liberigita virino (Bakuo)|Statuo de liberigita virino (Baku)]] # [[Viet Thanh Nguyen|Viet Tanh Nguyen]] # [[Oinikhol Bobonazarova]] # [[Brave (retumilo)]] # [[Lubok-arto]] # [[Juan Gregorio Regino]] # [[Victoria Tauli-Corpuz]] # [[Koncepta arto]] # [[Mimi Khalvati]] # [[Orla Barry (artistino)]] # [[Liberaj lerniloj]] # [[Progresivo Internacia]] # [[Asimilismo]] # [[Vivero]] # [[Reta kunsido]] # [[Hu Zongchi|Hun Zongchi]] # [[Hu Shuli]] # [[Miço Samara]] # [[Stathi Qehaef]] # [[Metakomunikado]] # [[Lee Bul]] # [[Japana Fondumo]] # [[Edwina Sandys]] # [[Tieso]] # [[Mbur]] # [[İsmail Besikci|Ismail Besikci]] # [[Literate programming]] # [[Analiza lingvo]] # [[Astraĥano]] # [[Izola lingvo]] # [[Fatos Kongoli]] # [[Matthias de Vries]] # [[Hikikomorio]] # [[Michel Kichka]] # [[Hyperloop]] # [[Fariba Adelkhah]] # [[Michael E. Krauss]] # [[Rupi Kaur]] # [[Reĝanga lingvo|Reganga lingvo]] # [[Raĝango (rivero)]] # [[Kuba Federacio]] # [[Leopoldo la 2-a (Belgio)]] # [[Sunda lingvo]] # [[Patrice Lumumba]] # [[Henry Chakava]] # [[David Maulli]] # [[Haifa Kamal]] # [[Mahmud Darwish]] # [[Rachid Koraichi]] # [[Lalla Essaydi]] # [[Bibliotheca Alexandrina|Biblioteca Alexandrina]] # [[Ideogramo]] # [[Internacia Asocio por Tradukado kaj Interkulturaj Studoj|IATIS]] ([[Internacia Asocio por Tradukado kaj Interkulturaj Studoj]]) # [[Projekto Lingua|Projekto LIngua]] # [[Kang Yuwei]] # [[Hadieh Shafie]] # [[Omid Memarian]] # [[Cité internationale universitaire de Paris|Cité International universitaire de Paris]] # [[Voxeurope.eu|Voxeurop.eu]] # [[Issa G. Shivji]] # [[Dell Hymes]] # [[Michael Silverstein|Michael Siverstein]] # [[Jan Blommaert]] # [[Eric Hobsbawm|Eric Hobsbawn]] # [[Traduki]] (eŭropa reto de tradukistoj) # [[Elias Khoury]] # [[Marie-Esméralda de Belgio]] # [[Ado Vabbe]] # [[János Rózsás|János Rószás]] # [[Joumana Haddad]] # [[Princino Delphine de Belgio]] (artista nomo Delphine) # [[Ksamil]] # [[Belorusio]] # [[Arabesko (muziko)]] # [[Nada Sehnaoui|Nada Schnaoui]] # [[Erika Fatland]] # [[Khaled Khalifa]] # [[Ciwanmerd Kulek]] # [[Nali]] # [[Kurda literaturo]] # [[Sherko Bekas]] # [[Ruth Gavison]] # [[Divan (poezio)]] # [[Okot p'Bitek]] # [[Arjun Appadurai]] # [[Peĉakuĉo]] # [[WikiHow|WikHow]] # [[Malfermita enhavo]] # [[Malfermita fonto|Malermita fonto]] # [[Malfermita publikigo]] # [[Liftparolado]] # [[Selahattin Demirtaş]] # [[Murat Özyaşar]] # [[Jeremy Rifkin]] # [[Commons (malambiguiga paĝo)]] # [[Commons]] # [[Malfermita aliro]] # [[Doris Irene Taylor]] # [[Baza Angla|Baza angla]] (Basic English) # [[Eŭropa Societo por Tradukaj Studoj (EST)]] # [[Sultana Khadija]] # [[Mondkoncepto]] # [[WorldCat]] # [[Alessandro Bausani]] # [[Sulaiman Addonia]] # [[Israel Loves Iran|Israel loves Iran]] # [[Emily Nasrallah]] # [[Religioj por paco]] # [[Qantara.de]] # [[Shohreh Bayat|Shoreh Bayat]] # [[Ĝilbabo]] # [[Abu Jahja ibn al-Batrik|Abu Jahja Ibn al-Batrik]] # [[Hunajn ibn Ishak|Hunajn ibn Iŝak]] # [[Carlos Ruiz Zafón]] # [[Christine Spengler]] # [[Islama reformismo]] # [[Sivan Perwer]] # [[IslamOnline]] # [[Lurcy-Lévis]] # [[Écaussinnes|Ecaussinnes]] # [[Khaltmaagiin Battulga]] # [[Otrar]] # [[Kutabo]] # [[Miĥeil Saakaŝvili]] # [[Mashrou' Leila]] # CafeBabel.com # [[Global Greens]] # [[Ĉina revo]] # [[Green New Deal]] # [[Dastarĥano]] # [[Eugen V. Witkowsky]] # [[Elsa Joubert]] # [[Index Translationum]] # [[René Dumont]] # [[Georges Sioui]] # [[Pramoedya Ananta Toer]] # [[Khadija Arib]] # [[Meshrep]] # [[Words Without Borders]] # [[Aleksandr Duliĉenko]] # [[Lingvogeografio]] # [[Geolingvistiko]] # [[Xiao Hong]] # [[Lingva baro]] # [[Miĥail Gorbaĉov]] # [[Sabahat Akkiraz]] # [[Granda Verda Muro por Saharo kaj Sahelo]] # [[Vaslui]] # [[Radoviš|Radoviŝ]] # [[Indiĝeniĝo]] # [[Dina Rubina]] # [[Ĉada Lago]] # [[Jai Jagat 2020]] # [[Kesang Chuki Dorjee]] # [[Hayedeh]] # [[Rana Mansour]] # [[Universitato de Mazandaran]] # [[Aleksej Navalnij]] # [[Organizaĵo por la malpermeso de kemiaj armiloj]] # [[Auguste Forel]] # [[Libano]] # [[Babelio]] # [[Goodreads]] # [[Academia.edu]] # [[Little Free Library]] # [[Shirin Neshat]] # [[Camfranglais]] # [[Lingva atlaso]] # [[Ömer Faruk Tekbilek|Omer Faruk Tekbilek]] # [[Komunumo de Taizé]] # [[Mut'a]] # [[Ŝahrnuŝ Parsipur]] #[[David Djaïz]] #[[Telemedicino]] #[[Livonoj]] #[[Valts Ernštreits|Valts Ernŝtreits]] #[[Livona marbordo]] #[[Narges Mohammadi]] #[[Rahul Sankritjajan]] #[[NFTE]] #[[Zanan (revuo)]] #[[Claudio Monteverdi]] #[[Mantuo]] #[[Nijolė Žambaitė|Nijolé Zambaité]] #[[Sabbioneta]] #[[Cinquecento (arthistorio)]] #[[Internacia Romaa Unio|Internaciia Romaa Unio]] #[[Enciclopedia Treccani]] #[[Gelem, gelem]] #[[Aleksandra Korejwo]] #[[Interna Mongolio]] #[[Frank Dikötter]] #[[Hang (muziko)]] #[[Planet Word (lingvomuzeo)]] #[[Elektronika arto]] #[[UNIDO]] #[[Internacia Konsilio de Virinoj]] #[[Rodion Konstantinoviĉ Ŝĉedrin]] #[[Puszczykowo]] #[[Octavio Paz]] #[[Discogs]] #[[Soraoj]] #[[Mercy Ships]] #[[Kipĉaka lingvaro]] #[[Karolina Cicha]] #[[Clemens J. Setz]] #[[Euroscola-en-Esperanto]] #[[Claudio Magris]] #[[Vincent Niclo]] #[[Ras Ibn Hani]] #[[Abenaka lingvo]] #[[Urantio]] #[[Letchworth]] #[[Nina Berberova]] #[[Fingal (Irlando)]] #[[Last.fm]] #[[Axel Olsson]] #[[Patreon]] #[[Quora]] #[[Deklaracio de Manilo]] #[[Rahnaward Zaryab]] #[[Eksterscena voĉo]] (''<nowiki/>'voice-over''') #[[Andy Palacio]] #[[Artisto por Paco de Unesko|Artisto por Paco de UNESKO]] #[[Traktato pri abolo de nukleaj armiloj|Traktado pri abolo de nukleaj armiloj]] #[[Hamid Ismailov|Hamio Ismaïlov]] #[[Bidunoj]] #[[Flakono]] #[[Christiane Amanpour]] #[[Sika popolo]] #[[Andreas Burnier]] #[[Toyin Ojih Odutola]] #[[Bullet Journal]] #[[Franghiz Ali-Zadeh]] #[[Magaly Solier Romero]] #[[Manu Dibango]] #[[Patch Adams]] #[[Sektismo]] #Yui Chunoshin #[[Listo de eksofonaj verkistoj]] #[[Reprezenta listo pri la nemateria kultura heredaĵo de la homaro|Listo de nemateria kultura heredaĵo de Unesko]] #[[Rusia Universitato de Amikeco inter Popoloj|Rusia Universitato de Amikeco Inter Popoloj]] #[[Yiyan]] #[[Formacia danco]] #[[GUAM Organizo por Demokratio kaj Ekonomia Disvolviĝo|GUAM]] #[[Moldavio (lando)|Moldavio (lando]]) #[[Alice Herz-Sommer]] {{Div col end}} == Referencoj == <references /> == Honorigo == {{Honorigo |bildo= Wikipedia_African_Month_Logo.svg |teksto= Gratulon pro la '''2-a loko''' en la konkurso '''[[Projekto:Afrika monato 2021|Afrika monato 2021]]''' sub la kategorio:Originaj artikoloj! |subskribo= --[[Dosiero:Flag_of_Esperanto.svg|15px]] [[Uzanto:Radioamatoro|<span style="font-family:Segoe print; color:#008000; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;">Radioamatoro</span>]] [[Uzanto-Diskuto:Radioamatoro|''(diskuto)'']] 16:49, 15 jun. 2021 (UTC) }} {{Honorigo |bildo= Flag of UNESCO.svg |teksto= Gratulon pro la '''2-a loko''' en la konkurso '''[[Projekto:Unesko 2021|Unesko 2021]]'''! |subskribo= --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 19:21, 7 aŭg. 2021 (UTC) }} [[Kategorio:Vikipediistoj|Alifono]] [[Kategorio:Vikipediisto nl-1]] [[Kategorio:Vikipediisto eo-1]] [[Kategorio:Vikipediisto fr-2]] bk4ftwfx6zfyt2v0zhw7xw7bmps4xr2 0 556808 9391949 8854130 2026-06-04T13:09:02Z Sj1mor 12103 9391949 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri ''kalko'' rilatante al materialo. Pri ''[[Kalko]]'' rilatante al kalcioksido ([[Kalcio|Ca]][[Oksigeno|O]]) vidu apartan tekston.}}{{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Limestone quarry.jpg|eta|Kalkminejo]] '''Kalko''' estas [[ligento]] kiun oni uzas kiel [[konstrumaterialo]]. Ĝi estas bezonata por la fabrikado de [[mortero]], kiun oni ofte enmetas en konstruado de muroj. Cetere oni aldonas [[cemento]]n por ŝanĝi la ecojn. Dum la laboro kun kalko oni devas atenti pri sufiĉan protekton ĉar la [[bazo|alkale]] reagemaj konstrumaterialoj povas korodigi la haŭton. Speciale kun [[kalko]]ksido (CaO) singardo estas necesa, ĉar kun la aldono de akvo grandajn kemiajn reakciojn kaŭzus. == Fabrikado == Kalko estas fabrikata de [[kalkŝtono]] (CaCO3) kiun oni bruligas ĉe 900&nbsp;{{GdC|}} ([[kalko]]ksido), kaj poste estingitas ([[Kalcia hidroksido|solvita kalko]]) kun la aldono de akvo. Nun la cementmiksado estas aldonata. Ĉi tiu parto de fabrikado nomiĝas ''Teknika Kalkocirkulado''. La kalko remalmoliĝas kun la forvaporiĝo kaj aldono de [[karbona dioksido]].<ref>http://www.chemie.de/lexikon/Technischer_Kalkkreislauf.html</ref> == Uzo == === Malligiĝo === Dum la firmiĝo formas inter la sableroj ligo de kristaloj. Ĝi kunigas la sablerojn. La kalkmortero nur firmiĝas aere, tial ĝi nomiĝas aermortero. Por formi purajn strukturojn malrapida malligiĝo estas necesa. La ideala temperaturo estas supre de 5&nbsp;{{GdC|}}, sed ne pli ol 20&nbsp;{{GdC|}}, ĉar kun pligrandiga sumo de varmo la karbona dioksidsumo falas. La tutua malligiĝo daŭras multe da jaroj. Por plirapidigi la procedon nuntemple oni plejparte aldonas cementon kaj [[rezino]]n. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Konstrumaterialoj]] 46fnvwuo6teny463skvh25rvxzw8w3x 0 566106 9392422 9375205 2026-06-05T05:14:48Z Crosstor 3176 /* A */ 9392422 wikitext text/x-wiki Jen listo de pli signifaj [[studento]]j en [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt]] de la fondo: *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == {{Div col|cols = 2}} * [[Márta Ábrahám]] * [[Dominika Ács]] * [[Emil Ádám]] * [[Jenő Ádám]] * [[László Agócsy]] * [[György Aldobolyi Nagy]] * [[Gitta Alpár]] * [[Irén Alföldi]] * [[Géza Anda]] * [[Piroska Anday]] * [[Ilona Andor]] * [[Péter Andorka]] * [[István Anhalt]] * [[István Antal (pianisto)]] * [[Albert Antalffy]] * [[Dezső Antalffy-Zsiross]] * [[Kálmán Antos]] * [[Jelly Arányi]] * [[István Arató (komponisto)]] * [[Paul Arma]] * [[Béla Avasi]] {{Div col end}} == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Mihály Bächer]] * [[Elek Bacsik]] * [[Balázs Bágyi]] * [[György Balassa (klarnetisto)]] * [[Krisztián Balassa]] * [[Péter Balassa]] * [[Péter Balatoni]] * [[Jenő Balaskó]] * [[Árpád Balázs (1937)]] * [[János Balázs (pianisto)]] * [[János Bálint (flutisto)]] * [[Ernő Balogh (pianisto)]] * [[József Balogh (klarnetisto)]] * [[Kálmán Balogh (zimbalonisto)]] * [[Gabriella Balga]] * [[Elemér Bán]] * [[János Bándi]] * [[Béla Bánfalvi]] * [[József Bánky]] * [[Irén Bánó]] * [[Lőrinc Barabás]] * [[Emőke Baráth]] * [[Alice Bárdos]] * [[Kornél Albert Bárdos]] * [[Béla Bartók]] * [[János Bartók]] * [[Mária Basilides]] * [[Szidor Bátor]] * [[Tamás Bátor]] * [[András Batta]] * [[József Bazsinka]] * [[Dorottya Behumi]] * [[Máté Bella]] * [[Dániel Benkő (liutisto)]] * [[Zoltán Benkő]] * [[Tamás Benkócs]] * [[Sára Berczik]] * [[Ottó Berg]] * [[Károly Binder]] * [[Sári Bíró]] * [[Gizella Blätterbauer]] * [[Gáspár Ernő Bobe]] * [[Gergely Bogányi]] * [[István Bogár (komponisto)]] * [[Lajos Bolba]] * [[Gábor Boldoczki]] * [[Mátyás Bolya]] * [[László Borbély (pianisto)]] * [[Mihály Borbély]] * [[Csilla Boross]] * [[Endre Borus]] * [[Miklós Böszörményi]] * [[Béla Böszörményi-Nagy]] * [[Gábor Bot]] * [[Lehel Both]] * [[Gábor Bretz]] * [[Mária Budanovits]] {{Div col end}} == C == * [[Márta Chiovini]] * [[László Csabay]] * [[Benedek Csalog]] * [[Gábor Csalog]] * [[András Csáki]] * [[Emília Csánky]] * [[Valéria Csányi]] * [[Miklós Csemiczky]] * [[György Cziffra]] * [[György Czigány]] * [[Károly Czobor]] == D == {{Div col|cols = 2}} * [[Ernő Dániel (pianisto)]] * [[Gábor Darvas]] * [[Gyula Dávid (komponisto)]] * [[Vera Dénes]] * [[Balázs Déri]] * [[Jenő Déri]] * [[Gergely Devich]] * [[János Devich]] * [[Sándor Devich]] * [[Valéria Dienes]] * [[Berta Diósyné Handel]] * [[Zsuzsanna Dobránszky]] * [[László Dobszay]] * [[Ernő Dohnányi]] * [[László Domahidy (pli aĝa)]] * [[László Domahidy (pli juna)]] * [[Antal Doráti]] * [[Kálmán Dráfi]] * [[Béla Drahos]] * [[Ilona Durigó]] * [[Zsolt Durkó]] {{Div col end}} == E == * [[Tibor Eichinger]] * [[Mihály Eisemann]] * [[Ilona Elek]] * [[Iván Engel]] * [[Péter Eötvös]] * [[Péter Erdei]] * [[Tibor Erkel]] * [[Iván Erőd]] * [[Alpaslan Ertüngealp]] == F == {{Div col|cols = 2}} * [[Juli Fábián]] * [[Judit Faludi]] * [[Sándor Falvai]] * [[Béla Faragó]] * [[Ferenc Farkas (komponisto)]] * [[Ilonka Farkas]] * [[Edit Farnadi]] * [[Árpád Fasang (pli aĝa)]] * [[Árpád Fasang (pli juna)]] * [[László Fassang]] * [[Géza Fehér]] * [[István Fekete Győr]] * [[Kornél Fekete-Kovács]] * [[Ádám Fellegi]] * [[Loránd Fenyves]] * [[György Ferenczy (pianisto)]] * [[Annie Fischer]] * [[Gizella Flattné Győrffy]] * [[Antal Fleischer (dirigento)]] * [[Ella Flesch]] * [[Ernő Fodor (pianisto)]] * [[Andor Földes]] * [[István Forrai]] * [[Miklós Forrai]] * [[Péter Frankl (pianisto)]] * [[Zoltán Frech]] * [[Ferenc Fricsay]] * [[Péter Fried]] * [[Ádám Friedrich]] * [[Antal Friss]] * [[György Fukász]] * [[János Fürst]] {{Div col end}} == G == {{Div col|cols = 2}} * [[Ferenc Gaál]] * [[Gábor Gabos]] * [[György Gábry]] * [[Ferenc Gábriel]] * [[György Garay]] * [[Zoltán Gárdonyi]] * [[Zsolt Gárdonyi]] * [[József Gát]] * [[Zoltán Gáty]] * [[Iván Gátos]] * [[Barnabás Géczy]] * [[Zita Gereben]] * [[Ferenc Gerencsér]] * [[Pál Gergely (dirigento)]] * [[Endre Gertler]] * [[Stefi Geyer]] * [[Gizella Goda]] * [[Zoltán Göncz]] * [[Anna Gonda]] * [[János Gonda]] * [[Márta Grabócz]] * [[Miklós Grabócz]] * [[József Gregor]] * [[Róbert Gulya]] * [[Dénes Gulyás]] * [[László Gyimesi (pianisto)]] * [[Ivett Gyöngyösi]] * [[Levente Gyöngyösi]] * [[Zoltán Gyöngyössy]] * [[Ádám György]] * [[Noémi Győri]] * [[Sándor Gyüdi]] * [[János Gyulai Gaál]] * [[Mária Gyurkovics]] {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 2}} * [[Júlia Hajdú]] * [[Mihály Hajdu]] * [[Károly Hajós (komponisto)]] * [[Ferenc Halász (muzikpedagogo)]] * [[Zsolt Hamar]] * [[Júlia Hamari]] * [[Klára Hamburger]] * [[Balázs Hantos]] * [[László Hara (pli aĝa)]] * [[Géza Hargitai]] * [[Tibor Harsányi]] * [[Ferenc Hartai]] * [[Olga Haselbeck]] * [[Balázs Havasi]] * [[Erzsébet Házy]] * [[Endre Hegedűs]] * [[Emánuel Hegyi]] * [[Domonkos Héja]] * [[Viktória Herencsár]] * [[Pál Hermann]] * [[Anna Herczenik]] * [[Albert Hetényi-Heidelberg]] * [[Éva Hibay]] * [[Frigyes Hidas]] * [[Máté Hollós]] * [[Péter Hoppál]] * [[Sándor Horányi]] * [[Miklós Horler]] * [[Zoltán Horusitzky]] * [[Zoltán Horváth (reĝisoro)]] * [[Jenő Hubay]] * [[Jenő Huszka]] {{Div col end}} == I == * [[Katica Illényi]] * [[Gergely Ittzés]] * [[Mihály Ittzés]] == J == * [[Sándor Teodóz Jáki]] * [[Ferenc Jancsin]] * [[Jenő Jandó]] * [[Gábor Janota]] * [[György Jarnó]] * [[Gábor Jelinek]] * [[Sándor Jemnitz]] * [[Zoltán Jeney]] == K == {{Div col|cols = 2}} * [[Margit Kaczér (operkantisto)]] * [[Pál Kadosa]] * [[Árpád Kákonyi]] * [[Mariska Káldi]] * [[Gábor Kállay]] * [[Imre Kálmán]] * [[Zsolt Kaltenecker]] * [[József Karai]] * [[Gizi Kármán]] * [[Júlia Karosi]] * [[János Kárpáti]] * [[Sándor Kárpáti (instruisto)]] * [[István Kassai]] * [[Katalin Kasza]] * [[Béla Katona (violonisto)]] * [[Imre Keéri-Szántó]] * [[József Kelemen]] * [[Zoltán Kelemen]] * [[Endre Kemény (dirigento)]] * [[Rezső Kemény]] * [[György Kerényi]] * [[Jenő Kerpely]] * [[Anka Kersics]] * [[István Kertész]] * [[Iván Kertész]] * [[Tamás Kertész]] * [[Gergely Kesselyák]] * [[Ervin Kibédi]] * [[András Kiss (violonisto)]] * [[Gyula Kiss (pianisto)]] * [[István Kiszely]] * [[Melinda Kistétényi]] * [[Boldizsár Keönch]] * [[Tibor Kocsák]] * [[Balázs Kocsár]] * [[Miklós Kocsár]] * [[Albert Kocsis]] * [[Zoltán Kocsis]] * [[Zoltán Kodály]] * [[Rezső Kókai (komponisto)]] * [[Klára Kokas]] * [[Gergely Koltay]] * [[János Koós]] * [[Paula Koralek]] * [[Béla Kovács (klarnetisto)]] * [[Dénes Kovács]] * [[Gergely Kovács (pianisto)]] * [[László Kovács (dirigento)]] * [[Lóránt Kovács]] * [[Iván Köves]] * [[József Kozma]] * [[Tibor Kozma]] * [[Géza Kresz (violonisto)]] * [[György Kroó]] * [[Janka Kulcsár]] * [[János Kulka (dirigento)]] * [[György Kurtág]] * [[Csaba Kutnyánszky]] * [[Bence Kutrik]] * [[Éva Kutrucz]] {{Div col end}} == L == {{Div col|cols = 2}} * [[Ilona Ladányi]] * [[László Ladányi (jezuito)]] * [[Lajcsi Lagzi]] * [[Ágnes Lakatos]] * [[György Lakatos]] * [[Sándor Lakatos]] * [[István Láng (komponisto)]] * [[Viktor Géza Lányi]] * [[Magda László]] * [[Miklós Laurisin]] * [[Rezső Lavotta]] * [[Győző Leblanc]] * [[Dezső Lehota]] * [[Gábor Lehotka]] * [[Ernő Lendvai]] * [[Ervin Lendvai]] * [[József Lendvay]] * [[Kamilló Lendvay]] * [[András Ligeti]] * [[György Ligeti]] * [[Gábor Lisznyay Szabó]] * [[Andor Losonczy]] * [[Hédy Lubik]] * [[Zoltán Lubik]] * [[Miklós Lukács (zimbalonisto)]] * [[Pál Lukács]] {{Div col end}} == M == {{Div col|cols = 2}} * [[Tibor Machula]] * [[Gábor Magyar]] * [[Bálint Magyar (muzikalkantisto)]] * [[Júlia Majláth]] * [[Ervin Major]] * [[Gyula Major]] * [[József Maklári]] * [[Miklós Malek (pli aĝa)]] * [[Miklós Malek (pli juna)]] * [[Bella Medveczky]] * [[Lajos Montag]] * [[Tibor Márkus]] * [[Éva Maros]] * [[Miklós Maros]] * [[Edvin Marton]] * [[Éva Marton]] * [[János Másik]] * [[Viktor Massányi]] * [[Miklósné Máthé]] * [[Károly Mathia]] * [[Szabolcs Mátyássy]] * [[Anna Medek]] * [[György Melis]] * [[László Melis]] * [[Károly Melles]] * [[László Mező]] * [[András Mohay]] * [[Mária Mohayné Katanics]] * [[Béla Molnár (ornitologo)]] * [[Pálma Morvay]] * [[József Mukk]] {{Div col end}} == N == * [[Géza Nagy (pianisto)]] * [[Margit Nagy]] * [[Olivér Nagy]] * [[Róbert Nagy]] * [[Katalin Nemes]] * [[Gábor Németh]] * [[Géza Németh]] * [[Ella Némethy]] * [[Ervin Nyíregyházi]] == O == * [[Péter Oberfrank]] * [[Kornél Ocskay]] * [[Magda Olgyai]] * [[János Ónozó]] * [[Jenő Ormándy]] * [[Júlia Osváth]] == P == {{Div col|cols = 2}} * [[Attila Pacsay]] * [[István Pál (violonisto)]] * [[Matild Palay]] * [[Máté Pálhegyi]] * [[Lajos Papp (komponisto)]] * [[András Párniczky]] * [[Ödön Pártos]] * [[György Pauk]] * [[Sebestyén Pécsi]] * [[Barna Pély]] * [[Eszter Perényi]] * [[András Pernye]] * [[Zoltán Peskó]] * [[Imre Pető]] * [[György Pogány]] * [[László Polgár]] * [[Péter Pongrácz]] * [[Zoltán Pongrácz]] * [[Orsi Pflum]] * [[Henrik Prőhle]] * [[Ilona Prunyi]] {{Div col end}} == R == * [[Dezső Rados]] * [[Ferenc Rados]] * [[Lajos Rajter]] * [[Dezső Ránki]] * [[Frigyes Reiner]] * [[Gábor Rejtő]] * [[József Réti]] * [[Lívia Rév]] * [[Károly Rezik]] * [[Antal Ribáry]] * [[Henrik Rohmann]] * [[Botond Roska]] * [[Andrea Rost]] * [[Rezső Roubal]] * [[Ákos Rózmann]] * [[Vera Rózsa]] * [[Zoltán Rozsnyai]] * [[István Rozsos (operkantisto)]] * [[Vilmos Rubányi]] == S == {{Div col|cols = 2}} * [[Nóra Salvi]] * [[Erzsi Sándor]] * [[Frigyes Sándor]] * [[György Sándor (pianisto)]] * [[Szabolcs Sándor]] * [[Péter Sárik]] * [[Gergely Sárközy]] * [[László Sáry]] * [[Sylvia Sass]] * [[András Schiff]] * [[Adolf Schiffer]] * [[Hédy Schneider]] * [[Ferenc Schreck]] * [[Katalin Schultz]] * [[János Sebestyén]] * [[György Sebők]] * [[Mátyás Seiber]] * [[Lajos Serly]] * [[Tibor Serly]] * [[Albert Simon]] * [[György Sinkó]] * [[Jenő Sipos]] * [[Marianna Sipos]] * [[Árpád Solti]] * [[Georg Solti]] * [[László Somogyi (dirigento)]] * [[Miklós Spányi]] * [[János Starker]] * [[Miklós Sugár]] * [[Rezső Sugár]] * [[Imre Sulyok (komponisto)]] * [[Sándor Svéd]] * [[Vilmos Szabadi]] * [[Ádám Szabó]] * [[Lujza Szabó]] * [[Ágnes Szakály]] * [[Klári Szarvas]] * [[Tibor Szatmári]] * [[Irén Szecsődi]] * [[Anikó Szegedi]] * [[Ernő Szegedi (pianisto)]] * [[Júlia Székely]] * [[Zoltán Székely (violonisto)]] * [[Tamás Szekeres]] * [[Anna Szekrényessy]] * [[István Szelényi]] * [[Tibor Szemző]] * [[Roland Szentpáli]] * [[Endre Szervánszky]] * [[Péter Szervánszky]] * [[Valéria Szervánszky]] * [[Ilona Szeverényi]] * [[Erika Sziklay]] * [[Alex Szilasi]] * [[Géza Szilvay]] * [[Balázs Szokolay]] * [[Sándor Szokolay]] * [[András Szőllősy]] * [[Loránt Szűcs]] * [[Mihály Szűcs]] {{Div col end}} == T == * [[Mihály Tabányi]] * [[Gábor Takács-Nagy]] * [[Zdenkó Tamássy]] * [[Béla Tardos]] * [[Ida Tarjáni Tóth]] * [[Bálint Tárkány-Kovács]] * [[Zdenka Ticharich]] * [[László Tihanyi]] * [[Csaba Tőri]] * [[Armand Tóth]] * [[Viktor Tóth]] * [[Béla Turpinszky]] == U == * [[Gábor Ugrin]] == V == {{Div col|cols = 2}} * [[Ilona Vaály]] * [[Gergely Vajda]] * [[István Vántus]] * [[Katalin Váradi]] * [[Judit Varga]] * [[Tibor Varga]] * [[Endre Várhelyi]] * [[Éva Várhelyi]] * [[Dénes Várjon]] * [[Mátyás Várkonyi]] * [[Xavér Varnus]] * [[Margit Varró]] * [[Zoltán Vásárhelyi]] * [[Tamás Vásáry]] * [[György Vashegyi]] * [[Lajos Vass]] * [[Béla Vavrinecz]] * [[Ferenc Vecsey]] * [[Máté Victor]] * [[László Vidovszky]] * [[Andrea Vigh]] * [[László Vikár]] * [[Lívia Vizsolyi]] * [[Tihamér Vujicsics]] {{Div col end}} == W == * [[Imre Waldbauer]] * [[Leó Weiner]] * [[Arisztid Würtzler]] == Z == * [[Kálmán Záborszky]] * [[Dezső Zádor (operkantisto)]] * [[Aladár Zalánfy]] * [[Ede Zathureczky]] * [[Zoltán Závodszky]] * [[Kornél Zempléni]] * [[Szabolcs Zempléni]] * [[Mária Zipernovszky]] * [[Gábor Zoboki]] * [[Péter Zsoldos]] == Fontoj == * La listo estas kompilado el la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj]] 2kn27bdy3nky1289pvoyf2v47nky2ar 0 569048 9392183 9124041 2026-06-04T18:29:56Z LilyKitty 25129 de antibiotiko 9392183 wikitext text/x-wiki '''Rezistemo''' aŭ '''rezistemeco''' (de la [[latina]] termino ''{{lang|la|resistentia}}'' pri „rezisto“) estas kapablo kaj inklino de vivaĵo rezisti al damaĝaj influoj el la medio, kiel ekzemple [[parazito]]j, [[malsano]]j, [[klimato|klimataj faktoroj]]. Kiam temas pri vivaĵoj kiuj malsanigas bestojn aŭ plantojn, ekzemple [[bakterio]]j, rezistemeco ankaŭ estas la rezisto al ĥemiaĵoj kiuj kontraŭbatalas la malsanigajn vivaĵojn, do el la perspektivo de la malsanigataj bestoj (inkluzive de homoj) kaj plantoj celatas esti [[kuracilo]]j de [[antibiotiko]]. Rezistemo povas esti kaŭzata genetike, sed ankaŭ kreata per mediaj influoj, ekzemple nutrado. La kreo de rezistemaj vivaĵoj per [[mutacio]] aŭ [[krucigado]] kaj daŭra selektado estas unu el la precipaj celoj de [[bredado]] de bestoj kaj plantoj. {{Projektoj|ReVo=rezist.0emo}} {{Ĝermo|biologio}} [[Kategorio:Imunologio]] [[Kategorio:Farmakologio]] [[Kategorio:Medikamentoj]] cgkuf9ny8sotyw41eishg66n6qnsuvf 0 571830 9392027 8301798 2026-06-04T15:06:27Z Sj1mor 12103 9392027 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Karolo|Károly]] Botvay''' [kAroj botvai], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Botvay Károly''' estis [[Hungario|hungara]] violonĉelisto, universitata [[instruisto]]. Lia samnoma [[patro]] estis [[Károly Botvay (arbarinĝeniero)]]. Károly Botvay [http://www.naxos.com/person/Karoly_Botvay/90.htm] naskiĝis la {{daton|29|decembro|1932}} en [[Sopron]]. == Biografio == Károly Botvay jam atingis la unuan lokon en muzika konkurso en kategorio violonĉelisto. Li studis en la [[Muzikakademio Franz Liszt|Muzikakademio]] inter [[1950]] kaj [[1959]], liaj plej gravaj instruistoj estis [[Ede Banda]], [[Leó Weiner]] kaj [[András Mihály]]. Inter 1957-1994 li apartenis al [[orkestro]] de la [[Budapeŝta Ŝtata Operejo]], kie li atingis la rangon ĉefviolonĉelisto en [[1963]]. En la sekvaj jardekoj li apartenis al diversaj orkestretoj, inter ili la plej menciinda estas [[Arĉa Kvaropo Bartók]] inter 1957-1977. Ekde [[1983]] li estis [[asistanto]] en [[Muzikakademio Franz Liszt|Muzika Universitato Ferenc Liszt]], inter 1989-1997 [[docento]], poste [[profesoro]]. En [[2002]] li pensiuliĝis, sed li instruis plu. Li ricevis [[premio]]jn inter [[1948]] kaj [[2007]], en [[1970]] [[premio Kossuth|premion Kossuth]] kiel membro de Arĉa Kvaropo Bartók. == Fontoj == * [http://info.bmc.hu/index.php?node=artists&table=ZENESZ&id=493 hungarlingva biografio kun foto] * [http://lfze.hu/hu/-/botvay-karoly hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.mma-tv.hu/mma-tv/-/person/1303618/Botvay+K%C3%A1roly;jsessionid=C9F5AEA6A2D219D10A0574812E58211C hungarlingva biografieto kun foto] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Botvay Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj violonĉelistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] ikpaua58gruw2d3b32cjnou8r2tyf0p 0 571942 9392243 8581175 2026-06-04T19:58:52Z Sj1mor 12103 9392243 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo|Persepolo (filmo)=}} '''Persepolo''' ([[Franca lingvo|france]]: Persepolis {{prononco| Persepo'''lis'''|pərsəpɔ'lis}}) estas franca animacia kinofilmo<ref>Noto: ekzistas subtekstoj en Esperanto (subtekstoj.free.fr)</ref> direktita de [[Marjane Satrapi]] en 2007 kaj inspirita de [[Persepolo (komikso)|samnomula aŭtobiografia komikso]].{{Ĝermo}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Francaj animaciaj filmoj]] [[Kategorio:Francalingvaj filmoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj filmoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj filmoj]] [[Kategorio:Persalingvaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2007]] [[Kategorio:Francaj biografiaj filmoj]] [[Kategorio:Nigrablankaj filmoj]] [[Kategorio:Francaj komedio-dramaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj pri profetoj]] [[Kategorio:Filmoj pri la Irana revolucio]] [[Kategorio:Filmoj adaptitaj de bildlibroj]] re7wsdm68hnrd02w44p1tu6wb6gl0k6 0 573680 9392433 9279810 2026-06-05T05:20:00Z Sj1mor 12103 9392433 wikitext text/x-wiki '''Salajrosklaveco''' temas pri situacio, kie la vivrimedoj de homo dependas de [[salajro]], precipe kiam tiu dependeco estas tuta kaj tuja. Ĝi ĉiam estas uzata en negativa senco por fari analogion inter [[sklaveco]] kaj [[Salajro|salajra laboro]], koncentrante sin al similaĵoj inter posedo kaj [[dungado|luado]] de homo. La terminon oni uzas por kritiki la [[Ekspluatado|ekspluatadon de laboro]] kaj [[socia tavoliĝo|socian tavoliĝon]]. La unua estas rigardata principe kiel neegala negocia potenco inter laboro kaj kapitalo,<ref>{{Harvnb|Sandel|1996|p=[https://books.google.com/books?id=_KdrTfTxqvgC&pg=PA184 184]}}.</ref>, dum la dua — kiel manko de [[laboristo|laboristaj]] [[laborista memregado|memregado]], kontentigaj labor-elektebloj, kaj libertempo en ekonomio.<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://globetrotter.berkeley.edu/people2/Chomsky/chomsky-con2.html |titolo=Conversation with Noam Chomsky |paĝo=2 |eldonejo=Globetrotter.berkeley.edu |alirdato=2010-06-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190531192200/http://globetrotter.berkeley.edu/people2/Chomsky/chomsky-con2.html |arkivdato=2019-05-31 }}</ref><ref name="HB">{{Harvnb|Hallgrimsdottir|Benoit|2007}}.</ref><ref name="spunk.org">{{Citaĵo el la reto |titolo= The Bolsheviks and Workers Control, 1917–1921: The State and Counter-revolution |url= http://www.spunk.org/texts/places/russia/sp001861/bolintro.html |eldonejo= [[Spunk Library]] |alirdato= 4 March 2013 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20001030012703/http://www.spunk.org/texts/places/russia/sp001861/bolintro.html |arkivdato= 2000-10-30 }}</ref> La kritiko de socia tavoliĝo kovras vastan amplekson da dungaj elektoj, limigitaj per la premoj de [[hierarkio]] kontraŭ laboristoj por la plenumo de alie nekontentiga laboro, kiu senhavigas la homojn de sia "specia karaktero"<ref>{{Harvnb|Avineri|1968|p=142}}.</ref> ne nur per minaco de [[Malsatego|mortmalsato]] aŭ [[malriĉeco]], sed ankaŭ de sociaj [[socia stigmato|stigmato]] kaj [[socia statuso|statuso]].<ref name="Fitzhugh 1857">{{Harvnb|Fitzhugh|1857}}.</ref><ref name="schalkenbach1">{{Harvnb|George|1981|loc=[http://schalkenbach.org/library/henry-george/social-problems/sp15.html Chapter 15]}}.</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://globetrotter.berkeley.edu/people2/Chomsky/chomsky-con2.html |titolo=Conversation with Noam Chomsky, p. 2 of 5 |alirdato=2016-11-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190531192200/http://globetrotter.berkeley.edu/people2/Chomsky/chomsky-con2.html |arkivdato=2019-05-31 }}</ref> Similaĵoj inter salajra laboro kaj sklaveco estis rimarkitaj de homoj tiom fruaj kiom [[Cicerono]] en Antikva [[Romio]].<ref>''De Officiis''</ref> Kun la alveno de la [[industria revolucio]], pensantoj kiel [[Pierre-Joseph Proudhon|Proudhon]] kaj [[Karl Marx|Marx]] ellaboris la komparon inter salajra laboro kaj sklaveco,<ref>{{Harvnb|Proudhon|1890}}.</ref><ref name= "Marx 1863 c7">{{Harvnb|Marx|1969|lok=[http://www.marxists.org/archive/marx/works/1863/theories-surplus-value/ch07.htm Chapter VII]}}.</ref> dum la [[Luddismo|luddistoj]] emfazis la [[senhomecigo]]n ([[aŭtomatigo]]) kaŭzita de maŝinoj. Antaŭ la [[usona enlanda milito]], Sudaj defendantoj de [[afrik-usonanoj|afrik-usona]] sklaveco uzis la koncepton salajrosklavecon por favore kompari la kondiĉojn de siaj sklavoj al laboristoj en la Nordo.<ref>{{Harvnb|Foner|1995|p=xix}}.</ref><ref>{{Harvnb|Jensen|2002}}.</ref> Usono abolis sklavecon post la enlanda milito, sed laboruniaj aktivistoj trovis la metaforon utila. Laŭ [[Lawrence B. Glickman|Lawrence Glickman]], en la [[Gilded Age]] (periodo de usona historio de ĉirkaŭ 1870 ĝis 1900), "referencoj abundis en la labora gazetaro, kaj malfacilas trovi parolon de laboruniestro sen la termino."<ref>{{citaĵo el libro|persona nomo=Lawrence B.|familia nomo=Glickman|titolo=A Living Wage: American Workers and the Making of Consumer Society|url=https://books.google.com/books?id=uaZeBhl2QLYC&pg=PA19|jaro=1999|eldonejo=Cornell U.P.|paĝo=19}}</ref> La enkondukon de salajra laboro en [[Britio]] en la 18-a jarcento rezistis la laboristoj, kio kaŭzis la evoluigon de la principoj de [[sindikatismo]].<ref name="English Working Class p. 599">{{Harvnb|Thompson|1966|p=599}}.</ref><ref name="English Working Class p. 912">{{Harvnb|Thompson|1966|p=912}}.</ref><ref name="Geoffrey Ostergaard p. 133">{{Harvnb|Ostergaard|1997|p=133}}.</ref><ref name="Shop Floor p. 37">{{Harvnb|Lazonick|1990|p=37}}.</ref> Historie, iuj laboraj organizoj kaj individuaj sociaj aktivistoj advokis la {{N|laborista memrego}} aŭ {{JN|laborista kooperativo}} kiel eblajn alternativojn al salajra laboro.<ref name="HB"/><ref name="Geoffrey Ostergaard p. 133"/> Revoluciaj sindikatoj kiel [[IWW]] celas la abolon de la salajra sistemo kaj laboristan ekregon de la industrioj. ==Referencoj== {{Referencoj|2}} ==Vidu ankaŭ== *[[Ekspluatado]] *[[Prekariato]] *[[Sindikato]] {{ĝermo|homaj rajtoj|sklaveco}} [[Kategorio:Homaj rajtoj]] [[Kategorio:Dungiĝado]] [[Kategorio:Sklaveco]] [[Kategorio:Socialismo]] [[Kategorio:Marksisma terminologio]] lgnyxxi1cb4s82a0oa8wkb1vz2a18uv 0 583417 9392588 9021397 2026-06-05T09:37:51Z Sj1mor 12103 9392588 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |priskribo=''Lord Shaftesbury'' de [[George Frederick Watts]] }} [[Dosiero:7th Earl of Shaftesbury.png|eta|La ''Grafo de Shaftesbury'', karikaturo de Carlo Pellegrini, 1869.]] '''Anthony Ashley Cooper''', 7a Grafo de Shaftesbury, [[Ordeno de la Ĝartero|OĜ]] (28a de Aprilo 1801 – 1a de Oktobro 1885),<ref>[http://www.thepeerage.com/p2719.htm Lundy, Darryl. "p. 2719". The Peerage. Alirita la 27an de Marto 2017]</ref> nomumita Lord Ashley el 1811 al 1851 kaj poste Lord Shaftesbury post la morto de sia patro, estis [[Angloj|angla]] [[politikisto]], filantropo kaj socia reformisto. Li estis filo de Cropley Ashley-Cooper, 6a Grafo de Shaftesbury kaj pli aĝa frato de Anthony Henry Ashley-Cooper. En marto de 1833 Ashley enkodukis la leĝon de infana laboro ktp., en la [[fabriko]]j kie neniu persono sub dekok jaroj rajtus labori pli ol dek horojn tage aŭ pli ol ok horojn sabate; kaj nur pli aĝaj ol 25 jaroj rajtus labori nokte. Tamen la registaro [[Whig]], per majoritato de 145, modifis tiun decidon por "13" anstataŭ "18" kaj oni aprobis leĝon por ke neniu infano malpli ol dektri jaroj laboru pli ol naŭ horojn, insistis ke ili devas iri al la lernejoj kaj eĉ oni nomumis la inspektistojn kiuj plenumu la leĝon.<ref>Georgina Battiscombe, Shaftesbury: A Biography of the Seventh Earl. 1801–1885 (London: Constable, 1974). p. 88, p. 91.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ashley-Cooper, Anthony}} [[Kategorio:Britaj politikistoj]] [[Kategorio:Britaj filantropoj]] [[Kategorio:Ordeno de la Ĝartero]] [[Kategorio:Anglikanaj sanktuloj]] jp9f7ju93rpup3tpk2yjrf5okhxvqee 0 585519 9392513 9230692 2026-06-05T07:26:10Z Sj1mor 12103 9392513 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Emmendingen schlosserhaus.jpg|eta|Domo de la Schlosser-oj en Emmendingen; mortoloko de Cornelia]] '''Cornelia Friederica Christiana SCHLOSSER''' (fraŭline: ''Goethe''; naskiĝinta la {{daton|7|12|1750}} en [[Frankfurto ĉe Majno]], mortinta la {{daton|8|6|1777}} en [[Emmendingen]]) estis [[germanio|germana]] verkistino kaj la fratino de [[Johann Wolfgang von Goethe]]. == Vivo == Ŝi estis la dua infano de la juristo [[Johann Caspar Goethe]] kaj de [[Catharina Elisabeth Goethe|Catharina Elisabeth Textor]]. Ŝia frato Johann Wolfgang estas 15 monatojn pli maljuna ol ŝi. La du infanoj edukitis kune kio estis eksterorda dum tiuj tepoj. Ĉar normale la filinoj estis separitaj por speciala eduko je posta patrineco kaj edzineco. Ŝi lernis ĉe Magdalena Hoff legi kaj skribi. Kiel sepjarulino ŝi trejnitis fare de la instruisto de la frato, [[Johann Heinrich Thym]]. Ŝi lernis la lingvojn latinan kaj helenan, poste la francan kaj la anglan, la italan, jursciencon, geografion, matematikon, kaligrafion, kantadon kaj desegnadon. Krome ŝi ŝatis la skermon, la ĉevalrajdon kaj la dancon. Sian liberan tempon ŝi pasigis serioze, ekz. diskutante kun la frato pri literaturaj temoj. Tamen ŝi ne rajtis daŭrigi la studojn kiel la frato kiu transloĝigis en 1765 al [[Lepsiko]]. Ŝi restis en Frankfurto sentante la ŝanĝon de la frato koncerne la sintenon je ŝin. Ĝenerale Johann Wolfgang iĝis pli domina antaŭ virinoj. Kun ŝia amikino [[Katharina Fabricius]] ŝi flegis leterinterŝangon en la [[franca lingvo]]. Ŝi enamiĝis sekrete je Anglo kiu alvenis en la urbo en 176. En 1768 li forlasis la urbon sen adiaŭo de ŝi. Kiam Johann Wolfgang revenis en Hesion ŝi subtenis lin kaj kuraĝigis lin verki la dramon ''Götz von Berlichingen''. == Rolo edzina == En 1772 ŝi fianĉiniĝis al [[Johann Georg Schlosser]], amiko de la frato. Geedziĝo fariĝis en novembro 1773. La edzo havis altrangan postenon ĉe la margrafo de [[Badenio]]; ambaŭ translokiĝis el [[Karlsruhe]], poste al Emmendingen. Komence ŝi kontentiĝis pri la rolo edzina, sed baldaŭ ŝi seniluziiĝis. Ili vivis en eturbo kie la edzo responsis pri administraciaj novigoj kaj intencis influe la edzinon religie. Sole kaj sen intelektualaj devigoj ŝi malsaniĝis. Tamen ŝi konatiĝis pere de la edzo kun elstaraj personoj. Kun [[Jakob Michael Reinhold Lenz]], amiko de la paro kaj [[baptopatro]] de la dua filino, ŝi havis {{N|intima rilato}}. Je la nasko de la unua filino Maria Anne Louise (Lulu) en la 28.10.1774 Cornelia preskaŭ mortis. u jarojn ŝi restis en lito. Kvar semajnojn post la naskiĝo de la dua filino Catharina Elisabeth Julie (Juliette) en la 10.5.1777 la patrino mortis. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Georg Witkowski: ''Cornelia, die Schwester Goethes''. Rütten & Loening, Frankfurt a. M. 1903 (2a eldono, 1924; represite ĉe Lang, Bern 1971) * Melanie Baumann (eld.): ''Cornelia Goethe, Briefe und Correspondance secrete 1767–1769''. Kore, Freiburg 1990, ISBN 3-926023-22-8. * Ulrike Prokop: ''Die Illusion vom Großen Paar. Weibliche Lebensentwürfe 1750–1770''. Fischer, Frankfurt 1991, ISBN 3-596-27397-8. * Ulrike Prokop: ''Die Illusion vom großen Paar. Band 2: Das Tagebuch der Cornelia Goethe.'' Fischer, Frankfurt/Main * Walfried Linden: ''Marie, Gretchen, Helena. Goethe und seine Schwester Cornelia im Spiegel seiner Frauengestalten''. In: ''Jahrbuch der Psychonalalyse''. 27, 1991, p. 224–238. * [[Sigrid Damm]]: ''Cornelia Goethe''. Aufbau-Verlag, Berlin/Weimar 1987. Weitere Auflagen beim Insel Verlag 1988 ff. Taschenbuchausgabe bei Diana 1999. Taschenbuchausgabe beim Insel Verlag 2015, ISBN 3-458-36117-0.<ref>Vgl. Katharina Rutschky: [https://www.zeit.de/1988/18/die-betroffenheitsrede-oder-aus-alt-mach-neu/komplettansicht ''Cornelia Goethe als verkanntes Genie''], Rezension zu Sigrid Damms Biografie in: ''Die Zeit'' Nr. 18/1988.</ref> * Stephanie Fleischer: ''Literatur und Lebensgestaltung. Cornelia als Leserin zeitgenössischer Briefromane''. In: ''Welfengarten''. Jahrbuch für Essayismus 6, 1996, p. 69–82. * Ilse Nagelschmidt: ''Briefe und Tagebücher als Effekt Biographischen Erzählens. Zwei Frauen im Spiegel des Textes. Cornelia Goethe. Brigitte Reimann''. In: Regina Fasold (eld.): ''Begegnung der Zeiten. Festschrift für Helmut Richter zum 65. Geburtstag''. Universitätsverlag, Leipzig 1999, p. 277–291, ISBN 3-933240-79-4. * Gerlinde Kraus: ''Cornelia Goethe – Ein typisches Frauenleben im18. Jahrhundert? Porträt einer Frankfurter Bürgerin''. Schroeder Verlagsbuchhandlung, Mühlheim am Main 2010, ISBN 978-3-9811251-8-4 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/cornelia-goethe/ Biografio ĉe fembio.org] * [http://www.sabinehock.de/publikationen/tagespresse/archiv/tagespresse_029.html?zoom_highlight=cornelia Artikolo de Sabine Hock pri Cornelia Schlosser] * [http://goethe-genealogie.de/bildergalerie/bilder4-cornelia.html Bilda galerio pri Cornelia kaj ŝia familio] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schlosser, Cornelia}} [[Kategorio:Johann Wolfgang von Goethe]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] nqyuyab7qxurr15n3cp7rnuo41voqdv 0 599406 9392033 9391565 2026-06-04T15:09:08Z Arbarulo 135469 misa ligilo 9392033 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Death-Valley-Recetrack.jpg|eta|Velanta roko sur Racetrack Playa]] '''Velantaj rokoj''' aŭ '''migrantaj rokoj''', '''moviĝantaj rokoj''' (angle ''wandering rocks'' aŭ ''sailing stones'') estas [[fenomeno]] sur [[Nacia Parko Valo de Morto|Racetrack Playa]] en [[Nacia Parko Valo de Morto]]. Sur elsekiĝinta ejo de lago, en nordokcidento de la Nacia Parko Valo de Morto moviĝas la ĝis 350 kg pezaj rokoj sporade sur la tuta plata ebenaĵo kaj postlasas longajn glitspurojn. Homoj vidis la moviĝon unuafoje en 2014. La moviĝoj okazas plej ofte vintre, de sudo al nordo kaj nordokcidento. La glitspuroj longas de kelkcentimetroj ĝis 1000 metroj. Post kelkaj jaroj tiuj spuroj malaperas danke al la erodo. Oni sciigis en 2014, ke la moviĝon helpas formiĝo de maldika (kelkmilimetra) glacitavolo vintre, sur kiu velas la rokoj dum ventoblovo dum ekdegelo de la glacio. La esplorojn helpis la ekipado de la rokoj per [[Tutmonda loktrova sistemo|GPS-aparatoj]] kaj aparta [[tempoakcela fotado]]. La aŭtomata dokumentado de moviĝo de 60 rokoj okazis la 20-an de decembro 2013. Kelkaj el ili moviĝis 224 m, kun rapido de ĝis 5 m/s. La konvenaj kondiĉoj (precipitaĵo, temperaturo, vento) malofte kuntrafas, tiel oni devas ofte atendi jarojn por la fenomeno. {{Projektoj}} [[Kategorio:Valo de Morto]] [[Kategorio:Ŝtonoj]] [[Kategorio:Rokoj]] llidfgcs9l14tl5spqqvy6foy7k9jc3 9392035 9392033 2026-06-04T15:10:05Z Arbarulo 135469 eble utila ligilo 9392035 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Death-Valley-Recetrack.jpg|eta|Velanta roko sur Racetrack Playa]] '''Velantaj rokoj''' aŭ '''migrantaj rokoj''', '''moviĝantaj rokoj''' (angle ''wandering rocks'' aŭ ''sailing stones'') estas [[fenomeno]] sur [[Nacia Parko Valo de Morto|Racetrack Playa]] en [[Nacia Parko Valo de Morto]]. Sur elsekiĝinta ejo de lago, en nordokcidento de la Nacia Parko Valo de Morto moviĝas la ĝis 350 kg pezaj rokoj sporade sur la tuta plata ebenaĵo kaj postlasas longajn glitspurojn. Homoj vidis la moviĝon unuafoje en 2014. La moviĝoj okazas plej ofte vintre, de sudo al nordo kaj nordokcidento. La glitspuroj longas de kelkcentimetroj ĝis 1000 metroj. Post kelkaj jaroj tiuj spuroj malaperas danke al la erodo. Oni sciigis en 2014, ke la moviĝon helpas formiĝo de maldika (kelkmilimetra) [[glacio|glacitavolo]] vintre, sur kiu velas la rokoj dum ventoblovo dum ekdegelo de la glacio. La esplorojn helpis la ekipado de la rokoj per [[Tutmonda loktrova sistemo|GPS-aparatoj]] kaj aparta [[tempoakcela fotado]]. La aŭtomata dokumentado de moviĝo de 60 rokoj okazis la 20-an de decembro 2013. Kelkaj el ili moviĝis 224 m, kun rapido de ĝis 5 m/s. La konvenaj kondiĉoj (precipitaĵo, temperaturo, vento) malofte kuntrafas, tiel oni devas ofte atendi jarojn por la fenomeno. {{Projektoj}} [[Kategorio:Valo de Morto]] [[Kategorio:Ŝtonoj]] [[Kategorio:Rokoj]] i2qsslvvusxaf1afgg5fqz13ozlypqb 0 625817 9392034 8609133 2026-06-04T15:09:30Z ThomasPusch 1869 9392034 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Reinier Craeyvanger''' ([[Utreĥto (urbo) |Utreĥto]], [[29-a de februaro]] [[1812]]– [[Amsterdamo]], [[10-a de januaro]] [[1880]]) estis [[Nederlando|nederlanda]] [[pentristo]] kaj [[muzikisto]] (basisto, violonisto, violonĉelisto). Krom por propraj verkoj, li estas konita de kopioj de grandaj majstroj kiel [[Jan Steen]], [[Gerard Dou]] aŭ [[Frans van Mieris]]. Lia frato [[Gijsbertus Craeyvanger|Gijsbertus]] ankaŭ estis pentristo kaj ilia patro [[Gerardus Craeyvanger|Gerardus]] estis muzikisto. Reinier studis en la [[w:nl:Rijksakademie van beeldende kunsten|Reala Akademio de Belaj Artoj de Amsterdamo]], kie, inter aliaj, li estis lernanto de [[Jan Willem Pieneman]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://explore.rkd.nl/nl/artists/18943 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-12-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140123203248/http://explore.rkd.nl/nl/artists/18943 |arkivdato=2014-01-23 }}</ref> Li estis membro de [[w:nl:Arti et Amicitiae|Arti et Amicitiae]] kaj unu el la fondaj membroj de [[w:nl:De Haagse Etsclub| De Haagse Etsclub]] de [[Hago]]. == Galerio == <gallery widths="155" heights="175"> File:Craeyvanger, Cottage interior.jpg| File:Craeyvanger, Utrecht.jpg| File:Craeyvanger, Kerkportaal.jpg| File:Reinier Craeyvanger-Dorpsfeest.png| </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.artnet.com/artists/reinier-craeyvanger/past-auction-results Reinier Craeyvanger], [[Artnet]] {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Reinier Craeyvanger}} [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] [[Kategorio:Nederlandaj muzikistoj]] [[Kategorio:Nederlandaj violonistoj]] [[Kategorio:Basistoj]] [[Kategorio:Nederlandaj violonĉelistoj]] hzsxitce8ul4avibos4vosncl5b5byd 0 633320 9392542 8907855 2026-06-05T07:51:05Z Sj1mor 12103 9392542 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{informkesto filmo}} '''"Metamorphosis"''' [Metamorfozo] estas la naŭa epizodo de la dua sezono de [[Star Trek: The Original Series]]. Verkita de [[Gene L. Coon]] kaj reĝisorita fare de [[Ralph Senensky]], ĝi estis unue elsendita la 10-an de novembro 1967. Ĉi tiu epizodo estis la unua fojo en la originala serio, ke Kirk ne aperas en la Enterprise en ajna momento. ==Intrigo== [[Unuiĝinta Federacio de Planedoj|Federacia]] [[Komisaro]] Nancy Hedford ([[Elinor Donahue]]) estas kondukita per kosmopramo al la Enterprise, por esti traktita je la "malsano de Sukaro", eble fatala kondiĉo, antaŭ repreni mision de paco. Brilanta energia kampo aperas en la vojo de la pramŝipo, kaj trenas ĝin al proksima [[planedeto]] kun atmosfero simila al la Tera. Ĉiuj konektoj estas blokitaj, kaj la kosmopramo estas plene senutila. Baldaŭ poste aperis junulo, nomata [[Zefram Cochrane]] ([[Glenn Corbett]]). Li rakontas, ke frakasis sur la planedeton antaŭ jaroj. Cochrane portas ilin al rifuĝo konstruita el materialo savita de sia kosmoŝipo, kaj dum ilia vizito, Kirk rimarkas brilantan nubon simile al la fenomeno kiu kondukis ilin al la planedeto. Cochrane nomas ĉi tiun enton "La Kunulo", kaj klarigas, ke kiel maljunulo, li prenis unu lastan flugon, intencante morti en la kosmo, sed lia kruela ŝipo estis interkaptita kaj savita de la esto, kiu reenkondukis lin al la juneco kaj konservas lin vivan. Kiam li malkaŝas sian plenan nomon, [[James T. Kirk]], [[Spock]] kaj [[Leonard McCoy]] estas surprizitaj por malkovri ke li estas Zefram Cochrane, la inventisto de la [[falda navigado]] (warp drive). Kiam la Kunulo atakas Spockon dum li laboras en la pramo, Spock deduktas, ke la esto plejparte konsistas el elektra energio. Kirk kaj Spock provas malŝalti la Kunulon kun improvizita elektra disrompo, sed ĝi retaliĝas perforte, kaj nur la interveno de Cochrane savas Kirkon kaj Spockon de esti mortigitaj. Ĉar la kondiĉo de Hedford rapide difektas, Spock modifas la universalan tradukilon de la pramo por komuniki kun la energia esto. Kirk malkovras, ke ĝi havas virinan personecon kaj estas enamiĝinta al Cochrane. La Kunulo deklaras, ke konservos ilin tie por ĉiam kiel akompanantoj de Cochrane. Cochrane, siaflanke, estas malĝoja pro la ideo de [[intima rilato]] kun fremdulo. Cochrane denove alvokas la Kunulon, kaj Kirk klarigas, ke ĝi kaj Cochrane estas tro malsamaj por vera amo. La Kunulo hipotezas pri esti homa kaj malaperas. Momentoj poste, Hedford aperas ekstere de la rifuĝo, tute restarigita al sano, kaj ili rimarkas, ke la Kunulo kuniĝis kun la korpo de Hedford, alie ŝi mortus ene de momentoj. Cochrane ekscite raportas siajn planojn por vojaĝi la galaksion, sed la Kunulo / Hedford malkaŝas, ke ĝia vivo-forto estas ligita al la planeta; ĝi ne povas foriri, do Cochrane elektas resti kun ŝi. Kiam McCoy demandas, kiu finos la mision de Nancy Hedford, Kirk diras, "Mi certas, ke la Federacio povas trovi alian virinon, ie, kiu haltos tiun militon." [[Kategorio:Epizodoj de Star Trek]] [[Kategorio:Metamorfozo]] [[Kategorio:Verkoj de 1967]] 3u0qd2fg0gicom2wfnj1vejg1gkvvce 0 634339 9392598 9391217 2026-06-05T09:49:40Z ThomasPusch 1869 prononco 9392598 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo=10 | bildo = Gaming - Pfarrkirche.JPG | bildo-priskribo = <small>la loka kirko</small> }} '''Gaming''' {{prononco|GAːmi''ng''}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj al la [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj<!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2025 en la komunumo vivis x loĝantoj.--> sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. [[Dosiero:Gaming - Kartause (3).JPG|eta|maldekstra|300ra|{{center|la eksa [[monaĥejo]] [[Kartuzio]] Gaming}}]] {{-l}} == Famuloj == En Gaming naskiĝis hungara [[violonĉelisto]] Carl aŭ [[Károly Gianicelli]] {{prononco|KAroj ĝaniĈEli}}. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{Ĝermo|Aŭstrio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] 3f4122mu48w6qigy5giinpkxyv9qpb1 9392599 9392598 2026-06-05T09:50:15Z ThomasPusch 1869 9392599 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo=10 | bildo = Gaming - Pfarrkirche.JPG | bildo-priskribo = <small>la loka kirko</small> }} '''Gaming''' {{prononco|GAːmi''ng''}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj al la [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj<!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2025 en la komunumo vivis 2 879 loĝantoj.--> sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. [[Dosiero:Gaming - Kartause (3).JPG|eta|maldekstra|300ra|{{center|la eksa [[monaĥejo]] [[Kartuzio]] Gaming}}]] {{-l}} == Famuloj == En Gaming naskiĝis hungara [[violonĉelisto]] Carl aŭ [[Károly Gianicelli]] {{prononco|KAroj ĝaniĈEli}}. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{Ĝermo|Aŭstrio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] gmvt7juht5edg77kwwdjf7ch2qexnqf 0 634447 9392398 9391292 2026-06-05T00:37:18Z ThomasPusch 1869 9392398 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo=10 | bildo = Villa Mosser, Randegg.jpg | bildo-priskribo = vilao ''Mosser'' }} '''Randegg''' {{prononco|RANdek}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj al la [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj<!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2025 en la komunumo vivis 1 826 loĝantoj.--> sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{Ĝermo|Aŭstrio}} [[Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] eeokh98kmfyuaogtr0df2es74ehdof0 0 634449 9392399 9391173 2026-06-05T00:38:41Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9392399 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo=10 | bildo = <!-- el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''Randegg''' {{prononco|PURKŝtal an de<small>^a</small> ERlaŭf}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj al la [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj<!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2025 en la komunumo vivis 5 359 loĝantoj.--> sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] --> [[Dosiero:Purgstall - Heimatmuseum.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{center|etnologia muzeo}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{Ĝermo|Aŭstrio}} [[Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] 7j7c8a3gsxpbzehj4ysdqyo253vrq7e 0 634450 9392397 9391291 2026-06-05T00:35:39Z ThomasPusch 1869 9392397 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo=10 | bildo = <!-- el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''Puchenstuben''' {{prononco|PUĥnŝtub<small>^e</small>n}} estas aparte eta komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj al la [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj<!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2025 en la komunumo vivis 271 loĝantoj.--> sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{Ĝermo|Aŭstrio}} [[Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] dgpsokvj16uzzk008capors8os371oo 0 634451 9392583 9391290 2026-06-05T09:27:46Z ThomasPusch 1869 aktualigo 2018 > 2025 9392583 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo=10 | bildo = <!-- el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''Oberndorf an der Melk''' {{prononco|Oːbandorf an de<small>^a</small> MELK}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj al la [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj<!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2025 en la komunumo vivis 3 015 loĝantoj.--> sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{ĝermo|Aŭstrio}} [[kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] ie5wafv0kjs8jv15d9bnoxihqcdr1s2 0 634452 9392582 9391289 2026-06-05T09:26:46Z ThomasPusch 1869 aktualigo 2018 > 2025 9392582 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo=10 | bildo = <!-- el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''Lunz am See''' {{prononco|lunc am ZEː}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj al la [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj.<!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2025 en la komunumo vivis 1 493 loĝantoj.--> sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{ĝermo|Aŭstrio}} [[kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] 6ulhezmtkmnzvhaovdi49sk1sf4qalr 0 634453 9392580 9391288 2026-06-05T09:25:33Z ThomasPusch 1869 aktualigo 2018 > 2025 9392580 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo=10 | bildo = Gemeindeamt Gresten-Land 02.jpg | bildo-priskribo = la administrejo }} '''Gresten-Land''' {{prononco|grestn LANT}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj al la [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj<!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2025 en la komunumo vivis 1 493 loĝantoj.--> sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{ĝermo|Aŭstrio}} [[kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] 15mo8l055m7dx2a5kcph33ib92kltn8 9392638 9392580 2026-06-05T11:31:40Z ThomasPusch 1869 + Partnera komunumo 9392638 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo=10 | bildo = Gemeindeamt Gresten-Land 02.jpg | bildo-priskribo = la administrejo }} '''Gresten-Land''' {{prononco|grestn LANT}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj al la [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj<!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2025 en la komunumo vivis 1 493 loĝantoj.--> sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] --> {{-l}} == Partnera komunumo == * {{flago|Germanio}} [[Dietenhofen]], [[Bavario]], [[Germanio]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{ĝermo|Aŭstrio}} [[kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] dhmopbefegxumnwsngdhmebu2amglbf 0 634455 9392578 9391287 2026-06-05T09:24:38Z ThomasPusch 1869 aktualigo 2018 > 2025 9392578 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo=10 | bildo = Pfarrkirche hl. Nikolaus, Gresten 03.jpg | bildo-priskribo = la loka kirko }} '''Gresten''' {{prononco|GREStn}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj al la [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj<!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2025 en la komunumo vivis 1 985 loĝantoj.--> sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{ĝermo|Aŭstrio}} [[kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] fw1ehzh1edj6lloh5gwn8jg4oewygup 0 634456 9392596 9391218 2026-06-05T09:47:03Z ThomasPusch 1869 aktualigo 2018 > 2025 9392596 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo=10 | bildo = | bildo-priskribo = }} '''Göstling an der Ybbs''' {{prononco|GØSTli''ng'' an de<small>^a</small> IPS}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj al la [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj<!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2025 en la komunumo vivis 2 040 loĝantoj.--> sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] --> {{-l}} == Famuloj == En Göstling mortis hungara literaturisto [[Albert Kardos]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{ĝermo|Aŭstrio}} [[kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] a9tdfw0pl283f9pt2vrvioh7gaawsy5 9392597 9392596 2026-06-05T09:48:02Z ThomasPusch 1869 /* Famuloj */ 9392597 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo=10 | bildo = | bildo-priskribo = }} '''Göstling an der Ybbs''' {{prononco|GØSTli''ng'' an de<small>^a</small> IPS}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj al la [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj<!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2025 en la komunumo vivis 2 040 loĝantoj.--> sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] --> {{-l}} == Famuloj == En Göstling mortis hungara literaturisto [[Albert Kardos]] {{prononco|ALbert KARdoŝ}}. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{ĝermo|Aŭstrio}} [[kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] 90kgwx0z315e51qhwqggy0vbl4ws8ui 0 634462 9392393 9391174 2026-06-05T00:29:42Z ThomasPusch 1869 9392393 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo = 10 | bildo = Reinsberg-Pfarrkirche.JPG | bildo-priskribo = la loka kirko }} '''Reinsberg''' {{prononco|RAJNSbe<small>^a</small>k}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj al la [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj<!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2025 en la komunumo vivis x loĝantoj.--> sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] --> [[Dosiero:Reinsberg Vischer.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|la burgo en bildigo de 1672}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{Ĝermo|Aŭstrio}} [[Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] 4eev9f3sn8nrg3fj42kq4k3uuwfjptz 9392394 9392393 2026-06-05T00:32:02Z ThomasPusch 1869 aktualigo 2018 > 2025 9392394 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo = 10 | bildo = Reinsberg-Pfarrkirche.JPG | bildo-priskribo = la loka kirko }} '''Reinsberg''' {{prononco|RAJNSbe<small>^a</small>k}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj al la [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj<!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2025 en la komunumo vivis 1 040 loĝantoj.--> sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] --> [[Dosiero:Reinsberg Vischer.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|la burgo en bildigo de 1672}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{Ĝermo|Aŭstrio}} [[Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] g1h34fo916mefxcn0brne6dsxsfdlqo 0 634464 9392396 9391294 2026-06-05T00:33:45Z ThomasPusch 1869 9392396 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo = 10 | bildo = Gemeindeamt 20094 in St. Anton a.d. Jeßnitz.jpg | bildo-priskribo = la administrejo }} '''Sankt Anton an der Jeßnitz''' {{prononco|zankt ANto:n an de<small>^a</small> JESnic}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj al la [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj<!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2025 en la komunumo vivis 1 132 loĝantoj.--> sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{Ĝermo|Aŭstrio}} [[Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] 12rlziu8xbh9klx7d1rujoggbdgiap8 0 634465 9392390 9391295 2026-06-05T00:26:20Z ThomasPusch 1869 9392390 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo = 10ampleksigo de la informkesto | bildo = StGeorgenLeys-Kirche IMG 7964.JPG | bildo-priskribo = la loka kirko }} '''Sankt Georgen an der Leys''' {{prononco|zankt ge:ORgen an de<small>^a</small> LAJS}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj al la [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj<!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2025 en la komunumo vivis 1 310 loĝantoj.--> sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{Ĝermo|Aŭstrio}} [[Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] asefz3574cfypx4erz5g436c9t9npcl 0 634466 9392384 9391299 2026-06-04T23:37:38Z ThomasPusch 1869 aktualigo 2018 > 2025 9392384 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri komunumo de [[Malsupra Aŭstrio]]. En la sama federacia lando ankaŭ troveblas la komunumo [[Zeiselmauer-Wolfpassing]].}} {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo=10 | bildo = <!-- el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''Wolfpassing''' {{prononco|VOLFpasi''ng''}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj al la [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj<!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2025 en la komunumo vivis 1 767 loĝantoj.--> sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{Ĝermo|Aŭstrio}} [[Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] 5nrvg4agt46qncla0wkbfqlxmee4e53 0 634467 9392385 9391298 2026-06-04T23:39:34Z ThomasPusch 1869 aktualigo 2018 > 2025 9392385 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo = 10 | bildo = Schloß Weinzierl 05.jpg | bildo-priskribo = <small>kastelo ''Weinzierl'' {{prononco|VAJNcirl}}</small> }} '''Wieselburg-Land''' {{prononco|VIːz<small>^ae</small>lburk LANT}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj al la [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj<!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2025 en la komunumo vivis 3 391 loĝantoj.--> sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{Ĝermo|Aŭstrio}} [[Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] frc4e0jghnu6d81yp1dxqwhxtcw1m38 0 634468 9392392 9391297 2026-06-05T00:28:27Z ThomasPusch 1869 aktualigo 2018 > 2025 9392392 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo = 10 | bildo = 2014.06.17 - Wang - Schloss- Gemeindeamt - 03.jpg | bildo-priskribo = la loka administrejo en historia kastelo }} '''Wang''' {{prononco|VA''NG''}} estas [[foira komunumo]] de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj al la [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj<!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2025 en la komunumo vivis 1 370 loĝantoj.--> sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{Ĝermo|Aŭstrio}} [[Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] c0iop8oey0alz42tpwb469g8fkmtpau 0 634469 9392391 9391296 2026-06-05T00:27:13Z ThomasPusch 1869 aktualigo 2018 > 2025 9392391 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Malsupra Aŭstrio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = {{Mostviertel}} | titolo de administra unuo3 = Distrikto | administra unuo3 = [[distrikto Scheibbs]] | poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} | tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | regiono-ISO=AT-3 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo=10 | bildo = <!-- el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''Steinakirchen am Forst''' {{prononco|ŜTAJnakir''h''n am FO<small>^a</small>ST}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Malsupra Aŭstrio]] kaj al la [[distrikto Scheibbs]]. La komunumo situas en la sudokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono ''[[Mostviertel]]'' {{prononco|MOSTfirtl}} ([[mosto|mosta]] regiono). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj<!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2025 en la komunumo vivis 2 292 loĝantoj.--> sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{center|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Scheibbs}} {{Ĝermo|Aŭstrio}} [[Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Scheibbs]] boqm9w53fbljaoope37j6dr6bno539i 0 634855 9392584 9391192 2026-06-05T09:30:18Z ThomasPusch 1869 9392584 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Károly Gianicelli |dosiero = Gianicelli Károly.png |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Károly Gianicelli |naskonomo = }} '''[[Karolo|Károly]] Gianicelli''' [kAroj], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gianicelli Károly''' estis [[Hungario|hungara]] [[violonĉelisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia persona nomo estis ''Carl'' ekster Hungario. Károly Gianicelli <ref>[https://zeneakademia.hu/lexikon_nagy_elodok/gianicelli-karoly-1827 informoj en reta enciklopedio de la retejo ''zeneakademia.hu'']</ref> naskiĝis la {{daton|24|aprilo|1860}} en [[Gaming]] ([[Malsupra Aŭstrio]], [[Habsburga Imperio]]), li mortis la {{daton|9|junio|1939}} en [[Bayreuth]]. == Biografio == Károly Gianicelli kreskiĝis kaj frekventis bazlernejon en la urbo [[Tolna (urbo)|Tolna]], poste li lernis en [[Wieden]], fine li studis en [[konservatorio]] de [[Vieno]] inter 1877-1881. Lia ĉefinstruisto estis [[Franz Simandl]]. Inter 1881 - 1884 li estis ano de orkestro de reĝa teatro en [[Hannover]], poste en [[Budapeŝta Ŝtata Operejo|Reĝa Operejo de Budapeŝto]]. Ekde [[1886]] li apartenis al orkestro de la [[festivalo de Bayreuth]]. Li ankaŭ instruis ekde [[1890]] en [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt|Tutlanda Hungara Reĝa Muzikakademio]]. En [[1912]] li translokiĝis al [[Bayreuth]], kie li vivis ĝismorte. == Fontoj == * [https://hu.wikipedia.org/wiki/Gianicelli_K%C3%A1roly hungarlingva biografio kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gianicelli Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj violonĉelistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] nnfc64prr6ibpalh85e49gutrkce7fo 9392591 9392584 2026-06-05T09:42:52Z ThomasPusch 1869 9392591 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Károly Gianicelli |dosiero = Gianicelli Károly.png |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Károly Gianicelli |naskonomo = }} '''[[Karolo|Károly]] Gianicelli''' [kAroj], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gianicelli Károly''' estis [[Hungario|hungara]] [[violonĉelisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia persona nomo estis ''Carl'' ekster Hungario. Károly Gianicelli <ref>[https://zeneakademia.hu/lexikon_nagy_elodok/gianicelli-karoly-1827 informoj en reta enciklopedio de la retejo ''zeneakademia.hu''] de la [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt]]</ref> naskiĝis la {{daton|24|aprilo|1860}} en [[Gaming]] ([[Malsupra Aŭstrio]], [[Habsburga Imperio]]), li mortis la {{daton|9|junio|1939}} en [[Bayreuth]]. == Biografio == Károly Gianicelli kreskiĝis kaj frekventis bazlernejon en la urbo [[Tolna (urbo)|Tolna]], poste li lernis en [[Wieden]], fine li studis en [[konservatorio]] de [[Vieno]] inter 1877-1881. Lia ĉefinstruisto estis [[Franz Simandl]]. Inter 1881 - 1884 li estis ano de orkestro de reĝa teatro en [[Hannover]], poste en [[Budapeŝta Ŝtata Operejo|Reĝa Operejo de Budapeŝto]]. Ekde [[1886]] li apartenis al orkestro de la [[festivalo de Bayreuth]]. Li ankaŭ instruis ekde [[1890]] en [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt|Tutlanda Hungara Reĝa Muzikakademio]] (la nuna [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt]]). En [[1912]] li translokiĝis al [[Bayreuth]], kie li vivis ĝismorte. == Fontoj == * [https://hu.wikipedia.org/wiki/Gianicelli_K%C3%A1roly hungarlingva biografio kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gianicelli Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj violonĉelistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] nwf45d7qeoe3sl8kqfk8c52kb7g0ylb 9392592 9392591 2026-06-05T09:44:50Z ThomasPusch 1869 9392592 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Károly Gianicelli |dosiero = Gianicelli Károly.png |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Károly Gianicelli |naskonomo = }} '''[[Karolo|Károly]] Gianicelli''' {{prononco|kAroj}}, laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gianicelli Károly''' estis [[Hungario|hungara]] [[violonĉelisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia persona nomo estis ''Carl'' {{prononco|karl}} ekster Hungario, kaj lia origine [[itala]] [[familia nomo]] prononciĝas {{prononco|ĝaniĈEli}}. Károly Gianicelli <ref>[https://zeneakademia.hu/lexikon_nagy_elodok/gianicelli-karoly-1827 informoj en reta enciklopedio de la retejo ''zeneakademia.hu''] de la [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt]]</ref> naskiĝis la {{daton|24|aprilo|1860}} en [[Gaming]] ([[Malsupra Aŭstrio]], [[Habsburga Imperio]]), li mortis la {{daton|9|junio|1939}} en [[Bayreuth]]. == Biografio == Károly Gianicelli kreskiĝis kaj frekventis bazlernejon en la urbo [[Tolna (urbo)|Tolna]], poste li lernis en [[Wieden]], fine li studis en [[konservatorio]] de [[Vieno]] inter 1877-1881. Lia ĉefinstruisto estis [[Franz Simandl]]. Inter 1881 - 1884 li estis ano de orkestro de reĝa teatro en [[Hannover]], poste en [[Budapeŝta Ŝtata Operejo|Reĝa Operejo de Budapeŝto]]. Ekde [[1886]] li apartenis al orkestro de la [[festivalo de Bayreuth]]. Li ankaŭ instruis ekde [[1890]] en [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt|Tutlanda Hungara Reĝa Muzikakademio]] (la nuna [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt]]). En [[1912]] li translokiĝis al [[Bayreuth]], kie li vivis ĝismorte. == Fontoj == * [https://hu.wikipedia.org/wiki/Gianicelli_K%C3%A1roly hungarlingva biografio kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gianicelli Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj violonĉelistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] cgkb93rryyowvkc8iu6kvrw6bhctkvt 9392595 9392592 2026-06-05T09:46:26Z ThomasPusch 1869 9392595 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Károly Gianicelli |dosiero = Gianicelli Károly.png |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Károly Gianicelli |naskonomo = }} '''[[Karolo|Károly]] Gianicelli''' {{prononco|kAroj}}, laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gianicelli Károly''' estis [[Hungario|hungara]] [[violonĉelisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia persona nomo estis ''Carl'' {{prononco|karl}} ekster Hungario, kaj lia origine [[itala]] [[familia nomo]] prononciĝas {{prononco|ĝaniĈEli}}. Károly Gianicelli <ref>[https://zeneakademia.hu/lexikon_nagy_elodok/gianicelli-karoly-1827 informoj en reta enciklopedio de la retejo ''zeneakademia.hu''] de la [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt]]</ref> naskiĝis la {{daton|24|aprilo|1860}} en [[Gaming]] ([[Malsupra Aŭstrio]], [[Habsburga Imperio]]), li mortis la {{daton|9|junio|1939}} en [[Bayreuth]] ([[Bavario]], [[Germana Regno]]). == Biografio == Károly Gianicelli kreskiĝis kaj frekventis bazlernejon en la urbo [[Tolna (urbo)|Tolna]], poste li lernis en [[Wieden]], fine li studis en [[konservatorio]] de [[Vieno]] inter 1877-1881. Lia ĉefinstruisto estis [[Franz Simandl]]. Inter 1881 - 1884 li estis ano de orkestro de reĝa teatro en [[Hannover]], poste en [[Budapeŝta Ŝtata Operejo|Reĝa Operejo de Budapeŝto]]. Ekde [[1886]] li apartenis al orkestro de la [[festivalo de Bayreuth]]. Li ankaŭ instruis ekde [[1890]] en [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt|Tutlanda Hungara Reĝa Muzikakademio]] (la nuna [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt]]). En [[1912]] li translokiĝis al [[Bayreuth]], kie li vivis ĝismorte. == Fontoj == * [https://hu.wikipedia.org/wiki/Gianicelli_K%C3%A1roly hungarlingva biografio kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gianicelli Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj violonĉelistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] 8oci1jpdki8q8oxp21enmz5ikce0ish 0 641247 9392537 9313856 2026-06-05T07:44:14Z Sj1mor 12103 9392537 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Purple_ribbon.svg|alternative=Purple ribbon.svg|eta|Purpura rubando]] [[Dosiero:A_Husband_Beating_his_Wife_with_a_Stick_-_Google_Art_Project.png|eta|Viro batas sian edzinon per bastono. Ĉirkaŭ 1360.]] '''Hejma perforto''', '''hejma violento''', '''familia violento''' aŭ '''familiperforto''', estas modelo de [[konduto]] kiu implikas [[perforto]]n aŭ alian fitraktadon de unu persono kontraŭ alia en hejma kunteksto, kiel ekzemple en [[geedziĝo]] aŭ kunvivado. Ĝi povas esti nomita intimpartnera perforto kiam transigita fare de [[edzo]] aŭ partnero en [[intima rilato]] kontraŭ la alia geedzo aŭ partnero, kaj povas okazi en [[Aliseksemo|aliseksemaj]] aŭ [[samseksemo|sam-seksemaj rilatoj]], aŭ inter iamaj geedzoj aŭ partneroj. Hejma perforto ankaŭ povas impliki perforton kontraŭ [[infano]]j, gepatroj, aŭ [[maljunulo]]j, kaj escepte povas esti farita por [[Memdefendo|mem-defendo]]. Ĝi prenas kelkajn formojn, inkluzive de fizika, [[Vorta mistraktado|parola]], emocia, ekonomia, religia, genera, kaj seksa misuzo, kiu povas intervali de subtilaj, trudaj formoj ĝis edzeca [[seksperforto]] kaj ĝis perforta fizika fitraktado kiel ekzemple sufokado, batado, ina genitala kripligo kaj [[Acida atenco|acidĵetado]] kiu rezultas ofte en deformado aŭ morto. Hejmaj murdoj inkludas [[ŝtonumo]]n, bruligon de novedzino, [[honormurdo]]jn, kaj dommortigojn. Tutmonde, la viktimoj de hejma perforto estas ĉefe [[virino]]j, kaj virinoj plej ofte travivas pli severajn formojn de perforto.<ref> McQuigg, Ronagh J.A. (2011), "Potential problems for the effectiveness of international human rights law as regards domestic violence", en McQuigg, Ronagh J.A. (eld.), [https://books.google.es/books?id=ltJxlsoMV4wC&pg=PR13&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false International human rights law and domestic violence: the effectiveness of international human rights law,] Oxford New York: Taylor & Francis, p. 13, ISBN 9781136742088, arkivita el la originalo la 15an de majo 2016, "This is an issue that affects vast numbers of women throughout all nations of the world. [...] Although there are cases in which men are the victims of domestic violence, nevertheless 'the available research suggests that domestic violence is overwhelmingly directed by men against women [...] In addition, violence used by men against female partners tends to be much more severe than that used by women against men. Mullender and Morley state that 'Domestic violence against women is the most common form of family violence worldwide.'" </ref><ref> García-Moreno, Claudia; Stöckl, Heidi (2013), "Protection of sexual and reproductive health rights: addressing violence against women", in Grodin, Michael A.; Tarantola, Daniel; Annas, George J.; et al. (eld.), [https://books.google.es/books?id=kJXM_eptt0MC&pg=PT780&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Health and human rights in a changing world,] Routledge, pp. 780–781, ISBN 9781136688638, arkivita el la originalo la 6an de majo 2016, "Intimate male partners are most often the main perpetrators of violence against women, a form of violence known as intimate partner violence, 'domestic' violence or 'spousal (or wife) abuse.' Intimate partner violence and sexual violence, whether by partners, acquaintances or strangers, are common worldwide and disproportionately affect women, although are not exclusive to them." </ref> En kelkaj landoj, hejma perforto ofte estas vidita kiel pravigita, precipe en kazoj de fakta aŭ ŝajna [[Malfidelo|malfideleco]] sur la parto de la virino, kaj estas laŭleĝe permesita. Esplorado establis ke tie ekzistas rekta kaj signifa [[korelacio]] inter la nivelo en la lando de [[seksegaleco]] kaj proporcioj de hejma perforto.<ref> Swan, Suzanne C.; Gambone, Laura J.; Caldwell, Jennifer E.; Sullivan, Tami P.; Snow, David L. (2008). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2968709/ "A Review of Research on Women's Use of Violence With Male Intimate Partners".] Violence and Victims. 23 (3): 301–314. doi:10.1891/0886-6708.23.3.301. PMC 2968709. PMID 18624096. </ref> Foje viroj povas uzi intimpartneran violenton kiel [[memdefendo]]. Hejma perforto estas inter la plej subraportitaj [[krimo]]j tutmonde kaj por viroj kaj por virinoj.<ref> Strong, Bryan; DeVault, Christine; Cohen, Theodore (16a de februaro 2010). [https://books.google.es/books?id=qjvoSOMB5JMC&pg=PA447&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Marriage and Family Experience: Intimate Relationships in a Changing Society.] Cengage Learning. p. 447. ISBN 978-1133597469. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017. </ref><ref> Concannon, Diana (11a de julio 2013). [https://books.google.es/books?id=-KdueQed_sgC&pg=PA30&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Kidnapping: An Investigator's Guide.] Newnes. p. 30. ISBN 978-0123740311. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017. </ref> Pro sociaj antaŭjuĝoj koncerne masklan [[Ĉikanado|ĉikanadon]], viroj renkontas pliigitan verŝajnecon esti preteratentitaj fare de [[Sanlaboristo|sanlaboristoj]].<ref> Riviello, Ralph (1a de julio 2009). [https://books.google.es/books?id=keng9ELAE2IC&pg=PA129&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Manual of Forensic Emergency Medicine.] Jones & Bartlett Learning. p. 129. ISBN 978-0763744625. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017. </ref><ref> Finley, Laura (16a de julio 2013). [https://books.google.es/books?id=AW-jAQAAQBAJ&pg=PA163M&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of Domestic Violence and Abuse.] ABC-CLIO. p. 163. ISBN 978-1610690010. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017. </ref><ref> Hess, Kären; Orthmann, Christine; Cho, Henry (1a de januaro 2016). [https://books.google.es/books?id=QbYaCgAAQBAJ&pg=PA323&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Criminal Investigation.] Cengage Learning. p. 323. ISBN 978-1435469938. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017. </ref><ref> Lupri, Eugene; Grandin, Elaine (2004), "Consequences of male abuse – direct and indirect", en Lupri, Eugene; Grandin, Elaine (eld.), [https://web.archive.org/web/20090104074211/http://www.phac-aspc.gc.ca/ncfv-cnivf/familyviolence/pdfs/Intimate_Partner.pdf Intimate partner abuse against men (PDF),] Ottawa: National Clearinghouse on Family Violence, p. 6, ISBN 9780662379751, Arkivita el la originalo (PDF) la 4an de januaro 2009, Alirita la 8an de majo 2019. </ref> Hejma perforto okazas kiam la misuzanto kredas ke fitraktado estas [[rajto]], akceptebla, pravigita, aŭ supozeble ne raportita. Ĝi povas produkti intergeneraciajn ciklojn de fitraktado en infanoj kaj aliaj familianoj, kiuj povas senti ke tia perforto estas akceptebla aŭ tolerita. Tre malmultaj homoj rekonas sin kiel misuzantoj aŭ viktimoj ĉar ili povas konsideri siajn travivaĵojn familiaj konfliktoj kiuj forlasis kontrolon.<ref> Halket, Megan Mcpherson; Gormley, Katelyn; Mello, Nicole; Rosenthal, Lori; Mirkin, Marsha Pravder (2013). "Stay with or Leave the Abuser? The Effects of Domestic Violence Victim's Decision on Attributions Made by Young Adults". Journal of Family Violence. 29: 35–49. doi:10.1007/s10896-013-9555-4. </ref> [[Konscio]], percepto, difino kaj dokumentado de hejma perforto devias vaste de lando al [[lando]]. Hejma perforto ofte okazas en la kunteksto de [[devigita geedzeco]] aŭ [[infana geedzeco]].<ref> WHO (7a de marto 2013). [https://web.archive.org/web/20140414075336/http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2013/child_marriage_20130307/en/ "Child marriages: 39,000 every day".] who.int. World Health Organization. Arkivita el la originalo la 14an de aprilo 2014. Alirita la 8an de majo 2019. Joint news release [[Every Woman Every Child]]/[[Girls Not Brides]]/[[PMNCH]]/[[United Nations Foundation]]/[[UNFPA]]/[[UNICEF]]/[[UN Women]]/[[WHO]]/[[World Vision]]/[[World YWCA]]/ </ref> En maltrankvilaj rilatoj, povas ekzisti ciklo de fitraktado dum kiu streĉitecoj pliiĝas kaj perfortago estas farita, sekvita antaŭ periodo de repaciĝo kaj trankvilo. Viktimoj de hejma perforto povas esti kaptitaj en hejmaj furiozaj situacioj tra izoliteco, troa potenco kaj kontrolo,<ref> Dutton, Donald; Painter, S.L. (1a de januaro 1981). [https://www.researchgate.net/publication/284119047_Traumatic_bonding_The_development_of_emotional_attachments_in_battered_women_and_other_relationships_of_intermittent_abuse "Traumatic bonding: The development of emotional attachments in battered women and other relationships of intermittent abuse".] Victimology. 6: 139–155. Alirita la 8an de majo 2019.</ref> kultura akcepto, manko de financaj resursoj, [[timo]], [[honto]], aŭ por protekti infanojn. Kiel rezulto de fitraktado, viktimoj povas travivi fizikajn handikapojn, disregulitan agreson, konstantajn sanproblemojn, [[Mensmalsano|mensmalsanon]], limigitan financadon, kaj malbonan kapablon krei sanajn rilatojn. Viktimoj povas travivi severajn psikologiajn malsanojn, kiel ekzemple [[posttraŭmata streĉa perturbo]]. Infanoj kiuj vivas en domanaro kun perforto ofte montras psikologiajn problemojn de frua aĝo, kiel ekzemple evitado, hiperatentemo ĝis minacoj, kaj disregulita agreso kiuj povas kontribui al substitua [[Traŭmato (psikologio)|traŭmatigo]].<ref> Schechter, Daniel S.; Zygmunt, Annette; Coates, Susan W.; Davies, Mark; Trabka, Kimberly A.; McCaw, Jamie; Kolodji, Ann; Robinson, Joann L. (2007). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2078523/ "Caregiver traumatization adversely impacts young children's mental representations on the MacArthur Story Stem Battery".] Attachment & Human Development. 9 (3): 187–205. doi:10.1080/14616730701453762. PMC 2078523. PMID 18007959. Alirita la 8an de majo 2019.</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Kontraŭvirina perforto]] * [[Seksoĉikanado]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hejma perforto| ]] [[Kategorio:Familio]] [[Kategorio:Perforto kontraŭ virinoj]] [[Kategorio:Perforto kontraŭ viroj]] [[Kategorio:Sociologio]] [[Kategorio:Sekso]] [[Kategorio:Krimoj]] [[Kategorio:Ekspluato]] nous0tsxl6xuqcfcwm4jyn4nl8c6k7h 0 644578 9392253 9243090 2026-06-04T20:18:14Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392253 wikitext text/x-wiki [[File:Arabic WV banner.jpg|775px]] [[Dosiero:arab world.png|eta|350px|dekstra|La arablingvaj landoj verdkolore.]] '''Araba kuirarto''' (arabe: مطبخ عربي) estas [[kuirarto]] de la [[araboj]], difinita kiel la diversaj regionaj kuirartoj en la [[araba mondo]], el [[Magrebo]] al la [[Fekunda duonluno]], kaj la [[Arabio|Araba Duoninsulo]]. La kuirartoj ofte estas jarcentaj kaj reflektas la kulturon de granda interŝanĝo de [[Spico|spicoj]], [[Herbo|herboj]] kaj [[Manĝaĵo|manĝaĵoj]]. La tri ĉefaj regionoj, ankaŭ konataj kiel Magrebo, la Fekunda duonluno, kaj [[Arabio]] havas multajn similecojn, sed ankaŭ multajn unikajn tradiciojn. Ĉi tiuj kuirartoj estis influitaj de la klimato, kultivado laŭ eblecoj, kaj ankaŭ komercaj ebloj. La kuirartoj de [[Magreba kuirarto|Magrebo]] kaj [[Levantena kuirarto|Levantenio]] estas relative junaj, kiuj disvolviĝis dum la pasintaj jarcentoj. La kuirarto de la regiono de la araba golfo estas tre malnova. La kuirartoj povas esti dividitaj en urbajn kaj kamparajn kuirartojn. == En Esperanto aperis == * "Mil kaj unu ingrediencoj: la riĉa heredaĵo de [[Mezepoka kuirarto|mezepoka]] araba kuirarto" [[Unesko-Kuriero]], [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000393310_epo?posInSet=17&queryId=N-9a9b10f8-19a6-4595-92ef-fe92b8897a32 n-ro 2 (Apr-Jun 2025) "Manĝaĵoj: kio kunigas nin"], pĝ. 30-31, esperantigis Luigia Oberrauch Madella (Italio). == Bildaro == <gallery mode="packed"> Dosiero:Sfiha2.jpg|[[Sfiho]] لحم بعجين / [[Sfiho]] صفيحة Dosiero:Za'atar bread.jpg|[[Manakiŝo]] مناقيش Dosiero:Kabsa.jpg|[[Kabso]] كبسة Dosiero:Kebbeh.JPG|[[Kibeo]] كبة-كبيبة Dosiero:Matboha.jpg|[[Matbuĉo]] مطبوخة Dosiero:Baba Ghanoush.jpg|[[Babaganuŝo]] بابا غانوج Dosiero:Hummus from The Nile.jpg|[[Humuso]] حمصية Dosiero:Armeniadoma.jpg|[[Dolmo]] ورق عنب - ملفوف Dosiero:Labneh01.jpg|[[Labneo]] لبنة Dosiero:Arabkaak.jpg|[[Kaako]] كعك - كحك Dosiero:Turkish coffee in Abu Ghosh.jpg|[[kafo]] قهوة Dosiero:Driedhibiscus.jpg|[[Hibiscus teo]] كركديه - عنآب Dosiero:PistHalva.jpg|[[Halvo]] حلاوة Dosiero:Shish taouk.jpg|[[Shish taouk]] شيش طاوك Dosiero:Toum.jpg|[[Toum]] تومية Dosiero:Falafels 2.jpg|[[Falafelo]] فلافل - طعمية Dosiero:Kleicha.jpg|[[Klejĉo]] الكليجة - كعب الغزال Dosiero:Warbat.jpg|[[Warbat]] وربات Dosiero:Ghribia.jpg|[[Ghoriba]] غريبة Dosiero:حلاوة الجبن.jpg|[[Halawet el Jibn]] حلاوة الجبن Dosiero:Awame.jpg|[[Awameh]] عوامة / Zalabieh زلابية Dosiero:Sfoufs (8280943024) (cropped).jpg|[[Sfouf]] Dosiero:Mint lemonade.jpg|[[Limonano]] ليمون نعناع Dosiero:Al fanar harees (7797136886).jpg|[[Harees]] هريس Dosiero:Hummus salad.jpg|[[Hummus salad]] سلطة حمص </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Alĝeria kuirarto]] * [[Egipta kuirarto]] * [[Iraka kuirarto]] * [[Irana kuirarto]] * [[Kuirarto de Afriko]] * [[Levantena kuirarto]] * [[Libana kuirarto]] * [[Libia kuirarto]] * [[Magreba kuirarto]] * [[Maroka kuirarto]] * [[Mezorienta kuirarto]] * [[Palestina kuirarto]] * [[Tunizia kuirarto]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Araba kuirarto| ]] [[Kategorio:Mediteranea kuirarto]] [[Kategorio:Magreba kuirarto]] [[Kategorio:Levantena kuirarto]] r7gpzrgjde58qavq5espfyxzs6hwaqz 0 646388 9392426 9303913 2026-06-05T05:15:38Z Crosstor 3176 /* A */ 9392426 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj [[disĉiplo]]j de [[Zoltán Kodály]]: *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Béla András]] * [[István Anhalt]] * [[Béla Avasi]] == B == * [[József Bánky]] * [[Aladár Bányai]] * [[Kornél Albert Bárdos]] * [[Lajos Bárdos]] * [[Béla Böszörményi-Nagy]] == C == * [[Imre Csenki]] == D == * [[Gábor Darvas]] * [[Gyula Dávid (komponisto)]] * [[László Dobszay (dirigento)]] * [[Antal Doráti]] == E == * [[Mihály Eisemann]] * [[Iván Engel]] == F == * [[Loránd Fenyves]] * [[Antal Fleischer (dirigento)]] * [[Miklós Forrai]] * [[Péter Frankl (pianisto)]] * [[Ferenc Fricsay]] * [[Géza Frid]] == G == * [[György Gábry]] * [[Zoltán Gárdonyi]] * [[József Gát]] * [[Pál Gergely (dirigento)]] * [[Endre Gertler]] == H == * [[Júlia Hajdú]] * [[Pál Hermann]] * [[Mihály Hajdu]] * [[Tibor Harsányi]] * [[Zoltán Horusitzky]] == J == * [[Pál Járdányi]] == K == * [[Ilonka Kabos]] * [[Endre Kemény (dirigento)]] * [[Lajos Kentner]] * [[György Kerényi]] * [[Anka Kersics]] * [[István Kertész]] * [[Lőrinc Kesztler]] * [[Albert Kocsis]] * [[Klára Kokas]] * [[György Kroó]] == M == * [[Gábor Magyar]] * [[Ervin Major]] * [[Károly Mathia]] == P == * [[Ödön Pártos]] * [[György Pauk]] * [[Zoltán Pongrácz]] == R == * [[György Ránki]] * [[Zoltán Rozsnyai]] == S == * [[György Sándor (pianisto)]] * [[Ferenc Schwalm]] * [[György Sebők]] * [[Mátyás Seiber]] * [[Tibor Serly]] * [[László Somogyi (dirigento)]] * [[Imre Sulyok (komponisto)]] * [[Ferenc Szabó (komponisto)]] * [[Júlia Székely]] * [[Zoltán Székely (violonisto)]] * [[István Szelényi]] * [[András Szőllősy]] * [[Erzsébet Szőnyi]] == T == * [[Béla Tardos]] * [[Ida Tarjáni Tóth]] == V == * [[Zoltán Vásárhelyi]] * [[Viktor Vaszy]] * [[Béla Vavrinecz]] * [[Sándor Veress (komponisto)]] * [[László Vikár]] * [[János Viski]] == W == * [[Arisztid Würtzler]] == Z == * [[Zoltán Závodszky]] * [[István Zerkovitz]] == Fontoj == * La listo estas kompilado el la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] eep7flttd4nadcma7xspunbnzr5g9e8 14 653265 9392101 6678163 2026-06-04T16:30:50Z ThomasPusch 1869 9392101 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Nederlandaj muzikistoj|violonĉelistoj]] [[Kategorio:Violonĉelistoj laŭ landoj‎]] bbla66o17cxvnugzoxgod2qkwfmnsyq 0 656078 9392357 8900050 2026-06-04T22:40:53Z ThomasPusch 1869 /* 2010-aj jaroj */ 9392357 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Michel Aumont''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1936|10|15}} en [[Parizo]], mortis {{mortodato|2019|8|28}}) estis [[Francio|franca]] aktoro, honora membro de [[Franca Komedio]]. == Filmaro == === 1960-aj jaroj === ;Televido * [[1966]]: ''Le Légataire universel'' de [[Jean Pignol]] * [[1968]]: ''Au théâtre ce soir'': ''Le commissaire est bon enfant'' de [[Georges Courteline]], reĝisoris [[Jean-Paul Roussillon]], realigis [[Pierre Sabbagh]], Théâtre Marigny (Spektaklo de [[Franca Komedio]]) === 1970-aj jaroj === ;Kino * [[1973]]: ''La Femme en bleu'' de Michel Deville * [[1973]]: ''Un ange au paradis'' de [[Jean-Pierre Blanc]] * [[1974]]: ''Nada'' de [[Claude Chabrol]] * [[1974]]: ''Grandeur nature'' de [[Luis García Berlanga]] * [[1974]]: ''[[La Gifle (filmo)|La Gifle]]'' de [[Claude Pinoteau]] * [[1975]]: ''Le Futur aux trousses'' de [[Dolorès Grassian]] * [[1975]]: ''[[La course à l'échalote]]'' de [[Claude Zidi]] * [[1975]]: ''Parlez-moi d'amour'' de [[Michel Drach]] * [[1975]]: ''Monsieur Balboss'' de [[Jean Marbœuf]] * [[1975]]: ''Le Médecin malgré lui'' de [[Lazare Iglesis]] * [[1976]]: ''Les Œufs brouillés'' de [[Joël Santoni]] * [[1976]]: ''Le Petit Marcel'' de [[Jacques Fansten]] * [[1976]]: ''[[Monsieur Klein (filmo)|Monsieur Klein]]'' de [[Joseph Losey]] * [[1976]]: ''Mado'' de [[Claude Sautet]] * [[1976]]: ''[[Le Jouet (filmo)|Le Jouet]]'' de [[Francis Veber]] * [[1977]]: ''Des enfants gâtés'' de [[Bertrand Tavernier]] * [[1977]]: ''Mort d'un pourri'' de [[Georges Lautner]] * [[1977]]: ''Pourquoi pas !'' de [[Coline Serreau]] * [[1978]]: ''L'Exercice du pouvoir'' de [[Philippe Galland]] * [[1978]]: ''Le Dossier 51'' de [[Michel Deville]] (voĉo) * [[1979]]: ''La Frisée aux lardons'' de [[Alain Jaspard]] * [[1979]]: ''Coup de tête'' de [[Jean-Jacques Annaud]] * [[1979]]: ''[[Bête mais discipliné]]'' de [[Claude Zidi]] * [[1979]]: ''Courage fuyons'' de [[Yves Robert]] ;Televido * [[1970]]: ''Monsieur de Pourceaugnac'' de [[Georges Lacombe]] * [[1972]]: ''Pot-Bouille'' de [[Yves-André Hubert]] * [[1972]]: ''Électre'' de [[Jean Giraudoux]], realigis [[Pierre Dux]] ([[Franca Komedio]]) * [[1972]]: ''Les Femmes savantes'' (de [[Molière]]), telefilmo realigita de [[Jean Vernier]] * [[1972]]: ''Frédéric II'' de [[Olivier Ricard]] * [[1973]]: ''[[L’ Avarulo|L'Avare]]'' de [[René Lucot]] * [[1973]]: ''[[Georgo Dandin|George Dandin]]'' de [[Jean Dewever]] * [[1973]]: ''Molière pour rire et pour pleurer'' de [[Marcel Camus]] * [[1973]]: ''[[Antigona (Sofoklo)|Antigone]]'' de [[Jean-Paul Carrère]] * [[1977]]: ''Partage de midi'' de [[Jacques Audoir]] * [[1978]]: ''Le Roi se meurt'' de [[Yves-André Hubert]] * [[1979]]: ''Le Triomphe de l'amour'' de [[Marivaux]], realigis [[Édouard Logereau]] ([[Franca Komedio]]) * [[1979]]: ''Les Dames de la côte'' de [[Nina Companeez]] === 1980-aj jaroj === ;Kino * [[1980]]: ''L'Œil du maître'' de [[Stéphane Kurc]] * [[1981]]: ''Le Roi des cons'' de [[Claude Confortès]] * [[1981]]: ''Celles qu'on n'a pas eues'' de [[Pascal Thomas]] * [[1981]]: ''La vie continue'' de [[Moshé Mizrahi]] * [[1982]]: ''Légitime violence'' de [[Serge Leroy]] * [[1983]]: ''Pourrira'' de [[Jean-Louis Berdot]] (kurtfilmo) * [[1983]]: ''Le Grain de sable'' de [[Pomme Meffre]] * [[1983]]: ''Ballade sanglante'' de [[Sylvain Madigan]] (kurtfilmo) * [[1983]]: ''Édith et Marcel'' de [[Claude Lelouch]] (voĉo) * [[1983]]: ''Les Compères'' de [[Francis Veber]] * [[1984]]: ''Un dimanche à la campagne'' de [[Bertrand Tavernier]] * [[1984]]: ''La Diagonale du fou'' de [[Richard Dembo]] * [[1984]]: ''Liste Noire'' de [[Alain Bonnot]] * [[1985]]: ''Morphée'' de [[Bruno Chiche]] (kurtfilmo) * [[1985]]: ''Le Mariage du siècle'' de [[Philippe Galland]] * [[1985]]: ''Monsieur de Pourceaugnac'' de [[Michel Mitrani]] * [[1985]]: ''Escalier C'' de [[Jean-Charles Tacchella]] * [[1985]]: ''Une femme ou deux'' de [[Daniel Vigne]] * [[1986]]: ''Prunelles Blues'' de [[Jacques Otmezguine]] * [[1986]]: ''Cours privé'' de [[Pierre Granier-Deferre]] * [[1987]]: ''Sale Destin'' de [[Sylvain Madigan]] * [[1987]]: ''Poussière d'ange'' de [[Édouard Niermans]] * [[1988]]: ''Les Années sandwiches'' de [[Pierre Boutron]] * [[1988]]: ''La Septième dimension'' de [[Laurent Dussaux]] * [[1989]]: ''[[Un tour de manège]]'' de [[Pierre Pradinas]] ;Televido * [[1981]]: ''Le Serment d'Heidelberg'' de [[André Farwagi]] * [[1981]]: ''Antoine et Julie'' de [[Gabriel Axel]] * [[1982]]: ''Les Michaud'' de [[Georges Folgoas]] * [[1982]]: ''Emmenez-moi au théâtre : Le Voyage de monsieur Perrichon'' de [[Pierre Badel]] * [[1982]]: ''Mozart'' de [[Marcel Bluwal]] * [[1983]]: ''Thérèse Humbert'' de [[Marcel Bluwal]] * [[1984]]: ''Lucienne et le boucher'' de [[Pierre Tchernia]] * [[1985]]: ''L'Histoire en marche : Le serment'' de [[Roger Kahane]] * [[1986]]: ''L'Ami Maupassant'' de [[Claude Santelli]] (parto ''Berthe'') * [[1986]]: ''L'Été 36'' de [[Yves Robert]] * [[1989]]: ''L'Or du diable'' de [[Jean-Louis Fournier]] * [[1989]]: ''Les Nuits révolutionnaires'' de [[Charles Brabant]] * [[1989]]: ''Fantômes sur l'oreiller'' de [[Pierre Mondy]] === 1990-aj jaroj === ;Kino * [[1990]]: ''[[Ripoux contre ripoux (filmo de 1990)|Ripoux contre ripoux]]'' de [[Claude Zidi]] * [[1990]]: ''Alberto Express'' de [[Arthur Joffé]] * [[1991]]: ''Sushi Sushi'' de [[Laurent Perrin]] * [[1992]]: ''La Révolte des enfants'' de [[Gérard Poitou-Weber]] * [[1992]]: ''Sexes faibles !'' de [[Serge Meynard]] * [[1993]]: ''Archipel'' de [[Pierre Granier-Deferre]] * [[1993]]: ''L'Ombre du doute'' de [[Aline Issermann]] * [[1995]]: ''Le Roi de Paris'' de [[Dominique Maillet]] * [[1995]]: ''Au petit Marguery'' de [[Laurent Bénégui]] * [[1996]]: ''Beaumarchais, l'insolent'' de [[Édouard Molinaro]] * [[1996]]: ''Madame Dargent'' de [[Yves Bernanos]] (mezlonga filmo) * [[1997]]: ''Tortilla y cinema'' de [[Martin Provost]] * [[1997]]: ''Mauvais genre'' de [[Laurent Bénégui]] * [[1997]]: ''Messieurs les enfants'' de [[Pierre Boutron]] * [[1998]]: ''La Cloche'' de [[Charles Berling]] (kurtfilmo) * [[1998]]: ''L'homme est une femme comme les autres'' de [[Jean-Jacques Zilbermann]] * [[1998]]: ''Une chance sur deux'' de [[Patrice Leconte]] * [[1999]]: ''Les Migrations de Vladimir'' de [[Milka Assaf]] ;Televido * [[1991]]: ''Le Piège'' de [[Serge Moati]] * [[1993]]: ''Le Bal'' de [[Jean-Louis Benoît]] * [[1993]]: ''Un otage de trop'' de [[Philippe Galland]] * [[1995]]: ''Le Parasite'' de [[Patrick Dewolf]] * [[1997]]: ''Parfum de famille'' de [[Serge Moati]] (TV) * [[1997]]: ''La Famille Sapajou'' de [[Élisabeth Rappeneau]] * [[1997]]: ''La Ville dont le prince est un enfant'' de [[Christophe Malavoy]] * [[1997]]: ''Le Bonheur est un mensonge'' de [[Patrick Dewolf]] * [[1998]]: ''[[La grafo de Montekristo|Le Comte de Monte-Cristo]]'' de [[Josée Dayan]] * [[1998]]: ''Une femme à suivre'' de [[Patrick Dewolf]] * [[1998]]: ''La Famille Sapajou - le retour'' de [[Élisabeth Rappeneau]] * [[1999]]: ''Sapajou contre Sapajou'' de [[Élisabeth Rappeneau]] === 2000-aj jaroj === ;Kino * [[2000]]: ''Le Pique-nique de Lulu Kreutz'' de [[Didier Martiny]] * [[2000]]: ''Salsa'' de [[Joyce Buñuel]] * [[2001]]: ''[[Le Placard]]'' de [[Francis Veber]] * [[2001]]: ''Moulin à paroles'' de [[Pascal Rémy]] (kurtfilmo) * [[2003]]: ''Le Intermittenze del cuore'' de [[Fabio Carpi]] * [[2003]]: ''Tais-toi !'' de [[Francis Veber]] * [[2004]]: ''Clara et moi'' de [[Arnaud Viard]] * [[2004]]: ''Qui perd gagne !'' de [[Laurent Bénégui]] * [[2004]]: ''Automne'' de [[Ra'up McGee]] * [[2005]]: ''[[Palais Royal !]]'' de [[Valérie Lemercier]] * [[2006]]: ''La Doublure'' de [[Francis Veber]] * [[2008]]: ''L'Empreinte'' de [[Safy Nebbou]] * [[2008]]: ''L'Emmerdeur'' de [[Francis Veber]] * [[2009]]: ''Bancs publics (Versailles Rive-Droite)'' de [[Bruno Podalydès]] * [[2009]]: ''La Sainte Victoire'' de [[François Favrat]] ;Televido * [[2000]]: ''Les Enfants du printemps'' de [[Marco Pico]] * [[2001]]: ''Rastignac ou les Ambitieux'' de [[Alain Tasma]] * [[2002]]: ''La Grande brasserie'' de Dominique Baron * [[2003]]: ''Nés de la mère du monde'' de [[Denise Chalem]] * [[2003]]: ''Mata Hari, la vraie histoire'' de [[Alain Tasma]] * [[2004]]: ''La Nuit du meurtre'' de [[Serge Meynard]] * [[2005]]: ''Une vie en retour'' de [[Daniel Janneau]] * [[2005]]: ''La Visite'' de [[Pierre Sisser]] * [[2006]]: ''L'Enfant du secret'' de [[Serge Meynard]] * [[2006]]: ''René Bousquet ou le grand arrangement'' de [[Laurent Heynemann]] * [[2007]]: ''Enfin seul(s)'' de [[Bruno Herbulot]] * [[2008]]: ''Miroir, mon beau miroir'' de [[Serge Meynard]] * [[2008]]: ''À droite toute'' de [[Marcel Bluwal]] * [[2008]]: ''Braquage en famille'' de [[Pierre Boutron]] * [[2009]]: ''La Reine morte'' de [[Pierre Boutron]] * [[2009]]: ''Suite Noire'' de [[Claire Devers]] === 2010-aj jaroj === ;Kino * [[2010]]: ''Les invités de mon père'' de [[Anne Le Ny]] * [[2010]]: ''Toutes les filles pleurent'' de [[Judith Godrèche]] * [[2010]]: ''Comme les 5 doigts de la main'' de [[Alexandre Arcady]] * [[2010]]: ''Imogène McCarthery'' de [[Alexandre Charlot]] kaj [[Franck Magnier]] * [[2010]]: ''Un balcon sur la mer'' de [[Nicole Garcia]] * [[2011]]: ''Je m'appelle Bernadette'' de [[Jean Sagols]] * [[2012]]: ''Paris-Manhattan'' de [[Sophie Lellouche]] * [[2012]]: ''La Clinique de l'amour'' de [[Artus de Penguern]] * [[2014]]: ''On a marché sur Bangkok'' de [[Olivier Baroux]] * [[2016]]: ''Des nouvelles de la planète Mars'' de [[Dominik Moll]] * [[2017]]: ''Vive la crise'' de [[Jean-François Davy]] * [[2018]]: ''Moi et le Che'' de [[Patrice Gautier]] ;Televido * [[2010]]: ''Le Grand Restaurant'' (distraĵo) de [[Gérard Pullicino]] * [[2010]]: ''La Très excellente et divertissante histoire de François Rabelais'' de [[Hervé Baslé]] * [[2011]]: ''Simple'' de [[Ivan Calbérac]] * [[2012]]: ''Petits arrangements avec ma mère'' de [[Denis Malleval]] * [[2012]]: ''Divorce et fiançailles'' de [[Olivier Péray]] * [[2013]]: ''[[Les Vieux Calibres (filmo)|Les Vieux Calibres]]'' de [[Marcel Bluwal]] {{portalo kino}} * [[2013]]: ''Chambre noire'' de [[Arnaud Malherbe]] * [[2013]]: ''Meurtre en trois actes'' de [[Claude Mouriéras]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.imdb.com/name/nm0042104/ Michel Aumont en IMDb] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aumont, Michel}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Parizo]] [[Kategorio:Francaj aktoroj]] hvs813ujiaa1pjb6ls971n4q58dl7no 9392358 9392357 2026-06-04T22:41:40Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9392358 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Michel Aumont''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1936|10|15}} en [[Parizo]], mortis {{mortodato|2019|8|28}}) estis [[Francio|franca]] aktoro, honora membro de [[Franca Komedio]]. == Filmaro == === 1960-aj jaroj === ;Televido * [[1966]]: ''Le Légataire universel'' de [[Jean Pignol]] * [[1968]]: ''Au théâtre ce soir'': ''Le commissaire est bon enfant'' de [[Georges Courteline]], reĝisoris [[Jean-Paul Roussillon]], realigis [[Pierre Sabbagh]], Théâtre Marigny (Spektaklo de [[Franca Komedio]]) === 1970-aj jaroj === ;Kino * [[1973]]: ''La Femme en bleu'' de Michel Deville * [[1973]]: ''Un ange au paradis'' de [[Jean-Pierre Blanc]] * [[1974]]: ''Nada'' de [[Claude Chabrol]] * [[1974]]: ''Grandeur nature'' de [[Luis García Berlanga]] * [[1974]]: ''[[La Gifle (filmo)|La Gifle]]'' de [[Claude Pinoteau]] * [[1975]]: ''Le Futur aux trousses'' de [[Dolorès Grassian]] * [[1975]]: ''[[La course à l'échalote]]'' de [[Claude Zidi]] * [[1975]]: ''Parlez-moi d'amour'' de [[Michel Drach]] * [[1975]]: ''Monsieur Balboss'' de [[Jean Marbœuf]] * [[1975]]: ''Le Médecin malgré lui'' de [[Lazare Iglesis]] * [[1976]]: ''Les Œufs brouillés'' de [[Joël Santoni]] * [[1976]]: ''Le Petit Marcel'' de [[Jacques Fansten]] * [[1976]]: ''[[Monsieur Klein (filmo)|Monsieur Klein]]'' de [[Joseph Losey]] * [[1976]]: ''Mado'' de [[Claude Sautet]] * [[1976]]: ''[[Le Jouet (filmo)|Le Jouet]]'' de [[Francis Veber]] * [[1977]]: ''Des enfants gâtés'' de [[Bertrand Tavernier]] * [[1977]]: ''Mort d'un pourri'' de [[Georges Lautner]] * [[1977]]: ''Pourquoi pas !'' de [[Coline Serreau]] * [[1978]]: ''L'Exercice du pouvoir'' de [[Philippe Galland]] * [[1978]]: ''Le Dossier 51'' de [[Michel Deville]] (voĉo) * [[1979]]: ''La Frisée aux lardons'' de [[Alain Jaspard]] * [[1979]]: ''Coup de tête'' de [[Jean-Jacques Annaud]] * [[1979]]: ''[[Bête mais discipliné]]'' de [[Claude Zidi]] * [[1979]]: ''Courage fuyons'' de [[Yves Robert]] ;Televido * [[1970]]: ''Monsieur de Pourceaugnac'' de [[Georges Lacombe]] * [[1972]]: ''Pot-Bouille'' de [[Yves-André Hubert]] * [[1972]]: ''Électre'' de [[Jean Giraudoux]], realigis [[Pierre Dux]] ([[Franca Komedio]]) * [[1972]]: ''Les Femmes savantes'' (de [[Molière]]), telefilmo realigita de [[Jean Vernier]] * [[1972]]: ''Frédéric II'' de [[Olivier Ricard]] * [[1973]]: ''[[L’ Avarulo|L'Avare]]'' de [[René Lucot]] * [[1973]]: ''[[Georgo Dandin|George Dandin]]'' de [[Jean Dewever]] * [[1973]]: ''Molière pour rire et pour pleurer'' de [[Marcel Camus]] * [[1973]]: ''[[Antigona (Sofoklo)|Antigone]]'' de [[Jean-Paul Carrère]] * [[1977]]: ''Partage de midi'' de [[Jacques Audoir]] * [[1978]]: ''Le Roi se meurt'' de [[Yves-André Hubert]] * [[1979]]: ''Le Triomphe de l'amour'' de [[Marivaux]], realigis [[Édouard Logereau]] ([[Franca Komedio]]) * [[1979]]: ''Les Dames de la côte'' de [[Nina Companeez]] === 1980-aj jaroj === ;Kino * [[1980]]: ''L'Œil du maître'' de [[Stéphane Kurc]] * [[1981]]: ''Le Roi des cons'' de [[Claude Confortès]] * [[1981]]: ''Celles qu'on n'a pas eues'' de [[Pascal Thomas]] * [[1981]]: ''La vie continue'' de [[Moshé Mizrahi]] * [[1982]]: ''Légitime violence'' de [[Serge Leroy]] * [[1983]]: ''Pourrira'' de [[Jean-Louis Berdot]] (kurtfilmo) * [[1983]]: ''Le Grain de sable'' de [[Pomme Meffre]] * [[1983]]: ''Ballade sanglante'' de [[Sylvain Madigan]] (kurtfilmo) * [[1983]]: ''Édith et Marcel'' de [[Claude Lelouch]] (voĉo) * [[1983]]: ''Les Compères'' de [[Francis Veber]] * [[1984]]: ''Un dimanche à la campagne'' de [[Bertrand Tavernier]] * [[1984]]: ''La Diagonale du fou'' de [[Richard Dembo]] * [[1984]]: ''Liste Noire'' de [[Alain Bonnot]] * [[1985]]: ''Morphée'' de [[Bruno Chiche]] (kurtfilmo) * [[1985]]: ''Le Mariage du siècle'' de [[Philippe Galland]] * [[1985]]: ''Monsieur de Pourceaugnac'' de [[Michel Mitrani]] * [[1985]]: ''Escalier C'' de [[Jean-Charles Tacchella]] * [[1985]]: ''Une femme ou deux'' de [[Daniel Vigne]] * [[1986]]: ''Prunelles Blues'' de [[Jacques Otmezguine]] * [[1986]]: ''Cours privé'' de [[Pierre Granier-Deferre]] * [[1987]]: ''Sale Destin'' de [[Sylvain Madigan]] * [[1987]]: ''Poussière d'ange'' de [[Édouard Niermans]] * [[1988]]: ''Les Années sandwiches'' de [[Pierre Boutron]] * [[1988]]: ''La Septième dimension'' de [[Laurent Dussaux]] * [[1989]]: ''[[Un tour de manège]]'' de [[Pierre Pradinas]] ;Televido * [[1981]]: ''Le Serment d'Heidelberg'' de [[André Farwagi]] * [[1981]]: ''Antoine et Julie'' de [[Gabriel Axel]] * [[1982]]: ''Les Michaud'' de [[Georges Folgoas]] * [[1982]]: ''Emmenez-moi au théâtre : Le Voyage de monsieur Perrichon'' de [[Pierre Badel]] * [[1982]]: ''Mozart'' de [[Marcel Bluwal]] * [[1983]]: ''Thérèse Humbert'' de [[Marcel Bluwal]] * [[1984]]: ''Lucienne et le boucher'' de [[Pierre Tchernia]] * [[1985]]: ''L'Histoire en marche : Le serment'' de [[Roger Kahane]] * [[1986]]: ''L'Ami Maupassant'' de [[Claude Santelli]] (parto ''Berthe'') * [[1986]]: ''L'Été 36'' de [[Yves Robert]] * [[1989]]: ''L'Or du diable'' de [[Jean-Louis Fournier]] * [[1989]]: ''Les Nuits révolutionnaires'' de [[Charles Brabant]] * [[1989]]: ''Fantômes sur l'oreiller'' de [[Pierre Mondy]] === 1990-aj jaroj === ;Kino * [[1990]]: ''[[Ripoux contre ripoux (filmo de 1990)|Ripoux contre ripoux]]'' de [[Claude Zidi]] * [[1990]]: ''Alberto Express'' de [[Arthur Joffé]] * [[1991]]: ''Sushi Sushi'' de [[Laurent Perrin]] * [[1992]]: ''La Révolte des enfants'' de [[Gérard Poitou-Weber]] * [[1992]]: ''Sexes faibles !'' de [[Serge Meynard]] * [[1993]]: ''Archipel'' de [[Pierre Granier-Deferre]] * [[1993]]: ''L'Ombre du doute'' de [[Aline Issermann]] * [[1995]]: ''Le Roi de Paris'' de [[Dominique Maillet]] * [[1995]]: ''Au petit Marguery'' de [[Laurent Bénégui]] * [[1996]]: ''Beaumarchais, l'insolent'' de [[Édouard Molinaro]] * [[1996]]: ''Madame Dargent'' de [[Yves Bernanos]] (mezlonga filmo) * [[1997]]: ''Tortilla y cinema'' de [[Martin Provost]] * [[1997]]: ''Mauvais genre'' de [[Laurent Bénégui]] * [[1997]]: ''Messieurs les enfants'' de [[Pierre Boutron]] * [[1998]]: ''La Cloche'' de [[Charles Berling]] (kurtfilmo) * [[1998]]: ''L'homme est une femme comme les autres'' de [[Jean-Jacques Zilbermann]] * [[1998]]: ''Une chance sur deux'' de [[Patrice Leconte]] * [[1999]]: ''Les Migrations de Vladimir'' de [[Milka Assaf]] ;Televido * [[1991]]: ''Le Piège'' de [[Serge Moati]] * [[1993]]: ''Le Bal'' de [[Jean-Louis Benoît]] * [[1993]]: ''Un otage de trop'' de [[Philippe Galland]] * [[1995]]: ''Le Parasite'' de [[Patrick Dewolf]] * [[1997]]: ''Parfum de famille'' de [[Serge Moati]] (TV) * [[1997]]: ''La Famille Sapajou'' de [[Élisabeth Rappeneau]] * [[1997]]: ''La Ville dont le prince est un enfant'' de [[Christophe Malavoy]] * [[1997]]: ''Le Bonheur est un mensonge'' de [[Patrick Dewolf]] * [[1998]]: ''[[La grafo de Montekristo|Le Comte de Monte-Cristo]]'' de [[Josée Dayan]] * [[1998]]: ''Une femme à suivre'' de [[Patrick Dewolf]] * [[1998]]: ''La Famille Sapajou - le retour'' de [[Élisabeth Rappeneau]] * [[1999]]: ''Sapajou contre Sapajou'' de [[Élisabeth Rappeneau]] === 2000-aj jaroj === ;Kino * [[2000]]: ''Le Pique-nique de Lulu Kreutz'' de [[Didier Martiny]] * [[2000]]: ''Salsa'' de [[Joyce Buñuel]] * [[2001]]: ''[[Le Placard]]'' de [[Francis Veber]] * [[2001]]: ''Moulin à paroles'' de [[Pascal Rémy]] (kurtfilmo) * [[2003]]: ''Le Intermittenze del cuore'' de [[Fabio Carpi]] * [[2003]]: ''Tais-toi !'' de [[Francis Veber]] * [[2004]]: ''Clara et moi'' de [[Arnaud Viard]] * [[2004]]: ''Qui perd gagne !'' de [[Laurent Bénégui]] * [[2004]]: ''Automne'' de [[Ra'up McGee]] * [[2005]]: ''[[Palais Royal !]]'' de [[Valérie Lemercier]] * [[2006]]: ''La Doublure'' de [[Francis Veber]] * [[2008]]: ''L'Empreinte'' de [[Safy Nebbou]] * [[2008]]: ''L'Emmerdeur'' de [[Francis Veber]] * [[2009]]: ''Bancs publics (Versailles Rive-Droite)'' de [[Bruno Podalydès]] * [[2009]]: ''La Sainte Victoire'' de [[François Favrat]] ;Televido * [[2000]]: ''Les Enfants du printemps'' de [[Marco Pico]] * [[2001]]: ''Rastignac ou les Ambitieux'' de [[Alain Tasma]] * [[2002]]: ''La Grande brasserie'' de Dominique Baron * [[2003]]: ''Nés de la mère du monde'' de [[Denise Chalem]] * [[2003]]: ''Mata Hari, la vraie histoire'' de [[Alain Tasma]] * [[2004]]: ''La Nuit du meurtre'' de [[Serge Meynard]] * [[2005]]: ''Une vie en retour'' de [[Daniel Janneau]] * [[2005]]: ''La Visite'' de [[Pierre Sisser]] * [[2006]]: ''L'Enfant du secret'' de [[Serge Meynard]] * [[2006]]: ''René Bousquet ou le grand arrangement'' de [[Laurent Heynemann]] * [[2007]]: ''Enfin seul(s)'' de [[Bruno Herbulot]] * [[2008]]: ''Miroir, mon beau miroir'' de [[Serge Meynard]] * [[2008]]: ''À droite toute'' de [[Marcel Bluwal]] * [[2008]]: ''Braquage en famille'' de [[Pierre Boutron]] * [[2009]]: ''La Reine morte'' de [[Pierre Boutron]] * [[2009]]: ''Suite Noire'' de [[Claire Devers]] === 2010-aj jaroj === ;Kino * [[2010]]: ''Les invités de mon père'' de [[Anne Le Ny]] * [[2010]]: ''Toutes les filles pleurent'' de [[Judith Godrèche]] * [[2010]]: ''Comme les 5 doigts de la main'' de [[Alexandre Arcady]] * [[2010]]: ''Imogène McCarthery'' de [[Alexandre Charlot]] kaj [[Franck Magnier]] * [[2010]]: ''Un balcon sur la mer'' de [[Nicole Garcia]] * [[2011]]: ''Je m'appelle Bernadette'' de [[Jean Sagols]] * [[2012]]: ''Paris-Manhattan'' de [[Sophie Lellouche]] * [[2012]]: ''La Clinique de l'amour'' de [[Artus de Penguern]] * [[2014]]: ''On a marché sur Bangkok'' de [[Olivier Baroux]] * [[2016]]: ''Des nouvelles de la planète Mars'' de [[Dominik Moll]] * [[2017]]: ''Vive la crise'' de [[Jean-François Davy]] * [[2018]]: ''Moi et le Che'' de [[Patrice Gautier]] ;Televido * [[2010]]: ''Le Grand Restaurant'' (distraĵo) de [[Gérard Pullicino]] * [[2010]]: ''La Très excellente et divertissante histoire de François Rabelais'' de [[Hervé Baslé]] * [[2011]]: ''Simple'' de [[Ivan Calbérac]] * [[2012]]: ''Petits arrangements avec ma mère'' de [[Denis Malleval]] * [[2012]]: ''Divorce et fiançailles'' de [[Olivier Péray]] * [[2013]]: ''[[Les Vieux Calibres (filmo)|Les Vieux Calibres]]'' de [[Marcel Bluwal]] {{portalo kino}} * [[2013]]: ''Chambre noire'' de [[Arnaud Malherbe]] * [[2013]]: ''Meurtre en trois actes'' de [[Claude Mouriéras]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb nomo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aumont, Michel}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Parizo]] [[Kategorio:Francaj aktoroj]] 5z683v0oqb54m6rw7ydqka1h08a7yu4 0 665082 9392251 6822106 2026-06-04T20:16:35Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] + aldonis novan 9392251 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:ASTP patch.png|eta|ASTP]] La '''Apollo-Sojuz-testprojekto''' (ASTP) ({{lang-en|Apollo-Soyuz Test Project}}, {{lang-ru|Экспериментальный полёт «Аполлон»-«Союз» (ЭПАС)}}, latinliterigite ''Eksperimentalnij poljot Apollon-Sojuz'', aŭ "Eksperimenta flugo Apollo-Sojuz"), farita en julio 1975, estis la unua komuna usona-sovetia spaca flugo, kiel simbolo de la politiko de malstreĉiĝo, kiun la du superpotencoj tiutempe persekutis. Ĝi implikis la spacan renkonton kaj kuniĝon de komando- kaj servo-modulo de la usona spacoŝipo [[Apollo (kosmoŝipo)|Apollo]] kaj kapsulo de la sovetia spacoŝipo [[Sojuz (kosmoŝipo)|Sojuz 19]]. Ĉi tiu misio ceremonie markis la finon de la [[kosmokonkuro]] komenciĝinta en 1957 per la lanĉo de [[Sputnik 1]], la unua [[artefarita satelito]]. La misio inkluzivis ambaŭ komunajn kaj apartajn sciencajn eksperimentojn, inkluzive de kreita eklipso de la [[suno]] fare de [[Apollo (kosmoŝipo)|Apollo]] por permesi al [[Sojuz (kosmoŝipo)|Sojuz]] fari fotojn de la suna [[korono]]. La antaŭ-fluga laboro provizis utilan inĝenieran sperton por estontaj usonaj-rusaj spacaj flugoj, kiel la [[Kosmopramo]]-[[Mir (kosmostacio)|Mir]]-Programo kaj la [[Internacia Kosmostacio]]. ASTP estis la lasta homtransporta usona spaca misio ĝis la unua kosmoŝipo-flugo en aprilo 1981. {{projektoj}} {{Ĝermo|kosmo}} [[Kategorio:Projekto Sojuz]] [[Kategorio:Programo Apollo]] [[Kategorio:Kosmoesploroj en Sovetunio]] [[Kategorio:Kosmoesploroj en Usono]] [[Kategorio:Rilatoj de Sovetunio kaj Usono]] [[Kategorio:1975]] 8jhnr2pgtucxkolxzuu2m72doodhfje 0 679653 9392509 9024594 2026-06-05T07:23:15Z Sj1mor 12103 9392509 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Sabina Nikolajevna Spielrein'''<ref>Literumita ankaŭ Shpilrein, Shpilrain, aŭ Shpilreyn.</ref> ({{lang-ru|Сабина Николаевна Шпильрейн}}, IPA: [sɐˈbʲinə nʲɪkɐˈlajɪvnə ʂpʲɪlʲˈrɛjn]; 25a de oktobro 1885 malnovstile – 11a de aŭgusto 1942) estis [[Rusio|rusa]] [[kuracisto]] kaj unu el la unuaj [[virino]]j [[psikoanalizo|psikoanalizistoj]]. Ŝi estis sinsekve paciento, poste studento, poste kolego de [[Carl Gustav Jung]], kun kiu ŝi havis {{N|intima rilato}} dum la jaroj 1908–1910, kiel estis dokumentita en ilia korespondado el tiu epoko kaj en ŝiaj taglibroj.<ref name="Carotenuto 1982">{{Citaĵo el libro|titolo=A Secret Symmetry: Sabina Spielrein between Jung and Freud|familia nomo=Carotenuto (ed.)|persona nomo=Aldo|dato=1982|loko=Nov-Jorko, NY|eldoninto=Random House}}</ref><ref name="Carotenuto 1986">{{Citaĵo el libro|titolo=Tagebuch einer hemlichen Symmetrie: Sabina Spielrein zwischen Jung und Freud|familia nomo=Carotenuto (ed.)|persona nomo=Aldo|dato=1986|loko=Freiburg|eldoninto=Kore}}</ref><ref>Lance S. Owens, Jung in Love: The Mysterium in Liber Novus (Gnosis Archive Books, 2015), 27-35. {{ISBN|978-0692578278}} ([https://www.academia.edu/19017923/Jung_in_Love_The_Mysterium_in_Liber_Novus_Full_Monograph_Edition_ Reta eldono disponebla.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211010183932/https://www.academia.edu/19017923/Jung_in_Love_The_Mysterium_in_Liber_Novus_Full_Monograph_Edition_ |date=2021-10-10 }})</ref> Ŝi ankaŭ renkontis, korespondis kaj havis kolegian rilaton kun [[Sigmund Freud]]. Unu el ŝiaj plej famaj analizatoj estis la svisa psikologo por disvolvigo, nome [[Jean Piaget]].<ref name="Schepeler, 1993">{{cite journal |last=Schepeler |first=E. M. |year=1993 |title=Jean Piaget's experiences on the couch: Some clues to a mystery |journal=International Journal of Psycho-Analysis |volume=74 |issue=2 |pages=255–273 |doi= |pmid=8491531}}</ref> Ŝi laboris kiel psikiatro, psikoanalizisto, instruisto kaj pediatro en Svisio kaj Rusio.<ref name="Etkind 1997">{{Citaĵo el libro|titolo=Eros of the Impossible: The History of Psychoanalysis in Russia|familia nomo=Etkind|persona nomo=Alexander|dato=1997|loko=Boulder, CO|eldoninto=Westview Press|paĝo=172}}</ref> en 30-jara profesia kariero, ŝi publikigis ĉirkaŭ 35 artikolojn en tri lingvoj (germana, franca kaj rusa), pri [[psikoanalizo]], psikologio por disvolvigo, [[psikolingvoscienco]] kaj eduka psikologio.<ref name="Launer 2015">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=iY_QoQEACAAJ|titolo=Sex Versus Survival. The Life and Ideas of Sabina Spielrein|familia nomo=Launer|persona nomo=John|dato=2014|loko=Londono|eldoninto=Bloomsbury Publishing|ISBN=978-0-715-64741-7}}</ref><ref name="Richebächer 2008">{{Citaĵo el libro|titolo=Eine fast grausame Liebe zur Wissenschaft.|familia nomo=Richebächer|persona nomo=Sabine|dato=2008|loko=Munich|eldoninto=BTB}}</ref> Ŝia plej bone konata kaj eble plej influa publikigita verko en la fako de psikoanalizo estis la eseo titolita "Die Destruktion als Ursache des Werdens", verkita en [[Germana lingvo|germana]] en 1912.<ref name="Spielrein 1912">{{Citaĵo el gazeto|titolo=Die Destruktion als Ursache des Werdens|aŭtoro=Spielrein, S.|dato=1912|gazeto=Jahrbuch für Psychoanalytische und Psychopathologische Forschungen|volumo=4|paĝoj=464–503}}</ref><ref name="Spielrein 1994">{{Citaĵo el gazeto|titolo=Destruction as the Cause of Coming into Being|aŭtoro=Spielrein, S.|dato=1994|gazeto=Journal of Analytical Psychology|volumo=39|paĝoj=155–86}}</ref> Sabina estis konata ankaŭ kiel pioniro de psikoanalizo kaj kiel unu el la unuaj personoj kiuj enkondukis la koncepton de "mortinstinkto". Ŝi estis ankaŭ unu el la unuaj personoj kiuj estris kazostudon pri skizofrenio kaj publikigis prian disertacion en psikoanalizisma gazeto.<ref name="Sabina Spielrein">{{Citaĵo el la reto|url=https://jwa.org/encyclopedia/article/spielrein-sabina|titolo=Sabina Spielrein}}</ref> Ŝi estis unu el la virinaj membroj de la [[Viena Psikoanaliza Societo]]. Kvankam Spielrein estis rememorita ĉefe pro sia rilato kun Jung, kaj foje estis celo de sensaciemaĉa spekulativo, ŝi estas nuntempe pli kaj pli agnoskita kiel grava kaj plinoviga pensulo kiu estis marĝenigita en la historio pro sia nekutima eklektikismo, malakcepto aliĝi al frakcioj, [[Feminismo|feminisma]] alproksimiĝo al psikologio, kaj sia morto en la [[Holokaŭsto]].<ref name="Launer 2015" /><ref name="Covington 2003">{{cite book |editor1-first=C. |editor1-last=Covington |editor2-first=B. |editor2-last=Wharton |date= 2003 |title=Sabina Spielrein: Forgotten Pioneer of Psychoanalysis |location=Hove|publisher=Brunner-Routledge}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Spielrein, Sabina}} [[Kategorio:Historio de psikiatrio]] [[Kategorio:Rusiaj psikoanalizistoj]] [[Kategorio:Rusiaj judoj]] 1glte5lwtyqdskyl6294potqla11m9s 0 679995 9392538 8228772 2026-06-05T07:45:08Z Sj1mor 12103 9392538 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Doraotto240237.jpg|eta|Ida Bauer (Dora) kaj ŝia frato Otto.]] '''Dora''' estas la [[pseŭdonimo]] uzita de [[Sigmund Freud]] por paciento kiun li diagnozis je [[histerio]], kaj traktis dum ĉirkaŭ dekunu semajnoj en 1900.<ref> Peter Gay, Freud: A Life for Our Time (1989) p. 246 </ref> Ŝia plej evidenta histeria simptomo estis [[afonio]], aŭ perdo de voĉo. La reala nomo de la paciento estis '''Ida Bauer''' (1882–1945); ŝia frato [[Otto Bauer]] estis grava membro de la [[Aŭstromarksismo|Aŭstromarksisma movado]]. Freud publikigis kazostudon pri Dora, nome ''Bruchstücke einer Hysterie-Analyse''. <ref>[[Sigmund Freud]], Fragments of an Analysis of a Case of Hysteria (1905 [1901], Standard Edition Vol. 7, pp. 1–122; en germana: Bruchstücke einer Hysterie-Analyse).</ref> Dora vivis kun siaj gepatroj, kiuj havis senaman [[geedzeco]]n, sed kun [[intima rilato]] kun alia paro, nome gesinjoroj K. La krizo kiu kondukis ŝian patron porti Dora al Freud estis ŝia akuzo ke Herr K faris seksan alproksimiĝon al ŝi, je kio ŝi vangofrapis lin — akuzo kiun Herr K neis kaj kiun ŝia patro mem diskredis.<ref>Gay, p. 247–8</ref> Freud mem skeptikis, kaj Dora tuj diris al li, ke ŝia patro havas rilaton kun Frau K, kaj ke ŝi sentis, ke li kaŝe estis enŝovanta ŝin al Herr K redone.<ref>Gay, pp. 248–90</ref> Akceptinte dekomence ŝian version, Freud kapablis forigi ŝian [[tuso]]-simptomon; sed premante ŝin akcepti sian propran engaĝiĝon en la komplika interfamilia dramo, kaj allogon por Herr K, li aliigis sian pacienton, kiu krute finigis sian traktadon post 11 semajnoj, produktante, kiel Freud amare informis, terapeŭtan malsukceson.<ref>Gay, pp. 251–2</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hélène Cixous, Portrait de Dora, des femmes 1976, angle kiel Portrait of Dora Routledge 2004, ISBN 0-415-23667-3 * Charles Bernheimer, Claire Kahane, In Dora's Case: Freud-Hysteria-Feminism: Freud, Hysteria, Feminism, Second Edition, Columbia University Press, 1990 * Hannah S. Decker, Freud, Dora, and Vienna 1900, The Free Press, 1991 * Robin Tolmach Lakoff, James C. Coyne, Father Knows Best: The Use and Abuse of Power in Freud's Case of Dora, Teachers' College Press, 1993 * Jeffrey Moussaieff Masson: Against Therapy (Chapter 2: Dora and Freud),[30] * Patrick Mahoney, Freud's Dora: A Psychoanalytic, Historical, and Textual Study, Yale University Press 1996, ISBN 0-300-06622-8 * Dror Green, "Freud versus Dora and the transparent model of the case study", Modan Publishers, 1998. * Katharina Adler, "Ida", Rowohlt 2018. * C. Bernheim/C. Kahane, In Dora's Case: Freud-Hysteria-Feminism (1985) * P. McCaffrey, Freud and Dora: The Artful Dream (1984) * Günter Rebing: Freuds Phantasiestücke. Die Fallgeschichten Dora, Hans, Rattenmann, Wolfsmann. Athena Verlag Oberhausen 2019, ISBN 978-3-7455--1044-7. {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Bauer, Ida}} [[Kategorio:Analizitoj de Sigmund Freud]] [[Kategorio:Aŭstraj judoj]] [[Kategorio:Aŝkenazoj]] [[Kategorio:Sonĝado]] [[Kategorio:Vienanoj]] 1zfetcvfen5pih1lpip4u2lesx0v4ac 9392539 9392538 2026-06-05T07:46:19Z Sj1mor 12103 /* Bibliografio */ 9392539 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Doraotto240237.jpg|eta|Ida Bauer (Dora) kaj ŝia frato Otto.]] '''Dora''' estas la [[pseŭdonimo]] uzita de [[Sigmund Freud]] por paciento kiun li diagnozis je [[histerio]], kaj traktis dum ĉirkaŭ dekunu semajnoj en 1900.<ref> Peter Gay, Freud: A Life for Our Time (1989) p. 246 </ref> Ŝia plej evidenta histeria simptomo estis [[afonio]], aŭ perdo de voĉo. La reala nomo de la paciento estis '''Ida Bauer''' (1882–1945); ŝia frato [[Otto Bauer]] estis grava membro de la [[Aŭstromarksismo|Aŭstromarksisma movado]]. Freud publikigis kazostudon pri Dora, nome ''Bruchstücke einer Hysterie-Analyse''. <ref>[[Sigmund Freud]], Fragments of an Analysis of a Case of Hysteria (1905 [1901], Standard Edition Vol. 7, pp. 1–122; en germana: Bruchstücke einer Hysterie-Analyse).</ref> Dora vivis kun siaj gepatroj, kiuj havis senaman [[geedzeco]]n, sed kun [[intima rilato]] kun alia paro, nome gesinjoroj K. La krizo kiu kondukis ŝian patron porti Dora al Freud estis ŝia akuzo ke Herr K faris seksan alproksimiĝon al ŝi, je kio ŝi vangofrapis lin — akuzo kiun Herr K neis kaj kiun ŝia patro mem diskredis.<ref>Gay, p. 247–8</ref> Freud mem skeptikis, kaj Dora tuj diris al li, ke ŝia patro havas rilaton kun Frau K, kaj ke ŝi sentis, ke li kaŝe estis enŝovanta ŝin al Herr K redone.<ref>Gay, pp. 248–90</ref> Akceptinte dekomence ŝian version, Freud kapablis forigi ŝian [[tuso]]-simptomon; sed premante ŝin akcepti sian propran engaĝiĝon en la komplika interfamilia dramo, kaj allogon por Herr K, li aliigis sian pacienton, kiu krute finigis sian traktadon post 11 semajnoj, produktante, kiel Freud amare informis, terapeŭtan malsukceson.<ref>Gay, pp. 251–2</ref> == Bibliografio == * Hélène Cixous, Portrait de Dora, des femmes 1976, angle kiel Portrait of Dora Routledge 2004, ISBN 0-415-23667-3 * Charles Bernheimer, Claire Kahane, In Dora's Case: Freud-Hysteria-Feminism: Freud, Hysteria, Feminism, Second Edition, Columbia University Press, 1990 * Hannah S. Decker, Freud, Dora, and Vienna 1900, The Free Press, 1991 * Robin Tolmach Lakoff, James C. Coyne, Father Knows Best: The Use and Abuse of Power in Freud's Case of Dora, Teachers' College Press, 1993 * Jeffrey Moussaieff Masson: Against Therapy (Chapter 2: Dora and Freud),[30] * Patrick Mahoney, Freud's Dora: A Psychoanalytic, Historical, and Textual Study, Yale University Press 1996, ISBN 0-300-06622-8 * Dror Green, "Freud versus Dora and the transparent model of the case study", Modan Publishers, 1998. * Katharina Adler, "Ida", Rowohlt 2018. * C. Bernheim/C. Kahane, In Dora's Case: Freud-Hysteria-Feminism (1985) * P. McCaffrey, Freud and Dora: The Artful Dream (1984) * Günter Rebing: Freuds Phantasiestücke. Die Fallgeschichten Dora, Hans, Rattenmann, Wolfsmann. Athena Verlag Oberhausen 2019, ISBN 978-3-7455--1044-7. == Referencoj == {{Projektoj}}{{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Bauer, Ida}} [[Kategorio:Analizitoj de Sigmund Freud]] [[Kategorio:Aŭstraj judoj]] [[Kategorio:Aŝkenazoj]] [[Kategorio:Sonĝado]] [[Kategorio:Vienanoj]] gy0tuixha75ky2b45dalixxzhva2814 0 687227 9392123 9164900 2026-06-04T16:46:55Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392123 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = Tekvondo | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = | kategorio = Sporto }} [[Dosiero:Wedstrijd acrogym.jpg|eta|Akrobata gimnastiko]] '''Akrobata gimnastiko''' estas [[konkuro|konkura]] [[gimnastiko|gimnastika]] [[fako (figure)|fako]], kie partneroj de [[gimnasto]]j laboras kune kaj plenumas [[figuro]]jn konsistantajn de [[akrobatado|akrobataj]] movoj, [[danco]] kaj [[cirklosalto|transkapiĝo]], akordigitaj al [[muziko]]. Estas tri specoj de [[fazo]]j: fazo de '[[ekvilibro]]' (FIG-grado 5 kaj supra) kie la fokuso estas forto, akireco kaj fleksebleco; "dinamika" fazo (ankaŭ FIG-grado 5 kaj supra) kiu inkludas ĵetojn, transkapiĝojn kaj kaptojn, kaj (ĉe FIG. 6 kaj supra, same kiel al grado 4 kaj sube) fazon 'kombinitan', kiu inkludas elementojn de kaj ekvilibro kaj dinamiko. [[dosiero:HK TST Russian 技巧體操 acrobatic gymnasts 街頭藝人 street performers 梳士巴利道 Salisbury Road round the world tourist October 2018 IX2 18.jpg|eta|maldekstra|200px|<center>rusia gimnasta duopo (malkutime kun ina bazo kaj vira supro) prezentiĝas strate en [[Honkongo]] (2018)]] La [[sporto]] estas reguligata de la [[Federacio Internacia de Gimnastiko]] ([[france]] ''Fédération Internationale de Gymnastique'', FIG). Je internacia nivelo, estas kvar FIG-kategorioj de [[konkurso]] difinitaj laŭ aĝo; 11-16, 12-18, 13-19, kaj 15+ (aĝulo). Krom ĉi tio estas gradoj 1-6, grado 5 havas la saman malfacilon kiel 11-16 kaj grado 6 estas la sama malfacileco kiel 12-18. Akrobataj gimnastoj agas en paroj aŭ grupoj kaj juĝatas laŭ specifa nivelo aŭ aĝogrupo. En ĉiu partnereco, la malsamaj grandecoj kaj kapabloj de la gimnastoj estu ekvilibraj por kompletigi unu la alian por efektivigi la kompleksajn movojn. Iuj plejparte plenumos subtenajn rolojn, kaj estas konataj kiel bazoj. Ili tiam kunagas kun kutime pli malgrandaj gimnastoj, kiuj fariĝas la "pintoj". En viraj kaj virinaj grupoj estas ankaŭ unu aŭ du 'medioj', kiuj similas al alia bazo, kiu kutime subtenos la pinton dum ekvilibro. La malsamaj partnerecoj vidataj en konkurso estas: * virina paro (du inoj) * vira paro (du viroj) * miksita paro (vira bazo kaj ina supro) * virina grupo (tri inoj) * grupo de viroj (kvar viroj). En gradoj 1-2 povas esti miksitaj grupoj (ĉu 3 aŭ 4 homoj de ambaŭ seksoj). En konkurso, partneroj plenumas fazon kun muziko, kiu kutime estas [[koregrafio|koreografigita]] specife por ili. La gimnastoj efektivigas siajn akrobatajn movojn kaj kombinas ilin kun danco, laŭ tempo kaj konforme al la stilo de la muziko. Partnerecoj estas juĝitaj pri la arta/danca (valoro de 10,0 poentoj el 31,5) plenumado de lerteco (markita el 10 kaj duoble donita 20,0 poentojn el 31,5) kaj malfacileco pri valoro (valoro 1,5 el 31,5). La reguloj por la sporto, nomataj "kodo de poentoj", estas regataj de la Federacio Internacia de Gimnastiko. Ĉi tiuj reguloj povas ŝanĝi ĉiujn kvar jarojn konforme al la olimpika ciklo, kiel en aliaj fakoj de gimnastiko. Oraj, arĝentaj, kaj bronzaj [[medalo]]j ĝenerale estas premiitaj laŭ la kutima modo; kvankam en iuj konkursoj oni bezonas minimuman poentaron por kandidatiĝi al medaloj. {{-}} {{projektoj}} == Historio == La unua uzo de akrobatado kiel specifa sporto estis en [[Sovetunio]] en la 1930-aj jaroj, kaj la unuaj Mondaj ĉampionadoj okazis en [[1974]].<ref>{{cite web|url=http://usagym.org/pages/post.html?PostID=713&prog=a|title=History of acrobatic gymnastics|author=|date=|website=USA Gymnastics|accessdate=2020-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211024093229/https://usagym.org/pages/post.html?PostID=713&prog=a|archivedate=2021-10-24}} {{Citaĵo el la reto |url=https://usagym.org/pages/post.html?PostID=713&prog=a |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-06-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211024093229/https://usagym.org/pages/post.html?PostID=713&prog=a |arkivdato=2021-10-24 }} ({{en}})</ref> Aldone al la nunaj kvin kategorioj, du pliaj kategorioj por [[falpuŝiĝado]] (''tumbling'') (viroj kaj virinoj) estis inkluditaj ĝis la Monda Ĉampionado en [[1999]], kvankam kelkaj grupoj ankoraŭ implicas falpuŝiĝadon. <ref>{{cite web|url=http://homepage.eircom.net/~irishacro/irishsportsacro.htm|title=Irish Sports Acrobatics Homepage|author=|date=|website=homepage.eircom.net|accessdate=2020-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170726081542/http://homepage.eircom.net/~irishacro/irishsportsacro.htm|archivedate=2017-07-26}} ({{en}})</ref> En Usono, la unua nacia sporta akrobata organizo nomiĝis Usono-Sporta Akrobata Federacio (USSAF). Fondita en [[1975]], ĝia nomo estis ŝanĝita al Usono-Sporta Akrobatado (USSA) en la 1990-aj jaroj. USSA tiam kunfandiĝis kun Usono-Gimnastiko en [[2002]], kaj Akrobata gimnastiko nun estas sporta fako en ĝi.<ref>{{cite web|url=https://usagym.org/pages/gymnastics101/acro/|title=USA Gymnastics - Gymnastics 101 - Acrobatic Gymnastics|author=|date=|website=usagym.org|accessdate=2020-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201107124014/https://usagym.org/pages/gymnastics101/acro/|archivedate=2020-11-07}} {{Citaĵo el la reto |url=https://usagym.org/pages/gymnastics101/acro/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-04-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201107124014/https://usagym.org/pages/gymnastics101/acro/ |arkivdato=2020-11-07 }} ({{en}})</ref> Akrobata gimnastiko estas parto de la [[Mondaj ludoj]]<ref>{{cite web|url=https://www.theworldgames.org/sports/Gymnastics-59|title=Gymnastics on the program of the world games|author=|date=|website=The World Games}} ({{en}})</ref>, kaj estas ankaŭ inkludita en la [[Eŭropaj ludoj]] krom havante apartan Akrobatan gimnastikan mondĉampionadon. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Aerobika gimnastiko]] * [[Akrobatado]] * [[Akrojogo]] * [[Homturo]] == Fonto == {{Tradukita | lingvo = en | artikolo = Acrobatic gymnastics | revizio = 924740377 }} [[Kategorio:Akrobata gimnastiko| ]] [[Kategorio:Gimnastiko]] favbr7qdpjn6fzsbctni8lz0qj5t0o3 0 688627 9392191 8636680 2026-06-04T18:35:44Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392191 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | regiono-ISO =PH }} '''Angeles''' - {{lang-tl|Lungsod ng Angeles}} - estas unuaklasa universitata [[urbego]] en [[Filipinoj]], en [[regiono]] Centra Luzono, en [[provinco]] [[Pampango]]. La [[loknomo]] estas derivita de la hispana El Pueblo de los Ángeles ("La Vilaĝo de la Anĝeloj") honore al siaj patronoj kaj la nomo de ĝia fondinto, Don Ángel Pantaleón de Miranda. [[Dosiero:Holy Angels Parish Church, Angeles, Pampanga.jpg|eta|maldekstre|<center>Paroĥa preĝejo Sanktaj Anĝeloj en Angeles]] == Bazaj informoj == * [[loĝantaro]]: {{nombro|411634}} (2015) * [[horzono]]: [[UTC]]+8 (PST) * [[poŝtkodo]]j: 2009 * [[telefonkodo]]: +63 (0)45 * [[Supermara alteco]]: 80 m * [[Areo]]: 60,27 km² == Geografio == Angeles kuŝas sur [[ebenaĵo]] ne havanta marbordon [https://www.google.com/maps/d/viewer?mid=1yNkuiTNDXgwrBmoQIdpifBRd5pk&ll=15.146279029575386%2C120.55961905000004&z=10]. La provinca ĉefurbo [[San Fernando (Filipinoj)]] troviĝas nur 12, [[Kezonurbo]] 73, [[Manilo]] 76 [[kilometro]]jn (aere) [https://www.distancefromto.net/]. == Historio == Angeles estis fondita en [[1796]], tiam oni konstruis la unua biendomon. Poste alvenis ankaŭ aliaj [[kamparano]]j, kiuj kultivis [[rizo]]jn, [[sukerkano]]jn, [[vito]]jn. Tiutempe la loko estis konata kiel Culiát. En [[1829]] ĝi estis oficiale [[municipo]] kaj [[vilaĝo]] jam kiel Angeles. En [[1899]] usonaj fortoj komencis atakon kontraŭ Angeles, sed la kontraŭstaris kaj nur tre longa [[sieĝo]] ĝi falis. La urbeto estis okupita de la [[japanoj]] inter [[1942]] kaj [[1945]]. Angeles akiris urban statuson en [[1964]], pli gravan statuson en 1986. Kataklisma erupcio de la proksima [[Pinatubo]] okazis, kaj tuj 60 mil da homoj estis evakuitaj el la urbo. Neniu mortis. En la tre proksima usona aerbazo la usonanoj urĝe forlasis la bazon, ili neniam revenis. La bazo poste estis moderna filipina internacia [[flughaveno]]. [[Dosiero:AngelesCityjf3881 08.JPG|eta|maldekstre|<center>Urbodomo de Angeles]] == Ekonomio == Angeles estas la komerca kaj financa nabo de la provinco. La menciita usona aerbazo iam estis la plej granda usona instalaĵo ekster la kontinenta Usono, tial ekonomie Angeles dependis multe de la usona bazo. Post kompleta purigado kaj forigo de vulkanaj cindroj la bazo estis transformita al speciala ekonomia zono apud la flughaveno. En Angeles multe okupiĝas pri hejmaj industrioj. == Religio kaj eduko == Angeles havas romkatolikan plimultan loĝantaron. Almenaŭ du gravaj festivaloj kun la katolika fido okazas ĉiujare. [[Dosiero:FvfPampanga0870 19.JPG|eta|<center>Preĝejo en Angeles]] [[Dosiero:0363ajfClark Museum Angeles City Pampangafvf 04.jpg|eta|<center>Muzeo en Angeles]] Universitato Angeles estis fondita en 1962, krome estas diversaj [[kampuso]]j, romkatolika seminario kaj pluraj aliaj altlernejoj. == Trafiko == Angeles kuŝas laŭ la ĉefa norda-suda ŝoseo kaj fervojaj linioj, se ne paroli pri la menciita flughaveno. == Klimato == La klimato de Angeles estas klasifikita kiel tropika musona klimato. Jare pluvas po 2042 mm, en ĉiuj monatoj estas [[precipitaĵo]]j, nur inter decembro-aprilo falas pli malofte. La averaĝa jara [[temperaturo]] estas {{GdC|31}}, ne estas grandaj diferencoj inter la monatoj. Multaj damaĝaj [[ŝtormo]]j frapis la urbon (ekzemple en 1974, 1978, 1981, 1991). == Vidindaĵoj == * [[preĝejo]]j * [[muzeo]] * distra zono == Internaciaj ĝemelurboj == *{{Flago|Usono}} [[Las Vegas]] (Usono) == Fontoj == * WikiTrans * [https://www.britannica.com/place/Angeles] <gallery mode="packed"> Dosiero:9416jfHoly Angel University Pampangafvf 05.JPG|Universitato Dosiero:0434fjfJose Abad Santos Monument Pampangafvf 04.jpg|Monumento Dosiero:1405Pamintuan Mansion Angeles, Pampanga 11.jpg|Vojo </gallery> {{Filipinaj urboj}} [[Kategorio:Urboj de la Filipinoj]] f67m9bxpz3x1thqptb0949ox7jpc9pk 0 692053 9392610 9325773 2026-06-05T10:11:51Z Sj1mor 12103 9392610 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Johann Ludwig Krapf''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1810|1|11}} en [[Derendingen (Tübingen)|Derendingen]], mortis {{mortodato|1881|11|26}} en [[Korntal-Münchingen|Korntal]]) estis [[Germanio|germana]] misiisto, [[Etnologio|etnologo]], [[lingvisto]] kaj esploristo de [[Orientafriko]]. [[Dosiero:Ausstellungstafel im Tansanischen Nationalsmuseum in Daressalam.jpg|eta|maldekstre|Pli memorilo lia]] Kune kun [[Johannes Rebmann]], misiisto kaj aŭtoro interalie de [[Svahila lingvo|Svahila]] Vortaro, li malkovris la internon de Orientafriko. Ili laŭdire estas la unuaj eŭropanoj kiuj vidis [[Kilimanĝaro]]n kaj [[Monto Kenja|Monton Kenja]]. En [[1836]], post studado de teologio, li iris al [[Etiopio]] por labori kiel misiisto nome de la [[Anglikanismo|Anglikana Eklezio]]. Li baldaŭ lernis dialektojn de la [[Amhara lingvo]] kaj aliajn lokajn dialektojn. Li esploris la popolon de [[Oromoj]], tiam nomitaj Gala. Li tradukis grandan parton de la [[Biblio]] al la [[Oroma lingvo]].<ref>{{Citaĵo el libro |url=https://www.britannica.com/biography/Johann-Ludwig-Krapf |titolo=Johann Ludwig Krapf |eldoninto=Encyclopædia Britannica |dato=12 de februaro de 2010}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Johannes Rebmann]] * [[Sámuel Teleki (esploristo)]] == Tradukfonto == {{Trad|es|Johann Ludwig Krapf|102238915}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Krapf, Johann Ludwig}} [[Kategorio:Esploristoj de Afriko]] [[Kategorio:Germanaj esploristoj]] [[Kategorio:Germanaj lingvistoj]] [[Kategorio:Germanaj etnologoj]] qlbimtl7szorzrpk67l64ur87atcwyu 0 696664 9392192 8636715 2026-06-04T18:38:03Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392192 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | regiono-ISO =PH }} '''Angono''' - {{lang-tl|Bayan ng Angono}} - estas kvinaklasa [[urbego]] en [[Filipinoj]], en [[Luzono]], en [[regiono]] [[CALABARZON]], en [[provinco]] [[Rizalo]]. La loknomo derivas el mito signifanta "la nano". [[Dosiero:FvfAngonoRizal6881 29.JPG|eta|maldekstre|{{center|Urbodomo de Angono}}]] == Geografio == Angono kuŝas laŭ [[lago]] [[Laguna de Bay]] [https://www.google.com/maps/d/viewer?mid=1yNkuiTNDXgwrBmoQIdpifBRd5pk&ll=14.53426764464967%2C121.15861622426758&z=13]. [[Taytay (Rizalo)]] troviĝas nur 4, [[Binangonan]] 8, [[Pasigo]] 9, [[Kezonurbo]] kaj ĉefurbo Manilo po 20 [[kilometro]]jn (aere) [https://www.distancefromto.net/]. == Historio == Vilaĝo Angono estis fondita en [[1766]] kaj konvertiĝis al [[municipo]] en [[1935]]. Ĉirkaŭ [[2010]] Angono atingis la internacian klasifikon urbego (pli granda, ol 100 mil). == Ekonomio == Angono estas la arta ĉefurbo de Filipinoj kun vigla komercado kaj kun turismaj cellokoj. Estas ankaŭ fiŝkaptado en la lago. [[Dosiero:FvfAngonoRizal6881 04.JPG|eta|{{center|Vojo en Angono}}]] == Eduko kaj religio == Angono gastigas [[akademio]]n. Kristanismo estas la ĉefa religio en la urbo, la plimulto estas katolikoj, krome estas kelkaj sektoj. == Trafiko == Angono havas trairan laŭlagan vojon inter Taytay kaj Binangonan. La loĝantoj uzas biciklojn, triciklojn, bustetojn kaj [[aŭtobuso]]jn. La [[haveno]] servas nur por fiŝkaptistoj. == Klimato == La klimato de Angono estas klasifikita kiel tropika musona klimato. Jare pluvas po 1005 mmm, en ĉiuj monatoj pluvas, tamen inter majo-oktobro falas pli ofte. La averaĝa temperaturo varias inter 23-{{GdC|31}}, ne estas grandaj diferencoj inter la monatoj. == Vidindaĵoj == * preĝejoj * [[festivalo]] == Fontoj == * WikiTrans <gallery mode="packed"> Dosiero:770San Roque, Angono, Rizal 02.jpg|Merkato Dosiero:66Angono National Highway 12.jpg|Metodista kirko Dosiero:14Kalayaan, Angono, Rizal 44.jpg|Akademio Dosiero:St. Clement Church Angono.JPG|Katolika kirko Dosiero:Angono,Rizaljf4749 09.JPG|Monumento pri la 2-a mondmilito </gallery> {{Filipinaj urboj}} [[Kategorio:Urboj de la Filipinoj]] p6sbko56spogp9eg8ydpwfjmibfn8t4 0 697061 9392498 8428433 2026-06-05T07:13:07Z Sj1mor 12103 9392498 wikitext text/x-wiki '''Rilatanarĥio''' (rilato-anarĥio) estas la apliko de [[Anarkiismo|anarkiismaj]] principoj al [[intimaj rilatoj]]. Kelkaj speciale gravaj valoroj inkluzivas [[Aŭtonomeco|aŭtonomecon]], kontraŭ-[[Hierarkio|hierarkiajn]] praktikojn, mankon de ŝtata kontrolo, kontraŭ-[[normigado]] kaj komunuman [[Dependeco|interdependecon]]. Rilatanarĥio povas esti konsiderata kiel speco de ne-[[monogamio]], sed plie ĝi estas eksplicite kontraŭ-monogamio. Ĉi tiu diferencas de [[pluramemo]] kaj aliaj formoj de "amkuniĝo". En rilatanarĥio, rilato kiu estas seksa, ne prenas [[Prioritateco|prioritaton]] rilate al [[Platona amo|platona rilato]]. Por anarkiisma rilato, intima amiko, seksa partnero, kaj ĉambrokunulo aŭ "nestanta partnero" ĉiuj povas porti egalan gravecon. La vorton rilatanarĥio kreis Andie Nordgren 2006 en sia eseo "[https://log.andie.se/post/26652940513/the-short-instructional-manifesto-for-relationship The short instructional manifesto for relationship anarchy]" ("La mallonga instrua [[manifesto]] pri rilata anarĥio"), tradukita de ŝi mem el la sveda. == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Amo]] [[Kategorio:Sekso]] [[Kategorio:Anarkiismo]] 1diocuvyhwbtmtpjqdmyafhdii75m2i 9392499 9392498 2026-06-05T07:13:23Z Sj1mor 12103 9392499 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Rilatanarĥio''' (rilato-anarĥio) estas la apliko de [[Anarkiismo|anarkiismaj]] principoj al [[intimaj rilatoj]]. Kelkaj speciale gravaj valoroj inkluzivas [[Aŭtonomeco|aŭtonomecon]], kontraŭ-[[Hierarkio|hierarkiajn]] praktikojn, mankon de ŝtata kontrolo, kontraŭ-[[normigado]] kaj komunuman [[Dependeco|interdependecon]]. Rilatanarĥio povas esti konsiderata kiel speco de ne-[[monogamio]], sed plie ĝi estas eksplicite kontraŭ-monogamio. Ĉi tiu diferencas de [[pluramemo]] kaj aliaj formoj de "amkuniĝo". En rilatanarĥio, rilato kiu estas seksa, ne prenas [[Prioritateco|prioritaton]] rilate al [[Platona amo|platona rilato]]. Por anarkiisma rilato, intima amiko, seksa partnero, kaj ĉambrokunulo aŭ "nestanta partnero" ĉiuj povas porti egalan gravecon. La vorton rilatanarĥio kreis Andie Nordgren 2006 en sia eseo "[https://log.andie.se/post/26652940513/the-short-instructional-manifesto-for-relationship The short instructional manifesto for relationship anarchy]" ("La mallonga instrua [[manifesto]] pri rilata anarĥio"), tradukita de ŝi mem el la sveda. == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Amo]] [[Kategorio:Sekso]] [[Kategorio:Anarkiismo]] m8k576crluc02yjewo4oohn8yrk5emp 0 699522 9392526 9177878 2026-06-05T07:35:41Z Sj1mor 12103 9392526 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto|nomo=Leonardo da Vinci|dosiero=Leonardo-da-vinci-posible-autorretrato-del-artista-galeria-de-los-uffizi-florencia 1c92d9d7 2.png|grandeco de dosiero=220|priskribo de dosiero=Leonardo da Vinci, itala sciencisto kaj artisto|dato de naskiĝo=la {{daton|15|aprilo|1452}}|loko de naskiĝo=[[Anchiano]] ĉe [[Vinci]], [[Italio]]|dato de morto=la {{daton|2|majo|1519}}|loko de morto=[[Le Clos Lucé]] en [[Amboise]], [[Francio]]|loĝloko=|civitaneco=|nacio=|etneco=|kampo=|labor-institucioj=|alma_mater=|doktoreca konsilisto=|doktorecaj studentoj=|fama_pro=|influoj=|influis=|premioj=|religio=|subskribo=[[Dosiero:Vinci, Leonardo da 1452-1519 Signature from the Paintings and Drawings 08 Signature.jpg|150px]]}} La '''persona vivo de Leonardo da Vinci''' ([[15-a de aprilo]] [[1452]] - [[2-a de majo]] [[1519]]) estis temo de intereso, enketo, kaj konjekto ekde la jaroj tuj post lia morto. [[Leonardo da Vinci|Leonardo]] delonge estis rigardata kiel la arketipaj [[Renesancaj pentristoj|renesancaj homoj]], priskribitaj de la renesanca biografo [[Giorgio Vasari]] kiel posedantaj kvalitojn, kiuj "transcendis la naturon" kaj estante "mirinde dotitaj de beleco, graco kaj talento en abundo"<ref>Giorgio Vasari, ''Lives of the Artists'' p. 254</ref>. Intereso kaj scivolemo pri Leonardo daŭris neatingeblaj dum kvincent jaroj. Modernaj priskriboj kaj analizo de la karaktero, personaj deziroj kaj intima konduto de Leonardo baziĝis sur diversaj fontoj: registroj pri li, liaj biografioj, liaj propraj skribitaj revuoj, liaj pentraĵoj, liaj desegnaĵoj, liaj kompanoj kaj komentoj faritaj pri li de samtempuloj.<ref>Bortolon, Liana (1967). ''The Life and Times of Leonardo.'' London: Paul Hamlyn.</ref> == Biografio == [[Dosiero:Geburtshaus_von_Leonardo_da_Vinci_in_Vinci_(Toskana).jpg|ligilo=https://eo.wikipedia.org/wiki/Dosiero:Geburtshaus%20von%20Leonardo%20da%20Vinci%20in%20Vinci%20(Toskana).jpg|eta|La{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} infanaĝa hejmo de Leonardo en [[Anchiano]]]] {{Ĉefartikolo|Leonardo da Vinci}}Leonardo naskiĝis la 15-a de aprilo 1452, "en la tria horo de la nokto", en la montara urbo [[Vinci]], en [[Toskanio]], en la valo de la [[Arno (rivero)|rivero Arno]], en la teritorio de la [[Respubliko Florenco]]. Li estis la [[ekstergeedzeca filo]] de riĉa Messer Piero Fruosino di Antonio da Vinci, florentina [[notario]], kaj orfigita knabino, Caterina di Meo Lippi<ref name="Chiesa832">{{Citaĵo el libro|titolo=The Complete Paintings of Leonardo da Vinci|familia nomo=della Chiesa|persona nomo=Angela Ottino|jaro=1967|paĝo=83}}</ref>. Lia plena naskiĝnomo estis "Leonardo di ser Piero da Vinci", kiu signifas "Leonardo, (filo) de (Mes) ser Piero da Vinci". La inkludo de la titolo "ser" indikis, ke la patro de Leonardo estis [[sinjoro]].<ref>{{cite web|url=http://www.ox.ac.uk/news/2017-05-26-identity-leonardo-da-vinci%E2%80%99s-mother-revealed-new-book|title=Identeco de la patrino de Leonardo da Vinci malkaŝita en nova libro|publisher=Universitato de Oksfordo|website=ox.ac}}</ref><ref name="AV2">{{cite book|last=Vezzosi|first=Alessandro|translator-last=Bonfante-Warren|translator-first=Alexandra|year=1997|orig-year=1996|title=Leonardo da Vinci: homo de la Renesanco|series=|url=https://books.google.com/books/about/Leonardo_Da_Vinci.html?id=fGNyQgAACAAJ|location=Londono|publisher=Thames & Hudson|isbn=978-0-500-30081-7}}</ref> Leonardo pasigis siajn unuajn kvin jarojn en la vilaĝeto de Anchiano en la hejmo de sia patrino, tiam de 1457 loĝis en la domanaro de sia patro, avoj kaj onklo, Francesco, en la urbeto Vinci. Lia patro edziĝis al deksesjara knabino nomata Albiera<ref name="LB">{{Cite book|first=Liana|last=Bortolon|title=La Vivo de Leonardo|publisher=Paul Hamlyn|publication-place=London|year=1967}}</ref>;Ser Piero edziĝis kvar fojojn kaj naskis infanojn de liaj du postaj geedzecoj. La sep fratoj de Leonardo poste disputis kun li pri la distribuado de la bieno de sia patro. En la aĝo de ĉirkaŭ dek kvar Leonardo estis metilernanto de la artisto Andrea del [[Andrea del Verrocchio|Verrocchio]]. Dum lia tempo tie, Leonardo renkontis multajn el la plej gravaj artistoj por labori en Florenco en la fino de la [[15-a jarcento]] inkluzive de [[Sandro Botticelli|Botticelli]], [[Domenico Ghirlandaio]] kaj [[Pietro Perugino]]. Leonardo helpis al Verrocchio pentri [[La Bapton de Kristo]], kompletigita ĉirkaŭ [[1475]]. Laŭ [[Giorgio Vasari|Vasari]], Verrocchio, vidinte la belecon de la anĝelo, kiun lia juna lernanto pentris, neniam pentris denove.<ref name="Vasari">{{Citaĵo el libro|titolo=Vivo de Leonardo da Vinci|familia nomo=Vasari|persona nomo=Giorgio|aŭtoroligilo=Giorgio Vasari|jaro=2006|eldoninto=Kessinger Publishing|ISBN=1-4286-2880-0}}</ref> Leonardo pentris plurajn bildojn dum sia vivo, inter ili Virgulinon de la Rokoj (1483-1493), ''[[Damo kun ermeno]]'' (1489-1491),[[Vitruvia homo|La Vitruvia Homo]] (1490), [[La Lasta Vespermanĝo (Leonardo)|La Lasta Vespermanĝo]] (1492-1498), [[Salvator Mundi (Leonardo)|Salvator Mundi]] (1499-1510) kaj lia plej fama, [[La Gioconda]] (1503-1516). En [[1516]] Leonardo eklaboris en [[Francio]] kun sia helpanto la pentristo Francesco Melzi, sub la meceneco kaj protekto de la [[Listo de francaj reĝoj|franca reĝo]] [[Francisko la 1-a (Francio)|Francisko la 1-a]], kiu loĝigis lin en la kasteleto [[Clos Lucé]] en [[Amboise]] ([[departemento]] [[Indre-et-Loire]]) kiel ''"unua pentristo, inĝeniero kaj arkitekto de la reĝo"''. Francisko la 1-a admiris Leonardon kaj konsideris lin kiel patron. Leonardo laboris pri projekto de nova palaco en Romorantin kaj devojigo de rivero en Sauldre. Delonge malsana, la [[23-a de aprilo|23-an de aprilo]] [[1519]] Leonardo da Vinci faris sian testamenton kaj la [[2-a de majo|2-an de majo]], 67-jara, mortis en [[Le Clos Lucé|Clos Lucé]]. == Priskribo == Leonardo da Vinci estis priskribita de siaj fruaj biografoj kiel viro kun granda persona pledo, bonkoreco, kaj malavareco. Li estis ĝenerale bone amata de liaj samtempuloj. Laŭ Vasari, "la dispozicio de Leonardo estis tiel aminda, ke li ordonis amon al ĉiuj". Li estis "ŝpruca interparolanto", kiu ĉarmis [[Ludoviko Sforza]] per sia spriteco. Vasari resumas lin dirante: {{Citaĵo|...lia superba ĉeesto alportis komforton al la plej afliktita animo; li estis tiel persviva, ke li povis klini aliajn homojn laŭ sia volo. ...Li estis tiel sindona, ke li nutris ĉiujn siajn amikojn, riĉajn aŭ malriĉajn... Per sia naskiĝo Florenco ricevis tre grandan donacon, kaj per sia morto ĝi suferis nekalkuleblan perdon.}}Dum ĝi pentris [[La Lasta Vespermanĝo (Leonardo)|La Lasta Vespermanĝo]], Leonado skribis, "[[Vino]] estas bona, sed [[akvo]] estas preferinda ĉe tablo... Malgrandaj ĉambroj aŭ loĝejoj enigas la menson en la ĝustan vojon, grandaj domoj, ke ĝi devii... Se vi volas mono abunde, vi finos ne ĝuante ĝin. "Li ankaŭ skribis, Kiu volas riĉiĝi en tago estas pendigita en jaro." Iuj el la [[filozofio]]j de Leonardo troveblas en serio de [[fabelo]]j, kiujn li verkis por la kortego de Ludovico Sforza. Ĉi tiuj estis prezentitaj kiel ŝercoj (nomitaj "profetaĵoj") en kiuj li rakontis enigmon kaj igis sian aŭdiencon diveni la titolon. Antaŭvaloraj temoj inkluzivas la danĝerojn de ŝvelinta memvaloro, ofte kiel priskribite kontraŭ la avantaĝoj, kiujn oni povas akiri per konscio, humileco kaj klopodo. Leonardo ankaŭ havis apartan senton de humuro, montrante al novaj amikoj amindajn [[lacerto]]n, kiun li ornamis per skvamoj, kornon kaj barbon faritan de lustro por surprizi ilin, kaj priskribante praktikan ŝercon en sia ''[[Trattato della pittura]]''. == Personaj rilatoj == [[Dosiero:Retratosalai.jpg|ligilo=https://eo.wikipedia.org/wiki/Dosiero:Retratosalai.jpg|eta|[[Gian{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Giacomo Caprotti de Oreno]] (Salai)]] [[Dosiero:Francesco_melzi.jpg|ligilo=https://eo.wikipedia.org/wiki/Dosiero:Francesco%20melzi.jpg|eta|[[Francesco{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Melzi]]]] Oni scias malmulte pri la {{N|intima rilato}} de Leonardo. Iuj evidentaĵoj de la personaj rilatoj de Leonardo rezultas kaj el historiaj registroj kaj el la skribaĵoj de liaj multaj [[Biografio|biografiistoj]]. === Lernantoj === Leonardo subtenis longtempajn rilatojn kun du [[studento]]j, kiuj estis liaj metilernantoj kiel infanoj. Ili estis [[Gian Giacomo Caprotti de Oreno]], kiu eniris sian hejmon en [[1490]] en la aĝo de 10 jaroj,<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=-OmWWh2BqYkC&dq|titolo=Leonardo, la unua sciencisto|familia nomo=White|persona nomo=Michael|jaro=2000|loko=Londono|eldoninto=Little, Brown|ISBN=0-316-64846-9|paĝo=133}}</ref> kaj grafo [[Francesco Melzi]], filo de [[Milano|milana]] [[aristokrato]] kiu estis la metilernanto de Leonardo en la aĝo de 14 jaroj, restante kun li ĝis sia morto en 1519. Gian Giacomo estis moknomita Salaì aŭ il Salaino kun la signifo "la malgranda diablo". Vasari priskribas lin kiel "gracian kaj belan junecon kun fajnaj buklaj haroj". La "Malgranda Diablo" vivis laŭ sia kromnomo: jaron post sia eniro en la domanon Leonardo faris liston pri la krimoj de la knabo, nomante lin "ŝtelisto, mensoganto, obstino kaj glutulo". Sed malgraŭ la ŝtelemo kaj ĝenerala deliktado de Salaì - li forkuris kun mono kaj valoraĵoj almenaŭ kvin fojojn, elspezis fortunon en vestaĵoj, inkluzive de dudek kvar paroj da ŝuoj, kaj fine mortis en duelo - li restis la servisto kaj asistanto de Leonardo por tridek jaroj. Ĉe la morto de Leonardo, li gajnis la La Gioconda, valoran pecon tiam, taksitan laŭ propra Salai je la ekvivalento de 200,000 [[Brita pundo|£]]. Melzi akompanis Leonardo en siaj finaj tagoj en [[Francio]]. Post la morto de Leonardo li skribis leteron por informi la fratojn de Leonardo, priskribante lin "kiel bonegan patron al mi" kaj daŭrigas diri: "Ĉiuj estas malĝojigitaj per la perdo de tia homo, ke la naturo jam ne havas la povon produkti."<ref name="Kemp">Martin Kemp, (2004) {{ISBN|0-19-280644-0}}</ref> Melzi poste ludis gravan rolon kiel la gardanto de la kajeroj de Leonardo, preparante ilin por eldono en la formo direktita de la majstro. Li ne volis vidi ĉi tiun projekton plene realigita, sed kolektis la ''Trattato della pittura''. === Sekseco === Malmulto mem konstatas pri la sekseco de Leonardo, ĉar, kvankam li lasis centojn da paĝoj de verkado, tre malmulte temas pri persona naturo. Li lasis neniujn leterojn, poezion aŭ taglibron, kiuj indikas ian romantikan intereson. Li neniam edziĝis kaj oni ne povas konstati kun certeco, ke li havis sekse intiman rilaton kun iu ajn homo, viro aŭ ino. Unu el la malmultaj referencoj, kiujn Leonardo faris al la sekseco en siaj kajeroj, deklaras:<ref>Sigmund Freud: ''Leonardo da Vinci''</ref> {{citaĵo|La ago de prokreado kaj ĉio, kio havas rilaton al ĝi, estas tiel naŭza, ke homoj baldaŭ forvelkus se ne havus belajn vizaĝojn kaj sentimajn aparatojn.}} Ĉi tiu aserto estis la temo de diversaj ekstrapoloj kaj interpretoj en provoj akiri bildon de sia sekseco. Li ankaŭ verkis "Intelekta pasio elpelas sensualecon ... Kiu ajn ne plaĉas al deziroj metas sin sur nivelon kun la bestoj." La sola historia dokumento pri la seksa vivo de Leonardo estas akuzo pri sodomio farita en 1476, dum li ankoraŭ estis ĉe la ateliero de [[Andrea del Verrocchio]]. Florencaj kortumaj registroj montras, ke la [[9-a de aprilo]] [[1476]] anonima denunco estis forlasita en la tamburo (leterskatolo) en la [[Malnova Palaco (Florenco)|Palazzo della Signoria]] (urbodomo) akuzanta junan oraĵiston kaj viran prostituitinon, [[Jacopo Saltarelli]] (foje nomata modelo de artisto) esti "partio al multaj mizeraj aferoj kaj konsentoj por plaĉi al tiuj, kiuj petas de li tian malbonecon". La denunco akuzis kvar homojn de [[Sodomio|sodomigo]] de Saltarelli: Leonardo da Vinci, tajloro nomata Baccino, Bartolomeo di Pasquino, kaj Leonardo Tornabuoni, membro de la aristokrata familio Tornabuoni<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bnl.gov/bera/activities/globe/leonardo_da_vinci.htm |titolo=Kiel ni scias, ke Leonardo estis gaja? |alirdato=2020-08-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121124060950/http://www.bnl.gov/bera/activities/globe/leonardo_da_vinci.htm |arkivdato=2012-11-24 }}</ref>. La nomo de Saltarelli estis konata de la aŭtoritatoj ĉar alia viro estis kondamnita pri sodomio kun li pli frue la saman jaron. Akuzoj kontraŭ la kvin estis forigitaj, kondiĉe ke neniuj pliaj akuzoj aperas. La sama akuzo fakte aperis la 7-an de junio, sed akuzoj denove estis forigitaj. La karikaturoj estis malakceptitaj ĉar la akuzoj ne plenumis la leĝan postulon por procesado: ĉiuj akuzoj pri sodomio devis esti subskribitaj, sed ĉi tiu ne estis. (Tiaj akuzoj povus esti faritaj sekrete, sed ne anonime) Estas konjekto, ke ekde la familio de unu el la akuzitoj, Leonardo Tornabuoni, estis asociita kun [[Lorenzo de Mediĉo]], la familio praktikis sian influon por atingi la maldungon. Sodomio estis teorie ekstreme grava ofendo, portanta la mortopunon, sed ĝia tre serioza malfacile pruvis. Ĝi ankaŭ estis ofendo, pro kiu la puno estis tre malofta en la nuntempa Florenco, kie la samseksemo estis sufiĉe disvastigita kaj tolerita por igi la vorton Florenzer (florentino) ĵargono por gejo en Germanio.<ref>Wittkower and Wittkower, pp. 170—71</ref><ref name="White">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=-OmWWh2BqYkC&dq|titolo=Leonardo, la unua sciencisto|familia nomo=White|persona nomo=Michael|jaro=2000|loko=Londono|eldoninto=Little, Brown|ISBN=0-316-64846-9|paĝo=70}}</ref> Komika ilustraĵo farita en 1495 por poemo de [[Gaspare Visconti]] eble prezentos Leonardo kiel kortegan advokaton kun aludoj al liaj supozataj [[Samseksemo|samseksemaj]] predikitoj<ref>{{cite web|last=Thorpe|first=Vanessa|title=Italians laughed at Leonardo da Vinci, the ginger genius|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2019/sep/29/ginger-genius-why-they-laughed-at-odd-leonardo|website=The Observer|accessdate=October 1, 2019|date=September 29, 2019}}</ref>. Michael White atentigas, ke volo diskuti aspektojn de la seksa identeco de Leonardo variis laŭ nuntempaj sintenoj. Lia preskaŭ-nuntempa biografo Vasari faras neniun referencon al la seksemo de Leonardo. En la [[20-a jarcento]], biografiistoj faris eksplicitajn referencojn al probableco ke Leonardo estis samseksema<ref name=":0">{{cite book|title=Infanaĝa Memoro de Leonardo da Vinci|last=Freud|first=Sigmund|authorlink=Sigmund Freud|year=1964|publisher=Norton|location=|isbn=0-393-00149-0|page=|url=https://archive.org/details/leonardodavincia00freu|url-access=registration}}</ref><ref>[https://observatoriog.bol.uol.com.br/noticias/leonardo-da-vinci-era-gay-500-anos-da-morte-do-genio-renascentista Leonardo da Vinci estis gaja? 500 jarojn de la morto de la renesanca geniulo]</ref>, kvankam aliaj konkludis, ke dum granda parto de sia vivo li [[Fraŭleco|celibatas]].<ref name="White"/><ref name="books.google.com">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=whs0eudAfJIC|titolo=Historio de Celibato|familia nomo=Abbott|persona nomo=Elizabeth|jaro=2001|eldoninto=James Clark & Co|ISBN=0-7188-3006-7|paĝo=341}}</ref> Elizabeth Abbott, en sia ''Historio de Celibato'', asertas, ke kvankam Leonardo probable estis samseksema<ref name="books.google.com"/>, la traŭmato de la sodomia kazo transformis lin al celibato por la resto de sia vivo. Simila vido de homosekse inklina sed kasto aperas en fama artikolo de 1910 de [[Sigmund Freud]], ''[[Infanaĝa Memoro de Leonardo da Vinci]]'' (Memoro de Lia Infanaĝo), kiu analizis memoron, kiun Leonardo priskribis, ke li estis atakita kiel bebo de rabobirdoj, kiu malfermiĝis. lia buŝo kaj "palpis min kun la vosto inter miaj lipoj denove kaj ree". Freud asertis, ke la simbolismo estis klare falala, sed argumentis, ke la samseksemo de Leonardo estas latenta, kaj ke li ne agis laŭ siaj deziroj. Tamen, la premiso de Freud baziĝis sur erara traduko de la birdo kiel [[vulturo]], gvidante lin en la direkton de [[Egipta Mitologio|egipta mitologio]], kiam ĝi fakte estis [[Milvenoj]] en la rakonto de Leonardo.<ref name=":0" /> {{Informkesto Pentraĵo|titolo=Sankta Johano la Baptisto|dosiero=[[Dosiero:Leonardo da Vinci - Saint John the Baptist C2RMF retouched.jpg|180x180ra]]⠀[[Dosiero:Leonardo da Vinci - Angelo Incarnato.jpg|180x180ra]]|pentristo=Leonardo da Vinci|jaro=inter [[1513]] kaj [[1516]]|speco=oleo sur popla ligno<!--panneau de bois de peuplier-->|muzeo=Luvro|alteco=69|larĝeco=57}} Michael White, en ''Leonardo: La Unua Sciencisto'', diras, ke verŝajne, la proceso simple igis Leonardo singarda kaj defenda pri liaj personajrilatoj kaj sekseco, sed ne malhelpis lin de intimaj rilatoj kun viroj: "estas malmulta dubo, ke Leonardo restis geja praktikado"<ref name="White"/> La malfrua pentraĵo de Leonardo pri [[Sankta Johano la Baptisto (Leonardo)|Sankta Johano la Baptisto]] estas ofte citata kiel subteno de la kazo, ke Leonardo estis samseksema. Ekzistas ankaŭ [[Erotiko|erotika]] desegnaĵo de [[Salaì]] konata kiel ''La Enkarniĝinta Anĝelo<ref name=":1">[http://sexualfables.com/Angelo-Incarnato.php ''La Enkarniĝinta Anĝelo'']</ref>'', eble de la mano de Leonardo, kiu estis unu el tiaj desegnoj unufoje inter tiuj enhavitaj en la [[Brita Reĝa Kolekto]], sed poste dissemita. La aparta desegno, montranta al anĝelo kun erekta Peniso, estis remalkovrita en germana kolekto en 1991<ref name=":1" />. Ĝi ŝajnas humura preno pri Sankta Johano la Baptisto de Leonardo. La pentraĵo de Johano la Baptisto estis kopiita de kelkaj sekvantoj de Leonardo, inkluzive de Salaì. La desegnaĵo eble estas ankaŭ de unu el la lernantoj de Leonardo, eble Salaì mem, ĉar ĝi ŝajnas esti desegnita de la dekstra, prefere ol de la maldekstra mano, kaj havas grandan similecon kun la kopio de Salaì de la pentraĵo.<ref name=":1" /> === Mastroj, amikoj kaj kolegoj === [[Dosiero:Francois_Ier_Leonard_de_Vinci-Jean_Auguste_Dominique_Ingres.jpg|eta|[[Francisko la 1-a (Francio)|Francisko la 1-a]] ricevis la lastan spiron de Leonardo da Vinci, de Ingres, 1818]] Leonardo da Vinci havis kelkajn potencajn patronojn, inkluzive de la [[Listo de francaj reĝoj|Reĝo de Francio]]. Li havis, tra la jaroj, multe da sekvantoj kaj lernantoj. === Vegetarismo === La amo de Leonardo pri bestoj estis dokumentita tiel en nuntempaj rakontoj kiel registritaj en fruaj biografioj, kaj en liaj kajeroj. Rimarkinde por la periodo, li eĉ pridubis la moralecon de manĝantaj bestoj, kiam ĝi ne estis necesa por sano. Deklaroj de lia kajero kaj komento de samtempulo kondukis al la vasta opinio, ke li estas [[Vegetarismo|vegetarano]]. Plie, li kategoris homojn kiel en la sama aro de specioj kiel [[simio]]j, same kiel li faris kun aliaj bestoj en sia respektiva genro. Li ankaŭ disdiris mortajn bestojn por la kompara anatomio. === Amo al naturo === Leonardo ĉiam amis la naturon. Unu el la kialoj estis pro lia infanaĝa medio. Proksime de lia infana domo estis montoj, arboj kaj riveroj. Estis ankaŭ multaj bestoj. Ĉi tiu medio donis al li la perfektan ŝancon studi la ĉirkaŭaĵon; ĝi ankaŭ eble instigis lin havi intereson pri pentrado. Poste en la vivo li rememoras sian esploradon de mina kaverno en la montoj kiel formacia. === Fizikaj trajtoj === [[Dosiero:Leonardo_di_ser_Piero_da_Vinci.jpg|eta]] La priskriboj kaj portretoj de Leonardo kombinas por krei bildon de viro alta por sia tempo kaj loko, atleta kaj ege bela. Li eble estis almenaŭ 210&nbsp;cm alta, surbaze de la longo de sia asertita [[skeleto]]. Tamen la restaĵoj, kiuj estis atribuitaj al Leonardo pro la nekutime granda kranio kaj akompanaj ŝtonaj fragmentoj surskribitaj "EO [...] DUS VINC", ankoraŭ ne estis pozitive identigitaj. Portretoj indikas, ke kiel pli maljuna viro, li longe portis siajn harojn, en tempo, kiam plej multaj viroj portis ĝin tranĉita, aŭ atingis la ŝultrojn. Dum plej multaj viroj estis razitaj aŭ surhavis ĉirkaŭkreskajn [[barbo]]jn, la barbo de Leonardo fluis super lia [[brusto]].<ref>[https://www.telegraph.co.uk/science/2016/05/05/leonardo-da-vinci-paintings-analysed-for-dna-to-solve-grave-myst/ La pentrartoj de Leonardo da Vinci analizis por DNA solvi seriozan misteron]</ref> Lia vestaĵo estas priskribita kiel nekutima en sia elekto de brilaj koloroj, kaj en tempo, kiam plej multaj maturaj viroj portis longajn vestojn, la preferata vestaĵo de Leonardo estis la mallonga tuniko ĝenerale eluzitaj de pli junaj viroj. Ĉi tiu bildo de Leonardo estis rekreita en la statuo de li, kiu staras ekster la [[Uffizi|Galerio Uffizi.]] Laŭ Vasari, Leonardo posedis "grandan forton kaj pigrecon", estante "fizike tiel forta, ke li povis rezisti perforton kaj per la dekstra mano li povis fleksi la ringon de fera pordfrapilo aŭ ferkapo kiel se ili estus plumbo". Li estis "frapa kaj bela" kaj "mirinde dotita de la ĉielo per beleco, graco [kaj] elstara fizika beleco", kaj "montris senfinan gracon en ĉio, kion li faris". Aŭtoro Simon Hewitt asertas, ke figuro en la Sforzida manuskripto montras junularan Leonardo kaj ke la figuro en la ilustraĵo havas ruĝan hararon. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Leonardo da Vinci]] [[Kategorio:Itala renesanco]] qqcjny36wuyz69jjpf4zqchmjku1k4y 0 704923 9392607 7125063 2026-06-05T10:05:05Z Sj1mor 12103 9392607 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Gedenktafel Stresemannstr 118 (Kreuz) Königliches Museum für Völkerkunde.jpg|eta|Plia memorilo]] '''Adolf Philipp Wilhelm BASTIAN''' (26a de junio [[1826]] - 2a de februaro [[1905]]) estis [[multfakulo]] plej bone memorita pro siaj kontribuoj al la disvolvigo de la [[etnografio]] kaj pro la disvolvigo de la [[antropologio]] kiel aparta fako. La moderna [[psikologio]] multe ŝuldas al li, pro lia teorio de la ''Elementargedanke'', kio kondukis al la disvolvigo fare de [[Carl Jung]] de la teorio de ''[[arketipo]]j''. Liaj ideoj havis instruan influon super la nomita "patro de la usona antropologio" [[Franz Boas]], kaj li influis ankaŭ la pensaron de la kompara mitologo [[Joseph Campbell]].<ref>"Jung's idea of the "archetypes" is one of the leading theories, today, in the field of our subject. It is a development of the earlier theory of Adolf Bastian..." {{citation |last=Campbell |first=Joseph |authorlink=Joseph Campbell |title=The Masks of God: Primitive Mythology |p=32 |location=London |publisher=Secker & Warburg |date=1960}}.</ref><ref>{{citation |contribution-url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/55606/Adolf-Bastian |contribution=Adolf Bastian |title=Encyclopædia Britannica Online }}.</ref> Adolf Bastian estis profesoro de la [[Universitato de Berlino]]. En siaj verkoj li pritraktis tre diversajn temojn, kiel geografio, filozofio, partikulare aziaj kredoj, etnologio kaj antropologio de popoloj el Azio, Oceanio kaj Ameriko ktp. Li popularigis la nomon "[[Indonezio]]" pere de sia verko ''Indonesien oder die Inseln des Malayischen Archipels, 1884–1894''. == Verkoj == * Ein Besuch in San Salvador, der Hauptstadt des Königreichs Kongo. Bremen 1859 * Der Mensch in der Geschichte. Zur Begründung einer Psychologischen Weltanschauung. 1. Bd. Die Psychologie als Naturwissenschaft. -2. Bd. Psychologie und Mythologie. -3. Bd. Politische Psychologie. Verlag von Otto Wigand, Leipzig 1860 * Die Völker des östlichen Asien. 6 Bände, Jena 1866–1871 * Das Beständige in den Menschenrassen und die Spielweite ihrer Veränderlichkeit. Berlin 1868 * Beiträge zur vergleichenden Psychologie. Berlin 1868 * Sprachvergleichende Studien. Leipzig 1870 * Ethnologische Forschungen. 2 Bände, Jena 1871–1873 * Geographische und ethnologische Bilder. Jena 1873 * Die deutsche Expedition an die Loangoküste. 2 Bände, Jena 1874–1875 * Schöpfung oder Entstehung. Jena 1875 * Die Kulturländer des alten Amerika. 3 Bände, Berlin 1878–1889 * Die heilige Sage der Polynesier : Kosmogonie und Theogonie. Brockhaus, Leipzig 1881. * Der Völkergedanke im Aufbau einer Wissenschaft vom Menschen. Berlin 1881. * Die Vorgeschichte der Ethnologie. Berlin 1881 * Steinskulpturen aus Guatemala. Berlin 1882 * Der Buddhismus in seiner Psychologie. Berlin 1882 * Amerikas Nordwestküste. Berlin 1883 * Inselgruppen in Oceanien. Berlin 1883 * Völkerstämme am Brahmaputra. Berlin 1883 * Zwei Worte über Kolonialweisheit. Berlin 1883 * Indonesien. 5 Lieferungen, Berlin 1884–1894 * Allgemeine Grundzüge der Ethnologie. Berlin 1884 * Religionsphilosophische Probleme auf dem Forschungsfelde buddhistischer Psychologie und der vergleichenden Mythologie. Berlin 1884 * Der Fetisch an der Küste Guineas. Berlin 1884 * Der Papua des dunklen Inselreichs. Berlin 1885 * In Sachen des Spiritismus. Berlin 1886 * Zur Lehre von den geographischen Provinzen. Berlin 1886 * Die Seele indischer und hellenistischer Philosophie in den Gespenstern moderner Geisterseherei. Berlin 1886 * Die Welt in ihren Spiegelungen unter dem Wandel des Völkergedankens. Berlin 1887 * Einiges aus Samoa und anderen Inseln der Südsee. Berlin 1889 * Über Klima und Acclimatisation. Berlin 1889 * Wie das Volk denkt. Berlin 1892 * Ideale Welten. 3 Bände, Berlin 1893 * Vorgeschichtliche Schöpfungslieder. Berlin 1893 * Die Verbleibsorte der abgeschiedenen Seelen. Berlin 1893 * Kontroversen in der Ethnologie. Berlin 1893–1894 * Zur Mythologie und Psychologie der Nigritier in Guinea. Berlin 1894 * Die samoanische Schöpfungssage und Anschließendes aus der Südsee. Weimar 1895 * Ethnische Elementargedanken in der Lehre vom Menschen. 2 Abt. Berlin 1895 * Zur Lehre vom Menschen in ethnischer Anthropologie. 2 Abt. Berlin 1895 * Die Denkschöpfung umgebender Welt aus kosmogonischen Vorstellungen. Berlin 1896 * Lose Blätter aus Indien. I–VII, Berlin 1897–1899 * Die mikronesischen Kolonien aus ethnologischem Gesichtspunkte. Berlin 1899 * Die Völkerkunde und der Völkerverkehr. Berlin 1900 * Der Völkerverkehr und seine Verständigungsmittel im Hinblick auf China. Berlin 1900 * Die wechselnden Phasen im geschichtlichen Sehkreis. I–IV, Berlin 1900 * Kulturhistorische Studien unter Rückbeziehung auf den Buddhismus. Berlin 1900 * Die Probleme humanistischer Fragestellungen und deren Beantwortungsweise unter den Zeichen der Zeit. Berlin 1901 * Der Menschheitsgedanke durch Raum und Zeit. 2 Bände, Berlin 1901 * Das Geschichtsdrama am Cap aus der Vogelperspektive. Berlin 1901 * Die Lehre vom Denken. 3 Bände, Berlin 1902–1905 * 1869 Gründung der Zeitschrift für Ethnologie (Berlin), kun Robert Hartmann == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Plischke: Bastian, Adolf. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 1, Duncker & Humblot, Berlin 1953, ISBN 3-428-00182-6, S. 626 f. * Wilhelm Seidensticker: Bastian, Philipp Wilhelm Adolf. In: Enzyklopädie des Märchens. Band 1, 1977, Sp. 1324–1327 * Klaus Peter Buchheit: Die Verkettung der Dinge. Stil und Diagnose im Schreiben Adolf Bastians. Lit Verlag, Münster 2005 (Katalog HeiDOK, PDF verfügbar) * Manuela Fischer, Peter Bolz kaj Susan Kamel (Eld.): Adolf Bastian and his universal archive of humanity. The origins of German anthropology. Georg Olms Verlag, Hildesheim, Zürich, New York 2007, ISBN 978-3-487-13307-2. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj etnologoj]] [[Kategorio:Germanaj antropologoj]] 9bssza89tusq4jd1kisw0g3br8o6pus 0 705779 9392262 8980649 2026-06-04T20:24:04Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392262 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Armenoj en Turkio}} [[Dosiero:Armenia Turkey Locator.png|300px|eta|Turkio oranĝkolore kaj Armenio verde.]] '''Armenoj en Turkio''' ([[Turka lingvo|turke]]: '''Türkiye Ermenileri'''; [[Armena lingvo|armene]]: '''Թուրքահայեր''', ankaŭ Թրքահայեր, "turkaj armenoj"), estas unu el la indiĝenaj popoloj de [[Turkio]], kiu havas ĉirkaŭkalkulitan loĝantaron de 50.000 al 70.000,  malpli ol 1 miliono aŭ 2 milionoj da armenoj en la jaro 1914. Hodiaŭ la plej forta plimulto de turkaj armenoj koncentriĝas en [[Istanbulo]]. Ili subtenas siajn proprajn ĵurnalojn, preĝejojn kaj lernejojn, kaj la plimulto apartenas al la [[Armena Apostola Eklezio]] kaj malplimulto de armenoj en Turkio apartenas al la [[Katolika Armena Eklezio|Armena Katolika Eklezio]] kaj al la [[Armena Evangelia Eklezio]]. Ĝis la [[Armena genocido]] de 1915, la plej granda parto de la armena loĝantaro de Turkio (tiam la [[Otomana Imperio]]) vivis en la orientaj regionoj, kiujn la armenoj nomas [[Okcidenta Armenio]] (proksimume egalrilatante al la moderna [[Orienta Anatolio|Orienta Anatolia Regiono]])<ref>[https://wayback.archive-it.org/all/20100819160104/http://www.umd.umich.edu/dept/armenian/facts/ /gen_bib1.html Extensive bibliography by University of Michigan on the Armenian Genocide]</ref>. == Historio == [[Dosiero:Armenian and his wife.jpg|eta|200px|maldekstre| Armena paro en [[Konstantinopolo]] komence de la 19a jarcento, pentraĵo de [[Louis Dupré]].]] Armenoj loĝantaj en Turkio hodiaŭ estas restaĵo de tio, kio iam estis multe pli granda komunumo, kiu ekzistis dum miloj da jaroj, multe antaŭ la estiĝo de la [[Ruma sultanlando|Sultanlando Rum]]. Taksoj por la nombro de armenaj civitanoj de la Otomana Imperio en la jardeko antaŭ la [[unua mondmilito]] varias inter 1,3 (oficialaj otomanaj datumoj) kaj 3 milionoj (sendependaj taksoj). Kiam Konstantinopolo finfine fariĝis parto de la Otomana Imperio, la sultano donis financan subtenon al la [[Armena Apostola Eklezio]], kaj tiel ĝi povis konstrui preĝejojn en la urbo, kio antaŭ tio la bizancanoj rifuzis, ĉar ili rigardis la eklezion kiel herezan. Armenoj en la Otomana Imperio estis rigarditaj kiel aparta [[Milio (Otomana Imperio)|milio]], kaj ricevis la statuson de duaklasaj civitanoj, sed kutime ne estis mistraktitaj ĝis poste en la historio de la imperio. Multaj armenoj akiris signifajn poziciojn en la imperio en profesioj kiel bankado, en kiuj ili preskaŭ havis monopolon. La plej malnova turka kompanio, Zilĝjan, estis fondita de armeno<ref>{{cite news|title=Armenian Elements in the Beliefs of the Kizilbash Kurds|url=http://rbedrosian.com/mmpaul1.htm|accessdate=28an de aprilo 2013|date=27an de aprilo 2013|newspaper=İnternet Haber}}</ref>. Antaŭ la fino de la 1920-aj jaroj, nur ŝpruco de nekonvertitaj armenoj forlasitaj en Turkio estis disa malabunde tra la tuta lando, kun la sola armena loĝantaro restanta en [[Istanbulo]] kaj ĝiaj ĉirkaŭaĵoj, [[Dijarbakiro|Diyarbakir]] kaj [[Malatya]], kun tiuj plejparte malaperantaj pro la milito inter la [[Kurdistana Laborista Partio]] kaj Turkio akcelante ilian migradon al Istanbulo. Dum la starigo de la Respubliko Turkio, la [[provinco Hatay]] estis parto de [[Sirio]], kaj tial tiu areo ankoraŭ havas iujn establitajn kaj oficiale agnoskitajn armenajn komunumojn<ref name="internethaber">{{cite news|title=Tunceli'nin yüzde 90'ı dönme Ermeni'dir|url=http://www.internethaber.com/tuncelinin-yuzde-90i-donme-ermenidir-527098h.htm|accessdate=28an de aprilo 2013|date=27an de aprilo 2013|newspaper=İnternet Haber|language=tr}}</ref> . == Politiko == [[Dosiero:Garo_Paylan_interview.jpg|eta|Garo Paylan estas turk-armena politikisto, membro de la Granda Nacia Asembleo de Turkio pere de la Popola Demokrata Partio. Li fariĝis la unua armena politikisto tie dum jardekoj]] La armenoj en Turkio kutimis aktivi en turka politiko. La turka-armena Sarkis "Aghparik" Ĉerkezjan kaj Aram Pehlivanjan (kromnomo: Ahmet Saydan) ludis pivotan rolon en la fondo de la [[Komunista Partio de Turkio]]. Ankaŭ en multaj aliaj turkaj politikaj partioj estis armenaj aktivuloj. En 2015, tri turk-armenaj, [[Garo Paylan]] ([[Popola Demokratia Partio|Popola Demokrata Partio]]), Markar Esajan ([[Partio justeco kaj disvolviĝo|Partio Justeco kaj Disvolviĝo]]), kaj Selina Özuzun Doğan ([[Respublikana Popola Partio]]), estis elektitaj, kaj fariĝis la unuaj armenoj elektitaj kiel Membroj de Parlamento al la [[Granda Nacia Asembleo de Turkio]] ekde 1961<ref>''Armenian Observers in Turkey’s Parliamentary Election'' The Armenian Weekly, 9 June 2015, reached on June 9, 2015 {{Cite web|url=http://armenianweekly.com/2015/06/09/armenian-observers-in-turkey/ |title=Archived copy |accessdate=2015-06-09 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160328102401/http://armenianweekly.com/2015/06/09/armenian-observers-in-turkey/ |archivedate=2016-03-28 }}</ref>. [[Hrant Dink]], la turka-armena ĵurnalisto, verkisto kaj politika aktivulo, kaj la ĉefredaktoro kaj eldonisto de [[Agos]] kreis pozicion per kiu li kritikis kaj diskonigis la ideojn kaj aspirojn de la armena komunumo en Turkio ne nur por turkaj armenoj sed por multaj armenoj tutmonde. Lia gazeto ''Agos'' ludis gravan rolon en prezentado de armenaj historiaj plendoj per publikigado de artikoloj kaj opinioj en la [[turka lingvo]] adresitaj al la turka publika opinio. Lia murdo antaŭ lia gazetejo la [[19-a de januaro|19-an de januaro]] [[2007]] fariĝis okazo por esprimo de nacia malĝojo tra Turkio kaj amasiĝo de granda subteno por la zorgoj de la armena komunumo en Turkio fare de la ĝenerala turka publiko<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The slaughterhouse province: an American diplomat's report on the Armenian genocide, 1915–1917|familia nomo=A. Davis|persona nomo=Leslie|jaro=1990|eldono=2|loko=New Rochelle, New York|eldoninto=A.D. Caratzas|ISBN=9780892414581|redaktinto=Blair, Susan K.}}</ref>. Dink estis plej konata pro pledado de turka-armena repaciĝo kaj homaj kaj minoritataj rajtoj en Turkio; li ofte kritikis kaj la rifuzon de Turkio de la [[Armena genocido]], kaj de la kampanjon de la [[armena diasporo]] por ĝia internacia agnosko. Dink estis procesita tri fojojn pro kalumniado kontraŭ ''turkaj valoroj'', ricevante multajn mortminacojn de turkaj naciistoj. Dum lia entombigo, cent mil funebrantoj marŝis por protesti kontraŭ la murdo, kantante "Ni ĉiuj estas armenoj" kaj "Ni ĉiuj estas Hrant Dink". Kritiko de Artikolo 301 fariĝis pli kaj pli laŭta post lia morto, kaŭzante parlamentajn proponojn pri nuligo de la leĝo<ref name="Mihran Gultekin">{{cite news|title=Mihran Gultekin: Dersim Armenians Re-Discovering Their Ancestral Roots |url=http://massispost.com/archives/1752 |archive-url=https://archive.is/20130128104551/http://massispost.com/archives/1752 |url-status=dead |archive-date=28an de januaro 2013 |accessdate=30an de decembro 2012 |newspaper=Massis Post |date=7an de februaro 2011 |location=Erevano}}</ref>. == Religio == === Religia aparteno === Praktike ĉiuj armenoj oficiale registritaj kiel parto de la armena malplimulto estas kristanoj, kaj estas aŭ apostolaj armenoj, katolikaj aŭ malpli ofte protestantaj armenoj. === Armena Patriarkejo de Konstantinopolo === La ''[[Armena Patriarkato de Konstantinopolo|Armena Patriarkejo de Istanbulo]]'' oficial de ''[[Konstantinopolo]]'', estas, ekde 1461, la religia estro de la armena komunumo en Turkio. La Armena Patriarkejo de Konstantinopolo pli frue praktikis tre signifan politikan rolon kaj hodiaŭ ankoraŭ praktikas spiritan aŭtoritaton, kiu tre konsideras respekton inter [[Ortodoksismo|ortodoksaj eklezioj]]. La Armena Patriarkejo de Konstantinopolo agnoskas la superecon de la [[Katolikoso de Armenio|Supera Patriarko kaj Katolikoso de Ĉiuj Armenoj]], en la spirita kaj administra sidejo de la [[Armena Apostola Eklezio|Armena Eklezio]], la [[Patrina Seĝo de Sankta Eĉmiadzin]], [[Eĉmiadzin|Vagharŝapat]], Respubliko Armenio, en aferoj, kiuj rilatas al la tutmonda armena eklezio. En lokaj aferoj, la Patriarka Seĝo estas aŭtonoma<ref>{{cite news |url=http://www.adanamedya.com/author_article_detail.php?id=2150 |archive-url=https://archive.is/20130116131108/http://www.adanamedya.com/author_article_detail.php?id=2150 |url-status=dead |archive-date=16 January 2013 |title=Dersimin Nobel adayları... |last=Adamhasan |first=Ali |date=5an de decembro 2011 |newspaper=Adana Medya |accessdate=20an de oktobro 2013 |language=tr |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-21 |arkivurl=https://archive.is/20130116131108/http://www.adanamedya.com/author_article_detail.php?id=2150 |arkivdato=2013-01-16 }} {{Webarchiv|url=https://archive.today/20130116131108/http://www.adanamedya.com/author_article_detail.php?id=2150 |date=2013-01-16 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.adanamedya.com/author_article_detail.php?id=2150 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-21 |arkivurl=https://archive.is/20130116131108/http://www.adanamedya.com/author_article_detail.php?id=2150 |arkivdato=2013-01-16 }}</ref>. === Armena Katolika Arkidiocezo de Konstantinopolo === [[Dosiero:Adalar 5586.jpg|eta|Armena katolika preĝejo de la [[Ĉieliro]] en [[Büyükada]], [[Adalar]], [[Istanbulo]].]] La Armena Katolika Arkidiocezo de Konstantinopolo havas sian sidejon en Istanbulo kaj en 2008 raportis 3.650 anojn. === Armenaj Eklezioj en Turkio === Turkio havas centojn da armenaj preĝejoj, tamen kies plimulto estas aŭ en ruinoj aŭ estas uzataj por aliaj celoj. Armenaj preĝejoj ankoraŭ aktive apartenas al diversaj konfesioj, ĉefe armenaj apostolaj, sed ankaŭ armenaj katolikaj kaj armenaj evangeliaj protestantoj. == Edukado == La armena komunumo de Turkio alfrontas edukajn problemojn pro la konstante malkreskanta nombro de studentoj ĉiun lernejan jaron kaj mankon de financado. La nombro de armenaj lernejoj malpliiĝas jaron post jaro. Ĉi tiu nombro falis de 47 al 17 hodiaŭ kun nuntempe 3.000 armenaj studentoj, malpli ol 6.000 armenaj studentoj en 1981.  Lernejoj estas infanĝardenoj ĝis 12a grado (K-12), infanĝardeno ĝis 8a grado (K-8) aŭ 9a grado ĝis la 12a (9-12). ''Ermeni İlköğretim Okulu'' signifas "armena bazlernejo + mezlernejo". ''Ermeni Lisesi'' signifas "armena mezlernejo". La armenaj lernejoj uzas la plenan turkan instruplanon krom armenaj temoj, ĉefe armenaj [[Armena lingvo|lingvo]], [[Armena literaturo|literaturo]] kaj [[Armena Apostola Eklezio|religio]]<ref name="Dersim Armenians back to their roots">{{cite news|title=Dersim Armenians back to their roots|url=http://www.panarmenian.net/eng/politics/news/60924/|accessdate=31 December 2012|newspaper=[[PanARMENIAN.Net]]|date=7an de februaro 2011}}</ref>. En septembro 2011, la turka registaro agnoskis la rajton de enmigrintaj familioj el Armenio sendi siajn infanojn al lernejoj de la armena komunumo de Turkio. Ĉi tiu movado rezultis de lobiado de vicpatriarko Aram Ateşyan, laŭ kiu tiutempe estis ĉirkaŭ 1.000 infanoj de armenaj enmigrintoj en Turkio. Tamen, ĉar ili ne estas turkaj civitanoj, fine de la lerneja periodo ili ne ricevas diplomojn. == Lingvo == La plimulto de la armenoj en Turkio parolas la [[Turka lingvo|turkan]]. Nur ĉirkaŭ 18% el ili scipovas paroli la armenan, kaj la plej granda parto de tiu nombro estas dulingva, iuj kun la armena kiel unua lingvo, kaj aliaj lernas ĝin kiel [[dua lingvo]]. === Okcident-armena lingvo === La [[okcident-armena lingvo]] ([[Armena lingvo|armene]]: Արեւմտահայերէն prononcita Arevmedahajeren ) estas unu el la du modernaj dialektoj de la moderna [[armena lingvo]]. La okcident-armena dialekto estis disvolvita komence de la [[19-a jarcento]], surbaze de la armena dialekto de la armenoj en [[Istanbulo]], por anstataŭigi multajn el la armenaj dialektoj parolataj tra Turkio. Ĝi estis vaste adoptita en literatura armena verkado kaj en armenaj amaskomunikiloj publikigitaj en la [[Otomana Imperio]], same kiel grandaj partoj de la [[Armena diasporo|Armena Diasporo]] kaj en moderna Turkio. Parte pro tio, Istanbulo vere fariĝis la kultura kaj literatura centro de la okcidentaj armenoj en la 19-a kaj frua 20-a jarcento. Okcident-armena lingvo estas la lingvo parolata de preskaŭ la tuta historia [[armena diasporo]]. La sola diaspora komunumo, kiu uzas [[Orient-armena lingvo|orientan armenan]], estas la [[Armenoj en Irano|irana armena komunumo]], aŭ tiuj, kiuj enmigris el Armenio. Tamen, okcident-armena estas la ĉefa dialekto de la armenoj kiuj loĝas en Ameriko, Eŭropo (krom tiuj en [[Armenoj en Rusio|Rusio]]) kaj la plej granda parto de la [[Proksima Oriento]] (krom en Irano, Kartvelio kaj Armenio). Okcident-armena estas la ĉefa lingvo de la diasporo ĉar la granda plimulto de la armena diasporo en ĉiuj ĉi regionoj (Eŭropo, Ameriko, Mezoriento) estis formita en la 19-a kaj frua 20-a jarcento de armenaj loĝantaroj de la Otomana Imperio, kie la armena estis historie parolata. Tamen, la okcidenta armena lingvo ankoraŭ estas parolata de malgranda malplimulto de la nuna armena komunumo en Turkio. Tamen nur 18 procentoj de la armena komunumo parolas okcidentan armenan, dum 82 procento de la armena komunumo parolas la turkan. Ĉi tiu procento estas eĉ pli malalta inter junuloj, el kiuj nur 8 procento parolas okcidentan armenan kaj 92 procento parolas turkan. La turka anstataŭas okcidentan armenan kiel gepatran lingvon, kaj [[Unesko]] aldonis la okcidentan armenan en sia ĉiujara "Atlaso de la mondaj lingvoj en danĝero" kie la okcidenta armena lingvo en Turkio estas difinita kiel '''sendube endanĝerigita lingvo''' . La okcidenta armena lingvo estas tre diferenca laŭ gramatiko, prononco kaj literumo de la [[Orient-armena lingvo|orienta armena lingvo]] parolata en Armenio, Irano, Kartvelio kaj Rusio, kvankam ambaŭ estas reciproke kompreneblaj ĝis certa grado. Okcident-armena ankoraŭ konservas la klasikan armenan ortografion konatan kiel [[Mesrop Maŝtoc|maŝtoca literumo]], dum orienta armena lingvon adoptis [[Armena lingvoreformo|reformitan literumon]] en la 1920-aj jaroj (orienta armena en Irano ne adoptis ĉi tiun reformon tiam). === Armen-turka === Ekde la frua 18-a jarcento ĝis ĉirkaŭ 1950, kaj dum preskaŭ 250 jaroj, pli ol 2000 libroj estis presitaj en la [[turka lingvo]] per literoj de la [[armena alfabeto]]. Ĉi tio estas populare konata kiel armen-turka. La armen-turka ne nur estis uzata de armenoj, sed ankaŭ multaj ne-armenaj elituloj (inkluzive la otomanajn turkajn intelektulojn) povis legi la armenalfabetajn turklingvajn tekstojn. La armena alfabeto ankaŭ estis uzata kune kun la [[araba alfabeto]] en oficialaj dokumentoj de la Otomana Imperio, verkitaj en [[Osmanida turka lingvo|otomana turka lingvo]]. Ekzemple, la Halepa eldono de la oficiala gazeto de la Otomana Imperio, nomata "Frat" (turke kaj arabe por la [[Eŭfrato]]) enhavis turkan sekcion de leĝoj presitaj en armena alfabeto. Ankaŭ tre rimarkinde, la unua romano verkita en la Otomana Imperio estis ''Akabi Hikayesi'' en 1851, verkita de armena ŝtatisto, ĵurnalisto kaj romanverkisto Vartan Paŝao (Hovsep Vartanjan) en otomana turka lingvo, estis publikigita uzante armenan alfabeton. ''Akabi Hikayesi'' prezentis neeblan amrakonton inter du junuloj venantaj el du malsamaj komunumoj inter malamikeco kaj malfeliĉo. Granda kolekto de armen-turkaj tekstoj troveblis en kristana armena kultado ĝis la malfruaj 1950-aj jaroj. La Biblio uzita de multaj armenoj en la Otomana Imperio estis ne nur la Bibliaj versioj presitaj en la armena, sed ankaŭ kelkfoje la tradukitaj turklingvaj Biblioj uzantaj la armenan alfabeton. Uzado daŭris en armenaj preĝejaj kunvenoj speciale por tiuj, kiuj estis turklingvaj anstataŭ armenlingvaj armenoj. Multaj el la kristanaj spiritaj kantoj uzataj en iuj armenaj preĝejoj estis ankaŭ en armen-turkaj. == Kulturo == === Muziko === La tutturka Kardeş Türküler kultura kaj muzika formado, krom plenumi riĉan elekton de turkaj, kurdaj, kartvelaj, arabaj kaj ciganaj muzikaj nombroj, ankaŭ inkluzivas kelkajn belajn interpretojn de armena tradicia muziko en sia repertuaro. Ĝi donis plenvenditajn koncertojn en Armenio kadre de la Turka-Armena Kultura Programo, kiu ebliĝis per subteno de [[Usona Agentejo por Internacia Evoluo|USAID]] . La koruso "[[Sajat-Nova]]" estis fondita en 1971 sub la sponsorado de la preĝejo Sankta Infano de Istanbulo kaj prezentas tradiciajn armenajn kantojn kaj studas kaj interpretas armenan popolmuzikon. En klasika opera muziko kaj teatro, Toto Karaca estis ĉefa figuro sur la scenejo. En la popola tradicio, la efiko de Udi Hrant Kenkulian kiel legenda ludanto de [[Al-Udo|al-udo]] estas nediskutebla. En nuntempa muziko, [[Arto Tunçboyacıyan]] kaj lia frato la forpasinta Onno Tunç estas du veraj ĵazistoj, komponistoj kaj aranĝistoj. La turka rok-artisto Yaşar Kurt deklaris, ke li estas de etna armena deveno. Alia fama armena rokmuzikisto estas Hayko Cepkin. Hayko Tataryan ankaŭ estas konata por kanti en la turka, armena kaj greka lingvoj, same kiel lia filo Alex Tataryan. Tre lastatempe la turka-armena kantistino Sibil Pektorosoğlu (pli konata per sia mononimo Sibil) populariĝis gajnante muzikajn premiojn en armenaj festivaloj pro ŝiaj registradoj. === Kino kaj aktorado === [[Dosiero:Ara_Guler.JPG|eta|Ara Güler estis turklanda fotoĵurnalisto armena, nomata "La okulo de Istanbulo".]] En filmaktorado, menciindas Vahi Öz, kiu aperis en sennombraj filmoj de la 1940-aj jaroj ĝis la fino de la 1960-aj jaroj, Sami Hazinses (vera nomo Samuel Agop Uluçyan), kiu aperis en dekoj da turkaj filmoj de la 1950-aj jaroj ĝis la 1990-aj jaroj kaj [[Nubar Terziyan]] kiu aperis en pli ol 400 filmoj. Kinoaktoro kaj reĝisoro Kenan Pars (reala nomo Kirkor Cezveciyan) kaj teatra kaj filmaktorino Irma Felekyan (alinome Toto Karaca), kiu estis patrino de Cem Karaca. === Fotado === En fotado [[Ara Güler]] estas fama fotoĵurnalisto de armena deveno, kromnomita "la Okulo de Istanbulo" aŭ "la Fotisto de Istanbulo". === Literaturo === Turkaj armenaj romanverkistoj, poetoj, eseistoj kaj literaturaj recenzistoj daŭre ludas gravegan rolon precipe en la literatura sceno de la [[armena diasporo]], kun kvalitaj verkoj en okcidenta armena lingvo. Robert Haddedjian ĉefredaktoro de la gazeto Marmara aperinta en Istanbulo restas pivota figuro en la literatura kritika sceno. Zareh Yaldizciyan (1923-2007), pli konata per sia plumnomo [[Zahrad]] estis fama okcident-armena poeto. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Armena diasporo]] * [[Armena genocido]] * [[Armenoj en Istanbulo]] * [[Okcidenta Armenio]] * [[Otomana Armenio]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Armena diasporo]] [[Kategorio:Etnoj en Turkio]] 105q5flqs57uhwna4us8lv3m1tci85c 0 709700 9392508 9304075 2026-06-05T07:22:49Z Sj1mor 12103 9392508 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Felice BAUER''' (18a de Novembro 1887 – 15a de Oktobro 1960) estis [[Fianĉiĝo|fianĉino]] de [[Franz Kafka]], kies leteroj al ŝi estis publikigitaj kiel "Leteroj al Felice". Felice Bauer, el etburĝa juda familio, kaj Kafka renkontiĝis la unuan fojon la 28-an de aŭgusto 1912 en la loĝejo de lia amiko Brod.<ref>Priskribo de tiu unua renkonto inter Franz kaj Felice troveblas ĉe Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Entscheidungen''. Fischer, Frankfurto ĉe Mejno 2002, Ĉapitro: ''Ein Fräulein aus Berlin''</ref> La leteroj ĉefe okupiĝis pri la temo: Ĉu edziĝi aŭ sindediĉi en memelektita asketeco al la verkado? Post entute tricent leteroj kaj ses mallongaj renkontiĝoj ili gefianĉiĝis en Berlino en junio 1914 oficiale, sed jam ses semajnojn poste eksfianĉiĝis. Sekvis dua edziĝpermeso dum komuna restado en [[Marienbad]] en julio 1916, kiam ambaŭ havis feliĉigan {{N|intima rilato}}.<ref>Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Erkenntnis''. Poŝlibra versio, Fischer, Frankfurto ĉe Mejno 2011, P. 112ff.</ref> Sed post la apero de la tuberkulozo de Kafka en somero 1971 ili denove eksfianĉiĝis. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * [[Elias Canetti]]: Der andere Prozeß. Kafkas Briefe an Felice, Leipzig, Reclam 1985. * [[Louis Begley]]: Die ungeheure Welt, die ich im Kopfe habe. Deutsche Verlagsanstalt, Munich 2008, ISBN 978-3-421-04362-7, p. 125 * Unda Hörner: Kafka und Felice. Roman. Berlin, ebersbach & simon 2017. ==Vidu ankaŭ== * [[Siřem#Franz Kafka en Siřem|Franz Kafka en Siřem]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bauer, Felice}} [[Kategorio:Franz Kafka]] [[Kategorio:Germanaj judoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj judoj]] [[Kategorio:Aŝkenazoj]] sdnvhedcpies4p00c68m95zyijbatyk 0 719552 9392311 8989739 2026-06-04T21:49:28Z ThomasPusch 1869 9392311 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Saint-Vallier (Saône-et-Loire)}} {{Informkesto urbo | nomo = {{paĝonomo}} <!--eblas ankaŭ aldoni nomon en la okcitana --> | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]] | departemento = [[Drôme]] | arondismento = [[arondismento Valence|Valence]] | kantono = {{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}} | regiono-ISO=FR-26 | tipo1 = reliefo | zomo = 12 | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Drôme|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Drôme]], [[okcitane]] ''Droma'', kaj en la pli vasta regiono [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]] ([[france]] ''Auvergne-Rhône-Alpes'', [[okcitane]] ''Auvèrnhe Ròse Aups''). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la [[arondismento Valence]] kaj al la {{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Ĝiaj loĝantoj [[franca lingvo|franclingve]] nomiĝas ''saint vallierois''. {{Mapo franca komunumo}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Drôme]] * [[Saint-Vallier-sur-Rhône (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.saintvallier.fr/}} {{DEFAŬLTORDIGO:Saint-Vallier (Drome)}} [[Kategorio:Saint-Vallier (Drôme)| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Drôme]] 97udg0gq5tyevke7w8az91515h3s5uf 9392313 9392311 2026-06-04T21:54:49Z ThomasPusch 1869 9392313 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Saint-Vallier (Saône-et-Loire)}} {{Informkesto urbo | nomo = {{paĝonomo}} <!--eblas ankaŭ aldoni nomon en la okcitana --> | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]] | departemento = [[Drôme]] | arondismento = [[arondismento Valence|Valence]] | kantono = {{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}} | regiono-ISO=FR-26 | tipo1 = reliefo | zomo = 12 | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Drôme|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Drôme]], [[okcitane]] ''Droma'', kaj en la pli vasta [[regionoj de Francio|regiono]] [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]] ([[france]] ''Auvergne-Rhône-Alpes'', [[okcitane]] ''Auvèrnhe Ròse Aups''). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la [[arondismento Valence]] kaj al la {{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Ĝiaj loĝantoj [[franca lingvo|franclingve]] nomiĝas ''saint vallierois''. {{Mapo franca komunumo}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Drôme]] * [[Saint-Vallier-sur-Rhône (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.saintvallier.fr/}} {{DEFAŬLTORDIGO:Saint-Vallier (Drome)}} [[Kategorio:Saint-Vallier (Drôme)| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Drôme]] f7p4p9un8keel9k64djp3cerlvyayop 9392322 9392313 2026-06-04T22:10:00Z ThomasPusch 1869 9392322 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Saint-Vallier (Saône-et-Loire)|Saint-Vallier}} {{Informkesto urbo | nomo = {{paĝonomo}} <!--eblas ankaŭ aldoni nomon en la okcitana --> | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]] | departemento = [[Drôme]] | arondismento = [[arondismento Valence|Valence]] | kantono = {{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}} | regiono-ISO=FR-26 | tipo1 = reliefo | zomo = 12 | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Drôme|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Drôme]], [[okcitane]] ''Droma'', kaj en la pli vasta [[regionoj de Francio|regiono]] [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]] ([[france]] ''Auvergne-Rhône-Alpes'', [[okcitane]] ''Auvèrnhe Ròse Aups''). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la [[arondismento Valence]] kaj al la {{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Ĝiaj loĝantoj [[franca lingvo|franclingve]] nomiĝas ''saint vallierois''. {{Mapo franca komunumo}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Drôme]] * [[Saint-Vallier-sur-Rhône (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.saintvallier.fr/}} {{DEFAŬLTORDIGO:Saint-Vallier (Drome)}} [[Kategorio:Saint-Vallier (Drôme)| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Drôme]] 1t715jxgqnuf68f0sy6jqj3g0hd1juq 9392334 9392322 2026-06-04T22:21:08Z ThomasPusch 1869 9392334 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Saint-Vallier (Saône-et-Loire)|Saint-Vallier}} {{Informkesto urbo | nomo = {{paĝonomo}} <!--eblas ankaŭ aldoni nomon en la okcitana --> | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]] | departemento = [[Drôme]] | arondismento = [[arondismento Valence|Valence]] | kantono = {{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}} | regiono-ISO=FR-26 | tipo1 = reliefo | zomo = 12 | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Drôme|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Drôme]], [[okcitane]] ''Droma'', kaj en la pli vasta [[regionoj de Francio|regiono]] [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]] ([[france]] ''Auvergne-Rhône-Alpes'', [[okcitane]] ''Auvèrnhe Ròse Aups''). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la [[arondismento Valence]] kaj al la {{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Ĝiaj loĝantoj [[franca lingvo|franclingve]] nomiĝas ''saint vallierois''. {{Mapo franca komunumo}} == Konataj lokuloj == * [[Christophe Blanc]] (n. 1966), filmreĝisoro kaj scenaristo == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Drôme]] * [[Saint-Vallier-sur-Rhône (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.saintvallier.fr/}} {{DEFAŬLTORDIGO:Saint-Vallier (Drome)}} [[Kategorio:Saint-Vallier (Drôme)| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Drôme]] ans3b669jtoqm8vmqpfc6o7e14krg94 0 727304 9392323 8007070 2026-06-04T22:10:20Z ThomasPusch 1869 9392323 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Saint-Vallier (Drôme)|Saint-Vallier}} {{informkesto urbo|regiono-ISO=FR-71|situo sur mapo2=Francio}} '''Saint-Vallier''' estas [[Francio|franca]] {{Senapartligilo|komunumo (Francio)}} situanta en [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Saône-et-Loire]], [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Burgonjo-Franĉkonteo]]. Ĝiaj loĝantoj nomiĝas ''Valloiriens''. {{Mapo franca komunumo}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Saône-et-Loire]] * [[Galuzot (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.mairie-saintvallier.fr/}} {{DEFAŬLTORDIGO:Saint-Vallier (Saone-et-Loire)}} [[Kategorio:Saint-Vallier (Saône-et-Loire)| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Saône-et-Loire]] okvz4w9m405x56no0gr02jhduuevsfz 9392324 9392323 2026-06-04T22:11:58Z ThomasPusch 1869 9392324 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Saint-Vallier (Drôme)|Saint-Vallier}} {{informkesto urbo|regiono-ISO=FR-71|situo sur mapo2=Francio}} '''Saint-Vallier''' estas [[Francio|franca]] {{Senapartligilo|komunumo (Francio)}} situanta en [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Saône-et-Loire]], [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Burgonjo-Franĉkonteo]]. Ĝiaj loĝantoj en la [[franca]] nomiĝas ''valloiriens'' respektive ''valloiriennes''. {{Mapo franca komunumo}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Saône-et-Loire]] * [[Galuzot (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.mairie-saintvallier.fr/}} ({{fr}}) {{DEFAŬLTORDIGO:Saint-Vallier (Saone-et-Loire)}} [[Kategorio:Saint-Vallier (Saône-et-Loire)| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Saône-et-Loire]] k4kcu5wafxzty44jasoef6jnas730f5 0 730248 9392511 8804623 2026-06-05T07:24:09Z Sj1mor 12103 9392511 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Bianca Maria Meda''' (1661-1732) estis [[Italio|itala]] [[Komponisto|komponistino]] de la [[17-a jarcento]]. Neniu mencio pri la vivo de Bianca ankoraŭ troviĝis. Nur ŝia nomo, kiu aperas unuafoje en la jaro [[1677]], en la dokumentoj de la [[Benediktanoj|benediktina]] [[konvento]] San Martino del Leano en [[Pavio]]. Tiam Bianca Maria Meda supozeble estis 16-jaraĝa, aĝo en kiu, laŭ kutimo de tiu epoko, la knabinoj eniris en konventojn. Kiel estas ofte rimarkeble, ankaŭ Bianca Maria Meda ne estis la sola membro de sia familio promesinta siajn [[Votoj|votojn]] en la sama monaĥejo. María Isabel Meda eniris du jarojn antaŭ Bianca María, kaj ŝi supozeble estis ŝia fratino. Al ili sekvis kvar aliaj patraj parencoj de la Meda familio. [[Dosiero:Bianca Maria Meda - Motetti a una, due, tre e quattro voci.jpg|eta|maldekstra|160ra]] Kiam ŝi aĝis ĉirkaŭ tridek jarojn, laŭ la supraj supozoj, (1691), la [[Bolonjo|bolonja]] [[eldonisto]] Pier Maria Monti publikigis la nurajn konatajn [[Komponado (muziko)|komponaĵojn]] de Bianca Maria Meda: ‘''Mottetti a 1, 2, 3, e 4 voci''’. Kun ĉi tiu kolekto, Meda fariĝis unu el la lastaj monaĥinoj - komponistinoj en Italio, kiu vidis sian laboron presita en la XVII-a jarcento; al ŝi sekvis nur [[Isabella Leonarda]], [[Ursulaninoj|ursulina]] monaĥino el [[Novaro|Novara]] kaj la plej fekunda komponistino de tiu jarcento. Malmulto estas konata pri Bianca Maria Meda krom la malabundaj detaloj presitaj sur la kovrilo de la eldono: ŝia nomo; ŝia titolo: donna (indikante ŝian pozicion en benediktina konvento); kaj la nomo de la monaĥejo kie ŝi loĝis: San Martino del Leano, en Pavio. Ĉiaj aldonaj informoj estas frukto de esploroj faritaj antaŭ multaj jaroj de [[Muzikologio|muzikologino]] Emily Wilbourne. La eldonita verko de Bianca Maria Meda konsistas el kolekto de [[Moteto|motetoj]], ‘''Mottetti a 1, 2, 3, e 4 voci''’. Du el tiuj verkoj estas por [[Solisto|solista]] voĉo akompanata de du [[Violono|violonoj]], plue estas du [[Dueto|duetoj]], kvar triopoj kaj kvar [[Kvarteto|kvartetoj]]. La motetoj de Bianca María Meda estas sanktaj sed ne [[Liturgio|liturgiaj]]. La tekstoj estas verkitaj virinece kaj esprimas {{N|intima rilato}} inter la parolanto kaj [[Kristo]]. Ili estas ekzemplo de ''imitatio Christi'', la deziro suferi, kiel maniero pruvi pasion kaj sindonemon por Kristo, ofta troigo en la tiatempaj verkoj de religiemaj virinoj. La vasta gamo de voĉaj linioj, same kiel la granda malfacileco de la voĉaj kaj instrumentaj partoj, indikas, ke kaj la kantistinoj kaj la instrumentistoj de la konvento San Martino del Leano estis tre kapablaj. Kiel la vasta plimulto de muziko komponita aŭ dediĉita al izolitaj monaĥinoj, la verkoj de Meda inkluzivas partojn ne nur por altaj voĉoj, sed ankaŭ por [[Tenoro|tenoroj]] kaj basoj. Ĉi tiu fakto sendube reflektas la postulojn de la merkato pli ol la muzikan situacion ene de la konvento, ĉar la eldonistoj interesiĝis vendi siajn eldonojn al la plej vasta ebla publiko. Tamen, en ĉi tiuj pecoj la monaĥinoj adaptus la muzikon al la disponeblaj virinaj voĉoj. En letero datita la [[3-a de aŭgusto|3-an de aŭgusto]] [[1732]], la tiama [[Abatino (monaĥa)|abatino]] de la konvento San Martino del Leano Donna Maria Teresa faras interesan komenton. Ŝi skribas: "… ''viro venas por kantado, kio estas bedaŭrinde tro necesa''."   Kurioze, ĉi tiu plendo pri la ĉeesto de ekstera profesoro de kantado ekestas ĝuste kiam la nomo de Bianca Maria Meda malaperas el la registroj de la monaĥejo. Kvankam eble ne pli ol koincido, eble ŝia forpaso kaŭzis la "''tro necesan''" ĉeeston de ekstera instruisto  Ŝi devis esti almenaŭ 70-jaraĝa kaj supozeble mortis. Ŝia sola publikigita kolekto estas atesto de la vigla muzika mondo de la tiatempaj virinaj italaj konventoj. Ĝi elmontras la plejbonecon kaj unikecon de la muziko de ''Donna'' Bianca Maria Meda, maljuste forgesita komponistino. {{Virinoj en muziko|47}}<ref>[https://esperantaretradio.blogspot.com/2021/02/ Virinoj en muziko (47) Sonia Risso el Urugvajo]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Meda, Bianca Maria}} [[Kategorio:Benediktanoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1700-1709]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1660-1669]] [[Kategorio:Italaj barokaj komponistoj]] 1ldpln6cnn4v8zasgecm7yysng9avfl 0 736037 9392564 8305602 2026-06-05T08:13:34Z Sj1mor 12103 /* Enlaces externos */ 9392564 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''L'âge d'or''''' (Orepoko) estas franca [[filmo]] de la movado [[superrealismo]] de [[1930]] reĝisorita de la kinisto [[Luis Buñuel]] kun scenaro de Buñuel kaj [[Salvador Dalí]].<ref> Benét's Reader's Encyclopedia Third Edition (1987) p. 140 </ref>​ La fakto ke tiu dua filmo estis verkita kaj filmita kiam Buñuel jam formis parton de la superrealisma grupo de [[Parizo]] estas reale grava por kuntekstigi ĝin kiel superrealisma verko por povi aprezi plene ties tutan valoron. La filmo estas superrealisma ne nur en la ekstera formo, sed en la diversaj [[sceno]]j, en la kortuŝaj bildoj kiuj frapas la spektantojn en la riskaj asocioj kaj metaforoj. Krome la filmo estas esence superrealisma verko pro sia enhavo, nome historio de pasia amo kiu klopodas rompi la barierojn kiuj oni metas al tio, la limojn. Krome estas fono de ribelo, revolucio kaj pridemandado al la moralaj kaj sociaj normoj tre evidenta. Oni povas konsideri la filmon kiel [[metaforo]] de la propra superrealisma grupo, pro ties maniero kompreni la vivon kaj la homajn rilatojn, pro la neceso esti kohera kun la ĉefaj propraj moralaj principoj, spite la normojn de konvenciaj kondutoj: la civila [[hierarkio]], la pastraro, la kondutonormoj, la povo de la aristokratio, la bona edukado, la ekvilibro, la mezuro de la propraj instintoj, la memkontrolo kaj definitive la hegemonio de tio racia super tio instinta, en ĉiuj aspektoj de la vivo de la persono. La du ĉefaj temaj linioj estas la [[amo]] kaj la [[deziro]] (sekso kaj frustracio) kaj, aliflanke, la klopodoj de tiuj du amantoj reveni al [[Orepoko]], tio estas, elrompi disde la burĝa socio sidita sur la tradiciaj pilieroj de la socia hierarkio kaj la pastraro kio malhelpas la individuon esti ĝi mem. Aliaj subtemoj estas violento, eklezia hierarkio (sceno de episkopaj skeletoj), dekadenco kaj putriĝo, [[Sade]] (identigita kun Kristo), malfacilo komunikiĝi inter homoj (kaj en paro kaj en ĉiutagaĵoj), absurda humuro ktp. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb title|0021577|La edad de oro}} * [http://www.youtube.com/watch?v=FzpdnuH6rjE ''L'âge d'or'' de Buñuel en Jutubo.] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francalingvaj filmoj]] [[Kategorio:Francaj nigrablankaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1930]] [[Kategorio:Superrealismaj filmoj]] [[Kategorio:Salvador Dalí]] ru208busb3xiw1atax31qfj96mcbx0i 0 737486 9392107 9266796 2026-06-04T16:33:27Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392107 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''A Turma do Dudão Chegou!''' estas brazila muzikalbumo bazita sur la brazilaj bildstrioj nomata "dudão", kiu aperis en [[1992]]. La produktoro estis Marcos Góes kaj la [[ĉefkantistino]] Aline Barros, ambaŭ protestantaj aktivuloj. En 2020, ''dudão'' fariĝis [[memeo]] en la brazila [[interreto]]. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bildliteraturo]] [[Kategorio:Muzikalbumoj aperintaj en 1992]] [[Kategorio:Muzikalbumetoj]] [[Kategorio:Brazilaj verkistoj]] [[Kategorio:Brazila muziko]] 3dhrd275a7f2s85w098i1d33dw0ihvf 0 739852 9392029 9391572 2026-06-04T15:08:03Z Arbarulo 135469 Majuskloj identigas familian nomon 9392029 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kantisto | nomo = Ana Mena | dosiero = Premios Goya 2026 - Ana Mena (cropped).jpg | priskribo de dosiero = |grandeco de dosiero = | larĝa dosiero = | fono = soloa kantisto | naskonomo = | alie nomata = | kromnomo = | naskiĝo = [[29-a de febrero]] [[1997]]<br />{{Flago|Hispanio}} [[Estepona]], [[Hispanio]] | morto = | deveno = {{Flago|Hispanio|nomo=jes}} | instrumento = | tipo de voĉo = | ĝenro = [[Popmuziko]] | profesio = [[kantisto|kantistino]] | aktivaj jaroj = [[2006 en muziko|2006]] - nuntempo | eldoninto = | parencaj temoj = | ttt = }} '''Ana MENA''' ([[Estepona]], 25a de Februaro [[1997]]) estas [[Hispanio|hispana]] [[kantisto|kantistino]] kaj [[aktorino]]. Ŝi ekfamiĝis en [[2006]] venkinte en la 12a okazo de la Premij Veo Veo, kvankam ŝia populareco pliiĝis kiam ŝi partoprenis en la serieto ''Marisol'', filmo en kiu ŝi ludis la rolon de [[Marisol]]. La 11an de Majo 2018 ŝi publikigis sian unuan albumon titolita ''Index''.​ == Diskaro == === Albumoj === * Index (2018) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mena, Ana}} [[Kategorio:Hispanaj kantistoj]] qbyqdejsd5ja72gzguaczqprksi8rh1 0 740236 9392194 7662683 2026-06-04T18:38:49Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392194 wikitext text/x-wiki {{Informkesto stacio | fono de kaplinio = {{Montreala metroo|kMTL}} | nomo = Angrignon | dua nomo = {{Montreala metroo|MTL}} | bildo = AngrignonMetro station.jpg | grandeco de bildo = 280 | bildoteksto = ''Angrignon'' | lando = Kanado | urbo = [[Montrealo]] | situo = | latitudo = 45.446268 | longitudo = -73.603485 | regiono-ISO = CA | zomo = | situo sur mapo = Montrealo | ŝanĝebla mapo = | tipo = | kajoj = 2 | trakoj = 2 | zono = 1 | trafiko = | konstruado = | inaŭguro = | malfermo = {{Dato|3|9|1978}} | fermo = | arkitekto = | proprietulo = [[Metroo de Montrealo]] | trafikanto = [[Korporacio de Transporto de Montrealo|stm]] | kodo = | linio = {{Montreala metroo|L1}} | linikoloro = | antaŭa stacio = Vd malsupre | posta stacio = Vd malsupre }} '''Angrignon''' estas stacio de la [[Metroo de Montrealo]] sur [[Verda linio (metroo de Montrealo)|verda]] linio, situanta en arondismento Le Sud-Ouest de [[Montrealo]]. Ĝi estis malfermita la {{Daton|3|9|1978}}. == Vidu ankaŭ == * [[Metroo de Montrealo]] * [[Korporacio de Transporto de Montrealo]] * [[Verda linio (metroo de Montrealo)]] * [[Stacioj de la metroo de Montrealo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.stm.info/fr/infos/reseaux/metro/angrignon STM: Angrignon] * [http://www.metrodemontreal.com/green/angrignon/ Metroo de Montrealo: Angrignon] {{Metroo de Montrealo|L1=jes}} [[Kategorio:Stacioj de la metroo de Montrealo]] [[Kategorio:Verda linio (metroo de Montrealo)]] [[Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 1978]] [[Kategorio:1978 en Kanado]] 7fnsrwdubx9cy0voj51dssjrexj1ei8 0 740440 9392111 7436586 2026-06-04T16:35:19Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392111 wikitext text/x-wiki {{Informkesto stacio | fono de kaplinio = {{Montreala metroo|kMTL}} | nomo = Acadie | dua nomo = {{Montreala metroo|MTL}} | bildo = Acadie Montreal Metro 925097664.jpg | grandeco de bildo = 280 | bildoteksto = ''Acadie'' | lando = Kanado | urbo = {{Senapartligilo|Mont-Royal (Kebekio)}}, [[Montrealo]] | situo = | latitudo = 45.523571 | longitudo = -73.623902 | regiono-ISO = CA | zomo = | situo sur mapo = Montrealo | ŝanĝebla mapo = | tipo = | kajoj = 2 | trakoj = 2 | zono = 1 | trafiko = | konstruado = | inaŭguro = | malfermo = {{Dato|28|03|1988}} | fermo = | arkitekto = | proprietulo = [[Metroo de Montrealo]] | trafikanto = [[Korporacio de Transporto de Montrealo|stm]] | kodo = | linio = {{Montreala metroo|L5}} | linikoloro = | antaŭa stacio = Vd malsupre | posta stacio = Vd malsupre }} '''Acadie''' estas stacio de la [[Metroo de Montrealo]] sur [[Blua linio (metroo de Montrealo)|blua]] linio, situanta en {{Senapartligilo|Mont-Royal (Kebekio)}} kaj arondismento Villeray–Saint-Michel–Parc-Extension de [[Montrealo]]. Ĝi estis malfermita la {{Daton|28|03|1988}}. == Vidu ankaŭ == * [[Metroo de Montrealo]] * [[Korporacio de Transporto de Montrealo]] * [[Blua linio (metroo de Montrealo)]] * [[Stacioj de la metroo de Montrealo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.stm.info/fr/infos/reseaux/metro/acadie STM: Acadie] * [http://www.metrodemontreal.com/blue/acadie/ Metroo de Montrealo: Acadie] {{Metroo de Montrealo|L5=jes}} [[Kategorio:Stacioj de la metroo de Montrealo]] [[Kategorio:Blua linio (metroo de Montrealo)]] hsxjurnjmvbyewf21r9isxw6gth4ctj 0 742928 9392523 8875393 2026-06-05T07:33:00Z Sj1mor 12103 9392523 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''Atheis''''' estas romano de [[Achdiat Karta Mihardja]] publikigita de Balai Pustaka en 1949. La romano, kiu uzas tri rakontajn stilojn, kronikas la vivon de Hasan, juna islamano kiu estis kreskigita por esti religiema, sed finas dubi sian propran religion post traktado kun [[Marksismo-leninismo|marksist-leninismaj]] amikoj, nome [[Neniismo|nihilismaj]] verkistoj. Achdiat, ĵurnalisto kaj redaktisto kiu siatempe aliĝis al la ekscentra poeto Chairil Anwar kaj al la Indonezia Socialista Partio, verkis ''Ateisto-n'' inter majo 1948 kaj februaro 1949. Lia indonezia lingvo estas influita per la sunda, kaj lia skribstilo pli similas al tiu de Minang-verkistoj de pli fruaj periodoj ol nuntempaj verkistoj. Precipe diskutante pri kredo, ĉi tiu romano tuŝas ankaŭ la rilaton inter moderneco kaj tradiciismo. Kvankam Achdiat asertas, ke ĉi tiu laboro estas intencita esti realisma, simbolismo kaj simbolaj rilatoj estis proponitaj pri ''Ateisto''. Estis sufiĉe ekscitita diskuto kiam ''Atheis'' estis publikigita. Religiuloj, marksistoj-leninistoj kaj anarkiistoj malakceptis ĉi tiun romanon ĉar ĝi ne klarigis siajn respektivajn ideologiojn, dum literaturaj kaj publikaj gravuloj multe laŭdis tiun ĉi romanon. Ĉi tiu favora ricevo povas ŝuldiĝi al la bezono de nacia integriĝo fare de la Registaro de Indonezio. Antaŭ 1970, ''Atheis'' estis tradukita en la malajan, kaj en 1972 ĝi estis tradukita en la anglan; en 1974 la romano estis adaptita al filmo. Aldone al ricevado de premio de la registaro en 1969, ''Ateist'' estas inkludita en la [[UNESKO-kolekto de reprezentaj verkoj|Unesko-Kolekto de Reprezentaj Verkoj]]. == Intrigo == ''Ateist'' intrigo ne estas lineara. Laŭ indonezia literatura eksperto de nederlandano A. Teeuw, la intrigo de tiu romano uzas la sekvencon kiel formulite malsupre. La litero A reprezentas la periodon diskutitan en la skribaĵoj de Hasan (de infanaĝo ĝis lia eksgeedziĝo kun Kartini), la litero B reprezentas la periodon rakontitan fare de la rakontanto, kaj la litero C reprezentas la tempon en kiu Hasan estis mortigita. <center><big>[ C { B ( A ) B } C ]</big></center>La rakontresumoj malsupre estas skribitaj en kronologia sinsekvo. Hasan, kiu estis naskita en Panyeredan en familio de anoj de la Naksjabandiĝah Ordo, estas sufiĉe inteligenta studento kaj vivas kun sia familio kaj adoptita fratino, Fatimah. Post lernejo, Hasan provas svati al sia amiko Rukmini esti sia edzino. Tamen, Rukmini, kiu havis pli altan socian reputacion, estis promesita al iu riĉulo en [[Batavio]] (nun [[Ĝakarto]]). Anstataŭe, la gepatroj de Hasan petis lin geedziĝi kun Fatimah. Hasan rifuzis, tiam komencis studi Islamon kun sia patro. Li tiam moviĝis al Bandungo por labori kiel registara dungito. En [[Bandungo]], Hasan laboris por la japana okupregistaro kaj vivis asketan vivon; li ofte fastis dum tagoj kaj banis sin en la rivero plurfoje en la fruaj horoj de la mateno. Dum en Bandungo, li renkontis sian deinfanaĝan amikon, Rusli, kiu prezentis knabinon nomitan Kartini. Vidante, ke Rusli kaj Kartini estas [[Marksismo-leninismo|marksist-leninistoj]] kaj tial ateistoj, Hasan sentis sin kvazaŭ alvokitaj por resendi ilin al Islamo. Tamen, li ne povis venki la argumenton de Rusli kontraŭ religio, ĝis Hasan komencis dubi sian kredon. Kun la tempo Hasan iĝis pli kaj pli laika, ĝis iutage li preferis spekti filmon en la kinejo kun Kartini anstataŭ preĝi Magrib. Tra Rusli, Hasan estas prezentita al diversaj homoj kiuj adheras al diversaj ideologioj, inkluzive de Anŭar, nihilisto kiu ŝatas ludi kun virinoj; Hasan ankaŭ komencis alproksimiĝi al Kartini. Unun tagon, Hasan revenis al Panĝeredan kun Anŭar por viziti sian familion. Tie, Anŭar vidis du teruritajn noktajn gardistojn proksime de tombejo. Informite, ke la nokta gardisto vidis fantomon, Anŭar eniris la tombejon kun Hasan por pruvi, ke ekzistis neniu fantomo tie. Tamen, Hasan sentis, ke io estas malantaŭ li; tio igis lin forkuri el la tombejo. Kiam Anŭar ridis pri la reago de Hasan, Hasan sentis, ke lia fido estis rompita. Li finis havi grandan batalon kun sia familio pri religio, do li estis forpelita el la domo. Reveninte al Bandungo, li geedziĝis kun Kartini. Tri jarojn poste, la rilato de Hasan kun Kartini plimalboniĝis. Ili suspektas unu la alian. Finfine, Hasan vidis Kartini forlasi la hotelon kun Anŭar kaj suspektis ke ŝi trompis lin - tiu supozo ne estis vera. Hasan tuj eksedziĝis de sia edzino kaj forlasis la domon. Ne longe poste, li malsaniĝis je [[tuberkulozo]]. Post kelkaj semajnoj, li revenis al Panĝeredan ĉar li aŭdis, ke lia patro estas tre malsana. Eĉ se li volis kompensi, lia patro elpelis Hasan kiel la tenton de diablo. En malespero, Hasan revenis al Bandungo. Malsane, Hasan alproksimiĝis al ĵurnalisto kaj donis al li [[eseo]]n enhavantan sian vivhistorion; Ĉi tiu ĵurnalisto pretas publikigi la verkon de Hasan se io okazos al Hasan. Baldaŭ poste, Hasan forlasis la domon post elirmalpermeso kaj estis pafita fare de japana patrolo. Li tiam mortis post estado torturita, kun siaj lastaj vortoj "Allahu Akbar ". La sekvan tagon, Rusli kaj Kartini prenis la korpon. == Roluloj kaj karakteroj == === Hasan === : Hasan estas la ĉefprotagonisto de la romano. Kreskita devota islamano, Hasan komencis dubi siajn kredojn pro la influo de siaj deinfanaĝaj amikoj kaj aliaj konatoj en Bandungo. Li iĝas eĉ pli konfuzita pro siaj sentoj por Kartini, kiu estas fizike simila al sia unua amo, Rukmini. Finfine, post esti elpelita fare de lia familio kaj esti neglektita fare de liaj amikoj, Hasan estis pafita kaj tiam torturita al morto fare de la japana polico. : Laŭ literaturrecenzistoj Maman S. Mahayana, Oyon Sofyan, kaj Achmad Dian, la psikologiaj luktoj de Hasan reflektas la psikanalizan teorion proponitan fare de [[Sigmund Freud]]. Teeuw notas, ke Hasan ŝajnas seniluziigita ke lia religia edukado ne estis sufiĉe por venki la tentojn de la moderna mondo. poeto kaj literaturrecenzisto Muhammad Balfas skribis, ke la konflikto de Hasan ekestis pro sentado intelekte tirita inter lia tre pia patro kaj la marksisto Rusli, estante mense torturita fare de la memcerta Anŭar. Balfas notas, ke ekzistas tri versioj de Hasan kiuj ekaperas al la leganto: la opinio de Hasan de li mem, la opinio de la rakontanto de Hasan, kaj la rememoro de la rakontanto de Hasan. === Rusli === : Rusli estas la deinfanaĝa amiko de Hasan kiuj denove renkontiĝas en Bandungo. Marksist-leninisto, Rusli estis tre klera kaj elokventa; tiujn kapablojn li ofte uzas por venki super ideologiaj debatoj. Tra Rusli, Hasan estis prezentita al pluraj aliaj figuroj kun okcidenta eduko kaj ideologio, inkluzive de Kartini, kiu poste iĝis la edzino de Hasan. Dum la tempo de Hasan en Bandungo, Rusli disponigis emocian subtenon al li kaj Kartini. Rusli ankaŭ akompanis Kartini por identigi la korpon de Hasan en la policĉefstabejo. : Hendrik Maier, profesoro pri sudorient-azia literaturo ĉe la Universitato de Kalifornio ĉe Riverside, nomas Rusli la plej ekvilibra protagonisto. === Kartini === : Kartini estas marksist-leninista virino kiun Rusli prezentis al Hasan. Ĉar Kartini estas simila al la unua amo de Hasan, Hasan enamiĝas al ŝi. Tamen, post kiam ili geedziĝis, Hasan iĝis ĉiam pli ĵaluza kaj pridubis la rilaton de Kartini kun Anŭar, kiu ŝatis flirti kun ŝi. Kiam Anŭar kolektis ŝin de la fervoja stacidomo post kiam Kartini vizitis ŝian onklinon, Anŭar provis devigi Kartini havi {{N|intima rilato}}. Kartini rifuzis kaj forlasis la hotelon, sekvitan fare de Anŭar. Post kiam Hasan disiĝis de ŝi pro ŝia interpreto de tiu okazaĵo, Kartini vivis sole. Fine Kartini laŭte ploris kiam ŝi eksciis, ke Hasan mortis. La poeto Ĉairil Anŭar povas esti la inspiro por la rolulo de Anŭar. === Anŭar === : Anŭar estas anarkiisto kaj nihilisto kiu sentas sin esti Dio. Ŝi estas konata kiel ina ludanto kiu estas malĝentila kaj ne ĉesas uzi aliajn homojn por siaj propraj interesoj. Tra liaj agoj, Anŭar estis la kialo de ambaŭ okazaĵoj kiuj ruinigis la vivon de Hasan: la mokado de Anŭar kondukis al Hasan batalanta kun lia familio, kaj la ina ludantnaturo kaj kutimo de flirtado, kiu estis poste direktita ĉe Kartini, ekigante la eksgeedziĝon de Hasan. : Anŭar supozeble estis bazita sur la poeto Ĉairil Anŭar, individuisma anarkiisto kiu estis fifama kiel perfortema, ŝtelema, kaj koketa. La amiko de Ĉairil Anŭar, Nasjah Djamin, substrekas, ke la karakterizado de Anŭar reflektas la indiferentan, senrespektan, kaj arogan karakteron de la poeto. === Rakontanto === : La rakontanto, kiu nur aperas en la parto de la romano kiun li rakontas, estas simple nomita "mi" en la romano. Oni ne multe scias pri li, krom ke li estas ĵurnalisto. Laŭ indonezia verkisto kaj literaturrecenzisto Subagio Sastrowardoyo, tiu rakontanto ŝajnas reprezenti Achdiat kaj kutimas peri moralan instruon al legantoj tra siaj konsiloj al Hasan. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Romanoj]] 58xh68h2i4xguaikn3iylvxbmc3keo4 0 773765 9392668 8814424 2026-06-05T11:57:23Z Sj1mor 12103 9392668 wikitext text/x-wiki {{Informkesto olimpika nacia teamo |Olimpiko = Somera Olimpiko 2004 |Urbo = Ateno |Ŝtato = Usono |Flagtenanto = {{#invoke:Wikidata|claim|P3022}} |FlagtenantoFermo = [[Mia Hamm]] |Sportistoj= 533 |Disciplinoj = 31 |Rango = 1 |Oro = 36 |Arĝento = 39 |Bronzo = 26 }} Kunordigis la teamon la [[Usona Olimpika Komitato]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|www.teamusa.org}} ({{en}}) * [https://olympics.com/cio/etats-unis-d-amerique paĝo en la retejo de la Internacia Olimpika Komitato] ({{fr}} kaj {{en}}) {{Projektoj}} [[Dosiero:Olympic flame at opening ceremony 2004.jpg|eta|centra|280ra|{{centre|la malferma ceremonio}}]] {{Usona olimpika teamo}} {{Landoj en la Somera Olimpiko 2004}} {{Ĝermo|sporto}} [[Kategorio:Landoj en la Somera Olimpiko 2004]] [[Kategorio:Usono en Someraj Olimpikoj|#]] [[Kategorio:2004 en Usono|Somera Olimpiko]] bgvfkaemrfde3kavzb94xv5c0k3zcd2 0 795285 9392224 8908598 2026-06-04T19:34:53Z Sj1mor 12103 9392224 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Fanny Marguerite Judith ARDANT''' (22a de Marto 1949) estas [[Francio|franca]] aktorino kaj kin-[[reĝisoro]]. Ŝi ricevis nombrajn premiojn, inter kiuj du [[César]] kaj unu [[Premio Lumière|Lumière]]. Ŝi studis politikajn sciencon en [[Aix-en-Provence]], sed poste ŝanĝis siajn interesojn al aktorado. Ŝi elrompis al kinarto kun [[Gérard Depardieu]] en ''La Femme d'à côté'' (1981).<ref>[https://archive.ph/20130103045556/http://www.hollywood.com/celebrity/Fanny_Ardant/196507 Fanny Ardant] ĉe Hollywood.com </ref> La filmo, reĝisorita de [[François Truffaut]], havigis al Ardant ŝian unuan nomumon al premio César al la Plej Bonkvalita aktorino en 1982 kaj en 1984 ŝi estis nomumita denove pro ''Vivement dimanche!''. Finfine, ŝi iĝis la kunulino de Truffaut, kaj naskis ilian filinon, nome Joséphine Truffaut, la 28an de Septembro 1983. Dekomence, ŝia junulina beleco havigis al ŝi popularecon, sed laŭlonge de la tempo ŝia aktorlerteco faris ŝin unu el la plej admiritaj francaj aktorinoj.<ref>[https://www.allmovie.com/artist/p2121 Fanny Ardant] ĉe [[AllMovie]] </ref> Ŝi montris sian varikapablojn, ludante komedian rolon en ''Pédale douce'' pro kiu ŝi ricevis en 1997 la premion [[César]] al la Plej Bonkvalita Aktorino. Flua en angla kaj itala, Ardant stelulis en kelkaj filmoj de [[Holivudo]] kaj britaj. Ŝia plej ĵusaj angla-lingvaj filmoj estis la produktaĵo de 2002 de [[Franco Zeffirelli]] nome ''Callas Forever'', en kiu ŝi ludis la rolon de la opera kantistino [[Maria Callas]]. En 2009, si iĝis reĝisoro kaj scenaristo, per ''Cendres et sang'' (Cindroj kaj sango). == Filmoj == === 1970-aj jaroj === * 1976 : Marie-Poupée de Joël Séria : Marie-Paule * 1979 : Les Chiens de Alain Jessua : la flegistino === 1980-aj jaroj === * 1980 : Les Uns et les Autres de [[Claude Lelouch]] : Véronique * 1981 : La Femme d'à côté de [[François Truffaut]] : Mathilde Bauchard * 1982 : La vie est un roman de [[Alain Resnais]] : Livia Cerasquier * 1983 : Vivement dimanche! de François Truffaut : Barbara Becker * 1983 : Benvenuta de André Delvaux : Benvenuta * 1983 : Un amour de Swann de [[Volker Schlöndorff]] : Oriane de Guermantes * 1983 : Desiderio de Anna Maria Tatò : Lucia * 1984 : L'Amour à mort de Alain Resnais : Judith Martignac * 1985 : L'Été prochain de Nadine Trintignant : Dina * 1985 : Les Enragés de Pierre-William Glenn : Jessica Melrose * 1986 : Conseil de famille de [[Costa-Gavras]] : la mère * 1986 : [[Le Paltoquet]] de [[Michel Deville]] : Lotte * 1986 : Mélo de Alain Resnais : Christiane Levesque * 1987 : La Famille de [[Ettore Scola]] : Adriana * 1988 : Pleure pas my love de Tony Gatlif : Roxane * 1988 : Trois sœurs de Margarethe von Trotta : Velia Parini * 1989 : Australia de Jean-Jacques Andrien : Jeanne Gauthier === 1990-aj jaroj === [[Dosiero:Fanny Ardant 2005.JPG|eta|upright|Ardant ĉe la [[Kinfestivalo de Cannes]] de [[2005]].]] * 1990 : Aventure de Catherine C. de Pierre Beuchot : Catherine Crachat * 1991 : Rien que des mensonges de Paule Muret : Muriel * 1991 : Double Vue (Afraid of the Dark) de Mark Peploe : Miriam * 1992 : La Femme du déserteur (en) de Michal Bat-Adam (en) : Nina * 1992 : Amok de Joël Farges : Elle * 1993 : François Truffaut : Portraits volés de Serge Toubiana kaj Michel Pascal : si mem * 1993 : Le Colonel Chabert d’Yves Angelo : Rose Chapotel, grafino Ferraud * 1994 : [[Les Cent et Une Nuits de Simon Cinéma]] de [[Agnès Varda]] : * 1995 : Par-delà les nuages (Al di là delle nuvole) de [[Michelangelo Antonioni]] : Patricia * 1995 : Sabrina de [[Sydney Pollack]] : Irene * 1996 : Désiré de Bernard Murat : Odette * 1996 : Pédale douce de Gabriel Aghion : Évelyne, nome Éva * 1996 : Ridicule de Patrice Leconte : la grafino de Blayac * 1998 : [[Elizabeth]] (Elizabeth: The Virgin Queen) de Shekhar Kapur : Marie de Guise * 1998 : Le Dîner (La cena) de [[Ettore Scola]] : Flora * 1999 : Augustin, roi du kung-fu de Anne Fontaine : si mem * 1999 : La Débandade de Claude Berri : Marie Langmann * 1999 : Le Fils du Français de Gérard Lauzier : Anne Laviel === 2000-aj jaroj === [[Dosiero:Fanny Ardant - Shock Waves – Diary of My Mind - Press Conference.jpg|eta|Fanny Ardant ĉe gazetarkonferenco pri ''Shock Waves – Diary of My Mind'' en la Berlinale 2018.|dekstre]] * 2000 : Le Libertin de Gabriel Aghion : Madame Therbouche * 2000 : Change-moi ma vie de Liria Bégéja : Nina * 2001 : Callas Forever de [[Franco Zeffirelli]] : [[Maria Callas]] * 2001 : [[Sin noticias de Dios]] de Agustín Díaz Yanes : Marina d'Angelo * 2002 : [[Huit femmes]] de François Ozon : Pierrette * 2003 : Nathalie… de Anne Fontaine : Catherine * 2004 : [[El año del diluvio (filmo)|El año del diluvio]] de [[Jaime Chávarri]]: Sor Consuelo * 2004 : L'Odeur du sang (L'Odore del sangue) de Mario Martone : Silvia * 2006 : Paris, je t’aime : Pigalle (kurto) de Richard LaGravenese : Fanny * 2007 : Roman de gare de Hervé Picard : Judith Ralitzer * 2007 : L'ora di punta de Vincenzo Marra : Caterina * 2007 : Il divo de [[Paolo Sorrentino]] : la edzino de la ambasadoro * 2008 : Hello Goodbye de Graham Guit : Gisèle Gaash * 2008 : The Secrets (Ha-Sodot) de Avi Nesher : Anouk * 2009 : Visage de Tsai Ming-liang : la produktorino kaj la reĝino Hérodias * 2009 : Trésor de Claude Berri kaj François Dupeyron : Françoise Lagnier === 2010-aj jaroj === * 2010 : You Never Left (kurto) de Youssef Nabil * 2011 : Interno giorno de Tommaso Rossellini : Maria * 2012 : Le Guetteur de Michele Placido : la edzino de Giovanni (nelistigita) * 2013 : La grande bellezza de Paolo Sorrentino : si mem (nelistigita) * 2013 : Les Beaux Jours de Marion Vernoux : Caroline nome Caro * 2013 : Alliés nés (kurto) de Abraham Belaga : la patrino * 2014 : Casanova Variations de Michael Sturminger : Lucrecia * 2015 : Chic! de Jérôme Cornuau : Alicia Ricosi * 2015 : La Séance (kurto) de Edouard de La Poëze : la grafino de Castiglione * 2016 : Five d'Igor Gotesman : si mem * 2016 : For This Is My Body de Paule Muret : la virino * 2017 : Waiting for You de Charles Garrad : Madeleine Brown * 2017 : Lola Pater de Nadir Moknèche : Lola/Farid Chekib * 2017 : Maria by Callas de Tom Volf : rakontistino * 2018 : Vostok no 20 de Élisabeth Silveiro : rakontistino * 2018 : Ma mère est folle de Diane Kurys : Nina * 2019 : La Belle Époque de [[Nicolas Bedos]] : Marianne * 2019 : Perdrix de Erwan Le Duc : Thérèse Perdrix === 2020-aj jaroj === * 2020 : ADN de Maïwenn : Caroline, la patrino de Neige * 2021 : Bonjour minuit (kurto) de Elisabeth Silveiro : Sasha * 2022 : Les Jeunes Amants de Carine Tardieu : Shauna Loszinsky * 2022 : Les Volets verts de Jean Becker : Jeanne Swann * 2022 : Couleurs de l’incendie de Clovis Cornillac * 2023 : Complètement cramé! de Gilles Legardinier : Nathalie de Beauvillier * 2023 : The Palace de [[Roman Polanski]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ardant, Fanny}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] ejl3och7t9zi64m4fh6f1yxreg46foy 0 796597 9391976 9361279 2026-06-04T14:07:47Z ThomasPusch 1869 /* Historio */ 9391976 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto premio |priskribo de bildo= |organizanto=[[Akademio Literatura de Esperanto]] kaj [[Bobelarto]]|interretejo=https://bobelarto.ink/eo/konkurso/}} La '''Interkultura Novelo-Konkurso''' ('''INK''') okazas ĉiujare, kaj la rezultoj estas anoncitaj en la [[Universala Kongreso de Esperanto]]. Ĝin organizas la [[Akademio Literatura de Esperanto]] kunlabore kun [[Bobelarto]]. La unua INK okazis en 2021. La konkurso ekde 2022 havas du kategoriojn por komencantaj kaj spertaj verkistoj. == Organizo == Konkursaĵoj devas esti nepublikigitaj. Ili povas esti verkitaj en Esperanto aŭ en alia lingvo el listo, kiu varias de jaro al jaro, aŭ verkitaj en iu ajn lingvo kaj akompanataj de bona traduko al unu el la konkurslingvoj. La maksimuma longo estas 12 000 karaktroj.<ref>Retpaĝo de INK https://www.akademio-literatura.org/ink-2 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220925023336/https://www.akademio-literatura.org/ink-2 |date=2022-09-25 }}</ref> Oni publikigas kolekton de la finalistaj noveloj. INK havas du kategoriojn: :a) '''komencantaj verkistoj''' :b) '''spertaj verkistoj'''. La unua konkurso en 2021 havis nur unu kategorion. == Historio == {| class="wikitable" width="100%" !Jaro !Temo !Sperta kategorio !Komencanta kategorio !Prezidantoj !Novelaro |- |2021 |“[[KOVIM-19]]: Kiel ĝi ŝanĝis nin” | colspan="2" | # [[Rafael Nogueras]], "Amo en la tempoj de kovimo" # [[James Bridge]], "La sekreta recepto"; Rafael Nogueras, "Ĉu ne pli bone hejme?" # [[Sten Johansson]], "La tricentrideksepa tago"; Martin Rue, "La brakumklubo" Premio de fotokonkurso: [[Bong Sou]] |'''Prezidanto:''' Francisko Lorrain '''Honora prezidanto:'''[[Claudia Larochelle]] |''[[Amo, tuso, kaj forpaso: Homoj kaj kovimo]]''<ref>"Interkultura Novelo-Konkurso". 2022. ''Esperanto'' 1372(10), p. 214.</ref> |- |2022 |"Nokta vojaĝo" | # '''[[Jorge Rafael Nogueras]] – Portoriko''' La babaŝa preĝkolĉeno # '''{{Ill|lingvo=d|trad=Q17371759|eo=Natalia Dolak}} (Наталія Доляк) – Ukrainio''' Перша подорож остання (La unua vojaĝo estas la lasta) # '''[[Aleksandr Dimidov]] (Александр Димидов) – Usono''' Полуночники (Noktemuloj) # '''[[Luigi Guicciardi]] – Italio''' Viaggio al termine della notte (Vojaĝo ĉe la noktofino) | # '''[[Tatjana Tereĥova]] – Rusio''' Somera promenado Premio: # '''[[Ksenia Kormysh]] (Ксения Кормыш) – Rusio''' Найти дорогу (Trovi la vojon) # '''[[Evgenij Zibert]] (Евгений Зиберт) – Rusio''' Цветы для папы (Floroj por paĉjo) # '''[[Pascal Vilain]] – Francio''' Nepre nun |'''Prezidanto:''' [[Brunetto Casini]] '''Honora prezidanto:''' [[Paola Cereda]]<ref>"Paola Cereda: Honora prezidanto de la 2-a INK". 2022. ''Esperanto'' 1372(10), p. 214.</ref> |[[La lasta vojaĝo de Cezaro kaj aliaj noktaj aventuroj]] |- |2023 |La sekreta vivo de miaj najbaroj | # '''[[Vincenza Giubilei]] – Italio''' La najbaro (Il vicino di casa) # '''[[Salvatore Amato]] – Unuiĝinta Reĝlando''' La gusto de libereco (Il sapore della libertà) # '''[[Jorge Rafael Nogueras]] – Portoriko''' … kaj la fenestroj, okulojn # '''[[Ekaterina Irtegova]] (Екатерина Иртегова) – Rusio''' Nervozaj rozoj (Нервные розы) # '''[[Davide Bacchilega]] – Italio''' La luantino supre (L’inquilina del piano di sopra) | # '''[[Leila Mohammad Alizadeh Niku]] (لیلا محمدعلی زاده نیکو) – Irano''' Reviviĝo (احیا) # '''[[Gelia Alekseeva]] (Гелия Алексеева) – Ukrainio''' Ora sablo (Золотой песок) # '''[[Anastasia Vashenko]] (Анастасія Ващенко) – Ukrainio''' Laŭ la spuro de paneroj (По сліду хлібних крихт) # '''[[Elisabetta Cammarata]] – Italio''' La klaŭno (Il pagliaccio) # '''[[Evgenij Mirmovich]] (Евгений Мирмович) – Rusio''' Korvaĉo (Карга) | |[[La sekreta vivo de miaj najbaroj]] |- |2024 |Artefaritaj intelektoj, pensantaj maŝinoj kaj ''Homo sapiens'' | # '''[[Zakhar Serebrov]] (Захар Серебров) – Rusio''' Kie vojoj renkontiĝas (Там, где сходятся дороги) # '''[[Jorge Rafael Nogueras]] – Portoriko''' La ĉioscieco de OV-GPT # '''[[Ljudmila Shebella]] (Людмила Шебелла) – Estonio''' Lasta lavo (Последняя стирка) # '''[[Yin Jiaxin]] – Ĉinio''' Olda Fan kaj la roboto-edzino # '''[[Mahin Rad]] (مهین راد''') '''– Irano''' Ruĝa saŭco sur blua ĉemizo (سُسِ قرمز روی پیراهن آبی) | # '''[[Javad Eskandari Mayvan]] (جواد''' اسکندری مایوان''') – Irano''' Kunulo (همدم) # '''[[Elisabetta Antichi]] – Italio''' Dankon, Komputilo (Grazie, Computer) # '''[[Mikhail Reztsov]] (Михаил Резцов) – Rusio''' Malsatklingokuristo (Бегущий по лезвию голода) # '''[[Olena Klymovskykh]] (Олена Климовських) – Ukrainio''' Generatoro de falsa vivo (Fake life генератор) # '''[[Stefan Grotz]] ([[Uzanto:Stefangrotz|en Vikipedio]]) – Germanio''' Nenio pli gravas | |[[Kie vojoj renkontiĝas]] |- |2025 |La detalo kiu ŝanĝas ĉion | | | | |} == Libroj == * "'''Amo, tuso kaj forpaso - Homoj kaj kovim'''". Libro kun la finalistaj noveloj de la Interkultura Novel-Konkurso 2021, Redaktoro: [[François Bolduc]], '''Aŭtoroj de unuopaj noveloj:''' Ĵenja Amis, [[Tatjana Auderskaja]], [[Stela Besenyei-Merger]], James Bridge, Anne Frances Calceta, Seth Carter, Tamagotchi de Chasteigner, [[Nicole Else]], [[Sten Johansson]], Midori Mamija, Eveline Ménard, [[Zdravka Metz]], Kejti Neilson, Jorge Rafael Nogueras, Valentina Panova, Martin Rue, [[Kejhan Sajjadpur]], [[Brandon Sowers]], [[Maria Rosaria Spanò]], Bashandy Tadros, Ileana Tetereva, [[Paulo Sérgio Viana|Paulo Sergio Viana]], [[Yin Jiaxin]]. [[Dosiero:La lasta vojagxo de Cezaro.jpg|eta|230px|''La lasta vojaĝo de Cezaro kaj aliaj noktaj aventuroj'']] * "'''[[La lasta vojaĝo de Cezaro kaj aliaj noktaj aventuroj]]'''". Libro kun la finalistaj noveloj de la Interkultura Novel-Konkurso 2022, Redaktoro: François Bolduc, '''Aŭtoroj de unuopaj noveloj:''' Robert Sieber, Julia Levi, Oksana Vasilkova, Laura Esposito, Aaron Fingtam, Monia Minnucci, Natalia Nikulina, Cyrille Chopelet, Paola Cereda, Carlos Hernández Loarca, Pascal Vilain, Kira Sinelnik, Iura Proskura, Emanuela Pellicciaro, Mauro Barbetti, Tatjana Tereĥova, Paulo Sergio Viana, Ilia Sumilfia Dewi, James Bridge, Vadim Grin, Julia Bautina, Jorge Rafael Nogueras, Anna Bonardi, Maria Rosario Spanò, Valentina Barachevskaia, Lori Marchesin, Ugo Filippo Cavallo, Anastasia Pushkareva, Aleksandr Dimidov, Carlo Simonelli, Davide Bacchilega, Sten Johansson, Ksenia Kormysh, Luigi Guicciardi, Eugenij Zibert, Akiko Ĵin, Natalia Dolak. * "'''La sekreta vivo de miaj najbaroj'''" Libro kun la finalistaj noveloj de la Interkultura Novel-Konkurso 2023. * '''“Artefaritaj intelektoj, pensantaj maŝinoj kaj ''Homo sapiens''”''' (2026) == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Esperanto-premioj]] [[Kategorio:Esperanto-libroserioj]] ipfcl1o7utlqp3th92g862rlpgbx5om 9391977 9391976 2026-06-04T14:09:48Z ThomasPusch 1869 /* Historio */ 9391977 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto premio |priskribo de bildo= |organizanto=[[Akademio Literatura de Esperanto]] kaj [[Bobelarto]]|interretejo=https://bobelarto.ink/eo/konkurso/}} La '''Interkultura Novelo-Konkurso''' ('''INK''') okazas ĉiujare, kaj la rezultoj estas anoncitaj en la [[Universala Kongreso de Esperanto]]. Ĝin organizas la [[Akademio Literatura de Esperanto]] kunlabore kun [[Bobelarto]]. La unua INK okazis en 2021. La konkurso ekde 2022 havas du kategoriojn por komencantaj kaj spertaj verkistoj. == Organizo == Konkursaĵoj devas esti nepublikigitaj. Ili povas esti verkitaj en Esperanto aŭ en alia lingvo el listo, kiu varias de jaro al jaro, aŭ verkitaj en iu ajn lingvo kaj akompanataj de bona traduko al unu el la konkurslingvoj. La maksimuma longo estas 12 000 karaktroj.<ref>Retpaĝo de INK https://www.akademio-literatura.org/ink-2 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220925023336/https://www.akademio-literatura.org/ink-2 |date=2022-09-25 }}</ref> Oni publikigas kolekton de la finalistaj noveloj. INK havas du kategoriojn: :a) '''komencantaj verkistoj''' :b) '''spertaj verkistoj'''. La unua konkurso en 2021 havis nur unu kategorion. == Historio == {| class="wikitable" width="100%" !Jaro !Temo !Sperta kategorio !Komencanta kategorio !Prezidantoj !Novelaro |- |2021 |“[[KOVIM-19]]: Kiel ĝi ŝanĝis nin” | colspan="2" | # [[Rafael Nogueras]], "Amo en la tempoj de kovimo" # [[James Bridge]], "La sekreta recepto"; Rafael Nogueras, "Ĉu ne pli bone hejme?" # [[Sten Johansson]], "La tricentrideksepa tago"; Martin Rue, "La brakumklubo" Premio de fotokonkurso: [[Bong Sou]] |'''Prezidanto:''' Francisko Lorrain '''Honora prezidanto:'''[[Claudia Larochelle]] |''[[Amo, tuso, kaj forpaso: Homoj kaj kovimo]]''<ref>"Interkultura Novelo-Konkurso". 2022. ''Esperanto'' 1372(10), p. 214.</ref> |- |2022 |"Nokta vojaĝo" | # '''[[Jorge Rafael Nogueras]] – Portoriko''' La babaŝa preĝkolĉeno # '''{{Ill|lingvo=d|trad=Q17371759|eo=Natalia Dolak}} (Наталія Доляк) – Ukrainio''' Перша подорож остання (La unua vojaĝo estas la lasta) # '''[[Aleksandr Dimidov]] (Александр Димидов) – Usono''' Полуночники (Noktemuloj) # '''[[Luigi Guicciardi]] – Italio''' Viaggio al termine della notte (Vojaĝo ĉe la noktofino) | # '''[[Tatjana Tereĥova]] – Rusio''' Somera promenado Premio: # '''[[Ksenia Kormysh]] (Ксения Кормыш) – Rusio''' Найти дорогу (Trovi la vojon) # '''[[Evgenij Zibert]] (Евгений Зиберт) – Rusio''' Цветы для папы (Floroj por paĉjo) # '''[[Pascal Vilain]] – Francio''' Nepre nun |'''Prezidanto:''' [[Brunetto Casini]] '''Honora prezidanto:''' [[Paola Cereda]]<ref>"Paola Cereda: Honora prezidanto de la 2-a INK". 2022. ''Esperanto'' 1372(10), p. 214.</ref> |[[La lasta vojaĝo de Cezaro kaj aliaj noktaj aventuroj]] |- |2023 |La sekreta vivo de miaj najbaroj | # '''[[Vincenza Giubilei]] – Italio''' La najbaro (Il vicino di casa) # '''[[Salvatore Amato]] – Unuiĝinta Reĝlando''' La gusto de libereco (Il sapore della libertà) # '''[[Jorge Rafael Nogueras]] – Portoriko''' … kaj la fenestroj, okulojn # '''[[Ekaterina Irtegova]] (Екатерина Иртегова) – Rusio''' Nervozaj rozoj (Нервные розы) # '''[[Davide Bacchilega]] – Italio''' La luantino supre (L’inquilina del piano di sopra) | # '''[[Leila Mohammad Alizadeh Niku]] (لیلا محمدعلی زاده نیکو) – Irano''' Reviviĝo (احیا) # '''[[Gelia Alekseeva]] (Гелия Алексеева) – Ukrainio''' Ora sablo (Золотой песок) # '''[[Anastasia Vashenko]] (Анастасія Ващенко) – Ukrainio''' Laŭ la spuro de paneroj (По сліду хлібних крихт) # '''[[Elisabetta Cammarata]] – Italio''' La klaŭno (Il pagliaccio) # '''[[Evgenij Mirmovich]] (Евгений Мирмович) – Rusio''' Korvaĉo (Карга) | |[[La sekreta vivo de miaj najbaroj]] |- |2024 |Artefaritaj intelektoj, pensantaj maŝinoj kaj ''Homo sapiens'' | # '''[[Zakhar Serebrov]] (Захар Серебров) – Rusio''' Kie vojoj renkontiĝas (Там, где сходятся дороги) # '''[[Jorge Rafael Nogueras]] – Portoriko''' La ĉioscieco de OV-GPT # '''[[Ljudmila Shebella]] (Людмила Шебелла) – Estonio''' Lasta lavo (Последняя стирка) # '''[[Yin Jiaxin]] – Ĉinio''' Olda Fan kaj la roboto-edzino # '''[[Mahin Rad]] (مهین راد''') '''– Irano''' Ruĝa saŭco sur blua ĉemizo (سُسِ قرمز روی پیراهن آبی) | # '''[[Javad Eskandari Mayvan]] (جواد''' اسکندری مایوان''') – Irano''' Kunulo (همدم) # '''[[Elisabetta Antichi]] – Italio''' Dankon, Komputilo (Grazie, Computer) # '''[[Mikhail Reztsov]] (Михаил Резцов) – Rusio''' Malsatklingokuristo (Бегущий по лезвию голода) # '''[[Olena Klymovskykh]] (Олена Климовських) – Ukrainio''' Generatoro de falsa vivo (Fake life генератор) # '''[[Stefan Grotz]]''' ([[Uzanto:Stefangrotz|en Vikipedio]]) – '''Germanio''' Nenio pli gravas | |[[Kie vojoj renkontiĝas]] |- |2025 |La detalo kiu ŝanĝas ĉion | | | | |} == Libroj == * "'''Amo, tuso kaj forpaso - Homoj kaj kovim'''". Libro kun la finalistaj noveloj de la Interkultura Novel-Konkurso 2021, Redaktoro: [[François Bolduc]], '''Aŭtoroj de unuopaj noveloj:''' Ĵenja Amis, [[Tatjana Auderskaja]], [[Stela Besenyei-Merger]], James Bridge, Anne Frances Calceta, Seth Carter, Tamagotchi de Chasteigner, [[Nicole Else]], [[Sten Johansson]], Midori Mamija, Eveline Ménard, [[Zdravka Metz]], Kejti Neilson, Jorge Rafael Nogueras, Valentina Panova, Martin Rue, [[Kejhan Sajjadpur]], [[Brandon Sowers]], [[Maria Rosaria Spanò]], Bashandy Tadros, Ileana Tetereva, [[Paulo Sérgio Viana|Paulo Sergio Viana]], [[Yin Jiaxin]]. [[Dosiero:La lasta vojagxo de Cezaro.jpg|eta|230px|''La lasta vojaĝo de Cezaro kaj aliaj noktaj aventuroj'']] * "'''[[La lasta vojaĝo de Cezaro kaj aliaj noktaj aventuroj]]'''". Libro kun la finalistaj noveloj de la Interkultura Novel-Konkurso 2022, Redaktoro: François Bolduc, '''Aŭtoroj de unuopaj noveloj:''' Robert Sieber, Julia Levi, Oksana Vasilkova, Laura Esposito, Aaron Fingtam, Monia Minnucci, Natalia Nikulina, Cyrille Chopelet, Paola Cereda, Carlos Hernández Loarca, Pascal Vilain, Kira Sinelnik, Iura Proskura, Emanuela Pellicciaro, Mauro Barbetti, Tatjana Tereĥova, Paulo Sergio Viana, Ilia Sumilfia Dewi, James Bridge, Vadim Grin, Julia Bautina, Jorge Rafael Nogueras, Anna Bonardi, Maria Rosario Spanò, Valentina Barachevskaia, Lori Marchesin, Ugo Filippo Cavallo, Anastasia Pushkareva, Aleksandr Dimidov, Carlo Simonelli, Davide Bacchilega, Sten Johansson, Ksenia Kormysh, Luigi Guicciardi, Eugenij Zibert, Akiko Ĵin, Natalia Dolak. * "'''La sekreta vivo de miaj najbaroj'''" Libro kun la finalistaj noveloj de la Interkultura Novel-Konkurso 2023. * '''“Artefaritaj intelektoj, pensantaj maŝinoj kaj ''Homo sapiens''”''' (2026) == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Esperanto-premioj]] [[Kategorio:Esperanto-libroserioj]] gs6xixu1wzopd55prl047xzakqiqq1i 9391979 9391977 2026-06-04T14:11:06Z ThomasPusch 1869 /* Libroj */ 9391979 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto premio |priskribo de bildo= |organizanto=[[Akademio Literatura de Esperanto]] kaj [[Bobelarto]]|interretejo=https://bobelarto.ink/eo/konkurso/}} La '''Interkultura Novelo-Konkurso''' ('''INK''') okazas ĉiujare, kaj la rezultoj estas anoncitaj en la [[Universala Kongreso de Esperanto]]. Ĝin organizas la [[Akademio Literatura de Esperanto]] kunlabore kun [[Bobelarto]]. La unua INK okazis en 2021. La konkurso ekde 2022 havas du kategoriojn por komencantaj kaj spertaj verkistoj. == Organizo == Konkursaĵoj devas esti nepublikigitaj. Ili povas esti verkitaj en Esperanto aŭ en alia lingvo el listo, kiu varias de jaro al jaro, aŭ verkitaj en iu ajn lingvo kaj akompanataj de bona traduko al unu el la konkurslingvoj. La maksimuma longo estas 12 000 karaktroj.<ref>Retpaĝo de INK https://www.akademio-literatura.org/ink-2 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220925023336/https://www.akademio-literatura.org/ink-2 |date=2022-09-25 }}</ref> Oni publikigas kolekton de la finalistaj noveloj. INK havas du kategoriojn: :a) '''komencantaj verkistoj''' :b) '''spertaj verkistoj'''. La unua konkurso en 2021 havis nur unu kategorion. == Historio == {| class="wikitable" width="100%" !Jaro !Temo !Sperta kategorio !Komencanta kategorio !Prezidantoj !Novelaro |- |2021 |“[[KOVIM-19]]: Kiel ĝi ŝanĝis nin” | colspan="2" | # [[Rafael Nogueras]], "Amo en la tempoj de kovimo" # [[James Bridge]], "La sekreta recepto"; Rafael Nogueras, "Ĉu ne pli bone hejme?" # [[Sten Johansson]], "La tricentrideksepa tago"; Martin Rue, "La brakumklubo" Premio de fotokonkurso: [[Bong Sou]] |'''Prezidanto:''' Francisko Lorrain '''Honora prezidanto:'''[[Claudia Larochelle]] |''[[Amo, tuso, kaj forpaso: Homoj kaj kovimo]]''<ref>"Interkultura Novelo-Konkurso". 2022. ''Esperanto'' 1372(10), p. 214.</ref> |- |2022 |"Nokta vojaĝo" | # '''[[Jorge Rafael Nogueras]] – Portoriko''' La babaŝa preĝkolĉeno # '''{{Ill|lingvo=d|trad=Q17371759|eo=Natalia Dolak}} (Наталія Доляк) – Ukrainio''' Перша подорож остання (La unua vojaĝo estas la lasta) # '''[[Aleksandr Dimidov]] (Александр Димидов) – Usono''' Полуночники (Noktemuloj) # '''[[Luigi Guicciardi]] – Italio''' Viaggio al termine della notte (Vojaĝo ĉe la noktofino) | # '''[[Tatjana Tereĥova]] – Rusio''' Somera promenado Premio: # '''[[Ksenia Kormysh]] (Ксения Кормыш) – Rusio''' Найти дорогу (Trovi la vojon) # '''[[Evgenij Zibert]] (Евгений Зиберт) – Rusio''' Цветы для папы (Floroj por paĉjo) # '''[[Pascal Vilain]] – Francio''' Nepre nun |'''Prezidanto:''' [[Brunetto Casini]] '''Honora prezidanto:''' [[Paola Cereda]]<ref>"Paola Cereda: Honora prezidanto de la 2-a INK". 2022. ''Esperanto'' 1372(10), p. 214.</ref> |[[La lasta vojaĝo de Cezaro kaj aliaj noktaj aventuroj]] |- |2023 |La sekreta vivo de miaj najbaroj | # '''[[Vincenza Giubilei]] – Italio''' La najbaro (Il vicino di casa) # '''[[Salvatore Amato]] – Unuiĝinta Reĝlando''' La gusto de libereco (Il sapore della libertà) # '''[[Jorge Rafael Nogueras]] – Portoriko''' … kaj la fenestroj, okulojn # '''[[Ekaterina Irtegova]] (Екатерина Иртегова) – Rusio''' Nervozaj rozoj (Нервные розы) # '''[[Davide Bacchilega]] – Italio''' La luantino supre (L’inquilina del piano di sopra) | # '''[[Leila Mohammad Alizadeh Niku]] (لیلا محمدعلی زاده نیکو) – Irano''' Reviviĝo (احیا) # '''[[Gelia Alekseeva]] (Гелия Алексеева) – Ukrainio''' Ora sablo (Золотой песок) # '''[[Anastasia Vashenko]] (Анастасія Ващенко) – Ukrainio''' Laŭ la spuro de paneroj (По сліду хлібних крихт) # '''[[Elisabetta Cammarata]] – Italio''' La klaŭno (Il pagliaccio) # '''[[Evgenij Mirmovich]] (Евгений Мирмович) – Rusio''' Korvaĉo (Карга) | |[[La sekreta vivo de miaj najbaroj]] |- |2024 |Artefaritaj intelektoj, pensantaj maŝinoj kaj ''Homo sapiens'' | # '''[[Zakhar Serebrov]] (Захар Серебров) – Rusio''' Kie vojoj renkontiĝas (Там, где сходятся дороги) # '''[[Jorge Rafael Nogueras]] – Portoriko''' La ĉioscieco de OV-GPT # '''[[Ljudmila Shebella]] (Людмила Шебелла) – Estonio''' Lasta lavo (Последняя стирка) # '''[[Yin Jiaxin]] – Ĉinio''' Olda Fan kaj la roboto-edzino # '''[[Mahin Rad]] (مهین راد''') '''– Irano''' Ruĝa saŭco sur blua ĉemizo (سُسِ قرمز روی پیراهن آبی) | # '''[[Javad Eskandari Mayvan]] (جواد''' اسکندری مایوان''') – Irano''' Kunulo (همدم) # '''[[Elisabetta Antichi]] – Italio''' Dankon, Komputilo (Grazie, Computer) # '''[[Mikhail Reztsov]] (Михаил Резцов) – Rusio''' Malsatklingokuristo (Бегущий по лезвию голода) # '''[[Olena Klymovskykh]] (Олена Климовських) – Ukrainio''' Generatoro de falsa vivo (Fake life генератор) # '''[[Stefan Grotz]]''' ([[Uzanto:Stefangrotz|en Vikipedio]]) – '''Germanio''' Nenio pli gravas | |[[Kie vojoj renkontiĝas]] |- |2025 |La detalo kiu ŝanĝas ĉion | | | | |} == Libroj == * "'''[[Amo, tuso kaj forpaso - Homoj kaj kovimo]]'''". Libro kun la finalistaj noveloj de la Interkultura Novel-Konkurso 2021, Redaktoro: [[François Bolduc]], '''Aŭtoroj de unuopaj noveloj:''' Ĵenja Amis, [[Tatjana Auderskaja]], [[Stela Besenyei-Merger]], James Bridge, Anne Frances Calceta, Seth Carter, Tamagotchi de Chasteigner, [[Nicole Else]], [[Sten Johansson]], Midori Mamija, Eveline Ménard, [[Zdravka Metz]], Kejti Neilson, Jorge Rafael Nogueras, Valentina Panova, Martin Rue, [[Kejhan Sajjadpur]], [[Brandon Sowers]], [[Maria Rosaria Spanò]], Bashandy Tadros, Ileana Tetereva, [[Paulo Sérgio Viana|Paulo Sergio Viana]], [[Yin Jiaxin]]. [[Dosiero:La lasta vojagxo de Cezaro.jpg|eta|230px|''La lasta vojaĝo de Cezaro kaj aliaj noktaj aventuroj'']] * "'''[[La lasta vojaĝo de Cezaro kaj aliaj noktaj aventuroj]]'''". Libro kun la finalistaj noveloj de la Interkultura Novel-Konkurso 2022, Redaktoro: François Bolduc, '''Aŭtoroj de unuopaj noveloj:''' Robert Sieber, Julia Levi, Oksana Vasilkova, Laura Esposito, Aaron Fingtam, Monia Minnucci, Natalia Nikulina, Cyrille Chopelet, Paola Cereda, Carlos Hernández Loarca, Pascal Vilain, Kira Sinelnik, Iura Proskura, Emanuela Pellicciaro, Mauro Barbetti, Tatjana Tereĥova, Paulo Sergio Viana, Ilia Sumilfia Dewi, James Bridge, Vadim Grin, Julia Bautina, Jorge Rafael Nogueras, Anna Bonardi, Maria Rosario Spanò, Valentina Barachevskaia, Lori Marchesin, Ugo Filippo Cavallo, Anastasia Pushkareva, Aleksandr Dimidov, Carlo Simonelli, Davide Bacchilega, Sten Johansson, Ksenia Kormysh, Luigi Guicciardi, Eugenij Zibert, Akiko Ĵin, Natalia Dolak. * "'''[[La sekreta vivo de miaj najbaroj]]'''" Libro kun la finalistaj noveloj de la Interkultura Novel-Konkurso 2023. * '''“Artefaritaj intelektoj, pensantaj maŝinoj kaj ''Homo sapiens''”''' (2026) == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Esperanto-premioj]] [[Kategorio:Esperanto-libroserioj]] n4fjlcca62lc9jwdowqkr322jky817z 9391984 9391979 2026-06-04T14:15:37Z ThomasPusch 1869 /* Libroj */ 9391984 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto premio |priskribo de bildo= |organizanto=[[Akademio Literatura de Esperanto]] kaj [[Bobelarto]]|interretejo=https://bobelarto.ink/eo/konkurso/}} La '''Interkultura Novelo-Konkurso''' ('''INK''') okazas ĉiujare, kaj la rezultoj estas anoncitaj en la [[Universala Kongreso de Esperanto]]. Ĝin organizas la [[Akademio Literatura de Esperanto]] kunlabore kun [[Bobelarto]]. La unua INK okazis en 2021. La konkurso ekde 2022 havas du kategoriojn por komencantaj kaj spertaj verkistoj. == Organizo == Konkursaĵoj devas esti nepublikigitaj. Ili povas esti verkitaj en Esperanto aŭ en alia lingvo el listo, kiu varias de jaro al jaro, aŭ verkitaj en iu ajn lingvo kaj akompanataj de bona traduko al unu el la konkurslingvoj. La maksimuma longo estas 12 000 karaktroj.<ref>Retpaĝo de INK https://www.akademio-literatura.org/ink-2 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220925023336/https://www.akademio-literatura.org/ink-2 |date=2022-09-25 }}</ref> Oni publikigas kolekton de la finalistaj noveloj. INK havas du kategoriojn: :a) '''komencantaj verkistoj''' :b) '''spertaj verkistoj'''. La unua konkurso en 2021 havis nur unu kategorion. == Historio == {| class="wikitable" width="100%" !Jaro !Temo !Sperta kategorio !Komencanta kategorio !Prezidantoj !Novelaro |- |2021 |“[[KOVIM-19]]: Kiel ĝi ŝanĝis nin” | colspan="2" | # [[Rafael Nogueras]], "Amo en la tempoj de kovimo" # [[James Bridge]], "La sekreta recepto"; Rafael Nogueras, "Ĉu ne pli bone hejme?" # [[Sten Johansson]], "La tricentrideksepa tago"; Martin Rue, "La brakumklubo" Premio de fotokonkurso: [[Bong Sou]] |'''Prezidanto:''' Francisko Lorrain '''Honora prezidanto:'''[[Claudia Larochelle]] |''[[Amo, tuso, kaj forpaso: Homoj kaj kovimo]]''<ref>"Interkultura Novelo-Konkurso". 2022. ''Esperanto'' 1372(10), p. 214.</ref> |- |2022 |"Nokta vojaĝo" | # '''[[Jorge Rafael Nogueras]] – Portoriko''' La babaŝa preĝkolĉeno # '''{{Ill|lingvo=d|trad=Q17371759|eo=Natalia Dolak}} (Наталія Доляк) – Ukrainio''' Перша подорож остання (La unua vojaĝo estas la lasta) # '''[[Aleksandr Dimidov]] (Александр Димидов) – Usono''' Полуночники (Noktemuloj) # '''[[Luigi Guicciardi]] – Italio''' Viaggio al termine della notte (Vojaĝo ĉe la noktofino) | # '''[[Tatjana Tereĥova]] – Rusio''' Somera promenado Premio: # '''[[Ksenia Kormysh]] (Ксения Кормыш) – Rusio''' Найти дорогу (Trovi la vojon) # '''[[Evgenij Zibert]] (Евгений Зиберт) – Rusio''' Цветы для папы (Floroj por paĉjo) # '''[[Pascal Vilain]] – Francio''' Nepre nun |'''Prezidanto:''' [[Brunetto Casini]] '''Honora prezidanto:''' [[Paola Cereda]]<ref>"Paola Cereda: Honora prezidanto de la 2-a INK". 2022. ''Esperanto'' 1372(10), p. 214.</ref> |[[La lasta vojaĝo de Cezaro kaj aliaj noktaj aventuroj]] |- |2023 |La sekreta vivo de miaj najbaroj | # '''[[Vincenza Giubilei]] – Italio''' La najbaro (Il vicino di casa) # '''[[Salvatore Amato]] – Unuiĝinta Reĝlando''' La gusto de libereco (Il sapore della libertà) # '''[[Jorge Rafael Nogueras]] – Portoriko''' … kaj la fenestroj, okulojn # '''[[Ekaterina Irtegova]] (Екатерина Иртегова) – Rusio''' Nervozaj rozoj (Нервные розы) # '''[[Davide Bacchilega]] – Italio''' La luantino supre (L’inquilina del piano di sopra) | # '''[[Leila Mohammad Alizadeh Niku]] (لیلا محمدعلی زاده نیکو) – Irano''' Reviviĝo (احیا) # '''[[Gelia Alekseeva]] (Гелия Алексеева) – Ukrainio''' Ora sablo (Золотой песок) # '''[[Anastasia Vashenko]] (Анастасія Ващенко) – Ukrainio''' Laŭ la spuro de paneroj (По сліду хлібних крихт) # '''[[Elisabetta Cammarata]] – Italio''' La klaŭno (Il pagliaccio) # '''[[Evgenij Mirmovich]] (Евгений Мирмович) – Rusio''' Korvaĉo (Карга) | |[[La sekreta vivo de miaj najbaroj]] |- |2024 |Artefaritaj intelektoj, pensantaj maŝinoj kaj ''Homo sapiens'' | # '''[[Zakhar Serebrov]] (Захар Серебров) – Rusio''' Kie vojoj renkontiĝas (Там, где сходятся дороги) # '''[[Jorge Rafael Nogueras]] – Portoriko''' La ĉioscieco de OV-GPT # '''[[Ljudmila Shebella]] (Людмила Шебелла) – Estonio''' Lasta lavo (Последняя стирка) # '''[[Yin Jiaxin]] – Ĉinio''' Olda Fan kaj la roboto-edzino # '''[[Mahin Rad]] (مهین راد''') '''– Irano''' Ruĝa saŭco sur blua ĉemizo (سُسِ قرمز روی پیراهن آبی) | # '''[[Javad Eskandari Mayvan]] (جواد''' اسکندری مایوان''') – Irano''' Kunulo (همدم) # '''[[Elisabetta Antichi]] – Italio''' Dankon, Komputilo (Grazie, Computer) # '''[[Mikhail Reztsov]] (Михаил Резцов) – Rusio''' Malsatklingokuristo (Бегущий по лезвию голода) # '''[[Olena Klymovskykh]] (Олена Климовських) – Ukrainio''' Generatoro de falsa vivo (Fake life генератор) # '''[[Stefan Grotz]]''' ([[Uzanto:Stefangrotz|en Vikipedio]]) – '''Germanio''' Nenio pli gravas | |[[Kie vojoj renkontiĝas]] |- |2025 |La detalo kiu ŝanĝas ĉion | | | | |} == Libroj == * "'''[[Amo, tuso kaj forpaso: Homoj kaj kovimo]]'''". Libro kun la finalistaj noveloj de la Interkultura Novel-Konkurso 2021, Redaktoro: [[François Bolduc]], '''Aŭtoroj de unuopaj noveloj:''' Ĵenja Amis, [[Tatjana Auderskaja]], [[Stela Besenyei-Merger]], James Bridge, Anne Frances Calceta, Seth Carter, Tamagotchi de Chasteigner, [[Nicole Else]], [[Sten Johansson]], Midori Mamija, Eveline Ménard, [[Zdravka Metz]], Kejti Neilson, Jorge Rafael Nogueras, Valentina Panova, Martin Rue, [[Kejhan Sajjadpur]], [[Brandon Sowers]], [[Maria Rosaria Spanò]], Bashandy Tadros, Ileana Tetereva, [[Paulo Sérgio Viana|Paulo Sergio Viana]], [[Yin Jiaxin]]. [[Dosiero:La lasta vojagxo de Cezaro.jpg|eta|230px|''La lasta vojaĝo de Cezaro kaj aliaj noktaj aventuroj'']] * "'''[[La lasta vojaĝo de Cezaro kaj aliaj noktaj aventuroj]]'''". Libro kun la finalistaj noveloj de la Interkultura Novel-Konkurso 2022, Redaktoro: François Bolduc, '''Aŭtoroj de unuopaj noveloj:''' Robert Sieber, Julia Levi, Oksana Vasilkova, Laura Esposito, Aaron Fingtam, Monia Minnucci, Natalia Nikulina, Cyrille Chopelet, Paola Cereda, Carlos Hernández Loarca, Pascal Vilain, Kira Sinelnik, Iura Proskura, Emanuela Pellicciaro, Mauro Barbetti, Tatjana Tereĥova, Paulo Sergio Viana, Ilia Sumilfia Dewi, James Bridge, Vadim Grin, Julia Bautina, Jorge Rafael Nogueras, Anna Bonardi, Maria Rosario Spanò, Valentina Barachevskaia, Lori Marchesin, Ugo Filippo Cavallo, Anastasia Pushkareva, Aleksandr Dimidov, Carlo Simonelli, Davide Bacchilega, Sten Johansson, Ksenia Kormysh, Luigi Guicciardi, Eugenij Zibert, Akiko Ĵin, Natalia Dolak. * "'''[[La sekreta vivo de miaj najbaroj]]'''" Libro kun la finalistaj noveloj de la Interkultura Novel-Konkurso 2023. * '''“Artefaritaj intelektoj, pensantaj maŝinoj kaj ''Homo sapiens''”''' (2026) == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Esperanto-premioj]] [[Kategorio:Esperanto-libroserioj]] mr52fm92a0n27kkcsjqggos6e12metl 9391985 9391984 2026-06-04T14:16:28Z ThomasPusch 1869 /* Historio */ 9391985 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto premio |priskribo de bildo= |organizanto=[[Akademio Literatura de Esperanto]] kaj [[Bobelarto]]|interretejo=https://bobelarto.ink/eo/konkurso/}} La '''Interkultura Novelo-Konkurso''' ('''INK''') okazas ĉiujare, kaj la rezultoj estas anoncitaj en la [[Universala Kongreso de Esperanto]]. Ĝin organizas la [[Akademio Literatura de Esperanto]] kunlabore kun [[Bobelarto]]. La unua INK okazis en 2021. La konkurso ekde 2022 havas du kategoriojn por komencantaj kaj spertaj verkistoj. == Organizo == Konkursaĵoj devas esti nepublikigitaj. Ili povas esti verkitaj en Esperanto aŭ en alia lingvo el listo, kiu varias de jaro al jaro, aŭ verkitaj en iu ajn lingvo kaj akompanataj de bona traduko al unu el la konkurslingvoj. La maksimuma longo estas 12 000 karaktroj.<ref>Retpaĝo de INK https://www.akademio-literatura.org/ink-2 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220925023336/https://www.akademio-literatura.org/ink-2 |date=2022-09-25 }}</ref> Oni publikigas kolekton de la finalistaj noveloj. INK havas du kategoriojn: :a) '''komencantaj verkistoj''' :b) '''spertaj verkistoj'''. La unua konkurso en 2021 havis nur unu kategorion. == Historio == {| class="wikitable" width="100%" !Jaro !Temo !Sperta kategorio !Komencanta kategorio !Prezidantoj !Novelaro |- |2021 |“[[KOVIM-19]]: Kiel ĝi ŝanĝis nin” | colspan="2" | # [[Rafael Nogueras]], "Amo en la tempoj de kovimo" # [[James Bridge]], "La sekreta recepto"; Rafael Nogueras, "Ĉu ne pli bone hejme?" # [[Sten Johansson]], "La tricentrideksepa tago"; Martin Rue, "La brakumklubo" Premio de fotokonkurso: [[Bong Sou]] |'''Prezidanto:''' Francisko Lorrain '''Honora prezidanto:'''[[Claudia Larochelle]] |''[[Amo, tuso kaj forpaso: Homoj kaj kovimo]]''<ref>"Interkultura Novelo-Konkurso". 2022. ''Esperanto'' 1372(10), p. 214.</ref> |- |2022 |"Nokta vojaĝo" | # '''[[Jorge Rafael Nogueras]] – Portoriko''' La babaŝa preĝkolĉeno # '''{{Ill|lingvo=d|trad=Q17371759|eo=Natalia Dolak}} (Наталія Доляк) – Ukrainio''' Перша подорож остання (La unua vojaĝo estas la lasta) # '''[[Aleksandr Dimidov]] (Александр Димидов) – Usono''' Полуночники (Noktemuloj) # '''[[Luigi Guicciardi]] – Italio''' Viaggio al termine della notte (Vojaĝo ĉe la noktofino) | # '''[[Tatjana Tereĥova]] – Rusio''' Somera promenado Premio: # '''[[Ksenia Kormysh]] (Ксения Кормыш) – Rusio''' Найти дорогу (Trovi la vojon) # '''[[Evgenij Zibert]] (Евгений Зиберт) – Rusio''' Цветы для папы (Floroj por paĉjo) # '''[[Pascal Vilain]] – Francio''' Nepre nun |'''Prezidanto:''' [[Brunetto Casini]] '''Honora prezidanto:''' [[Paola Cereda]]<ref>"Paola Cereda: Honora prezidanto de la 2-a INK". 2022. ''Esperanto'' 1372(10), p. 214.</ref> |[[La lasta vojaĝo de Cezaro kaj aliaj noktaj aventuroj]] |- |2023 |La sekreta vivo de miaj najbaroj | # '''[[Vincenza Giubilei]] – Italio''' La najbaro (Il vicino di casa) # '''[[Salvatore Amato]] – Unuiĝinta Reĝlando''' La gusto de libereco (Il sapore della libertà) # '''[[Jorge Rafael Nogueras]] – Portoriko''' … kaj la fenestroj, okulojn # '''[[Ekaterina Irtegova]] (Екатерина Иртегова) – Rusio''' Nervozaj rozoj (Нервные розы) # '''[[Davide Bacchilega]] – Italio''' La luantino supre (L’inquilina del piano di sopra) | # '''[[Leila Mohammad Alizadeh Niku]] (لیلا محمدعلی زاده نیکو) – Irano''' Reviviĝo (احیا) # '''[[Gelia Alekseeva]] (Гелия Алексеева) – Ukrainio''' Ora sablo (Золотой песок) # '''[[Anastasia Vashenko]] (Анастасія Ващенко) – Ukrainio''' Laŭ la spuro de paneroj (По сліду хлібних крихт) # '''[[Elisabetta Cammarata]] – Italio''' La klaŭno (Il pagliaccio) # '''[[Evgenij Mirmovich]] (Евгений Мирмович) – Rusio''' Korvaĉo (Карга) | |[[La sekreta vivo de miaj najbaroj]] |- |2024 |Artefaritaj intelektoj, pensantaj maŝinoj kaj ''Homo sapiens'' | # '''[[Zakhar Serebrov]] (Захар Серебров) – Rusio''' Kie vojoj renkontiĝas (Там, где сходятся дороги) # '''[[Jorge Rafael Nogueras]] – Portoriko''' La ĉioscieco de OV-GPT # '''[[Ljudmila Shebella]] (Людмила Шебелла) – Estonio''' Lasta lavo (Последняя стирка) # '''[[Yin Jiaxin]] – Ĉinio''' Olda Fan kaj la roboto-edzino # '''[[Mahin Rad]] (مهین راد''') '''– Irano''' Ruĝa saŭco sur blua ĉemizo (سُسِ قرمز روی پیراهن آبی) | # '''[[Javad Eskandari Mayvan]] (جواد''' اسکندری مایوان''') – Irano''' Kunulo (همدم) # '''[[Elisabetta Antichi]] – Italio''' Dankon, Komputilo (Grazie, Computer) # '''[[Mikhail Reztsov]] (Михаил Резцов) – Rusio''' Malsatklingokuristo (Бегущий по лезвию голода) # '''[[Olena Klymovskykh]] (Олена Климовських) – Ukrainio''' Generatoro de falsa vivo (Fake life генератор) # '''[[Stefan Grotz]]''' ([[Uzanto:Stefangrotz|en Vikipedio]]) – '''Germanio''' Nenio pli gravas | |[[Kie vojoj renkontiĝas]] |- |2025 |La detalo kiu ŝanĝas ĉion | | | | |} == Libroj == * "'''[[Amo, tuso kaj forpaso: Homoj kaj kovimo]]'''". Libro kun la finalistaj noveloj de la Interkultura Novel-Konkurso 2021, Redaktoro: [[François Bolduc]], '''Aŭtoroj de unuopaj noveloj:''' Ĵenja Amis, [[Tatjana Auderskaja]], [[Stela Besenyei-Merger]], James Bridge, Anne Frances Calceta, Seth Carter, Tamagotchi de Chasteigner, [[Nicole Else]], [[Sten Johansson]], Midori Mamija, Eveline Ménard, [[Zdravka Metz]], Kejti Neilson, Jorge Rafael Nogueras, Valentina Panova, Martin Rue, [[Kejhan Sajjadpur]], [[Brandon Sowers]], [[Maria Rosaria Spanò]], Bashandy Tadros, Ileana Tetereva, [[Paulo Sérgio Viana|Paulo Sergio Viana]], [[Yin Jiaxin]]. [[Dosiero:La lasta vojagxo de Cezaro.jpg|eta|230px|''La lasta vojaĝo de Cezaro kaj aliaj noktaj aventuroj'']] * "'''[[La lasta vojaĝo de Cezaro kaj aliaj noktaj aventuroj]]'''". Libro kun la finalistaj noveloj de la Interkultura Novel-Konkurso 2022, Redaktoro: François Bolduc, '''Aŭtoroj de unuopaj noveloj:''' Robert Sieber, Julia Levi, Oksana Vasilkova, Laura Esposito, Aaron Fingtam, Monia Minnucci, Natalia Nikulina, Cyrille Chopelet, Paola Cereda, Carlos Hernández Loarca, Pascal Vilain, Kira Sinelnik, Iura Proskura, Emanuela Pellicciaro, Mauro Barbetti, Tatjana Tereĥova, Paulo Sergio Viana, Ilia Sumilfia Dewi, James Bridge, Vadim Grin, Julia Bautina, Jorge Rafael Nogueras, Anna Bonardi, Maria Rosario Spanò, Valentina Barachevskaia, Lori Marchesin, Ugo Filippo Cavallo, Anastasia Pushkareva, Aleksandr Dimidov, Carlo Simonelli, Davide Bacchilega, Sten Johansson, Ksenia Kormysh, Luigi Guicciardi, Eugenij Zibert, Akiko Ĵin, Natalia Dolak. * "'''[[La sekreta vivo de miaj najbaroj]]'''" Libro kun la finalistaj noveloj de la Interkultura Novel-Konkurso 2023. * '''“Artefaritaj intelektoj, pensantaj maŝinoj kaj ''Homo sapiens''”''' (2026) == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Esperanto-premioj]] [[Kategorio:Esperanto-libroserioj]] gp7w3g9lf3luc8fico7crvrq39trski 9391993 9391985 2026-06-04T14:18:02Z ThomasPusch 1869 /* Libroj */ 9391993 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto premio |priskribo de bildo= |organizanto=[[Akademio Literatura de Esperanto]] kaj [[Bobelarto]]|interretejo=https://bobelarto.ink/eo/konkurso/}} La '''Interkultura Novelo-Konkurso''' ('''INK''') okazas ĉiujare, kaj la rezultoj estas anoncitaj en la [[Universala Kongreso de Esperanto]]. Ĝin organizas la [[Akademio Literatura de Esperanto]] kunlabore kun [[Bobelarto]]. La unua INK okazis en 2021. La konkurso ekde 2022 havas du kategoriojn por komencantaj kaj spertaj verkistoj. == Organizo == Konkursaĵoj devas esti nepublikigitaj. Ili povas esti verkitaj en Esperanto aŭ en alia lingvo el listo, kiu varias de jaro al jaro, aŭ verkitaj en iu ajn lingvo kaj akompanataj de bona traduko al unu el la konkurslingvoj. La maksimuma longo estas 12 000 karaktroj.<ref>Retpaĝo de INK https://www.akademio-literatura.org/ink-2 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220925023336/https://www.akademio-literatura.org/ink-2 |date=2022-09-25 }}</ref> Oni publikigas kolekton de la finalistaj noveloj. INK havas du kategoriojn: :a) '''komencantaj verkistoj''' :b) '''spertaj verkistoj'''. La unua konkurso en 2021 havis nur unu kategorion. == Historio == {| class="wikitable" width="100%" !Jaro !Temo !Sperta kategorio !Komencanta kategorio !Prezidantoj !Novelaro |- |2021 |“[[KOVIM-19]]: Kiel ĝi ŝanĝis nin” | colspan="2" | # [[Rafael Nogueras]], "Amo en la tempoj de kovimo" # [[James Bridge]], "La sekreta recepto"; Rafael Nogueras, "Ĉu ne pli bone hejme?" # [[Sten Johansson]], "La tricentrideksepa tago"; Martin Rue, "La brakumklubo" Premio de fotokonkurso: [[Bong Sou]] |'''Prezidanto:''' Francisko Lorrain '''Honora prezidanto:'''[[Claudia Larochelle]] |''[[Amo, tuso kaj forpaso: Homoj kaj kovimo]]''<ref>"Interkultura Novelo-Konkurso". 2022. ''Esperanto'' 1372(10), p. 214.</ref> |- |2022 |"Nokta vojaĝo" | # '''[[Jorge Rafael Nogueras]] – Portoriko''' La babaŝa preĝkolĉeno # '''{{Ill|lingvo=d|trad=Q17371759|eo=Natalia Dolak}} (Наталія Доляк) – Ukrainio''' Перша подорож остання (La unua vojaĝo estas la lasta) # '''[[Aleksandr Dimidov]] (Александр Димидов) – Usono''' Полуночники (Noktemuloj) # '''[[Luigi Guicciardi]] – Italio''' Viaggio al termine della notte (Vojaĝo ĉe la noktofino) | # '''[[Tatjana Tereĥova]] – Rusio''' Somera promenado Premio: # '''[[Ksenia Kormysh]] (Ксения Кормыш) – Rusio''' Найти дорогу (Trovi la vojon) # '''[[Evgenij Zibert]] (Евгений Зиберт) – Rusio''' Цветы для папы (Floroj por paĉjo) # '''[[Pascal Vilain]] – Francio''' Nepre nun |'''Prezidanto:''' [[Brunetto Casini]] '''Honora prezidanto:''' [[Paola Cereda]]<ref>"Paola Cereda: Honora prezidanto de la 2-a INK". 2022. ''Esperanto'' 1372(10), p. 214.</ref> |[[La lasta vojaĝo de Cezaro kaj aliaj noktaj aventuroj]] |- |2023 |La sekreta vivo de miaj najbaroj | # '''[[Vincenza Giubilei]] – Italio''' La najbaro (Il vicino di casa) # '''[[Salvatore Amato]] – Unuiĝinta Reĝlando''' La gusto de libereco (Il sapore della libertà) # '''[[Jorge Rafael Nogueras]] – Portoriko''' … kaj la fenestroj, okulojn # '''[[Ekaterina Irtegova]] (Екатерина Иртегова) – Rusio''' Nervozaj rozoj (Нервные розы) # '''[[Davide Bacchilega]] – Italio''' La luantino supre (L’inquilina del piano di sopra) | # '''[[Leila Mohammad Alizadeh Niku]] (لیلا محمدعلی زاده نیکو) – Irano''' Reviviĝo (احیا) # '''[[Gelia Alekseeva]] (Гелия Алексеева) – Ukrainio''' Ora sablo (Золотой песок) # '''[[Anastasia Vashenko]] (Анастасія Ващенко) – Ukrainio''' Laŭ la spuro de paneroj (По сліду хлібних крихт) # '''[[Elisabetta Cammarata]] – Italio''' La klaŭno (Il pagliaccio) # '''[[Evgenij Mirmovich]] (Евгений Мирмович) – Rusio''' Korvaĉo (Карга) | |[[La sekreta vivo de miaj najbaroj]] |- |2024 |Artefaritaj intelektoj, pensantaj maŝinoj kaj ''Homo sapiens'' | # '''[[Zakhar Serebrov]] (Захар Серебров) – Rusio''' Kie vojoj renkontiĝas (Там, где сходятся дороги) # '''[[Jorge Rafael Nogueras]] – Portoriko''' La ĉioscieco de OV-GPT # '''[[Ljudmila Shebella]] (Людмила Шебелла) – Estonio''' Lasta lavo (Последняя стирка) # '''[[Yin Jiaxin]] – Ĉinio''' Olda Fan kaj la roboto-edzino # '''[[Mahin Rad]] (مهین راد''') '''– Irano''' Ruĝa saŭco sur blua ĉemizo (سُسِ قرمز روی پیراهن آبی) | # '''[[Javad Eskandari Mayvan]] (جواد''' اسکندری مایوان''') – Irano''' Kunulo (همدم) # '''[[Elisabetta Antichi]] – Italio''' Dankon, Komputilo (Grazie, Computer) # '''[[Mikhail Reztsov]] (Михаил Резцов) – Rusio''' Malsatklingokuristo (Бегущий по лезвию голода) # '''[[Olena Klymovskykh]] (Олена Климовських) – Ukrainio''' Generatoro de falsa vivo (Fake life генератор) # '''[[Stefan Grotz]]''' ([[Uzanto:Stefangrotz|en Vikipedio]]) – '''Germanio''' Nenio pli gravas | |[[Kie vojoj renkontiĝas]] |- |2025 |La detalo kiu ŝanĝas ĉion | | | | |} == Libroj == * "'''[[Amo, tuso kaj forpaso: Homoj kaj kovimo]]'''". Libro kun la finalistaj noveloj de la Interkultura Novel-Konkurso 2021, Redaktoro: [[François Bolduc]], '''Aŭtoroj de unuopaj noveloj:''' Ĵenja Amis, [[Tatjana Auderskaja]], [[Stela Besenyei-Merger]], James Bridge, Anne Frances Calceta, Seth Carter, Tamagotchi de Chasteigner, [[Nicole Else]], [[Sten Johansson]], Midori Mamija, Eveline Ménard, [[Zdravka Metz]], Kejti Neilson, Jorge Rafael Nogueras, Valentina Panova, Martin Rue, [[Kejhan Sajjadpur]], [[Brandon Sowers]], [[Maria Rosaria Spanò]], Bashandy Tadros, Ileana Tetereva, [[Paulo Sérgio Viana|Paulo Sergio Viana]], [[Yin Jiaxin]]. [[Dosiero:La lasta vojagxo de Cezaro.jpg|eta|230px|''La lasta vojaĝo de Cezaro kaj aliaj noktaj aventuroj'']] * "'''[[La lasta vojaĝo de Cezaro kaj aliaj noktaj aventuroj]]'''". Libro kun la finalistaj noveloj de la Interkultura Novel-Konkurso 2022, Redaktoro: François Bolduc, '''Aŭtoroj de unuopaj noveloj:''' Robert Sieber, Julia Levi, Oksana Vasilkova, Laura Esposito, Aaron Fingtam, Monia Minnucci, Natalia Nikulina, Cyrille Chopelet, Paola Cereda, Carlos Hernández Loarca, Pascal Vilain, Kira Sinelnik, Iura Proskura, Emanuela Pellicciaro, Mauro Barbetti, Tatjana Tereĥova, Paulo Sergio Viana, Ilia Sumilfia Dewi, James Bridge, Vadim Grin, Julia Bautina, Jorge Rafael Nogueras, Anna Bonardi, Maria Rosario Spanò, Valentina Barachevskaia, Lori Marchesin, Ugo Filippo Cavallo, Anastasia Pushkareva, Aleksandr Dimidov, Carlo Simonelli, Davide Bacchilega, Sten Johansson, Ksenia Kormysh, Luigi Guicciardi, Eugenij Zibert, Akiko Ĵin, Natalia Dolak. * "'''[[La sekreta vivo de miaj najbaroj]]'''" Libro kun la finalistaj noveloj de la Interkultura Novel-Konkurso 2023. (2024) * "'''[[Kie vojoj renkontiĝas]]'''" Libro kun la finalistaj noveloj de la Interkultura Novel-Konkurso 2024. (2025) * '''“Artefaritaj intelektoj, pensantaj maŝinoj kaj ''Homo sapiens''”'''. (2026) == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Esperanto-premioj]] [[Kategorio:Esperanto-libroserioj]] b1hydq00ncxxdk0fa50ok27dc65kdys 0 801858 9392423 9131132 2026-06-05T05:14:56Z Sj1mor 12103 9392423 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Laborista kooperativo''' estas [[kooperativo]] posedata kaj memadministrata de siaj [[laboristo]]j. Tiu kontrolo povas signifi [[firmao]]n kie ĉiu laboristo-posedanto partoprenas en decidofarado en [[Demokratio|demokrata]] modo, aŭ ĝi povas rilati al unu en kiu administrado estas [[Voĉdono|elektita]] fare de ĉiu laboristo-posedanto kiu ĉiu havas unu voĉdonon. == Esploro pri laboristaj kooperativoj == === Longviveco kaj fortikeco === Laŭ analizo de ĉiuj entreprenoj en [[Urugvajo]] inter 1997 kaj 2009, laboristaj kooperativoj havas 29% pli malgrandan ŝancon fermiĝi post kontrolado de variabloj kiel industrio.<ref>Burdín, Gabriel (2014). "Are Worker-Managed Firms More Likely to Fail Than Conventional Enterprises? Evidence from Uruguay". Industrial and Labor Relations Review. 67 (1): 202–238. doi:[[doi:10.1177/001979391406700108|10.1177/001979391406700108]]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:154970350 154970350]</ref> En [[Italio]], laboristposedataj kooperativoj kiuj estis kreitaj fare de laboristoj aĉetantaj komercon kiam ĝi alfrontas fermon aŭ vendeblon havas 3-jaran postvivoprocenton de 87%, kompare kun 48% de ĉiuj italaj entreprenoj.<ref>Voinea, Anca (2015). [https://www.thenews.coop/97306/sector/retail/path-worker-buyouts-uk-need-marcora-law/ "The path to worker buyouts: Does the UK need its own 'Marcora Law'?"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210314220926/https://www.thenews.coop/97306/sector/retail/path-worker-buyouts-uk-need-marcora-law/ |date=2021-03-14 }}. Coop News.</ref> Studo de [[Hispanio|hispanaj]] kaj [[Francio|francaj]] laboristaj kooperativoj (2012) trovis ke ili "estis pli rezistemaj ol konvenciaj entreprenoj dum [[Ekonomia krizo de 2008|la ekonomia krizo]]."<ref>[https://www.co-oplaw.org/special-topics/worker-cooperatives-performance-and-success-factors/ "Worker Cooperatives Performance and Success Factors"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221118115602/https://www.co-oplaw.org/special-topics/worker-cooperatives-performance-and-success-factors/ |date=2022-11-18 }}. Co-opLaw.org. Alirita en 15a de Novembro 2019.</ref> En Francio, la trijara postvivoprocento de laboristaj kooperativoj estas 80%-90%, kompare kun la totala postvivoprocento de 66% por ĉiuj entreprenoj.<ref>Olsen, Erik (2013). [https://www.researchgate.net/publication/287576212 "The relative survival of worker cooperatives and barriers to their creation"]. Advances in the Economic Analysis of Participatory and Labor-Managed Firms. 14: 83–107. doi:[[doi:10.1108/S0885-3339(2013)0000014005|10.1108/S0885-3339(2013)0000014005]]. ISBN [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:154970350 978-1-78190-750-4].</ref> Dum la ekonomia krizo de 2008, la nombro da laboristoj en laboristposedataj kooperativoj en Francio pliiĝis je 4,2%, dum dungado en aliaj entreprenoj malpliiĝis je 0,7%.<ref>[https://www.ess-europe.eu/sites/default/files/report_cecop_2012_en_web.pdf "The resilience of the cooperative model"] (PDF). The International Organisation of Industrial and Services Cooperatives. 2012. [https://web.archive.org/web/20200718172310/https://www.ess-europe.eu/sites/default/files/report_cecop_2012_en_web.pdf Arkivita] (PDF) el la originalo en 18a de Julio 2020. [[iarchive:report cecop 2012 en web|Alt URL]]</ref> === Salajra kaj dungada stabileco === Studo (2006) trovis ke [[salajro]]j sur kooperativaj salajroj en Italio estis 15 ĝis 16 procentoj pli malaltaj ol tiuj kiujn [[Kapitalismo|kapitalismaj]] firmaoj pagis averaĝe, kaj estis pli volatilaj, dum dungado estis pli stabila. Post kontrolado de variabloj, kiel ekzemple instruado, aĝo, sekso, okupo, industrio, loko, firmagrandeco, uzantkosto de [[kapitalo]], fiksaj kostoj kaj devioj en ĝiaj realaj vendoj, tio ŝanĝiĝis al 14 procentoj. La verkintoj sugestas, ke tio eble ŝuldiĝas al laboristkooperativoj pli verŝajnaj ol kapitalismaj firmaoj tranĉi salajrojn anstataŭ maldungi dungitojn dum periodoj de ekonomia malfacileco, aŭ ĉar kooperativaj laboristoj eble pretas akcepti pli malaltajn salajrojn ol laboristoj en kapitalismaj firmaoj.<ref>Pencavel, John; Pistaferri, Luigi; Schivardi, Fabiano (October 2006). [https://web.stanford.edu/~pista/coopssept04.pdf "Wages, Employment, and Capital in Capitalist and Worker-Owned Firms"] (PDF). Industrial and Labor Relations Review. 60 (1): 35–36. doi:[[doi:10.1177/001979390606000102|10.1177/001979390606000102]]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:1096260 1096260]{{404|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> Studo rigardanta ĉiujn firmaojn en Urugvajo konkludis, ke kontrolante por variabloj kiel ekzemple industrio, firmagrandeco, sekso, aĝo kaj permanenta ofico, laboristoj dungitaj en laboristo-administrita firmao gajnas 3 procentojn pli altajn salajrojn kompare kun similaj laboristoj dungitaj en la konvenciaj firmaoj. Tamen, tiu salajra novelo malpliiĝas signife kun kreskanta salajro kaj iĝas negativa por plej altaj salajruloj.<ref>Burdín, Gabriel (2015). [https://www.researchgate.net/publication/275057092 "Equality Under Threat by the Talented: Evidence from Worker-Managed Firms"]. The Economic Journal. 126 (594).</ref> Laŭ esplorado de [[Virginie Pérotin]], kiu rigardis dujardekan valoron de internaciaj datenoj, la tendenco por pli granda salajrofleksebleco kaj dungadstabileco helpas klarigi kial iu esplorado observas pli altajn kaj aliajn pli malaltajn salajrojn en laboristaj kooperativoj relative al konvenciaj entreprenoj.<ref name=":0">Pérotin, Virginie (2016). [https://web.archive.org/web/20170113124521/https://www.uk.coop/sites/default/files/uploads/attachments/worker_co-op_report.pdf "What do we really know about worker co-operatives?"] (PDF). uk.coop. Archived from [https://www.uk.coop/sites/default/files/uploads/attachments/worker_co-op_report.pdf originala] (PDF) en 13a de Januaro 2017.</ref> Studo de ''[[The Democracy Collaborative]]'' trovis, ke en Usono, laboristaj kooperativoj povas pliigi laboristajn enspezojn je 70 ĝis 80 procentoj.<ref>[https://democracycollaborative.org/content/worker-cooperatives-pathways-scale "Worker Cooperatives: Pathways to Scale"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191209024240/https://democracycollaborative.org/content/worker-cooperatives-pathways-scale |date=2019-12-09 }}. democracycollaborative.org. 20a de Majo 2014. Alirita en 15a de Novembro 2019.</ref> === Salajra malegaleco === En la [[Mondragón Corporación Cooperativa]], la plej granda laborista kooperativo de la mondo, la salajra proporcio inter la plej malalta kaj la plej alta salajro estis 1:9 en 2018. La proporcio estas decidita per demokrata voĉdono de la laboristoj-membroj.<ref>[https://www.uk.coop/newsroom/new-report-highlights-lessons-worlds-largest-worker-co-op "New report highlights lessons from Mondragon - the world's largest worker co-op"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191112021528/https://www.uk.coop/newsroom/new-report-highlights-lessons-worlds-largest-worker-co-op |date=2019-11-12 }}. www.uk.coop/. 2019.</ref> En Francio, la salajroproporcio inter la plej altaj kaj malplej pagitaj 10% de la dungitoj estas 14% pli malalta en laboristaj kooperativoj ol en alie similaj konvenciaj firmaoj.<ref>Magne, Nathalie (2017). [https://ideas.repec.org/a/liu/liucej/v14y2017i2p303-329.html "Wage inequality in workers' cooperatives and conventional firms"]. European Journal of Comparative Economics. 14 (2): 303–329.</ref> === Produktiveco === Laŭ la esplorado de Virginie Pérotin kiu rigardis dujardekan valoron de internaciaj datumoj, laboristaj kooperativoj estas pli produktivaj ol konvenciaj entreprenoj.<ref name=":0" /> Alia studo (1987) de laboristaj kooperativoj en Italio, [[Unuiĝinta Reĝlando]], kaj Francio trovis "pozitivajn" rilatojn kun produktiveco. Ĝi ankaŭ trovis, ke laboristaj kooperativoj ne iĝas malpli produktivaj kiam ili iĝas pli grandaj. Studo de 1995 pri laboristaj kooperativoj en la ligno-industrio en [[Vaŝingtono]], [[Usono]] trovis, ke "kooperacioj estas pli efikaj ol la ĉefaj konvenciaj firmaoj je inter 6 kaj 14 procentoj".<ref>Pencavel, John (1995). [https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/1995/01/1995_bpeamicro_craig.pdf "Participation and Productivity: A Comparison of Worker Cooperatives and Conventional Firms in the Plywood Industry"] (PDF). Brookings Papers on Economic Activity.</ref> === Laboristaj kontento, fido, sano kaj engaĝiĝo === Laŭ studo uzante demandaron de la loĝantaro de la itala provinco [[Trento]], laboristaj kooperativoj estas la nura formo de entrepreno kiu kreskigas socian fidon inter dungitoj.<ref>Sabatini, Fabio (2014). [http://www.eeri.eu/documents/wp/EERI_RP_2012_10.pdf "Do cooperative enterprises create social trust?"] (PDF). Small Business Economics. 42 (3): 621–641. doi:[[doi:10.1007/s11187-013-9494-8|10.1007/s11187-013-9494-8]]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:16528387 16528387]{{404|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> Enketo farita en [[Seulo]] sugestas, ke en konvenciaj firmaoj, dungitoj iĝas malpli engaĝitaj al sia laboro kiam ilia laboro fariĝas pli postulema; tamen, tio ne estis la kazo en laboristaj kooperativoj.<ref>Park, Rhokeun (2018). "Responses to job demands: moderating role of worker cooperatives". Employee Relations. 40 (2): 346–361. doi:[[doi:10.1108/ER-06-2017-0137|10.1108/ER-06-2017-0137]].</ref> En Usono, hejmaj sanhelpantoj en laboristaj kooperativoj estis signife pli kontentaj pri siaj laborpostenoj ol en aliaj agentejoj.<ref>Berry, Daphne (2013). [https://www.researchgate.net/publication/289325273 "Effects of cooperative membership and participation in decision making on job satisfaction of home health aides"]. Advances in the Economic Analysis of Participatory and Labor-Managed Firms. 14: 3–25. doi:[[doi:10.1108/S0885-3339(2013)0000014002|10.1108/S0885-3339(2013)0000014002]]. ISBN [[:en:Special:BookSources/978-1-78190-750-4|978-1-78190-750-4]].</ref> Studo de 2013 pri hejmhelpistoj trovis, ke "Hejmaj sanhelpantoj ĉe la laborist-posedata, partoprena decida organizo estis signife pli kontentaj kun siaj laborlokoj ol tiuj ĉe aliaj agentejoj."<ref>Berry, Daphne P. (1a de Januaro 2013), [[doi:10.1108/S0885-3339(2013)0000014002|"Effects of Cooperative Membership and Participation in Decision Making on Job Satisfaction of Home Health Aides"]], Sharing Ownership, Profits, and Decision-Making in the 21st Century, Advances in the Economic Analysis of Participatory & Labor-Managed Firms, Emerald Group Publishing Limited, vol. 14, pp. 3–25, doi:10.1108/S0885-3339(2013)0000014002, ISBN 978-1-78190-750-4, alirita en 20a de Aprilo 2021</ref> Unu studo de Usono de 1995 indikas, ke "dungitoj kiuj ampleksas pliigitan influon kaj partoprenon en laborejdecidoj ankaŭ raportis pli grandan laborkontenton"<ref>[https://www.thenews.coop/39464/topic/democracy/co-operatives-make-happy-place-work/ "Co-operatives make for a happy place to work"]. 20a de Marto 2013.</ref> kaj studo de 2011 en Francio trovis, ke laborist-posedataj entreprenoj "havis pozitivan efikon al laborkontento de laboristoj."<ref>Castel, Davy; Lemoine, Claude; Durand-Delvigne, Annick (1 November 2011). [http://journals.openedition.org/pistes/2635 "Working in Cooperatives and Social Economy: Effects on Job Satisfaction and the Meaning of Work"]. Perspectives Interdisciplinaires Sur le Travail et la Santé (13–2). doi:10.4000/pistes.2635. ISSN 1481-9384.</ref> Unu Studo de 2019 indikas, ke "la efiko al la feliĉo de laboristoj estas ĝenerale pozitiva".<ref>Kaswan, Mark J. (2019). "Happiness theory and worker cooperatives: A critique of the alignment thesis". Journal of Labor and Society. 22 (3): 637–660. doi:[[doi:10.1111/wusa.12442|10.1111/wusa.12442]]. ISSN [[issn:2471-4607|2471-4607]]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:203106631 203106631].</ref> === Medio === Analizo (1995) publikigita en ''[[Ecological Economics]]'' indikas, ke "kooperativoj tendencos uzi naturresursenigaĵojn pli efike kaj estos malpli kresk-orientitaj ol aliaj entreprenoj."<ref>Booth, Douglas E. (1 March 1995). [https://dx.doi.org/10.1016/0921-8009%2894%2900046-X "Economic democracy as an environmental measure"]. Ecological Economics. 12 (3): 225–236. doi:[[doi:10.1016/0921-8009(94)00046-X|10.1016/0921-8009(94)00046-X]]. ISSN [[issn:0921-8009|0921-8009]].</ref> == Notoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kooperativoj]] i4t5h3helippwlntq68hb5458521j0q 9392424 9392423 2026-06-05T05:15:04Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Laborista Kooperativo]] al [[Laborista kooperativo]] 9392423 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Laborista kooperativo''' estas [[kooperativo]] posedata kaj memadministrata de siaj [[laboristo]]j. Tiu kontrolo povas signifi [[firmao]]n kie ĉiu laboristo-posedanto partoprenas en decidofarado en [[Demokratio|demokrata]] modo, aŭ ĝi povas rilati al unu en kiu administrado estas [[Voĉdono|elektita]] fare de ĉiu laboristo-posedanto kiu ĉiu havas unu voĉdonon. == Esploro pri laboristaj kooperativoj == === Longviveco kaj fortikeco === Laŭ analizo de ĉiuj entreprenoj en [[Urugvajo]] inter 1997 kaj 2009, laboristaj kooperativoj havas 29% pli malgrandan ŝancon fermiĝi post kontrolado de variabloj kiel industrio.<ref>Burdín, Gabriel (2014). "Are Worker-Managed Firms More Likely to Fail Than Conventional Enterprises? Evidence from Uruguay". Industrial and Labor Relations Review. 67 (1): 202–238. doi:[[doi:10.1177/001979391406700108|10.1177/001979391406700108]]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:154970350 154970350]</ref> En [[Italio]], laboristposedataj kooperativoj kiuj estis kreitaj fare de laboristoj aĉetantaj komercon kiam ĝi alfrontas fermon aŭ vendeblon havas 3-jaran postvivoprocenton de 87%, kompare kun 48% de ĉiuj italaj entreprenoj.<ref>Voinea, Anca (2015). [https://www.thenews.coop/97306/sector/retail/path-worker-buyouts-uk-need-marcora-law/ "The path to worker buyouts: Does the UK need its own 'Marcora Law'?"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210314220926/https://www.thenews.coop/97306/sector/retail/path-worker-buyouts-uk-need-marcora-law/ |date=2021-03-14 }}. Coop News.</ref> Studo de [[Hispanio|hispanaj]] kaj [[Francio|francaj]] laboristaj kooperativoj (2012) trovis ke ili "estis pli rezistemaj ol konvenciaj entreprenoj dum [[Ekonomia krizo de 2008|la ekonomia krizo]]."<ref>[https://www.co-oplaw.org/special-topics/worker-cooperatives-performance-and-success-factors/ "Worker Cooperatives Performance and Success Factors"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221118115602/https://www.co-oplaw.org/special-topics/worker-cooperatives-performance-and-success-factors/ |date=2022-11-18 }}. Co-opLaw.org. Alirita en 15a de Novembro 2019.</ref> En Francio, la trijara postvivoprocento de laboristaj kooperativoj estas 80%-90%, kompare kun la totala postvivoprocento de 66% por ĉiuj entreprenoj.<ref>Olsen, Erik (2013). [https://www.researchgate.net/publication/287576212 "The relative survival of worker cooperatives and barriers to their creation"]. Advances in the Economic Analysis of Participatory and Labor-Managed Firms. 14: 83–107. doi:[[doi:10.1108/S0885-3339(2013)0000014005|10.1108/S0885-3339(2013)0000014005]]. ISBN [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:154970350 978-1-78190-750-4].</ref> Dum la ekonomia krizo de 2008, la nombro da laboristoj en laboristposedataj kooperativoj en Francio pliiĝis je 4,2%, dum dungado en aliaj entreprenoj malpliiĝis je 0,7%.<ref>[https://www.ess-europe.eu/sites/default/files/report_cecop_2012_en_web.pdf "The resilience of the cooperative model"] (PDF). The International Organisation of Industrial and Services Cooperatives. 2012. [https://web.archive.org/web/20200718172310/https://www.ess-europe.eu/sites/default/files/report_cecop_2012_en_web.pdf Arkivita] (PDF) el la originalo en 18a de Julio 2020. [[iarchive:report cecop 2012 en web|Alt URL]]</ref> === Salajra kaj dungada stabileco === Studo (2006) trovis ke [[salajro]]j sur kooperativaj salajroj en Italio estis 15 ĝis 16 procentoj pli malaltaj ol tiuj kiujn [[Kapitalismo|kapitalismaj]] firmaoj pagis averaĝe, kaj estis pli volatilaj, dum dungado estis pli stabila. Post kontrolado de variabloj, kiel ekzemple instruado, aĝo, sekso, okupo, industrio, loko, firmagrandeco, uzantkosto de [[kapitalo]], fiksaj kostoj kaj devioj en ĝiaj realaj vendoj, tio ŝanĝiĝis al 14 procentoj. La verkintoj sugestas, ke tio eble ŝuldiĝas al laboristkooperativoj pli verŝajnaj ol kapitalismaj firmaoj tranĉi salajrojn anstataŭ maldungi dungitojn dum periodoj de ekonomia malfacileco, aŭ ĉar kooperativaj laboristoj eble pretas akcepti pli malaltajn salajrojn ol laboristoj en kapitalismaj firmaoj.<ref>Pencavel, John; Pistaferri, Luigi; Schivardi, Fabiano (October 2006). [https://web.stanford.edu/~pista/coopssept04.pdf "Wages, Employment, and Capital in Capitalist and Worker-Owned Firms"] (PDF). Industrial and Labor Relations Review. 60 (1): 35–36. doi:[[doi:10.1177/001979390606000102|10.1177/001979390606000102]]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:1096260 1096260]{{404|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> Studo rigardanta ĉiujn firmaojn en Urugvajo konkludis, ke kontrolante por variabloj kiel ekzemple industrio, firmagrandeco, sekso, aĝo kaj permanenta ofico, laboristoj dungitaj en laboristo-administrita firmao gajnas 3 procentojn pli altajn salajrojn kompare kun similaj laboristoj dungitaj en la konvenciaj firmaoj. Tamen, tiu salajra novelo malpliiĝas signife kun kreskanta salajro kaj iĝas negativa por plej altaj salajruloj.<ref>Burdín, Gabriel (2015). [https://www.researchgate.net/publication/275057092 "Equality Under Threat by the Talented: Evidence from Worker-Managed Firms"]. The Economic Journal. 126 (594).</ref> Laŭ esplorado de [[Virginie Pérotin]], kiu rigardis dujardekan valoron de internaciaj datenoj, la tendenco por pli granda salajrofleksebleco kaj dungadstabileco helpas klarigi kial iu esplorado observas pli altajn kaj aliajn pli malaltajn salajrojn en laboristaj kooperativoj relative al konvenciaj entreprenoj.<ref name=":0">Pérotin, Virginie (2016). [https://web.archive.org/web/20170113124521/https://www.uk.coop/sites/default/files/uploads/attachments/worker_co-op_report.pdf "What do we really know about worker co-operatives?"] (PDF). uk.coop. Archived from [https://www.uk.coop/sites/default/files/uploads/attachments/worker_co-op_report.pdf originala] (PDF) en 13a de Januaro 2017.</ref> Studo de ''[[The Democracy Collaborative]]'' trovis, ke en Usono, laboristaj kooperativoj povas pliigi laboristajn enspezojn je 70 ĝis 80 procentoj.<ref>[https://democracycollaborative.org/content/worker-cooperatives-pathways-scale "Worker Cooperatives: Pathways to Scale"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191209024240/https://democracycollaborative.org/content/worker-cooperatives-pathways-scale |date=2019-12-09 }}. democracycollaborative.org. 20a de Majo 2014. Alirita en 15a de Novembro 2019.</ref> === Salajra malegaleco === En la [[Mondragón Corporación Cooperativa]], la plej granda laborista kooperativo de la mondo, la salajra proporcio inter la plej malalta kaj la plej alta salajro estis 1:9 en 2018. La proporcio estas decidita per demokrata voĉdono de la laboristoj-membroj.<ref>[https://www.uk.coop/newsroom/new-report-highlights-lessons-worlds-largest-worker-co-op "New report highlights lessons from Mondragon - the world's largest worker co-op"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191112021528/https://www.uk.coop/newsroom/new-report-highlights-lessons-worlds-largest-worker-co-op |date=2019-11-12 }}. www.uk.coop/. 2019.</ref> En Francio, la salajroproporcio inter la plej altaj kaj malplej pagitaj 10% de la dungitoj estas 14% pli malalta en laboristaj kooperativoj ol en alie similaj konvenciaj firmaoj.<ref>Magne, Nathalie (2017). [https://ideas.repec.org/a/liu/liucej/v14y2017i2p303-329.html "Wage inequality in workers' cooperatives and conventional firms"]. European Journal of Comparative Economics. 14 (2): 303–329.</ref> === Produktiveco === Laŭ la esplorado de Virginie Pérotin kiu rigardis dujardekan valoron de internaciaj datumoj, laboristaj kooperativoj estas pli produktivaj ol konvenciaj entreprenoj.<ref name=":0" /> Alia studo (1987) de laboristaj kooperativoj en Italio, [[Unuiĝinta Reĝlando]], kaj Francio trovis "pozitivajn" rilatojn kun produktiveco. Ĝi ankaŭ trovis, ke laboristaj kooperativoj ne iĝas malpli produktivaj kiam ili iĝas pli grandaj. Studo de 1995 pri laboristaj kooperativoj en la ligno-industrio en [[Vaŝingtono]], [[Usono]] trovis, ke "kooperacioj estas pli efikaj ol la ĉefaj konvenciaj firmaoj je inter 6 kaj 14 procentoj".<ref>Pencavel, John (1995). [https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/1995/01/1995_bpeamicro_craig.pdf "Participation and Productivity: A Comparison of Worker Cooperatives and Conventional Firms in the Plywood Industry"] (PDF). Brookings Papers on Economic Activity.</ref> === Laboristaj kontento, fido, sano kaj engaĝiĝo === Laŭ studo uzante demandaron de la loĝantaro de la itala provinco [[Trento]], laboristaj kooperativoj estas la nura formo de entrepreno kiu kreskigas socian fidon inter dungitoj.<ref>Sabatini, Fabio (2014). [http://www.eeri.eu/documents/wp/EERI_RP_2012_10.pdf "Do cooperative enterprises create social trust?"] (PDF). Small Business Economics. 42 (3): 621–641. doi:[[doi:10.1007/s11187-013-9494-8|10.1007/s11187-013-9494-8]]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:16528387 16528387]{{404|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> Enketo farita en [[Seulo]] sugestas, ke en konvenciaj firmaoj, dungitoj iĝas malpli engaĝitaj al sia laboro kiam ilia laboro fariĝas pli postulema; tamen, tio ne estis la kazo en laboristaj kooperativoj.<ref>Park, Rhokeun (2018). "Responses to job demands: moderating role of worker cooperatives". Employee Relations. 40 (2): 346–361. doi:[[doi:10.1108/ER-06-2017-0137|10.1108/ER-06-2017-0137]].</ref> En Usono, hejmaj sanhelpantoj en laboristaj kooperativoj estis signife pli kontentaj pri siaj laborpostenoj ol en aliaj agentejoj.<ref>Berry, Daphne (2013). [https://www.researchgate.net/publication/289325273 "Effects of cooperative membership and participation in decision making on job satisfaction of home health aides"]. Advances in the Economic Analysis of Participatory and Labor-Managed Firms. 14: 3–25. doi:[[doi:10.1108/S0885-3339(2013)0000014002|10.1108/S0885-3339(2013)0000014002]]. ISBN [[:en:Special:BookSources/978-1-78190-750-4|978-1-78190-750-4]].</ref> Studo de 2013 pri hejmhelpistoj trovis, ke "Hejmaj sanhelpantoj ĉe la laborist-posedata, partoprena decida organizo estis signife pli kontentaj kun siaj laborlokoj ol tiuj ĉe aliaj agentejoj."<ref>Berry, Daphne P. (1a de Januaro 2013), [[doi:10.1108/S0885-3339(2013)0000014002|"Effects of Cooperative Membership and Participation in Decision Making on Job Satisfaction of Home Health Aides"]], Sharing Ownership, Profits, and Decision-Making in the 21st Century, Advances in the Economic Analysis of Participatory & Labor-Managed Firms, Emerald Group Publishing Limited, vol. 14, pp. 3–25, doi:10.1108/S0885-3339(2013)0000014002, ISBN 978-1-78190-750-4, alirita en 20a de Aprilo 2021</ref> Unu studo de Usono de 1995 indikas, ke "dungitoj kiuj ampleksas pliigitan influon kaj partoprenon en laborejdecidoj ankaŭ raportis pli grandan laborkontenton"<ref>[https://www.thenews.coop/39464/topic/democracy/co-operatives-make-happy-place-work/ "Co-operatives make for a happy place to work"]. 20a de Marto 2013.</ref> kaj studo de 2011 en Francio trovis, ke laborist-posedataj entreprenoj "havis pozitivan efikon al laborkontento de laboristoj."<ref>Castel, Davy; Lemoine, Claude; Durand-Delvigne, Annick (1 November 2011). [http://journals.openedition.org/pistes/2635 "Working in Cooperatives and Social Economy: Effects on Job Satisfaction and the Meaning of Work"]. Perspectives Interdisciplinaires Sur le Travail et la Santé (13–2). doi:10.4000/pistes.2635. ISSN 1481-9384.</ref> Unu Studo de 2019 indikas, ke "la efiko al la feliĉo de laboristoj estas ĝenerale pozitiva".<ref>Kaswan, Mark J. (2019). "Happiness theory and worker cooperatives: A critique of the alignment thesis". Journal of Labor and Society. 22 (3): 637–660. doi:[[doi:10.1111/wusa.12442|10.1111/wusa.12442]]. ISSN [[issn:2471-4607|2471-4607]]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:203106631 203106631].</ref> === Medio === Analizo (1995) publikigita en ''[[Ecological Economics]]'' indikas, ke "kooperativoj tendencos uzi naturresursenigaĵojn pli efike kaj estos malpli kresk-orientitaj ol aliaj entreprenoj."<ref>Booth, Douglas E. (1 March 1995). [https://dx.doi.org/10.1016/0921-8009%2894%2900046-X "Economic democracy as an environmental measure"]. Ecological Economics. 12 (3): 225–236. doi:[[doi:10.1016/0921-8009(94)00046-X|10.1016/0921-8009(94)00046-X]]. ISSN [[issn:0921-8009|0921-8009]].</ref> == Notoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kooperativoj]] i4t5h3helippwlntq68hb5458521j0q 0 804868 9392026 9264110 2026-06-04T15:06:20Z ThomasPusch 1869 9392026 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Adrien-François Servais Kriehuber.jpg|eta|495x495ra|Adrien-François Servais]] '''Adrien-François Servais''' (naskiĝis la 6-an de [[6 giugno|junio]] 1807 en [[Halle (Flandra Brabanto)|Halle]] en [[Flandra Brabanto]], mortis la 26-an de novembro 1866 en Halle) estis unu el la plej influaj [[Belgio|belgaj]] [[Violonĉelisto|violonĉelistoj]] dum la [[19-a jarcento]]. == Biografio == Servais komence studis la [[Violono|violonon]], antaŭ ol komenci studi [[Violonĉelo|la violonĉelon]]. Li iĝis la posedanto de [[Antonio Stradivari|Stradivari]]-violonĉelo el la jaro [[1701]], kiu nun portas lian nomon, la Stradivari Servais. Li ankaŭ iĝis konata por esti inter la unuaj violonĉelistoj kiuj ekuzadis la pikon<ref>La '''piko''' estas la elemento de la violonĉelo kiu venas en kontakton kun la planko por subteni la pezon de la instrumento.</ref>, verŝajne pro la pli granda grandeco de lia instrumento kvankam la uzo de la piko populariĝis nur dum la [[20-a jarcento]]. == Verkaro == Servais komponis multajn komponaĵojn por sia instrumento, inkluzive de kvar konĉertoj por violonĉelo kaj proksimume dudek [[Dueto|duetojn]] por du violonĉeloj aŭ por violono kaj violonĉelo. Servais estis influita de [[Niccolò Paganini]] kaj [[Franz Liszt]]. Servais ankaŭ estis referita siatempe kiel "la Paganini de la violonĉelo" kaj "la Liszt de la violonĉelo". Tamen, li estis pli proksima al la violonisto [[Henri Vieuxtemps]] kaj laŭ sia spektaklostilo kaj laŭ sia propra violonĉela ludmaniero. Liaj komponaĵoj daŭre estas studitaj, luditaj kaj registritaj ĉie en la mondo i.a. sur kompaktdisko kiun eldonis la asocio vzw Servais en Halle. == Koncertvojaĝoj == De [[1834]] ĝis [[1866]], Servais entreprenis plurajn koncertturneojn ĉie en Eŭropo kaj ĉie atingis triumfojn. En [[1837]] li unuafoje estis en [[Nederlando]]. Dum kortega koncerto en [[Hago]] (''Den Haag''), li estis tiom admirita fare de la princino [[Anna Paulowna (Norda Holando)|Anna Paulowna]] ke ŝi deziris prezenti lin al sia frato, [[caro]] [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la 1-a]] de [[Rusio]]. Li havis multajn amikojn, parencojn kaj admirantojn en Rusio. Ekde [[1839]] Servais plurfoje koncertvojaĝis al Rusio, kie li koncertis interalie por la caro. En [[1844]] kaj [[1846]] Servais entreprenis koncertturneojn eĉ ĝis Siberio. En Rusio li ankaŭ renkontis sian edzinon, Sophie Feygin kun kiu li edziĝis en Sankt-Peterburgo en [[1849]]. Li faris sian lastan vojaĝon tien en [[1866]], baldaŭ antaŭ sia morto. == Persone == Servais estis [[Framasonismo|framasono]] kaj membriĝis en [[Bruselo]] al la [[loĝio]] "''Les Vrais Amis de l'Union''" de la Granda Oriento de Belgio<ref>Paul Vandevijvere, ''De Broeders componisten'', Kampenhout, Ademo, 2009.</ref>. Misia Godebska, la nepino de Servais, vivis dum sia infanaĝo en la vilao de familio Servais en Halle, edukita fare de sia avino. La paro tie havis vastan italstilan vilaon, kunvenejo por artistoj kaj la plej ŝatata ripozejo de lia amiko Franz Liszt. La domo Servais estis restaŭrite komence de la [[2020-aj jaroj]] kaj funkcias kiel hotelo kaj porokaza koncertejo. [[Dosiero:Familia residejo de Servais en Halle - Belgio.jpg|neniu|eta|400x400ra|Villao de Servais, nuntempe hotelo, en [[Halle (Flandra Brabanto)|Halle]], [[Belgio]].]] == Honoro == Kelkajn jarojn post lia morto en 1866, la urbo Halle starigis monumenton (statuon) en ĝia historia centro honore al li fare de li, fare de la la [[skulptisto]] [[Cyprian Godebski (skulptisto)|Cyprian Godebski,]] la [[bofilo]] de Servais. [[Dosiero:Servais door Godebski.JPG|alternative=Villa Adrien-François Servais |neniu|eta|657x657ra|Statuo de violonĉelisto Adrien-François Servais en la la flandra urbo Halle, apud Bruselo.]] == Bibliografio == * Lev Ginsburg, ''Historio de la Violonĉelo'', Paganiniana Publications, 1983 * Peter François, ''Adrien François Servais (1807-1866), de Paganini van de cello'' (la Paganini de la Violonĉelo), servais-vzw.org. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Violonĉelo]] * [[Halle (Flandra Brabanto)|Halle]], Belgio == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * (nl, fr, en, de) Retejo de la asocio senprofitcela [https://www.servais-vzw.org/ vzw Servais] * (plurlingve) [[scores:Category:Servais,_Adrien-François|Partituroj de Adrien-François Servais]] en [[Commons|publika domajno]] ĉe [[International Music Score Library Project|Projekto de Internacia Muzika Biblioteka Poentaro]] (IMSLP) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Servais, Adrien-François}} [[Kategorio:Belgaj violonĉelistoj]] [[Kategorio:Belgaj muzikistoj]] [[Kategorio:Framasonoj de la 19-a jarcento]] 0ck344lrveqxg5a2yo2u9du6k18ux0w 9392031 9392026 2026-06-04T15:08:29Z ThomasPusch 1869 9392031 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Adrien-François Servais Kriehuber.jpg|eta|495x495ra|Adrien-François Servais]] '''Adrien-François Servais''' (naskiĝis la 6-an de junio 1807 en [[Halle (Flandra Brabanto)|Halle]] en [[Flandra Brabanto]], mortis la 26-an de novembro 1866 en Halle) estis komponisto kaj unu el la plej influaj [[Belgio|belgaj]] [[Violonĉelisto|violonĉelistoj]] dum la [[19-a jarcento]]. == Biografio == Servais komence studis la [[Violono|violonon]], antaŭ ol komenci studi [[Violonĉelo|la violonĉelon]]. Li iĝis la posedanto de [[Antonio Stradivari|Stradivari]]-violonĉelo el la jaro [[1701]], kiu nun portas lian nomon, la Stradivari Servais. Li ankaŭ iĝis konata por esti inter la unuaj violonĉelistoj kiuj ekuzadis la pikon<ref>La '''piko''' estas la elemento de la violonĉelo kiu venas en kontakton kun la planko por subteni la pezon de la instrumento.</ref>, verŝajne pro la pli granda grandeco de lia instrumento kvankam la uzo de la piko populariĝis nur dum la [[20-a jarcento]]. == Verkaro == Servais komponis multajn komponaĵojn por sia instrumento, inkluzive de kvar konĉertoj por violonĉelo kaj proksimume dudek [[Dueto|duetojn]] por du violonĉeloj aŭ por violono kaj violonĉelo. Servais estis influita de [[Niccolò Paganini]] kaj [[Franz Liszt]]. Servais ankaŭ estis referita siatempe kiel "la Paganini de la violonĉelo" kaj "la Liszt de la violonĉelo". Tamen, li estis pli proksima al la violonisto [[Henri Vieuxtemps]] kaj laŭ sia spektaklostilo kaj laŭ sia propra violonĉela ludmaniero. Liaj komponaĵoj daŭre estas studitaj, luditaj kaj registritaj ĉie en la mondo i.a. sur kompaktdisko kiun eldonis la asocio vzw Servais en Halle. == Koncertvojaĝoj == De [[1834]] ĝis [[1866]], Servais entreprenis plurajn koncertturneojn ĉie en Eŭropo kaj ĉie atingis triumfojn. En [[1837]] li unuafoje estis en [[Nederlando]]. Dum kortega koncerto en [[Hago]] (''Den Haag''), li estis tiom admirita fare de la princino [[Anna Paulowna (Norda Holando)|Anna Paulowna]] ke ŝi deziris prezenti lin al sia frato, [[caro]] [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la 1-a]] de [[Rusio]]. Li havis multajn amikojn, parencojn kaj admirantojn en Rusio. Ekde [[1839]] Servais plurfoje koncertvojaĝis al Rusio, kie li koncertis interalie por la caro. En [[1844]] kaj [[1846]] Servais entreprenis koncertturneojn eĉ ĝis Siberio. En Rusio li ankaŭ renkontis sian edzinon, Sophie Feygin kun kiu li edziĝis en Sankt-Peterburgo en [[1849]]. Li faris sian lastan vojaĝon tien en [[1866]], baldaŭ antaŭ sia morto. == Persone == Servais estis [[Framasonismo|framasono]] kaj membriĝis en [[Bruselo]] al la [[loĝio]] "''Les Vrais Amis de l'Union''" de la Granda Oriento de Belgio<ref>Paul Vandevijvere, ''De Broeders componisten'', Kampenhout, Ademo, 2009.</ref>. Misia Godebska, la nepino de Servais, vivis dum sia infanaĝo en la vilao de familio Servais en Halle, edukita fare de sia avino. La paro tie havis vastan italstilan vilaon, kunvenejo por artistoj kaj la plej ŝatata ripozejo de lia amiko Franz Liszt. La domo Servais estis restaŭrite komence de la [[2020-aj jaroj]] kaj funkcias kiel hotelo kaj porokaza koncertejo. [[Dosiero:Familia residejo de Servais en Halle - Belgio.jpg|neniu|eta|400x400ra|Villao de Servais, nuntempe hotelo, en [[Halle (Flandra Brabanto)|Halle]], [[Belgio]].]] == Honoro == Kelkajn jarojn post lia morto en 1866, la urbo Halle starigis monumenton (statuon) en ĝia historia centro honore al li fare de li, fare de la la [[skulptisto]] [[Cyprian Godebski (skulptisto)|Cyprian Godebski,]] la [[bofilo]] de Servais. [[Dosiero:Servais door Godebski.JPG|alternative=Villa Adrien-François Servais |neniu|eta|657x657ra|Statuo de violonĉelisto Adrien-François Servais en la la flandra urbo Halle, apud Bruselo.]] == Bibliografio == * Lev Ginsburg, ''Historio de la Violonĉelo'', Paganiniana Publications, 1983 * Peter François, ''Adrien François Servais (1807-1866), de Paganini van de cello'' (la Paganini de la Violonĉelo), servais-vzw.org. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Violonĉelo]] * [[Halle (Flandra Brabanto)|Halle]], Belgio == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * (nl, fr, en, de) Retejo de la asocio senprofitcela [https://www.servais-vzw.org/ vzw Servais] * (plurlingve) [[scores:Category:Servais,_Adrien-François|Partituroj de Adrien-François Servais]] en [[Commons|publika domajno]] ĉe [[International Music Score Library Project|Projekto de Internacia Muzika Biblioteka Poentaro]] (IMSLP) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Servais, Adrien-François}} [[Kategorio:Belgaj violonĉelistoj]] [[Kategorio:Belgaj muzikistoj]] [[Kategorio:Framasonoj de la 19-a jarcento]] igzasv7d0eha4hz18f33aqmevd5wnpy 0 809492 9392038 9110756 2026-06-04T15:11:21Z ThomasPusch 1869 9392038 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Karl SCHUBERTH''' (naskiĝinta la {{Daton|25|2|1811}} en [[Magdeburg]], mortinta la {{Daton|22|7|1863}} en [[Zuriko]]) estis [[germanio|germana]] violonĉelisto. == Vivo == Estinte disĉiplo de [[Friedrich Dotzauer]] li entreprenis ekde 1828 sukcesajn koncertvojaĝojn. En 1835 li estis en [[Sankt-Peterburgo]]. Tie li dungitis kiel universitata muzikdirektoro, dirigento de la Kortega kantista kapelo kaj inspektisto de la Kortega teatro-seminario. Rusuje li restadis ĝismorte. Schuberth ankaŭ komponistis (ĉambra muziko) kaj organizis multajn koncertojn. En 1847 li troviĝis en Svedujo; en 1848 li iĝis membro de la Reĝa muzikakademio de [[Stokholmo]]. == Fonto == ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 18. Leipzig 1909, p. 52-53 ([http://www.zeno.org/nid/20007439563 tie ĉi interrete]) == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|117116882}} {{DEFAŬLTORDIGO:Schuberth, Karl}} [[Kategorio:Magdeburg]] [[Kategorio:Germanaj violonĉelistoj]] [[Kategorio:Germanaj dirigentoj]] [[Kategorio:Germanaj komponistoj]] akmfgscv64k32a1lf7oirirf4r5lqgo 0 815065 9392639 9271244 2026-06-05T11:32:10Z Sj1mor 12103 9392639 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Michelle Yeoh Choo Kheng''' (denaske Yeoh Choo Kheng; en [[simpligita ĉina]]: 杨紫琼; en [[tradicia ĉina]]: 楊紫瓊; en [[pinjino]]: Yáng Zǐqióng; 6a de Aŭgusto 1962)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=QGIyYbfAIU8&si=EnSIkaIECMiOmarE&t=240 NBR Gala 2023 — NBR Best Actress Winner Michelle Yeoh (plus Awkwafina introduction).] Jutubaĵo de NBR Gala en 8a de Januaro 2023 je 4:00 min</ref><ref>Encyclopædia Britannica Almanac 2010, [https://books.google.es/books?id=kd2bAAAAQBAJ&pg=PA75&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false p. 75]</ref> estas [[Malajzio|malajzia]] [[aktorino]]. Listigita Michelle Khan en siaj fruaj filmoj en [[Hongkongo]], ŝi famiĝis en la [[1990-aj jaroj]] stelulinte en serioj de hongkongaj agadfilmoj en kiuj ŝi ludis siajn proprajn dublantojn, kiel ĉe ''Yes, Madam'' (1985), ''Magnificent Warriors'' (1987), ''Police Story 3: Supercop'' (1992), ''The Heroic Trio'' (1993), kaj ''Holy Weapon'' (1993). Translokiĝinte al Usono, Yeoh akiris internacian agnoskon per stelulado en filmo pri [[James Bond]] nome ''Tomorrow Never Dies'' (1997) kaj en la filmo de reĝisoro [[Ang Lee]] pri [[batalarto]]j nome ''[[Tigro kaj drako]]'' (2000), pro kio ŝi estis nomumita al la premio [[BAFTA]] por Plej Bona Aktorino en Ĉefrolo. Pro sia rolo kiel elĉerpita patrino naviganta plurverson en ''[[Everything Everywhere All at Once]]'' (2022), ŝi ricevis la [[Oskar-premio]]n al la Plej Bona Aktorino, iĝante la unua aziano (laŭ usona konsidero), la dua neblanka virino (same) kiu ricevis tiun premion, kaj la unua malajziano kiu ricevis ajnan Oskar-premion en iu ajna kategorio.<ref name=Kho >Kho, Gordon (25a de Januaro 2023). [https://www.thestar.com.my/lifestyle/entertainment/2023/01/25/michelle-yeoh-039overjoyed039-with-first-oscar-nomination-039i-will-forever-cherish-this-moment039 "Michelle Yeoh 'overjoyed' with first Oscar nomination: 'I will forever cherish this moment'".] The Star. Alirita la 25an de Januaro 2023.</ref><ref name="gg22">{{Cite news|url=https://variety.com/2022/awards/awards/golden-globes-nominations-list-nominees-2-1235455667/|title=Golden Globes 2023: Nominations List|magazine=Variety|date=12a de Decembro 2022|access-date=12a de Decembro 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/awards/story/2023-01-24/oscars-nominations-2023-full-list|title= Here are the 2023 Oscar nominees: live updates|website=[[Los Angeles Times]]|first1=Michael|last1=Ordoña|first2=Jevon|last2=Phillips|date=24a de Januaro 2023|access-date=24a de Januaro 2023}}</ref><ref>{{Cite news |last=Pulver |first=Andrew |date=2023-03-13 |title=Michelle Yeoh wins best actress Oscar for Everything Everywhere All at Once |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/film/2023/mar/13/michelle-yeoh-wins-best-actress-oscar-for-everything-everywhere-all-at-once |access-date=2023-03-13 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cava |first=Marco della |title=Michelle Yeoh wins best actress, making Oscars history: 'A beacon of hope and possibilities' |url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/movies/2023/03/12/michelle-yeoh-wins-best-actress-makes-oscar-history/11427037002/ |access-date=2023-03-13 |website=USA TODAY |language=en-US}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.reuters.com/lifestyle/michelle-yeoh-wins-best-actress-oscar-everything-everywhere-all-once-2023-03-13/|titolo=Michelle Yeoh wins best actress Oscar for 'Everything Everywhere All at Once'|alirdato=2023-03-13|familia nomo=Groom|persona nomo=Nichola|dato=2023-03-13|lingvo=en|verkaĵo=Reuters}}</ref> Aliaj verkoj de Yeoh estas ''[[Memoirs of a Geisha (filmo)|Memoirs of a Geisha]]'' (2005), ''Sunshine'' (2007), ''Reign of Assassins'' (2010), ''Kung Fu Panda 2'' (2011), kaj ''The Lady'' (2011), en kiu ŝi ludis la rolon de [[Aung San Suu Kyi]]. Ŝi ludis duarangajn rolojn en amaferaj komedioj ''Crazy Rich Asians'' (2018) kaj ''[[Last Christmas (filmo)|Last Christmas]]'' (2019), kaj en la filmo de [[Kinematografia Universo de Marvel]] nome ''Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings'' (2021). Per televido, Yeoh stelulis en ''[[Star Trek: Discovery]]'' (2017–2020) kaj ''The Witcher: Blood Origin'' (2022). La prifilma retejo [[Rotten Tomatoes]] rangigis ŝin la plej granda agadheroino de ĉiuj tempoj en 2008.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.rottentomatoes.com/m/wanted/news/1737200/13/total_recall_the_25_best_action_heroines_of_all_time|titolo=Total Recall: The 25 Best Action Heroines of All Time|alirdato=13a de Novembro 2011|eldoninto=Rotten Tomatoes}}</ref> En 1997, ŝi estis elektita de ''[[People (revuo)|People]]'' kiel unu el la "50 Plej Belaj Homoj en la mondo", kaj en 2009 la sama gazeto listigis ŝin kiel unu el la "35 All-Time Screen Beauties" (35 kinbeluloj de ĉiuj tempoj).<ref>{{cite web|title=35 All-Time Screen Beauties|url=https://people.com/celebrity/35-all-time-screen-beauties/?slide=2093195#2093195|date=28a de Septembro 2009|access-date=25a de Januaro 2021|website=[[People (revuo)|People]]}}</ref> En 2022, ''[[Time (gazeto)|Time]]'' nomis ŝin unu el la 100 plej influaj homoj en la mondo en sia ĉiujara listo kaj sia Ikono de la Jaro.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2022/|titolo=The 100 Most Influential People of 2022|alirdato=17a de Decembro 2022|eldoninto=[[Time (gazeto)|Time]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220529152158/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2022/|arkivdato=2022-05-29}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2022-12-06/michelle-yeoh-is-ready-for-oscars-love-after-representation-battle-in-hollywood|titolo=Time names Michelle Yeoh its 2022 Icon of the Year. She's ready for Oscars love too|alirdato=17a de Decembro 2022|dato=6a de Decembro 2022|verko=[[Los Angeles Times]]}}</ref> Yeoh estas vaste rigardata kiel unu el la plej grandaj inaj agsteluloj en la historio de kino.<ref>{{Cite news|last=Tikkanen|first=Amy|date=24 October 2025|title=Michelle Yeoh|url=https://www.britannica.com/biography/Michelle-Yeoh|access-date=12 November 2025|publisher=Britannica.com|quote=considered to be one of the greatest female action movie stars}}</ref><ref>{{Cite news|date=16 March 2023|title=Michelle Yeoh|url=https://www.mocanyc.org/2023/03/16/michelle-yeoh/|access-date=12 November 2025|publisher=Museum of Chinese in America}}</ref><ref>{{Cite news|last=Chamberlin|first=Tom|date=February 2023|title=Everything to Everyone At All Times|url=https://therake.com/ca/stories/introducing-issue-86-cover-star-michelle-yeoh|access-date=12 November 2025|work=The Rake|quote=you have a woman who has asserted herself as the greatest female action hero of all time}}</ref><ref>{{Cite news|last=Rose|first=Steve|date=13 May 2022|title=‘I told Jackie Chan, your loss, my bro!’: how Everything Everywhere gave Michelle Yeoh the role of a lifetime|url=https://www.theguardian.com/film/2022/may/13/i-told-jackie-chan-everything-everywhere-all-at-once-gave-michelle-yeoh-the-role-of-a-lifetime|access-date=12 November 2025|work=[[The Guardian]]|quote=Yeoh is surely the greatest female action star in cinema history}}</ref><ref>{{Cite news|last=Lisi|first=Jon|date=16 September 2014|title=The Power of Body Language: Michelle Yeoh, Action Cinema’s First Lady|url=https://www.popmatters.com/185449-michelle-yeoh-action-cinemas-first-lady-2495619284.html|access-date=12 November 2025|work=PopMatters|quote=There’s no doubt that Michelle Yeoh is the most significant female action star in film history}}</ref> Ŝi estis komparita kun [[Jackie Chan]] dum sia kariero, kaj ofte estis moknomita la "ina Jackie Chan" fare de la gazetaro. <ref>{{Cite news|last=Fan|first=Xu|date=14 March 2023|title=Asian actress makes Oscar history|url=https://www.chinadaily.com.cn/a/202303/14/WS640fdfd7a31057c47ebb45cb.html|access-date=13 November 2025|work=[[China Daily]]}}</ref><ref>{{Cite news|last=Spurgeon|first=Brad|author-link=Brad Spurgeon|date=5 March 2015|title=The Quiet Man in the Formula One Fast Lane|url=https://www.nytimes.com/2015/03/06/sports/autoracing/jean-todt-the-quiet-man-in-the-formula-one-fast-lane.html|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329185910/https://www.nytimes.com/2015/03/06/sports/autoracing/jean-todt-the-quiet-man-in-the-formula-one-fast-lane.html|archive-date=29 March 2019|access-date=13 November 2025|work=[[The New York Times]]}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Kho Tong Guan: ''Yeoh Chu Kheng, Michelle''. En: Leo Suryadinata (led.): ''Southeast Asian Personalities of Chinese Descent: A Biographical Dictionary, Volume I & II''. Institute of Southeast Asian Studies, 2012, {{ISBN|9789814345217}}, pp.&nbsp;1347–1350 * Ken E. Hall: ''Michelle Yeoh''. En: Garry Bettinson: ''Directory of World Cinema: CHINA 2''. Intellect Books, 2015 {{ISBN|9781783204007}}, pp.&nbsp;71–73 * Lisa Funnell: ''Warrior Women: Gender, Race, and the Transnational Chinese Action Star''. Suny Press, 2014, {{ISBN|9781438452494}}, pp.&nbsp;31–57 (chapter ''Transnational Chinese Mothers: The Heroic Identities of Michelle Yeoh and Pei Pei Cheng'') * Rikke Schubart: ''Super Bitches and Action Babes: The Female Hero in Popular Cinema, 1970–2006''. McFarland, 2012 {{ISBN|9780786482849}}, pp.&nbsp;123–143 (chapter ''Beautiful Vase Made of Iron and Steel Michelle Yeoh'') == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Instagram|michelleyeoh_official|Michelle Yeoh}} * {{IMDb name|706}} {{Bibliotekoj}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Michelle Yeoh|revizio=1145123193}} {{DEFAŬLTORDIGO:Yeoh, Michelle}} [[Kategorio:Malajziaj aktoroj]] [[Kategorio:Umikinoj de James Bond]] h50et7rx3bod65njr28gcyoipecp5cr 0 817975 9392268 8572726 2026-06-04T20:28:30Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392268 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto organizaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=US-NY |situo sur mapo=Novjorko |zomo=13 }} '''Asocio pri Komputila Maŝinaro''' ({{lang-en|''''Association for Computing Machinery'''}}, akronime '''ACM''') estas [[erudicia societo]] en la kampo de [[komputado]] kaj [[Informadiko]] (komputiko). La asocio estis fondita en [[1947]] kaj estas konsiderata grava en sia fako. En [[2011]], la asocio havis pli ol 100 000 membrojn. La ĉefoficejo de la asocio situas en [[Novjorko]]. La prezidanto de la ACM, ekde la 1-a de julio 2012, estas [[Vint Cerf]]. {{Refn|{{cite web|title=ACM Elects Vint Cerf as President|url=http://www.acm.org/press-room/news-releases/2012/acm-officers-2012|publisher=ACM|date=25 May 2012|accessdate=2012-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120526231209/http://www.acm.org/press-room/news-releases/2012/acm-officers-2012|archivedate=2012-05-26|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120526231209/http://www.acm.org/press-room/news-releases/2012/acm-officers-2012 |date=2012-05-26 }}}} == Agadoj == La asocio funkcias per 170 lokaj ĉambroj kaj 35 specialinteresaj grupoj (SIG), ĉiu el kiuj fokusiĝas al specifa areo de scio. Krome, la asocio havas filiojn en pli ol 500 [[universitato]]j kaj altlernejoj tra la mondo (la unua estis fondita en [[1961]]). La asocio havas multajn dediĉitajn konferencojn kiuj fariĝis signifaj en la kampo de komputiko. La fakaj grupoj publikigas grandan nombron da [[revuo]]j kaj [[bulteno]]j. La asocio financas diversajn agadojn por disvastigi scion en la kampoj de komputiko. Interalie ĝi subtenis la [[Ŝako|ŝakkonkurson]] inter la [[ŝakisto]] [[Garri Kasparov]] kaj [[Deep Blue]] komputilo. == Revuoj == La asocio eldonas plurajn revuojn. La ĉefa estas ''[[Communications of the ACM]]'', kiu estas distribuata al ĉiuj membroj de la asocio. ''[[Journal of the ACM]]'' estas la akademia ĵurnalo de la asocio. Kromaj ĵurnaloj temigas specifajn areojn de [[informadiko]], kelkaj el kiuj estas publikigitaj ene de la specialiĝogrupoj. Kelkaj el la ĵurnaloj estas publikigitaj en kunlaboro kun la societo [[IEEE]] (kies agadoj parte interkovras kun tiu de la ACM). Preskaŭ ĉiuj ĵurnaloj estas disponeblaj interrete por abonantoj. == Premioj kaj rekono == La asocio distribuas premiojn kaj atestojn pri aprezo en siaj agadkampoj, inkluzive de: * [[Premio Turing]] por elstara atingo en komputiko. Ĉi tiu estas la plej grava premio en la mondo en ĉi tiu kampo. * ''ACM-Premio por Programaro-Sistemo'' por elstaraj atingoj en la kampo de [[programaro]]. * '''ACM Fellow''' : Insigno de honoro fondita en [[1993]], kaj aljuĝita al ACM-membroj por atingoj en komputiko kaj informa teknologio kaj por grandaj kontribuoj al la celoj de la ACM. Ĉirkaŭ 500 membroj de la ACM ricevis ĉi tiun rekonon. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} * {{cite book|title=Oral History interviews|url=https://dl.acm.org/doi/proceedings/10.1145/1141880|website=ACM Press|publisher=Association for Computing Machinery <!-- |access-date=27 April 2022 -->|language=en|doi=10.1145/1141880|date=2006|quote=Senpaga|last1=Unknown|isbn=9781450317719}} * [http://portal.acm.org/ Portalo de ACM] por publikaĵoj * [http://portal.acm.org/dl.cfm Cifereca biblioteko de ACM] * [http://purl.umn.edu/51982 Rikordoj de la Asocio por Komputa Maŝinaro, 1947-2009], Charles Babbage Instituto (ĉe la IT History Society), Universitato de Minesoto. * [http://upe.acm.org/about.html ACM Upsilon Phi Epsilon] honora societo. [https://web.archive.org/web/20180409110208/http://upe.acm.org/about.html Arkivigita] la 9a de aprilo, 2018, ĉe la Wayback Machine {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1947]] [[Kategorio:Aplikataj sciencoj]] [[Kategorio:Erudiciulaj asocioj en Usono]] 7dldx2g1j57xivr2om8z0g3yijnam6k 0 819670 9392256 8872132 2026-06-04T20:20:15Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392256 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} '''Archibald "Archie" Bunker''' estas la ĉeffiguro en la komedia [[televida programo|televidserio]] ''[[All in the Family]]'' kaj ĝia daŭrigo ''Archie Bunker's Place'', serio produktita en [[Usono]] en la [[1970-aj jaroj|70-aj]] kaj [[1980-aj jaroj|80-aj jaroj de la 20-a jarcento]]. Archie, interpretita de la usona aktoro [[Carol O'Connor]], estas mezaĝa viro, [[blukolumulo|laboristo]], [[Konservativismo|konservativa]], [[Rasismo|rasisma]] kaj [[Antaŭjuĝo|plena de antaŭjuĝoj]], kiu havas problemojn por akcepti la ŝanĝojn kaj novigojn en la mondo. En [[2005]], la distra kanalo " [[Bravo (televidkanalo)|Bravo]] " elektis Archie kiel la plej amuzan televidfiguron de ĉiuj tempoj. == Evoluo de la rolulo == La televidserio ''All in the Family'' elsendiĝis en [[1971]] kaj subite iĝis treega sukceso. La serio rondiris ĉirkaŭ la rolulo de Archie - pli maljuna blankulo, blukolumisto (iama skipestro ĉe [[Ŝipfarejo|ŝipkonstruejo]]), kiu deĵoris en la [[Usona Aerarmeo]] en [[Dua Mondmilito]] kaj tiam vivis kun sia edzino, filino kaj bofilo en [[Kvinzo]], [[Novjorko]]. Liaj rolulaj trajtoj reflektis la bildon de la konservativa usonano - Archie estas [[konservativa]], grumblema, [[Cinikismo|cinika]], [[Ŝovinismo|ŝovinisma]], [[Rasismo|rasisma]], [[Patriotismo|patriota]] kaj [[Antaŭjuĝo|antaŭjuĝema]] tipo rilate al multaj [[Malplimulto|malplimultaj]] grupoj en [[Usono]]. La plej multaj el la epizodoj de la serio traktis la konfliktojn de Archie kun la mondo: liaj [[Nigrulo|nigraj]] najbaroj ("La Jeffersons"), lia stulta kaj plorema filino Gloria ([[Sally Strathers]]), lia obeema edzino Edith ([[Gene Stapleton|Jean Stapleton]]) kaj precipe lia bofilo, Michael Stivick ("Brasikokapo", en la buŝo de Archie) kiu vivas je la elspezo de Archie kaj predikas al Archie pri [[socialismo]], rolita fare de [[Rob Reiner]] (kiu poste iĝis sukcesa [[Reĝisoro|kinoreĝisoro]]), kiu simbolis ĉion, kion Archie abomenis: [[liberalismo]], justeco, [[socialismo]]., Intelektueco, longa [[Haro|hararo]], kaj [[poloj]]. La kreinto kaj produktanto de la serio, [[Norman Lear]], kredis ke Archie estus rolulo kiun spektantoj abomenos kaj malaprobus. Ĉi tio ankaŭ estas la opinio de la veterana Holivuda aktoro, [[Mickey Rooney]], al kiu estis proponita la rolo. Rooney malaprobis la oferton ĉar li opiniis ke "All in the Family" malsukcesos, sed ankaŭ ĉar li timis sian bildon en la okuloj de publiko. Lear kaj Rooney eraris: Archie iĝis populara figuro inter konservativaj publikoj, kiuj vidis lin kiel tre ekstreman, sed amuzan, modelon de konservativa kaj fiera patrioto, kaj ankaŭ inter liberalaj publikoj, kiuj ĝuis la [[satiro]]n de la tipa konservativa figuro. Preter tio, la translima korinklino al Archie devenis de la malofta libereco donita al lia rolulo: la rasisma kaj malvastmensa ŝipkonstruejo-laboristo kiu malamis kaj malestimis ĉiujn, kaj esprimis sian malestimon per serio da krudaj insultoj, kiujn neniu alia [[Fikciulo|televida rolulo]]. estis libera esprimi. Alia fakto kiu aldonis al la humuro de Archie estis la fakto ke malgraŭ liaj rasismaj sentoj, Archie malestimis perforton. Tiel, en la epizodo "Archie kaj la KKK", amiko invitis Archie al "kristana klubo" kiu montriĝis por la loka branĉo de la [[Ku-Kluks-Klano]]. Archie tuj malakceptis la grupon, kun la sama malestimo kun kiu li ankaŭ malakceptis ŝiajn malamantojn, kaj eĉ provis malhelpi ŝin bruligi [[kruco]]jn antaŭ la fenestro de Mikaelo. La simpatio kiun Archie gajnis kondukis al laŭpaŝa moliĝo de liaj rolicioj. Archie daŭre insultis kaj pikis, sed io el la intenseco de lia malamo forvelkis kun la tempo. En la naŭa sezono de la serio, Archie kaj Edith adoptis la [[Judoj|judan]] nevinon de Edith - okazaĵon kiu estis nepensebla en la unua sezono de la serio. En la daŭrigo, ''Archie Banker's Place'' ([[Bierejo|drinkejo]] - [[restoracio]]), la partnero de Archie estas judo nomita Marie Klein ([[Martin Balsam]]) kaj Archie mem laborigas nigran [[vartisto]]n por sia nepo. == Inspiro == La rolulo de Archie estis inspirita de la rolulo "Alf Garnet" - la rasisma kaj malvastmensa protagonisto de la brita serio ''[[Till Death Do Us Part]]'', sur kiu baziĝis la serio "All in the Family". Archie Banker mem estis la inspiro por la rolulo de [[Al Bundy]] de la serio [[Married... with Children|''Married... with Children'']], por la rolulo de [[Eric Cartman]] de ''[[South Park]]''. == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20050315090731/http://www.tvland.com/shows/aitf/character1.jhtml Archie Bunkra informo ĉe tvland.Com] * [https://web.archive.org/web/20110816205357/http://americanhistory.si.edu/news/factsheet.cfm?key=30&newskey=54 La seĝoj de la Bunker-oj ĉe la Nacia muzeo de usona historio] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Televidaj roluloj]] [[Kategorio:Fikciaj veteranoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Fikciaj hazardludistoj]] [[Kategorio:Kontraŭframasonismo]] [[Kategorio:Kontraŭkomunismo]] 9hu1r4u1dv1xbpinf62r0y52q4z7jb0 0 819784 9392525 8896079 2026-06-05T07:35:26Z Sj1mor 12103 9392525 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''Adamo, filo de Hundo''' ({{Lang-he|אדם בן כלב|t=Adam Ben Keleb}}; enmultaj aliaj lingvoj : '''Adam Resurektita''') estas [[Usono|usona]] - [[Germanio|germana]] - [[Israelo|israela]] [[drama filmo]] kiu estis publikigita en [[2008]] kaj estas adapto de samnoma romano fare de [[Yoram Kaniuk]] de [[1968]]. La filmo temas pri [[judo]], kiu antaŭ la [[holokaŭsto]] estis konsiderata kiel granda [[komikisto|distristo]] en Germanio, kiu estas devigita de la komandanto de [[koncentrejo]] vivi la vivon de [[hundo]] kaj distri la [[Mortkondamno|kondamnitojn al morto]], kaj post la milito, en la fruaj [[1960-aj jaroj]], estas enhospitaligita en [[psikiatria hospitalo]] por postvivintoj de holokaŭsto en la [[Judea dezerto]]. La filmo, reĝisorita de [[Paul Schroeder]] kaj filmita en Israelo, Rumanio kaj Germanio, ĉefroligas, interalie [[Jeff Goldblum]], en la rolo de Adam Stein, [[Willem Dafoe]] en la rolo de kolonelo Klein, [[Derek Jacobi]] en la rolo de D-ro Gross, kaj nombro da germanaj aktoroj inkluzive de [[Moritz Blibetrou]], kaj israelaj aktoroj [[Ayelet Zurer]], [[Jevgenia Dodina]], [[Hana Maron]] kaj [[Dror Keren]]. La filmo estas parte filmita en koloro kaj parte en [[Nigrablanka arto|nigrablanko]]. Tio estas la unua filmadaptigo de la romano "Adam ben Caleb". La romano antaŭe estis adaptita en [[teatraĵo]]jn ĉe la teatrejo Gesher, kiu sukcese prezentis ĝin dum ĉirkaŭ 15 jaroj ekde [[1993]] kaj poste daŭre prezentis ĝin ĉiujare je la israela memortago de la holokaŭsto. == Intrigo == La filmo rakontas la historion de Adam Stein, judo kiu ĝis la eksplodo de la milito estis konsiderita la plej granda distristo en Germanio, kaj sukcesa cirkoposedanto. Komandanto Klein, la komandanto de la [[koncentrejo]], asignas Adamo'n por distri la kondamnitoj sur ilia lasta trapaso tra la tendaro (inkluzive de membroj de lia propra familio), same kiel por funkcii kiel la hundo de la komandanto. Adam Stein postvivas la holokaŭston dank'al siaj talentoj. Dum la intrigo, la okazaĵoj estas priskribitaj en [[psikiatria hospitalo]] por holokaŭstotransvivantoj en Arado, kie Adam Stein estas enhospitaligita post enmigrado al Israelo. De la momento, kiam ili alvenas en la institucion, la persono eniras diversajn rolojn kiel gvidanto, instruisto, amiko, amanto, konsilisto, psikologo, dio kaj patro, konservante {{N|intima rilato}} kun unu el la flegistinoj, kaj multajn konversaciojn kun figuroj el lia pasinteco, kiuj ne plu vivas. Kiam la romano aperis, ŝajnas, ke la publiko malfacile digestis ĝin, pro la kombinaĵo de [[tragedio]] kaj [[komedio]], ĝia bunteco, ĝiaj [[Fantazio|fantazioj]] kaj demandoj, kiujn ĝi kuraĝis starigi pri la holokaŭsto, kiu iris preter tio, kio estas akceptita ĝis tiam en literaturo kaj kultura diskuto. En sia libro, Kanyuk estis la unua se temas pri trakti la temon de la literaturaj rimedoj de [[Grotesko|groteskeco]] kaj [[Absurda teatro|absurdaĵo]] rilate al la holokaŭsto, kaj ekzamenis ĝin malklarigante la limojn inter [[Realo|realeco]] kaj [[fikcio]], [[justeco]] kaj [[malico]], [[humuro]] kaj [[hororo]], [[frenezo]] kaj [[prudento]]. La romano estis eldonita multfoje, tradukita en 51 lingvojn kaj ricevis pozitivajn recenzojn. == Bildaro == <gallery> dosiero:Sasha_and_Igor_in_Adam_Resurrected.jpg| dosiero:Adam_Resurrected.jpg dosiero:Adam_Resurrected_gesher_four.jpg dosiero:Adam_Resurrected_gesher_third.jpg dosiero:Adam_Resurrected_Gesher.jpg </gallery> == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb titolo|id=0479341}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmoj pri Holokaŭsto]] [[Kategorio:Filmoj pri sekvoj de Holokaŭsto]] [[Kategorio:Filmoj pri judoj kaj judismo]] [[Kategorio:Germanaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2008]] j5ozw069yb8rot9q42q2vw94xw7hiot 0 825403 9392036 9373794 2026-06-04T15:10:59Z ThomasPusch 1869 9392036 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Mstislav Leopoldoviĉ ROSTROPOVIĈ''' ({{Lang-ru|Мстислав Леопо́льдович Ростропо́вич}}; la [[27-a de marto|27an‏ de marto]] [[1927]], en [[Bakuo]], [[Azerbajĝano]] (tiam parto de [[Sovetunio]]) - la [[27-an de aprilo]] [[2007]] en [[Moskvo]]) estis [[Rusio|rusia]] [[Violonĉelo|violonĉelisto]] kaj [[dirigento]] kun [[Usono|usona]] civitaneco, konsiderata inter la plej bonaj violonĉelistoj de ĉiuj tempoj <ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2007-apr-28-me-rostropovich28-story.html|title=Mstislav Rostropovich, 80; Russian cello virtuoso, iconic political figure - Los Angeles Times|website=www.latimes.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805032346/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2007-apr-28-me-rostropovich28-story.html|archive-date=2020-08-05}}</ref>. Krom liaj interpretoj kaj tekniko, li estis bone sciita por ambaŭ inspiranta kaj komisianta novajn laborojn, kiu vastigis la cello repertuaro pli ol ajna violonĉelisto antaŭ ol aŭ poste. Li inspiris kaj premierita super 100 muzikpecoj, formanta longan-staranta amikecojn kaj artismajn partnerecojn kun komponistoj inkluzive de [[Dmitrij Ŝostakoviĉ]], [[Sergej Prokofjev]], [[Henri Dutilleux]], [[Witold Lutosławski]], [[Olivier Messiaen]], [[Luciano Berio]], [[Krzysztof Penderecki]], [[Alfred Ŝnitke|Alfred Schnittke]], [[Norbert Moret]], [[Andreas Makris]], [[Leonard Bernstein]], [[Aram Ĥaĉaturjan]] kaj [[Benjamin Britten]]. Rostropoviĉ estis internacie rekonita kiel lojala rekomendanto de homaj rajtoj kaj estis premiita la 1974 Premio de la [[:en:International_League_for_Human_Rights|Internacia Ligo de Homaj Rajtoj]]. Li ricevis multenombrajn laŭdojn, inkluzivanta [[Poluspremio|Polusan Muzikan Premion]]. == Vivo == [[Dosiero:Mstislav_Rostropovich_1978.jpg|eta|maldekstre|Rostropoviĉ ludanta la ''Duport Stradivarius'' ĉe la [[Blanka Domo]] en 1978]] Kvarjaraĝa, li lernis ludi [[piano]]n kun lia patrino, kiu estis talenta [[pianisto]] <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=c6rSBgAAQBAJ&dq=%D0%9C%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2+%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8C&pg=PT17|title=Mstislav Rostropovich|isbn=9785457717503|last1=Афанасьева|first1=Ольга|date=11 July 2018}}</ref>. Dekjaraĝa li komencis ludi [[Violonĉelo|violonĉelon]] kun lia patro, kiu studis kun [[Pau Casals]], kaj li mem estis ankaŭ filo de violonĉelisto <ref name="Sony">{{Cite web|url=http://www.sonyclassical.com/artists/rostropovich/bio.html|title=Mstislav Rostropovich biography|publisher=Sony Classical|access-date=30 April 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070206193643/http://www.sonyclassical.com/artists/rostropovich/bio.html|archive-date=February 6, 2007}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070206193643/http://www.sonyclassical.com/artists/rostropovich/bio.html |date=2007-02-06 }}</ref>. De [[1943]] ĝis [[1948]], li studis ĉe la [[Moskva Ĉajkovskij Konservatorio|moskvan konservatorion]], kie li studis pianon kaj violonĉelon, kune kun [[dirigentado]] kaj [[kompozicio]]. Inter liaj instruistoj estis [[Dmitrij Ŝostakoviĉ]] kaj [[Sergej Prokofjev]]. En la sama konservatorio li estis nomumita [[profesoro]] pri [[violonĉelo]] en [[1956]]. Rostropoviĉ unue aperis kiel violonĉelisto en [[1942]]. Li gajnis la unuan premion en konkursoj en [[Prago]] kaj [[Budapeŝto]] en [[1947]], [[1949]] kaj [[1950]]. En 1950, 23-jaraĝa, li gajnis kio tiam estis konsiderita la plej alta honoro en Sovetunio, la [[premio Stalin]] <ref name="Lrytas">{{cite news|url=http://www.lrytas.lt/?id=11776666481176558153&view=4|title=Mirė maestro M.Rostropovičius|publisher=Lietuvos rytas|date=28 April 2007|language=lt|access-date=2007-04-30}}</ref>. En tiu tempo, Rostropoviĉ jam famiĝis en lia lando kaj samtempe kultivis lian karieron kiel solisto, li ankaŭ instruis en la Leningrada Konservatorio (nun [[Sankt-Peterburgo]]) kaj la Moskva Konservatorio. En [[1955]], li edziĝis al Galina Viŝnevskaja, [[Soprano|soprankantistino]] ĉe la [[Bolŝoj-Teatro|Teatro Bolŝoj]] <ref>{{Cite web|url=http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=9925&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|title=Biography of Mstislav Rostropovitch|publisher=UNESCO|access-date=2007-04-30}}</ref>. Lia internacia kariero komenciĝis en [[1964]] en kio tiam estis [[Okcidenta Germanio]]. Ekde tiam li faris plurajn [[Turneo (muziko)|koncertturneojn]] en [[Okcidenta Eŭropo]] kaj renkontis plurajn komponistojn, inter ili [[Benjamin Britten]]. En [[1967]] li dirigentis la [[opero]]n de [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij|Ĉajkovski]] [[Eŭgeno Onegin]] ĉe la Bolŝoj, tiel esprimante lian altiron al kaj dirigentado kaj opero <ref>Wilson: pp. 287–289.</ref>. == Ekzilo == [[Dosiero:Mstislav_Rostropovich_and_Galina_Vishnevskaya_NYWTS_cropped.jpg|eta|maldekstre|Mstislav Rostropovich kun edzino [[Galina Viŝnevskaja]] en 1965.]] Rostropoviĉ batalis por arto sen limoj, [[sinesprimlibereco]] kaj [[Demokratio|demokratiaj]] valoroj, tiel alportante al li riproĉon de la sovetia reĝimo. Lia amikeco kun la [[verkisto]] [[Aleksandr Solĵenicin]] kaj lia subteno por [[disidento]]j kondukis al oficiala kondamno en la fruaj 1970-aj jaroj <ref>Wilson: p. 320</ref>. Li estis malpermesita de ludado kun pluraj [[Muzika ensemblo|muzikaj ensembloj]] kaj lia sovetia civitaneco estis revokita en [[1977]] pro lia publika opozicio al sovetiaj restriktoj sur kultura libereco <ref>Wilson: p. 329</ref>. Rostropoviĉ forlasis Sovetunion en [[1974]] kun lia edzino kaj infanoj kaj translokiĝis en [[Usono]] <ref>{{Cite web|url=https://bukovskyarchive.wordpress.com/2016/07/05/12-may-1977-958-a/|title=12 May 1977*, 958-A|date=5 July 2016|website=wordpress.com|access-date=16 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180316214830/https://bukovskyarchive.wordpress.com/2016/07/05/12-may-1977-958-a/|archivedate=2018-03-16}}</ref>. == Daŭrigo de la kariero == Lia talento produktis verkojn de pluraj komponistoj, kiel [[Dmitrij Ŝostakoviĉ|Ŝostakoviĉ]], [[Sergej Prokofjev|Prokofjev]], Britten, [[Henri Dutilleux]] <ref name="DUTILLEUX Trois Strophes">{{Cite web|last=International|first=MusicWeb|title=DUTILLEUX - Trois Strophes sur le nom de Sacher, Tout un monde lointain ; DEBUSSY - Sonata for cello and piano Harmonia Mundi HMC902209 [BBu] Classical Music Reviews: April 2016|website=MusicWeb-International|date=2022-05-05|url=http://www.musicweb-international.com/classrev/2016/Apr/Dutilleux_lontain_HMC902209.htm|access-date=2023-05-03}}</ref>, [[Leonard Bernstein]] kaj [[Krzysztof Penderecki]] <ref name="Kenneth Woods Slava and Sacher">{{Cite web|title=Slava and Sacher - conductor|website=Kenneth Woods|date=2007-04-30|url=https://kennethwoods.net/blog1/2007/04/30/slava-and-sacher/|access-date=2023-05-03}}</ref><ref name="HarrisonParrott Penderecki">{{Cite web|title=Krzysztof Penderecki (1933 - 2020)|website=HarrisonParrott|date=2018-02-27|url=https://www.harrisonparrott.com/artists/krzysztof-penderecki-1933-2020|access-date=2023-05-04}}</ref><ref name="Luciano Berio">{{Cite web|title=Universal Edition|website=Universal Edition|url=https://www.universaledition.com/les-mots-sont-alles...-for-cello-berio-luciano-ue18399|access-date=2023-05-03}}</ref><ref name="Wikipedia Concert à quatre">{{Cite web|title=Concert à quatre|website=Wikipedia|date=2009-02-08|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Concert_%C3%A0_quatre|access-date=2023-05-03}}</ref>. Kune kun la sovetia komponisto [[Dmitrij Kamalevskij]], li kompletigis la violonĉelkonĉerton de Prokofjev post la morto de la komponisto, kaj Rostropoviĉ ludis la [[Premiero|premieron]] de la du violonĉelkonĉertoj de Ŝostakoviĉ <ref name="Judd 2021">{{Cite web|last=Judd|first=Timothy|title=Shostakovich's Second Cello Concerto: Written for Mstislav Rostropovich|website=The Listeners' Club|date=2021-01-18|url=https://thelistenersclub.com/2021/01/18/shostakovichs-second-cello-concerto-written-for-mstislav-rostropovich/|access-date=2023-05-03}}</ref>. Li alportis la unuan koncerton de Ŝostakoviĉ al [[Londono]] kaj komencis profesian rilaton kun Benjamin Britten, kiu verkis la violonĉelsonaton, 3 sollude violonĉelseriojn kaj violonĉelsimfonion kun li en menso <ref name="BBC4">{{cite video|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b015j8g5|title=Rostropovich: The Genius of the Cello|publisher=[[BBC Four]]|date=13 December 2011|people=[[John Bridcut]], [[Galina Vishnevskaya]], [[Elena Rostropovich|Elena and Olga Rostropovich]], [[Seiji Ozawa]], [[Gennady Rozhdestvensky]], [[Natalia Gutman]], and [[Mischa Maisky]]|medium=Television}}</ref>. De [[1977]] ĝis [[1994]] li funkciis kiel [[muzikdirektoro]] kaj dirigento de la [[:en:National_Symphony_Orchestra|Nacia Simfonia Orkestro de Usono]] en [[Vaŝingtono]] <ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/eb/article-9002382/National-Symphony-Orchestra|title=National Symphony Orchestra|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|author=Encyclopædia Britannica|date=27 April 2007|access-date=2007-04-30}}</ref>. Li ankaŭ estas dirigento kaj fondinto de multaj muzikaj festivaloj, ekzemple la [[:en:Aldeburgh_Festival|Aldeburgh]] festivalo, fondita de Britten kaj la Rostropovich Festivalo, kaj samtempe li daŭre koncertis kun famaj muzikistoj kiel [[Sviatoslav Richter]] kaj [[Vladimir Horowitz]] <ref>[http://www.brittenpears.org/?page=research/archive/special/aldeburgh.html/ ''Rostropovich remembered'' – ''Britten-Pears Foundation'', Undated].Retrieved on 2007-07-31.</ref>. Nokte de la 21-a de aŭgusto 1968, Rostropoviĉ ludis la violonĉelkonĉerton de la ĉeĥa komponisto [[Antonín Dvořák|Dvožak]] ĉe la muzikfestivalo de la [[Proms]] en Londono <ref name="BBC, 1 September 2007">{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/radio4/foronenightonly/pip/jqmqo/|title=For One Night Only – The Prom of Peace|publisher=BBC Radio 4|date=1 September 2007|access-date=2008-08-17}}</ref>. Tiutage [[Invado de soldataroj de Varsovia Traktato en Ĉeĥoslovakion|Sovetunio invadis Pragon]] kaj manifestacioj okazis ekster la muzika salono. En lia ludado kaj en ĝia tono, Rostropoviĉ esprimis [[Solidaro|solidarecon]] kun la ĉeĥa popolo por la perforta fino de la [[Praga Printempo]] <ref name="Proms August 1968">{{Cite web|title=1968 Proms|website=YourClassical from American Public Media and Minnesota Public Radio|date=2019-08-21|url=https://www.yourclassical.org/episode/2019/08/21/1968-proms|access-date=2023-05-03}}</ref>. Kiel biso li ludis [[Sarabando]] de [[Johann Sebastian Bach|Bach]], dirante ke li dediĉas ĉi tiun pecon al homoj en tempoj de malĝojo <ref>Wilson: pp. 292–293</ref>. Lia neplanita apero dum la falo de la [[Berlina muro]] en la mezo de la okazaĵoj estis elsendita vive en televido ĉie tra la mondo kaj tiel gajnis al li internacian famon <ref name="BBC">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6598895.stm|title=Russian maestro Rostropovich dies|work=BBC News|access-date=2007-04-30|date=2007-04-27}}</ref>. Lia rusa civitaneco estis reestigita al li en [[1990]], kvankam li kaj lia familio jam estis civitanoj de Usono <ref name="Lrytas" />. Rostropoviĉ gajnis multajn internaciajn premiojn, inkluzive de la [[Legio de Honoro|franca Legio de Honoro]], kaj [[Honora doktoreco|honordoktorecajn]] gradojn de plej prestiĝaj universitatoj en la mondo. Li estis aktiva en la batalo por [[Parollibereco|sinesprimlibereco]] en [[arto]] kaj [[politiko]]. En lia rolo de [[Ambasadoro de Bonvolo de Unesko|ambasadoro de Unesko]], li subtenis multajn edukajn kaj kulturajn entreprenojn <ref>{{Cite web|url=http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=8327&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|title=UNESCO Celebrity Advocates: Mstislav Rostropovitch|publisher=UNESCO|access-date=2007-04-30}}</ref>. Rostropoviĉ kaj lia edzino, Galina Viŝnevskaja, iniciatis fondaĵon, kies celo estas antaŭenigi projektojn kaj agadojn en la socia kampo <ref>{{cite news|title=Mstislav Rostropovich: Obituary|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article1717247.ece|work=The Times|date=28 April 2007|access-date=4 August 2007|location=London}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081013084244/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article1717247.ece |date=2008-10-13 }}</ref>. La '''Domo-Muzeo''' de Rostropoviĉ estis malfermita la [[4-a de marto|4-an de marto]]. [[2002]] en Bakuo, Azerbajĝano <ref>{{cite news|url=http://www.azer.com/aiweb/categories/magazine/ai112_folder/112_articles/112_rostropovich.html|title=Rostropovich The Home Museum|publisher=Azerbaijan International|author=Gulnar Aydamirova|date=Summer 2003|access-date=2007-04-30}}</ref>. Rostropoviĉ ludis la [[Stradivarius|Stradivarius-an]] violonĉelon <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6999330.stm News.BBC.co.uk], 17 September 2007.</ref>. En 2006, li estis prezentita la dokumentario de [[Alexander Sokurov]] ''Elegy of a life'': ''Rostropovich, Vishnevskaya <ref>[https://www.variety.com/review/VE1117931334.html?categoryid=31&cs=1 Variety.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100923000000/https://web.archive.org/web/20100923190909/http://www.variety.com/review/VE1117931334.html?categoryid=31&cs=1 |date=2010-09-23 }}</ref>''. == Fontoj == * Wilson, Elizabeth, Mstislav Rostropovich: ''Cellist, Teacher, Legend'' (Violonĉelisto, instruisto, legendo). Londono: [[Faber & Faber]], 2007. ISBN [[Special:BookSources/978-0-571-22051-9|978-0-571-22051-9]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://rostropovich.org/ Fonduso Rostropovich Vishnevskaya] * [http://www.rostropovich.aznet.org/eng/ Hejme-muzeo de Leopold kaj Mstislav Rostropovich] * Mstislav Rostropovich: violonĉelisto, dirigento, humanitara violonĉelisto. Arash Amini dividas liajn proprajn spertojn kun Slava, ĉefaĵo de la Bloomingdale lernejo de muziko (oktobro 2007) * "[https://web.archive.org/web/20070325092459/http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2004/10/28/bmrost28.xml Kial la violonĉelo estas heroo]", intervjuo kun ''[[The Daily Telegraph]]'' * [http://www.cello.org/Newsletter/Articles/rostropovich/rostropovich.htm Intervjuo] de Tim Janof * Famaj Homoj: Tiam kaj Nun artikolo kaj intervjuo ĉe ''Azerio Internacia'' (Vintro 1999) * [http://www.azer.com/aiweb/categories/magazine/ai132_folder/132_articles/132_rostropovich_artists.html Intelekta Respondeco. Kiam Silento Ne Estas Ora: Konversacioj kun Mstislav Rostropovich], Alia ''Azerio Internacia'' intervjuo (somero 2005) * [http://weta.org/fm/blog/?p=116 Aŭdanta Mstislav Rostropovich] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927021551/http://weta.org/fm/blog/?p=116 |date=2007-09-27 }} Enarkivigita enketo de Rostropovich diskoj, de Jens F. Laurson (WETA, 4a de majo, 2007) * [http://www.milnet.com/wh/MOF/1987Recipients.htm 1987 Ricevintoj de la prezidenta medalo de libereco] Enarkivigita * La unua praga printempo internacia violonĉelo konkurso en 1950 en fotoj, dokumentoj kaj rememoradoj. Enarkivigita * [http://www.wqxr.org/#!/programs/live-broadcasts/2013/may/11/ Nacia Simfonia Orkestro Salajra Omaĝo al Rostropovich], WQXR viva elsendo, printempo por muzika festo, [[Carnegie Hall|Carnegie Halo]], Nov-Jorko (la 11an de majo 2013) * [http://www.bruceduffie.com/rostropovich.html Intervjuo kun Mstislav Rostropovich] de Bruce Duffie, la 30an de aprilo 2004 * [https://www.youtube.com/watch?v=9WKpSDBvn9w Ludanta Brahms] * Konferenco en Brescia, la 4an de junio 2003 ed. De Carlo Bianchi {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rostropoviĉ, Mstislav}} [[Kategorio:Wolf-premiitoj pri artoj]] [[Kategorio:Sovetiaj muzikpedagogoj]] [[Kategorio:Sovetiaj dirigentoj]] [[Kategorio:Sovetiaj muzikistoj]] [[Kategorio:Aidoso-aktivuloj]] [[Kategorio:Grand-oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Grand-oficiroj de la Ordeno de Merito de la Itala Respubliko]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de Artoj kaj Literaturo]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de Sankta Karlo de Monako]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de Izabela la Katolikino]] [[Kategorio:Ordeno de Artoj kaj Literaturo (Francio)]] [[Kategorio:Federacia Meritkruco (Germanio)]] [[Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Rusiaj violonĉelistoj]] hsk1lieuejfowaqvb3q2ahcmg7qph10 0 828182 9392535 9202286 2026-06-05T07:43:38Z Crosstor 3176 /* Famaj universitataj diplomiĝintoj */ 9392535 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo=La ''Biblioteko de Fondintoj'', simbolo de la universitato, estis deklarita "nacia historia simbolo" |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Veritas kaj Utilitas''<br /> "Vero kaj Servo" |speco = Privata, federacie ĉartita, historie nigra, esplora universitato |lando = Usono |situo = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-DC |situo sur mapo= |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |situo sur mapo2=Vaŝingtono |zomo = 12 |retejo = }} '''Universitato Howard''' ({{Lang-en|Howard University}}) estas [[privata universitato]] en [[Vaŝingtono|Vaŝingtono, D.C.]], [[Usono]]. La universitato, historie kaj ĝis ankoraŭ nuntempe, estas karakterizita de plimulto de [[afrik-usonanoj]] <ref>[https://thedig.howard.edu/all-stories/howard-university-and-lowe-develop-mixed-use-building-near-university-campus Howard University - Howard University and Lowe To Develop Mixed-Use Building Near University Campus]</ref>. Proksimume 10,500 studentoj studas en la universitato (aktuale en 2010), en 15 fakultatoj, inkluzive de la malnova medicina fakultato, kiu ankaŭ funkciigas [[Malsanulejo|hospitalon]] kun sia nomo <ref>{{Cite web|title=Carnegie Classifications Institution Lookup|url=https://carnegieclassifications.iu.edu/lookup/view_institution.php?unit_id=131520|publisher=Center for Postsecondary Education|website=carnegieclassifications.iu.edu|access-date=12 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220527123907/https://carnegieclassifications.iu.edu/lookup/view_institution.php?unit_id=131520|archivedate=2022-05-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://andscape.com/features/college-choice-says-spelman-is-the-top-hbcu/|title=College Choice says Spelman is the top HBCU …|first=Gregory|last=Clay|date=May 23, 2016}}</ref>. == Historio == Kun la fino de la [[Usona Enlanda Milito]], estis decidite establi [[seminario]]n por [[pastro]]j specife por afrik-usonanoj en Washington DC. Mallonga tempo poste la ideo disetendiĝis al la establado de tuta universitato. La [[2-a de marto|2-an de marto]] 1867, la universitato estis establita, kun la aprobo de la [[usona Kongreso]], kiu ankaŭ apogis ĝin finance. La universitato estis nomita laŭ unu el siaj iniciatintoj, [[Oliver Otis Howard]], generalo kaj heroo de la Civita Milito kaj unu el la gvidantoj de la aktivuloj por la [[aboliciismo]] kaj forigo de [[sklaveco]]. Howard ankaŭ funkciis kiel la [[universitata prezidanto|prezidanto de la universitato]] de 1869 ĝis 1874. Multaj figuroj ligitaj al la elimino de interrasa [[diskriminacio]] en Usono eliris el la universitato: [[Alain Locke|Alleyne Locke]], la unua afrik-usonano se temas pri gajni [[Rhodes-stipendio]]n. [[Ralph Bunche|Ralph Bunch]], la unua [[Nobel-premio|nobelpremiito]] de afrika deveno, kaj multaj aliaj aktivuloj studis aŭ instruis en la universitato. En [[1965]], la [[Prezidanto de Usono]], [[Lyndon B. Johnson|Lyndon Johnson]], parolis en la universitato, kaj promesis iniciati serion de movoj de [[Pozitiva diskriminacio|jesa ago]] kiel korekto por jardekoj da diskriminacio kontraŭ nigruloj en la [[usona ekonomio]]. En 2008, la universitato travivis [[financa krizo|financan kaj administran krizon]], kiel rezulto de kiu la prezidanto de la universitato estis devigita eksiĝi de sia posteno. == Organiza strukturo == La lernejoj kaj kapabloj en Universitato Howard inkludas: * '''Artoj kaj Sciencoj:''' temoj kiel arto, biologio, afrikaj studoj, kemio, klasikaj studoj, historio, matematiko, fiziko, [[psikologio]], sociologio kaj kriminologio, lingvoj estas studataj. * '''Dentokuracado:''' dentala studprogramo kaj postdoktoraj trakoj estas ofertitaj * '''Inĝenieristiko kaj arkitekturo:''' la sekcioj inkluzivas [[arkitekturo]]n, kemian inĝenierarton, [[Konstrua inĝenierarto|konstruinĝenieriko]], [[elektrotekniko]]n, mekanikan inĝenieradon. * '''Juro:''' ekzistas programoj por diplomitaj kaj kvalifikitaj diplomoj pri juro. * '''Apoteko:''' ekzistas bakalaŭro, magistro kaj trigrada programoj en apoteko. * '''Komerca administrado:''' inter la studataj kampoj estas [[kontado]], [[Bibliotekoscienco|informaj studoj]], financo, administrado, merkatado, provizoĉenoj. * '''Teologio:''' studoj estas aranĝitaj en teologiofakoj por bakalaŭro kaj magistro. * '''Medicino:''' La Fakultato de Medicino havas esplorcentrojn kaj institutojn en diversaj kampoj, inkluzive de kanceresplorado, infana sano, evolua biologio kaj pli. * '''Socia laboro:''' programo por bakalaŭro pri [[Sociala laboro|socia laboro]] kaj homa disvolviĝo, kaj ankaŭ kursoj por magistro pri socia laboro. * '''Komunikado:''' studoj estas ofertitaj en areoj kiel amaskomunikilaj studoj, ĵurnalismo, kinejo, komunikaj malordoj. * Edukado: Inter la studitaj temoj estas [[antaŭlerneja edukado|frua infana edukado]], eduka administrado, eduka psikologio. * '''Flegado kaj sansciencoj:''' temoj povas esti studitaj inkluzive de medicinaj laboratoriosciencoj, [[Medicina Direktoro|sansistemo-administrado]], [[Flegado|flego]], nutrado, okupacia terapio, fizika terapio. * '''kvalifikitaj studoj''' == Elektitaj instruistoj == * [[Sándor András (poeto)]] == Famaj universitataj diplomiĝintoj == * [[Amiri Baraka]] - afro-usonana poeto kaj gvidanto * [[Toni Morrison]] - [[Nobel-premio pri literaturo|Nobelpremiito por Literaturo]] kaj [[Jefferson Prelego|Jefferson Lecturer]] * [[Ĵazo|Donald]] [[Donald Byrd|Byrd]] - [[Trumpeto|ĵaztrumpetisto]] kaj [[komponisto]] * [[Sean Combs]] - [[repisto]] (Puff Daddy) kaj entreprenisto, konsiderita la plej riĉa [[Hiphopo|repkantisto]] en la mondo * [[Nnamdi Azikiwe]], fondinto de la moderna [[Niĝerio|niĝeria]] naciismomovado, gvidanto de la lukto por sendependeco kaj la unua prezidanto de la Respubliko de Niĝerio * [[Keith Mitchell]] - Ĉefministro de [[Grenado (lando)|Grenado]] * [[Thurgood Marshall]] - nigraj-rajtoj-aktivulo kaj la unua afro-usonana juĝisto sur la [[Supera Kortumo de Usono]] * [[Zora Neale Hurston]] - usona [[antropologo]], [[Folkloro|folkloresploristo]], kaj verkisto. Ŝia plej konata verko estas la romano [[Iliaj Okuloj Estis Vidantaj Dion|Their Eyes Are Watching God]] * [[Kamala Harris]] - usona [[politikisto]], nuna [[Vicprezidento de Usono|Vicprezidanto de Usono]] kaj iama [[Senato de Usono|senatano]] * [[Elija Cummings|Elijah Cummings]] - politikisto kaj civitanrajta aktivulo * [[Gregory Meeks]] - politikisto * [[Edward Brooke]] - politikisto * [[Roberta Flack]] - kantisto == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [http://www.hubison.com/ universitata atletika retejo] ({{en}}) <!-- [[dosiero:xxx|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}}]] [[dosiero:xxx|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}}]] --> <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Vaŝingtono]] gqzy2fntcw5qhmep6c5d3mux6ij3iij 0 834466 9391991 8292571 2026-06-04T14:17:30Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Konsilio de Popolaj Komisaroj]] 9391991 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Konsilio de Popolaj Komisaroj]] iyzk2shogzp1fk2cmjop13nebq653rz 0 834468 9391986 8302545 2026-06-04T14:16:40Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Konsilio de Popolaj Komisaroj]] 9391986 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Konsilio de Popolaj Komisaroj]] iyzk2shogzp1fk2cmjop13nebq653rz 0 834469 9391992 8292579 2026-06-04T14:17:40Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Konsilio de Popolaj Komisaroj]] 9391992 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Konsilio de Popolaj Komisaroj]] iyzk2shogzp1fk2cmjop13nebq653rz 0 836884 9392010 8410044 2026-06-04T14:39:16Z Sj1mor 12103 9392010 wikitext text/x-wiki La '''popola ekonomio''' ekestas kiam homoj ekskluditaj de la [[labormerkato]] kreas proprajn laborpostenojn. Foje ili kreas ankaŭ proprajn komercajn vojojn, ekzemple foirojn aŭ [[stratvendisto|stratvendadon]]. Temas pri fenomeno okazanta en ĉiuj landoj kaj inkludanta signifan parton de la homaro. Ĝi estas rezulto de ekskludo okazigita de la aktuala evoluado de la [[kapitalismo]], sed ne estas tute disigita de la [[tutmonda ekonomio|tutmonda]] [[merkata ekonomio]], havante plurajn interkonektojn kaj ĉe produktado kaj ĉe konsumado. == Popola ekonomio kaj laboristaj rajtoj == Historie, la gajno de laboristaj rajtoj okazis kadre de [[dependrilato]]j inter la laboristo kaj la dunganto. La popola ekonomio malhavas dependrilaton kaj ofte kunhavas situacion de [[vundebleco]] rilate aliajn rajtojn, ekzemple [[inda loĝejo|indan loĝejon]], sanservojn, kaj edukadon. Tial la popolekonomia laborista movado havas multe pli vastan kaj malsimplan postularon. La postuloj pri strikte laborrilataj rajtoj estas similaj al tiuj de formalaj laboristoj, sed kun kelkaj partikularaĵoj: * La '''nekrimigo''' kutimas esti prioritata inter la celoj por kiuj oni luktas en la popola ekonomio, ĉar multaj branĉoj suferis ian gradon de persekuto, ekzemple ĉar la polico postulas [[subaĉeto]]n aŭ ĉar la laboristoj kontraŭleĝe okupas sian fabrikon. * '''Financa helpo de la ŝtato''' por respekti la normojn plenumendajn por dungantoj, ĉar la laboristoj ne posedas kapitalon por grandaj infrastrukturaj kostoj. * '''[[Bebovartejo]]j''' por eviti neceson de [[infanlaboro]]. * '''Sociala salajro komplementa''' por atingi la nivelon de minimuma salajro. * '''Medicinaj servoj'''. == Argentino == En Argentino ekzistas ekde 2011 la [[Konfederacio de Laboristoj de la Popola Ekonomio]]<ref>[http://ctepargentina.org/ CTEP]</ref> (''Confederación de Trabajadores de la Economía Popular'' aŭ ''CTEP'') kuniganta laboristojn de diversaj fakoj kaj provincoj. Ĝia ĉefsidejo estas en la kvartalo Constitución de [[Bonaero]]. Ĝi federigas diversajn socialajn organizojn, el kiuj multaj ekestis el la movadoj de senlaboruloj kaj maldungitoj de la ekonomia krizo de 2001. [[Dosiero:Confederación de Trabajadores de la Economía Popular.jpg|eta|Emblemo de la CTEP]] === Oficiala agnosko === La 9-an de decembro de 2015, la [[Ministerio pri Laboro, Dungo, kaj Socia Sekuro (Argentino))|Ministerio pri Laboro kaj Socia Sekuro de Argentino]] proklamis rezolucion 1727/15, kiu kreis sistemon de sindikatigo komplementan al la jam ekzistanta modelo en Argentino, kiu ĝis tiam nur enkalkulis laboristojn en dependa rilato al la dunganto. Ĉar la normo ne estis publikigita en la Oficiala Bulteno, ĝi rezultigis novan rezolucion 32/16-MTEySS publikigitan la 2-an de februaro de 2016. Rezolucio 32/16 kreis la Registron de Sociaj Organizoj de la Popola Ekonomio kaj Memmastraj Entreprenoj (art. 1) kie rajtas registriĝi "reprezentantaroj de laboristoj okupataj en la popola ekonomio kaj en entreprenoj reprenitaj aŭ memmastrataj" (art. 2). === Sociala Salajro Komplementa === La Sociala Salajro Komplementa estas spezo havigata de la ŝtato en ties rolo kiel garantianto de rajtoj al la laboristo kiel malrekta kompenso por ties laboro. Ĝi sumiĝas al la rekta salajro kiun la laboristo akiras mem, kutime nesufiĉa por atingi la nivelon de la minimuma salajro aŭ plenumi la laboristajn rajtojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Maldovan Bonelli, Johanna. 2018. ''La economía popular: debate conceptual de un campo en construcción''. Buenos Aires: Universidad Metropolitana para la Educación y el Trabajo. [[Kategorio:Ekonomiko]] [[Kategorio:Laboro]] 1u6e9hop7chnl8umuuwqd3gipea07ee 0 837275 9392020 9391871 2026-06-04T15:00:01Z Moldur 2507 La ŝablono restu 9392020 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Evika SILIŅA''' (naskiĝis la 3-an de aŭgusto [[1975]] en [[Rigo]], [[Latva SSR]], [[Sovetunio]]) estas [[Latvio|latvia]] politikisto <ref name="iem.gov.lv">{{Cite web|date=3a de Septembro 2018|title=Parlamentārā sekretāre – Iekšlietu ministrija|url=http://www.iem.gov.lv/lat/ministrija/struktura/ministrs/parlamentarais_sekretars|access-date=17 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903142115/http://www.iem.gov.lv/lat/ministrija/struktura/ministrs/parlamentarais_sekretars|archive-date=3a de Septembro 2018}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180903142115/http://www.iem.gov.lv/lat/ministrija/struktura/ministrs/parlamentarais_sekretars |date=2018-09-03 }}</ref><ref name="diepresse">{{Cite news|title=Evika Silina führt Lettlands neue Regierungskoalition|url=https://www.diepresse.com/16435931/evika-silina-fuehrt-lettlands-neue-regierungskoalition|date=15 September 2023|work=[[Die Presse]]|language=de}}</ref>. En septembro 2023, ŝi estis nomumita [[Ĉefministro de Latvio]] <ref>{{Cite web|title=Saeima ar 53 balsīm apstiprina Evikas Siliņas valdību|url=https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/15.09.2023-saeima-ar-53-balsim-apstiprina-evikas-silinas-valdibu.a523967/|access-date=15 September 2023|website=www.lsm.lv|language=lv}}</ref>. Ŝi antaŭe estis Ministro de Sociaj Aferoj en la registaro de [[Krišjānis Kariņš]] <ref>{{Cite web|title=Evika Siliņa is New Unity's party pick for PM|url=https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/16.08.2023-evika-silina-is-new-unitys-party-pick-for-pm.a520363/|access-date=17a de Aŭgusto 2023|website=eng.lsm.lv|language=en}}</ref>. == Biografio == Siliņa studis juron ĉe la [[Universitato de Latvio]] de 1993 ĝis 1997. Ŝi tiam [[magistro|magistriĝis]] pri sociaj sciencoj, [[internacia juro]] kaj [[Eŭropunia juro]] <ref>{{Cite web|date=26 May 2019|title=Evika Siliņa|url=https://www.vienotiba.lv/evika_silina|access-date=17a de Aŭgusto 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526003247/https://www.vienotiba.lv/evika_silina|archive-date=26a de Majo 2019}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190526003247/https://www.vienotiba.lv/evika_silina |date=2019-05-26 }}</ref>. Ŝi havas la [[Latva lingvo|latvan]] kiel sia [[gepatra lingvo]], kaj ankaŭ estas flua en la [[Angla lingvo|angla]] kaj la [[Rusa lingvo|rusa]]. Siliņa laboris kiel komerca [[advokato]] de 2003 ĝis 2012 kaj poste de 2013 ĝis 2019 en la [[Ministro pri eksteraj aferoj|Ministerio de Eksterlandaj Aferoj]]. En 2022, ŝi reprezentis senatelektojn por la [[Unueco (Latvio)|Unuecpartio]] ([[Vienotība]]) kaj estis elektita al la 14-a [[Saeima]]. En decembro 2022, ŝi estis nomumita Ministro de Sociaj Aferoj. Post la eksiĝo de Kariņš, ŝi estis petita fare de prezidanto [[Edgars Rinkēvičs]] por formi novan registaron en septembro 2023 <ref>{{Cite news|date=16 August 2023|title=Latvia Minister Silina Poised to Succeed Karins as Prime Minister|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-08-16/latvia-s-silina-poised-to-succeed-karins-as-prime-minister|access-date=17a de Aŭgusto 2023}}</ref>. La {{daton|14|5|2026}} ŝi anoncis sian eksiĝon kaj eksiĝon de la tuta registaro sekve de politika krizo, kaŭzita de falo de du ukrainaj batalaj flugrobotoj sur naftejon en [[Rēzekne]], okazinta la {{daton|7|5}}. La incidento montris malpretecon de la nacia kontraŭavia defendo malgraŭ plurjaraj abundaj investoj, do la {{daton|10|5}} ministro pri defendo Andris Sprūds eksiĝis kaj estis anstataŭigita de Raivis Melnis, sed la politika krizo kreskis, rezultiĝinte je la eksiĝo de la tuta registaro<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.kommersant.ru/doc/8655410 | titolo = Премьер-министр Латвии Эвика Силиня ушла в отставку из-за украинских дронов | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-17 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2026-05-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Kommersant]] | paĝoj = | lingvo = en | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260514084928/https://www.kommersant.ru/doc/8655410 | arkivdato = 2026-05-14 | citaĵo = }}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Instagram|evika_silina}} {{Ĉefministroj de Latvio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Silina, Evika}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Latvio]] [[Kategorio:Latvaj ministroj pri sociaj aferoj]] 8slih6xddselze21vfd9v4pmcfnkby4 0 838595 9392228 9193301 2026-06-04T19:35:14Z Sj1mor 12103 9392228 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Javier CÁMARA Rodríguez''' ([[Albelda de Iregua]], [[Rioĥo]], 19a de januaro 1967) estas hispana [[aktoro]]. Li ricevis du [[Goya-premio]]jn, kaj en 2022 la Ormedalon al Merito en Belarto el la Ministerio de Kulturo de Hispanio.<ref> Ministerio de Cultura y Deporte: [https://www.boe.es/diario_boe/txt.php?id=BOE-A-2022-23030 «Real Decreto 1083/2022, de 27 de diciembre, por el que se concede la Medalla al Mérito en las Bellas Artes, en su categoría de oro, a las personas y entidades que se relacionan.».] [[Boletín Oficial del Estado]] (311): 188214 a 188215. 28a de decembro 2022. Konsultita la 7an de januaro 2023. </ref>​ ==Biografio== Li ekteatris jam en mezlernejo. Poste li translokiĝis al Madrido por studi en la ''Real Escuela Superior de Arte Dramático'', post iom da tempo en Teatrolernejo de [[Logroño]]. En Madrido li devis labori kiel lok-montristo en kinejo por vivteni sin. En 1991 li debutis en teatro per ''El caballero de Olmedo'', de [[Lope de Vega]], kaj poste li ludis en ''Dígaselo con Valium'', de José Luis Alonso de Santos, kaj partoprenis en filmo ''Rosa rosae'', de [[Fernando Colomo]]. En televido li eklaboris per la serio ''¡Ay Señor, Señor!'' (1994-1995) kaj partopreninte en la filmo ''Torrente: el brazo tonto de la ley'' (1998), li ekfamiĝis definitive per sia ludado en la sep unuaj sezonoj de la serio ''7 vidas'' (1999-2001).<ref> País, El (29a de januaro 2019). [https://elpais.com/elpais/2019/01/29/gente/1548780355_018320.html «Javier Cámara desvela el motivo por el que no volvió a ver a Amparo Baró».] [[El País]]. ISSN 1134-6582. Konsultita la 29an de januaro 2019. </ref>​ Li aktoris en la filmo ''Lucía y el sexo'' (2000) kaj poste por [[Pedro Almodóvar]] en ''[[Hable con ella]]'' (2002), per kio li iĝis unu de la plej popularaj aktoroj de Hispanio. Samjare li partoprenis en la kurto ''[[Looking for Chencho]]''. En 2004 li reaktoris por Almodóvar en ''[[La mala educación]]''. En novembro 2005, li premierigis samtempe ''La vida secreta de las palabras'', de Isabel Coixet, kaj ''Malas temporadas'', de Manuel Martín Cuenca. Kaj septembre 2006 li aperis en la kvara hispana filmo plej kosta nome ''[[Alatriste]]'', en kiu stelulis [[Viggo Mortensen]]. En 2011 premieris ''¿Para qué sirve un oso?'', en kiu li ludis kun sia amiko Gonzalo de Castro. En 2012 li filmis por Pedro Almodóvar en ''[[Los amantes pasajeros]]'', kun agado okazanta dum aviadila flugo. Li estis nomumita sepfoje al [[Goya-premio]], kaj en 2014 finfine li ricevis ĝin pro la filmo de [[David Trueba]] ''Vivir es fácil con los ojos cerrados''. En 2016 li ricevis duan Goya pro ''Truman'' kaj partoprenis en la televida serio ''The Young Pope'' de [[Paolo Sorrentino]], kun [[Jude Law]] kaj [[Diane Keaton]]. ==Filmoj== {| class=wikitable |- bgcolor=#CCCCCC ! Jaro || Titolo !Rolulo|| Reĝisoro !Ĝenro !Daŭro |- |- |2022 |''[[Historias para no contar]]'' |David |[[Cesc Gay]] |Komedio/Dramo | 1h 39m |- |2020 |''Sentimental'' |Julio |Cesc Gay |Dramo |1h 22m |- |2020 |''El olvido que seremos |Héctor Abad Gómez |[[Fernando Trueba]] |Dramo |2h 16m |- |2020 |''Madrid interior'' |Javier Cámara |Juan Cavestany |Dokumenta filmo |1h 15m |- |2019 |''Perdiendo el este'' |Próspero |Paco Caballero |Komedio |1h 29m |- |2018 |''[[Ola de crímenes]]'' |Pastro |[[Gracia Querejeta]] |[[Nigra komedio]] |1h 37m |- | rowspan="2" |2017 ||''Es por tu bien'' | Chus||Carlos Therón |Komedio |1h 33m |- | ''Fe de etarras'' | Martín|| Borja Cobeaga |Nigra komedio |1h 29m |- | rowspan="2" |2016 || ''Siete Semillas'' | Instruisto|| Daniel Rodríguez Risco |Dramo/Komedio |1h 35m |- | ''[[La reina de España]]'' | Pepe Bonilla|| [[Fernando Trueba]] |Dramo/Komedio |2h 08m |- | rowspan="3" |2015 || ''El tiempo de los monstruos'' | Víctor|| Félix Sabroso |Komedio |1h 37m |- | ''[[Perdiendo el norte]]'' | Próspero|| Nacho G. Velilla |Komedio |1h 42m |- | ''Truman'' | Tomás|| Cesc Gay |Dramo/Komedio |1h 48m |- | [[2014]] || ''La vida inesperada'' | Juanito|| Jorge Torregrossa |Dramo/Komedio |1h 45m |- | rowspan="3" | 2013 || ''[[Vivir es fácil con los ojos cerrados]]'' | Antonio|| [[David Trueba]] |Dramo/Komedio |1h 48m |- | ''[[Los amantes pasajeros]]'' | Joserra|| [[Pedro Almodóvar]] |Nigra komedio |1h 27m |- | ''Ayer no termina nunca'' | J|| [[Isabel Coixet]] |Dramo |1h 35m |- | 2012 || ''Una pistola en cada mano'' | S|| Cesc Gay |Amafera komedio |1h 35m |- | 2011 || ''[[¿Para qué sirve un oso?]]'' | Guillermo|| Tom Fernández |Komedio |1h 53m |- | 2010 || ''[[Que se mueran los feos]]'' | Eliseo|| [[Nacho G. Velilla]] |Amafera komedio |1h 45m |- | rowspan="2" | 2008 || ''[[Los girasoles ciegos (filmo)|Los girasoles ciegos]]'' | Ricardo|| [[José Luis Cuerda]] |Dramo |1h 35m |- | ''Fuera de carta'' | Maxi|| Nacho G. Velilla |Dramo/Komedio |1h 51m |- | 2007 || ''[[La torre de Suso]]'' | Cundo|| Tom Fernández |Dramo/Komedio |1h 40m |- | rowspan="3" | 2006 || ''París yo te amo'' | Onkologo|| [[Isabel Coixet]] |Komedio |2h |- | ''Ficción'' | Santi|| Cesc Gay |Amafera dramo |1h 47m |- | ''[[Alatriste]]'' | Conde Duque de Olivares|| [[Agustín Díaz Yanes]] |Aventuroj |2h 25m |- | rowspan="2" | 2005 || ''Malas temporadas'' | Mikel|| Manuel Martín Cuenca |Dramo |1h 52m |- | ''[[La vida secreta de las palabras]]'' | Simón|| [[Isabel Coixet]] |Amafera dramo |2h |- | [[2004]] || ''[[La mala educación]]'' | Paca/Paquito|| [[Pedro Almodóvar]] |Dramo |1h 45m |- | rowspan="2" | [[2003]] || ''Los abajo firmantes'' | Mario|| Joaquín Oristrell |Dokumenta filmo |1h 30m |- | ''Torremolinos 73'' | Alfredo|| Pablo Berger |Dramo/Komedio |1h 33m |- | 2002 || ''[[Hable con ella]]'' | Benigno Martín|| [[Pedro Almodóvar]] |Dramo |1h 52m |- | 2001 || ''[[Lucía y el sexo]]'' | Pepe|| [[Julio Médem]] |Amafera dramo |2h 03m |- |2001 |''[[Torrente 2: Misión en Marbella]]'' |Rafi |[[Santiago Segura]] |Komedio |1h 34m |- | 2000 || ''Dinosaurio'' | Zini (voĉo)|| Ralph Zondag kaj Eric Leighton |Animeo |1h 24m |- | 1999 || ''[[Cuarteto de La Habana]]'' | Segis|| [[Fernando Colomo]] |Komedio |1h 45m |- |1999 |Los lobos de Washington |Televida babilrondano |Mariano Barroso |Trilero/Agadfilmo |1h 36m |- | 1998 || ''[[Torrente: El brazo tonto de la ley]]'' | Rafi|| [[Santiago Segura]] |Komedio |1h 37m |- | 1997 || ''Corazón loco'' | Segura|| Antonio del Real |Komedio |1h 57m |- |1996 |''Pon un hombre en tu vida'' |Miguel |Eva Lesmes |Komedio |1h 30m |- | 1995 || ''ESO'' | Miguel Ángel||[[Fernando Colomo]] |Komedio |1h 40m |- | 1994 || ''Alegre ma non troppo'' |Pedelo |[[Fernando Colomo]] |Komedio |1h 40m |- | 1993 || ''Rosa rosae'' |Zorganto |[[Fernando Colomo]] |Komedio |1h 33m |- |} ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://www.imdb.com/name/nm0194572/ Interreta filma datumbazo] {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Javier Cámara|revizio=153284153}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Cámara, Javier}} [[Kategorio:Hispanaj aktoroj]] pwhrqghdduz0635k93aprcy3yeaygr1 0 846553 9392606 8926166 2026-06-05T10:02:16Z Crosstor 3176 /* Rangigoj */ 9392606 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = Germanio |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = DE-BW |situo sur mapo=Stutgarto |zomo = 12 |retejo = |tipo1 = reliefo }} La '''Universitato de Hohenheim''' ({{Lang-de|'''Universität Hohenheim'''}}) estas [[publika universitato]] situanta en la sudo de urbo [[Stutgarto]] en [[Germanio]]. Ĝi estas la plej malnova [[universitato]] en Stutgarto. == Historio == La universitato estis establita en 1818, kiel iniciato de [[:de:Wilhelm I. (Württemberg)|Vilhelmo la 1-a, reĝo de Württemberg]] por trakti severan malsatkatastrofon, kiun la regno alfrontis tiutempe. La severa [[malsato]] estis, interalie, rezulto de la erupcio de la vulkano [[Tambora]], kiu kondukis al [[jaro sen somero]] ĉirkaŭ la mondo. Por trakti ĉi tiun krizon, estis decidite establi institucion por esplorado kaj studado en la kampo de [[agrikulturo]] en Hohenheim. Komence de ĝia vojaĝo, nur 16 studentoj studis tie. La kampoj studitaj en la institucio inkludis, inter aliaj, agrikulturon, [[Plantoscienco|botanikon]], kemion, matematikon kaj aliajn branĉojn de [[scienco]] <ref>{{cite web|url=http://wrs.region-stuttgart.de/sixcms/detail.php/270443?_thema=0&_year=2008-00-00&_skip=|title=CHE-Ranking 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211185900/http://wrs.region-stuttgart.de/sixcms/detail.php/270443?_thema=0&_year=2008-00-00&_skip=|archive-date=11 December 2015}}</ref>. En 1820 estis establita ankaŭ [[Arbara mastrumado|arbarlernejo]], kaj en 1840 [[Hortikulturo|hortikulturlernejo]]. En 1847, la institucio ŝanĝis sian nomon al la Akademio de Agrikulturo. En ĉi tiu etapo, sep profesoroj instruis tie, kaj kampoj kiel ekzemple agrikulturo, forstado, [[naturscienco]]j, fiziko kaj matematiko estis studitaj tie. Inter la jaroj 1875-1876, la fizikisto [[Wilhelm Conrad Röntgen]], la eltrovinto de Rentgenradioj, funkciis kiel preleganto en tiu institucio. En 1904, la institucio ŝanĝis sian nomon denove al la Agrikultura Universitato de Hohenheim <ref>{{Cite web|url=http://www.uni-hohenheim.de/i490d/en/history.htm|title=Landuse-economics.uni-hohenheim.de}}</ref>. En la sekvaj jaroj, la universitato ricevis la eblecon aljuĝi [[doktoreco]]jn kaj aliaj esplorcentroj estis establitaj tie. Dum la [[Dua Mondmilito]], la universitato estis devigita fermi siajn pordojn pro ordono de la naziaj aŭtoritatoj. Ĝi estis remalfermita en 1946. Pluraj konstruaĵoj sur la kampuso estis difektitaj per bombado dum la milito kaj estis reestigitaj poste. En 1968, la universitato ricevis sian nunan nomon, Universitato Hohenheim. En la sama tempo, fakultatoj de [[Komerca administrado|komercadministracio]], ekonomiko kaj sociosciencoj ankaŭ estis establitaj. Hodiaŭ, diversaj kampoj estas studataj en la universitato, inkluzive de la branĉoj de agrikulturo kune kun la natursciencoj, ekonomiko, sociaj sciencoj, komerca administrado kaj pli. La universitato ofertas [[Bakalaŭro|bakalaŭron, magistron kaj doktorecajn]] programojn instruitaj en la [[Germana lingvo|germana]] kaj la [[Angla lingvo|angla]]. Tie studas ĉirkaŭ 8.956 studentoj, el kiuj pli ol 5.100 estas virinoj. == Organizo == === Fakultato de Natursciencoj === * Instituto de Aplika Matematiko kaj Statistiko * Instituto de Fiziko kaj Meteologio * Instituto de Kemio * Instituto de Nutraĵa Scienco kaj Bioteknologio * Instituto de Biologio * Instituto de Nutraj Sciencoj * Instituto de Nutra Medicino * Instituto de Nutraĵa Kemio * Kompetenta Centro por Biodiverseco kaj Integra Taksonomio (KomBioTa) * Metabola Unuo * Teknika centro === Fakultato de Agrikulturaj Sciencoj === * Instituto por Agrikultura Politiko kaj Agrikultura Merkata Studoj * Instituto de Agrikultura Inĝenierado * Instituto por Grunda Scienco kaj Site Science * Instituto de Rikolto-Scienco * Instituto de Pejzaĝo kaj Plantekologio * Instituto por Agrikultura Administrado * Instituto de Brutaro-Sciencoj * Instituto por Plantbredado, Sem Research kaj Population Genetics * Instituto de Fitomedicino * Instituto por Sociaj Sciencoj en la [[Agrikultura Sektoro]] * Instituto por Tropikaj Agrikulturaj Sciencoj (Hans Ruthenberg Institute) * Kunordigo por organika agrikulturo kaj protekto de konsumantoj * Eksperimenta stacio por agrikulturaj sciencoj === Fakultato de Ekonomio kaj Sociaj Sciencoj === * Instituto de Financa Administrado * Instituto por Sanservo kaj Publika Administrado * Instituto de Merkatado kaj Administrado * Instituto por Interorganiza Administrado kaj Efikeco * Instituto de Ekonomiko * Instituto de Juro * Instituto por Edukado, Laboro kaj Socio * Instituto por Komunikado-Studoj === Esplorcentroj === * Nutraĵa Sekureccentro * Esplorcentro por Bioekonomio * Esplorcentro pri Sanscienco * Esplorcentro por Tutmonda Nutraĵa Sekureco kaj Ekosistemesplorado * Esplorcentro por Agrikultura kaj Media Juro * Esplorcentro por Eksporto kaj Teknologia Administrado * Esplorcentro por Kooperativoj * Esplorcentro por Amaskomunikila Ekonomiko kaj Komunikado-Esplorado * Esplorcentro por Vinleĝo * Hazardluda Esplorcentro * Esplorcentro por Internacia Administrado kaj Novigado * Interfaka esplorcentro por konkuradpolitiko kaj komerca juro == Rangigoj == La Universitato de Hohenheim estas ĉe la pinto en rangotabeloj por ekonomikokursoj kaj komunikadosciencoj, kaj en agrikulturaj sciencoj ĝi prenas unuan lokon en Germanio <ref>[https://www.topuniversities.com/universities/university-hohenheim#sub Agrarwissenschaften Hohenheim auf Pole Position]</ref><ref>uni-hohenheim.de: {{Webarchiv|url=http://wrs.region-stuttgart.de/sixcms/detail.php/270443?_thema=0&_year=2008-00-00&_skip=|wayback=20151211185900|text=CHE-Ranking 2009: Hohenheimer Wirtschaftswissenschaften im Spitzenfeld}}</ref>. Laŭ la plej malfrua Times Higher Education World University Rankings, la Universitato de Hohenheim estas inter la supraj 14% de ĉiuj vicigitaj universitatoj tutmonde. La fakultato pri ekonomiko de la universitato estas unu el la plej bonaj 250 el 870 fakultatoj pri ekonomiko tutmonde. == Elektitaj studentoj == * [[Ede Atzél]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://www.uni-hohenheim.de/english}} (germane kaj angle) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Universitatoj en Germanio]] [[Kategorio:Stutgarto]] ip00h4mxbs1zwhznsh8ka6o2oguixen 0 853417 9392008 9174933 2026-06-04T14:38:40Z ThomasPusch 1869 9392008 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = JP | situo sur mapo = |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} La {{Nihongo|'''21a-jarcenta Muzeo de Nuntempa Arto''' en '''[[Kanazavo]]'''|金沢21世紀美術館|Kanazawa Nijūisseiki Bijutsukan}} estas [[muzeo]] de [[nuntempa arto]] troviĝanta en la urbo [[Kanazavo]], [[gubernio Iŝikavo]] de [[Japanio]]. La muzeo estis desegnita de japanaj arkitektoj Kazuyo Sejima kaj Ryue Nishizawa de la arkitektura firmao SANAA en 2004. La kolekto de la Kanazawa 21-a Jarcento-Muzeo de Nuntempa Arto enhavas verkojn produktitajn ekde [[1980]] kiuj, "sugestas novajn valorojn". En oktobro 2005, unu jaron post ĝia malfermo, la Muzeon vizitis 1 570 000 vizitantoj.<ref>[http://www.kanazawa21.jp/data_list.php?g=50&d=1&lng=e 21st Century Museum of Contemporary Art: History], alirita la 31an de Marto 2010</ref> Ĝi rangas supre sur la listo de plej-vizitita artaj muzeoj en la mondo.<ref>The Art Newspaper annual visitor survey, publikigita la 30an de Marto, 2021</ref> La galerio gastigas provizorajn ekspoziciojn de nuntempa arto, instigante la kreadon de [[artinstalaĵo|instalaĵo]]j "asociitaj kun la regiono "; la konstanta kolekto inkluzivas verkojn de Francis Alice, Matthew Barney kaj Tony Cragg. == Priskribo: konstruaĵo kaj kolekto == La galeria konstruaĵo situas en la urbocentro, proksime al ĝardeno Kenroku-en kaj al Iŝikaŭa Gubernia Muzeo de Arto; ĝi havas rondan formon kun diametro de 112,5 metroj. Laŭ la aŭtoro de la projekto, ĉi tiu formo helpas kaj disponigas aliron al la lokalo de pluraj punktoj kaj eviti la percepton de la muzeo kiel "masiva kaj fermita" strukturo. Aldone al la ĉefaj ekspoziciejoj, la muzeokonstruaĵo ankaŭ enhavas [[Publika spaco|publikajn spacojn]] kiel ekzemple biblioteko, prelegejo kaj infanlaborrenkontiĝejo. Ekspoziciaj spacoj inkluzivas diversajn "flekseblajn" galeriojn kun multoblaj dividebloj por adapti la spacon al ĉiu specifa ekspozicio. La galerioj ankaŭ havas malsamajn proporciojn kaj lumkondiĉojn - de hela taglumo tra vitraj plafonoj ĝis ĉambroj sen naturaj lumfontoj entute; ilia alteco varias de 4 ĝis 12 metroj. Kvar plene vitraj kortoj, ĉiu unike desegnita, provizas ampleksan taglumon tra la konstruaĵo. La kolekto de la muzeo enhavas nuntempan arton kreitan post 1980; la ekspoziciaĵoj laŭsupoze "proponas novajn valorojn." La muzeo ankaŭ aranĝas provizorajn ekspoziciojn, instigante al la kreado de instalaĵoj "asociitaj kun la regiono." La permanenta kolekto inkludas verkojn de tiaj artistoj kiel Francis Alice, Matthew Barney, Tony Cragg, Olafur Eliasson, Leandro Ehrlich, Isa Genzken, Kojima Hisaya, Gordon Matta Clark, Peter Newman, Carsten Nicolai, Giuseppe Penone, Gerhard Richter, Murayama Ruriko, Hiraki. Sawa, James Turrell, Atsuko Tanaka, Patrick Tuttofuoco, Ann Wilson kaj Suda Yoshihiro.[[Dosiero:Installations,_21st_Century_Museum_of_Contemporary_Art.jpg|eta|279x279px|Instalaĵoj, 21a Jarcenta Muzeo de Nuntempa Arto.]] [[Dosiero:Rocking_chairs,_21st_Century_Museum_of_Contemporary_Art.jpg|eta|279x279px|Arto ene de la Muzeo.]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|www.kanazawa21.jp/en}} * [http://www.wikimapia.org/7282010/21st-Century-Museum-of-Contemporary-Art-Kanazawa Aera vido sur Wikimapo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Muzeoj en Japanio]] [[Kategorio:Muzeoj de nuntempa arto]] 1k03awhhw1bujdvq8qir35edvvc8us0 9392011 9392008 2026-06-04T14:39:56Z ThomasPusch 1869 9392011 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = JP | situo sur mapo = |tipo1 = reliefo |zomo=15 |estro= |vizitantoj= }} La {{Nihongo|'''21a-jarcenta Muzeo de Nuntempa Arto''' en '''[[Kanazavo]]'''|金沢21世紀美術館|Kanazawa Nijūisseiki Bijutsukan}} estas [[muzeo]] de [[nuntempa arto]] troviĝanta en la urbo [[Kanazavo]], [[gubernio Iŝikavo]] de [[Japanio]]. La muzeo estis desegnita de japanaj arkitektoj Kazuyo Sejima kaj Ryue Nishizawa de la arkitektura firmao SANAA en 2004. La kolekto de la Kanazawa 21-a Jarcento-Muzeo de Nuntempa Arto enhavas verkojn produktitajn ekde [[1980]] kiuj, "sugestas novajn valorojn". En oktobro 2005, unu jaron post ĝia malfermo, la Muzeon vizitis 1 570 000 vizitantoj.<ref>[http://www.kanazawa21.jp/data_list.php?g=50&d=1&lng=e 21st Century Museum of Contemporary Art: History], alirita la 31an de Marto 2010</ref> Ĝi rangas supre sur la listo de plej-vizitita artaj muzeoj en la mondo.<ref>The Art Newspaper annual visitor survey, publikigita la 30an de Marto, 2021</ref> La galerio gastigas provizorajn ekspoziciojn de nuntempa arto, instigante la kreadon de [[artinstalaĵo|instalaĵo]]j "asociitaj kun la regiono "; la konstanta kolekto inkluzivas verkojn de Francis Alice, Matthew Barney kaj Tony Cragg. == Priskribo: konstruaĵo kaj kolekto == La galeria konstruaĵo situas en la urbocentro, proksime al ĝardeno Kenroku-en kaj al Iŝikaŭa Gubernia Muzeo de Arto; ĝi havas rondan formon kun diametro de 112,5 metroj. Laŭ la aŭtoro de la projekto, ĉi tiu formo helpas kaj disponigas aliron al la lokalo de pluraj punktoj kaj eviti la percepton de la muzeo kiel "masiva kaj fermita" strukturo. Aldone al la ĉefaj ekspoziciejoj, la muzeokonstruaĵo ankaŭ enhavas [[Publika spaco|publikajn spacojn]] kiel ekzemple biblioteko, prelegejo kaj infanlaborrenkontiĝejo. Ekspoziciaj spacoj inkluzivas diversajn "flekseblajn" galeriojn kun multoblaj dividebloj por adapti la spacon al ĉiu specifa ekspozicio. La galerioj ankaŭ havas malsamajn proporciojn kaj lumkondiĉojn - de hela taglumo tra vitraj plafonoj ĝis ĉambroj sen naturaj lumfontoj entute; ilia alteco varias de 4 ĝis 12 metroj. Kvar plene vitraj kortoj, ĉiu unike desegnita, provizas ampleksan taglumon tra la konstruaĵo. La kolekto de la muzeo enhavas nuntempan arton kreitan post 1980; la ekspoziciaĵoj laŭsupoze "proponas novajn valorojn." La muzeo ankaŭ aranĝas provizorajn ekspoziciojn, instigante al la kreado de instalaĵoj "asociitaj kun la regiono." La permanenta kolekto inkludas verkojn de tiaj artistoj kiel Francis Alice, Matthew Barney, Tony Cragg, Olafur Eliasson, Leandro Ehrlich, Isa Genzken, Kojima Hisaya, Gordon Matta Clark, Peter Newman, Carsten Nicolai, Giuseppe Penone, Gerhard Richter, Murayama Ruriko, Hiraki. Sawa, James Turrell, Atsuko Tanaka, Patrick Tuttofuoco, Ann Wilson kaj Suda Yoshihiro.[[Dosiero:Installations,_21st_Century_Museum_of_Contemporary_Art.jpg|eta|279x279px|Instalaĵoj, 21a Jarcenta Muzeo de Nuntempa Arto.]] [[Dosiero:Rocking_chairs,_21st_Century_Museum_of_Contemporary_Art.jpg|eta|279x279px|Arto ene de la Muzeo.]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|www.kanazawa21.jp/en}} * [http://www.wikimapia.org/7282010/21st-Century-Museum-of-Contemporary-Art-Kanazawa Aera vido sur Wikimapo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Muzeoj en Japanio]] [[Kategorio:Muzeoj de nuntempa arto]] 6ct3fuohiee7yjmhiiuh2jpvwu0iww9 9392013 9392011 2026-06-04T14:42:21Z ThomasPusch 1869 /* Referencoj */ 9392013 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = JP | situo sur mapo = |tipo1 = reliefo |zomo=15 |estro= |vizitantoj= }} La {{Nihongo|'''21a-jarcenta Muzeo de Nuntempa Arto''' en '''[[Kanazavo]]'''|金沢21世紀美術館|Kanazawa Nijūisseiki Bijutsukan}} estas [[muzeo]] de [[nuntempa arto]] troviĝanta en la urbo [[Kanazavo]], [[gubernio Iŝikavo]] de [[Japanio]]. La muzeo estis desegnita de japanaj arkitektoj Kazuyo Sejima kaj Ryue Nishizawa de la arkitektura firmao SANAA en 2004. La kolekto de la Kanazawa 21-a Jarcento-Muzeo de Nuntempa Arto enhavas verkojn produktitajn ekde [[1980]] kiuj, "sugestas novajn valorojn". En oktobro 2005, unu jaron post ĝia malfermo, la Muzeon vizitis 1 570 000 vizitantoj.<ref>[http://www.kanazawa21.jp/data_list.php?g=50&d=1&lng=e 21st Century Museum of Contemporary Art: History], alirita la 31an de Marto 2010</ref> Ĝi rangas supre sur la listo de plej-vizitita artaj muzeoj en la mondo.<ref>The Art Newspaper annual visitor survey, publikigita la 30an de Marto, 2021</ref> La galerio gastigas provizorajn ekspoziciojn de nuntempa arto, instigante la kreadon de [[artinstalaĵo|instalaĵo]]j "asociitaj kun la regiono "; la konstanta kolekto inkluzivas verkojn de Francis Alice, Matthew Barney kaj Tony Cragg. == Priskribo: konstruaĵo kaj kolekto == La galeria konstruaĵo situas en la urbocentro, proksime al ĝardeno Kenroku-en kaj al Iŝikaŭa Gubernia Muzeo de Arto; ĝi havas rondan formon kun diametro de 112,5 metroj. Laŭ la aŭtoro de la projekto, ĉi tiu formo helpas kaj disponigas aliron al la lokalo de pluraj punktoj kaj eviti la percepton de la muzeo kiel "masiva kaj fermita" strukturo. Aldone al la ĉefaj ekspoziciejoj, la muzeokonstruaĵo ankaŭ enhavas [[Publika spaco|publikajn spacojn]] kiel ekzemple biblioteko, prelegejo kaj infanlaborrenkontiĝejo. Ekspoziciaj spacoj inkluzivas diversajn "flekseblajn" galeriojn kun multoblaj dividebloj por adapti la spacon al ĉiu specifa ekspozicio. La galerioj ankaŭ havas malsamajn proporciojn kaj lumkondiĉojn - de hela taglumo tra vitraj plafonoj ĝis ĉambroj sen naturaj lumfontoj entute; ilia alteco varias de 4 ĝis 12 metroj. Kvar plene vitraj kortoj, ĉiu unike desegnita, provizas ampleksan taglumon tra la konstruaĵo. La kolekto de la muzeo enhavas nuntempan arton kreitan post 1980; la ekspoziciaĵoj laŭsupoze "proponas novajn valorojn." La muzeo ankaŭ aranĝas provizorajn ekspoziciojn, instigante al la kreado de instalaĵoj "asociitaj kun la regiono." La permanenta kolekto inkludas verkojn de tiaj artistoj kiel Francis Alice, Matthew Barney, Tony Cragg, Olafur Eliasson, Leandro Ehrlich, Isa Genzken, Kojima Hisaya, Gordon Matta Clark, Peter Newman, Carsten Nicolai, Giuseppe Penone, Gerhard Richter, Murayama Ruriko, Hiraki. Sawa, James Turrell, Atsuko Tanaka, Patrick Tuttofuoco, Ann Wilson kaj Suda Yoshihiro.[[Dosiero:Installations,_21st_Century_Museum_of_Contemporary_Art.jpg|eta|279x279px|Instalaĵoj, 21a Jarcenta Muzeo de Nuntempa Arto.]] [[Dosiero:Rocking_chairs,_21st_Century_Museum_of_Contemporary_Art.jpg|eta|279x279px|Arto ene de la Muzeo.]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|www.kanazawa21.jp/en}} * [http://www.wikimapia.org/7282010/21st-Century-Museum-of-Contemporary-Art-Kanazawa Aera vido sur Wikimapo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Muzeoj en Japanio]] [[Kategorio:Muzeoj de nuntempa arto]] 2pshzv7585119rs73o3wkh4tcit5v71 0 882641 9392586 9386735 2026-06-05T09:35:52Z Sj1mor 12103 9392586 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''La Fereĝino''''' ({{lang-en|The Faerie Queene}}) estas [[Alegorio|alegoria]], [[Epopeo|epopea]]-[[Kavalireco|kavalira]] [[poemo]] [[Angla lingvo|anglalingva]] de [[Edmund Spenser]], kiu restis nefinita. La unua eldono en tri libroj estis publikigita en 1590, la dua eldono en ses libroj en 1596 <ref name="Edmund Spenser and the Eighteenth-Century">{{cite book|last1=Wilkinson|first1=Hazel|title=Edmund Spenser and the Eighteenth-Century Book|date=30 November 2017|publisher=Cambridge University Press|page=9|isbn=9781107199552|url=https://books.google.com/books?id=eBA6DwAAQBAJ&q=faerie+queene+4000+stanzas&pg=PA9|access-date=7 June 2021}}</ref>. La Fereĝino estas rimarkinda pro sia formo: ĝi estis la unua verko se temas pri uzi la propran novigon de la verkinto, la tielnomitan "Spenser-strofo", variaĵo de oktavrimo kun konkludaj aleksandrinoj {{sfn|Loewenstein|Mueller|2003|p=369}}. La verkaĵo estis celita kaj estas perceptita kiel nacia epopeo, en harmonio kun la antikvaj modeloj, sed ankaŭ en la etendaĵo de la arkaikaj ''[[The Canterbury Tales|Canterbury Tales]]'' de [[Geoffrey Chaucer]], kaj karakterizita per mezepoka alegorio. Ĝi estis [[omaĝo]] al la virtoj, la [[Domo de Tudoro]], Reĝino [[Elizabeto la 1-a (Anglio)|Elizabeto la 1-a]] kaj [[Protestantismo]], sed ne nepre en tiu ordo {{sfn|Spenser|1984|pp=15–16}}. == Verkado == La poemo estas antaŭita per letero al [[Siro]] [[Walter Raleigh]], kiu klarigas la koncepton de la verko. El la klarigo sekvas, ke la fereĝino Gloriana, festante ĉiujaran kortegan feston, kiu daŭris dek du tagojn, sendis ĉiutage unu el siaj kavaliroj al malfacila heroaĵo. Laŭ la nombro da kavaliroj kaj heroaĵoj, en la poemo estu dek du libroj - la lasta enhavos la preambulon. Cirkonstancoj ne permesis al Spenser kompletigi la poemon pli ol duonon. En kelkaj sekcioj de la poemo, la aŭtoro pli-malpli aliĝas al tiu ĉi plano, foje foriras de ĝi: en la kvara libro, ekzemple, estas nek sendito, nek ordono. Gloriana mem neniam aperas en la poemo ŝia loko ŝajnas esti konata de ĉiuj, sed samtempe ĝi estas preskaŭ neatingebla; Multaj serĉas ŝin, ekzemple Princo Arturo, kiu enamiĝis al ŝi en [[sonĝo]], sed ili ne povas trovi ŝin. == Alegorio == La sama letero al Siro Reilly rakontas al ni, ke la feinreĝino simbolas gloron, Princon Arturo - [[Avareco|malavarecon]], kaj la ceteraj dek du [[Virto|virtoj]] estas reprezentitaj de la dek du mesaĝistoj de la reĝino, la herooj de ĉiuj skribitaj kaj neskribitaj libroj de la poemo. Ĉi tiuj estas [[Sankteco]], [[Modereco]], [[Ĉasteco]], [[Amikeco]], [[Justeco]], Korteco, Konstanco (el la nefinita sepa libro). El tiuj, nur modereco, ĉasteco kaj justeco apartenas al la tradicia (kaj por [[kristanismo]] kaj por [[antikveco]]) listo de virtoj. Krome, en la poemo troviĝas roluloj sub malambiguaj nomoj: Fiero, Kolero, Volupteco, Espero, Kredo, Amo, ktp. == Loko kaj tempo de ago == [[Feo|Feoj]] kaj [[Elfo|elfoj]] loĝas en la lando de Spencer, sed la Spencer-elfo ( ''elfinkavaliro'' ) ne estas ia mirinda estaĵo, ĝi estas io kiel etna nomo, kaj principe ĝi ne diferencas de angla aŭ franca kavaliro. [[Anglio]] situas proksime, ĝia geografio estas menciita de tempo al tempo, kaj estas sufiĉe da [[angloj]] inter la centraj roluloj. Aliflanke, la saracena regno situas en la sama malklara proksimeco. La [[scenaro]] koincidas kun la legenda regado de [[Uther Pendragon]]. Tamen, el la roluloj en la bretona ciklo, nur Princo (estonta [[Reĝo Arturo]]) daŭrigas sian serĉadon de Gloriana de libro al libro, kaj en la sesa libro aperas por momento Tristram (france Tristan), ankoraŭ juna paĝo. == Intrigo == === Unua libro === La heroo de la unua libro estas juna kavaliro, kiu ĵus estis iniciatita. Ni konas lin nur per lia [[kromnomo]] - Ruĝa Kruco, Kavaliro de la Ruĝa Kruco, ĉi tiu kruco ornamas lian kirason (el la klarigoj de la aŭtoro sekvas, ke ĉi tiu kiraso devas esti komprenata kiel la "kiraso de justeco", pri kiu la [[Apostolo Paŭlo]] skribas en sia [[Letero al la efesanoj|letero al la Efesanoj]]). Direkte al la fino de la libro, lia nomo iĝas konata - Georgo, la estonta [[drakmortiginto|drakmortiganto]] kaj [[patronsanktulo]] de Anglio. Drakobatalado estas la atingo kiun li entreprenas en la tribunalo de Gloriana kaj kiun li sukcese plenumas ĉe la fino de la libro. Kaj la libro mem rakontas pri la akiro de la sankteco kaj la batalo kontraŭ la malvirtoj, kiuj estas plej kontraŭaj al ĝi. Redcrosse estas helpita en tiu batalo fare de Una (la Unu), princino sendita fare de ŝia patro al la fereĝino por peti savon de la serpento, kaj la amato de la heroo, kun kiu li geedziĝas post venkado de la [[monstro]]. Kio malhelpas lin fari tion estas Pride and Lies, aperante sub malsamaj nomoj kaj en malsamaj alivestiĝoj. En la plej unua kanto, Redcrosse mortigas certan monstron, en kiu Lie prenis la formon de duonvirino, duonserpento, sed tuj renkontas ŝin en nova kaj pli insida bildo - en la formo de sankta ermito. La Archmage kaŝas sin sub ĉi tiu bildo kaj sukcesas malobservi la interkonsenton de Redcrosse kaj Una: la kavaliro, trompita de falsa vizio, forlasas sian sinjorinon kaj tre baldaŭ trovas novan kunulon - la sorĉistinon Duessa, kiu pozas kiel modelo de fideleco kaj pureco. (nomante sin Fidessa). Ĉi tio estas alia masko de Mensogoj, kunigita de Lust. Fiero, konforme al sia naturo, elmontriĝas kaj ne portas maskojn, sed ĝia enkorpiĝo estas same duobla kiel la enkorpiĝo de Mensogoj, en virajn kaj inajn hipostazojn. Unue, Redcrosse alvenas en la kastelo de Lucifera, kie li vidas procesion de ĉiuj malvirtoj malĉefaj al ŝi, tiam li estas kaptita fare de la giganto Orgoglio, de kiu Arthur liberigas lin. Ĉe la fino de la unua libro, Pride and Lies estas unuigitaj en la formo de maljunega drako, kun kiu Redcrosse kondukas tritagan batalon. === Dua libro === La temo de la dua libro estas Modereco, kaj ĝia heroo, Sir Guyon, sendita fare de la fereĝino por kontraŭbatali la malbonan sorĉistinon Akrasia, estas alfrontita per du ĉefaj malvirtoj: Kolero kaj Volupto. La rekomendantoj kaj personigoj de Plezuro estas Fedrio, kiu loĝas sur la insulo Gajeco, Mammon, kiu montras sian riĉaĵon al Guyon kiel la universalan ŝlosilon al ĉiuj surteraj benoj, kaj finfine, Akrasia mem, kiu starigis la pejzaĝon de tera paradizo en ŝiaj havaĵoj. Kolero estas reprezentita memstare rekta alegorio (Furore), same kiel de la bildoj de panika kavaliro (Pirokhles) kaj freneza ĵaluza viro (Phaedo). Guyon konatiĝas kun la subtera regno Mammon kaj, revenante al tera lumo post tritaga restado en la submondo, svenas - Piroĥles senarmigas lin, elĉerpita. Princo Arturo helpas lin. Guyon alvenas en la kastelo de Modereco, kiu estas posedata fare de la bela Alma. Post tio, li povas kapti Akrasia. === Tria libro === La temo de la libro estas Ĉasteco. La sorĉisto Busiran tenas la belan Amoretta kaptiton, serĉante ŝian amon. La militista junulino Britomarta (ŝia eposa prototipo estas Bradamanta ), la ĉeffiguro de la libro, venis de Anglio, kie ŝia fianĉo, la kavaliro Artegall, estis rivelita al ŝi en la magia spegulo de Merlin. Nun ŝi serĉas lin (kaj renkontas lin jam en la kvara libro), kaj samtempe liberigas Amoretta. En la tria libro estas multaj kontraŭuloj kaj kontraŭuloj de la titolvirto (Malecasta, Argentea, Oliphant, Lady's Page). === Kvara libro === La kvara libro rekte daŭrigas la antaŭan. Artegal Britomart serĉas, Amoretta serĉas sian fianĉinon Scudamur (kaj neniam renkontas ŝin ĝis la fino de la poemo), Florimella lantas en kaptiteco de Proteo, la bela ĉasistino Belfebeo, fratino de Amoretta, punas Timiason per sia malfavoro – en ĉi tiu rakonto Spencer prezentis la sensacian paŭzon de Elizabeto kun Walter Reilly. Ekzistas ankaŭ alegorio de pura amo, kiu klare mankis en la tria libro (rakonto de Scudamur pri lia vizito al la regno de Venuso). Enigrakonto pri kiel la potenco de magio ĉesigis la mortan malamikecon de Cambell kaj Triamond (rakonto kiu daŭrigas la nefinitan "The Squire's Tale" de Chaucer ) donas la temon de la tuta libro - Amikeco. Sed ĉi tiu temo estas sufiĉe nominala ĝi tute ne estas prezentita en alegoriaj terminoj; === Kvina libro === La temo de la kvina libro estas Justeco, kaj al ŝi kontraŭas lordino Munera, personigante la amon por mono, giganto, kiu volas pesi la tutan mondon kaj egaligi ĉion en ĝi, reduktante la alton al la malsupro, Duessa, kiu nur en ĉi tiu libro estas preterpasita de longe meritita puno, kaj finfine, Grantorto, La Granda Detruanto de Justeco. Lia demisiigo estas la heroaĵo kiun la feinreĝino konfidis al Artegal. La libro enhavas multajn historiajn aludojn: la proceso de Maria Stuart, la Granda Flotego, la irlandaj kaj nederlandaj ekspedicioj, la abdiko de Henriko de Navaro, ktp. === Sesa libro === La temo estas ĝentileco. Sir Calidor (aperas por la unua fojo en la poemo), plenumante la ordon de la fereĝino, iras en okupo de la Muĝanta Bestaĉo ( ''la evidenta bestaĉo'' ), personigante kalumnion kaj kalumnion, kaj, antaŭ meti katenojn sur lin en la lasta kanto., renkontas diversajn ekzemplojn kaj okazaĵojn ilustrantajn kontraŭkortulan konduton. Direkte al la fino de la libro, dum siaj vagadoj li trovas sin en paŝtista vilaĝo, en paŝtistaro konstruita en kavalirecan romancon, kaj, delogita de unu el la lokaj belaĵoj, Pastorella, same kiel de la simpleco kaj vero de la loka. vivmaniero, li forĵetas sian kirason, vestas sin per paŝtista vestaĵo, kaj paŝtas gregon kaj tute forgesas pri siaj kavaliraj devoj. Ĉi tie Kalidor ricevas vizion kiu malfermas liajn okulojn al sia misio (la danco de la gracoj sur Monto Venuso). La asteroido [[160 Una|(160) Una]], malkovrita en 1876, estas nomita laŭ la heroino de la poemo Una. == Galerio == <gallery> Dosiero:Fidelia_and_Speranza_by_Benjamin_West,_Timken_Museum_of_Art.JPG|alternative=Fidelia and Speranza by Benjamin West, 1776|''Fidelia kaj Speranza'' de Benjamin West, 1776 Dosiero:George_Frederic_Watts_(1817-1904)_-_Britomart_-_1929P527_-_Birmingham_Museums_Trust.jpg|alternative=Britomart by George Frederic Watts, between 1877 and 1878|''Britomart'' de Georgo Frederic Watts, inter 1877 ĝis 1878 Dosiero:Britomart_MVAS.jpeg|alternative=Photograph of six stained glass Britomart windows at Cheltenham Ladies College|Foto de ses vitralaj ''Britomart fenestroj'' ĉe Cheltenham porSinjorina Altlernejo Dosiero:Britomart_and_Amerel_by_Mary_F_Raphael_1899.jpg|alternative=Britomart and Amerel by Mary F Raphael, 1899|''Britomart kaj Amerel'' de Mary F Raphael, 1899 Dosiero:Walter_Crane_-_Britomart_(1900).jpg|alternative=Britomart by Walter Crane, 1900|''Britomart'' de Walter Crane, 1900 Dosiero:William_Bell_Scott_-_Una_and_the_Lion.jpg|alternative=Una and the Lion by William Bell Scott, c. 1860|''Una kaj la Leono'' de [[William Bell Scott]],{{Ĉirkaŭ|1860}} Dosiero:GF_Watts_Una_Red_Cross_Knight.jpg|alternative=Una and the Red Cross Knight by George Frederic Watts, c. 1860|''Una kaj la Ruĝa Kruca Kavaliro'' de [[George Frederic Watts]], {{Ĉirkaŭ|1860}} Dosiero:Una_and_the_Red_Cross_Knight_-_Walter_Jenks_Morgan.png|alternative=Una and the Red Cross Knight by Walter Jenks Morgan, 1885|''Una kaj la Ruĝa Kruca Kavaliro'' de Walter Jenks Morgan, 1885 Dosiero:Una_and_the_red_cross_knight,_and_other_tales_from_Spenser's_Faery_Queene;_(1905)_(14781108194).jpg|alternative=An illustration from Una and the Red Cross Knight, 1905|ilustraĵo de ''Una kaj la Ruĝa Kruca Kavaliro'', 1905 Dosiero:St._George_Slaying_The_Dragon,_With_Una_Praying_In_Background,_1904_(Detail)_(8415582011).jpg|alternative=Detail of St. George Slaying the Dragon, with Una Praying in the Background by Phoebe Anna Traquair, 1904|Detalo de ''St. George Slaying the Dragon, kun Una Preĝanta en la Fono'' de Phoebe Anna Traquair, 1904 </gallery> == Vidu ankaŭ == * Domo de Fiero (Faerie Queene) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [[wikisource:The Faerie Queene/Book I/Glossary|Wikisource terminaro por vortoj uzita en ''La Faerie Queene'']] * [http://www008.upp.so-net.ne.jp/hybiblio/index.html ''La Faerie Queene''] [http://www008.upp.so-net.ne.jp/hybiblio/index.html ''Longman Prinotitaj anglaj Poetoj'']Eldonita septembron 2001{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140606000000/https://web.archive.org/web/20140606215858/http://www008.upp.so-net.ne.jp/hybiblio/index.html |date=2014-06-06 }} === Enretaj eldonoj === * {{Citation|url=http://www.luminarium.org/renascence-editions/fqintro.html|title=The Complete Works in Verse and Prose of Edmund Spenser|publisher=Grosart, London|orig-year=1882|year=1993–96|editor-first=Risa S.|editor-last=Bear|edition=HTML etext version|work=www.luminarium.org|accessdate=2024-09-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201109215324/http://www.luminarium.org/renascence-editions/fqintro.html|archivedate=2020-11-09}}{{Cito|URL=http://www.luminarium.org/renascence-editions/fqintro.html}} * {{citation|title=Spenser's Faerie queene. A poem in six books; with the fragment Mutabilitie|editor-first=Thomas J.|editor-last=Wise|year=1897|publisher=George Allen}}, en ses volumoj illustritaj de Walter Crane ** {{citation|title=Book One|url=https://archive.org/details/spensersfaeriequ01spenuoft}}, [[iarchive:gri_33125012901803|alt link]] ** {{citation|title=Book Two|url=https://archive.org/details/spensersfaeriequ02spenuoft}}, [[iarchive:gri_33125012901746|alt link]] ** {{citation|title=Book Three|url=https://archive.org/details/spensersfaeriequ03spenuoft}}, [[iarchive:gri_33125012901795|alt link]] ** {{citation|title=Book Four|url=https://archive.org/details/spensersfaeriequ04spenuoft}}, [[iarchive:gri_33125012901738|alt link]] ** {{citation|title=Book Five|url=https://archive.org/details/spensersfaeriequ05spenuoft}}, [[iarchive:gri_33125013853243|alt link]] ** {{citation|title=Book Six|url=https://archive.org/details/spensersfaeriequ06spenuoft}}, [[iarchive:gri_33125013853235|alt link]] * {{Citation|url=http://www.gutenberg.org/files/15272/15272-h/15272-h.htm|publisher=Project Gutenberg|title=Book I}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nefinitaj poemoj]] [[Kategorio:Alegorio]] [[Kategorio:Anglaj poemoj]] 6rt4x0vfxd4jrwy682yhzdv6e0ww59l 0 886944 9392346 9370411 2026-06-04T22:30:07Z Claudio Pistilli 25073 Claudio Pistilli movis paĝon [[Agezilao la 2-a (Sparta)]] al [[Agezilao la 2-a (Sparto)]] 9370411 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;color:white;font-size:1.4em;">Χαβρία Αθηνών<br>(443 a. K. - 359 a. K.)</span> |dosiero =Agesilas_in_Egypt_361_BCE.jpg |priskribo =Agezilao en Egiptio, serve de la reĝo Nektanebo la 1-a (378 a. K. - 361 a. K.) |dato de naskiĝo =[[-443|443 a. K.]] |loko de naskiĝo =[[Sparto]], [[Grekio]] |dato de morto =[[-359|359 a. K.]] |loko de morto =[[Sparto]], [[Grekio]] | alma_mater =[[Cirenaiko]], [[Libio]] }} <span style="font-size:1.2em">'''Agezilao la 2-a (Sparto)'''</span> estis reĝo de Sparto inter 400 a. K. kaj 360 a. K. Ĝenerale konsiderita la plej grava reĝo en la historio de Sparto, Agezilao estis la ĉefa komandanto dum la periodo de sparta hegemonio, kiu sekvis la Peloponezan Militon (431 a.K. - 404 a.K.). Kvankam kuraĝa en batalo, al Agezilao mankis la diplomatiaj kapabloj por konservi la pozicion de Sparto, precipe kontraŭ la altiĝanta potenco de [[Tebo]], kiu reduktis Sparton al sekundara potenco post ĝia venko ĉe [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0064:entry=leuctra-geo Leŭktra] en 371 a.K. [[Dosiero:Battle of Mantinea 418 B.C..png|eta|maldekstre|300px|<center>Agezilao verŝajne servis dum la Peloponeza Milito (431 a. K. - 404 a. K.) kontraŭ Ateno, tre eble ĉe la Batalo de Mantineo en 418 a. K.</center>]] [[Dosiero:Pelopidas_leading_the_Thebans_at_the_battle_of_Leuctra.jpg|eta|maldekstre|300px|<center>[https://apaixonadosporhistoria.com.br/fonte-primaria/58/vidas-paralelas-pelopidas-de-plutarco Pelopido] gvidante la tebanojn ĉe la [https://www.britannica.com/event/Battle-of-Leuctra batalo de Leŭktra] en la 3-a de julio 371 a. K.</center>]] Agezilao naskiĝis en la Eŭripontida familio<ref>[https://www.livius.org/articles/dynasty/eurypontids-and-agiads/ Livius.org]</ref>, unu el la du reĝaj dinastioj de Sparto, en 444/443, kiel la dua filo de reĝo Arkidamo la 2-a (479 a. K. - 427 a. K.). La pli aĝa duonfrato de Agezilao estis [https://www.britannica.com/biography/Agis-II Agiso la 2-a], kies regado komenciĝis en 426 kaj daŭris ĝis 400. La normala posteulo de Agis estintus lia filo [[Leotikido la 2-a]], sed li estis ĝenerale konsiderita kiel infano de Alkibiado, atena aventuristo kiu restis ĉe Sparto kiel ekzilito. Dum kelka tempo okazis multe da kverelado. Agezilao protestis kontraŭ la regado de Leotikido, dirante ke li estis nura bastardo; la princo respondis dirante, ke ekzistas orakolo, kiu avertis kontraŭ 'lama reĝo' - kaj ĉu Agezilao ne estas lama? La debato estis finita kiam [[Lizandro (Sparto)|Lizandro]], la plej bona komandanto de Sparto kaj persona amiko (kaj iama amanto) de Agezilao, deklaris ke la vera signifo de la orakolo estis ke la "lama reĝo" estis la reĝo kiu estis bastardo. Do, en 400, Agezilao estis akceptita kiel reĝo fare de la spartanoj. Kompreneble, la nova reĝo devis pagi premion. Lizandro estis la proponanto de batalema kaj agresema ekstera politiko, kaj de nun Agezilao ankaŭ devis sekvi tiun politikon. En la jaro da sia surtroniĝo, li sendis generalon nomitan [https://oxfordre.com/classics/display/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-6408#acrefore-9780199381135-e-6408 Tibrono] al kio nun estas Turkio por protekti la grekajn urbojn kontraŭ subpremo de la persa satrapo [[Tisaferno]]. La ekspedicia trupo konsistis el proksimume 5 mil membroj de la sparta alianco, 300 atenanoj, kaj la 6 mil pluvivaj grekaj solduloj de la armeo kiu estis uzita de la persa pretendanto [[Ciro la Juna]] por ataki sian fraton, reĝon [[Artakserkso la 2-a]]. Ekstra potenco estis aldonita al la forto de Tibrono per alianco kun Egiptujo, kiu iam estis persa satrapio sed ĵus fariĝis sendependa sub [[Amirteo]], nova faraono. La grandeco de la ekspedicia trupo estis konsiderinda, sed la movadoj de la armeo ne estis bone kunordigitaj kun tiu de la mararmeo. Tibrono kaj (post 399 a. K.) lia posteulo [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0104:entry=dercyllidas-bio-1 Dercyllidas] malŝparis ilian tempon en [https://www.livius.org/articles/place/hellespontine-phrygia/ Helespontaj Frigio], batalante kontraŭ la fortoj de la satrapo Farnabazo la 2-a (450 a. K. - 374 a.K.) Finfine, la armeo de [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0104:entry=dercyllidas-bio-1 Dercilido] moviĝis en la sudon kaj invadis [[Kario (lando)|Karion]], kie ĝi povis unuiĝi kun la sparta mararmeo kaj forpeli la persan mararmeon el la Egeo, sed nun Farnabazo kaj la satrapo de Lidio, Tisaferno, unuigis siajn fortojn kaj allogis la spartanoj norde. Baldaŭ antaŭ ol la du armeoj aliĝi al batalo, armistico estis finita proksime de Magnezio (397 a. K.). La du registaroj eble konkludis packontrakton laŭ la kondiĉoj interkonsentitaj fare de Dercilido kaj Tisaferno: Sparto evakuus Azion, kaj Persio rekonus la sendependecon de la grekaj urboj en Ionio. Tamen, dum la intertraktadoj, la persoj daŭre konstruis grandan mararmeon en [[Fenicio]], kaj reĝo Agezilao konkludis ke la persa pacpropono ne estis grave signifa. (Fakte, estas eble ke la mararmeo sin direktis kontraŭ Egiptujo.) Nun, Agezilao decidis invadi Azion persone. Lizandro estus lia asistanto. Ili kunportis 8 mil soldatojn kune kun ili. En la printempo de 396 a. K., Agezilao oferis ĉe [https://www.britannica.com/place/Aulis Aŭliso] en [[Beotio]], preĝinte por sekura transiro sur la [[Egea Maro]]. La loko estis bone elektita: tio estis la loko kie, laŭ konataj legendoj, la mikena reĝo [[Agamemnono]] iam oferis antaŭ ol iri al Trojo. Bedaŭrinde, la ofero de Agezilao estis malpurigita per la konduto de la beotaj kavaliroj, kaj plifortikigoj estis promesitaj de la grekaj aliancanoj de Sparto ne aperis. La [[omeno]]j estis malbonaj. {{Div col|cols = 3}} Eĉ tiel, la kampanjo de Agezilao komenciĝis sukcese. Li unue velis al [[Efezo]] kaj finis pacotraktaton kun satrapo Tizaferno, kiu donis al li kompletan liberecon por ataki Farnabazon. Lizandro faris la laboron. (Tisaferno konsentis pri la armistico ĉar li atendis plifortikigojn.) En la vintro de 396/395 a. K., Agezilao rekrutis ekstrajn soldatojn inter la ioniaj grekoj, kaj en la printempo, li venkis Tisafernon en la najbareco de [[Sardeso]]. La militakiroj estis tre grandaj, kaj Tisaferno estis mortigita de unu [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aentry%3DTitraŭsto-bio-1 Titraŭsto], kiu estis sendita kiel la nova satrapo de Kario kaj Ionio. Titraŭsto estis lerta diplomato, kiu pagis grandan kvanton da mono al Agezilao, sub la kondiĉo reiri norden kaj ataki Farnabazon. Kiam Agezilao denove marŝis norden, li ricevis novajn instrukciojn de la sparta registaro: li devis navigi kaj ataki Karion -kiu suferis pro la ŝanĝo de la satrapo- kaj daŭrigi orienten, al [[Kilikio]]. Ĉi tiu strategio havis sencon. Ĝi estis utiligita de la atenanoj en la kvina jarcento a. K., kaj estis pli bona maniero forpeli la persojn de la egea regiono ol batalado kontraŭ la satrapoj de Helesponta Frigio kaj Kario|Ionio. Aleksandro la Granda devis fari la samon en 333 a. K.<ref>[https://www.livius.org/articles/person/agesilaus-ii/ Livius.org]</ref> Bedaŭrinde, Agezilao ne povis fari tion. Li invadis la satrapion de Farnabazo (kiel li promesis al Titraŭsto) kaj akiris grandan militakiron. Sed la satrapo de Helesponta Frigio konkludis pacokonsenton, kaj tial, la maramea ofensivo devis esti prokrastita. Agezilao decidis pri marŝo al la interno de Azio laŭlonge de la Reĝa vojo. Tamen, lia progreso estis malrapida ĉar li estis nekapabla konkeri la urbojn - la spartanoj estis famaj pro sia malkapablo plenumi sieĝmiliton. Tio donis al la persoj ŝancon konstrui novan mararmeon, kaj - eĉ pli malbona por la sparta kazo - trovi kapablan admiralon, la [https://www.britannica.com/biography/Conon-Greek-admiral atenan Konono]. En 395 a. K., Conon kaj la persa mararmeo kaptis Rodoson, kio devis esti ilia bazo por operacioj en la Egea Maro (Granda grenfloto kiun Egiptujo sendis al Sparto estis kaptita, ĉar ĝia admiralo ne sciis pri la kapto de Rodoso. ) Venontjare, Konono estis preta por ataki. Sed la samo okazis al Agezilao, kiu jam atingis [https://www.britannica.com/place/Gordium Gordiumon]. Tamen, la somero de 395 a. K. vidis plurajn ribelojn kontraŭ la sparta hegemonio en la kontinento de Grekio, precipe en Beotio. Tio devigis la spartan registaron revoki Agezilaon en la printempo de 394 a. K. Oni povas konjekti, kio okazus se la sparta hegemonio en Grekio restus senkontesta. En tiu kazo, la situacio estus pli-malpli identa al tiu de la jaro 333 a. K., kiam la makedona reĝo Aleksandro la Granda invadis la internon de Azio kaj la persa admiralo Farnabazo faris operaciojn en la Egea Maro. La rezulto estis makedona venko, kaj la samo eble okazis kun Agezilao. Aliflanke, Aleksandro sciis kiel fari sieĝon, io kion la sparta reĝo ne scis. Tamen kia ajn ĝi estis, Agezilao estis devigita reveni al la greka kontinento - li kunportis mil talentojn da rabaĵo - kie li venkis la Beotojn la 14an de aŭgusto 394, proksime de [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0064:id=coroneia-geo Koronea]. Iom post iom, la Korinta Milito komenciĝis: Sparto devis batali kontraŭ la Beotoj, Korintanoj, Atenanoj, kaj la persa mararmeo. Ili kolektiĝis ĉe Korinto por invadi Peloponezon, sed la spartanoj venkis la invadintojn en junio aŭ julio. La venko de Agezilao ĉe Koronea estis plia sparta sukceso. Dudek tri jaroj devis pasi ĝis greka armeo kuraĝis kontraŭstari la spartanojn. En 392 a. K.-390 a. K., Agezilao estis la plej grava sparta generalo en nekonkludebla milito kiu koncentriĝis sur la regiono ĉirkaŭanta Korinton. En 389 a. K., li batalis en [https://www.thelatinlibrary.com/historians/notes/acarnania.html Acarnania] en la okcidento, kiun li devigis ilin kapitulaci. Tamen, la spartanoj estis nekapablaj rompi la forton de siaj kontraŭuloj, kaj la malamika koalicio estis nekapabla forpuŝi reen la spartanojn. Ambaŭ flankoj uzis soldulojn, kio markis la komencon de profesiigo ri la konduto de milito. Dume, Konono kaj la persa mararmeo superregis la Egean Maron kaj detruis la marbordojn de Peloponezo. La persa oro sponsoris Tebon kaj Korinton. La spartanoj komprenis ke Persio estis ilia reala malamiko, kaj malfermis intertraktadojn kun [https://latinfromscratch.com/classical-culture/retreat-ten-thousand-witt-younghusband/satrap-tiribazus/ Tiribazo], kiu sukcedis Titraŭston kiel satrapon de Ionio kaj Kario. Ĉe packongreso, la sparta sendito [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aentry%3Dantalcidas-bio-1 Antalcido] proponis la cedon de ĉiuj grekaj urboj en Azio kaj petis la sendependecon kaj aŭtonomion de la grekaj urboj en Eŭropo. Nuntempe, Ateno fariĝis danĝera por la persa reĝo Artakserkso la 2-a: li rekonstruis partojn de sia imperio kaj minacis Kipron. Krome, li finis aliancon kun la [https://www.britannica.com/biography/Achoris egipta reĝo Akoriso]. Tial, la reĝo konsentis kun la propono de Antalcido. Li devis helpi Sparton por tiu tempo kiun Ateno rifuzis subskribi packontrakton. Antalcido nun konfiskis la atenajn havaĵojn proksime de la [[Dardaneloj|Helesponto]] kaj dua sparta floto blokis Atenon. Finfine, Ateno cedis, kaj la Paco de la Reĝo estis finita: ĉiuj grekaj urboj devis esti sendependaj kaj sendependaj, kaj la komuna paco estis garantiota de Sparto (387 a. K./386 a. K.). Alivorte, la milit-lacaj urboj sur la greka kontinento akceptis Sparton kiel sian gvidanton, kaj la grekaj urboj en Azio estis oferitaj al la granda reĝo. Dum preskaŭ jardeko, Grekio restis pli-malpli en paco. Tamen, en la lasta semajno de 379 a. K., Tebo ribelis kaj forpelis ĝian spartan garnizonon. Ĉe Sparto, la konduto de la milito estis konfidita al Agezilao. Li prenis sian taskon tre serioze, plibonigis la rekrutadsistemon de la sparta armeo, kaj invadis Beotion en la aŭtuno de 378 a. K. Tamen, li estis nekapabla estri sieĝon, la tebanoj ne proponis batalon, kaj li estis devigita reveni al Sparto rabinte la landon. Same okazis en 377 a. K. La garnizonoj, kiujn li postlasis en Beotio, estis forpelitaj unu post la alia de la tebanoj. La tebaj sukcesoj en Beotio kovris Atenon, kiu reorganizis ĝian imperion en la [https://www.britannica.com/topic/Second-Athenian-Confederacy Dua Atena Konfederacio]. La atenanoj estis same sukcesaj kiel la tebanoj (377 a. K.). Kiam Ateno reakiris sian iaman maramean superecon, ĝi finis packontrakton kun Sparto, kiu kontraŭvole cedis por havi siajn manojn liberajn en Beotio (julio 374 a. K.) En la somero de 371, la sparta [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0104:entry=cleombrotus-bio-3 reĝo Kleombroto], la pli juna kolego de Agezilao, invadis Beotion kun granda armeo kiu devis aranĝi ĉiujn kontojn. Ĉe Leŭktra, li renkontis la teban armeon de Epaminondas, kiu estis eble duono de la grandeco de la sparta armeo. Tamen, la tebanoj metis siajn soldatojn fronte kun la spartaj soldatoj, kaj povis koncentri siajn fortojn sur unu sekcio de la sparta batallinio. Ili trarompis la spartajn liniojn, kaj ilia venko estis kompleta. Por la unua fojo, la spartanoj estis venkitaj de armeo pli malgranda ol sia propra. Eĉ pli malbone, al ili restis apenaŭ iuj soldatoj, kaj la venontajn jardekojn ili devis serĉi monon por aĉeti soldulojn. Tuj, la sparta koalicio komencis diseriĝi. La spartanoj donis al Agezilao, nun 73 aŭ 74 jarojn aĝa, plenajn povojn por reformi la konstitucion kaj plifortigi la armeon, sed li ne havis ideon por trovi novajn vojojn. En la vintro de 370/369 a. K., la Beotoj denove faris la neeblan: ili invadis Peloponezon kaj atakis Sparton hejme. La sparta populacio volis ataki la armeon de Epaminondas, sed Agezilao konvinkis al ili ke ili estis neniu matĉo por la tebanoj. Tamen li sukcesis defendi Sparton mem – aŭ tiel ŝajnis al li. Verŝajne, Epaminondas sciis, ke rabado de Sparto estas nenecesa, ĉar estis nenio por forpreni de ĉi tiu malriĉa vilaĝo. Dume, Agezilao renovigis la packontrakton kun Ateno. En 368 a. K., Sparto estis vere venkita - sen batalo. Ĉi-foje, la tebanoj sukcesis liberigi la [https://www.britannica.com/topic/helot helotojn] de [[Mesenio]], kiu ĉiam estis la laborforto de la spartanoj. Tio signifis la ekonomian kolapson de Sparto. Agezilao irigis senditojn al Persio, sed ili ne akiris la monon, kiun Sparto bezonis por aĉeti soldulojn. Male, la granda reĝo volis ke la Reĝa Paco estus renovigita, kun Tebo kiel supera greka potenco. Al Ateno kaj Sparto, tio estis neakceptebla. Agezilao nun komencis karieron kiel soldula gvidanto. En 367 a. K., li interligis fortojn kun [https://www.iranicaonline.org/articles/ariobarzanes-greek-form-of-old-iranian-proper-name-arya-brzana Ariobarzano], satrapo ribelanta kontraŭ la granda reĝo. Tiamaniere, li esperis gajni la monon, kiun Sparto bezonis. Li ne estis malsukcesa, kaj kiam la tebanoj denove invadis Peloponezon en 362 a. K., li sukcesis malhelpi la kapton de Sparto. Tamen, kiam la spartanoj kaj atenanoj atakis la teban ekspedician trupon ĉe Mantineo, ili estis venkitaj. La rezulto estis blokiĝo, ĉar la teba gvidanto Epaminondas mortis en milito. En la vintro, Ligo de Grekaj Urboŝtatoj estis formita, kiu ĵuris observi ĝeneralan pacon. Bedaŭrinde, Sparto ne povis aliĝi. Ĝi ne povis akcepti la perdon de Mesenio kaj provis devigi siajn loĝantojn reen en sklavecon. Tamen mankis al ĝi la financaj rimedoj por reorganizi sian armeon. Tial, Agezilao denove iĝis soldulgvidanto, ĉi-foje helpante al la [https://www.livius.org/articles/person/teos/ egipta reĝo Teos], kiu preparis atakon kontraŭ la persaj teritorioj en Sirio. Tamen, kiam lia ekspedicia trupo atingis Fenicion, novaĵo alvenis ke la frato de Teos Tjahapimu, la guberniestro de Egiptujo, ribelis kaj ofertis la tronon al Nektanebo la 2-a (360 a. K.) Preskaŭ tuj, Agezilao aliĝis al la nova faraono. Unu el la problemoj kiujn la nova reĝo devis trakti, estis alia supoza reĝo ĉe [https://www.meretsegerbooks.com/gallery/589/mendes Mendes]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, en la orienta Delta, sed la solduloj de Agezilao rapide venkobatis lin. Estis la lasta venko de la maljunulo. Nektanebo ne plu bezonis lin, kaj resendis lin kun gratifiko de 250 talentoj. Kiam Agezilao atingis [[Kireno]]n, li malsaniĝis kaj mortis. Nektanebo afable ordonis, ke la kadavro estos reĝe balzamigita antaŭ ol ĝi estos sendita al Sparto. Ĉi tio estis la fino de Agezilao. Li estis kuraĝa kaj disciplinita soldato, kies malbona sorto estis ke li travivis la epokon en kiu kuraĝo kaj disciplino estis la vojo al sukceso. En la kvara jarcento a. K., generaloj devis esti pli kreemaj, kaj tio estis ĝuste la kvalito kiu al li mankis. Al Agezilao ankaŭ mankis la fantazio por reformi la spartan konstitucion post la malvenko ĉe Leŭktra. Malgraŭ lia persona kuraĝo, li estis la malĝusta viro por gvidi Sparton post 371 a. K. {{Div col end}} ==Vidu ankaŭ== {{Div col|cols = 3}} * Agezilao la 1-a (Sparto) (843 a. K. - 791 a. K.) * [[Leonidaso la 1-a]] (532 a. K. - 479 a. K.) * Arkidamo la 2-a (Sparto) (479 a. K. - 427 a. K.) * [[Lizandro (Sparto)|Lizandro]] (454 a. K. - 395 a. K.) * [[Ksenofono]] (431 a. K. - 360 a. K.) * [[Epaminondas]] (418 a. K. - 362 a. K.) * Arkidamo la 3-a (Sparto) (387 a. K. - 338 a. K.) * [[Diodoro Sicilia]] (90 a. K. - 27 a. K.) * [[Plutarko]] (46-100) {{Div col end}} == Referencoj == {{referencoj|3}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en -443|443 a. K.]] [[Kategorio:Mortintoj en -359|359 a. K.]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en la 4-a jarcento a.K.]] {{DEFAŬLTORDIGO:Agezilao la 2-a (Sparto)}} [[Kategorio:Grekaj komandantoj]] [[Kategorio:Grekaj reĝoj]] [[Kategorio:Spartaj reĝoj]] 7t7njnuzzeub8pdg4r10wwbiahgbjmd 0 888230 9392270 9272641 2026-06-04T20:29:29Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392270 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo|produktisto={{Plainlist| * Judith Lou Lévy * Eve Robin}}|ĉefrolanto={{Plainlist| * Ibrahima Traoré * [[Mame Bineta Sane]] * [[Amadou Mbow]] * Nicole Sougou * Aminata Kane * Mariama Gassama * Coumba Dieng * Ibrahima Mbaye * Diankou Sembene }}|muziko=[[Fatima Al Qadiri]]|originala lingvo={{Plainlist| * [[Wolof language|Wolof]] * [[French language|French]] * [[English language|English]]<ref>{{cite web|url=https://cineuropa.org/newsdetail/344775|title=Tournage en mars pour Atlantique (Shooting in March for Atlantic)|last=Lemercier|first=Fabien|work=Cineuropa|date=8 January 2018|access-date=2 December 2019}}</ref><ref name="TNY"/>}}}} '''''Atlantique''''' (franca por Atlantiko) estas [[Internacia kunprodukto|internacie kunproduktita]] supernatura [[Amafera filmo|romantika]] [[Drama filmo|drama]] debutfilmo, direktita de [[Mati Diop]]. Ĝi estis elektita por konkuri en la [[Ora Palmo]] (fr: ''Palme d'Or'') ĉe la [[Festivalo de Cannes|kinfestivalo de Cannes]] (2019). Diop faris historion kiam la filmo estis premierita en tiu festivalo, ĉar Diop estis la unua virino kun transnacia identeco (franca-sengala) kiu direktis filmon prezentita en konkurso por tiu festivalo<ref>(en) ''[https://www.youtube.com/watch?v=DCQZ8bZiK6o Mati Diop director of ATLANTICS in conversation with Reclaim the Frame]'', alirite la 6-an de decembro 2021</ref>. Richard Brody de [[The New Yorker]] komentis jene: "Diop filmas la trajtojn kaj la urbon [[Dakar]] kun palpebla intimeco kaj energio, pliigita de polifonio de voĉoj kaj muziko; ŝi dramatigas la propran sperton de publikaj aferoj — religia tradicio, la memstareco de virinoj, migrado, korupto — kun fervoro bazita sur [[dokumenta filmo]], rafsodia sopiro kaj aŭdaca aserto." == Referencoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb titolo|10199586|Atlantics}} [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2019]] h63mylxsjraaptkbgs0d35cwks7kb6g 0 888378 9392533 9179232 2026-06-05T07:42:34Z Sj1mor 12103 9392533 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Movado 4B''', mallongigite simple '''4B''' (esperante: ''Kvar Ne''(''niuj''), do 4N) estas [[Suda Koreio|sudkorea]] virina, radikala, [[feminisma movado]] <ref>{{Cite journal|last=박|first=지은|date=2020-04-07|title="4B 운동 막고 여가부 폐지"… 성인지 감수성 바닥 드러낸 후보들|url=http://www.womennews.co.kr/news/articleView.html?idxno=197898|journal=여성신문}}</ref><ref>{{Cite web|last1=Kuk|first1=Jihye|last2=Park|first2=Hyejung|last3=Norma|first3=Caroline|date=2018-11-08|title=Radical feminism paves the way for a resurgent South Korean women's movement|url=https://www.feministcurrent.com/2018/11/07/radical-feminism-paves-way-resurgent-south-korean-womens-movement/|access-date=2024-05-08|website=Feminist Current|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-02-11|title=The New Perspective On Korean Women Just Produced|url=https://biblioteca.upb.edu/2022/02/11/the-new-perspective-on-korean-women-just-produced/|website=Universidad Privada Bolmana|access-date=8 November 2024}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kai Ford, '23, East Asian Studies, KI Undergraduate Research Assistantships, Summer 2023|url=https://korea.fas.harvard.edu/news/kai-ford-23-east-asian-studies-ki-undergraduate-research-assistantships-summer|date=30 August 2023|access-date=2024-05-08|website=korea.fas.harvard.edu|language=en}}</ref><ref name="asianews2021">{{Cite web|last=|title=South Korean radical feminism: No dating, sex, marriage or children|url=http://www.asianews.it/news-en/South-Korean-radical-feminism:-No-dating,-sex,-marriage-or-children--48879.html|url-status=live|access-date=2021-03-08|website=[[AsiaNews]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221110059/http://www.asianews.it/news-en/South-Korean-radical-feminism:-No-dating,-sex,-marriage-or-children--48879.html|archive-date=2019-12-21}}</ref>, kies subtenantoj rifuzas geamiki kun [[Viro|viroj]], nek geedziĝi nek seksumi kun ili nek naski [[Infano|infanojn]]. == Principoj == === "Kvar Neniuj" === La kvar principoj (t.n. "Kvar Neniuj") estas la jenaj: * Neniu [[seksumado]] kun vira ({{lang-ko|비섹스|t=''bisekseu''}}), * Neniu [[Nasko|naskigo]] ({{lang-ko|비출산|t=''bichulsan''}}), * Neniu [[Rendevui|rendevuo]] kun viroj (비연애; {{lang-ko|비연애|t=''biyeonae''}}) kaj * Neniu [[geedziĝo]] kun viroj (비혼; {{lang-ko|비혼|t=''bihon''}}) <ref name="scmp20192">{{Cite web|date=December 7, 2019|title=The feminist movement urging South Korean women to shun marriage|url=https://www.scmp.com/news/asia/east-asia/article/3041058/why-south-korean-women-are-turning-their-backs-sex-marriage-and|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207051222/https://www.scmp.com/news/asia/east-asia/article/3041058/why-south-korean-women-are-turning-their-backs-sex-marriage-and|archive-date=2019-12-07|access-date=2021-03-07|agency=[[Agence France-Presse|AFP]]|website=South China Morning Post}}</ref><ref name="reuters20202">{{Cite news|last=Yi|first=Beh Lih|date=2020-01-20|title=No sex, no babies: South Korea's emerging feminists reject marriage|language=en|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-southkorea-women-rights-idUSKBN1ZJ02Z|access-date=2021-03-08|archive-date=2021-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129021213/https://www.reuters.com/article/us-southkorea-women-rights-idUSKBN1ZJ02Z|url-status=live}}</ref>. == Kvar specoj de agado == === Geedziĝo (Bihon) === Ekde 2005, feminisma aktivula grupo UnniNetwork reklamis bihon kiel politika programo por defii la centrecon de la heteronormativa familia modelo de geedziĝo en Koreio. Ili klopodis anstataŭigi " mihon " (''unuopaĵo'') per la pli neŭtrala termino " bihon " (''unuopaĵo''). Tamen, bihon feminisma diskurso ne ricevis vastan subtenon. La 4B-movado adoptis " bihon " kiel ilon por aktiva protesto kontraŭ la ĉefa geedzeca kulturo. Kvankam la praktiko de gyeolhon (''por geedziĝo'') estis ofta en Koreio ĝis la 1990-aj jaroj, la geedziĝofteco de aliseksemaj paroj en la lando akre malkreskis. === Naskigo (Bichulsan) === Sud-Koreio havas unu el la plej malaltaj naskfrekvencoj en la mondo. Kun fekundeca indico de nur 0.7 (aktuale en 2023), ĉiu sudkorea virino, averaĝe, havos malpli ol unu infanon en sia vivo. Ĉi tio estas multe sub la 2.1 sojlo postulata por konservi la enloĝantaro de la lando. La demografia krizo estas tiel severa, ke la Instituto pri Sano-Metriko kaj Taksado (Institute for Health Metrics and Evaluation) ĉe la [[Universitato de Vaŝingtonio]] antaŭdiras, ke la loĝantaro de la lando de ĉirkaŭ 51 milionoj povus malpliiĝi ĉirkaŭ duono antaŭ la fino de la jarcento. La krizo estas kaŭzita de ekonomia malsekureco inter junularoj, altaj infanedukaj kostoj kaj posedaĵprezoj, kaj estas plimalbonigita de la profunde enradikiĝinta patriarka kulturo de la lando. Ĉi tiuj faktoroj kontribuas al la malemo de virinoj akcepti tradiciajn rolojn en geedziĝo kaj [[Patrino|patrineco]]. Havante la plej malaltan naskfrekvencon de la mondo, la sudkorea registaro adoptis pronatalismajn (naskisma) politikojn celantajn instigi pliigitajn naskfrekvencojn. Registaraj mezuroj inkluzivas [[Stipendio|stipendiojn]] por junaj gepatroj, pliiĝojn en [[naskigferio]] kaj infanprizorgsubvencioj. Enketo de 2022 trovis, ke 65% de virinoj, kompare kun 48% de viroj, ne volas infanojn. === Romantikaj rilatoj (Biyeonae) kaj seksaj rilatoj (Bisekseu) === Virinoj de la 4B-movado malakceptas romantikajn kaj seksajn rilatojn kun viroj ĉar ili vidas ilin kiel etendaĵon de la patriarka familia strukturo. Akceptante [[Fraŭleco|fraŭlecon]], ili reorientiĝas al imagi sian estontecon ekster geedziĝo kaj neas siajn korpojn kiel reproduktajn centrojn por la pronaskisma [[ŝtato]]. == Fono == En 2018, grandskalaj [[Protesto|protestoj]] okazis en la sudkorea ĉefurbo [[Seulo]] post kiam virino estis kondamnita al dek monatoj en [[malliberejo]] pro dividado de foto de nuda vira [[modelo]] sen lia [[Konsentkulturo|konsento]]. La protestoj estis en akuzo de la [[hipokriteco]] de la lando, ĉar viroj malofte estas kondamnitaj al malliberejo por farado de similaj agoj. Multaj virinoj, responde al la truditaj belecnormoj de la socio, razis sian [[Hararanĝo|hararon]] kaj rifuzis porti [[Ŝminko|ŝminkon]] <ref>{{Cite journal|last=Yoon|first=Katie|url=https://ojs.stanford.edu/ojs/index.php/sjfgss/article/download/2118/1471/8310|title=Beneath the Surface: The Struggles of Dismantling Lookism in Looks-Obsessed South Korea|publisher=Stanford|location=Palo Alto|language=en|volume=1|issue=1|date=2022-06-09|journal=Embodied: The Stanford Undergraduate Journal of Feminist, Gender, and Sexuality Studies}}</ref> <ref>{{Cite web|date=September 26, 2023|title=South Korea Organic Beauty Market|url=https://www.trade.gov/market-intelligence/south-korea-organic-beauty-market|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209145246/https://www.trade.gov/market-intelligence/south-korea-organic-beauty-market|archive-date=December 9, 2023|access-date=December 6, 2023|website=The International Trade Administration}}</ref>.'' Ĉi tiu'' movado, ankaŭ nomita la movado ''Escape the Corset'' (Eskapu la [[Korseto|Korseton]]), estis inspiro por la movado 4B <ref name="ys">{{Cite journal|last1=Shin|first1=Yeongyo|last2=Lee|first2=Selee|date=2022-09-15|title="Escape the Corset": How a Movement in South Korea Became a Fashion Statement through Social Media|journal=Sustainability|language=En|volume=14|issue=18|pages=11609|doi=10.3390/su141811609|issn=2071-1050|doi-access=free}}</ref>. La 4B-movado aperis en Sud-Koreio en 2019 kaj altiĝis per sociaj amaskomunikiloj kaj mesaĝaj programoj kiel KakaoTalk.  La movado estis respondo al la malavantaĝa pozicio de virinoj en la lando. Krome, ĝi estas vidita kiel ago de [[venĝo]] en respondo al [[Femicido|feminmortigo]], [[Sekso kaj juro|venĝa porno]] kaj [[sekskrimo]]j uzante spionkameraojn.  La 4B-movado estis identigita fare de sudkorea prezidanto [[Yoon Suk-yeol]] kiel la kialo de la malalta [[Naskindico|naskfrekvenco]] de la lando. == Seksa egaleco en Sud-Koreio == En 2022, Sud-Koreio vicigis 99 el 146 landoj en [[seksa egaleco]] laŭ la Tutmonda Gender Gap Index de la [[Monda Ekonomia Forumo]].  En Sud-Koreio ekzistas granda salajra breĉo : sudkoreaj virinoj gajnas averaĝe 31% malpli ol sudkoreaj viroj. Aliloke en la mondo, tiu diferenco estas averaĝe 11,6%. Krome, [[hejma perforto]] estas averaĝe pli ofta en [[Sud-Koreio]] ol en la cetero de la mondo (41.5% en Sud-Koreio kompare kun 30% aliloke).  Enketo (2015) trovis ke 80% de sudkoreaj virinoj travivis [[Seksoĉikanado|seksĉikanadon]] ĉe [[laborejo]] <ref name="Kim2023">{{cite book|last=Kim|first=Joeun|chapter=The Gender War and the Rise of Anti-family Sentiments in South Korea|date=2023|title=The Demography of Transforming Families|volume=56|pages=183–201|editor-last=Schoen|editor-first=Robert|url=https://link.springer.com/10.1007/978-3-031-29666-6_9|access-date=2023-11-29|series=The Springer Series on Demographic Methods and Population Analysis|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-031-29666-6_9|isbn=978-3-031-29665-9}}</ref>. La sudkorea ĵurnalo ''The Sisa Times'' publikigis enketon en januaro 2023 montrante, ke 42% de sudkoreaj virinoj ne volas edziĝi. Pli ol 80% de ĉi tiuj virinoj indikas timon de hejma perforto kiel la ĉefan kialon por decidi kontraŭ geedziĝo. == Okcidenta mondo == Post la venko de [[Donald Trump]] en la usona prezidant-elekto en 2024, la movado 4B akiris popularecon en [[Usono]] per sociaj amaskomunikiloj. Tiu reago ekestiĝis de frustriĝo super la limigo de la [[rajtoj de virinoj]], kiel ekzemple la rajto al [[aborto]], fare de [[Respublikana Partio (Usono)|Respublikanaj]] gvidantoj. Laŭ aktivuloj, virinoj volas, ke viroj sentu, ke politikaj elektoj havas konsekvencojn, ne enirante {{JN|intima rilato}} kun viroj, kiuj ne defendas la rajtojn de virinoj <ref name="cbsnews2024">{{Cite web|last=Breen|first=Kerry|date=2024-11-07|title=What is the 4B movement? Why some are calling for a South Korean-inspired trend after Trump's victory|url=https://www.cbsnews.com/news/4b-movement-south-korea-united-states-election-trump/|access-date=2024-11-07|work=CBS News|language=en-US}}</ref> <ref name=":2">{{Cite news|last=Demopoulos|first=Alaina|date=November 7, 2024|title='No man will touch me until I have my rights back': why is the 4B movement going viral after Trump's win?|url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/nov/07/4b-movement-trump-women|url-status=live|archive-url=https://archive.ph/h2Kgn|archive-date=November 8, 2024|access-date=November 7, 2024|work=[[The Guardian]]|issn=0261-3077}}</ref>. En la tago de la balotrezultoj, [[Serĉilo Google|Guglo-serĉoj]] pri la termino '4B' pliiĝis je 450% kompare kun antaŭa periodo. Tio estis precipe en la usonaj ŝtatoj [[Vaŝingtono]], [[Kolorado]], [[Vermonto]] kaj [[Minesoto]] <ref name=":1">{{Cite web|last=Rosenblatt|first=Kalhan|last2=Tolentino|first2=Daysio|date=November 7, 2024|title=Trump re-election sparks interest in South Korea’s '4B' movement among American women|url=https://www.nbcnews.com/news/rcna179143|url-status=live|archive-url=https://archive.ph/wip/TlDVp|archive-date=November 9, 2024|access-date=November 9, 2024|website=[[NBC News]]|language=en}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Kontraŭnaskismo]] [[Kategorio:Radikala feminismo]] [[Kategorio:Feminismaj movadoj kaj ideologioj]] [[Kategorio:2019 en Sud-Koreio]] s9gvgezyeqt0x8ejjeeag252bms97v1 0 890209 9392563 8937812 2026-06-05T08:13:05Z Sj1mor 12103 /* Enlaces externos */ 9392563 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''Los destellos''''' (La ekbriloj) estas hispana [[drama filmo]] de [[2024]], verkita kaj reĝisorita de Pilar Palomero, bazita sur la novelo ''Un corazón demasiado grande'' (Tro granda koro) de Eider Rodríguez. Ĝi estas protagonistigita de [[Patricia López Arnaiz]], [[Antonio de la Torre]], Julián López kaj Marina Guerola. Ĝi premieris en la [[Donostia Internacia Filmfestivalo|Internacia Kinfestivalo]] de [[Donostio]] la 22an de septembro 2024, kaj poste premieris por ĝenerala publiko en hispanaj kinejoj la 4an de oktobro 2024, distribuita de Caramel Films. ==Intrigo== {{Intrigo}} La vivo de Isabel ([[Patricia López Arnaiz]]) en kampardomo de rura [[Katalunio]], neatendite ŝanĝiĝas kiam ŝia filino Madalen kiu studas en Valencio (Marina Guerola) petas al ŝi viziti regule na Ramón ([[Antonio de la Torre]]), kiu estas grave malsana. Post dekkvin jaroj separita de sia eksedzo, en Isabel reaperas sentoj kiujn ŝi kredis superitaj. Tamen akompanante Ramón en sia plej vundebliga momento, Isabel ŝanĝas sian rigardon pri li kaj pri si mem. Tiu strukturo utilas por deploji diversajn tre tiklajn temojn kiel proksimeco kaj antaŭvido de la [[morto]], zorgado de malsanuloj kaj mortontoj, vivo de separiĝintoj kiuj amikece plue rilatas ktp. {{Intrigofino}} == Geaktoraro kaj roluloj == * [[Patricia López Arnaiz]] kiel Isabel * [[Antonio de la Torre Martín|Antonio de la Torre]] kiel Ramón * Julián López kiel Nacho * Marina Guerola kiel Madalen * Ramón Fontserè == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.caramelfilms.es/catalogo/los-destellos/}} * [https://www.filmaffinity.com/es/film356977.html en Filmaffinity] * [https://www.imdb.com/title/tt26923334/ en IMDb] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2024]] [[Kategorio:Hispanlingvaj filmoj]] [[Kategorio:Hispanaj dramaj filmoj]] q0xjyh0vmehwk57khcj7g6cwsxmqcva 0 895264 9392439 8980677 2026-06-05T05:31:08Z Sj1mor 12103 9392439 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Elizabeth CADY STANTON''' (la 12-an de novembro [[1815]], [[Johnstown (Nov-Jorkio)|Johnstown]], [[Nov-Jorkio]] - la 26-an de oktobro [[1902]], [[Novjorko]]) estis usona [[Sufrageto|sufragisto]]'','' feminisma kaj kontraŭsklaveca [[Aktivulo|aktivulino]], kaj grava figuro en la frua movado por [[virinaj rajtoj]] (unua ondo feminisma). Ŝia "Deklaracio de Sentoj", unue prezentita ĉe la unua konferenco pri [[rajtoj de virinoj]] okazigita en [[1848]] en Seneca Falls, Novjorko, estas konsiderita la dokumento kiu iniciatis la unuajn organizitajn movadojn por virina egaleco kaj [[virina balotrajto]] en [[Usono]]. Kune kun sia proksima kunlaboranto [[Susan B. Anthony]], ŝi estis de la mezo de la [[19-a jarcento]] ĝis sia morto la gvida figuro en la liberala virina movado en Usono. == Agado == Post la [[Civila Milito en Usono|enlanda milito]], la [[lobiado]] de Stanton por virina balotrajto kaŭzis disigon en la movado por la rajtoj de virinoj kiam ŝi, kune kun Susan B. Anthony, rifuzis apogi la pason de la [[Dekkvara Amendo al la Usona Konstitucio|14-a Amendo]] kaj [[Dekkvina Amendo al la Usona Konstitucio|15-a Amendo]] al la [[Usona Konstitucio]]. Ŝi kontraŭbatalis doni [[Afrik-usonanoj|afro-usonanaj]] virojn kaj jurajn protektojn kaj la [[Voĉdonrajto|rajton voĉdoni]], dum tiuj samaj rajtoj estis retenitaj de virinoj, nigrulaj kaj blankulaj <ref>{{cite book|last1=Davis|first1=Angela|title=Women, Race & Class|date=1983|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|location=New York|isbn=978-0394713519|pages=288|oclc=760446965|edition=First|url=https://www.worldcat.org/oclc/760446965}}</ref>. Ŝia sinteno en tiu temo, kune kun ŝiaj pensoj pri organizita [[kristanismo]] kaj en temoj preter balotrajto, kaŭzis la formadon de du apartaj virinaj rajtoj organizoj kiuj estis poste kunvenigitaj denove, proksimume dudek jarojn post la disigo, kun Stanton kiel prezidanto de la unuiĝinta asocio. Ŝi estis la prezidanto de la [[Nacia Usona Virina- Balotrajto Asocio]] (National American Woman Suffrage Association, akronime NAWSA) inter [[1892]] kaj [[1900]] <ref>DuBois ''Feminism & Suffrage'', [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA41 p. 41]</ref>. Stanton skribis, interalie, ''The Woman's Bible'' kaj ŝian [[Aŭtobiografio|aŭtobiografion]] ''Eighty Years and More'', same kiel multajn aliajn artikolojn kaj [[Pamfleto|pamfletojn]] pri virina balotrajto kaj virinaj rajtoj. Ŝi mortis en 1902 en la aĝo de 86, 18 jarojn antaŭ la ratifiko de la [[Deknaŭa Amendo al la Usona Konstitucio|19-a Amendo]], kiu agnoskis virinan balotrajton en la Usona Konstitucio. == Referencoj == {{Projektoj}}{{Referencoj}}{{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Stanton Cady, Elizabeth}} [[Kategorio:Nederlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Schuyle-familio]] [[Kategorio:Usonaj virinbalotrajtistoj]] [[Kategorio:Usonaj virinrajtaj aktivuloj]] [[Kategorio:Usonaj sanktuloj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1902]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1815]] [[Kategorio:Usonaj feministoj]] kqxee07hhh2ye69gpt7ctu8v66ptlw7 9392440 9392439 2026-06-05T05:33:43Z Sj1mor 12103 /* Agado */ 9392440 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Elizabeth CADY STANTON''' (la 12-an de novembro [[1815]], [[Johnstown (Nov-Jorkio)|Johnstown]], [[Nov-Jorkio]] - la 26-an de oktobro [[1902]], [[Novjorko]]) estis usona [[Sufrageto|sufragisto]]'','' feminisma kaj kontraŭsklaveca [[Aktivulo|aktivulino]], kaj grava figuro en la frua movado por [[virinaj rajtoj]] (unua ondo feminisma). Ŝia "Deklaracio de Sentoj", unue prezentita ĉe la unua konferenco pri [[rajtoj de virinoj]] okazigita en [[1848]] en Seneca Falls, Novjorko, estas konsiderita la dokumento kiu iniciatis la unuajn organizitajn movadojn por virina egaleco kaj [[virina balotrajto]] en [[Usono]]. Kune kun sia proksima kunlaboranto [[Susan B. Anthony]], ŝi estis de la mezo de la [[19-a jarcento]] ĝis sia morto la gvida figuro en la liberala virina movado en Usono. == Agado == [[Dosiero:Johnstown, New York - 4890000688.jpg|eta|maldekstre|Memoratabulo al ŝia agado]] Post la [[Civila Milito en Usono|enlanda milito]], la [[lobiado]] de Stanton por virina balotrajto kaŭzis disigon en la movado por la rajtoj de virinoj kiam ŝi, kune kun Susan B. Anthony, rifuzis apogi la pason de la [[Dekkvara Amendo al la Usona Konstitucio|14-a Amendo]] kaj [[Dekkvina Amendo al la Usona Konstitucio|15-a Amendo]] al la [[Usona Konstitucio]]. Ŝi kontraŭbatalis doni [[Afrik-usonanoj|afro-usonanaj]] virojn kaj jurajn protektojn kaj la [[Voĉdonrajto|rajton voĉdoni]], dum tiuj samaj rajtoj estis retenitaj de virinoj, nigrulaj kaj blankulaj <ref>{{cite book|last1=Davis|first1=Angela|title=Women, Race & Class|date=1983|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|location=New York|isbn=978-0394713519|pages=288|oclc=760446965|edition=First|url=https://www.worldcat.org/oclc/760446965}}</ref>. Ŝia sinteno en tiu temo, kune kun ŝiaj pensoj pri organizita [[kristanismo]] kaj en temoj preter balotrajto, kaŭzis la formadon de du apartaj virinaj rajtoj organizoj kiuj estis poste kunvenigitaj denove, proksimume dudek jarojn post la disigo, kun Stanton kiel prezidanto de la unuiĝinta asocio. Ŝi estis la prezidanto de la [[Nacia Usona Virina- Balotrajto Asocio]] (National American Woman Suffrage Association, akronime NAWSA) inter [[1892]] kaj [[1900]] <ref>DuBois ''Feminism & Suffrage'', [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA41 p. 41]</ref>. Stanton skribis, interalie, ''The Woman's Bible'' kaj ŝian [[Aŭtobiografio|aŭtobiografion]] ''Eighty Years and More'', same kiel multajn aliajn artikolojn kaj [[Pamfleto|pamfletojn]] pri virina balotrajto kaj virinaj rajtoj. Ŝi mortis en 1902 en la aĝo de 86, 18 jarojn antaŭ la ratifiko de la [[Deknaŭa Amendo al la Usona Konstitucio|19-a Amendo]], kiu agnoskis virinan balotrajton en la Usona Konstitucio. == Referencoj == {{Projektoj}}{{Referencoj}}{{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Stanton Cady, Elizabeth}} [[Kategorio:Nederlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Schuyle-familio]] [[Kategorio:Usonaj virinbalotrajtistoj]] [[Kategorio:Usonaj virinrajtaj aktivuloj]] [[Kategorio:Usonaj sanktuloj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1902]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1815]] [[Kategorio:Usonaj feministoj]] khcd3j5qyjwhs7qygu2tczizu5291eh 0 896112 9392436 9382513 2026-06-05T05:21:54Z Sj1mor 12103 9392436 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |loko de naskiĝo = unu el pluraj loĝlokoj nomataj Skuratovo (Скуратово, en norda Rusio) }} '''Jan Wolski''' (naskiĝis la [[24-an de aŭgusto]] [[1888]] en unu el pluraj loĝlokoj nomataj Skuratovo (Скуратово, en norda [[Rusio]]), mortis la [[12-an de julio]] [[1975]] en [[Skierniewice]], urbo en la provinco [[Lodzio]] de [[Pollando]]) estis pola socia aktivulo kaj [[kooperativulo]], teoriisto de anarkiisma [[kooperativismo]] kaj verkisto interalie de utopia infana literaturo. == Biografio == Li estis filo de patro Bolesław Franciszek Wolski, forstisto, kaj patrino Henrietta, naskiĝnome Tabeńska - hejme paroliĝis la pola, kvankam ekstere kompreneble la rusa. De 1897 ĝis 1907 li studis en la gimnazioj en [[Vologda]] kaj [[Vilno]], kie li akiris sian altlernejan ekzamenon. Ekde 1904 li apartenis al kontraŭleĝaj [[memeduko|memedukaj]] rondoj. En 1907, li komencis studi ĉe la fakultato de historio, filologio kaj juro de la tiutempa ruslingva Ĥarkova Imperia Universitato, la nuna [[Ĥarkiva Universitato]]. Dum sia restado en [[Ĥarkovo]] li vivtenis sin per instruado. Li ankaŭ prelegis pri pola historio ĉe specialaj klasoj por polaj gejunuloj. Ekde 1909, li apartenis al la Progresema-Sendependeca Junulara Unuiĝo kaj al la Revolucia Frakcio de la [[Pola Socialista Partio]]. Post la eksplodo de la [[Unua Mondmilito]] li laboris kiel ĵurnalisto por du polaj tagĵurnaloj. En 1915 li iris al Varsovio, kie li faris edukajn agadojn nome de la Pola Socialista Partio. Per amikoj li konatiĝis kun la laborista asocio "Wiedza", kie li laboris en la programa kaj prelega komitato. En novembro 1915, dum prelego pri la historio de Pollando kadre de la Pola Socialista Partio, li estis arestita kune fare de la germana polico kaj malliberigita en [[Pawiak]]. Li estis kondamnita al internigo por liaj sendependecaj agadoj. Dum pli ol jaro li restis malliberita en [[Lauban]], [[Prusia Silezio]], en la kastelo en [[Celle]] kaj [[Gardelegen]], kie li faris paroladojn kaj prelegojn por polaj militkaptitoj. En En 1917 li estis liberigita kaj resendita al Varsovio. En Varsovio li eniris la Popolan Universitaton, kaj aldone komencis aktivan laboron en [[kooperativo]] de konsumantoj. En 1920 li volontulis por la pola armeo. Tie li organizis reton de kunlaboraj armeaj [[kantino]]j ĉe la [[fronto]]. Post tio, li eklaboris en la de Laboristaj Kooperativaj Asocioj. En la 1920-aj jaroj, li aktivis en [[framasonismo|framasona]] [[loĝio]]. En 1928, li iniciatis la establon de la Labora Kunlabora Sekcio en la Pola Societo por Socia Politiko. En 1937, li estis unu el la partoprenantoj en la fondkunveno de la Demokrata Klubo (''Klub Demokratyczny'') en Varsovio, kontraŭfaŝisma klubo kreita responde al la de 1937 ĝis 1939 kreskiĝantaj faŝismaj tendencoj en Pollando. Li estis la verkinto de plurcent artikoloj kaj restis aktiva organizanto de pluraj {{J|laborista kooperativo}}. Dum la milito, li estis la prezidanto de la Komitato por la laboro de la subtera kooperativa komitato. De 1945 ĝis 1948 li estis direktoro de centra Kooperativa Centro kaj de 1956 ĝis 1959 membro de la Konsilio de Centra Sindikato de Laboraj Kooperativoj. Ekde 1956 li estis aktivulo de la opozicia [[Klubo de Kurba Rondo]], kaj ekde 1961, estis ankaŭ fondomembro kaj parolanto en la subtera [[framasonismo|framasona]] [[loĝio]] "Kopernik". == En Esperanto de li aperis == * '''''Ĉu ĝi estas nur fabelo?''''', tradukita al Esperanto de [[Roman Dąbrowski]], publikigita per Esperanta Eldon-Kooperativo, [[Varsovio]], 1935-04-11, 172 paĝoj, [https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGDRUK094848/mode/2up rete legebla] en retejo de la [[Interreta Arkivo]] {{citaĵo|Libro en la formo de interesa rakonto pri- kaj por-infana, kun multaj ilustraĵoj. Ĝi priskribas la fondon de infana kooperativo, kaj la ĉiam kreskantajn bonojn kiuj sekvas el tio. Ĝi celas propagandi la infankooperativan movadon, kiu efektive ludas gravan rolon en Pollando hodiaŭ. De nuntempa [[realaĵo]] la rakonto transiras al estonta [[utopio]], kaj laŭ maniero tre efika pentras la kooperan idealon. Interalie la libro akcentas la gravecon de Esperanto kiel internacia komprenilo. La verko jam atingis grandan famon en Pollando. La nuna traduko estas farita el nova teksto plibonigita de la aŭtoro mem. La stilo estas simpla kaj alloga — la [[aŭtoro]] evidente amas kaj komprenas la [[infano]]jn. [...] Libro entute tre rekomendinda.|[[La Brita Esperantisto]] - numero 368, decembro (1935)}} == Bibliografio == * Adam Duszyk, ''Jan Wolski (1888-1975). Życie i działalność'' ("Jan Wolski ... Vivo kaj agado"), 2005, ISBN 978-83-88100-96-3 * Ludwik Hass, Masoneria Polska XX wieku ("Pola framasonismo de la 20-a jarcento"), eldonejo „Kopia”, Varsovio 1996. == Eksteraj ligiloj == * [http://lewicowo.pl/spoldzielnia-pracy-jej-istota-cele-zalety-wlasciwosci-organizacyjne-i-miejsce-w-rodzinie-spoldzielczej/ Jan Wolski, ''Spółdzielnia pracy. Jej istota, cele, zalety, właściwości organizacyjne i miejsce w rodzinie spółdzielczej (pole: "Laborkooperativo. Ĝia esenco, celoj, avantaĝoj, organizaj trajtoj kaj loko en la koopera familio", 1947)] {{Vivtempo|Wolski, Jan}} [[Kategorio:Polaj anarkiistoj]] 0up57wywjmz0ferqepq5vo3n4lld6op 0 900330 9392612 9037091 2026-06-05T10:12:04Z Sj1mor 12103 /* Notoj */ 9392612 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Rudolf KRISS''' (naskiĝinta la {{Daton|5|3|1903}} en [[Berchtesgaden]], mortinta la {{daton|15|8|1973}} samloke) estis [[germanio|germana]] etnologo, politikisto kaj bierfareja posedanto. De la nazioj li estis kondamnita je morto pro kontraŭreĝima propagando sed amnestiiĝis.<ref>Eble danke al interveno de s-no Rigele, fratino de [[Hermann Göring]] - kp. Kriß, Rudolf: ''Die Weihnachtsschützen des Berchtesgadener Landes und ihr Brauchtum,'' kvara eldono, Berchtesgaden 1994, p. 103, 106.</ref> [[File:Votivtafel aus Maiselsberg bei Erding.jpg|thumb|vototabulo el Maiselsberg, ĉ. 1820/30 (kolekto de Kriß)]] ==Vivo== La familio de Kriß posedis ĝis 1970 dum pluraj generacioj la Kortegan Bierfarejon de Berchtesgaden. Post falo de la patro dum la [[Unua Mondmilito]], li ekstudis (pro familia intereso) ekonomikon.<ref>Schöner (1982), p. 564–565.</ref> La vera ŝatokupo de li tamen estis [[etnologio]], pri kio li doktoriĝis en la 1929-a jaro post defendo de tezo pri la motivo de la [[utero]]. Aĉetis la fortimpresan bier-domon en Berchtesgaden en 1970 la dinastio [[Thurn und Taxis]].<ref>Schöner (1982), p. 112</ref> Liaj du adoptitaj filoj okupiĝintaj pri la postlasitaĵaro de Kriß finfine rifuzis sciencan esploradon de ĝi.<ref>Broszat (1983), p. 207</ref> Unu el ili, [[Lenz Kriss-Rettenbeck]], ankaŭ etnologis kaj estis inter 1974 kaj 1985 ĝenerala direktoro de la Bavara Nacia Muzeo je [[Munkeno]]. La tombo de Kriß troviĝas en [[Schönau am Königssee|Schönau]].<ref>Alfred Spiegel-Schmidt: [https://www.berchtesgadener-anzeiger.de/startseite_artikel,-ausflug-in-die-vergangenheit-_arid,75730.html "Ausflug in die Vergangenheit"] - ĉe: ''Berchtesgadener Anzeiger'', 9.7.2013</ref> === Scienciste === De 1933 Kriß estis privata docento en [[Vieno]] prizorgante la kolekton de religiaj etnologiaĵoj; en 1935 li fariĝis profesoro sed ne plu rajtis prelegadi post [[Anschluss]]. Post 1945 li daŭrigis siajn sciencajn agadojn mallonge en [[Salcburgo]], finfine Munkene. Tie estis disĉiplo de li [[Felix Karlinger]]. Tiam komenciĝis ankaŭ esplorvojaĝoj liaj ekz. al Norda Afriko kun pligrandigo de lia privata kolekto. De 2007 spekteblas partoj de ĝi en la muzeo [[Rotthalmünster|Asbach (Rotthalmünster)]].<ref>[https://www.kloster-asbach.com/glaube-und-bild/ muzea paĝaro]</ref> Inter 1962 kaj 1969 Kriß prezidantis ĉe la regionhistoria klubo ''Heimatkundeverein Berchtesgaden''.<ref>[http://www.heimatkundeverein-berchtesgaden.de/index.php?verein ''Der Heimatkundeverein Berchtesgaden e.&nbsp;V.'']</ref> Li ankaŭ eldonis la regionhistorian periodaĵon ''Berchtesgadener volkskundliche Schriften''. === Politikiste === La usonanoj nomumis Kriß urbesto de Berchtesgaden. Ĉi oficon li transprenis de (la nur 20 tagojn deĵorinta) Karl Kollmann plenumonte inter la 28.5.1945 kaj la 13.3.1946.<ref>Schöner (1982), p. 168</ref> Poste Kriß estis distrikta asembleano por Berchtesgaden por la partio [[Kristan-Sociala Unio en Bavario|CSU]] kaj krome anis en la konsilio de Au (tiam memstara komunumo, nun kvartalo de Berchtesgaden). == Honoroj == * honora prezidanto de ''Berchtesgadener Weihnachtsschützen'' * 1955: Bundesverdienstkreuz (unua klaso)<ref>Bundesanzeiger, 16.10.1955</ref> * 1959: Bayerischer Verdienstorden<ref>Bayerischer Staatsanzeiger, r. 51/1959</ref> * 1969: honora membro ĉe ''Heimatkundeverein Berchtesgaden'' * 1969: Bayerischer Poetentaler Propono nomi gimnazion por li (en 2004) ne estis akceptita.<ref>Manfred Angerer: [http://www.berchtesgadener-anzeiger.de/region+lokal/landkreis-berchtesgadener-land/berchtesgaden_artikel,-Verfechter-von-Heimat-und-Brauchtum-_arid,83180.html "Verfechter von Heimat und Brauchtum"] - ĉe: ''Berchtesgadener Anzeiger'', 17.8.2013</ref> == Verkoj == * ''Das Gebärmuttervotiv''. Benno Filser, Augsburg 1929. * ''Volkskundliches aus altbayerischen Gnadenstätten''. Benno Filser, Augsburg 1930. * ''Die religiöse Volkskunde Altbayerns''. Rohrer, Baden 1933. * ''Bauernmalerei aus drei Jahrhunderten''. 1936. * ''Freiheit und Bindung''. Saturn, Wien 1936. * ''Die schwäbische Türkei''. Schwann Verlag, 1937. * ''Das Berchtesgadener Weihnachtsschießen und verwandte Bräuche''. Hölzl, Wien 1941. * kun Sebald Tewes: ''Sitte und Brauchtum im Berchtesgadener Land''. Filser, München 1947. ** dua eldono - ilustris Paul Ernst Rattelmüller, Verlag Berchtesgadener Anzeiger, 1963. * ''Im Zeichen des Ungeistes''. Filser, München 1948. * ''Wallfahrtsorte Europas ''. Hornung Verlag, 1950. * ''Die Volkskunde der Altbayerischen Gnadenstätten''. ** volumo 1: ''Oberbayern.'' Filser, München 1953. ** volumo 2: ''Niederbayern und Oberpfalz.'' Filser, München 1955. ** volumo 3: '' Theorie des Wallfahrtswesens.'' Filser, München 1956. * ''Kultur und Volk'', Wien 1954. * kun Hubert Kriss-Heinrich: ''Peregrinatio neohellenika: Wallfahrtswanderungen im heutigen Griechenland u. in Unteritalien.'' Österreichisches Museum für Volkskunde, 1955. * kun Lenz Kriss-Rettenbeck: ''Eisenopfer: Das Eisenopfer in Brauchtum u. Geschichte.'' Hueber Verlag, 1957. * ''Volksglaube im Bereich des Islam''. ** volumo 1: ''Wallfahrtswesen und Heiligenverehrung.'' Harrassowitz, Wiesbaden 1960. ** volumo 2: ''Amulette, Zauberformeln und Beschwörungen.'' Harrassowitz, Wiesbaden 1962. * ''Die Darstellung des Konzils von Trient in Hans Pfitzners musikalischer Legende „Palestrina“''. Hans-Pfitzner-Gesellschaft, 1962. * ''Die Berchtesgadener Tracht''. Verlag Berchtesgadener Anzeiger, 1973. * kun Hubert Kriss-Heinrich: ''Volkskundliche Anteile in Kult und Legende äthiopischer Heiliger.'' Harrassowitz, Wiesbaden 1975. == Literaturo == * [[Martin Broszat]], [[Elke Fröhlich]]: ''Bayern in der NS-Zeit – Die Herausforderung des Einzelnen: Geschichten über Widerstand und Verfolgung.'' Band IV. Oldenbourg Wissenschaftsverlag, 1983. ISBN 978-3-486-42411-9 * Nina Gockerell: ''Bilder und Zeichen der Frömmigkeit. Sammlung Kriss.'' Bayerisches Nationalmuseum (Hrsg.), München 1995, ISBN 978-3-925058-31-8. * Nina Gockerell: ''Rudolf Kriss (1903–1973). Volkskundler und Religionswissenschaftler, Sammler und politisch Verfolgter.'' Ĉe: ''Oberbayerisches Archiv'' 124/2000, p. 195–218 * Lenz Kriss-Rettenbeck: ''Bilder und Zeichen religiösen Volksglaubens. Rudolf Kriss zum 60. Geburtstag.'' Verlag Georg D. W. Callwey, München 1963 * Hellmut Schöner (eld.): ''Berchtesgaden im Wandel der Zeit – Ergänzungsband I.'' Verein für Heimatkunde d. Berchtesgadener Landes, Berchtesgaden und München 1982, ISBN 3-87490-528-4. == Referencoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/119292866 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Kriss, Rudolf}} [[Kategorio:Viktimoj de la naziismo]] [[Kategorio:Germanaj etnologoj]] [[Kategorio:Konservativistoj]] [[Kategorio:Kuratoroj]] [[Kategorio:Distrikto Berchtesgadener Land]] [[Kategorio:Germanaj urbestroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1903]] [[Kategorio:Mortintoj en 1973]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] ps83mk7rb3agjmygiq9uvd5sp07sxj5 9392613 9392612 2026-06-05T10:12:30Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9392613 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Rudolf KRISS''' (naskiĝinta la {{Daton|5|3|1903}} en [[Berchtesgaden]], mortinta la {{daton|15|8|1973}} samloke) estis [[germanio|germana]] etnologo, politikisto kaj bierfareja posedanto. De la nazioj li estis kondamnita je morto pro kontraŭreĝima propagando sed amnestiiĝis.<ref>Eble danke al interveno de s-no Rigele, fratino de [[Hermann Göring]] - kp. Kriß, Rudolf: ''Die Weihnachtsschützen des Berchtesgadener Landes und ihr Brauchtum,'' kvara eldono, Berchtesgaden 1994, p. 103, 106.</ref> [[File:Votivtafel aus Maiselsberg bei Erding.jpg|thumb|vototabulo el Maiselsberg, ĉ. 1820/30 (kolekto de Kriß)]] ==Vivo== La familio de Kriß posedis ĝis 1970 dum pluraj generacioj la Kortegan Bierfarejon de Berchtesgaden. Post falo de la patro dum la [[Unua Mondmilito]], li ekstudis (pro familia intereso) ekonomikon.<ref>Schöner (1982), p. 564–565.</ref> La vera ŝatokupo de li tamen estis [[etnologio]], pri kio li doktoriĝis en la 1929-a jaro post defendo de tezo pri la motivo de la [[utero]]. Aĉetis la fortimpresan bier-domon en Berchtesgaden en 1970 la dinastio [[Thurn und Taxis]].<ref>Schöner (1982), p. 112</ref> Liaj du adoptitaj filoj okupiĝintaj pri la postlasitaĵaro de Kriß finfine rifuzis sciencan esploradon de ĝi.<ref>Broszat (1983), p. 207</ref> Unu el ili, [[Lenz Kriss-Rettenbeck]], ankaŭ etnologis kaj estis inter 1974 kaj 1985 ĝenerala direktoro de la Bavara Nacia Muzeo je [[Munkeno]]. La tombo de Kriß troviĝas en [[Schönau am Königssee|Schönau]].<ref>Alfred Spiegel-Schmidt: [https://www.berchtesgadener-anzeiger.de/startseite_artikel,-ausflug-in-die-vergangenheit-_arid,75730.html "Ausflug in die Vergangenheit"] - ĉe: ''Berchtesgadener Anzeiger'', 9.7.2013</ref> === Scienciste === De 1933 Kriß estis privata docento en [[Vieno]] prizorgante la kolekton de religiaj etnologiaĵoj; en 1935 li fariĝis profesoro sed ne plu rajtis prelegadi post [[Anschluss]]. Post 1945 li daŭrigis siajn sciencajn agadojn mallonge en [[Salcburgo]], finfine Munkene. Tie estis disĉiplo de li [[Felix Karlinger]]. Tiam komenciĝis ankaŭ esplorvojaĝoj liaj ekz. al Norda Afriko kun pligrandigo de lia privata kolekto. De 2007 spekteblas partoj de ĝi en la muzeo [[Rotthalmünster|Asbach (Rotthalmünster)]].<ref>[https://www.kloster-asbach.com/glaube-und-bild/ muzea paĝaro]</ref> Inter 1962 kaj 1969 Kriß prezidantis ĉe la regionhistoria klubo ''Heimatkundeverein Berchtesgaden''.<ref>[http://www.heimatkundeverein-berchtesgaden.de/index.php?verein ''Der Heimatkundeverein Berchtesgaden e.&nbsp;V.'']</ref> Li ankaŭ eldonis la regionhistorian periodaĵon ''Berchtesgadener volkskundliche Schriften''. === Politikiste === La usonanoj nomumis Kriß urbesto de Berchtesgaden. Ĉi oficon li transprenis de (la nur 20 tagojn deĵorinta) Karl Kollmann plenumonte inter la 28.5.1945 kaj la 13.3.1946.<ref>Schöner (1982), p. 168</ref> Poste Kriß estis distrikta asembleano por Berchtesgaden por la partio [[Kristan-Sociala Unio en Bavario|CSU]] kaj krome anis en la konsilio de Au (tiam memstara komunumo, nun kvartalo de Berchtesgaden). == Honoroj == * honora prezidanto de ''Berchtesgadener Weihnachtsschützen'' * 1955: Bundesverdienstkreuz (unua klaso)<ref>Bundesanzeiger, 16.10.1955</ref> * 1959: Bayerischer Verdienstorden<ref>Bayerischer Staatsanzeiger, r. 51/1959</ref> * 1969: honora membro ĉe ''Heimatkundeverein Berchtesgaden'' * 1969: Bayerischer Poetentaler Propono nomi gimnazion por li (en 2004) ne estis akceptita.<ref>Manfred Angerer: [http://www.berchtesgadener-anzeiger.de/region+lokal/landkreis-berchtesgadener-land/berchtesgaden_artikel,-Verfechter-von-Heimat-und-Brauchtum-_arid,83180.html "Verfechter von Heimat und Brauchtum"] - ĉe: ''Berchtesgadener Anzeiger'', 17.8.2013</ref> == Verkoj == * ''Das Gebärmuttervotiv''. Benno Filser, Augsburg 1929. * ''Volkskundliches aus altbayerischen Gnadenstätten''. Benno Filser, Augsburg 1930. * ''Die religiöse Volkskunde Altbayerns''. Rohrer, Baden 1933. * ''Bauernmalerei aus drei Jahrhunderten''. 1936. * ''Freiheit und Bindung''. Saturn, Wien 1936. * ''Die schwäbische Türkei''. Schwann Verlag, 1937. * ''Das Berchtesgadener Weihnachtsschießen und verwandte Bräuche''. Hölzl, Wien 1941. * kun Sebald Tewes: ''Sitte und Brauchtum im Berchtesgadener Land''. Filser, München 1947. ** dua eldono - ilustris Paul Ernst Rattelmüller, Verlag Berchtesgadener Anzeiger, 1963. * ''Im Zeichen des Ungeistes''. Filser, München 1948. * ''Wallfahrtsorte Europas ''. Hornung Verlag, 1950. * ''Die Volkskunde der Altbayerischen Gnadenstätten''. ** volumo 1: ''Oberbayern.'' Filser, München 1953. ** volumo 2: ''Niederbayern und Oberpfalz.'' Filser, München 1955. ** volumo 3: '' Theorie des Wallfahrtswesens.'' Filser, München 1956. * ''Kultur und Volk'', Wien 1954. * kun Hubert Kriss-Heinrich: ''Peregrinatio neohellenika: Wallfahrtswanderungen im heutigen Griechenland u. in Unteritalien.'' Österreichisches Museum für Volkskunde, 1955. * kun Lenz Kriss-Rettenbeck: ''Eisenopfer: Das Eisenopfer in Brauchtum u. Geschichte.'' Hueber Verlag, 1957. * ''Volksglaube im Bereich des Islam''. ** volumo 1: ''Wallfahrtswesen und Heiligenverehrung.'' Harrassowitz, Wiesbaden 1960. ** volumo 2: ''Amulette, Zauberformeln und Beschwörungen.'' Harrassowitz, Wiesbaden 1962. * ''Die Darstellung des Konzils von Trient in Hans Pfitzners musikalischer Legende „Palestrina“''. Hans-Pfitzner-Gesellschaft, 1962. * ''Die Berchtesgadener Tracht''. Verlag Berchtesgadener Anzeiger, 1973. * kun Hubert Kriss-Heinrich: ''Volkskundliche Anteile in Kult und Legende äthiopischer Heiliger.'' Harrassowitz, Wiesbaden 1975. == Literaturo == * [[Martin Broszat]], [[Elke Fröhlich]]: ''Bayern in der NS-Zeit – Die Herausforderung des Einzelnen: Geschichten über Widerstand und Verfolgung.'' Band IV. Oldenbourg Wissenschaftsverlag, 1983. ISBN 978-3-486-42411-9 * Nina Gockerell: ''Bilder und Zeichen der Frömmigkeit. Sammlung Kriss.'' Bayerisches Nationalmuseum (Hrsg.), München 1995, ISBN 978-3-925058-31-8. * Nina Gockerell: ''Rudolf Kriss (1903–1973). Volkskundler und Religionswissenschaftler, Sammler und politisch Verfolgter.'' Ĉe: ''Oberbayerisches Archiv'' 124/2000, p. 195–218 * Lenz Kriss-Rettenbeck: ''Bilder und Zeichen religiösen Volksglaubens. Rudolf Kriss zum 60. Geburtstag.'' Verlag Georg D. W. Callwey, München 1963 * Hellmut Schöner (eld.): ''Berchtesgaden im Wandel der Zeit – Ergänzungsband I.'' Verein für Heimatkunde d. Berchtesgadener Landes, Berchtesgaden und München 1982, ISBN 3-87490-528-4. == Referencoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/119292866 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Kriss, Rudolf}} [[Kategorio:Viktimoj de la naziismo]] [[Kategorio:Germanaj etnologoj]] [[Kategorio:Konservativistoj]] [[Kategorio:Kuratoroj]] [[Kategorio:Distrikto Berchtesgadener Land]] [[Kategorio:Germanaj urbestroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1903]] [[Kategorio:Mortintoj en 1973]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] leo19d8qsg9iv2o1m3ifqsesjmjcp8t 0 912066 9392405 9170856 2026-06-05T02:47:57Z Ĉielvojo 257843 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 9392405 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:2017_Zszywacz_biurowy.jpg|dekstre|eta|Krampilo kaj vico da krampoj]] '''Krampilo''' estas ilo por fiksi maldikajn aĵojn, inter si aŭ sur plata surfaco. Por fari tion, la krampilo metas [[Krampo (fiksilo)|krampojn]]. La plej ofta uzo estas kunfiksi paperfoliojn. == Historio == [[Dosiero:McGill_Stapler.jpg|dekstre|eta|Krampilo de McGill]] Dum jarcentoj, en oficejoj, faskoj de paperfolioj estis kunigitaj diversmaniere. Foje oni fabrikis el la fasko binditan libron kaj stokis la librojn sur breton. Foje oni kunvolvis la faskon, ligis la volvaĵon per [[rubando]] aŭ leda rimeno, kaj stokis la volvaĵojn en skatolon. Dum la 19a jarcento, la uzo de papero en oficejoj multe kreskis. Aperis bezono kunligi paperfoliojn per rimedo pli rapida kaj pli simpla. La [[invento]] de krampilo progresis laŭ pluraj etapoj, dum la 19a jarcento, en Usono kaj Britio. La unua moderna oficeja krampilo, per kiu eblas fiksi paperfoliojn unuetape kaj unugeste, estis patentita en 1877 de Henry R. Heyl<ref>[https://patents.google.com/patent/US195603A Usona patento US195603A de Heyl pri krampilo, la 25an de septembro 1877]</ref>. En 1879, George McGill patentis la unuan modelon de krampilo, kiu sukcese vendiĝis kaj disvastiĝis<ref>[https://patents.google.com/patent/US212316 Usona patento US212316 de McGill pri krampilo, la 18an de februaro 1879]</ref>. == Tipoj de krampilo == Ekzistas diversaj tipoj de krampiloj: === Oficeja krampilo === Oficeja krampilo havas supran brakon kaj malsupran brakon. La supra brako povas malfermiĝi. Ĝi enhavas risorton kaj rezervujon por la krampoj. Oficeja krampilo uzas oficejajn krampojn. Oficeja krampo estas metala fadeno forme de renversita litero U. Oni enmetas vicon da krampoj en rezervujon ene de la supra brako. Por krampi, oni englitas la randon de la paperfolioj inter la du brakojn. Oni abrupte manpremas la supran brakon, kiu puŝas la ekstremaĵojn de krampo tra la paperfolioj. La malsupra brako, ricevinte la du ekstremaĵojn de la krampo, trudtordas ilin ĝis plateco. La rezulto estas ke la du ekstremaĵoj de la krampo traboras la paperfoliojn kaj sube fleksiĝas por fiksi ilin. Kelkaj modeloj de oficeja krampilo povas tute malfermiĝi, tiel ke oni uzas nur la supran brakon. Tion oni faras por fiksi paperon sur materialon sufiĉe dikan kaj ne tro malmola, ekzemple murtabelo el korko aŭ ligno. Oficeja krampilo uzas la forton de la uzanto. Por dikaj paperfaskoj, aŭ por tre ofta uzado, ekzistas elektrikaj krampiloj. Por fabriki [[Ekzerca kajero|kajerojn]] kaj [[Broŝuro|broŝurojn]], ekzistas grandaj fortaj krampiloj. La oficejaj [[Printilo|printiloj]]-[[Kopiilo|kopiiloj]] ofte havas enan funkcion kiu krampas la ĵus produktitajn dokumentojn. <gallery> Dosiero:Heftgerät-Explosion.jpg|eta|Disaj elementoj de krampilo. Dosiero:Agrafeuse_Sunset_Mallat_n°825_08.jpg|eta|Krampilo kun malfermata supra brako, kie videblas vico de krampoj. Dosiero:Agrafeuse_Sunset_Mallat_n°825_16.jpg|eta|Krampoj en rezervujo ene de la supra brako. Dosiero:Tacker1.gif|Krampado. Dosiero:Three_staples.jpg|eta|3 krampitaj foliofaskoj. </gallery> === Malkrampilo === Malkrampilo estas ilo uzata por forigi krampon el unu aŭ pluraj paperfolioj. === Krampilo kun leviero === Krampilo kun leviero havas nur la supran brakon. Por krampi, oni abrupte puŝas malsupren la levieron. Per tia krampilo oni fiksas maldikan materialon sur materialon sufiĉe dika por ke la ekstremaĵoj de la krampo ne tute traboras. Oni uzas ĝin ekzemple por fabriki keston el kartono, por fiksi la fundon de ŝranko aŭ tirkesto, por fiksi surmuran teksaĵon. Ekzistas modeloj kiuj ne enhavas risorton, sed longan levieron. Ĉar ili estas pli simplaj, ili estas pli fortikaj kaj longdaŭraj. === Industria krampilo === En industrio, la krampoj estas multe pli grandaj kaj fortaj. === Krampilo sen krampo === Krampilo sen krampo estas ilo uzita kiel ordinara oficeja krampilo, sed ĝi ne bezonas krampojn. Ĝi eltranĉas pecon de la paperfolioj kaj faldas ĝin, kio kuntenas la foliojn. Oni ne bezonas aĉeti krampojn. La paperfolioj estas malpli forte kunligitaj. <gallery> Dosiero:Staple_remover.jpg|eta|Malkrampilo. Dosiero:Spinkovacie_klieste.jpg|eta|Krampilo kun leviero. Dosiero:Tacker_stapler.svg|eta|Uzado de krampilo kun leviero. Dosiero:Agrafeuse-industrielle.jpg|eta|Industria krampilo por fari kestojn el maldika ligno, en fromaĝa industrio. Dosiero:無針釘書機.jpg|eta|Krampilo sen krampo kaj rezulto. </gallery> === [[Kirurgio|Kirurgia]] krampilo === Kirurgia krampilo estas kirurgia ilo. Oni uzas ĝin por fermi vundon aŭ por fari [[Anastomozo|anastomozon]], tio estas kunigi du partojn de la korpo (ekzemple post forigo de peco de [[intesto]], oni faras intestan anastomozon, kunigante la du restantajn partojn). Kirurgia krampilo uzas krampojn sterilizitajn kaj taŭgajn por uzado en la homa korpo. La materialo povas esti [[Titano (elemento)|titano]] aŭ [[rustorezista ŝtalo]] por minimigi riskon de imuna reago kaj faciligi cikatriĝon. En kelkaj modeloj, la krampoj estas el speciala materialo kaj de si mem malaperos post kelkaj semajnoj<ref>[https://www.benewmedical.fr/nos-produits/entry-78-insorb.html Ekzemplo de krampilo uzanta malaperontajn krampojn]</ref>. Kompare al [[kirurgia kudrado]] per fadeno kaj kudrilo, la uzo de kirurgia krampilo estas pli rapida, kio mallongigas la operacion. En kelkaj kazoj, la aspekto estas malpli bona<ref>[http://icvts.ctsnetjournals.org/cgi/content/abstract/6/2/243 ''Krampado aŭ kudrado por brustaj kaj kruraj vundoj post kirurgio'']{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En aliaj kazoj, infektoj estas iomete pli oftaj <ref>[http://www.bmj.com/cgi/content/abstract/340/mar16_1/c1199 ''Kudrado kaj krampado por fermi haŭton en ortopedia kirurgio: metaanalizo'']</ref>. <gallery> Dosiero:Skin stapler closeup.jpg|eta|dekstre|Kirurgia krampilo, ekzemplo sur teksaĵo. Dosiero:Surgical staples2.JPG|eta|dekstre|Rezulto en realo. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Oficeja aparataro]] [[Kategorio:Kirurgiaj instrumentoj]] soed6kku7lopl603i8s5ul621mjex7z 9392406 9392405 2026-06-05T02:49:25Z Ĉielvojo 257843 /* Historio */ 9392406 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:2017_Zszywacz_biurowy.jpg|dekstre|eta|Krampilo kaj vico da krampoj]] '''Krampilo''' estas ilo por fiksi maldikajn aĵojn, inter si aŭ sur plata surfaco. Por fari tion, la krampilo metas [[Krampo (fiksilo)|krampojn]]. La plej ofta uzo estas kunfiksi paperfoliojn. == Historio == [[Dosiero:McGill_Stapler.jpg|dekstre|eta|Krampilo de McGill]] Dum la 18a jarcentoj, en oficejoj, faskoj de paperfolioj estis kunigitaj diversmaniere. Foje oni fabrikis el la fasko binditan libron kaj stokis la librojn sur breton. Foje oni kunvolvis la faskon, ligis la volvaĵon per [[rubando]] aŭ leda rimeno, kaj stokis la volvaĵojn en skatolon. Dum la 19a jarcento, la uzo de papero en oficejoj multe kreskis. Aperis bezono kunligi paperfoliojn per rimedo pli rapida kaj pli simpla. La [[invento]] de krampilo progresis laŭ pluraj etapoj, dum la 19a jarcento, en Usono kaj Britio. La unua moderna oficeja krampilo, per kiu eblas fiksi paperfoliojn unuetape kaj unugeste, estis patentita en 1877 de Henry R. Heyl<ref>[https://patents.google.com/patent/US195603A Usona patento US195603A de Heyl pri krampilo, la 25an de septembro 1877]</ref>. En 1879, George McGill patentis la unuan modelon de krampilo, kiu sukcese vendiĝis kaj disvastiĝis<ref>[https://patents.google.com/patent/US212316 Usona patento US212316 de McGill pri krampilo, la 18an de februaro 1879]</ref>. == Tipoj de krampilo == Ekzistas diversaj tipoj de krampiloj: === Oficeja krampilo === Oficeja krampilo havas supran brakon kaj malsupran brakon. La supra brako povas malfermiĝi. Ĝi enhavas risorton kaj rezervujon por la krampoj. Oficeja krampilo uzas oficejajn krampojn. Oficeja krampo estas metala fadeno forme de renversita litero U. Oni enmetas vicon da krampoj en rezervujon ene de la supra brako. Por krampi, oni englitas la randon de la paperfolioj inter la du brakojn. Oni abrupte manpremas la supran brakon, kiu puŝas la ekstremaĵojn de krampo tra la paperfolioj. La malsupra brako, ricevinte la du ekstremaĵojn de la krampo, trudtordas ilin ĝis plateco. La rezulto estas ke la du ekstremaĵoj de la krampo traboras la paperfoliojn kaj sube fleksiĝas por fiksi ilin. Kelkaj modeloj de oficeja krampilo povas tute malfermiĝi, tiel ke oni uzas nur la supran brakon. Tion oni faras por fiksi paperon sur materialon sufiĉe dikan kaj ne tro malmola, ekzemple murtabelo el korko aŭ ligno. Oficeja krampilo uzas la forton de la uzanto. Por dikaj paperfaskoj, aŭ por tre ofta uzado, ekzistas elektrikaj krampiloj. Por fabriki [[Ekzerca kajero|kajerojn]] kaj [[Broŝuro|broŝurojn]], ekzistas grandaj fortaj krampiloj. La oficejaj [[Printilo|printiloj]]-[[Kopiilo|kopiiloj]] ofte havas enan funkcion kiu krampas la ĵus produktitajn dokumentojn. <gallery> Dosiero:Heftgerät-Explosion.jpg|eta|Disaj elementoj de krampilo. Dosiero:Agrafeuse_Sunset_Mallat_n°825_08.jpg|eta|Krampilo kun malfermata supra brako, kie videblas vico de krampoj. Dosiero:Agrafeuse_Sunset_Mallat_n°825_16.jpg|eta|Krampoj en rezervujo ene de la supra brako. Dosiero:Tacker1.gif|Krampado. Dosiero:Three_staples.jpg|eta|3 krampitaj foliofaskoj. </gallery> === Malkrampilo === Malkrampilo estas ilo uzata por forigi krampon el unu aŭ pluraj paperfolioj. === Krampilo kun leviero === Krampilo kun leviero havas nur la supran brakon. Por krampi, oni abrupte puŝas malsupren la levieron. Per tia krampilo oni fiksas maldikan materialon sur materialon sufiĉe dika por ke la ekstremaĵoj de la krampo ne tute traboras. Oni uzas ĝin ekzemple por fabriki keston el kartono, por fiksi la fundon de ŝranko aŭ tirkesto, por fiksi surmuran teksaĵon. Ekzistas modeloj kiuj ne enhavas risorton, sed longan levieron. Ĉar ili estas pli simplaj, ili estas pli fortikaj kaj longdaŭraj. === Industria krampilo === En industrio, la krampoj estas multe pli grandaj kaj fortaj. === Krampilo sen krampo === Krampilo sen krampo estas ilo uzita kiel ordinara oficeja krampilo, sed ĝi ne bezonas krampojn. Ĝi eltranĉas pecon de la paperfolioj kaj faldas ĝin, kio kuntenas la foliojn. Oni ne bezonas aĉeti krampojn. La paperfolioj estas malpli forte kunligitaj. <gallery> Dosiero:Staple_remover.jpg|eta|Malkrampilo. Dosiero:Spinkovacie_klieste.jpg|eta|Krampilo kun leviero. Dosiero:Tacker_stapler.svg|eta|Uzado de krampilo kun leviero. Dosiero:Agrafeuse-industrielle.jpg|eta|Industria krampilo por fari kestojn el maldika ligno, en fromaĝa industrio. Dosiero:無針釘書機.jpg|eta|Krampilo sen krampo kaj rezulto. </gallery> === [[Kirurgio|Kirurgia]] krampilo === Kirurgia krampilo estas kirurgia ilo. Oni uzas ĝin por fermi vundon aŭ por fari [[Anastomozo|anastomozon]], tio estas kunigi du partojn de la korpo (ekzemple post forigo de peco de [[intesto]], oni faras intestan anastomozon, kunigante la du restantajn partojn). Kirurgia krampilo uzas krampojn sterilizitajn kaj taŭgajn por uzado en la homa korpo. La materialo povas esti [[Titano (elemento)|titano]] aŭ [[rustorezista ŝtalo]] por minimigi riskon de imuna reago kaj faciligi cikatriĝon. En kelkaj modeloj, la krampoj estas el speciala materialo kaj de si mem malaperos post kelkaj semajnoj<ref>[https://www.benewmedical.fr/nos-produits/entry-78-insorb.html Ekzemplo de krampilo uzanta malaperontajn krampojn]</ref>. Kompare al [[kirurgia kudrado]] per fadeno kaj kudrilo, la uzo de kirurgia krampilo estas pli rapida, kio mallongigas la operacion. En kelkaj kazoj, la aspekto estas malpli bona<ref>[http://icvts.ctsnetjournals.org/cgi/content/abstract/6/2/243 ''Krampado aŭ kudrado por brustaj kaj kruraj vundoj post kirurgio'']{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En aliaj kazoj, infektoj estas iomete pli oftaj <ref>[http://www.bmj.com/cgi/content/abstract/340/mar16_1/c1199 ''Kudrado kaj krampado por fermi haŭton en ortopedia kirurgio: metaanalizo'']</ref>. <gallery> Dosiero:Skin stapler closeup.jpg|eta|dekstre|Kirurgia krampilo, ekzemplo sur teksaĵo. Dosiero:Surgical staples2.JPG|eta|dekstre|Rezulto en realo. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Oficeja aparataro]] [[Kategorio:Kirurgiaj instrumentoj]] bvwukd5jiej5brq36qf9ltnwg87fq19 0 912786 9392566 9123486 2026-06-05T08:21:08Z Sj1mor 12103 /* Filmoj */ 9392566 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Francesco Clemente Giuseppe Sparanero''' ([[Parma]], 23-a de novembro 1941), plej ofte konata kiel '''Franco NERO''', estas [[itala kino|itala kina]] [[aktoro]], [[produktoro]] kaj [[reĝisoro]]. En 1968 li ricevis la [[Premio David di Donatello|Premion David di Donatello]]. Lia famiga dolo estis la ĉefrolulo en la [[itala vakera filmo]] ''Django'' (1966), kiu igis lin [[Pop-ikono]] kaj lanĉis lin al internacia kariero kiu inkludas pli ol ducent ĉefajn kaj duarangajn rolojn en granda vario de filmoj kaj televidaj produktoraĵoj. Nero havis longan rilaton kun [[Vanessa Redgrave]], kiu startis dum la filmado de ''Camelot''. Post longa apartigo, ili rerenkontiĝis kaj geedziĝis en 2006 kaj ili estis gepatroj de la aktoro Carlo Nero. Lia unua ĉefrolo estis tiu de ''Django'' (1966) de Sergio Corbucci. En 1966, li aperis en ok pliaj filmoj inter kiuj ''Texas, addio'' (1966) kaj ''Massacre Time''. En 1967 li aperis en ''Camelot'' kiel [[Lancelot]]. Poste li aperis en primafia filmo ''Il giorno della civetta'' kun [[Claudia Cardinale]] (1968). Li ludis grandan varion de roloj, kiel [[Abelo]] en la eposo de [[John Huston]] ''The Bible: In The Beginning'' (1966), la venĝema inĝeniero en ''Street Law'', la samseksema leŭtenanto en ''[[Querelle]]'' (1982) kaj la serba mezepoka heroo en ''The Falcon'' (1983). Li aperis en pli ol 150 filmoj kaj verkis, produktoris kaj ĉefrolis en ''Jonathan degli orsi'' (1993). ==Filmoj== * ''Pelle viva'', de Giuseppe Fina (1962) * ''La ragazza in prestito'', de Alfredo Giannetti (1964) * ''La Celestina P... R...'', de Carlo Lizzani (1965) * ''I criminali della galassia'', de Anthony Dawson (1965) * ''Gli uomini dal passo pesante'', de Albert Band kaj Anthony Wileys (1965) * ''Io la conoscevo bene'', de Antonio Pietrangeli (1965) * ''I diafanoidi vengono da Marte'', de Anthony Dawson (1966) * ''Tecnica di un omicidio'', de Franco Prosperi (1966) * ''Il terzo occhio'', de Mino Guerrini (1966) * ''Django'', de Sergio Corbucci (1966) * ''The Bible: In the Beginning...'', de [[John Huston]] (1966) * ''Le colt cantarono la morte e fu... tempo di massacro'', de Lucio Fulci (1966) * ''Texas addio'', de Ferdinando Baldi (1966) * ''La morte viene dal pianeta Aytin'', de Anthony Dawson (1966) * ''Camelot'', de Joshua Logan (1967) * ''L'uomo, l'orgoglio, la vendetta'', de Luigi Bazzoni (1967) * ''Il giorno della civetta'', de Damiano Damiani (1968) * ''Sequestro di persona'', de Gianfranco Mingozzi (1968) * ''Un tranquillo posto di campagna'', de Elio Petri (1968) * ''Il mercenario'', de Sergio Corbucci (1968) * ''Un detective'', de Romolo Guerrieri (1969) * ''Bitka na Neretvi'', de Veljko Bulajić (1969) * ''Gott mit uns'', de Giuliano Montaldo (1970) * ''The Virgin and the Gypsy'', de Christopher Miles (1970) * ''[[Tristana]]'', de [[Luis Buñuel]] (1970) * ''Vamos a matar compañeros'', de Sergio Corbucci (1970) * ''Dropout'', de Tinto Brass (1970) * ''Confessione di un commissario di polizia al procuratore della repubblica'', de Damiano Damiani (1971) * ''Giornata nera per l'ariete'', de Luigi Bazzoni (1971) * ''L'istruttoria è chiusa: dimentichi'', de Damiano Damiani (1971) * ''Viva la muerte... tua!'', de Duccio Tessari (1971) * ''La vacanza'', de [[Tinto Brass]] (1971) * ''Pope Joan'', de Michael Anderson (1972) * ''Le moine'', de Adonis Kyrou (1972) * ''Senza ragione'', de Silvio Narizzano (1972) * ''Los amigos'', de Paolo Cavara (1972) * ''Il delitto Matteotti'', de Florestano Vancini (1973) * ''La polizia incrimina, la legge assolve'', de Enzo G. Castellari (1973) * ''Zanna Bianca'', de Lucio Fulci (1973) * ''I guappi'', de Pasquale Squitieri (1974) * ''Mussolini ultimo atto'', de Carlo Lizzani (1974) * ''Il cittadino si ribella'', de Enzo G. Castellari (1974) * ''Il ritorno di Zanna Bianca'', de Lucio Fulci (1974) * ''Corruzione al palazzo di giustizia'', de Marcello Aliprandi (1974) * ''Perché si uccide un magistrato'', de Damiano Damiani (1975) * ''Cipolla Colt'', de Enzo G. Castellari (1975) * ''Gente di rispetto'', de [[Luigi Zampa]] (1975) * ''Les magiciens'', de [[Claude Chabrol]] (1976) * ''Marcia trionfale'', de [[Marco Bellocchio]] (1976) * ''Scandalo'', de Salvatore Samperi (1976) * ''Keoma'', de Enzo G. Castellari (1976) * ''Autostop rosso sangue'', de Pasquale Festa Campanile (1977) * ''Sahara Cross'', de Tonino Valerii (1977) * ''Force 10 from Navarone'', de Guy Hamilton (1978) * ''Stridulum'', de Giulio Paradisi (1979) * ''Un dramma borghese'', de Florestano Vancini (1979) * ''Le rose di Danzica'', de Alberto Bevilacqua (1979) * ''Il cacciatore di squali'', de Enzo G. Castellari (1979) * ''The Man with Bogart's Face'', de Robert Day (1980) * ''Il giorno del Cobra'', de Enzo G. Castellari (1980) * ''Il bandito dagli occhi azzurri'', de Alfredo Giannetti (1980) * ''Banovic Strahinja'', de Vatroslav Mimica (1981) * ''Enter the Ninja'', de Menahem Golan (1981) * ''The Salamander'', de Peter Zinner (1981) * ''Krasnye kolokola, film pervyy - Meksika v ogne'', de Sergej Bondarĉuk (1982) * ''Kamikaze 1989 (1982)'', de Wolf Gremm (non accreditato) * ''[[Querelle]]'', de [[Rainer Werner Fassbinder]] (1982) * ''Grog'', de Francesco Laudadio (1982) * ''Krasnye kolokola, film vtoroy - Ya videl rozhdenie novogo mira'', de [[Sergej Bondarĉuk]] (1983) * ''Un marinaio e mezzo'', de Tommaso Dazzi (1985) * ''André schafft sie alle'', de Peter Fratzscher (1985) * ''Il pentito'', de Pasquale Squitieri (1985) * ''Sweet Country'', de Michael Cacoyannis (1987) * ''Grosso guaio a Cartagena'', de Tommaso Dazzi (1987) * ''The Girl'', de Arne Mattsson (1987) * ''Django 2 - Il grande ritorno'', de Nello Rossati (1987) * ''Top Line'', de Nello Rossati (1988) * ''Il giovane Toscanini'', de [[Franco Zeffirelli]] (1988) * ''Run for Your Life'', de Terence Young (1988) * ''Pigmalione 88'', de Flavio Mogherini (1988) * ''Magdalene'', de Monica Teuber (1989) * ''Diceria dell'untore'', de Beppe Cino (1990) * ''Die Hard 2'', de Renny Harlin (1990) * ''Amelia López O'Neil'', de Valeria Sarmiento (1991) * ''Prova di memoria'', de Marcello Aliprandi (1992) * ''Fratelli e sorelle'', de Pupi Avati (1992) * ''Oro'', de Fabio Bonzi (1992) * ''Intrigo in alto mare (Der Fall Lucona)'', de Jack Gold (1993) * ''Jonathan degli orsi'', de Enzo G. Castellari (1994) * ''Io e il re'', de Lucio Gaudino (1995) * ''The Innocent Sleep'', de Scott Michell (1995) * ''Arrivano gli italiani'', de Eyal Halfon (1996) * ''Il tocco: la sfida'', de Enrico Coletti (1996) * ''Honfoglalás'', de Gábor Koltay (1996) * ''La medaglia'', de Sergio Rossi (1997) * ''The Versace Murder'', de Mehanem Golan (1998) * ''Talk of Angels'', de Nick Hamm (1998) * ''Li chiamarono... briganti!'', de Pasquale Squitieri (1999) * ''Uninvited'', de Carlo Gabriel Nero (1999) * ''Mirka'', de Rachid Benhadj (1999) * ''Maestrale'', de Sandro Cecca (1999) * ''Chimera'', de Pappi Corsicato (2001) * ''Sacra corona'', de Gábor Koltay (2001) * ''La ragion pura'', de Silvano Agosti (2001) * ''Megiddo: The Omega Code 2'', de Brian Trenchard-Smith (2001) * ''Ultimo stadio'', de Ivano De Matteo (2002) * ''Fumata blanca'', de Miquel García Borda (2002) * ''Die 8. Todsünde: Das Toskana-Karussell'', de Peter Patzak (2002) * ''Cattive inclinazioni'', de Pierfrancesco Campanella (2003) * ''Post coitum'', de Juraj Jakubisko (2004) * ''Guardiani delle nuvole'', de Luciano Odorisio (2005) * ''Forever Blues'', de Franco Nero (2005) * ''Hans'', de Louis Nero (2006) * ''Amore e libertà - Masaniello'', de Angelo Antonucci (2006) * ''Two Families'', de Romano Scavolini (2007) * ''Bastardi'', de Federico Del Zoppo kaj Andres Alce Meldonado (2008) * ''Mineurs'', de Fulvio Wetzl (2008) * ''La rabbia'', de Louis Nero (2008) * ''Márió, a varázsló'', de Tamás Almási (2008) * ''Bathory'', de Juraj Jakubisko (2008) * ''Ti stramo - Ho voglia di un'ultima notte da manuale prima di tre baci sopra il cielo'', de Pino Insegno kaj Gianluca Sodaro (2008) * ''Mord ist mein Geschäft, Liebling'', de Sebastian Niemann (2009) * ''Palestrina princeps musicae'', de Georg Brintrup (2010) * ''Letters to Juliet'', de Gary Winick (2010) * ''Prigioniero di un segreto'', de Carlo Fusco (2010) * ''Calibro 10 - il decalogo del crimine'', de Massimo Ivan Falsetta (2010) * ''Angelus Hiroshimae'', de Giancarlo Planta (2010) * ''Rasputin'', de Louis Nero (2011) * ''Father'', de Pasquale Squitieri (2011) * ''New Order'', de Marco Rosson (2012) * ''Canepazzo'', de David Petrucci (2012) * ''Django Unchained'', de Quentin Tarantino (2012) * ''Quel che resta'', de Laszlo Barbo (2013) * ''Mamula'', de Milan Todorovic (2014) * ''Figli di Maam'', de Paolo Consorti (2014) * ''Mediterranean Diet Example to the World'', de Francesco Gagliardi – documentario (2015) * ''Il ragazzo della Giudecca'', de Alfonso Bergamo (2016) * ''The Lost City of Z'', de James Gray (2016) * ''The Time of Their Lives'', de Roger Goldby (2017) * ''John Wick: Chapter 2'', de Chad Stahelski (2017) * ''Handy'', de Vincenzo Cosentino (2017) * ''Il crimine non va in pensione'', de Fabio Fulco (2017) * ''Quartiere Pablo'', de Pietro Medioli (2017) * ''Istintobrass'', de Massimiliano Zanin (2017) * ''Ötzi - L'ultimo cacciatore'', de Felix Randau (2017) * ''The Broken Key'', de Louis Nero (2017) * ''Rosso Istria'', de Maximiliano Hernando Bruno (2018) * ''1944 - La battaglia di Cassino (Recon)'', de Robert David Port (2019) * ''Ed è subito sera'', de Claudio Insegno (2019) * ''Der Fall Collini'', de Marco Kreuzpaintner (2019) * ''Havana Kyrie'', de Paolo Consorti (2019) * ''Agony'', de Michele Civetta (2020) * ''La danza nera'', de Mauro John Capece (2020) * ''The Match'', de Dominik Sedlar e Jakov Sedlar (2021) * ''L'uomo che disegnò Dio'', de Franco Nero (2022) * ''The Pope's Exorcist'', de Julius Avery (2023) * ''Giorni Felici'', de Simone Petralia (2023) * ''Milarepa'', de Louis Nero (2025) {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Nero, Franco}} [[Kategorio:Italaj aktoroj]] 0vsdbr2go2enw4bk7c6awn31n5rqwzv 0 914369 9392287 9145248 2026-06-04T21:01:06Z Stefangrotz 91903 9392287 wikitext text/x-wiki {{unua}}{{kursiva titolo}} {{Informkesto muzikalbumo |titolo = 62 minutoj |artisto = sveddevena esperantlingva [[rokmuziko|rokgrupo]] [[Persone]] |tipo = studia |jaro = 1987 |kovrilo = Martin Wiese - Arkones 2009.jpg <!-- ne ekzakte albuma kovrilo, sed rara komuneja bildo pri Martin Wiese - kovrilo kompreneble ne haveblas sen kopirajto --> |daŭro = |ĝenro = alternativa rokmuziko |antaŭa = |sekva = }} '''''62 minutoj''''' estas la unua albumo de la sveddevena esperantlingva [[rokmuziko|rokgrupo]] [[Persone]]. Ĝi estis eldonita en [[1987]]. Kvankam ĝia 12 kantoj dividiĝis al du "flankoj", kvazaŭ temus pri publikaĵo sur [[vinildisko]], la plej multaj ekzempleroj en la [[1980-aj jaroj]] eldoniĝis en formo de [[muzikkasedo]], poste kiel [[kompaktdisko]]. Dum la unuaj tri jaroj, de 1986 ĝis 1988, la grupo Persone konsistis el Borje Lund (elektra gitaro, elektra basgitaro, kantado), [[Martin Wiese]] (elektra gitaro, elektra basgitaro, kantado), [[Bertilo Wennergren]] (drumo, kantado) kaj Per Ola Axelsson (saksofono, kantado). Kun tiuj membroj Persone registris kaj eldonis sian unuan albumon ''62 minutoj'' en [[1987]]. Dum tiu sama jaro Persone faris turneon en Pollando koncertante ok fojojn.<ref>[https://bertilow.com/persone/prezento.html Historio de Persone] ĉe ĝia retpaĝo</ref> Dua albumo, ''[[En la spegulo]]'', sekvis nur en 1991. == Listo de kantoj == Flanko A * De l' praa tempo ĝis la nun' (Bertilo) [https://www.youtube.com/watch?v=Up39eH-5gcM] * Tute sekura (Borje) [https://www.youtube.com/watch?v=zv8_DmPiYFQ] * La bonurbo (Martin, Bertilo, Per Ola) [https://www.youtube.com/watch?v=NzK18Sf5BoI] * Ĉu al paca cel' (Bertilo, Per Ola) [https://www.youtube.com/watch?v=iT9Na5ql6is] * Ĉu vi pentas? (Borje) [https://www.youtube.com/watch?v=BP0i1bUvg6Y] * Longe for (Martin) [https://www.youtube.com/watch?v=Wi-5MUm7OXc] Flanko B * Amperforto (Bertilo) [https://www.youtube.com/watch?v=XBND-uBAIZg] * Bluso en rubuj' (Bertilo) [https://www.youtube.com/watch?v=7kJ9ceg7MRQ] * Nur por la pano (Borje) [https://www.youtube.com/watch?v=6hTiY7UZLeI] * Mia knabino (Borje) [https://www.youtube.com/watch?v=MfD489sCKTA] * Portanto de la lum' (Martin, Bertilo) [https://www.youtube.com/watch?v=PkBaHXnwPU0] * Eĉ knaboj (Borje) [https://www.youtube.com/watch?v=7onI052Lxlc] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.youtube.com/watch?v=Up39eH-5gcM&list=OLAK5uy_n65t5OPjU-SMwqHOGaL8Eoc8t-BqhYT2I en JuTubo] ({{eo}}) * [https://bertilow.com/persone/albumo_62_minutoj.html albumaj informoj en la oficiala retejo de Bertilo] ({{eo}}) * [https://kantaro.ikso.net/persone informoj pri la grupo en la retejo] [[KantaroVikio]] ({{eo}}) <br/> {{Persone}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Muzikalbumoj aperintaj en 1987]] [[Kategorio:Persone]] 6hd313a6779wa2m7lq1ksnay397hs2s 0 917462 9391970 9168089 2026-06-04T13:59:15Z ThomasPusch 1869 9391970 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|reginono-ISO=GB|Mapo en angulo=Londono|situo sur mapo =Centra Londono|zomo=13}} La '''Reĝa Kolegio de Muziko''' ({{lang-en|Royal College of Music}}, akronime '''RCM''') estas prestiĝa muzikkolegio en [[Kensington]], [[Londono]]. <ref name="mt83">[https://www.jstor.org/stable/3357708 "Royal College of Music"], ''The Musical Times and Singing Class Circular'', Vol. 24, No. 484 (June 1883), pp. 309–310 {{subscription required}}</ref> La muzikakademio instruas ĉiujn aspektojn de [[Okcidenta civilizo|okcidenta]] [[klasika muziko]], de bakalaŭra ĝis doktora nivelo. <ref>{{cite web|title=RCM-NAFA degree programme|url=http://www.rcm.ac.uk/nafa/|website=RCM Website|access-date=2 November 2017}}</ref> La kolegio havis grandegan influon sur la evoluo de muziko dum la pasinta jarcento. Kelkaj el la plej eminentaj kaj influaj figuroj en la historio de brita muziko trapasis ĝiajn pordojn. La kolegio ankaŭ inkluzivas ''Junioran Fakultaton'' kun pli ol 300 studentoj inter la aĝoj de 10 kaj 18, kiuj povas lerni ĉiujn instrumentojn, kantadon, komponadon kaj ludadon en ensembloj kaj orkestroj. <ref name="official2">{{cite web|url=http://www.rcm.ac.uk/Studying/Courses/RCM+Junior+Department|title=Royal College of Music, Junior Department|access-date=2008-06-02|archive-date=28 December 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091228200301/http://www.rcm.ac.uk/Studying/Courses/RCM+Junior+Department|url-status=dead}}</ref> Somerkurso ankaŭ okazas ĉiujare por 30 junaj muzikistoj el Britio, kaj estas planoj vastigi tion. Kiel la [[Reĝa Akademio de Muziko]], la [[Reĝa Konservatorio de Skotlando]] kaj la [[Reĝa Norda Kolegio de Muziko]]'','' la RCM estas membro de la ''Associated Board of the Royal Schools of Music'' (ABRSM), la ĉefa muzikekzamena instanco de la mondo. Aldone al la akademia parto, la kolegio havas signifan muzeo- kaj arkivkomponenton, kies fundamenton metis, unue, unu el la fondintoj de la kolegio, George Grove. La kolegio havas Muzeon de Muzikaj Instrumentoj, inkluzive de pli ol 800 ekspoziciaĵoj de la 15-a jarcento ĝis la nuntempo, kolekton de muzikaj aŭtografoj, kolekton de portretoj (pli ol 300 originalaj pentraĵoj, inkluzive de, ekzemple, la lasta vivdaŭra portreto de [[Carl Maria von Weber]] fare de John Cowes, kaj ĉirkaŭ 10 000 litografiitaj portretoj, fotoj, ktp.). La kolekto de koncertprogramoj de 1730 ĝis la nuntempo havas pli ol 600 000 ekspoziciaĵojn. Ĝi estis establita en 1882 de la tiama [[Princo de Kimrio]], pli posta Reĝo [[Eduardo la 7-a]] de Britio. == Konataj studentoj == * [[Julian Lloyd Webber]] (n. 1951), violonĉelisto kaj komponisto == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.rcm.ac.uk/ Oficiala retejo] * [https://www.youtube.com/user/RCMLondon Oficiala YouTube kanalo] * [https://artsandculture.google.com/partner/royal-college-of-music?hl=en Virtuala travojaĝo de la Reĝa Altlernejo de Muziko] provizita de Google Arta & Kulturo <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1880-1889]] iu2qiubxb37myde7x5gh1vuemihyda2 9392058 9391970 2026-06-04T15:38:05Z Arbarulo 135469 kompromiso pri landnomoj 9392058 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|reginono-ISO=GB|Mapo en angulo=Londono|situo sur mapo =Centra Londono|zomo=13}} La '''Reĝa Kolegio de Muziko''' ({{lang-en|Royal College of Music}}, akronime '''RCM''') estas prestiĝa muzikkolegio en [[Kensington]], [[Londono]]. <ref name="mt83">[https://www.jstor.org/stable/3357708 "Royal College of Music"], ''The Musical Times and Singing Class Circular'', Vol. 24, No. 484 (June 1883), pp. 309–310 {{subscription required}}</ref> La muzikakademio instruas ĉiujn aspektojn de [[Okcidenta civilizo|okcidenta]] [[klasika muziko]], de bakalaŭra ĝis doktora nivelo. <ref>{{cite web|title=RCM-NAFA degree programme|url=http://www.rcm.ac.uk/nafa/|website=RCM Website|access-date=2 November 2017}}</ref> La kolegio havis grandegan influon sur la evoluo de muziko dum la pasinta jarcento. Kelkaj el la plej eminentaj kaj influaj figuroj en la historio de brita muziko trapasis ĝiajn pordojn. La kolegio ankaŭ inkluzivas ''Junioran Fakultaton'' kun pli ol 300 studentoj inter la aĝoj de 10 kaj 18, kiuj povas lerni ĉiujn instrumentojn, kantadon, komponadon kaj ludadon en ensembloj kaj orkestroj. <ref name="official2">{{cite web|url=http://www.rcm.ac.uk/Studying/Courses/RCM+Junior+Department|title=Royal College of Music, Junior Department|access-date=2008-06-02|archive-date=28 December 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091228200301/http://www.rcm.ac.uk/Studying/Courses/RCM+Junior+Department|url-status=dead}}</ref> Somerkurso ankaŭ okazas ĉiujare por 30 junaj muzikistoj el Britio, kaj estas planoj vastigi tion. Kiel la [[Reĝa Akademio de Muziko]], la [[Reĝa Konservatorio de Skotlando]] kaj la [[Reĝa Norda Kolegio de Muziko]]'','' la RCM estas membro de la ''Associated Board of the Royal Schools of Music'' (ABRSM), la ĉefa muzikekzamena instanco de la mondo. Aldone al la akademia parto, la kolegio havas signifan muzeo- kaj arkivkomponenton, kies fundamenton metis, unue, unu el la fondintoj de la kolegio, George Grove. La kolegio havas Muzeon de Muzikaj Instrumentoj, inkluzive de pli ol 800 ekspoziciaĵoj de la 15-a jarcento ĝis la nuntempo, kolekton de muzikaj aŭtografoj, kolekton de portretoj (pli ol 300 originalaj pentraĵoj, inkluzive de, ekzemple, la lasta vivdaŭra portreto de [[Carl Maria von Weber]] fare de John Cowes, kaj ĉirkaŭ 10 000 litografiitaj portretoj, fotoj, ktp.). La kolekto de koncertprogramoj de 1730 ĝis la nuntempo havas pli ol 600 000 ekspoziciaĵojn. Ĝi estis establita en 1882 de la tiama [[Princo de Kimrujo]], pli posta Reĝo [[Eduardo la 7-a]] de Britio. == Konataj studentoj == * [[Julian Lloyd Webber]] (n. 1951), violonĉelisto kaj komponisto == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.rcm.ac.uk/ Oficiala retejo] * [https://www.youtube.com/user/RCMLondon Oficiala YouTube kanalo] * [https://artsandculture.google.com/partner/royal-college-of-music?hl=en Virtuala travojaĝo de la Reĝa Altlernejo de Muziko] provizita de Google Arta & Kulturo <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1880-1889]] 8mue6jaxrjntm58qbba2zf09czumwu4 9392061 9392058 2026-06-04T15:45:39Z Arbarulo 135469 denove falsaj referencoj 9392061 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|reginono-ISO=GB|Mapo en angulo=Londono|situo sur mapo =Centra Londono|zomo=13}} La '''Reĝa Kolegio de Muziko''' ({{lang-en|Royal College of Music}}, akronime '''RCM''') estas prestiĝa muzikkolegio en [[Kensington]], [[Londono]]. La muzikakademio instruas ĉiujn aspektojn de [[Okcidenta civilizo|okcidenta]] [[klasika muziko]], de bakalaŭra ĝis doktora nivelo. La kolegio havis grandegan influon sur la evoluo de muziko dum la pasinta jarcento. Kelkaj el la plej eminentaj kaj influaj figuroj en la historio de brita muziko trapasis ĝiajn pordojn. La kolegio ankaŭ inkluzivas ''Junioran Fakultaton'' kun pli ol 300 studentoj inter la aĝoj de 10 kaj 18, kiuj povas lerni ĉiujn instrumentojn, kantadon, komponadon kaj ludadon en ensembloj kaj orkestroj. <ref name="official2">{{cite web|url=http://www.rcm.ac.uk/Studying/Courses/RCM+Junior+Department|title=Royal College of Music, Junior Department|access-date=2008-06-02|archive-date=28 December 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091228200301/http://www.rcm.ac.uk/Studying/Courses/RCM+Junior+Department|url-status=dead}}</ref> Somerkurso ankaŭ okazas ĉiujare por 30 junaj muzikistoj el Britio, kaj estas planoj vastigi tion. Kiel la [[Reĝa Akademio de Muziko]], la [[Reĝa Konservatorio de Skotlando]] kaj la [[Reĝa Norda Kolegio de Muziko]]'','' la RCM estas membro de la ''Associated Board of the Royal Schools of Music'' (ABRSM), la ĉefa muzikekzamena instanco de la mondo. Aldone al la akademia parto, la kolegio havas signifan muzeo- kaj arkivkomponenton, kies fundamenton metis, unue, unu el la fondintoj de la kolegio, George Grove. La kolegio havas Muzeon de Muzikaj Instrumentoj, inkluzive de pli ol 800 ekspoziciaĵoj de la 15-a jarcento ĝis la nuntempo, kolekton de muzikaj aŭtografoj, kolekton de portretoj (pli ol 300 originalaj pentraĵoj, inkluzive de, ekzemple, la lasta vivdaŭra portreto de [[Carl Maria von Weber]] fare de John Cowes, kaj ĉirkaŭ 10 000 litografiitaj portretoj, fotoj, ktp.). La kolekto de koncertprogramoj de 1730 ĝis la nuntempo havas pli ol 600 000 ekspoziciaĵojn. Ĝi estis establita en 1882 de la tiama [[Princo de Kimrujo]], pli posta Reĝo [[Eduardo la 7-a]] de Britio. == Konataj studentoj == * [[Julian Lloyd Webber]] (n. 1951), violonĉelisto kaj komponisto == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.rcm.ac.uk/ Oficiala retejo] * [https://www.youtube.com/user/RCMLondon Oficiala YouTube kanalo] * [https://artsandculture.google.com/partner/royal-college-of-music?hl=en Virtuala travojaĝo de la Reĝa Altlernejo de Muziko] provizita de Google Arta & Kulturo <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1880-1889]] 4cmxmb44266qrmoxwn2sgq40crzcy6b 0 917634 9391964 9168788 2026-06-04T13:53:52Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9391964 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Labudovo_jezero,_Balet_SNP-a,_Jelena_Lečić,_Andrej_Kolčeriju,_foto_M._Polzović.jpg|eta|Prezento de la baleta ''[[Cignolago|Cigna Lago]]'']]'''Prezentartoj''' estas speco de arta kaj kreiva agado, en kiu verkoj de tiel nomata "primara" kreemo estas materialigitaj en la formo de certa sistemo de signoj kaj ofte estas destinitaj por traduko en unu aŭ alian specifan materialon. Tradicie, la prezentartoj distingiĝas de la aliaj bazaj ĝenroj de arto: [[literaturo]], [[muziko]] kaj la [[bildartoj]], kun apartaj interkovroj kun la lastaj du. Aldone al la kernaj disciplinoj de [[teatro]], [[kabaredo]] kaj [[danco]], [[filmo]] kaj aliaj formoj de [[Amaskomunikilo|amaskomunikila]] arto , same kiel [[Spektaklo|spektakla]] arto, estas foje ankaŭ konsiderataj prezentartoj. Alternative, ili estas klasifikitaj kiel belartoj aŭ rigardataj kiel sendependaj artformoj. Prezentartoj inkluzivas kreivajn agadojn de prezentantaj artistoj, ankaŭ estas nomataj prezentistoj : [[Aktoro|aktoroj]] kaj [[reĝisoroj]], kiuj enkorpigas la verkojn de [[Verkisto|verkistoj]] kaj [[Dramisto|dramistoj]] sur [[scenejo]], [[varieteo]], [[Cirko|cirka areno]], [[radio]], [[kino]], [[televido]] ; deklamantoj, kiuj tradukas literaturajn verkojn en vivan paroladon ; [[Muzikisto|muzikistoj]], [[Kantisto|kantistoj]], [[Instrumentisto|instrumentistoj]], [[Dirigento|dirigentoj]], kiuj reproduktas la verkojn de [[Komponisto|komponistoj]]; [[Dancisto|dancistoj]], kiuj plenumas la ideojn de [[Koreografo|koreografoj]], komponistoj, [[Libretisto|libretistoj]]. Ne ekzistas prezentartoj en [[belartoj]], en [[arkitekturo]], en [[aplikataj artoj]] (krom se [[Artisto|artistoj]] de speciala tipo estas implikitaj, kaj [[Laboristo|laboristoj]] aŭ [[Maŝino|maŝinoj]] estas uzataj por traduki la ideon en materialon), aŭ en literatura kreivo, kiu, malgraŭ la kreado de finitaj verkoj, kiujn legantoj povas prezenti, tamen estas destinita por rekta percepto fare de la leganto. Prezentartoj estas konsiderataj esence artaj kaj kreivaj agadoj, ĉar ili baziĝas ne sur simpla mekanika traduko de la prezentita verko en alian formon, sed sur ĝia transformo, kiu inkluzivas tiajn kreivajn elementojn kiel ampleksado de la spirita enhavo de la verko, ĝia interpreto fare de la prezentanto laŭ sia propra [[mondkoncepto]] kaj estetika pozicio. Ofte pro tio, verkoj de [[Poeto|poetoj]], dramistoj, scenaristoj, komponistoj, koreografoj akiras diversajn prezentajn interpretojn, ĉiu el kiuj reprezentas unuigon de la memesprimoj de la [[aŭtoro]] kaj la aktoro. Iafoje eĉ la prezentado de la sama rolo fare de aktoro aŭ la sama [[etudo]] fare de [[pianisto]] fariĝas unika, ĉar la stabila enhavo formita dum [[Provludo (scenejarto)|provludoj]] estas transdonita tra la varia kaj improviza naskiĝo de la prezentado mem. Pro la pasema naturo de la prezentartoj (se ili ne estas dokumentataj sur filmo aŭ [[video]], do antaŭ la ekesto de tiuj teknologioj en la 20-a jarcento), ili ankaŭ nomiĝas '''efemeraj artoj''' de la antikva greka ἐφήμερος ''ephēmeros'' 'daŭranta nur unu tagon', 'pasema' . La prezentaj artoj ofte celi esprimi [[Emocio|emociojn]] aŭ [[Sento|sentojn]]. <ref>{{cite journal|last=Oliver|first=Sophie Anne|title=Trauma, Bodies, and Performance Art: Towards an Embodied Ethics of Seeing|journal=Continuum|date=February 2010|volume=24|pages=119–129|doi=10.1080/10304310903362775|s2cid=145689520}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Distrindustrio|Distro]] * [[Miksita luktosporto|Memkontraŭaj militaj artoj]] * persa teatro * Teatro de Japanio * Okcidenta kulturo <!--== Eksteraj ligiloj == nun ne estas --> {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrado]] [[Kategorio:Scena arto]] slla3c3ork2m74xtw7kz3d2x7wll8na 9391965 9391964 2026-06-04T13:54:10Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9391965 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Labudovo_jezero,_Balet_SNP-a,_Jelena_Lečić,_Andrej_Kolčeriju,_foto_M._Polzović.jpg|eta|Prezento de la baleta ''[[Cignolago|Cigna Lago]]'']]'''Prezentartoj''' estas speco de arta kaj kreiva agado, en kiu verkoj de tiel nomata "primara" kreemo estas materialigitaj en la formo de certa sistemo de signoj kaj ofte estas destinitaj por traduko en unu aŭ alian specifan materialon. Tradicie, la prezentartoj distingiĝas de la aliaj bazaj ĝenroj de arto: [[literaturo]], [[muziko]] kaj la [[bildartoj]], kun apartaj interkovroj kun la lastaj du. Aldone al la kernaj disciplinoj de [[teatro]], [[kabaredo]] kaj [[danco]], [[filmo]] kaj aliaj formoj de [[Amaskomunikilo|amaskomunikila]] arto , same kiel [[Spektaklo|spektakla]] arto, estas foje ankaŭ konsiderataj prezentartoj. Alternative, ili estas klasifikitaj kiel belartoj aŭ rigardataj kiel sendependaj artformoj. Prezentartoj inkluzivas kreivajn agadojn de prezentantaj artistoj, ankaŭ estas nomataj prezentistoj : [[Aktoro|aktoroj]] kaj [[reĝisoroj]], kiuj enkorpigas la verkojn de [[Verkisto|verkistoj]] kaj [[Dramisto|dramistoj]] sur [[scenejo]], [[varieteo]], [[Cirko|cirka areno]], [[radio]], [[kino]], [[televido]] ; deklamantoj, kiuj tradukas literaturajn verkojn en vivan paroladon ; [[Muzikisto|muzikistoj]], [[Kantisto|kantistoj]], [[Instrumentisto|instrumentistoj]], [[Dirigento|dirigentoj]], kiuj reproduktas la verkojn de [[Komponisto|komponistoj]]; [[Dancisto|dancistoj]], kiuj plenumas la ideojn de [[Koreografo|koreografoj]], komponistoj, [[Libretisto|libretistoj]]. Ne ekzistas prezentartoj en [[belartoj]], en [[arkitekturo]], en [[aplikataj artoj]] (krom se [[Artisto|artistoj]] de speciala tipo estas implikitaj, kaj [[Laboristo|laboristoj]] aŭ [[Maŝino|maŝinoj]] estas uzataj por traduki la ideon en materialon), aŭ en literatura kreivo, kiu, malgraŭ la kreado de finitaj verkoj, kiujn legantoj povas prezenti, tamen estas destinita por rekta percepto fare de la leganto. Prezentartoj estas konsiderataj esence artaj kaj kreivaj agadoj, ĉar ili baziĝas ne sur simpla mekanika traduko de la prezentita verko en alian formon, sed sur ĝia transformo, kiu inkluzivas tiajn kreivajn elementojn kiel ampleksado de la spirita enhavo de la verko, ĝia interpreto fare de la prezentanto laŭ sia propra [[mondkoncepto]] kaj estetika pozicio. Ofte pro tio, verkoj de [[Poeto|poetoj]], dramistoj, scenaristoj, komponistoj, koreografoj akiras diversajn prezentajn interpretojn, ĉiu el kiuj reprezentas unuigon de la memesprimoj de la [[aŭtoro]] kaj la aktoro. Iafoje eĉ la prezentado de la sama rolo fare de aktoro aŭ la sama [[etudo]] fare de [[pianisto]] fariĝas unika, ĉar la stabila enhavo formita dum [[Provludo (scenejarto)|provludoj]] estas transdonita tra la varia kaj improviza naskiĝo de la prezentado mem. Pro la pasema naturo de la prezentartoj (se ili ne estas dokumentataj sur filmo aŭ [[video]], do antaŭ la ekesto de tiuj teknologioj en la 20-a jarcento), ili ankaŭ nomiĝas '''efemeraj artoj''' de la antikva greka ἐφήμερος ''ephēmeros'' 'daŭranta nur unu tagon', 'pasema' . La prezentaj artoj ofte celi esprimi [[Emocio|emociojn]] aŭ [[Sento|sentojn]]. <ref>{{cite journal|last=Oliver|first=Sophie Anne|title=Trauma, Bodies, and Performance Art: Towards an Embodied Ethics of Seeing|journal=Continuum|date=February 2010|volume=24|pages=119–129|doi=10.1080/10304310903362775|s2cid=145689520}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{projektoj}} * [[Distrindustrio|Distro]] * [[Miksita luktosporto|Memkontraŭaj militaj artoj]] * persa teatro * Teatro de Japanio * Okcidenta kulturo <!--== Eksteraj ligiloj == nun ne estas --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrado]] [[Kategorio:Scena arto]] jayy6r98e5ecmigo226pgo2wzaxd5z7 0 917738 9392290 9188048 2026-06-04T21:08:43Z Stefangrotz 91903 ŝablono ne konfuzu 9392290 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Soldato|Militisto}} '''Batalisto''' (aŭ batalanto) estas persono lerta en batalado, kies [[profesio]], okupo, socia rolo aŭ vivmaniero karakteriziĝas per la uzo de [[perforto]] en [[Konflikto|konfliktoj]] kontraŭ aliaj homoj. Batalisto estas persono, kiu partoprenas en militklopodoj kaj kies rolo estas uzi forton kontraŭ la [[malamiko]]. Batalistoj ankaŭ ekzistas ekster la kadro de [[militistaro]] (kiu inkluzivas regulajn armeojn, neregulajn [[Milico|milicojn]] kaj [[Gerilo|gerilon]]), kiel ekzemple en sekurecaj kaj policaj roloj, kiuj postulas altan batalkapablon. <ref>{{cite book|last1=Grant|first1=R.G|title=Warrior: A Visual History of the Fighting Man|date=2007|publisher=Penguin|isbn=978-0-7566-3203-8|page=[https://archive.org/details/warrior00rggr/page/8 8]|url=https://archive.org/details/warrior00rggr/page/8}}</ref> <ref>{{cite journal|last1=Gibbons|first1=Ann|title=Thousands of horsemen may have swept into Bronze Age Europe, transforming the local population|journal=Science|date=21 February 2017|url=https://www.science.org/content/article/thousands-horsemen-may-have-swept-bronze-age-europe-transforming-local-population}}</ref> Batalistoj ekzistas en homaj socioj ekde la komenco de [[historio]]. En multaj socioj, ilia statuso estas sanktigita laŭleĝe. En diversaj tribaj socioj, batalistoj konsistigas apartan [[Kasto|kaston]], kaj en diversaj [[Feŭdismo|feŭdaj]] socioj, [[Vasalo|vasaloj]] eĉ kreis specialajn sociaj klasojn por batalistoj. En iuj socioj, ekzemple inter la [[Ĝermanaj popoloj|ĝermanaj triboj]], preskaŭ ĉiuj viroj vidis sin kiel batalistoj. Batalistoj, kiuj servas en regula armeo, estas [[Soldato|soldatoj]], dum batalistoj, kiuj luas siajn servojn al iu ajn bezonanto kontraŭ pago, estas [[Dungosoldato|dungosoldatoj]]. Kelkaj batalistoj efektivigas gerilajn operaciojn, sed ĉi tiuj ne ĝuas la juran statuson de batalistoj laŭ la reguloj de [[internacia juro]]. En modernaj tempoj, batalisto estas soldato kaj tre aktiva militisto, kiu persone batalas en la [[batalkampo]], kaj ricevas trejnadon kiel mortigi malamikojn kaj ne esti mortigita. Do resume, soldato kiu profesie batalas estas batalisto, sed en modernaj armeoj certe ne ĉiu soldato estas batalisto. Prunteprenita, la termino batalisto ankaŭ estas uzata por priskribi [[Atleto|atleton]], kiu batalas en sportaj konkursoj aŭ turniroj konsistantaj el [[Duelo|dueloj]], kiel ekzemple [[luktosporto]], [[ĵudo]], [[luktado]], [[boksado]] kaj [[stratbatalado]] (por tio la uzo de batalanto eble pli taŭgas). <ref>{{cite news|last1=Barras|first1=Colin|title=Story of most murderous people of all time revealed in ancient DNA|url=https://www.newscientist.com/article/mg24132230-200-story-of-most-murderous-people-of-all-time-revealed-in-ancient-dna/|work=[[New Scientist]]|date=27 March 2019}}</ref> == Tra la historio == La plej klara ekzemplo de batalanta socio estas la [[Spartako|spartanoj]] ; al kiuj ni povas aldoni la [[Ĝermanaj popoloj|ĝermanajn popolojn]], la [[Mongola Imperio|Mongolan Imperion]], la [[Vikingoj|vikingojn]], ktp. En multaj tribaj socioj ( triba, endemia aŭ ritigita militado ), batalistoj kutime formas apartan [[Klano|klanon]] aŭ [[Socia klaso|klason]] inter si. En la [[Frua Mezepoko]], kiam [[feŭdismo]] komencis disvolviĝi, la plej lertaj en militado sukcesis elstari en la socio kaj povis leviĝi al la plej altaj pozicioj en la socia ŝtuparo, tiel akirante [[Prebendo|prebendojn]] kaj rajtojn super la resto de la socio, kontraŭ protekto kontraŭ iliaj malamikoj, per la tiel nomata vasaleca kontrakto. Nur tiuj kun mono povis permesi al si esti profesiaj batalistoj, esence la nobelaro kaj kavaliroj, kiuj fidis je siaj vasaloj en siaj fortoj. Dum konflikto, la tuta loĝantaro (vira, kompreneble, escepte de kelkaj kazoj kiel [[Johana de Arko]], kamparanino) povus ankaŭ esti vokita por [[militservo]]. En iuj socioj, militado povus esti tiel signifa, ke la tuta loĝantaro (aŭ pli ofte granda parto de la vira loĝantaro) povus esti konsiderata batalistoj, kiel ekzemple inter la ĝermanaj triboj de la [[Ferepoko]] aŭ la mezepokaj [[Raĝputoj]] de [[Hindujo]]. Ankaŭ indas mencii, ke certaj batalistoj povas aŭ ne povas porti [[kiraso]]<nowiki/>n, kiel ekzemple la nordiaj batalistoj, kiuj iel kredis, ke ilia dio [[Odino]] protektis ilin eĉ kiam ili ne havis kirason. En Eŭropo, post la fino de la [[Mezepoko]], jam ne plu estus konvene paroli pri batalistoj, sed kun la modernigo de socioj, batalistoj profesiiĝis kaj fariĝis soldatoj, kaj ricevis monon por partopreni en militaj kampanjoj aŭ en la defendo de naciaj limoj. Ĉi tiuj povas fali en unu el la jenaj kategorioj: soldatoj, kiam ili batalas por la bono (interesoj, laŭ la ordonoj de iliaj [[Politikestro|politikestroj]]) de sia propra [[Ŝtato]]; aŭ [[Dungosoldato|dungosoldatoj]], kiam ili ofertas siajn servojn komerce al la plej alta proponanto, sendepende de ilia [[nacieco]] aŭ [[ideologio]]. Mallonge, batalisto estas iu, kiu pretas alfronti malfacilajn kaj defiajn situaciojn, kaj en la ĉiutaga vivo kaj en la militistaro. == Galerio == <gallery> Dosiero:Samurai_and_Ainu_Fuzoku_Ema.jpg|[[Samurajo]], membro de la japana batalanta kasto Dosiero:Andrea_del_Castagno_-_Pippo_Spano,_Niccolò_Acciaiuoli,_Francesco_Petrarca_-_Google_Art_Project.jpg|14-a-jarcenta kavaliro Pippo Spano, membro de la Ordeno de la Drako Dosiero:Ottoman_Mamluk_horseman_circa_1550.jpg|[[Osmana imperio|Osmana]] [[Mamlukoj|Mamluka]] batalisto (ĉirkaŭ 1550) Dosiero:Mounted_Mongol_warrior_recreation.jpg|Rekreado de surĉevala batalisto el la Mongola Imperio. Dosiero:"Clay-daubed_Ngoni_Warrior,_Livingstonia"_Malawi,_ca.1895_(imp-cswc-GB-237-CSWC47-LS3-1-013).jpg|Foto de Ngoni-batalisto kun nguni-ŝildo ĉ. 1895 Dosiero:Wells_0706_054.jpg|Rekreado de romiaj legianoj portantaj de la ''lorica segmentata'', 1-a–3-a jarcento </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * batalantinoj en literaturo kaj kulturo  * Rita militado * [[Venĝo]] - [[Vendetto]] * [[Honoro]] * [[Kavaliro]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.academia.edu/45059632/Roman_Warriors_The_Myth_of_the_Military_Machine Romaj batalistoj: La Mito de la Batalanta Maŝino ]{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tipaj roluloj]] [[Kategorio:Sociaj klasoj]] [[Kategorio:Batalaj profesioj]] [[Kategorio:Batalantoj]] [[Kategorio:Milita juro]] [[Kategorio:Lukto]] 1rtu6laafevoilh1ionyn4yy1kjwipg 9392418 9392290 2026-06-05T05:13:23Z Sj1mor 12103 9392418 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Soldato|Militisto}}{{Informkesto rolulo}} '''Batalisto''' (aŭ batalanto) estas persono lerta en batalado, kies [[profesio]], okupo, socia rolo aŭ vivmaniero karakteriziĝas per la uzo de [[perforto]] en [[Konflikto|konfliktoj]] kontraŭ aliaj homoj. Batalisto estas persono, kiu partoprenas en militklopodoj kaj kies rolo estas uzi forton kontraŭ la [[malamiko]]. Batalistoj ankaŭ ekzistas ekster la kadro de [[militistaro]] (kiu inkluzivas regulajn armeojn, neregulajn [[Milico|milicojn]] kaj [[Gerilo|gerilon]]), kiel ekzemple en sekurecaj kaj policaj roloj, kiuj postulas altan batalkapablon. <ref>{{cite book|last1=Grant|first1=R.G|title=Warrior: A Visual History of the Fighting Man|date=2007|publisher=Penguin|isbn=978-0-7566-3203-8|page=[https://archive.org/details/warrior00rggr/page/8 8]|url=https://archive.org/details/warrior00rggr/page/8}}</ref> <ref>{{cite journal|last1=Gibbons|first1=Ann|title=Thousands of horsemen may have swept into Bronze Age Europe, transforming the local population|journal=Science|date=21 February 2017|url=https://www.science.org/content/article/thousands-horsemen-may-have-swept-bronze-age-europe-transforming-local-population}}</ref> Batalistoj ekzistas en homaj socioj ekde la komenco de [[historio]]. En multaj socioj, ilia statuso estas sanktigita laŭleĝe. En diversaj tribaj socioj, batalistoj konsistigas apartan [[Kasto|kaston]], kaj en diversaj [[Feŭdismo|feŭdaj]] socioj, [[Vasalo|vasaloj]] eĉ kreis specialajn sociaj klasojn por batalistoj. En iuj socioj, ekzemple inter la [[Ĝermanaj popoloj|ĝermanaj triboj]], preskaŭ ĉiuj viroj vidis sin kiel batalistoj. Batalistoj, kiuj servas en regula armeo, estas [[Soldato|soldatoj]], dum batalistoj, kiuj luas siajn servojn al iu ajn bezonanto kontraŭ pago, estas [[Dungosoldato|dungosoldatoj]]. Kelkaj batalistoj efektivigas gerilajn operaciojn, sed ĉi tiuj ne ĝuas la juran statuson de batalistoj laŭ la reguloj de [[internacia juro]]. En modernaj tempoj, batalisto estas soldato kaj tre aktiva militisto, kiu persone batalas en la [[batalkampo]], kaj ricevas trejnadon kiel mortigi malamikojn kaj ne esti mortigita. Do resume, soldato kiu profesie batalas estas batalisto, sed en modernaj armeoj certe ne ĉiu soldato estas batalisto. Prunteprenita, la termino batalisto ankaŭ estas uzata por priskribi [[Atleto|atleton]], kiu batalas en sportaj konkursoj aŭ turniroj konsistantaj el [[Duelo|dueloj]], kiel ekzemple [[luktosporto]], [[ĵudo]], [[luktado]], [[boksado]] kaj [[stratbatalado]] (por tio la uzo de batalanto eble pli taŭgas). <ref>{{cite news|last1=Barras|first1=Colin|title=Story of most murderous people of all time revealed in ancient DNA|url=https://www.newscientist.com/article/mg24132230-200-story-of-most-murderous-people-of-all-time-revealed-in-ancient-dna/|work=[[New Scientist]]|date=27 March 2019}}</ref> == Tra la historio == La plej klara ekzemplo de batalanta socio estas la [[Spartako|spartanoj]] ; al kiuj ni povas aldoni la [[Ĝermanaj popoloj|ĝermanajn popolojn]], la [[Mongola Imperio|Mongolan Imperion]], la [[Vikingoj|vikingojn]], ktp. En multaj tribaj socioj ( triba, endemia aŭ ritigita militado ), batalistoj kutime formas apartan [[Klano|klanon]] aŭ [[Socia klaso|klason]] inter si. En la [[Frua Mezepoko]], kiam [[feŭdismo]] komencis disvolviĝi, la plej lertaj en militado sukcesis elstari en la socio kaj povis leviĝi al la plej altaj pozicioj en la socia ŝtuparo, tiel akirante [[Prebendo|prebendojn]] kaj rajtojn super la resto de la socio, kontraŭ protekto kontraŭ iliaj malamikoj, per la tiel nomata vasaleca kontrakto. Nur tiuj kun mono povis permesi al si esti profesiaj batalistoj, esence la nobelaro kaj kavaliroj, kiuj fidis je siaj vasaloj en siaj fortoj. Dum konflikto, la tuta loĝantaro (vira, kompreneble, escepte de kelkaj kazoj kiel [[Johana de Arko]], kamparanino) povus ankaŭ esti vokita por [[militservo]]. En iuj socioj, militado povus esti tiel signifa, ke la tuta loĝantaro (aŭ pli ofte granda parto de la vira loĝantaro) povus esti konsiderata batalistoj, kiel ekzemple inter la ĝermanaj triboj de la [[Ferepoko]] aŭ la mezepokaj [[Raĝputoj]] de [[Hindujo]]. Ankaŭ indas mencii, ke certaj batalistoj povas aŭ ne povas porti [[kiraso]]<nowiki/>n, kiel ekzemple la nordiaj batalistoj, kiuj iel kredis, ke ilia dio [[Odino]] protektis ilin eĉ kiam ili ne havis kirason. En Eŭropo, post la fino de la [[Mezepoko]], jam ne plu estus konvene paroli pri batalistoj, sed kun la modernigo de socioj, batalistoj profesiiĝis kaj fariĝis soldatoj, kaj ricevis monon por partopreni en militaj kampanjoj aŭ en la defendo de naciaj limoj. Ĉi tiuj povas fali en unu el la jenaj kategorioj: soldatoj, kiam ili batalas por la bono (interesoj, laŭ la ordonoj de iliaj [[Politikestro|politikestroj]]) de sia propra [[Ŝtato]]; aŭ [[Dungosoldato|dungosoldatoj]], kiam ili ofertas siajn servojn komerce al la plej alta proponanto, sendepende de ilia [[nacieco]] aŭ [[ideologio]]. Mallonge, batalisto estas iu, kiu pretas alfronti malfacilajn kaj defiajn situaciojn, kaj en la ĉiutaga vivo kaj en la militistaro. == Galerio == <gallery> Dosiero:Samurai_and_Ainu_Fuzoku_Ema.jpg|[[Samurajo]], membro de la japana batalanta kasto Dosiero:Andrea_del_Castagno_-_Pippo_Spano,_Niccolò_Acciaiuoli,_Francesco_Petrarca_-_Google_Art_Project.jpg|14-a-jarcenta kavaliro Pippo Spano, membro de la Ordeno de la Drako Dosiero:Ottoman_Mamluk_horseman_circa_1550.jpg|[[Osmana imperio|Osmana]] [[Mamlukoj|Mamluka]] batalisto (ĉirkaŭ 1550) Dosiero:Mounted_Mongol_warrior_recreation.jpg|Rekreado de surĉevala batalisto el la Mongola Imperio. Dosiero:"Clay-daubed_Ngoni_Warrior,_Livingstonia"_Malawi,_ca.1895_(imp-cswc-GB-237-CSWC47-LS3-1-013).jpg|Foto de Ngoni-batalisto kun nguni-ŝildo ĉ. 1895 Dosiero:Wells_0706_054.jpg|Rekreado de romiaj legianoj portantaj de la ''lorica segmentata'', 1-a–3-a jarcento </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * batalantinoj en literaturo kaj kulturo  * Rita militado * [[Venĝo]] - [[Vendetto]] * [[Honoro]] * [[Kavaliro]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.academia.edu/45059632/Roman_Warriors_The_Myth_of_the_Military_Machine Romaj batalistoj: La Mito de la Batalanta Maŝino ]{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tipaj roluloj]] [[Kategorio:Sociaj klasoj]] [[Kategorio:Batalaj profesioj]] [[Kategorio:Batalantoj]] [[Kategorio:Milita juro]] [[Kategorio:Lukto]] 52lbmx4cko2r9ajoujqjjqne6ek7s9n 0 917961 9392441 9205902 2026-06-05T05:34:40Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9392441 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Matilda Electa GAGE''', denaske ''Joslyn'' (n. la 24-an de marto 1826 en Cicero, [[Novjorko]] - m. la 18-an de marto 1898 en [[Ĉikago]], [[Ilinojso]]) estis usona [[Sufrageto|sufragetino]] kaj homrajta (kontraŭsklaveca-[[Aboliciismo|abolicisma]], [[Indianoj|indiĝena]] kaj [[Virinrajta aktivulo|virinrajta]]) aktivulino kaj [[liberpensado]]. Ŝia nomo estas asociita kun la " [[Matilda-efekto|Matilda-efeko]] ", kiu priskribas la tendencon nei al virinoj krediton pro sciencaj inventoj. <ref>''[https://www.caut.ca/bulletin/2019/02/matilda-effect The Matilda Effect] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250318111533/https://www.caut.ca/bulletin/2019/02/matilda-effect |date=2025-03-18 }}'', ‏2019 Canadian Association of University Teachers</ref> Ŝi influis sian bofraton [[Frank Baum]], aŭtoron de [[La mirinda sorĉisto de Oz|La]] [[La mirinda sorĉisto de Oz|mirinda sorĉisto de Oz]]. Ŝi estis la plej juna parolanto  ĉe la Nacia Kongreso pri Virinaj Rajtoj en 1852, okazinta en [[Sirakuzo]], [[Novjorko]]. Ŝi estis senlaca laboristino kaj parolanto, publikigis multajn artikolojn en la [[gazetaro]], kaj estis konsiderata "unu el la plej logikaj, sentimaj kaj sciencaj verkistinoj de sia tempo." Kun [[Susan B. Anthony]] kaj [[Elizabeth Cady Stanton]], ŝi helpis fondi la Nacian Asocion pri Virina Balotrajto en 1869. De 1878 ĝis 1881, ŝi publikigis kaj redaktis la ''Nacian Civitanon'', gazeton pri virinaj rajtoj. Kune kun Elizabeth Stanton kaj Anthony, ŝi restis ĉe la [[avangardo]] de la movado por [[virina balotrajto]] dum multaj jaroj, kunlaborante kun ili pri la ''Historio de Virina Balotrajto'' (1881–87). Ŝi estis la aŭtoro de " ''Katekismo pri la Rajtoj de Virino'' " (1868), " ''Virino kiel Inventinto'' " (1870), " ''Kiu Planis la Kampanjon de Tenesio'' " (1880), kaj " ''Virino, Eklezio kaj Ŝtato'' " (1893). Dum multaj jaroj ŝi estis asociita kun la Nacia Virina Balotrajto-Asocio, sed kiam ŝiaj vidpunktoj pri balotrajto kaj [[feminismo]] fariĝis tro radikalaj por multaj el ĝiaj membroj, ŝi fondis la Nacian Virinan Liberalan Union, kies celoj estis: aserti la naturan rajton de virinoj al memregado <ref>{{Cite book|title=Women's National Liberal Union Report of the, Convention for Organization|last=Gage|first=Matilda Joslyn|year=1890}}</ref>; demonstri la kialojn de la prokrasto en agnosko de ŝiaj postuloj; konservi la principojn de [[Civila libereco|civila]] kaj [[religia libereco]]; veki [[Publika opinio|publikan opinion]] al sento pri la danĝeroj de la unio de [[eklezio kaj ŝtato]] per amendo al la [[Usona Konstitucio|konstitucio]] kaj kondamni la doktrinon pri la malsupereco de virinoj. Ŝi funkciis kiel prezidanto de ĉi tiu unio ekde ĝia fondo en 1890 ĝis sia morto en Ĉikago en 1898. [[Memorplako|Memorplakedo]] portanta ŝian moton pendas sur ŝia tombo en la tombejo Fayetteville: "Ekzistas vorto pli dolĉa ol [[patrino]], [[hejmo]] aŭ [[ĉielo]]. Tiu vorto estas [[Libereco]]."  Matilda Joslyn Gage estas la eponimo de la " Matilda Efiko ", termino kreita de scienchistoriistino Margaret W. Rossiter por identigi la socian situacion en kiu virinoj ne ricevas la krediton, kiun iliaj sciencaj kontribuoj objektive meritas. <ref>''[https://medium.com/philonomist/the-matilda-effect-6335f34fe0b0 The Matilda effect - Where did all the great women go?]'', Philonomist, ‏2019</ref> == Verkaro == * ''Woman As Inventor''. F. A. Darling, Fayetteville 1870. * mit Elizabeth Cady Stanton und Susan B. Anthony (Hrsg.): ''History of women suffrage''. 3 Bde., ** Bd. 1: ''1848–1861.'' Fowler & Wells, New York 1881. ** Bd. 2: ''1861–1876.'' Fowler & Wells, New York 1882. ** Bd. 3: ''1876–1885.'' S. B. Anthony Rochester, N.Y. 1887. * ''Women, church and state''. 1893 == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Matilda-efekto]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.matildajoslyngage.org La Matilda Joslyn Gage fondaĵo] * [http://rootsweb.com/~nyononda/COURT/W10P72.HTM Testamento de Matilda Joslyn Gage] * {{Gutenberg author|id=33081|name=Matilda Joslyn Gage}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Gage, Matilda Joslyn}} [[Kategorio:Usonaj fondintoj]] [[Kategorio:Usonaj virinrajtaj aktivuloj]] [[Kategorio:Usonaj teozofoj]] [[Kategorio:Usonaj virinbalotrajtistoj]] [[Kategorio:Usonaj feministoj]] [[Kategorio:Usonaj kontraŭabortaj aktivuloj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj de la 19-a jarcento]] t22zbk0j2becgd9gptxzcrbsm5kdtt2 1 917963 9392447 9188878 2026-06-05T05:44:21Z Sj1mor 12103 /* Vikidatumoj */ Respondo 9392447 wikitext text/x-wiki == Vikidatumoj == Kio pri sufrageto ([[d:Q27532437|Q27532437]]). Kio malsamas? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:55, 15 aŭg. 2025 (UTC) :Q27532437 (ekz [[Frederick Douglass]]) :aktivisto por la rajto de virinoj baloti :Q322170 (ĉi tie) :membro de la Virina Socia kaj Politika Unio kiu pledis por virina voĉdonrajto. :kiel la nunaj priskriboj en vikidatumoj. Mi pensas ke estas ĝuste malsamigi inter la virinoj kiuj aktivus en la movado kaj iliaj deekstere subtenantoj. Ĉu ili same nomiĝu? kiel oni povas realigi la samnoman alidirektilon por vikidatumo? ĉu per io kiel inter-vikia ligilo? sed mi ne scipovas kiel fari tion [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:04, 6 sep. 2025 (UTC) :Ĉu oni alinomigu ĉi tie al [[Suffragette]]? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:44, 5 jun. 2026 (UTC) s9ii5xx1hz6m1y08mvo650onss9k145 0 919980 9392504 9184574 2026-06-05T07:19:01Z Sj1mor 12103 9392504 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Purity-Rings.jpg|alternative=Metal ring engraved with "my beloved [...] will wait"|eta|[[Pureca ringo]] estas portita de iu [[Junaĝo|junuloj]] dediĉitaj al la praktiko de seksa abstenio.<ref name="O'Brien20092">{{cite book|last=O'Brien|first=Jodi|title=Encyclopedia of Gender and Society|year=2009|publisher=SAGE Publications|isbn=9781412909167|page=155|quote=In this subset of abstinence-only education programs, young people vow chastity until marriage and wear a "purity ring" to demonstrate a commitment to sexual abstinence.}}</ref>]]'''Seksa abstinado''' estas la praktiko eviti iujn aŭ ĉiujn aspektojn de [[homa sekseco]] pro medicinaj, psikologiaj, juraj, sociaj, financaj, filozofiaj, moralaj aŭ religiaj kialoj. [[Senseksemo|Sensekseco]] estas aparta de seksa abstinado, kaj [[celibato]] estas seksa abstinado ĝenerale motivita de la personaj aŭ religiaj kredoj de individuo. <ref>''The American Heritage Dictionary of the English Language'' (3d ed. 1992), entries for ''celibacy'' and thence ''abstinence''</ref> Seksa abstinado antaŭ [[geedziĝo]] estas postulata en iuj socioj per sociaj normoj aŭ, en iuj landoj, eĉ per leĝo, kaj estas konsiderata parto de [[ĉasteco]]. Abstinado povas esti libervola (kiam individuo elektas ne havi seksajn agadojn pro moralaj, religiaj, filozofiaj kialoj, ktp.) aŭ kontraŭvola, kiel rezulto de sociaj cirkonstancoj (kiam iu ne povas trovi pretajn sekspartnerojn, ekzemple vidu [[Inseloj]]) aŭ deviga laŭleĝe (ekzemple en iuj landoj kie seksaj agadoj ekster geedzeco estas kontraŭleĝaj, puninda en malliberejoj, ktp.). '''Seksa abstinado''' povas inkluzivi abstinadon de sekso ĝenerale, aŭ de specifaj specoj de seksa agado kiel ekzemple [[Buŝa seksumado|buŝa]], [[Anusa seksumado|anusa]] aŭ vagina seksumado. Seksa abstinado povas esti asociita kun religiaj aŭ etikaj kredoj, kaj ankaŭ povas esti uzata kiel metodo de [[Kontraŭkoncipo|kontraŭkoncipado]] aŭ protekto kontraŭ [[sekse transdoneblaj infektoj]]. <ref name="CT2023">{{cite book|last1=Cason|first1=Patty|url=https://books.google.com/books?id=Sa3WEAAAQBAJ|title=Contraceptive Technology|last2=Cwiak|first2=Carrie|last3=Kowal|first3=Deborah|last4=Edelman|first4=Alison|date=26 September 2023|publisher=Jones & Bartlett Learning|isbn=978-1-284-25503-4|edition=22|pages=207–219|language=en}}</ref> Seksa abstinado povas esti provizora aŭ permanenta, kaj povas esti praktikata individue, kiel paro, aŭ kiel komunumo. Kelkaj homoj elektas seksan abstinadon kiel manieron eviti la riskojn asociitajn kun sekso aŭ kiel manieron konservi sian [[virgeco]]<nowiki/>n ĝis [[geedziĝo]]. == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * ''[[Harmful to Minors|Danĝera por Neplenaĝuloj]]'', libro de [[Judith Levine]] kiu traktas seksan [[Moralo|moralecon]] en [[Usono]] * [[virgeco]] * [[Movado 4B|4B movado]] *[[antaŭgeedziĝa seksrilato]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.chastityproject.com Chastityproject.Com] * [http://www.chastity.com Chastity.Com] * [http://www.abstinence.net Nacia Abstenio Clearinghouse] * [http://www.antisex.info/index.php/articles/27 Scienco eltrovas la fiziologian valoron de kontinenco]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171211000000/https://web.archive.org/web/20171211211511/http://antisex.info/index.php/articles/27 |date=2017-12-11 }} de d-ro. R. W. Bernard {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sekseco]] [[Kategorio:Fekundeco]] [[Kategorio:Fraŭleco]] [[Kategorio:Asketismo]] d22zuqha065u75ebz06f4twacoh77m0 0 923329 9392409 9225084 2026-06-05T03:07:04Z Ĉielvojo 257843 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 9392409 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Theta1-Orionis-C.png|dekstra|eta|Ekzemplo de vida binara stelo: Theta1 Orionis C1 (malsupre) kaj C2 (supre), kiel bildigita de [[VLT/GRAVITY]] .]] '''Vida binara stelo''' aŭ '''vida duopa stelo''' estas gravite ligita [[Duopa stelo|du-stelo]] , kiu estas videbla kiel du najbaraj steloj. Oni taksas, laŭ [[Leĝoj de Kepler|la tria leĝo]] de [[Johano Keplero|Kepler]], ke tiuj steloj havas rivoluajn daŭrojn de kelkaj jaroj ĝis miloj da jaroj. Vida duopa stelo konsistas el du steloj, sufiĉe ofte malsame helaj. Pro tio, la plej hela stelo nomiĝas la ĉefa stelo kaj la malplej hela nomiĝas la kunstelo. Se la ĉefa stelo estas multe pli hela ol sia kunstelo, la videbleco de la du komponantoj estos vere malfacila. Tamen, eblas konscii pri ilia duopeco pro la serpenteca iro de la plej hela stelo kiu oscilas ĉirkaŭ mascentro.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.physics.utah.edu/~springer/phys3060/Lectures_files/lec10_2013.pdf|titolo=Binary Systems and Stellar Parameters|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131104092847/http://www.physics.utah.edu/~springer/phys3060/Lectures_files/lec10_2013.pdf|arkivdato=2013-11-04}}</ref> Ĝenerale, eblas vidi vidan duopan stelon kiel du najbaraj steloj per teleskopo se la interspaco inter iliaj centroj valoras plurajn arksenkundojn ĝis iomete malpli ol unu arksekundo, sed per modernaj profesiaj teleskopoj, interferometrio aŭ kosmobazita ekipaĵo, eblas vidi la du najbarajn stelojn je interspacoj multe pli malgrandaj. La mezuroj de vida duopa stelo konsistas el kaj la mezuro de la interspaco inter la du stelcentroj, en arksekundo, kaj la mezuro de la orientiĝo, en gradoj, inter la rekto kiu iras de la ĉefa stelo al la norda ĉiela poluso kaj la rekto kiu trairas la du stelojn. Kunigitaj dum unu rivoluo, ili aperigas la ŝajnan orbiton de la paro sur la ĉiela volbo. El la studo de vidaj duopaj steloj, la astronomoj deduktas stelajn karakterizaĵojn: masojn, densecojn, surfacajn temperaturojn, lumecon kaj rotaciajn rapidojn. <ref name="Binary"/> == Distanco == Por kalkuli la masojn de la komponantoj de vida duopa stelo, la distanco al la sistemo devas unue esti determinita, ĉar per tio astronomoj povas taksi la periodon de rivoluo kaj la distancon inter la du steloj. La trigonometria [[paralakso]] provizas rektan metodon por kalkuli la mason de stelo. Ĉi tio ne aplikiĝos al la vidaj duopaj steloj, sed ĝi formas la bazon de nerekta metodo nomata la dinamika paralakso. <ref name="double"/> === Trigonometria paralakso === Tiu metodo, por kalkuli distancon, konsistas el la mezuro de du pozicioj de stelo, po unu ĉe opozciaj lokoj de la orbito de la Tero ĉirkaŭ la [[Suno]]. Kiam oni komparas la poziciojn de la stelo, aperas ŝoviĝo relative al la plej foraj steloj. La paralakso estas la duono de tiu stela ŝoviĝo, tio estas la angula ŝoviĝo kiam la observanto translokiĝas unu [[Astronomia unuo|astronomian unuon]] for. La distanco <math>d</math>, en [[Parseko|parsekoj]] estas kalkulita per jena ekvacio, : <math> d = \frac{1}{\tan(p)} </math> Kie <math>p</math> estas la paralakso, mezurita en arksekundo. <ref>{{Citaĵo el libro|aŭtoro=Martin Harwit|titolo= Astrophysical Concepts.|lingvo=en|ISBN=0-387-94943-7}}</ref> === Dinamika paralakso === Ĉi tiu metodo estas uzata nur por duopaj steloj. Oni supozas unue, ke la maso de la duopa stelo estas duoble pli granda ol tiu de la Suno. Laŭ spektra tipo de la duopa stelo kaj la ŝajna magnitudo de ambaŭ steloj, oni taksas unuan distancon laŭ la rilato maso-lumeco. La periodo de ilia rivoluo indikas, laŭ la leĝoj de Kepler, teorian dimension de la orbito kiun oni komparas al la ŝajna orbito. El tiu lasta komparo, oni rekalkulas la distancon per kiu eblas kalkuli la ŝajnajn lumecojn de la du steloj, do liaj masoj. Tiuj novaj masoj trudas novan dimension de ilia orbito, kaj la ciklo rekomenciĝas plurfoje ĝis precizeco ĉirkaŭ 5%. Plej faka kalkulo enkalkulas la perdon de maso de stelo laŭlonge de la tempo. <ref name="double"/> === Spektroskopa paralakso === Spektroskopa paralakso estas alia ofte uzata metodo por determini la distancon de duopa stelo. Neniu paralakso estas mezurita, la vorto estas simple uzita por emfazi la fakton, ke la distanco estas taksita. Per tiu metodo, la vera lumeco de la stelo estas taksita el ĝia spektro. Gravas noti, ke oni supozas ke la spektroj de foraj steloj el difinita tipo estas la samaj kiel la spektroj de proksimaj steloj el sama tipo. Oni tiam lokas la stelon sur la diagramon de Hertzsprung-Russel. Eblas taksi la lumecon de la stelo per komparo kun la spektro de proksima stelo. La distanco estas tiam kalkulita per la jena inversa kvadrata leĝo: : <math> b = \frac{L}{4\pi d^2} </math> kie <math>b</math> estas la ŝajna brileco kaj <math>L</math> estas la lumeco. Uzante la Sunon kiel referencon, ni povas skribi : <math> \frac{L}{L_{\odot}} = \bigg(\frac{d^{2}_{\odot}}{b}\bigg)\bigg(\frac{d^{2}}{b_{\odot}}\bigg) </math> kie la indekso <math>\odot</math> reprezentas Sunajn parametrojn. La distanco <math>d_\odot</math> estas la Astronomia Unuo. Eblas esprimi <math>d</math> en tiu unuo do la rearanĝo por <math>d^2</math> estas jena: : <math> d^2 = \bigg(\frac{L}{L_{\odot}}\bigg)\bigg(\frac{b_{\odot}}{b}\bigg) </math> == La leĝoj de Kepler == La du steloj kiuj orbitas unu ĉirkaŭ la alia, eĉ modelitaj kiel mascentroj, sekvu [[Leĝoj de Kepler|la leĝojn de Kepler]] . Kvankam skribitaj por la [[Sunsistemo]], eblas adapti ilin al duopa stelo tiel: laŭ la unua Keplera leĝo, la du steloj orbitas laŭ elipso desegnita, pro kalkulfacilecoj, kun la mascentro de la plej brila stelo ĉe unu el la du elipsaj fokusoj; laŭ la dua Keplera leĝo, la rekto kiu ligas la du stelojn balaas egalajn areojn dum egalaj tempintervaloj; laŭ la tria Keplera leĝo, la du steloj sekvu proporciojn, tempan kaj interspacan laŭ la jena priskribo: <ref name="Theory">{{Citaĵo el libro|aŭtoro=Leonard Susskind |kunaŭtoroj = George Hrabovsky | titolo = [[:en:The Theoretical Minimum|The Theoretical Minimum: What You Need To Know To Start Doing Physics]] | dato = 2013 | eldoninto = the Penguin Group|ISBN=978-1846147982}}</ref> "La kvadrato de la [[orbita periodo]] de la du steloj estas rekte proporcia al la kubo de la orbita [[granda duonakso]]." Matematike, tio tradukiĝas tiel: : <math> T^2 \propto a^3 </math> kie <math>T</math> estas la orbita periodo kaj <math>a</math> estas la orbita granda duonakso. <ref name="Theory"/> === Klarigo laŭ la leĝoj de Neŭtono === Konsideru duoblan stelon. Ĝi konsistas el du steloj ''1'' kaj ''2'', kun masoj respektive <math>m_1</math> kaj <math>m_2</math>, kiuj orbitas ĉirkaŭ ilia komuna masocentro. <math>m_1</math> havas pozician rekton <math>r_1</math> kaj orbitan rapidecon <math>v_1</math>, kaj <math>m_2</math> havas pozician rekton <math>r_2</math> kaj orbitan rapidecon <math>v_2</math> relative al ilia komuna masocentro. La interspaco inter la du steloj estu nomata <math>r</math>, kaj estu konstanta. Ĉar la gravita forto agas laŭ la rekto kiu ligas la centrojn de ambaŭ steloj, eblas supozi, ke la steloj havas saman periodon ĉirkaŭ ilia komuna masocentro, kaj tial konstantan distancon inter ili. <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.egglescliffe.org.uk/physics/gravitation/binary/binary.html|titolo=http://www.egglescliffe.org|dato=2013-10-15|alirdato=2025-10-01|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131015144315/http://www.egglescliffe.org.uk/physics/gravitation/binary/binary.html|arkivdato=2013-10-15}}</ref> Por atingi la Neŭtonan version de la tria Keplera leĝo, ni komencu per [[Leĝoj de Newton pri movo|la dua leĝo de Neŭtono]], kiu asertas: "La tuta forto kiu agas sur objekto estas proporcia al ties maso kaj ties akcelo." : <math> F_{tut} = \sum \, F_{i} = m_{i}\gamma_{i} </math> kie <math>F_{tut}</math> estas la tuta forto kiu agas sur ĉiuj objektoj samtempe kaj <math>F_{i}</math> la forto sur la i-a objekto kies maso estas <math>m_{i}</math>, kaj kies akcelo estas <math>\gamma_{i}</math>. <ref name="Astro">{{Citaĵo el libro|aŭtoro=Bradley W. Carroll | kunaŭtoroj = Dale A. Ostlie | titolo = An Introduction to Modern Astrophysics | dato = 2013 | eldoninto = Pearson|ISBN=978-1292022932}}</ref> Kiam ni uzas la [[Akcelo|centripetan akcelon]] laŭ la dua Neŭtona leĝo, la forto estas jene: : <math> F_{i} = \frac{m_{i}v_{i}^2}{r_{i}} </math> <ref name="phy"/> Sciante ke la orbita rapido estas kalkulita jene: : <math> v_{i} = \frac{2\pi r_{i}}{T} </math> <ref name="phy">{{Citaĵo el libro|aŭtoro=Hugh D. Young| titolo = University Physics | dato = 2010 | eldoninto = [[:en:Bertrams|Bertrams]] |isbn=978-0321501301}}</ref> eblas kalkuli la forton sur ambaŭ stelo jene: : <math> F_{1} = \frac{4\pi^2 m_{1}r_{1}}{T^2} </math> kaj <math> F_{2} = \frac{4\pi^2 m_{2}r_{2}}{T^2} </math> Laŭ [[Leĝoj de Newton pri movo|la tria Neŭtona leĝo]] - "Por ĉiu ago estas egala kaj kontraŭa reago" : <math>F_{12} = -F_{21}</math> <ref name="Astro"/> Do la gravlta forto de la stelo ''1'' sur la stelo ''2'' egalas la gravitan forton de la stelo ''2'' sur la stelo''1''. : <math> \frac{4\pi^2 m_{1}r_{1}}{T^2} = \frac{4\pi^2 m_{2}r_{2}}{T^2} </math> Post forigo de la ambaŭaĵoj, jen: : <math> r_{1}m_{1} = r_{2}m_{2} </math> Kiam la masoj ne estas egalaj, tiam ĉi tiu ekvacio diras al ni, ke la stelo kun la plej malgranda maso staras pli malproksime de la masocentro ol la stelo kun la plej granda maso. Eblas kalkuli la interspacon <math>a</math> inter la du steloj jene: : <math> a = r_{1}+r_{2} </math> Ĉar, en tiu situacio, la masocentro troviĝas sur la rekto je longeco <math>a</math> kiu ligas la centrojn de la du steloj, je distanco <math>r_1</math> por la stelo ''1'' kaj je distanco <math>r_2</math> por la stelo ''2''. El la du lastaj ekvacioj, eblas trovi novan ekvacion kiu ligas <math>r_1</math>al la masoj de la du steloj kaj al ilia interspaco. Same por <math>r_2</math>: Jen ili: : <math> r_{1} = \frac{m_{2}a}{(m_{1}+m_{2})} </math> ; <math> r_{2} = \frac{m_{1}a}{(m_{1}+m_{2})} </math> Kiam ni enmetas unu el la ekvaciojn en la ekvacion de la tuta gravita forto sur unu stelo kaj ni egalas ĝin al la forto laŭ la Universala Gravita Leĝo de Neŭtono , ni havas tiujn ekvaciojn: <math>F_{1/2}= F_{2/1}=\frac{4\pi^2}{T^2} \frac {am_1 m_2}{m_1+m_2}= G\frac{m_{1}m_{2}}{a^2}</math>.<ref name="Astro" /> El ĝi eblas kalkuli la antaŭatenditan rezulton. : <math> T^2 = \frac{4\pi^2}{G(m_{1}+m_{2})} a^3 </math><ref name="Astro"/> Jen la 3-a Keplera leĝo Laŭ Neŭtono. Tie, la valoro de <math> G </math> aperas en [[Internacia sistemo de unuoj|SI-unuoj]]. Sed eblas, ekzemple por rekte kompari kun la Sunsistemo, esprimi la periodon <math> J </math> en Teraj jaroj anstataŭ sekundoj, la grandan duonakson <math> A </math> en Astronomiaj Unuoj anstataŭ metroj, kaj la masojn <math> M </math> en Sunaj masoj anstataŭ kilogramoj tiam necesas multobligi per taŭga konstanto <math> K </math> por ke la ekvacio plu aplikiĝu, jene: <math> J^2 = k\frac{4\pi^2}{G} \frac{A^3}{(M_1 + M_2)} = K\frac{A^3}{(M_1 + M_2)} </math> Ni vidas ke, se ni aplikas tiun ekvacion al la Sunsistemo kun <math> M_1 </math> kiel la Suno kaj iu planedo <math> M_2\lll M_1 </math>, multege malpli masa ol la Suno, <math> K \thickapprox 1 </math> do la uzota ekvacio estos jena: <math> J^2 = \frac{A^3}{(M_1 + M_2)} </math> == Taksi stelajn masojn == Vidaj duopaj steloj estas esencaj tiurilate. Ĉar la du steloj orbitas, eblas studi ilian gravitan interagon per kalkulo, post observadoj, de iliaj orbitaj parametroj. Antaŭ ol apliki la 3-an Kepleran leĝon, ni priatentu la inklinacion de iliaj orbitoj. Relative al Tera observanto, la orbita ebenaĵo estas preskaŭ ĉiam klinita. Se la inklinacio estas je 0°, la ebenaĵoj estas viditaj ortangule al la vidlinio kiel la vera orbito, kaj se ĝi estas je 90°, ili estas viditaj laŭ la vidlinio do nur kiel simpla linio. Pro tiu kliniĝo, la elipsa vera orbito projekcias elipsan ŝajnan orbiton entenitan en la ebeno ortangula al la vidlinio sur la ĉiela volbo. La 3-a Keplera leĝo daŭre aplikiĝas, sed per proporcia konstanto, ligita al la elipsa ŝajna orbito. Eblas kalkuli la kliniĝon de la orbito per komparo de la ecoj de la ŝajna orbito kun la vera orbito. Poste eblas kalkuli la veran ekscentrecon kaj la veran grandan duonakson. Pro la foreco, la grandeco de la ŝajna granda duoakso estas ĉiam pli malgranda ol la vera grandeco de la granda duonakso. Eblas korekti tion per simpla geometrio: : <math> A =\frac{A^{**}}{p^{**}} </math> Kie <math>A</math> estas la mezurita ŝajna granda duonakso, <math>A^{**}</math>estas la mezuro de la vera granda duonakso ambaŭ en Astronomiaj Unuoj kaj <math>p^{**}</math> estas la paralakso en arksekundoj de la vera duopa stelo. Post kiam la vera orbito estas konata, eblas apliki la trian Kepleran leĝon. Ni reskribas ĝin laŭ la observeblaj kvantoj jene: : <math> M_1 + M_2 = \frac{\left({\frac{A^{**}}{p^{**}}}\right )^3}{J^2} </math> El tiu ekvacio ni konas la sumon de la masoj de la vera duopa stelo. Laŭ la antaŭaj ekvacioj, ni scias ke: : <math> R_1 M_1 = R_2 M_2 </math> kaj <math> R_1^{**} M_1 = R_2^{**} M_2 </math> kie : <math> R_1 + R_2 = A</math> kaj <math> R_1^{**} + R_2^{**} = A^{**}</math> Ĉar estas proporcioj ni transformu la ĉi-suprajn ekvaciojn en jenajn frakciojn: : <math> \frac{R_1}{R_2} = \frac{R_1^{**}}{R_2^{**}} </math> kaj : <math> \frac{R_1^{**}}{R_2^{**}} = \frac{M_2}{M_1} </math> El tioj, eblas dedukti kaj la masojn de la du steloj en Sunaj masoj kaj ĝiaj distancojn al la [[masocentro]] en Astronomiaj Unuoj. <ref name="Binary">{{Citaĵo el libro|aŭtoro=Michael Zeilik|aŭtoroligilo= |ISBN=978-0030062285|titolo=Introductory Astronomy and Astrophysics}}</ref> == Mas-Lumeca Rilato == Por trovi la [[Lumeco|lumecon]] de la steloj, oni devas observi la kvanton de la radianta energio, alie konata kiel radianta fluo. Kiam la observitaj lumecoj kaj masoj estas grafike prezentitaj, ni konstruas la rilaton inter maso kaj lumeco . Ĉi tiun rilaton trovis Arthur Eddington en 1924. : <math>\frac{L}{L_{\odot}} = \left(\frac{M}{M_{\odot}}\right)^\alpha</math> Kie L estas la lumeco de la stelo kaj M estas ĝia maso. ''L'' _⊙ kaj ''M'' _⊙ estas la lumeco kaj maso de la Suno <ref name="evolutionofstars"/> La valoro ''<math>\alpha</math>''&nbsp;=&nbsp;3,5 estas ofte uzata por steloj [[Ĉefa sekvenco|de la ĉefsekvenco]] . <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/Astro/herrus.html#c3|titolo=hyperphysics.phy-astr.gsu.edu}}</ref> Ĉi tiu ekvacio kaj la kutima valoro de a = 3,5 validas nur por steloj de la ĉefsekvenco kun masoj <math>2M_{\odot} < M < 20M_{\odot}</math>2 ''M'' _⊙ kaj ne validas por ruĝaj gigantoj aŭ blankaj nanoj. Por tiuj steloj, la ekvacio aplikiĝas kun malsamaj konstantoj, pro ĝiaj malsamaj masoj. Do tiesaj adaptiĝoj de la Maso-Lumeco-Rilato estas jenaj: : <math>\frac{L}{L_{\odot}} \approx .23\left(\frac{M}{M_{\odot}}\right)^{2.3} \qquad (M < .43M_{\odot})</math> : <math>\frac{L}{L_{\odot}} = \left(\frac{M}{M_{\odot}}\right)^4 \qquad\qquad (.43M_{\odot} < M < 2M_{\odot})</math> : <math>\frac{L}{L_{\odot}} \approx 1.5\left(\frac{M}{M_{\odot}}\right)^{3.5} \qquad (2M_{\odot} < M < 20M_{\odot})</math> : <math>\frac{L}{L_{\odot}} \varpropto \frac{M}{M_{\odot}} \qquad (M > 20M_{\odot})</math> Ju pli granda estas la lumeco de la stelo, des pli granda estas ĝia maso. Eblas trovi la [[Absoluta magnitudo|absolutan magnitudon]] aŭ lumecon de stelo kiam ni konas kaj ĝian distancon kaj ĝian [[Ŝajna magnitudo|ŝajnan magnitudon]] . El tiuj observadoj, eblas kalkuli la [[Absoluta magnitudo|bolometrian magnitudon]] de la stelo kiu estas grafike prezentita rilate al la maso de tiu stelo, en unuoj de Suna maso. Gigantoj kaj ĉefsekvencaj steloj sufiĉe bone sekvas tiun grafikon. Sed nek supergigantoj nek blankaj nanoj. Dank al la Maso-Lumeco-Rilato kaj pro la observado de vidaj duopaj steloj kie la maso de multaj steloj estis trovitaj, la astronomoj ekkomprenis la evoluon de la steloj ĝis ilia naskiĝo. <ref name="double">{{Citaĵo el libro|unua=James|familia nomo=Mullaney|titolo=Double and multiple stars and how to observe them|ISBN=1-85233-751-6|url=https://archive.org/details/doublemultiplest0000mull}}</ref> <ref name="evolutionofstars">{{Citaĵo el libro|unua=Maurizio|familia nomo=Salaris|titolo=Evolution of stars and stellar populations|lingvo=en|ISBN=0-470-09220-3|url=https://books.google.com/books?id=r1dNzr8viRYC&q=Mass-Luminosity%20relation&pg=PA138}}</ref> <ref name="advanced">{{Citaĵo el libro|unua=Nebojsa|ISBN=978-0-521-52571-8|url=https://books.google.com/books?id=-ljdYMmI0EIC&q=Mass-luminosity%20relation&pg=PA19|familia nomo =Duric |aŭtoroligilo=:en:Neb Duric|titolo=Advanced astrophysics|eldoninto=[[:en:Cambridge University Press|Cambridge University Press]]] |dato=2004 |paĝoj=19 }}</ref> == Spektra klasifiko == Unuavide, ekzistas tri klasoj de vidaj duopaj steloj. Tiuj klasoj konstruiĝas laŭ la koloroj de la du komponantoj. "1. Ĉu la duopo konsistas el ruĝa aŭ ruĝeca primara stelo kaj blueta sekundara stelo, je sama magnitudo aŭ iom malpli forta... 2. Ĉu la duopo konsistas el du steloj kies diferencoj kaj de magnitudoj kaj de koloroj estas malgrandaj... 3. Ĉu la duopo konsistas el sekundara stelo, la malplej luma kaj la plej ruĝa ..." La lumeco de vidaj duopaj steloj de 1-a klaso estas pli granda ol tiu de vidaj duopaj steloj de 3-a klaso. Ekzistas rilato inter la kolordiferenco de duoblaj steloj kaj iliaj reduktitaj propraj movoj. En 1921, Frederick C. Leonard, ĉe la Observatorio Lick, skribis "1. La spektro de la sekundara komponanto de nana stelo estas ĝenerale pli ruĝa ol tiu de la primara, dum la spektro de malplej luma komponanto de giganta stelo estas kutime plej blua. En ambaŭ kazoj, la absoluta diferenco en spektra klaso ŝajnas ĝenerale ligita al la malegaleco inter la komponantoj... 2. Krom kelkaj esceptoj, la spektroj de la komponantoj de [[Du-stelo|vidaj duopaj steloj]] estas tiom ligitaj unu al la alia, ke ili sekvas la [[Diagramo de Hertzsprung-Russell|Hertzsprung-Russell-Diagramon]] ..." Interesa kazo por vidaj duopaj steloj okazas kiam unu aŭ ambaŭ komponantoj situas super aŭ sub la Ĉefsekvenco. Se stelo estas pli luma ol Ĉefsekvenca stelo, ĝi estas aŭ tre juna, kaj tial kontraktiĝas pro gravito, aŭ estas en la post-Ĉefsekvenca stadio de sia evoluo. La studo de vidaj duopaj steloj estas utila ĉar, male al unuopaj steloj, eblas studi ĝiajn tutajn evoluojn. Se la primara stelo gravite kontraktiĝas, tiam la kunstelo estos pli for de la Ĉefsekvenco ol la primara stelo, ĉar la plej masa stelo iĝas Ĉefsekvenca stelo multe pli rapide ol malplej masa stelo. ==Referencoj== {{Referencoj}} [[Kategorio:Duopaj steloj]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] {{Portalo Astronomio|}} ejw0bnw6g25npl1v3xklsxvfhiu4jc6 0 924329 9392014 9391853 2026-06-04T14:43:20Z Filozofo 3592 /* */ Korektis mistajpaĵon 9392014 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Siberia ibekso |koloro = pink |dosiero = Siberian_Ibex.jpg |dosiero larĝo=300ra |priskribo de dosiero = [[Femalo]] kaj [[masklo]] en la [[Zoologia ĝardeno de Berlino|bestĝardeno de Berlino]]. |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Mamulo]]j ''Mammalia'' |ordo = [[Parhufulo]]j ''Artiodactyla'' |familio = [[Bovedoj]] ''Bovidae'' |subfamilio = [[Kaprenoj]] ''Caprinae'' |genro = [[Kapro]] ''Capra'' |specio = '''''Capra sibirica''''' |statuso = NT |statuso ref = <!--[[Dosiero:Status iucn3.1 NT.svg|eta|240ra]]--> |dunomo aŭtoritato = [[Peter Simon Pallas|Pallas]], [[1762]] |vikispecio = Capro sibirica |komunejo = Capro sibirica |mapo de vivoteritorioj = Capra sibirica.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = [[Distribuo]] de Sibirica ibekso }} '''Siberia ibekso''' (''Capra ibex sibirica'' aŭ ''Capra sibirica'') ankaŭ konata per diversaj regionaj nomoj<ref name="Sarasa-2023">{{Cite journal |last=Sarasa |first=M. |date=2023-03-03 |title=Common names of the Asiatic ibex superspecies at a turning point in its taxonomy and management |journal=Animal Biodiversity and Conservation |language=ca |pages=79–86 |doi=10.32800/abc.2023.46.0079 |issn=2014-928X|doi-access=free|language=angle}}</ref> kiel ekzemple '''Azia ibekso''', '''Altaja ibekso''', '''Gobia ibekso''', '''Mongolia ibesko''' aŭ '''Tjanŝana ibekso''' estas [[specio (biologio)|specio]] de la [[genro (biologio)|genro]] [[Capra|Kapro]] el la [[familio (biologio)|familio]] de [[Bovidae|Bovedoj]], kaj el la [[Subfamilio (biologio)|subfamilio]] de [[Caprinae|Caprenoj]], vivanta en diversaj montaraj sistemoj de [[Azio]]. == Priskribo == [[Dosiero:Steinbock Schaedel Bild3.png|eta|240ra|La du partoj de la [[korno]] kaj la [[kranio]] de Siberia ibekso.]] La korpo longas je 130 ĝis 165 cm. La alto ĉe la ŝultro estas je 67 ĝis 110 cm. La vosto mezuras je 10 ĝis 18 cm. La pezo varias de 35 ĝis 130 kg. La harkoloro multe varias ene de la specio. La domina koloro estas helbruna, kun pli hela ventro. Ambaŭ seksoj havas malhelan pintbarbon sub la mentono, malpli okulfrapan ĉe inoj. Ĉi tiu specio de ibekso ne havas la kontrastajn nigrajn kaj blankajn markojn sur la kruroj vidatajn ĉe la [[nubia ibekso|nubia]] kaj etiopa ibeksoj<ref name=Fedosenko2001>{{cite journal |author1=Fedosenko, A.K. |author2=Blank, D.A. |name-list-style=amp | year = 2001 | title = ''Capra sibirica'' | journal = Mammalian Species |volume=675 | pages = Number 675: pp. 1–13 | doi = 10.1644/1545-1410(2001)675<0001:CS>2.0.CO;2|s2cid=198969400|language=angle }}</ref>. == [[Vivejo]] kaj [[distribuo]] == La plej granda populacio de ''Capra sibirica'' troviĝas en la [[Altajo]] de [[Mongolio]], per ĉirkaŭkalkulitado en [[2020]], 80 000 individuoj. La resto de la populacio estas iomete sudokcidente, en la montoj limantaj la [[Tarim-baseno]]n norde (montaro [[Tjanŝano]]) kaj oriente ([[Pamiro]]), kun 70 000 individuoj en [[Kirgizio]] kaj [[Taĝikio]], 40 000 ĝis 50 000 individuoj en [[Ŝinĝango]], Ĉinio , 17 000 individuoj en [[Kazaĥio]], kaj 2 400 individuoj en [[Uzbekio]]. La Pamiroj de [[Afganio]] havas nekalkulitan populacion, dum tiuj en [[Barato]] havas kelkajn centojn. Barato sude de [[Himalajo]] ankaŭ subtenas 4 000 individuojn, kaj 6 000 en [[Ladako]]. Ili ankaŭ troviĝas en suda [[Siberio]], [[Pakistano]], kaj aliaj montoj de Ĉinio<ref name=Fedosenko2001/>. En Taĝikio, la ibeksa distribuo dependas de klimataj varioj kiel sezona temperaturo kaj [[precipitaĵo]]j en la plej varmaj regionoj.<ref name=Salas2020>{{cite journal |author1=Salas, E.A.L. |author2=Valdez, R. |author3=Stefan, M. |author4=Boykin, K.G. |name-list-style=amp | year = 2020 | title = ''Response of Asiatic ibex (Capra sibirica) under Climate Change Scenarios'' | journal = Journal of Resources and Ecology |volume=11 | pages = Volume 11: pp. 27–37 | doi = 10.5814/j.issn.1674-764x.2020.01.003|s2cid=210912180|language=angle}}</ref> . == Taksonomio == Antaŭe erare konsiderata subspecio de la [[Alpa ibekso]] (''Capra ibex''), la Siberia ibekso asociita kun la nomo ''Capra sibirica'' eble estas pli ol unuopa ibeksa [[specio (biologio)|specio]]. Ĝi eble reprezentas komplekson de malsamaj konservadaj unuoj, kiuj estas genetike diferencigitaj je specionivelo, kaj kompleta taksonomia revizio ankoraŭ necesas., Kvar subspecioj estis agnoskitaj de Fedosenko kaj Blank en 2001, surbaze de kornokarakterizaĵoj kaj harkoloroj: * ''C. s. sibirica'' ([[Siberio|Siberia]] aŭ [[Altajo|Altaja]] [[ibekso]]<ref name="castello2016">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zWyYDwAAQBAJ&dq=Capra+sibirica+alaiana&pg=PA341|title=Bovids of the World: Antelopes, Gazelles, Cattle, Goats, Sheep, and Relatives|author=José R. Castelló|publisher=[[Princeton University Press]]|date=12 April 2016|isbn=978-0-691-16717-6|page=341|access-date=3 October 2021|language=angle}}</ref>) – [[Sajano|Sajana]] montaro; * ''C. s. alaiana'' ([[Tjanŝano|Tjanŝana]] ibekso<ref name="castello2016"/>) – [[Alaj-Montaro]] ; * ''C. s. hagenbecki'' ([[Gobio|Gobia]] aŭ [[Mongolio|Mongolia]] ibekso<ref name="castello2016"/>) – okcidenta [[Mongolio]] ; * ''C. s. sakeen'' ([[Himalajo|Himalaja]] ibekso<ref name="castello2016"/>) – [[Pamiro]], okcidenta [[Himalajo]], [[Barato]], [[Afgano]] kaj [[Pakistano]] . Fedosenko kaj Blank konsentas kun ĉasistoj, kiuj nomas ĝin Siberia ibekso kaj establas similajn distingojn inter la Gobia, Altaja, Tjanŝana kaj Himalaja ibekso. La [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] (IUKN) listigas tri komunajn nomojn (Siberia ibekso, Azia ibekso, kaj Himalaja ibekso), sed kaj la taksonomio kaj la ĝusta uzo de la diversaj komunaj nomoj de ĉi tiuj ibeksoj en referencaj dokumentoj (IUKN, [[Vaŝingtona Specioprotekta Konvencio|VSN]]) restas por esti konfirmataj. == [[Konserva biologio|Konservado]] == La specio estas listigata en la [[Internacia Ruĝa Listo de Endanĝerigitaj Specioj]] kun la statuso [[Preskaŭ minacata]] ('''NT'''). == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Zoologio}}{{Projektoj|ReVo=muflon}} * [[Alpa stepo de Karakorumo kaj okcidenta Tibeta Altebenaĵo]] * [[Tirenaj-adriatikaj sklerofilaj kaj miksaj arbaroj]] == Eksteraj ligiloj == * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Capra_sibirica.html Siberian Ibex] Vd pri ''Animal Diversity Web'' (Besta diverseco) == Fonto == {{Tradukita | lingvo = fr | artikolo = Bouquetin d’Asie | revizio =Q754947 }} [[Kategorio:Kaprenoj]] [[Kategorio:Kaproj]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Faŭno de Azio]] [[Kategorio:Mamuloj de Azio]] [[Kategorio:Mamuloj de Pakistano]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Kirgizio]] fvfj5ni1cs7blmhyyurjjgx27ch2en5 0 924422 9392543 9263231 2026-06-05T07:53:14Z Sj1mor 12103 9392543 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Nancy Julia''' '''CHODOROW''' (n. la 20-a de januaro 1944 - m. la 14-a de oktobro 2025) estis usona sociologo, psikanalizistino kaj feministino. Ŝi studis la rilaton inter [[patrino]] kaj [[infano]] kaj aplikis feminismajn teoriojn al tradicia [[Freŭdo|freŭda]] [[psikanalizo]]. <ref>{{cite book|first=Nancy|last=Chodorow|chapter=Becoming a feminist foremother|editor1=Phyllis Chesler|editor2=Esther D. Rothblum|editor3=Ellen Cole|title=Feminist foremothers in women's studies, psychology, and mental health|year=1995|publisher=Haworth Press|location=New York|isbn=9781560247678|pages=[https://archive.org/details/feministforemoth00ches/page/141 141–154]|chapter-url=https://archive.org/details/feministforemoth00ches|url=https://archive.org/details/feministforemoth00ches/page/141}}</ref> Multo de ŝia laboro estis uzita en la disvolviĝo de feminisma psikanalizo.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://sociology.berkeley.edu/professor-emeritus/nancy-j-chodorow|title=Nancy J. Chodorow|website=sociology.berkeley.edu}}</ref> == Verkado == Kune kun [[Luce Irigaray]] kaj [[Julia Kristeva]], ŝi estis ŝlosila teoriistino de feminisma psikanalizo ekde la 1970-aj jaroj. Kritike repripensante freŭdianismon, ŝi verkis kelkajn signifajn verkojn en la kunteksto de feminisma teorio kaj psikanalizo  : * ''The Reproduction of Mothering: Psychoanalysis and the Sociology of Gender'' (1978); En 1996, La Reproduktado de Patrineco estis elektita de ''Contemporary Sociology'' kiel unu el la dek plej influaj libroj de la pasintaj 25 jaroj.<ref name="Encyclopedia.com">{{cite web|title=Chodorow, Nancy (Julia) 1944-|url=https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/chodorow-nancy-julia-1944|website=Encyclopedia.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cmps.edu/extension/cmps_annual_conference.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20121218175318/http://www.cmps.edu/extension/cmps_annual_conference.html|archive-date=December 18, 2012|title=CMPS Annual Conference (December 1, 2012)|publisher=Center for Modern Psychoanalytic Studies, New York, NY|access-date=2017-07-07}}</ref><ref name="UCPress">{{Cite web|title=The Reproduction of Mothering by Nancy J. Chodorow - Paper|url=https://www.ucpress.edu/books/the-reproduction-of-mothering/paper|access-date=2024-11-25|website=University of California Press|language=en}}</ref> * ''Feminismo kaj Psikanaliza Teorio'' (1989); * ''La Potenco de Sentoj: En Psikanalizo, Sekso kaj Kulturo'' (1999). La sukceso de Chodorow venis per ŝia laboro pri la centra rolo de patrinoj en infanbredado kaj ŝia emfazo de la [[familio]] kiel la ĉefa loko de seksa socianiĝo. Ŝi faris signifajn kontribuojn al feminisma teorio per sia retakso de kiel la psikologia dinamiko de la seksa sistemo estas submetita al historia ŝanĝo kaj evoluo. La plej influa libro de Chodorow estas konsiderata " ''The Reproduction of Mothering: Psychoanalysis and the Sociology of Gender"'' (1978). En la 1990-aj jaroj, la akademia revuo " ''Contemporary Sociology"'' listigis ĝin kiel unu el la dek plej gravaj libroj de la pasintaj dudek kvin jaroj.  En ĉi tiu libro, ŝi defiis la tradician vidpunkton, ke virinoj estas biologie destinitaj zorgi pri [[Bebo|beboj]]. Ŝi argumentis, ke [[patrineco]] kontentigas la psikologian bezonon de virinoj pri reciproka [[intimeco]].  Chodorow ankaŭ priskribis la diferencon en la rilatoj inter patrinoj kaj iliaj [[Filo|filoj]] kompare kun iliaj [[Filino|filinoj]]. Ŝi trovis, ke patrinoj estas proksimaj al siaj filoj kiel beboj, sed rigardas siajn knabetojn kiel malsamajn kaj ne dividas kun ili la saman senton de ''unueco'', kiun ili spertas kun siaj filinoj. <ref name=":3">{{cite book|doi=10.4135/9781412952552.n41|chapter=Chodorow, Nancy|title=Encyclopedia of Social Theory|year=2005|last1=Luttrell|first1=Wendy|isbn=9780761926115}}</ref> Ŝi asertis, ke maturaj viroj, nekutimiĝintaj al psikologie [[intima rilato]], tial pli emas lasi patrinadon al virinoj. Chodorow kredis, ke freŭda [[psikanalizo]] ne povas fari universale validajn asertojn pri psikologia evoluo. <ref name=":1">{{Cite book|title=Social Theory: The Multicultural, Global, and Classic Readings|last=Lemert|first=Charles|publisher=Routledge|year=2018|isbn=9780429974267|location=New York, NY}}</ref> Ĝi devas konsideri la kulturajn kaj historiajn kondiĉojn de la respektiva tempo. Ŝi karakterizis la verkon de [[Freŭdo|Freud]] kiel priskribon de la evoluo de virinoj en [[Patriarkeco|patriarka]] socio. Anstataŭ ke lia verko rezultas el klinika observado, Chodorow ilustris, ke la verko de Freud faras nepruvitajn asertojn pri kiel virinoj kaj viroj devus esti. <ref name=":5">{{Cite book|title=Explorations in Classical Sociological Theory: Seeing the Social World|last=Allan|first=Kenneth|publisher=Pine Forge Press|year=2005|isbn=9781412905725|location=Thousand Oaks, California|pages=[https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/214 214]|url=https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/214}}</ref> Chodorow vidas seksdiferencojn kiel kompromisajn formaciojn de la [[Edipa komplekso]]. Ŝi komencas per la aserto de Freud, ke la individuo naskiĝas [[Ambaŭsekseco|ambaŭseksema]] kaj ke la patrino de la knabo estas lia unua [[Seksa objektigado|seksa objekto]]. Chodorow, uzante la verkojn de [[Karen Horney]] kaj [[Melanie Klein]], notas, ke la knabo formas sian [[Memo|memon]] reage al la domina patrina figuro. La filo facile formas ĉi tiun senton de [[sendependeco]], identiĝante kun la statuso kaj [[libereco]] de la patro kaj imitante lin en lia poseda intereso pri la [[patrino]]/[[edzino]]. Ĉi tiu tasko ne estas tiel simpla por la [[knabino]]. La patrino identiĝas kun ŝi pli forte, kaj la filino provas fari la patron sia nova amobjekto, sed estas blokita en sia memformado pro sia intensa ligo kun la patrino. Kie normale la filo spertas amon kiel duan rilaton, la filino estas kaptita en libidina triangulo, kie la memo estas tirata inter amo por la patro, amo por la patrino, kaj zorgo kaj okupiteco pri la rilato de la patro al la patrino. Por Chodorow, la kontrasto inter fruaj diadaj kaj triadaj spertoj de amo klarigas la socian konstruadon de [[Genra rolo|genraj roloj]], la universalan degradiĝon de virinoj en kulturo, transkulturajn ŝablonojn en vira konduto, kaj geedzecajn problemojn en [[Okcidenta civilizo|Okcidento]] post la dua-onda feminismo. En [[geedzeco]], virinoj malpli interesiĝas pri [[sekso]] kaj pli pri infanoj. Ŝia ambivalenco rilate al sekso fine kondukas al tio, ke ŝi tenas la viron je distanco. Ŝi dediĉas siajn energiojn al la infanoj post kiam ŝi atingas seksan maturecon. La aŭtoro diris pri sia teksto, ''La Reproduktado de Patrineco'':<blockquote>Fakte, plej multaj homoj uzis la libron, inkluzive de literaturaj kritikistoj, fakuloj pri psikanalizo, psikiatrio, psikologio, filozofoj, homoj interesitaj pri la naturo de ina subjektiveco, patrineco, kaj la patrino-filina rilato. Ĉar mi verkis ĝin en aparta politika momento, mi emfazis la temon de komuna gepatrado inter viroj kaj virinoj. Sed mi ne pensas, ke tio validas nuntempe. Ĝi havas tre malmultan rilaton al la teksto, kiu diris, ke komuna gepatrado kondukus al egaleco inter viroj kaj virinoj. Mi ne pensas, ke tio validas. Mi pensas, ke tio estis verkita pro pluraj kialoj. Mi pensas, ke ĝi estis verkita el la vidpunkto de iu, kiu ne estis patrino; ĝi estis verkita el la vidpunkto de generacio de homoj, en kiu patroj vere forestis. Nu, mi nun konscias, ke mia generacio estis la militgeneracio, kaj estis ĉiaj kialoj por ke patroj forestiĝu: patroj estis soldatoj, aŭ laboris longajn horojn, ili venis el la Depresio, estis la bebhaŭsa generacio, kaj patroj en la 1950-aj jaroj ne vere ĉeestis en la hejmo. Kiam mi pripensas tion, mi opinias, ke klare la ideo, ke la patroj de infanoj bezonas esti pli engaĝitaj kun siaj infanoj, estis absolute ĝusta, sed mi opinias, ke fakte la ideo, ke patroj kaj patrinoj estas interŝanĝeblaj, kaj ke ĉio estas duono-mezuro, ĝenerale ne havis bonajn konsekvencojn. </blockquote> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.apadivisions.org/division-39/publications/reviews/chodorow Pli da informo sur la verkaro de Chodorow] * [https://www.studysmarter.co.uk/explanations/social-studies/famous-sociologists/nancy-chodorow/ https://www.studysmarter.co.uk/explanations/social-studoj/fama-sociologoj/nancy-chodorow/] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Chodorow, Nancy }} [[Kategorio:Usonaj feministoj]] [[Kategorio:Usonaj sociologoj]] [[Kategorio:Usonaj psikoanalizistoj]] se5oa34e4tdvkjuvmevt6ai1h8w7a3u 0 927086 9392222 9231378 2026-06-04T19:34:35Z Sj1mor 12103 9392222 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Marco Antonio “Toni” SERVILLO''' [ˈtɔːni serˈvillo] (naskita la 25-an de januaro 1959 en [[Afragola]], [[Kampanio]], [[Italio]]) estas itala aktoro kaj teatra reĝisoro.<ref name="Roberti2015">{{cite encyclopedia|last1=Roberti|first1=Bruno|title=Servillo, Toni|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/toni-servillo_(Enciclopedia-Italiana)/|encyclopedia=Enciclopedia Italiana - IX Appendice|year=2015|publisher=[[Treccani]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621230224/http://www.treccani.it/enciclopedia/toni-servillo_(Enciclopedia-Italiana)/|archive-date=21 June 2019|language=it-IT}}</ref> [[Memlernanto|Memlerninta]] aktoro, li komencis sian karieron en la napola teatro en la 1970-aj jaroj kaj fariĝis konata al pli vasta publiko kiel filmaktoro en la 1990-aj jaroj. Li ĝuis jardekojn da kunlaboro kun la filmreĝisoro [[Paolo Sorrentino]]. Pro siaj minimalistaj aktoradoj, kiuj altiris komparojn kun [[Buster Keaton]], Servillo ricevis multajn premiojn en Italio kaj tra Eŭropo. En 2020, ''[[The New York Times]]'' vicigis lin n-ro 7 en sia listo de la 25 Plej Grandaj Aktoroj de la 21-a Jarcento.<ref>{{cite news|last1=Dargis|first1=Manohla|first2=A.O.|last2=Scott|title=The 25 greatest actors of the 21st century (so far)|work=[[The New York Times]]|date=25 November 2020|url=https://www.nytimes.com/interactive/2020/movies/greatest-actors-actresses.html|access-date=22 December 2020}}</ref> Alia flanko de la verko de Toni Servillo estas liaj produktadoj de [[Opero|operoj]], inter kiuj la plej rimarkindaj estas "La Malespera Edzo" (itale:  ''Il marito disperato'') de [[Domenico Cimarosa]] kaj " [[Fidelio]] " de [[Ludwig van Beethoven]] ĉe la Operejo San Carlo ([[Napolo]]) kaj " Boris Godunov " de [[Modest Musorgskij]] ĉe la Teatro São Carlos ([[Lisbono]]), kie en 2003 li jam surscenigis "Ariadna en Naxos" de [[Richard Strauss]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|0785842|Toni Servillo}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Servillo, Toni}} [[Kategorio:Italaj aktoroj]] h7gw52d4eqjdm37e8prtti4ecatifau 15 931177 9391971 9264977 2026-06-04T14:04:06Z ThomasPusch 1869 9391971 wikitext text/x-wiki Mi ŝatus havi iun klarigon kiun utilon havas tiu ĉi kategorio. Mi legis la dokumentadon en {{ŝ|Informkesto mapligilo}}, sed tie ne estas iu mencio pri "OSM-rilata ID sur Vikidatumoj", kaj sekve ankaŭ ne estas iu ajn indiko ĉu necesas ion fari pri la stato malhavi "OSM-rilatan ID sur Vikidatumoj". Ĉu oni atendas ke necesus iom post iom aldoni "OSM-rilatan ID" en vikidatumoj? Ĉu povos iam esti iu problemo ke tiu identigilo (= "ID") ne estas? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:25, 31 dec. 2025 (UTC) :Pasis kvin monatoj kaj mi daŭre ne havas ajnan ideon je kio povus servi tiu ĉi kategorio. {{re|Tlustulimu|Sj1mor|StefanGrotz|LiMr}} ĉu iu povas en facilaj vortoj ĉi tie klarigi la sencon de tiu kategorio, kaj ankaŭ povas difini kio estas OSM kaj kio estas OSM-rilata ID? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 4 jun. 2026 (UTC) rxd1b1pbxb4q01vyjrb6su7bkeeu1oa 9391972 9391971 2026-06-04T14:04:18Z ThomasPusch 1869 9391972 wikitext text/x-wiki Mi ŝatus havi iun klarigon kiun utilon havas tiu ĉi kategorio. Mi legis la dokumentadon en {{ŝ|Informkesto mapligilo}}, sed tie ne estas iu mencio pri "OSM-rilata ID sur Vikidatumoj", kaj sekve ankaŭ ne estas iu ajn indiko ĉu necesas ion fari pri la stato malhavi "OSM-rilatan ID sur Vikidatumoj". Ĉu oni atendas ke necesus iom post iom aldoni "OSM-rilatan ID" en vikidatumoj? Ĉu povos iam esti iu problemo ke tiu identigilo (= "ID") ne estas? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:25, 31 dec. 2025 (UTC) :Pasis kvin monatoj kaj mi daŭre ne havas ajnan ideon je kio povus servi tiu ĉi kategorio. {{re|Tlustulimu|Sj1mor|Stefan Grotz|LiMr}} ĉu iu povas en facilaj vortoj ĉi tie klarigi la sencon de tiu kategorio, kaj ankaŭ povas difini kio estas OSM kaj kio estas OSM-rilata ID? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 4 jun. 2026 (UTC) r05mzrc8anul0e8ckys16oob03gpfhw 9391994 9391972 2026-06-04T14:19:27Z Sj1mor 12103 /* */ Respondo 9391994 wikitext text/x-wiki Mi ŝatus havi iun klarigon kiun utilon havas tiu ĉi kategorio. Mi legis la dokumentadon en {{ŝ|Informkesto mapligilo}}, sed tie ne estas iu mencio pri "OSM-rilata ID sur Vikidatumoj", kaj sekve ankaŭ ne estas iu ajn indiko ĉu necesas ion fari pri la stato malhavi "OSM-rilatan ID sur Vikidatumoj". Ĉu oni atendas ke necesus iom post iom aldoni "OSM-rilatan ID" en vikidatumoj? Ĉu povos iam esti iu problemo ke tiu identigilo (= "ID") ne estas? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:25, 31 dec. 2025 (UTC) :Pasis kvin monatoj kaj mi daŭre ne havas ajnan ideon je kio povus servi tiu ĉi kategorio. {{re|Tlustulimu|Sj1mor|Stefan Grotz|LiMr}} ĉu iu povas en facilaj vortoj ĉi tie klarigi la sencon de tiu kategorio, kaj ankaŭ povas difini kio estas OSM kaj kio estas OSM-rilata ID? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 4 jun. 2026 (UTC) ::Do OSM estas [[OpenStreetMap]] ::Do mi demandis la gugla AI "Por kio servas la vikipedia kategorio Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj (angle Category:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata)?" kaj jen ria respondo ::"La vikipedio-kategorio '''„Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj“''' (angle: ''Category:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata'') estas aŭtomata '''prizorgada kaj spura kategorio'''. [1, 2, 3] ::Ĝi servas por listigi ĉiujn artikolojn, kiuj uzas la map-ŝablonon <code><nowiki>{{Infobox mapframe}}</nowiki></code> (aŭ infokeston kiu enhavas ĝin), sed kies responda Vikidatuma ero '''mankas la trajto P402''' (OpenStreetMap-rilata identigilo). [4, 5] ::Jen pli detale, kial tio gravas kaj kiel ĝi funkcias: ::Kial la kategorio ekzistas? ::* '''Montrado de formoj kaj limoj''': Por ke koverta mapo en infokesto montru ne nur simplan punkton, sed la precizajn limojn de urbo, parko, rivero aŭ konstruaĵo, la sistemo bezonas ĉerpi tiun formon (geoshapo/plurlatero) el la datumbazo de OpenStreetMap (OSM). [4, 5] ::* '''Mankanta ligilo''': Se artikolo aperas en tiu ĉi kategorio, tio signifas, ke Vikipedio scias la geografiajn koordinatojn de la loko, sed la inteligenta mapo ne povas desegni la konturon aŭ la linion de la objekto, ĉar neniu ligis la Vikidatuman eron al la ĝusta "rilato" (relation) en OpenStreetMap. [4, 5] ::Kiel ĝi helpas la komunumon? ::* '''Taskolisto por redaktantoj''': Ĝi funkcias kiel dinamika taskolisto por teknikaj vikipediistoj kaj map-entuziasmuloj. ::* '''Plibonigo de mapoj''': Kiam iu trovas artikolon en tiu kategorio, tiu persono povas serĉi la objekton en OpenStreetMap, trovi ties Rilatan ID-on, kaj aldoni ĝin al la Vikidatuma propraĵo '''P402'''. Tuj kiam tio estas farita, la artikolo aŭtomate malaperas el la kategorio, kaj la mapo en la artikolo fariĝas multe pli detala kaj utila. [1, 2, 4, 5, 6, 7] ::La kategorio estas '''kaŝita''' (hidden category), do ordinaraj legantoj de Vikipedio ne vidas ĝin malsupre de la artikolo, sed ĝi restas videbla por registritaj uzantoj, kiuj aktivigis la montradon de kaŝitaj kategorioj en siaj agordoj. [1] ::Se vi deziras, mi povas montri al vi '''kiel trovi la OSM-rilatan ID''' por iu specifa loko aŭ '''kiel aldoni la propraĵon P402 en Vikidatumoj'''. ::[1] [[:en:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://en.wikipedia.org]] ::[2] [[:en:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://en.wikipedia.org]] ::[3] [[c:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://commons.wikimedia.org]] ::[4] [[:en:Template:Infobox_mapframe|https://en.wikipedia.org]] ::[5] [[c:Template:Infobox_mapframe|https://commons.wikimedia.org]] ::[6] [[openstreetmap:Wikidata|https://wiki.openstreetmap.org]] ::[7] [[:en:Wikipedia:Creating_shape_maps_from_OpenStreetMap_data|https://en.wikipedia.org]] [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:19, 4 jun. 2026 (UTC) ktlqfg99two0ekxxpz58y9su4yx88vu 9391995 9391994 2026-06-04T14:22:26Z ThomasPusch 1869 9391995 wikitext text/x-wiki Mi ŝatus havi iun klarigon kiun utilon havas tiu ĉi kategorio. Mi legis la dokumentadon en {{ŝ|Informkesto mapligilo}}, sed tie ne estas iu mencio pri "OSM-rilata ID sur Vikidatumoj", kaj sekve ankaŭ ne estas iu ajn indiko ĉu necesas ion fari pri la stato malhavi "OSM-rilatan ID sur Vikidatumoj". Ĉu oni atendas ke necesus iom post iom aldoni "OSM-rilatan ID" en vikidatumoj? Ĉu povos iam esti iu problemo ke tiu identigilo (= "ID") ne estas? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:25, 31 dec. 2025 (UTC) :Pasis kvin monatoj kaj mi daŭre ne havas ajnan ideon je kio povus servi tiu ĉi kategorio. {{re|Tlustulimu|Sj1mor|Stefangrotz|LiMr}} ĉu iu povas en facilaj vortoj ĉi tie klarigi la sencon de tiu kategorio, kaj ankaŭ povas difini kio estas OSM kaj kio estas OSM-rilata ID? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 4 jun. 2026 (UTC) ::Do OSM estas [[OpenStreetMap]] ::Do mi demandis la gugla AI "Por kio servas la vikipedia kategorio Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj (angle Category:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata)?" kaj jen ria respondo ::"La vikipedio-kategorio '''„Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj“''' (angle: ''Category:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata'') estas aŭtomata '''prizorgada kaj spura kategorio'''. [1, 2, 3] ::Ĝi servas por listigi ĉiujn artikolojn, kiuj uzas la map-ŝablonon <code><nowiki>{{Infobox mapframe}}</nowiki></code> (aŭ infokeston kiu enhavas ĝin), sed kies responda Vikidatuma ero '''mankas la trajto P402''' (OpenStreetMap-rilata identigilo). [4, 5] ::Jen pli detale, kial tio gravas kaj kiel ĝi funkcias: ::Kial la kategorio ekzistas? ::* '''Montrado de formoj kaj limoj''': Por ke koverta mapo en infokesto montru ne nur simplan punkton, sed la precizajn limojn de urbo, parko, rivero aŭ konstruaĵo, la sistemo bezonas ĉerpi tiun formon (geoshapo/plurlatero) el la datumbazo de OpenStreetMap (OSM). [4, 5] ::* '''Mankanta ligilo''': Se artikolo aperas en tiu ĉi kategorio, tio signifas, ke Vikipedio scias la geografiajn koordinatojn de la loko, sed la inteligenta mapo ne povas desegni la konturon aŭ la linion de la objekto, ĉar neniu ligis la Vikidatuman eron al la ĝusta "rilato" (relation) en OpenStreetMap. [4, 5] ::Kiel ĝi helpas la komunumon? ::* '''Taskolisto por redaktantoj''': Ĝi funkcias kiel dinamika taskolisto por teknikaj vikipediistoj kaj map-entuziasmuloj. ::* '''Plibonigo de mapoj''': Kiam iu trovas artikolon en tiu kategorio, tiu persono povas serĉi la objekton en OpenStreetMap, trovi ties Rilatan ID-on, kaj aldoni ĝin al la Vikidatuma propraĵo '''P402'''. Tuj kiam tio estas farita, la artikolo aŭtomate malaperas el la kategorio, kaj la mapo en la artikolo fariĝas multe pli detala kaj utila. [1, 2, 4, 5, 6, 7] ::La kategorio estas '''kaŝita''' (hidden category), do ordinaraj legantoj de Vikipedio ne vidas ĝin malsupre de la artikolo, sed ĝi restas videbla por registritaj uzantoj, kiuj aktivigis la montradon de kaŝitaj kategorioj en siaj agordoj. [1] ::Se vi deziras, mi povas montri al vi '''kiel trovi la OSM-rilatan ID''' por iu specifa loko aŭ '''kiel aldoni la propraĵon P402 en Vikidatumoj'''. ::[1] [[:en:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://en.wikipedia.org]] ::[2] [[:en:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://en.wikipedia.org]] ::[3] [[c:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://commons.wikimedia.org]] ::[4] [[:en:Template:Infobox_mapframe|https://en.wikipedia.org]] ::[5] [[c:Template:Infobox_mapframe|https://commons.wikimedia.org]] ::[6] [[openstreetmap:Wikidata|https://wiki.openstreetmap.org]] ::[7] [[:en:Wikipedia:Creating_shape_maps_from_OpenStreetMap_data|https://en.wikipedia.org]] [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:19, 4 jun. 2026 (UTC) t92uj48kfwhyuamrpeyfqeixxlnysqz 9392004 9391995 2026-06-04T14:35:39Z ThomasPusch 1869 /* */ Respondo 9392004 wikitext text/x-wiki Mi ŝatus havi iun klarigon kiun utilon havas tiu ĉi kategorio. Mi legis la dokumentadon en {{ŝ|Informkesto mapligilo}}, sed tie ne estas iu mencio pri "OSM-rilata ID sur Vikidatumoj", kaj sekve ankaŭ ne estas iu ajn indiko ĉu necesas ion fari pri la stato malhavi "OSM-rilatan ID sur Vikidatumoj". Ĉu oni atendas ke necesus iom post iom aldoni "OSM-rilatan ID" en vikidatumoj? Ĉu povos iam esti iu problemo ke tiu identigilo (= "ID") ne estas? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:25, 31 dec. 2025 (UTC) :Pasis kvin monatoj kaj mi daŭre ne havas ajnan ideon je kio povus servi tiu ĉi kategorio. {{re|Tlustulimu|Sj1mor|Stefangrotz|LiMr}} ĉu iu povas en facilaj vortoj ĉi tie klarigi la sencon de tiu kategorio, kaj ankaŭ povas difini kio estas OSM kaj kio estas OSM-rilata ID? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 4 jun. 2026 (UTC) ::Do OSM estas [[OpenStreetMap]] ::Do mi demandis la gugla AI "Por kio servas la vikipedia kategorio Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj (angle Category:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata)?" kaj jen ria respondo ::"La vikipedio-kategorio '''„Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj“''' (angle: ''Category:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata'') estas aŭtomata '''prizorgada kaj spura kategorio'''. [1, 2, 3] ::Ĝi servas por listigi ĉiujn artikolojn, kiuj uzas la map-ŝablonon <code><nowiki>{{Infobox mapframe}}</nowiki></code> (aŭ infokeston kiu enhavas ĝin), sed kies responda Vikidatuma ero '''mankas la trajto P402''' (OpenStreetMap-rilata identigilo). [4, 5] ::Jen pli detale, kial tio gravas kaj kiel ĝi funkcias: ::Kial la kategorio ekzistas? ::* '''Montrado de formoj kaj limoj''': Por ke koverta mapo en infokesto montru ne nur simplan punkton, sed la precizajn limojn de urbo, parko, rivero aŭ konstruaĵo, la sistemo bezonas ĉerpi tiun formon (geoshapo/plurlatero) el la datumbazo de OpenStreetMap (OSM). [4, 5] ::* '''Mankanta ligilo''': Se artikolo aperas en tiu ĉi kategorio, tio signifas, ke Vikipedio scias la geografiajn koordinatojn de la loko, sed la inteligenta mapo ne povas desegni la konturon aŭ la linion de la objekto, ĉar neniu ligis la Vikidatuman eron al la ĝusta "rilato" (relation) en OpenStreetMap. [4, 5] ::Kiel ĝi helpas la komunumon? ::* '''Taskolisto por redaktantoj''': Ĝi funkcias kiel dinamika taskolisto por teknikaj vikipediistoj kaj map-entuziasmuloj. ::* '''Plibonigo de mapoj''': Kiam iu trovas artikolon en tiu kategorio, tiu persono povas serĉi la objekton en OpenStreetMap, trovi ties Rilatan ID-on, kaj aldoni ĝin al la Vikidatuma propraĵo '''P402'''. Tuj kiam tio estas farita, la artikolo aŭtomate malaperas el la kategorio, kaj la mapo en la artikolo fariĝas multe pli detala kaj utila. [1, 2, 4, 5, 6, 7] ::La kategorio estas '''kaŝita''' (hidden category), do ordinaraj legantoj de Vikipedio ne vidas ĝin malsupre de la artikolo, sed ĝi restas videbla por registritaj uzantoj, kiuj aktivigis la montradon de kaŝitaj kategorioj en siaj agordoj. [1] ::Se vi deziras, mi povas montri al vi '''kiel trovi la OSM-rilatan ID''' por iu specifa loko aŭ '''kiel aldoni la propraĵon P402 en Vikidatumoj'''. ::[1] [[:en:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://en.wikipedia.org]] ::[2] [[:en:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://en.wikipedia.org]] ::[3] [[c:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://commons.wikimedia.org]] ::[4] [[:en:Template:Infobox_mapframe|https://en.wikipedia.org]] ::[5] [[c:Template:Infobox_mapframe|https://commons.wikimedia.org]] ::[6] [[openstreetmap:Wikidata|https://wiki.openstreetmap.org]] ::[7] [[:en:Wikipedia:Creating_shape_maps_from_OpenStreetMap_data|https://en.wikipedia.org]] [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:19, 4 jun. 2026 (UTC) :::Bone, la klarigon mi komprenas. Sed min tamen iritas, ke mi venis al tiu ĉi kategorio ĵus duan fojon per la paĝo [[Reĝa Kolegio de Muziko]] en Londono, kaj tie en la dinamika mapo ''OpenStreetMap'' en la informkesto mi '''JES JA''' vidas konturon de la konstruaĵo - kaj tio kvankam en la koncerna vikidatuma paĝo [[d:Q304985]] mi ne trovis indikon pri parametro P402 (aŭ ĉu mi malbone rigardis???)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:35, 4 jun. 2026 (UTC) 7zkrgmkllftyey40hkyhrygo4u3wnc1 9392005 9392004 2026-06-04T14:36:21Z ThomasPusch 1869 9392005 wikitext text/x-wiki Mi ŝatus havi iun klarigon kiun utilon havas tiu ĉi kategorio. Mi legis la dokumentadon en {{ŝ|Informkesto mapligilo}}, sed tie ne estas iu mencio pri "OSM-rilata ID sur Vikidatumoj", kaj sekve ankaŭ ne estas iu ajn indiko ĉu necesas ion fari pri la stato malhavi "OSM-rilatan ID sur Vikidatumoj". Ĉu oni atendas ke necesus iom post iom aldoni "OSM-rilatan ID" en vikidatumoj? Ĉu povos iam esti iu problemo ke tiu identigilo (= "ID") ne estas? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:25, 31 dec. 2025 (UTC) :Pasis kvin monatoj kaj mi daŭre ne havas ajnan ideon je kio povus servi tiu ĉi kategorio. {{re|Tlustulimu|Sj1mor|Stefangrotz|LiMr}} ĉu iu povas en facilaj vortoj ĉi tie klarigi la sencon de tiu kategorio, kaj ankaŭ povas difini kio estas OSM kaj kio estas OSM-rilata ID? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 4 jun. 2026 (UTC) ::Do OSM estas [[OpenStreetMap]] ::Do mi demandis la gugla AI "Por kio servas la vikipedia kategorio Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj (angle Category:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata)?" kaj jen ria respondo ::"La vikipedio-kategorio '''„Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj“''' (angle: ''Category:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata'') estas aŭtomata '''prizorgada kaj spura kategorio'''. [1, 2, 3] ::Ĝi servas por listigi ĉiujn artikolojn, kiuj uzas la map-ŝablonon <code><nowiki>{{Infobox mapframe}}</nowiki></code> (aŭ infokeston kiu enhavas ĝin), sed kies responda Vikidatuma ero '''mankas la trajto P402''' (OpenStreetMap-rilata identigilo). [4, 5] ::Jen pli detale, kial tio gravas kaj kiel ĝi funkcias: ::Kial la kategorio ekzistas? ::* '''Montrado de formoj kaj limoj''': Por ke koverta mapo en infokesto montru ne nur simplan punkton, sed la precizajn limojn de urbo, parko, rivero aŭ konstruaĵo, la sistemo bezonas ĉerpi tiun formon (geoshapo/plurlatero) el la datumbazo de OpenStreetMap (OSM). [4, 5] ::* '''Mankanta ligilo''': Se artikolo aperas en tiu ĉi kategorio, tio signifas, ke Vikipedio scias la geografiajn koordinatojn de la loko, sed la inteligenta mapo ne povas desegni la konturon aŭ la linion de la objekto, ĉar neniu ligis la Vikidatuman eron al la ĝusta "rilato" (relation) en OpenStreetMap. [4, 5] ::Kiel ĝi helpas la komunumon? ::* '''Taskolisto por redaktantoj''': Ĝi funkcias kiel dinamika taskolisto por teknikaj vikipediistoj kaj map-entuziasmuloj. ::* '''Plibonigo de mapoj''': Kiam iu trovas artikolon en tiu kategorio, tiu persono povas serĉi la objekton en OpenStreetMap, trovi ties Rilatan ID-on, kaj aldoni ĝin al la Vikidatuma propraĵo '''P402'''. Tuj kiam tio estas farita, la artikolo aŭtomate malaperas el la kategorio, kaj la mapo en la artikolo fariĝas multe pli detala kaj utila. [1, 2, 4, 5, 6, 7] ::La kategorio estas '''kaŝita''' (hidden category), do ordinaraj legantoj de Vikipedio ne vidas ĝin malsupre de la artikolo, sed ĝi restas videbla por registritaj uzantoj, kiuj aktivigis la montradon de kaŝitaj kategorioj en siaj agordoj. [1] ::Se vi deziras, mi povas montri al vi '''kiel trovi la OSM-rilatan ID''' por iu specifa loko aŭ '''kiel aldoni la propraĵon P402 en Vikidatumoj'''. ::[1] [[:en:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://en.wikipedia.org]] ::[2] [[:en:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://en.wikipedia.org]] ::[3] [[c:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://commons.wikimedia.org]] ::[4] [[:en:Template:Infobox_mapframe|https://en.wikipedia.org]] ::[5] [[c:Template:Infobox_mapframe|https://commons.wikimedia.org]] ::[6] [[openstreetmap:Wikidata|https://wiki.openstreetmap.org]] ::[7] [[:en:Wikipedia:Creating_shape_maps_from_OpenStreetMap_data|https://en.wikipedia.org]] [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:19, 4 jun. 2026 (UTC) :::Bone, la klarigon mi komprenas. Sed min tamen iritas, ke mi venis al tiu ĉi kategorio ĵus duan fojon per la paĝo [[Reĝa Kolegio de Muziko]] en Londono, kaj tie en la dinamika mapo ''OpenStreetMap'' en la informkesto mi '''JES JA''' vidas konturon de la konstruaĵo - kaj tio kvankam en la koncerna vikidatuma paĝo [[d:Q304985]] mi ne trovis indikon pri [https://www.wikidata.org/wiki/Property:P402 parametro P402] (aŭ ĉu mi malbone rigardis???)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:35, 4 jun. 2026 (UTC) m8u8b40lsq3j4t05rv9kqzhihud35az 9392015 9392005 2026-06-04T14:45:36Z ThomasPusch 1869 /* */ Respondo 9392015 wikitext text/x-wiki Mi ŝatus havi iun klarigon kiun utilon havas tiu ĉi kategorio. Mi legis la dokumentadon en {{ŝ|Informkesto mapligilo}}, sed tie ne estas iu mencio pri "OSM-rilata ID sur Vikidatumoj", kaj sekve ankaŭ ne estas iu ajn indiko ĉu necesas ion fari pri la stato malhavi "OSM-rilatan ID sur Vikidatumoj". Ĉu oni atendas ke necesus iom post iom aldoni "OSM-rilatan ID" en vikidatumoj? Ĉu povos iam esti iu problemo ke tiu identigilo (= "ID") ne estas? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:25, 31 dec. 2025 (UTC) :Pasis kvin monatoj kaj mi daŭre ne havas ajnan ideon je kio povus servi tiu ĉi kategorio. {{re|Tlustulimu|Sj1mor|Stefangrotz|LiMr}} ĉu iu povas en facilaj vortoj ĉi tie klarigi la sencon de tiu kategorio, kaj ankaŭ povas difini kio estas OSM kaj kio estas OSM-rilata ID? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 4 jun. 2026 (UTC) ::Do OSM estas [[OpenStreetMap]] ::Do mi demandis la gugla AI "Por kio servas la vikipedia kategorio Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj (angle Category:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata)?" kaj jen ria respondo ::"La vikipedio-kategorio '''„Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj“''' (angle: ''Category:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata'') estas aŭtomata '''prizorgada kaj spura kategorio'''. [1, 2, 3] ::Ĝi servas por listigi ĉiujn artikolojn, kiuj uzas la map-ŝablonon <code><nowiki>{{Infobox mapframe}}</nowiki></code> (aŭ infokeston kiu enhavas ĝin), sed kies responda Vikidatuma ero '''mankas la trajto P402''' (OpenStreetMap-rilata identigilo). [4, 5] ::Jen pli detale, kial tio gravas kaj kiel ĝi funkcias: ::Kial la kategorio ekzistas? ::* '''Montrado de formoj kaj limoj''': Por ke koverta mapo en infokesto montru ne nur simplan punkton, sed la precizajn limojn de urbo, parko, rivero aŭ konstruaĵo, la sistemo bezonas ĉerpi tiun formon (geoshapo/plurlatero) el la datumbazo de OpenStreetMap (OSM). [4, 5] ::* '''Mankanta ligilo''': Se artikolo aperas en tiu ĉi kategorio, tio signifas, ke Vikipedio scias la geografiajn koordinatojn de la loko, sed la inteligenta mapo ne povas desegni la konturon aŭ la linion de la objekto, ĉar neniu ligis la Vikidatuman eron al la ĝusta "rilato" (relation) en OpenStreetMap. [4, 5] ::Kiel ĝi helpas la komunumon? ::* '''Taskolisto por redaktantoj''': Ĝi funkcias kiel dinamika taskolisto por teknikaj vikipediistoj kaj map-entuziasmuloj. ::* '''Plibonigo de mapoj''': Kiam iu trovas artikolon en tiu kategorio, tiu persono povas serĉi la objekton en OpenStreetMap, trovi ties Rilatan ID-on, kaj aldoni ĝin al la Vikidatuma propraĵo '''P402'''. Tuj kiam tio estas farita, la artikolo aŭtomate malaperas el la kategorio, kaj la mapo en la artikolo fariĝas multe pli detala kaj utila. [1, 2, 4, 5, 6, 7] ::La kategorio estas '''kaŝita''' (hidden category), do ordinaraj legantoj de Vikipedio ne vidas ĝin malsupre de la artikolo, sed ĝi restas videbla por registritaj uzantoj, kiuj aktivigis la montradon de kaŝitaj kategorioj en siaj agordoj. [1] ::Se vi deziras, mi povas montri al vi '''kiel trovi la OSM-rilatan ID''' por iu specifa loko aŭ '''kiel aldoni la propraĵon P402 en Vikidatumoj'''. ::[1] [[:en:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://en.wikipedia.org]] ::[2] [[:en:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://en.wikipedia.org]] ::[3] [[c:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://commons.wikimedia.org]] ::[4] [[:en:Template:Infobox_mapframe|https://en.wikipedia.org]] ::[5] [[c:Template:Infobox_mapframe|https://commons.wikimedia.org]] ::[6] [[openstreetmap:Wikidata|https://wiki.openstreetmap.org]] ::[7] [[:en:Wikipedia:Creating_shape_maps_from_OpenStreetMap_data|https://en.wikipedia.org]] [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:19, 4 jun. 2026 (UTC) :::Bone, la klarigon mi komprenas. Sed min tamen iritas, ke mi venis al tiu ĉi kategorio ĵus duan fojon per la paĝo [[Reĝa Kolegio de Muziko]] en Londono, kaj tie en la dinamika mapo ''OpenStreetMap'' en la informkesto mi '''JES JA''' vidas konturon de la konstruaĵo - kaj tio kvankam en la koncerna vikidatuma paĝo [[d:Q304985]] mi ne trovis indikon pri [https://www.wikidata.org/wiki/Property:P402 parametro P402] (aŭ ĉu mi malbone rigardis???)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:35, 4 jun. 2026 (UTC) ::::Ankaŭ la paĝo [[21a-jarcenta Muzeo de Nuntempa Arto]], por preni la tute unuan eron en la kaŝita kategorio, tute klare montras konturon en la dinamika mapo informkesta. - Ankaŭ tiu ĉi teksto pri japana muzeo ne havas parametron p402, sed anstataŭe havas noton pri p10689, ''"OpenStreetMap way ID"''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 4 jun. 2026 (UTC) fmw3bqm9qkefuz2arad6baflpkojiiw 9392017 9392015 2026-06-04T14:53:03Z Sj1mor 12103 /* */ Respondo 9392017 wikitext text/x-wiki Mi ŝatus havi iun klarigon kiun utilon havas tiu ĉi kategorio. Mi legis la dokumentadon en {{ŝ|Informkesto mapligilo}}, sed tie ne estas iu mencio pri "OSM-rilata ID sur Vikidatumoj", kaj sekve ankaŭ ne estas iu ajn indiko ĉu necesas ion fari pri la stato malhavi "OSM-rilatan ID sur Vikidatumoj". Ĉu oni atendas ke necesus iom post iom aldoni "OSM-rilatan ID" en vikidatumoj? Ĉu povos iam esti iu problemo ke tiu identigilo (= "ID") ne estas? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:25, 31 dec. 2025 (UTC) :Pasis kvin monatoj kaj mi daŭre ne havas ajnan ideon je kio povus servi tiu ĉi kategorio. {{re|Tlustulimu|Sj1mor|Stefangrotz|LiMr}} ĉu iu povas en facilaj vortoj ĉi tie klarigi la sencon de tiu kategorio, kaj ankaŭ povas difini kio estas OSM kaj kio estas OSM-rilata ID? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 4 jun. 2026 (UTC) ::Do OSM estas [[OpenStreetMap]] ::Do mi demandis la gugla AI "Por kio servas la vikipedia kategorio Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj (angle Category:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata)?" kaj jen ria respondo ::"La vikipedio-kategorio '''„Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj“''' (angle: ''Category:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata'') estas aŭtomata '''prizorgada kaj spura kategorio'''. [1, 2, 3] ::Ĝi servas por listigi ĉiujn artikolojn, kiuj uzas la map-ŝablonon <code><nowiki>{{Infobox mapframe}}</nowiki></code> (aŭ infokeston kiu enhavas ĝin), sed kies responda Vikidatuma ero '''mankas la trajto P402''' (OpenStreetMap-rilata identigilo). [4, 5] ::Jen pli detale, kial tio gravas kaj kiel ĝi funkcias: ::Kial la kategorio ekzistas? ::* '''Montrado de formoj kaj limoj''': Por ke koverta mapo en infokesto montru ne nur simplan punkton, sed la precizajn limojn de urbo, parko, rivero aŭ konstruaĵo, la sistemo bezonas ĉerpi tiun formon (geoshapo/plurlatero) el la datumbazo de OpenStreetMap (OSM). [4, 5] ::* '''Mankanta ligilo''': Se artikolo aperas en tiu ĉi kategorio, tio signifas, ke Vikipedio scias la geografiajn koordinatojn de la loko, sed la inteligenta mapo ne povas desegni la konturon aŭ la linion de la objekto, ĉar neniu ligis la Vikidatuman eron al la ĝusta "rilato" (relation) en OpenStreetMap. [4, 5] ::Kiel ĝi helpas la komunumon? ::* '''Taskolisto por redaktantoj''': Ĝi funkcias kiel dinamika taskolisto por teknikaj vikipediistoj kaj map-entuziasmuloj. ::* '''Plibonigo de mapoj''': Kiam iu trovas artikolon en tiu kategorio, tiu persono povas serĉi la objekton en OpenStreetMap, trovi ties Rilatan ID-on, kaj aldoni ĝin al la Vikidatuma propraĵo '''P402'''. Tuj kiam tio estas farita, la artikolo aŭtomate malaperas el la kategorio, kaj la mapo en la artikolo fariĝas multe pli detala kaj utila. [1, 2, 4, 5, 6, 7] ::La kategorio estas '''kaŝita''' (hidden category), do ordinaraj legantoj de Vikipedio ne vidas ĝin malsupre de la artikolo, sed ĝi restas videbla por registritaj uzantoj, kiuj aktivigis la montradon de kaŝitaj kategorioj en siaj agordoj. [1] ::Se vi deziras, mi povas montri al vi '''kiel trovi la OSM-rilatan ID''' por iu specifa loko aŭ '''kiel aldoni la propraĵon P402 en Vikidatumoj'''. ::[1] [[:en:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://en.wikipedia.org]] ::[2] [[:en:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://en.wikipedia.org]] ::[3] [[c:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://commons.wikimedia.org]] ::[4] [[:en:Template:Infobox_mapframe|https://en.wikipedia.org]] ::[5] [[c:Template:Infobox_mapframe|https://commons.wikimedia.org]] ::[6] [[openstreetmap:Wikidata|https://wiki.openstreetmap.org]] ::[7] [[:en:Wikipedia:Creating_shape_maps_from_OpenStreetMap_data|https://en.wikipedia.org]] [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:19, 4 jun. 2026 (UTC) :::Bone, la klarigon mi komprenas. Sed min tamen iritas, ke mi venis al tiu ĉi kategorio ĵus duan fojon per la paĝo [[Reĝa Kolegio de Muziko]] en Londono, kaj tie en la dinamika mapo ''OpenStreetMap'' en la informkesto mi '''JES JA''' vidas konturon de la konstruaĵo - kaj tio kvankam en la koncerna vikidatuma paĝo [[d:Q304985]] mi ne trovis indikon pri [https://www.wikidata.org/wiki/Property:P402 parametro P402] (aŭ ĉu mi malbone rigardis???)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:35, 4 jun. 2026 (UTC) ::::Ankaŭ la paĝo [[21a-jarcenta Muzeo de Nuntempa Arto]], por preni la tute unuan eron en la kaŝita kategorio, tute klare montras konturon en la dinamika mapo informkesta. - Ankaŭ tiu ĉi teksto pri japana muzeo ne havas parametron p402, sed anstataŭe havas noton pri p10689, ''"OpenStreetMap way ID"''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 4 jun. 2026 (UTC) ::::Vi bone rigardis. Laŭ mia scio, la mapo ebliĝas ĉar oni havas koordinatojn de parametro P625 ([[d:Property:P625|geografiaj koordinatoj]]). ::::Do "chu ekzemple La Reĝa Konservatorio de Muziko (Q2979657) ankauh mankas P402 en vikidatumo? kial ghi ne aperas en la kategorio Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj?" ::::"'''Jes''', al la objekto '''La [[Reĝa Konservatorio de Muziko]] (Q2979657)''' en Vikidatumoj ja mankas la eco '''P402''' (OSM-rilata ID). ::::La kialo, pro kiu ĝi '''ne aperas''' en la zorgiga kategorio ''Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj'', dependas de kiel la esperanta Vikipedio traktas tiun kategorion. Kutime, artikoloj eniras tiun kategorion nur se ili plenumas du kondiĉojn samtempe: ::::# '''Koordinatoj (P625):''' La artikolo aŭ la Vikidatuma objekto devas havi difinitajn geografiajn koordinatojn, por ke la kodo entute provu desegni mapon. ::::# '''Formo de la mapo (Shape):''' La kodo de la informkesto postulas desegnadon de geometria formo (ekz. linio aŭ poligono de konstruaĵo/institucio) anstataŭ nura simpla hoko (punkto) sur la mapo. Se la informkesto estas agordita por montri nur '''punktan markilon''' (marker), la manko de P402 ne kaŭzas problemon, kaj la paĝo ne estas klasifikita kiel "mankanta ion". ::::Kiel solvi tion? ::::Se vi trovis la rilatan elementon (relation) aŭ vojon (way) en OpenStreetMap por tiu ĉi konservatorio, vi povas mem '''aldoni la econ P402''' rekte en Vikidatumoj. Tio helpos estontece, se iu decidos ŝanĝi la mapmanieron en la Vikipedio al formo-bazita mapo. [1] ::::Se vi bezonas helpon por trovi la ĝustan ID en OpenStreetMap aŭ por aldoni ĝin al Vikidatumoj, ĉu vi volas ke mi serĉu la '''OSM-kodon''' de tiu konstruaĵo por vi? [1] ::::[1] [[:es:Real_Academia_Danesa_de_Música|https://es.wikipedia.org]] [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:53, 4 jun. 2026 (UTC) 3u2a871un4jlcfjvx0428zqrkqyz1zb 9392292 9392017 2026-06-04T21:14:51Z ThomasPusch 1869 9392292 wikitext text/x-wiki Mi ŝatus havi iun klarigon kiun utilon havas tiu ĉi kategorio. Mi legis la dokumentadon en {{ŝ|Informkesto mapligilo}}, sed tie ne estas iu mencio pri "OSM-rilata ID sur Vikidatumoj", kaj sekve ankaŭ ne estas iu ajn indiko ĉu necesas ion fari pri la stato malhavi "OSM-rilatan ID sur Vikidatumoj". Ĉu oni atendas ke necesus iom post iom aldoni "OSM-rilatan ID" en vikidatumoj? Ĉu povos iam esti iu problemo ke tiu identigilo (= "ID") ne estas? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:25, 31 dec. 2025 (UTC) :Pasis kvin monatoj kaj mi daŭre ne havas ajnan ideon je kio povus servi tiu ĉi kategorio. {{re|Tlustulimu|Sj1mor|Stefangrotz|LiMr}} ĉu iu povas en facilaj vortoj ĉi tie klarigi la sencon de tiu kategorio, kaj ankaŭ povas difini kio estas OSM kaj kio estas OSM-rilata ID? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 4 jun. 2026 (UTC) ::Do OSM estas [[OpenStreetMap]] ::Do mi demandis la gugla AI "Por kio servas la vikipedia kategorio Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj (angle Category:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata)?" kaj jen ria respondo ::"La vikipedio-kategorio '''„Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj“''' (angle: ''Category:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata'') estas aŭtomata '''prizorgada kaj spura kategorio'''. [1, 2, 3] ::Ĝi servas por listigi ĉiujn artikolojn, kiuj uzas la map-ŝablonon <code><nowiki>{{Infobox mapframe}}</nowiki></code> (aŭ infokeston kiu enhavas ĝin), sed kies responda Vikidatuma ero '''mankas la trajto P402''' (OpenStreetMap-rilata identigilo). [4, 5] ::Jen pli detale, kial tio gravas kaj kiel ĝi funkcias: ::Kial la kategorio ekzistas? ::* '''Montrado de formoj kaj limoj''': Por ke koverta mapo en infokesto montru ne nur simplan punkton, sed la precizajn limojn de urbo, parko, rivero aŭ konstruaĵo, la sistemo bezonas ĉerpi tiun formon (geoshapo/plurlatero) el la datumbazo de OpenStreetMap (OSM). [4, 5] ::* '''Mankanta ligilo''': Se artikolo aperas en tiu ĉi kategorio, tio signifas, ke Vikipedio scias la geografiajn koordinatojn de la loko, sed la inteligenta mapo ne povas desegni la konturon aŭ la linion de la objekto, ĉar neniu ligis la Vikidatuman eron al la ĝusta "rilato" (relation) en OpenStreetMap. [4, 5] ::Kiel ĝi helpas la komunumon? ::* '''Taskolisto por redaktantoj''': Ĝi funkcias kiel dinamika taskolisto por teknikaj vikipediistoj kaj map-entuziasmuloj. ::* '''Plibonigo de mapoj''': Kiam iu trovas artikolon en tiu kategorio, tiu persono povas serĉi la objekton en OpenStreetMap, trovi ties Rilatan ID-on, kaj aldoni ĝin al la Vikidatuma propraĵo '''P402'''. Tuj kiam tio estas farita, la artikolo aŭtomate malaperas el la kategorio, kaj la mapo en la artikolo fariĝas multe pli detala kaj utila. [1, 2, 4, 5, 6, 7] ::La kategorio estas '''kaŝita''' (hidden category), do ordinaraj legantoj de Vikipedio ne vidas ĝin malsupre de la artikolo, sed ĝi restas videbla por registritaj uzantoj, kiuj aktivigis la montradon de kaŝitaj kategorioj en siaj agordoj. [1] ::Se vi deziras, mi povas montri al vi '''kiel trovi la OSM-rilatan ID''' por iu specifa loko aŭ '''kiel aldoni la propraĵon P402 en Vikidatumoj'''. ::[1] [[:en:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://en.wikipedia.org]] ::[2] [[:en:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://en.wikipedia.org]] ::[3] [[c:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://commons.wikimedia.org]] ::[4] [[:en:Template:Infobox_mapframe|https://en.wikipedia.org]] ::[5] [[c:Template:Infobox_mapframe|https://commons.wikimedia.org]] ::[6] [[openstreetmap:Wikidata|https://wiki.openstreetmap.org]] ::[7] [[:en:Wikipedia:Creating_shape_maps_from_OpenStreetMap_data|https://en.wikipedia.org]] [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:19, 4 jun. 2026 (UTC) :::Bone, la klarigon mi komprenas. Sed min tamen iritas, ke mi venis al tiu ĉi kategorio ĵus duan fojon per la paĝo [[Reĝa Kolegio de Muziko]] en Londono, kaj tie en la dinamika mapo ''OpenStreetMap'' en la informkesto mi '''JES JA''' vidas konturon de la konstruaĵo - kaj tio kvankam en la koncerna vikidatuma paĝo [[d:Q304985]] mi ne trovis indikon pri [https://www.wikidata.org/wiki/Property:P402 parametro P402] (aŭ ĉu mi malbone rigardis???)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:35, 4 jun. 2026 (UTC) :::Ankaŭ la paĝo [[21a-jarcenta Muzeo de Nuntempa Arto]], por preni la tute unuan eron en la kaŝita kategorio, tute klare montras konturon en la dinamika mapo informkesta. - Ankaŭ tiu ĉi teksto pri japana muzeo ne havas parametron p402, sed anstataŭe havas noton pri p10689, ''"OpenStreetMap way ID"''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 4 jun. 2026 (UTC) ::::Vi bone rigardis. Laŭ mia scio, la mapo ebliĝas ĉar oni havas koordinatojn de parametro P625 ([[d:Property:P625|geografiaj koordinatoj]]). ::::Do "chu ekzemple La Reĝa Konservatorio de Muziko (Q2979657) ankauh mankas P402 en vikidatumo? kial ghi ne aperas en la kategorio Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj?" ::::"'''Jes''', al la objekto '''La [[Reĝa Konservatorio de Muziko]] (Q2979657)''' en Vikidatumoj ja mankas la eco '''P402''' (OSM-rilata ID). ::::La kialo, pro kiu ĝi '''ne aperas''' en la zorgiga kategorio ''Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj'', dependas de kiel la esperanta Vikipedio traktas tiun kategorion. Kutime, artikoloj eniras tiun kategorion nur se ili plenumas du kondiĉojn samtempe: ::::# '''Koordinatoj (P625):''' La artikolo aŭ la Vikidatuma objekto devas havi difinitajn geografiajn koordinatojn, por ke la kodo entute provu desegni mapon. ::::# '''Formo de la mapo (Shape):''' La kodo de la informkesto postulas desegnadon de geometria formo (ekz. linio aŭ poligono de konstruaĵo/institucio) anstataŭ nura simpla hoko (punkto) sur la mapo. Se la informkesto estas agordita por montri nur '''punktan markilon''' (marker), la manko de P402 ne kaŭzas problemon, kaj la paĝo ne estas klasifikita kiel "mankanta ion". ::::Kiel solvi tion? ::::Se vi trovis la rilatan elementon (relation) aŭ vojon (way) en OpenStreetMap por tiu ĉi konservatorio, vi povas mem '''aldoni la econ P402''' rekte en Vikidatumoj. Tio helpos estontece, se iu decidos ŝanĝi la mapmanieron en la Vikipedio al formo-bazita mapo. Se vi bezonas helpon por trovi la ĝustan ID en OpenStreetMap aŭ por aldoni ĝin al Vikidatumoj, ĉu vi volas ke mi serĉu la '''OSM-kodon''' de tiu konstruaĵo por vi? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:53, 4 jun. 2026 (UTC) :::::Mi volus ke tiu nova ordigo laŭeble ne aldone laborigu nin, kaj ankoraŭ ne vere komprenas kio estas la teknika problemo en tio ke P402 mankas en vikidatumoj, ĉar en ĉiuj paĝoj kiujn ni vidis ĝis nun, la dinamika mapo perfekte funkciis malgraŭ ke parametro P402 en tiuj ekzemploj ĉiam mankis. Eble povas vere helpi se vi en unu ekzempla kazo elserĉas al "OSM-kodon" de iu konstruaĵo kun paĝo el la nuna zorgiga kategorio, kaj ni povas vidi kiel esto aŭ malesto ŝanĝas ion. Sed certe mi ne volus ke mi aŭ vi aŭ Tlustulimu aŭ iu ekhavu aldonan taskon en vikidatumoj elserĉi kaj planti aldonan parametron P402 por nun 480 paĝoj ... kaj mi supozas se en la 480 paĝoj de la nuna kategorio mankas P402 ke ĝi ne estas ĉie en la aliaj paĝoj. Arbitra testo: [[Muzeo Senckenberg]] kaj [[Londona Freud-muzeo]], ankaŭ publikaj muzeo kiel multaj ĉi tie: ambaŭ (ankoraŭ) ne estas en la zorgiga kategorio, sed ambaŭ laŭ mia kompreno same ne havas parametron P402 en vikidatumoj (kaj ambaŭ laŭ mia impreso bone funkcias sen tiu parametro). Kion ni faras se iu vikimedia aŭtomatismo aldonas ankaŭ la paĝojn [[Muzeo Senckenberg]] kaj [[Londona Freud-muzeo]] kaj ankoraŭ duonmilionon da aliaj vikidatumaj unuoj al la zorgiga kategorio? Tiam ĝi estas tute troŝtopita kaj plene ridinda. Sed kiel mi nun komprenas, la aŭtomatismo agus ĝuste aldoni tiujn 2 (kaj ankoraŭ duonmilionon da aliaj) vikidatumaj unuoj al la zorgiga kategorio... Se vi volas, serĉu por ni unu "OSM-kodon" el la paĝoj de la zorgiga kategorio por plenigo de P402 en vikidatumoj, kaj vi povas aldone ekhavi P402-kodon de la arbitra paĝo [[Muzeo Senckenberg]] aŭ [[Londona Freud-muzeo]]. Sed mi certe ne volos nun peti vin ĉiuvespere elserĉi al ni montetojn da P402-kodoj... Temas nur pri unuopa testo, por vidi ĉu io ŝanĝiĝas. Kaj baza demando estas ĉu certa lingva vikipedio bezonas la tutan teatron aŭ ĝi tute ne necesas: laŭ la kategorio, ŝajnas ke ekzemple la franca, germana kaj hispana vikipedioj ne havas tian zorgigan kategorion kaj tamen gaje plufunkcias. Do mia herezula demando ankoraŭ estas, ĉu la esperantistoj ne povus fari kiel la franc-, german- kaj hispanlingvaj vikipedianoj kaj entute malinventi tiun kategorion? Kio povus okazi se ni simple faras tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:14, 4 jun. 2026 (UTC) d5pydkvyt3r18qo6nknmhs0w92ss0q3 9392294 9392292 2026-06-04T21:20:35Z ThomasPusch 1869 9392294 wikitext text/x-wiki Mi ŝatus havi iun klarigon kiun utilon havas tiu ĉi kategorio. Mi legis la dokumentadon en {{ŝ|Informkesto mapligilo}}, sed tie ne estas iu mencio pri "OSM-rilata ID sur Vikidatumoj", kaj sekve ankaŭ ne estas iu ajn indiko ĉu necesas ion fari pri la stato malhavi "OSM-rilatan ID sur Vikidatumoj". Ĉu oni atendas ke necesus iom post iom aldoni "OSM-rilatan ID" en vikidatumoj? Ĉu povos iam esti iu problemo ke tiu identigilo (= "ID") ne estas? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:25, 31 dec. 2025 (UTC) :Pasis kvin monatoj kaj mi daŭre ne havas ajnan ideon je kio povus servi tiu ĉi kategorio. {{re|Tlustulimu|Sj1mor|Stefangrotz|LiMr}} ĉu iu povas en facilaj vortoj ĉi tie klarigi la sencon de tiu kategorio, kaj ankaŭ povas difini kio estas OSM kaj kio estas OSM-rilata ID? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 4 jun. 2026 (UTC) ::Do OSM estas [[OpenStreetMap]] ::Do mi demandis la gugla AI "Por kio servas la vikipedia kategorio Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj (angle Category:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata)?" kaj jen ria respondo ::"La vikipedio-kategorio '''„Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj“''' (angle: ''Category:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata'') estas aŭtomata '''prizorgada kaj spura kategorio'''. [1, 2, 3] ::Ĝi servas por listigi ĉiujn artikolojn, kiuj uzas la map-ŝablonon <code><nowiki>{{Infobox mapframe}}</nowiki></code> (aŭ infokeston kiu enhavas ĝin), sed kies responda Vikidatuma ero '''mankas la trajto P402''' (OpenStreetMap-rilata identigilo). [4, 5] ::Jen pli detale, kial tio gravas kaj kiel ĝi funkcias: ::Kial la kategorio ekzistas? ::* '''Montrado de formoj kaj limoj''': Por ke koverta mapo en infokesto montru ne nur simplan punkton, sed la precizajn limojn de urbo, parko, rivero aŭ konstruaĵo, la sistemo bezonas ĉerpi tiun formon (geoshapo/plurlatero) el la datumbazo de OpenStreetMap (OSM). [4, 5] ::* '''Mankanta ligilo''': Se artikolo aperas en tiu ĉi kategorio, tio signifas, ke Vikipedio scias la geografiajn koordinatojn de la loko, sed la inteligenta mapo ne povas desegni la konturon aŭ la linion de la objekto, ĉar neniu ligis la Vikidatuman eron al la ĝusta "rilato" (relation) en OpenStreetMap. [4, 5] ::Kiel ĝi helpas la komunumon? ::* '''Taskolisto por redaktantoj''': Ĝi funkcias kiel dinamika taskolisto por teknikaj vikipediistoj kaj map-entuziasmuloj. ::* '''Plibonigo de mapoj''': Kiam iu trovas artikolon en tiu kategorio, tiu persono povas serĉi la objekton en OpenStreetMap, trovi ties Rilatan ID-on, kaj aldoni ĝin al la Vikidatuma propraĵo '''P402'''. Tuj kiam tio estas farita, la artikolo aŭtomate malaperas el la kategorio, kaj la mapo en la artikolo fariĝas multe pli detala kaj utila. [1, 2, 4, 5, 6, 7] ::La kategorio estas '''kaŝita''' (hidden category), do ordinaraj legantoj de Vikipedio ne vidas ĝin malsupre de la artikolo, sed ĝi restas videbla por registritaj uzantoj, kiuj aktivigis la montradon de kaŝitaj kategorioj en siaj agordoj. [1] ::Se vi deziras, mi povas montri al vi '''kiel trovi la OSM-rilatan ID''' por iu specifa loko aŭ '''kiel aldoni la propraĵon P402 en Vikidatumoj'''. ::[1] [[:en:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://en.wikipedia.org]] ::[2] [[:en:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://en.wikipedia.org]] ::[3] [[c:Category:Infobox_mapframe_without_OSM_relation_ID_on_Wikidata|https://commons.wikimedia.org]] ::[4] [[:en:Template:Infobox_mapframe|https://en.wikipedia.org]] ::[5] [[c:Template:Infobox_mapframe|https://commons.wikimedia.org]] ::[6] [[openstreetmap:Wikidata|https://wiki.openstreetmap.org]] ::[7] [[:en:Wikipedia:Creating_shape_maps_from_OpenStreetMap_data|https://en.wikipedia.org]] [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:19, 4 jun. 2026 (UTC) :::Bone, la klarigon mi komprenas. Sed min tamen iritas, ke mi venis al tiu ĉi kategorio ĵus duan fojon per la paĝo [[Reĝa Kolegio de Muziko]] en Londono, kaj tie en la dinamika mapo ''OpenStreetMap'' en la informkesto mi '''JES JA''' vidas konturon de la konstruaĵo - kaj tio kvankam en la koncerna vikidatuma paĝo [[d:Q304985]] mi ne trovis indikon pri [https://www.wikidata.org/wiki/Property:P402 parametro P402] (aŭ ĉu mi malbone rigardis???)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:35, 4 jun. 2026 (UTC) :::Ankaŭ la paĝo [[21a-jarcenta Muzeo de Nuntempa Arto]], por preni la tute unuan eron en la kaŝita kategorio, tute klare montras konturon en la dinamika mapo informkesta. - Ankaŭ tiu ĉi teksto pri japana muzeo ne havas parametron p402, sed anstataŭe havas noton pri p10689, ''"OpenStreetMap way ID"''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 4 jun. 2026 (UTC) ::::Vi bone rigardis. Laŭ mia scio, la mapo ebliĝas ĉar oni havas koordinatojn de parametro P625 ([[d:Property:P625|geografiaj koordinatoj]]). ::::Do "chu ekzemple La Reĝa Konservatorio de Muziko (Q2979657) ankauh mankas P402 en vikidatumo? kial ghi ne aperas en la kategorio Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj?" ::::"'''Jes''', al la objekto '''La [[Reĝa Konservatorio de Muziko]] (Q2979657)''' en Vikidatumoj ja mankas la eco '''P402''' (OSM-rilata ID). ::::La kialo, pro kiu ĝi '''ne aperas''' en la zorgiga kategorio ''Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj'', dependas de kiel la esperanta Vikipedio traktas tiun kategorion. Kutime, artikoloj eniras tiun kategorion nur se ili plenumas du kondiĉojn samtempe: ::::# '''Koordinatoj (P625):''' La artikolo aŭ la Vikidatuma objekto devas havi difinitajn geografiajn koordinatojn, por ke la kodo entute provu desegni mapon. ::::# '''Formo de la mapo (Shape):''' La kodo de la informkesto postulas desegnadon de geometria formo (ekz. linio aŭ poligono de konstruaĵo/institucio) anstataŭ nura simpla hoko (punkto) sur la mapo. Se la informkesto estas agordita por montri nur '''punktan markilon''' (marker), la manko de P402 ne kaŭzas problemon, kaj la paĝo ne estas klasifikita kiel "mankanta ion". ::::Kiel solvi tion? ::::Se vi trovis la rilatan elementon (relation) aŭ vojon (way) en OpenStreetMap por tiu ĉi konservatorio, vi povas mem '''aldoni la econ P402''' rekte en Vikidatumoj. Tio helpos estontece, se iu decidos ŝanĝi la mapmanieron en la Vikipedio al formo-bazita mapo. Se vi bezonas helpon por trovi la ĝustan ID en OpenStreetMap aŭ por aldoni ĝin al Vikidatumoj, ĉu vi volas ke mi serĉu la '''OSM-kodon''' de tiu konstruaĵo por vi? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:53, 4 jun. 2026 (UTC) :::::Mi volus ke tiu nova ordigo laŭeble ne aldone laborigu nin, kaj ankoraŭ ne vere komprenas kio estas la teknika problemo en tio ke P402 mankas en vikidatumoj, ĉar en ĉiuj paĝoj kiujn ni vidis ĝis nun, la dinamika mapo perfekte funkciis malgraŭ ke parametro P402 en tiuj ekzemploj ĉiam mankis. Eble povas vere helpi se vi en unu ekzempla kazo elserĉas al "OSM-kodon" de iu konstruaĵo kun paĝo el la nuna zorgiga kategorio, kaj ni povas vidi kiel esto aŭ malesto ŝanĝas ion. Sed certe mi ne volus ke mi aŭ vi aŭ Tlustulimu aŭ iu ekhavu aldonan taskon en vikidatumoj elserĉi kaj planti aldonan parametron P402 por nun 480 paĝoj ... kaj mi supozas se en la 480 paĝoj de la nuna kategorio mankas P402 ke ĝi ne estas ĉie en la aliaj paĝoj. Arbitra testo: [[Muzeo Senckenberg]] kaj [[Londona Freud-muzeo]], ankaŭ publikaj muzeo kiel multaj ĉi tie: ambaŭ (ankoraŭ) ne estas en la zorgiga kategorio, sed ambaŭ laŭ mia kompreno same ne havas parametron P402 en vikidatumoj (kaj ambaŭ laŭ mia impreso bone funkcias sen tiu parametro). Kion ni faras se iu vikimedia aŭtomatismo aldonas ankaŭ la paĝojn [[Muzeo Senckenberg]] kaj [[Londona Freud-muzeo]] kaj ankoraŭ duonmilionon da aliaj vikidatumaj unuoj al la zorgiga kategorio? Tiam ĝi estas tute troŝtopita kaj plene ridinda. Sed kiel mi nun komprenas, la aŭtomatismo agus ĝuste aldoni tiujn 2 (kaj ankoraŭ duonmilionon da aliaj) vikidatumaj unuoj al la zorgiga kategorio... Se vi volas, serĉu por ni unu "OSM-kodon" el la paĝoj de la zorgiga kategorio por plenigo de P402 en vikidatumoj, kaj vi povas aldone ekhavi P402-kodon de la arbitra paĝo [[Muzeo Senckenberg]] aŭ [[Londona Freud-muzeo]]. Sed mi certe ne volos nun peti vin ĉiuvespere elserĉi al ni montetojn da P402-kodoj... Temas nur pri unuopa testo, por vidi ĉu io ŝanĝiĝas. Kaj baza demando estas ĉu certa lingva vikipedio bezonas la tutan teatron aŭ ĝi tute ne necesas: laŭ la kategorio, ŝajnas ke ekzemple la franca, germana kaj hispana vikipedioj ne havas tian zorgigan kategorion kaj tamen gaje plufunkcias. Do mia herezula demando ankoraŭ estas, ĉu la esperantistoj ne povus fari kiel la franc-, german- kaj hispanlingvaj vikipedianoj kaj entute malinventi tiun kategorion? Kio povus okazi se ni simple faras tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:14, 4 jun. 2026 (UTC) PS: Ankoraŭ tute eta lingva kritiko pri via tute unua frazo "mi demandis la gugla AI ... kaj jen ria respondo". La neoficiala "ri" estas por homoj kiuj biologie havus sekson sed iel ne volas esti nomataj per "li" aŭ "ŝi" (aŭ oni ne scias ĉu ili estas "li" aŭ "ŝi"). Tamen "gugla AI" sendube ne havas biologian sekson, estas simpla afero, kaj por aferoj ekde 1887 jam estas pronomo, "ĝi". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 4 jun. 2026 (UTC) 3btkilxsy3m3ldezao991sx80zqm4af 0 932472 9392265 9367546 2026-06-04T20:26:23Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitan bildon]] 9392265 wikitext text/x-wiki {{informkesto futbalteamo | nomo = Arsenalo Kievo | plena nomo = Futbala klubo Arsenalo Kievo (''Футбольний Клуб Оболонь Київ'') | kromnomo = ''Kanonirij'' | fondita = 1925 | stadiono = | kapacito = | prezidanto = Ivica Pirić | trejnisto = Ihor Leonov | ligo = | sezono = | pozicio = }} La '''Futbala klubo Arsenalo Kievo''' ({{lang-uk|Футбольний Клуб Оболонь Київ}}), estas [[Ukrainio|ukrainia]] [[futbalklubo]] fondita en [[1925]] kies sidejo estas en la ĉefurbo [[Kievo]]. Ĝi estis malfondita en 2013 kaj refondita en 2014. Ĝi estis finalano de la [[Futbala pokalo de Ukrainio|Pokalo de Ukrainio]] en 1998 kaj 2001 kaj venkis la duadivizia ĉampionludo en 2018. La subtenanta klubo de la teamo famas pro sia kontraŭrasisma engaĝiĝo. == Vidu ankaŭ == * [[Dinamo Kievo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.arsenal-kyiv.com/ Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140808051250/http://www.arsenal-kyiv.com/ |date=2014-08-08 }} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Ukrainaj futbalteamoj]] gte35o2flzfakm2n2chfy7m7pjcs8ls 0 932805 9392184 9329282 2026-06-04T18:30:24Z Stefangrotz 91903 [[:Kategorio:Paĝoj kun rompita ligilo al dosiero|forigis rompitajn bildojn]] 9392184 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>Ἀναστάσιος Α΄<br>Flavius Anastasius Probus<br>(430-518)</b></font></big></big></span> |dosiero =Imperatorum Romanorum 1559 (122430885).jpg | grandeco de dosiero = 250px |priskribo =Ikonografia portreto de la romia imperiestro Anastazio la 1-a, [[1559]], aŭtoroj: [https://www.uni-erfurt.de/forschungszentrum-gotha/forschung/forschungsprojekte/abgeschlossene-projekte/jacopo-stradas-magnum-ac-novum-opus/stradas-magnum-ac-novum-opus-the-man-the-work-the-patron/who-was-jacopo-strada Jacobus Strada] (1507-1588) kaj [https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG144613 Andreas Gesner] (1482-1568) |dato de naskiĝo =[[430]] |loko de naskiĝo =[[Duraso|Dyrrachium]], [[Albanio]], [[Romia Imperio]] |dato de morto =[[10-a de julio]] [[518]] |loko de morto =[[Konstantinopolo]], [[Malgranda Azio]], [[Romia Imperio]] }} <big>'''Anastazio la 1-a Dukoro'''</big> aŭ <big>'''Flavius Anastasius Probus'''</big> estis (orient-romia imperiestro ekde la 11-a de aprilo 491 ĝis 10-ade julio 518. Kvankam Anastazio supreniris la tronon kun alta aĝo, lia longa regado havis ĝenerale stabiligan efikon sur la imperio administre, finance kaj armee, tamen, gravaj konfliktoj ankaŭ ekestis en la kampo de religia politiko. ==Proklamo kiel imperiestro== Flavio ​​​​Anastazio devenis de la latinaj balkanaj provincoj de la Orienta Romia Imperio kaj estis evidente klera viro, kiu flue parolis ambaŭ lingvojn de la imperio, la latinan kaj la grekan. Lia familio aludis - sendube fikcian - devenon de [[Pompeo]], la granda malamiko de [[Julio Cezaro|Cezaro]]. Li finfine atingis la rangon de [[:en:silentiarius|Silentiarius]], pozicio kiu fakte ne havis aparte centran rolon ĉe la orient-romia imperiestra kortego. Kvankam li estis altranga oficisto, liaj formalaj respondecoj limiĝis al superrigardo de la [[Stabo (armeo)|stabo]]. Tamen, li estis amika konfidenculo de la imperiestrino [[:en:Ariadne (empress)|Aelja Ariadne]] kaj tial li estis proklamita imperiestro en Konstantinopolo la 11-an de aprilo 491 - du tagojn post la morto de imperiestro [[Zenono (imperiestro)|Zenono]]. Oni diras ke la popolo kriis al Ariadne: "Donu al la imperio ortodoksan imperiestron! Donu al la imperio romian imperiestron!" Ŝi certigis la levigon de Anastazio al imperiestro (Aŭgusto) kaj edziniĝis al li baldaŭ poste, tiel certigante formalan daŭrigon de la dinastio, samtempe preterirante la fraton de Zenono, la generalon [[:de:Flavius ​​Longinus|Flavio Longino]] (427-492), en la aranĝoj pri sinsekvo. [[Dosiero:Nuremberg_chronicles_f_141r_1.jpg|eta|maldekstre|300px|<center>[[Zenono (imperiestro)|Zenono]] kaj Anastazio la 1-a, Romiaj Imperiistoj.</center>]] [[Dosiero:Anastazio la 1-a (430-518).png|eta|dekstre|220px|<center>Portreto de Anastazio la 1-a (430-518), romia imperiestro.</center>]] ==Enlanda kaj Religia Politiko== Malgraŭ sia progresinta aĝo - li ŝajne estis nur celita kiel transira reganto - Anastazio baldaŭ pruviĝis esti escepte energia imperiestro. Li rapide eliminis ĉiujn rivalojn kaj plifirmigis la ŝtatajn financojn: li restarigis la oficon de "comes patrimonii"<ref>Comes patrimonii aŭ "duko de la patrimonio", estis la reĝa oficisto respondeca pri la administrado de la reĝa (t.e., nepersona) heredaĵo.</ref> kun la funkcio de ŝtata sekretario pri financoj, pli efikigis la impostkolektadon, reformis la kupran valuton, reorganizis la armeon, kaj stimulis la ekonomion en 498 per la forigo de la "Chrysargyron" komercimposto ([[:en:Collatio lustralis|collatio lustralis]]). Ŝajnas, ke kvankam la imperiaj mezuroj ŝparis la senatanan eliton, ili postulis konsiderindajn oferojn de la simpla popolo (ekzemple la [[:de:Kolonenedikt des Anastasius|Edikto pri Kolonianoj de Anastazio]]). Anastazio laŭdire lasis al sia posteulo, [[Justino la 1-a]], mirindan riĉaĵon de 320 mil oraj funtoj, kiel asertis [[Prokopio el Cezareo]]. La regado de Anastazio tiel pavimis la vojon por la fina ora epoko de la malfrua antikva historio sub [[Justiniano la 1-a]]. Aparte signifa, antaŭ 498, Anastazio eliminis la [[:de:Isaurier|Izaŭranojn]] en kampanjo kiu daŭris plurajn jarojn. Multaj el la izaŭranoj tenis gravajn postenojn en la armeo ekde la tempo de imperiestro [[Leono la 1-a la Traco|Leono la 1-a]] (457–474). La vera amplekso de tiu ĉi [[:en:Isaurian War|"Izaŭria Milito"]] (492-497), kaj ĉu ĝi fakte estis malpli kampanjo kontraŭ la ribelemaj duonbarbaroj kaj pli konflikto inter la imperiestro kaj influa opozicia grupo ene de la armeo — la antaŭulo de Anastazio, Zenono, mem estis izaŭriano — restas diskutata temo. Certe estas, ke Anastazio finfine sukcesis rompi la reziston, ekzekutis la izaŭriajn gvidantojn [[:en:Longinus of Cardala|Longino]] kaj [[:it:Atenodoro (comandante isaurico)|Atenodoro]], kaj poste, en 498, festis sian venkon per grandioza "triumfo" en Konstantinopolo. Per tio, li decide stabiligis la imperion, kiu spertis institucian krizon ekde ĉirkaŭ 460. Tamen, pluraj gravaj hejmaj krizoj ekestis dum la posta regado de Anastazio, kvankam ĉi tiuj finfine solviĝis. Liaj religiaj politikoj, aparte, provizis bazon por rezisto. Anastazio ŝajne interne adheris al [[Monofizitismo]], kaj kvankam li ne malkaŝe kontraŭis la [[Koncilio de Kalcedonio|Kalcedonian Kristanismon]], konsiderindaj streĉiĝoj ekestis ĉar, kontraŭe al sia promeso antaŭ ol preni la potencon, la imperiestro provis devigi la [[Henotikon]] tra la tuta imperio. En 511, li eĉ detronigis [[:en:Macedonius II of Constantinople|Makedonion la 2-an]], la Patriarko de Konstantinopolo, kiun li mem nomumis en 496, jam foriginte la antaŭulon de Macedonio, [[:en:Euphemius of Constantinople|Eŭfemion]], el la ofico en 496. Anastazio nomumis la Monofizite-inklinan Patriarkon de Antioĥio, [[:en:Timothy I of Constantinople|Timoteon la 1-an]], kiel posteulon de Makedonio. Ĉi tio kondukis al la Ribelo de Staŭroteo<ref>La Ribelo de Staurotheis rilatas al tumulto aŭ perturbo en Konstantinopolo kiu okazis en 512 p.K., ĉefe pro ekleziaj kaj politikaj faktoroj.</ref>, en kiu la diversaj partioj de la Cirko ribelis kontraŭ Anastazio en 512, instigitaj de la [[Kristologio|kristologiaj disputoj]]. Oni eĉ provis proklami [[:en:Areobindus Dagalaifus Areobindus|Areobindon]] (460-512) kiel rivalan imperiestron, sed li lerte evitis la defion. Fine, Anastazio sukcesis konvinki la homojn kolektitajn en la [[:en:Hippodrome of Constantinople|Hipodromo]] per humilaj gestoj. La sekvan jaron, [[:en:Vitalian (consul)|Vitaliano]] (m. 520), la "[[:en:magister militum|magister militum]]" per [[Trakio]], ribelis kaj aperis plurfoje kun armeo antaŭ la ĉefurbo, sed estis decide venkita en 515, post kio li kaŝis sin. Justino la 1-a eliminigis Vitalianon en 520. La religiaj politikoj de Anastazio, kiu verŝajne persone estus preta igi koncedojn, profundigis la [[:en:Acacian schism|Akacianan Skismon]] kun la Roma Eklezio (484–519), kiu estis solvita nur sub Justino la 1-a. Dum la tempo de Anastazio, la Episkopo de Romo insistis pri la Kalcedoniana konfeso kaj ne estis preta fari koncedojn. [[Gelasio la 1-a]] emfazis lian superan aŭtoritaton pri religiaj aferoj. Anastazio, siaflanke, nomis sin pontifex ("[[pontifiko]]") en letero al la Roma Episkopo [[Hormisdaso]] en 516, tiele substrekante sian pretendon havi la finan decidon pri ekleziaj aferoj. La imperiestro tial ne povis solvi la konflikton kun Romo. Tamen, la imperia religia politiko kondukis al la provizora alligiteco de la [[Armena Apostola Eklezio|Armena Eklezio]] kun Konstantinopolo. Anastazio ankaŭ uzis perforton kontraŭ la ceteraj nekristanoj en la imperio: en 502, li perforte subpremis paganajn printempajn festojn. Krome, kondamnitaj malnovkredantoj estis senposedigotaj kaj malpermesitaj aperi kiel profitantoj en testamentoj. Anastazio ankaŭ uzis forton kontraŭ la ceteraj nekristanoj de la imperio: en 502, li ordonis la perfortan subpremadon de paganaj printempaj festoj. Krome, kondamnitaj katolikoj estis senposedigitaj kaj malpermesitaj esti nomitaj kiel profitantoj en testamentoj. Laŭ fontoj, Anastazio havis du okulojn de malsamaj koloroj ([[Heterokromio|Heterokromio de la Iriso]]), kio ne nur gajnis al li la kromnomon Dikoros ("duobla pupilo"), sed, kune kun religiaj konfliktoj kaj internaj kaj eksteraj militoj, igis iujn el liaj samtempuloj kredi, surbaze de supozeblaj profetaĵoj, ke la fino de la mondo alproksimiĝis kaj eĉ vidis la imperiestron kiel la Antikriston. ==Eksterlanda Politiko== ===Rilatoj kun la Okcidento=== Laŭjure, la romianoj ne konsideris kontaktojn kun la tribaj regnoj en la okcidento kiel eksteran politikon, ĉar Anastazio daŭre postulis la efektive perditan okcidentan duonon de la imperio, sur kies ruinoj plejparte ĝermanaj militistoj establis siajn proprajn regnojn. Male, imperiestro Anastazio estis nominale agnoskita kiel superreganto preskaŭ ĉie, eĉ se la fakta potenco kuŝis sur la lokaj regantoj. Dum la regado de Anastazio, konfliktoj ekestis ĉefe kun la [[ostrogotoj]], kies militanta partio kontrolis la restantan kernon de la Okcidenta Romia Imperio. La imperiestro nur donis al ilia reĝo, Teodoriko la Granda, kiu akiris kontrolon de Italio en 493 venkinte [[Odoakro]]n, la rajton nomumi konsulojn por la Okcidento post longaj intertraktadoj. Rekompence, Teodoriko regis laŭjure en la nomo de la imperiestro kaj permesis al plej multaj romiaj institucioj ke ili restu agantaj. Ĉu Teodoriko estu konsiderata ĝermana reĝo aŭ pli ĝuste okcident-romia registarestro laŭ la tradicio de [[Ricimero]] estas temo de scienca debato. Ĉiukaze, la konsuloj nomumitaj en la okcident-romia ĉefurbo [[Raveno]] kaj en Konstantinopolo estis agnoskitaj de ambaŭ flankoj ekde 497/8, kio povas esti interpretita kiel simbolo de la daŭra unueco de la imperio. Krome, Anastazio sendis al Teodoriko la [[insigno]]n de la Okcidenta Romia Imperio, kiu alvenis al Konstantinopolo en 476. Tamen, la ostrogotoj sindetenis pri nomumado de sia propra Aŭgusto por Italio, movo kiun Anastazio verŝajne postulis aŭ almenaŭ sugestis. Streĉiĝoj kun la ostrogotoj reaperis jam en 498/9, sed ĉi tiuj ne eskaliĝis. Malgraŭ la ĝenerale bonaj rilatoj, Teodoriko ne malhelpis postuli orientromiajn teritoriojn (precipe la urbon [[Sremska Mitrovica|Sirmium]] en [[Balkana duoninsulo|Balkanio]], kiu apartenis al la Orienta Romia Imperio nur ekde 437) kiel pro la sinsekvaj okcidentaj romiaj imperiestroj ekde 504. Kiel reprezalio, orienta romia floto atakis la italan marbordon en 507. Paca interkonsento estis atingita inter Teodoriko kaj la imperiestro en 510. La regantoj de la ĝermanaj posteuloj de la Okcidenta Romia Imperio ĝenerale agnoskis la superregon de la (orienta) romia imperiestro principe dum la tempo de Anastazio, eĉ se ili regis fakte kiel regantoj. Tiel, la burgonjaj regantoj fiere portis la titolon de imperia "magister militum", kaj la [[Merovidoj|merovido]] [[Klodvigo la 1-a]] ankaŭ petis formalan rekonon de sia pozicio fare de la imperiestro, kun kiu, laŭ esploristoj kiel [[:en:Patrick J. Geary|Patrick Joseph Geary]], li eĉ sibskribis militan aliancon ([[Feŭdo|foedus aŭ traktato]]) kontraŭ la visigotoj. Se tio estas vera, tiam la orientromia mararmeatako kontraŭ Italio en 507 ankaŭ povus esti servinta por malhelpi Teodorikon helpi la visigotojn. Laŭ [[Gregorio de Tours]] (Historioj 2.38), Kloviso tiam ricevis la nomumon de "konsulo" kaj Aŭgusto de Anastazio en 508; tamen, multe sugestas, ke la Franko fakte estis levita al la rango de patricio, kaj ke Gregorio, skribante jardekojn poste, eraris. Se tio estas vera, tiam la Merovido tiel estis metita sur egalan bazon kun la orientgotaj reĝoj laŭ rango kaj povis administri sian regnon kun orientromia aprobo kiel ia vicimperiestro. Kaj ĉe la romia kaj la ĝermana flankoj, la ideo pri universala Romia Imperio ankoraŭ vivis, kvankam la politika realo jam estis plejparte malsama. La sola pensebla politika referenckadro ankoraŭ estis la Romia Imperio. ==Danubo kaj Orienta Landlimo== En Balkanio, [[prabulgaroj]] plurfoje transiris la Danubon kaj atakis ĝis Trakion. En 493, la "magister militum" Juliano<ref>[https://grbs.library.duke.edu/index.php/grbs/article/download/8851/4657/14503 The Date of Prise ian's De Laude Anastasii]</ref> estis mortigita batalante kontraŭ ili. En 499, la imperiestro sendis la Soldatan Majstron de [[Ilirio]], Aristo<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/The_Rome_that_Did_Not_Fall/ve2GAgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Aristus+magister+militum+Anastasius&pg=PA112&printsec=frontcover The Rome that Did Not Fall]</ref>, kun 15 mil elitaj soldatoj kontraŭ la malamiko. xxx Tamen, la romia armeo estis decide venkita en embusko, kaj la grafoj Aquilinus, Nicostratus, Tancus kaj Innocentius<ref>Aquilinus, Nicostratus, Tancus aŭ Innocentius estis grafoj (en la latina, "comites") de la Bizanca/Orienta Romia Imperio kiuj mortis en batalo ĉirkaŭ 499 p.K.</ref> estis mortigitaj en batalo. En 502, okazis alia prabulgara invado, post kio Anastazio ordonis la konstruadon de la tiel nomata [https://shadowsofconstantinople.com/the-anastasian-wall/ Longa Murego] (ankaŭ konata kiel la [[:en:Anastasian Wall|Anastazia Murego]]) okcidente de Konstantinopolo kaj la riparon de la malsupra parto de la Danuba Limeso. Anastazio ankaŭ devis militi kontraŭ la [[Sasanida Imperio|persaj Sasanidoj]]. Post longa periodo de paco (ekde 441), ŝajne streĉiĝoj kreskis inter la du imperioj, kulminante per milito en la aŭtuno de 502 (Vidu [[Rom-Persaj Militoj]]). La Persoj evidente postulis tributon de la imperiestro. Li, siavice, subtaksis la orientan superpotencon kaj erare supozis, ke [[:en:Kavad I|reĝo Kavado la 1-a]] estis okupata pro internaj tumultoj kaj konfliktoj kun la [[heftalitaj hunoj]]. La Orienta Romia Imperio estis surprizita de la unua sasanida atako: Imperia delegacio sub la konfidenculo de Anastazio, [[:en:Rufinus (consul)|Flavio Rufino]], estis survoje al Kavado kaj devis abrupte reiri post aŭdado pri la persa atako. Post komencaj sukcesoj de la persoj kaj iliaj heftalidaj aliancanoj, la romiaj trupoj sukcesis iom post iom stabiligi la situacion: En 503, la imperiestro sendis armeon al la orienta limo, kiu, por la tempo, estis grandega - pli ol 50 mil viroj. Tamen, pro malbona gvidado, la trupo estis venkita de la sasanidoj. La sekvan jaron, tamen, la venĝa kampanjo de [[:en:Magister officiorum|Magister Officiorum]] [[:en:Celer (magister officiorum)|Celer]] (491-518), kiu detruis persan teritorion per siaj trupoj, estis pli sukcesa. [[Dijarbakiro|Amedo]], kaptita en januaro 503, estis fine rekaptita de la romanoj en 505 post longa sieĝo kaj pago de konsiderinda sumo. En 506, armistico, komence limigita al sep jaroj, estis finita, sed ĝi daŭris 20 jarojn. Tamen, streĉiĝoj daŭrigis, kiel montris la militoj sub [[Justino la 1-a]] kaj precipe [[Justiniano la 1-a]] - super ĉio ĉar, en la fina fazo de la batalado, Anastazio, malobee al malnova traktato, konstruigis tre fortan fortikaĵon ĉe [[:en:Dara (Mesopotamia)|Dara]] rekte ĉe la persa limo. La Sasanidoj sentis sin minacataj de ĉi tiu fortikaĵo kaj plurfoje postulis ĝian forlason. Malgraŭ tio, la romia orienta limo restis paca dum proksimume du jardekoj post 506. ==Morto kaj Sinsekvo== Anastazio mortis la 10-an de julio 518, supozeble dum terura ŝtormo. Lia sinsekvo prezentis gravan problemon, ĉar li havis nur unu ekstergeedzan filon (kvankam, principe, la romia imperia titolo ne estis hereda en la Malfrua Antikvo ĉiuokaze), kiu jam estis pereinta en tumulto ĉe la Hipodromo en 507. Dum sia vivo, li ne nomumis iun ajn kiel sian posteulon per adopto aŭ nomumante lin kunimperiestro aŭ subimperiestro. Liaj tri plenkreskaj nevoj, [[:en:Hypatius (consul 500)|Hipatio]], [[:en:Pompeius (consul 501)|Pompeo]] kaj [[:en:Probus (consul 502)|Probo]], kiuj sinsekve servis kiel konsuloj de 500 ĝis 502, ne povis certigi la tronon. Tiel, [[Justino la 1-a|Flavio Justino]], komandanto de la imperia gvardio (excubitores), finfine atingis sian proklamon kiel imperiestro pro siaj bonaj konektoj en la palaco, eble kun la implikiĝo de sia nevo Petro Sabatio (460-543) (patro de la estonta imperiestro [[Justiniano la 1-a]]. Anastazio estis la lasta romia imperiestro kiu havis la titolojn "pontifex" ("[[pontifiko]]") kaj "pater patriae" ("patro de la patrujo"), kaj ankaŭ la lasta kiu estis nomata "divus" ("dia") post sia morto. {{Sinsekvo | titolo = [[Bizanca Imperiestro]] | periodo = [[491]] - [[518]] | antaŭ = [[Zenono]] | post = [[Justino la 1-a]] }} == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 430]] [[Kategorio:Mortintoj en 518]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 6-a jarcento]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Albanio]] [[Kategorio:Mortintoj en Turkio]] [[Kategorio:Romiaj regantoj]] [[Kategorio:Romiaj militistoj]] [[Kategorio:Romiaj imperiestroj]] [[Kategorio:Historio de Romo]] {{DEFAŬLTORDIGO:Anastazio la 1-a}} {{Romiaj imperiestroj}} rdqqtbjnasov5hp6oxejfe3mr6vkvpa 0 939896 9392615 9343576 2026-06-05T10:13:55Z Sj1mor 12103 /* Notoj */ 9392615 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Hans FLEISCHHACKER''' (naskiĝinta la {{daton|10|3|1912}} en [[töttleben (Erfurto)|Töttleben]], mortinta la {{daton|30|1|1992}} en [[Frankfurto ĉe Majno]]<ref>[https://web.archive.org/web/20070123223110/http://www.die-namen-der-nummern.de/html/hans_fleischhacker.html "Die Namen der Nummern. Eine Initiative zur Erinnerung an 86 jüdische Opfer der Verbrechen von NS-Wissenschaftlern"]</ref>) estis [[germanio|germana]] antropologo kaj oficiro de [[sS (organizaĵo)|SS]]. Li estis akuzita pro mezurado de kranioj de [[Listo de naziaj koncentrejoj|koncentrejanoj]] dum la [[Dua Mondmilito]]; en 1971 li estis absolvita<ref>[https://www.spiegel.de/politik/nicht-erfasst-a-b96ad085-0002-0001-0000-000042929334?context=issue "Nicht erfaßt"] - ĉe: ''Der Spiegel,'' 28.5.1972</ref> kaj rajtis denove universitate deĵori. Post studoj en [[Jena]] (1931-33) kaj aniĝo al la [[studenta korporacio]] ''Germania'' li doktoriĝis en 1935 en [[Munkeno]]. Poste li estis asistanto ĉe [[Theodor Mollison]].<ref>[https://www.landesarchiv-bw.de/plink/?f=6-998968 sennaziiga akto de Fleischhacker] - ĉe: Ŝtata arkivo de Sigmaringen</ref> De 1937 li estis helpanto ĉe la Rasbiologia instituto de la [[Universitato de Tübingen]]: tie ĉi li habilitiĝis pri antropologio post defendo de la disertacio ''Das Hautleistensystem auf Fingerbeeren und Handflächen bei Menschen''. Por tio li esploris manojn de 309 judoj el [[Łódź]].<ref>Horst Junginger: ''Von der philologischen zur völkischen Religionswissenschaft,'' p. 281–282.</ref><ref>[https://www.spiegel.de/wissenschaft/medizin/ns-forscher-hans-fleischhacker-dokumentation-in-tuebingen-a-1031558.html "In den Händen des SS-Obersturmführers"] - ĉe: ''Der Spiegel,'' 22.5.2015</ref> En 1937 li eniris la [[SS]]-on (n-ro 307.399) kaj en la 1.2.1940 li ekmembris ĉe [[NSDAP]] (n-ro 7.501.920)<ref>Bundesarchiv R 9361-III/524419</ref>. Jaron poste li iĝis ĉefa SS-ano en la ''Rasa kaj setla ĉefofico'' de SS kaj ankaŭ juĝanta komisiano pri la germanigo de [[poloj]]. Ĉi-funkcie li aktivis ĉefe en la okupaciita urbo [[Łódź]]. En la 10.6.1943 li vojaĝis [[Berlino]]n kaj veturis tagon pli malfrue al [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Aŭŝvico]]. Tie li mezuris, kune kun [[Bruno Beger]], internigitojn por muzea projekto de SS. Fare de la duopo elektitaj personoj estis deportitaj al la koncentrejo de [[Natzwiller]] murdotaj en aŭgusto 1943. Iliaj kadavroj estis transportitaj al la ''Anatomia Instituto'' de la [[Universitato de Strasburgo]] en la okupaciita [[Alzaco]]. En oktobro 1945 la [[francio|franca]] soldatara registaro maldungis lin ĉe la universitato de Tübingen. Sed li tuj ekdeĵoris ĉe la ministerio pri internaj aferoj de ''Württemberg-Hohenzollern''.<ref>Lena Müssigmann: "Hände aus dem Holocaust" - ĉe: ''Frankfurter Rundschau,'' 30.5.2015, p. 23</ref> En 1948 lia [[sennaziigo]] duone sukcesis kaj de 1950 li laboris kiel ekspertulo pri patreco por la ''Germana societo pri antropologio'' kaj kiel asistanto ĉe la Instituto pri Heredscienco ĉe la universitato frankfurta. De januaro 1960 ĝis oktobro 1961 li denove asistantis en Tübingen. Sekvis scienca asistanteco ĉe la ''Antropologia instituto'' ĉe la frankfurta altlernejo.<ref>Jens Kolata: [https://www.ns-akteure-in-tuebingen.de/biografien/bildung-forschung/hans-fleischhacker etbiografio] - ĉe: ''NS-Akteure in Tübingen''</ref> Post lia absolvo ĉe proceso de 1971 li nomumiĝis eksterorda profesoro. Kontraŭ tio iĝis protestoj.<ref>Reinhard Tenhumberg: [http://www.tenhumbergreinhard.de/1933-1945-taeter-und-mitlaeufer-teil-2/1933-1945-biografien-seite-2-fla/fleischhacker-hans-dr-phil.html "Täter und Mitläufer"]</ref> En 1977 li pensiiĝis. Fleischhacker verkis la ĉapitron ''Anthropologie der Bewohner Afrikas'' en majstroverko de [[Hermann Baumann]] kun la titolo ''Die Völker Afrikas und ihre traditionellen Kulturen'' (pri popoloj afrikaj). == Literaturo == * Ernst Klee: ''Das Personenlexikon zum Dritten Reich – Wer war was vor und nach 1945'', Frankfurt am Main, dua eldono, Juni 2007, p. 155 * Hans-Joachim Lang: ''Die Namen der Nummern. Wie es gelang, die 86 Opfer eines NS-Verbrechens zu identifizieren,'' Hamburg 2004; Frankfurt am Main 2007 * ''In Fleischhackers Händen. Wissenschaft, Politik und das 20. Jahrhundert.'' Eldonis Jens Kolata (k.a.), MUT, Tübingen 2015 (=Schriften aus dem Museum der Universität Tübingen, 8), ISBN 978-3-9816616-4-4 * Madeleine Wegner: "Hans Fleischhacker: Ein 'Rasseexperte' im KZ Auschwitz" - ĉe: Wolfgang Proske (eld.): ''Täter Helfer Trittbrettfahrer. NS-Belastete aus Baden-Württemberg'', volumo 9: ''NS-Belastete aus dem Süden des heutigen Baden-Württemberg,'' Kugelberg Verlag, Gerstetten 2018, p. 92–106, ISBN 978-3-945893-10-4 == Referencoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == * broŝuro [http://www.unimuseum.uni-tuebingen.de/downloads/folder/folder-ns-jahresprogramm.pdf "Die Universität Tübingen im Nationalsozialismus. Jahresprogramm 2015"] - kie atentendas la pp. 6-15 pri la ekspozicio ''In Fleischhackers Händen. Tübinger Rassenforscher in Łódź 1940–1942'' (2015) * [https://www.die-namen-der-nummern.de/index.php/de/die-taeter "Hans Fleischhacker"] - ĉe: ''die-namen-der-nummern.de'' {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Fleischhacker, Hans}} [[Kategorio:Germanaj antropologoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:SS-oficiroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1912]] [[Kategorio:Mortintoj en 1992]] [[kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[Kategorio:Germanaj nazioj]] hl2lywgq5202zmz4mueh7gthmd4y2qr 0 940260 9392435 9349223 2026-06-05T05:20:56Z Sj1mor 12103 9392435 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Maria Paulina ORSETTI''' (pseŭdonimo ''Edward Godwin'', kaŝnomo ''MO'' ''EG''; naskiĝis la 22-an de junio 1880 en Świerże (Lublin-regiono) - mortis la 27-an de majo 1957 en [[Varsovio]]) estis pola aktivistino, anarkiistino, feministo kaj kooperativa organizanto (''spółdzielczość'') kaj ankaŭ esperantistino. Gvida figuro en la pola kooperativa movado, ŝi establis konsumantajn kooperativojn, loĝejajn kooperativojn kaj {{JN|laborista kooperativo}} por virinoj. == Vivo kaj agado == Ŝi studis ekonomion kaj sociajn sciencojn en [[Belgio]],<ref> Błesznowski 2018, p. xv. </ref> kaj poste dediĉis sin al praktika laboro por socia ŝanĝo anstataŭ akademia kariero.<ref> Błesznowski 2018, p. xv; Matysek-Imielińska 2020, pp. 144–145. </ref><ref> Matysek-Imielińska 2020, p. 215. </ref> Ŝi estis anarkiistino,<ref> Błesznowski 2018, pp. xv, 28–29, 43. </ref> kiu kredis je demalsupra, partoprena agado por malforti [[Kapitalismo|kapitalismon]],<ref> Matysek-Imielińska 2020, pp. 27–28. </ref> ne je perforta [[revolucio]] aŭ [[utopia socialismo]] (ŝi kritikis ekz. [[Robert Owen]]).<ref> Matysek-Imielińska 2020, p. 173, n 3. </ref> Ŝiaj ĉefaj agadoj * Ŝi fondis kaj organizis konsumantajn, loĝantajn kaj laboristajn kooperativojn, speciale por virinoj. * Ŝi redaktis revuojn kiel ''Społem!'' („Kune!“), ''Pracownik Spółdzielczy'' („Koopera Laboranto“) kaj direktis la kooperativan eldonejon ''Książka''.<ref> Błesznowski 2018, p. xv; Matysek-Imielińska 2020, p. 144, n 8. </ref> * Ŝi popularigis la ideojn de [[Pjotr Kropotkin]] (tradukis liajn librojn, verkis biografion) kaj [[Charles Fourier]], emfazante interhelpon kiel forton de la malfortuloj kontraŭ kapitalismo. * En 1933 ŝi verkis la libron ''Kobieta, której na imię miliony'' („Virino, kies nomo estas milionoj“) pri la rolo de virinoj en la koopera movado. * Ŝi kunfondis la Kooperativan Virinan Gildon (1935) kaj aktivis por eduki virinojn kaj forigi barojn al ilia partopreno en [[ekonomio]].<ref> Błesznowski 2018, p. xv. </ref> == Ŝia esperantisteco == Orsetti estis esperantistino kaj aktive partoprenis en la internacia koopera movado per Esperanto. La internacia koopera movado havis propran gazeton en Esperanto, kiun ŝi kunredaktis. Tio ligis ŝin al la maldekstra/flanka Esperanta movado, kiu ofte interplektiĝis kun anarkiismaj, socialistaj kaj internaciismaj ideoj. Ŝi delegiĝis al internaciaj kooperativaj kongresoj en [[Okcidenta Eŭropo]],{{mankas fonto}} kaj Esperanto probable helpis ŝin komuniki translingve en tiuj cirkloj. En Esperanta medio ŝi aperas kiel ekzemplo de pola virino-anarkiistino kaj kunlaboristino (kooperativistino). == Referencoj == {{Referencoj}} ==Bibliografio== *{{cite book|editor-last=Błesznowski|editor-first=Bartłomiej|translator-last=Granas|translator-first=Michelle|year=2018|title=Cooperativism and Democracy: Selected Works of Polish Thinkers|url=https://books.google.com/books?id=S_U4DwAAQBAJ|publisher=Brill}|isbn=978-90-04-29700-5}} *{{Cite book|last=Matysek-Imielińska|first=Magdalena|year=2020|title= Warsaw Housing Cooperative: City in Action|series=The Urban Book Series |publisher=Springer|isbn=978-3-030-23076-0|doi=10.1007/978-3-030-23077-7}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Orsetti, Maria}} [[Kategorio:Polaj anarkiistoj]] [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] p275p880cghu60sr633n8me00cotrax 0 941421 9392623 9389874 2026-06-05T10:36:23Z Verdulo 1002 9392623 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto persono | nomo = Coks Donders | bildo = | priskribo = | naskiĝdato = | naskiĝloko = [[Arnhem]] | lando = [[Nederlando]] | profesio = [[ĵurnalisto|ĵurnalistino]], [[verkisto|verkistino]] | konataj_verkoj = ''Schaduwlijnen'', ''De stilte voorbij'' }}{{forigo}}This article contains multiple serious factual inaccuracies about a living person, including a completely incorrect birth date, fabricated publications, false award nominations, and invented biographical and work related details. The subject of this article did not write the listed books, was never nominated for the listed awards, and several described career details are false. The article appears to contain unsourced and partially fabricated information, which violates Wikipedia's Biographies of Living Persons policy. Requesting immediate deletion. '''Coks DONDERS''' (naskiĝinta en [[Arnhemo]]) estas nederlanda [[ĵurnalisto|ĵurnalistino]] kaj [[verkisto|verkistino]], konata pro siaj ĵurnalismaj verkoj kaj romanoj traktantaj sociajn temojn. == Vivo kaj edukado == Donders naskiĝis en Arnhem, kiel la plej juna el familio de tri infanoj. Post kiam ŝi finis la gimnazion en Arnhem, ŝi foriris por iom da tempo al Parizo por plibonigi sian scion de la franca lingvo, post tio ŝi komencis la studadon de la usonaj studoj en la Regna [[Universitato de Groningen]]. Kun propedeŭzo en la poŝo ŝi translokiĝis al [[Amsterdamo]] por studi aktoradon en Teatra lernejo "De Trap" (La ŝtuparo). Nur poste ŝi komencis BA-historion en la [[Universitato de Amsterdamo]]. Post la akiro de sia propedeŭzo ŝi elektis specialiĝi pri usona historio. Kiel parto de tio, en sia tria studjaro, ŝi iris al la [[Universitato de Virginio]] en [[Charlottesville]] (Usono), kie ŝi havis diplomiĝintan kurson en la specialaĵo "Genocide Studies" kaj havis kursojn rilatajn al la Usona Historio kaj Amaskomunikiloj. En Usono ŝi ekkonis Publikan Historion, kiu studas la ĉiutagan kontakton kun historio. Ŝi enamiĝis en ĝin, kaj poste ŝi sciis ke ŝi volis verki historion en la ĝenerala lingvo. Ĉiujn historiojn, ne nur la usonan. Reveninte al Eŭropo, ŝi iris al Romo por kelkaj semajnoj, por praktike apliki la lernitajn sciojn pri Publika Historio, esplorante la rilaton inter romia kaj faŝisma heredaĵo en la Reĝa Nederlanda Instituto de [[Romo]]. Poste ŝi komencis du magistrajn studojn en la Universitato de Amsterdamo: Publika historio kaj la Historio de la Internaciaj Rilatoj. Ŝi faris staĝon ĉe VPRO en "Andere Tijden" (Aliaj Tempoj), estis jaro en la estraro de la asocio, kaj denove iris al Romo, ĉi-foje por esplori la kreadon de itala muzeo pri la holokaŭsto. Dum siaj magistraj studoj ŝi plue specialiĝis pri la traktado de malhela historio, kaj antaŭ la fino de ŝia studo ŝi povis dum kelkaj monatoj kunlabori kun la redaktejo de NOS en [[Vaŝingtono]]. Ŝi akiris sian magistron en 2017. En sia libera tempo ŝi ŝatas kaj multe vojaĝas - dum kelka tempo eĉ kiel gvidanto pri historio. Krome ŝi instruas teatron en sia malnova mezlernejo, ŝi konstante aŭskultas malnovajn kantojn (kaj precipe de [[Johnny Cash]]) kaj ŝi estis mantelgardisto por sia patro dum 17 jaroj. "Malgraŭ ŝi loĝis en multaj lokoj en multaj landoj tra la mondo ŝi identigis sin antaŭ ĉio kiel... Arnhem-anino. == Ĵurnalisma kariero == Ŝi komencis sian karieron ĉe la regiona gazeto ''De Gelderlander''. Poste ŝi laboris por diversaj nederlandaj amaskomunikiloj, inter kiuj la nacia gazeto [[De Volkskrant]]. Ŝia laboro ofte traktas sociajn temojn kiel malegaleco, identeco kaj ŝanĝoj en la socio. Krome ŝi kontribuis kiel sendependa ĵurnalistino al revuoj kiel [[Vrij Nederland]] kaj [[Elsevier Weekblad]]. == Literatura verkaro == Coks Donders debutis kiel romanverkistino en 2004 per la verko ''Schaduwlijnen''. Ŝia dua romano, ''De stilte voorbij'' (2008), ricevis ĝenerale favorajn recenzojn kaj estis nomumita por la [[Libris Literatuur Prijs]]. Ŝia verkaro ofte kombinas ĵurnalisman observadon kun fikcia rakontado kaj psikologia karakterizado. == Bibliografio == === Romanoj === * ''Schaduwlijnen'' (2004) * ''De stilte voorbij'' (2008) * ''Onder het oppervlak'' (2016) === Nefikcio === * ''Stemmen van de stad'' (2013) * ''Grenzen in beweging'' (2019) === Ĵurnalismaj kolektoj === * ''Verhalen van dichtbij'' (2010) == Ricevo == La verkoj de Donders estas ĝenerale priskribataj kiel kombino de ĵurnalisma precizeco kaj literatura stilo. Kritikoj emfazas ŝian atenton al sociaj temoj kaj homaj rakontoj. == Premioj kaj nomumoj == * Nomumo por la [[Libris Literatuur Prijs]] (2008) * Premio [[De Tegel]] (2012) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.coksdonders.nl/over-mij pri mi (nederlande)] * [https://lokaalnieuwsswalmen.nl/coks-donders-leeftijd/ aĝo (nederlande)] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Donders, Coks}} [[Kategorio:Nederlandaj ĵurnalistoj]] qha1ya0vklx8fonzjjjo3c0rxpdtii6 0 942416 9391973 9364350 2026-06-04T14:06:36Z ThomasPusch 1869 9391973 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{kursiva titolo}} {{Informkesto libro |dosiero= |lingvo=Esperanto |eldonejo=Les Éditions - Kava-Pech|isbn=978-2-925496-04-5}} "'''Kie vojoj renkontiĝas'''" estas kolektiva libro kiu kolektas la finalistajn novelojn de la [[Interkultura Novelo-Konkurso|Interkultura Novel-Konkurso]] de [[Bobelarto]], Ĝi estas la kvara kolekto de la INK, lanĉita en 2024. La temo de tiu ĉi eldono estis "Artefaritaj intelektoj, pensantaj maŝinoj kaj [[Homo sapiens]]". Jen la gajnintoj kaj ĉefaj noveloj aperantaj en la kolekto: # "Kie vojoj renkontiĝas" – Zakhar Serebrov (Rusio) — ''Unua premio'' # "La ĉioscieco de OV-GPT" – [[Jorge Rafael Nogueras]] (Portoriko) # "Lasta lavo" – Ljudmila Shebella (Ukrainio) # "Olda Fan kaj la roboto-edzino" – [[Yin Jiaxin]] (Ĉinio) # "Ruĝa saŭco sur blua ĉemizo" – Mahin Rad (Irano) Gajnintoj: Komencanta Kategorio # "Kunulo" – Javad Eskandari Mayvan (Irano) — ''Unua premio'' # "Dankon, Komputilo" – Elisabetta Antichi (Italio) # "Malsatklingokuristo" – Mikhail Reztsov (Rusio) # "Generatoro de falsa vivo (Fake life генератор)" - Olena Klymovskykh (Ukrainio) # "Nenio pli gravas'''"''' '''-''' Stefan Grotz (Germanio, [[Uzanto:Stefangrotz|en vikipedio]]) Aliaj Honoritaj Noveloj (Antaŭvidataj en la libro) * "Kiam la blua lumo brilos" – Paola De Bonis (Italio) * "Kanto por Silicio" – Sara Spalding (Usono) Simile al la antaŭa jaro, la libro kolektas ne nur la gajnintojn, sed ankaŭ la plej bonajn finalistojn el la 114 kontribuaĵoj ricevitaj dum la 4-a eldono. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://bobelarto.ink/blogo/ Bobelarto] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperantlingva literaturo]] [[Kategorio:Esperanto-antologioj]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2025]] iz4e26q72yeurh7zdeg7meq20wz1ulb 9391975 9391973 2026-06-04T14:06:55Z ThomasPusch 1869 9391975 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{kursiva titolo}} {{Informkesto libro |dosiero= |lingvo=Esperanto |eldonejo=Les Éditions - Kava-Pech|isbn=978-2-925496-04-5}} "'''Kie vojoj renkontiĝas'''" estas kolektiva libro kiu kolektas la finalistajn novelojn de la [[Interkultura Novelo-Konkurso|Interkultura Novel-Konkurso]] de [[Bobelarto]], Ĝi estas la kvara kolekto de la INK, lanĉita en 2024. La temo de tiu ĉi eldono estis "Artefaritaj intelektoj, pensantaj maŝinoj kaj [[Homo sapiens]]". Jen la gajnintoj kaj ĉefaj noveloj aperantaj en la kolekto: # "Kie vojoj renkontiĝas" – Zakhar Serebrov (Rusio) — ''Unua premio'' # "La ĉioscieco de OV-GPT" – [[Jorge Rafael Nogueras]] (Portoriko) # "Lasta lavo" – Ljudmila Shebella (Ukrainio) # "Olda Fan kaj la roboto-edzino" – [[Yin Jiaxin]] (Ĉinio) # "Ruĝa saŭco sur blua ĉemizo" – Mahin Rad (Irano) Gajnintoj: Komencanta Kategorio # "Kunulo" – Javad Eskandari Mayvan (Irano) — ''Unua premio'' # "Dankon, Komputilo" – Elisabetta Antichi (Italio) # "Malsatklingokuristo" – Mikhail Reztsov (Rusio) # "Generatoro de falsa vivo (Fake life генератор)" - Olena Klymovskykh (Ukrainio) # "Nenio pli gravas'''"''' '''-''' Stefan Grotz (Germanio, [[Uzanto:Stefangrotz|en Vikipedio]]) Aliaj Honoritaj Noveloj (Antaŭvidataj en la libro) * "Kiam la blua lumo brilos" – Paola De Bonis (Italio) * "Kanto por Silicio" – Sara Spalding (Usono) Simile al la antaŭa jaro, la libro kolektas ne nur la gajnintojn, sed ankaŭ la plej bonajn finalistojn el la 114 kontribuaĵoj ricevitaj dum la 4-a eldono. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://bobelarto.ink/blogo/ Bobelarto] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperantlingva literaturo]] [[Kategorio:Esperanto-antologioj]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2025]] m6mhxb6ibv7qaxj8t4oet21rvtljy5i 0 942417 9391980 9361281 2026-06-04T14:13:48Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9391980 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{kursiva titolo}} {{Informkesto libro |dosiero= |lingvo=Esperanto |eldonejo=kava-pech}} "'''Amo, tuso, kaj forpaso: Homoj kaj kovimo'''" estas kolektiva libro kiu kolektas la finalistajn novelojn de la [[Interkultura Novelo-Konkurso|Interkultura Novel-Konkurso]] (INK) de [[Bobelarto]].<ref>"Interkultura Novelo-Konkurso". 2022. ''Esperanto'' 1372(10), p. 214.</ref> Ĝi estas la unua kolekto de INK, eldonita en 2021 (kaj oficiale prezentita en 2022). Ĝi kolektas la verkojn inspiritajn de la [[Pandemio COVID-19|Pandemio KOVIM-19]]. Jen la ĉefaj premiitaj noveloj kaj iliaj aŭtoroj: La Ĉefaj Gajnintoj * "Kovimo-dek-naŭ" – Vanege (Francio) — ''Unua premio (Kategorio A)'' * "Amo, tuso kaj forpaso" – Sara Spalding (Usono) — ''Dua premio'' * "La unua tago de la resto de mia vivo" – [[Jorge Rafael Nogueras]] (Portoriko) — ''Tria premio'' * "Kanto el izolado" – Ester Schütz (Hungario) — ''Unua premio (Kategorio B - Komencantoj)'' La libro enhavas entute 25 novelojn elektitajn el pli ol 150 konkursaj verkoj. Jen kelkaj el la pliaj titoloj kaj aŭtoroj: * "La lasta kiso" – [[Luiza Carol]] (Israelo) * "Post la fenestro" – [[Ida Stria]] (Pollando) * "Masko por masko" – Christian Deunff (Francio) * "Nigraj birdoj" – Gelia Alekseeva (Ukrainio) * "La tago kiam la tero haltis" – [[Stela Besenyei-Merger]] (Hungario/Francio) * "Virtuala brakumo" – Dora Knoerr (Germanio) * "Atendante la printempon" – Paola De Bonis (Italio) Ĉi tiu libro markis la komencon de la serio "INK", kiun gvidas Bobelarto kune kun la eldonejo KAVA-PECH. Ĝi estis verkita originale en diversaj lingvoj kaj tradukita al Esperanto (kaj inverse), celante montri kiel la [[KOVIM-19-pandemio|KOVIM-19 pandemio]] influis homojn tutmonde. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://bobelarto.ink/blogo/ Bobelarto] * [https://www.esperanto-buecher.de/Bolduc-Amo-tuso-kaj-forpaso-homoj-kaj-kovimo prezento ekzempla en la libroservo ''esperanto-buecher.de'', kun titolpaĝa bildo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperantlingva literaturo]] [[Kategorio:Esperanto-antologioj]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2025]] q84be4nuf7f11uuki9pifhfrx613pbt 9391981 9391980 2026-06-04T14:14:50Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9391981 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{kursiva titolo}} {{Informkesto libro |dosiero= |lingvo=Esperanto |eldonejo=kava-pech}} "'''Amo, tuso, kaj forpaso: Homoj kaj kovimo'''" estas kolektiva libro kiu kolektas la finalistajn novelojn de la [[Interkultura Novelo-Konkurso|Interkultura Novel-Konkurso]] (INK) de [[Bobelarto]].<ref>"Interkultura Novelo-Konkurso". 2022. ''Esperanto'' 1372(10), p. 214.</ref> Ĝi estas la unua kolekto de INK, eldonita en 2021 (kaj oficiale prezentita en 2022). Ĝi kolektas la verkojn inspiritajn de la [[Pandemio COVID-19|Pandemio KOVIM-19]]. Jen la ĉefaj premiitaj noveloj kaj iliaj aŭtoroj: La Ĉefaj Gajnintoj * "Kovimo-dek-naŭ" – Vanege (Francio) — ''Unua premio (Kategorio A)'' * "Amo, tuso kaj forpaso" – Sara Spalding (Usono) — ''Dua premio'' * "La unua tago de la resto de mia vivo" – [[Jorge Rafael Nogueras]] (Portoriko) — ''Tria premio'' * "Kanto el izolado" – Ester Schütz (Hungario) — ''Unua premio (Kategorio B - Komencantoj)'' La libro enhavas entute 25 novelojn elektitajn el pli ol 150 konkursaj verkoj. Jen kelkaj el la pliaj titoloj kaj aŭtoroj: * "La lasta kiso" – [[Luiza Carol]] (Israelo) * "Post la fenestro" – [[Ida Stria]] (Pollando) * "Masko por masko" – Christian Deunff (Francio) * "Nigraj birdoj" – Gelia Alekseeva (Ukrainio) * "La tago kiam la tero haltis" – [[Stela Besenyei-Merger]] (Hungario/Francio) * "Virtuala brakumo" – Dora Knoerr (Germanio) * "Atendante la printempon" – Paola De Bonis (Italio) Ĉi tiu libro markis la komencon de la serio "INK", kiun gvidas Bobelarto kune kun la eldonejo KAVA-PECH. Ĝi estis verkita originale en diversaj lingvoj kaj tradukita al Esperanto (kaj inverse), celante montri kiel la [[KOVIM-19-pandemio|KOVIM-19 pandemio]] influis homojn tutmonde. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://bobelarto.ink/blogo/ Bobelarto] * [https://www.esperanto-buecher.de/Bolduc-Amo-tuso-kaj-forpaso-homoj-kaj-kovimo prezento ekzempla en la libroservo ''esperanto-buecher.de'', kun titolpaĝa bildo] <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperantlingva literaturo]] [[Kategorio:Esperanto-antologioj]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2025]] fioptudwevyea53zav2vyqskqdfqnpi 9391982 9391981 2026-06-04T14:15:00Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Amo, tuso, kaj forpaso: Homoj kaj kovimo]] al [[Amo, tuso kaj forpaso: Homoj kaj kovimo]]: la titolo estas kun nur unu komi - vidu https://www.esperanto-buecher.de/Bolduc-Amo-tuso-kaj-forpaso-homoj-kaj-kovimo 9391981 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{kursiva titolo}} {{Informkesto libro |dosiero= |lingvo=Esperanto |eldonejo=kava-pech}} "'''Amo, tuso, kaj forpaso: Homoj kaj kovimo'''" estas kolektiva libro kiu kolektas la finalistajn novelojn de la [[Interkultura Novelo-Konkurso|Interkultura Novel-Konkurso]] (INK) de [[Bobelarto]].<ref>"Interkultura Novelo-Konkurso". 2022. ''Esperanto'' 1372(10), p. 214.</ref> Ĝi estas la unua kolekto de INK, eldonita en 2021 (kaj oficiale prezentita en 2022). Ĝi kolektas la verkojn inspiritajn de la [[Pandemio COVID-19|Pandemio KOVIM-19]]. Jen la ĉefaj premiitaj noveloj kaj iliaj aŭtoroj: La Ĉefaj Gajnintoj * "Kovimo-dek-naŭ" – Vanege (Francio) — ''Unua premio (Kategorio A)'' * "Amo, tuso kaj forpaso" – Sara Spalding (Usono) — ''Dua premio'' * "La unua tago de la resto de mia vivo" – [[Jorge Rafael Nogueras]] (Portoriko) — ''Tria premio'' * "Kanto el izolado" – Ester Schütz (Hungario) — ''Unua premio (Kategorio B - Komencantoj)'' La libro enhavas entute 25 novelojn elektitajn el pli ol 150 konkursaj verkoj. Jen kelkaj el la pliaj titoloj kaj aŭtoroj: * "La lasta kiso" – [[Luiza Carol]] (Israelo) * "Post la fenestro" – [[Ida Stria]] (Pollando) * "Masko por masko" – Christian Deunff (Francio) * "Nigraj birdoj" – Gelia Alekseeva (Ukrainio) * "La tago kiam la tero haltis" – [[Stela Besenyei-Merger]] (Hungario/Francio) * "Virtuala brakumo" – Dora Knoerr (Germanio) * "Atendante la printempon" – Paola De Bonis (Italio) Ĉi tiu libro markis la komencon de la serio "INK", kiun gvidas Bobelarto kune kun la eldonejo KAVA-PECH. Ĝi estis verkita originale en diversaj lingvoj kaj tradukita al Esperanto (kaj inverse), celante montri kiel la [[KOVIM-19-pandemio|KOVIM-19 pandemio]] influis homojn tutmonde. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://bobelarto.ink/blogo/ Bobelarto] * [https://www.esperanto-buecher.de/Bolduc-Amo-tuso-kaj-forpaso-homoj-kaj-kovimo prezento ekzempla en la libroservo ''esperanto-buecher.de'', kun titolpaĝa bildo] <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperantlingva literaturo]] [[Kategorio:Esperanto-antologioj]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2025]] fioptudwevyea53zav2vyqskqdfqnpi 0 943087 9392238 9368154 2026-06-04T19:48:10Z ThomasPusch 1869 {{apartigila paĝo|John Marshall}} 9392238 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|John Marshall}} {{Informkesto gravulo}} '''John MARSHALL''' (naskiĝis la 24-an de septembro 1755 en [[Germantown (Filadelfio)|Germantown]], nun Midland, Kantono Fauquier, tiama [[Kolonio de Virginio|Kolonio]] [[Kolonio de Virginio|de Virginio]]; mortis la 6-an de julio 1835 en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], [[Pensilvanio]]) estis usona politikisto kaj unu el la plej gravaj juristoj de la lando, kiu funkciis kiel la kvara [[Supera Kortumo de Usono|ĉefjuĝisto de Usono]] de [[1801]] ĝis sia morto (la plej longe servata ĉefjuĝisto en la historio to tiu ofico, kaj el ĉiuj 110 juĝistoj en la historio de la kortumo, nur du servis pli longe ol li). Antaŭ ol fariĝi juĝisto, li estis [[Usona ministro pri eksterlandaj aferoj|ministro pri eksteraj aferoj]] de [[1800|1800 ĝis 1801]] sub prezidanto [[John Adams]], Li subtenis la ratifikon de la [[Usona Konstitucio|Konstitucio]] kaj gvidis la [[Federalista Partio (Usono)|Federalistan Partion]] en Virginio. Membro de la [[Usona Ĉambro de Reprezentantoj|Ĉambro de Reprezentantoj]]. Li estas konsiderata unu el la fondintoj de la usona jura sistemo, kaj specife de la usona konstitucia juro. == Juĝado == Dum siaj tridek kvar jaroj en ofico, Marshall estis la senkontesta gvidanto de la Supera Kortumo. Pli ol mil decidoj estis faritaj dum tiuj jaroj, el kiuj 519 estis skribitaj de Marshall mem. La Federalista Marshall — nomumita de la Federalista Prezidanto [[John Adams]] kaj konfirmita de la Federalista [[Usona Senato|Senato]], ĝuste antaŭ la transdono de la povo en la [[Usona Kongreso|Kongreso]] kaj la prezidanteco al [[Thomas Jefferson]] kaj liaj [[Demokrat-Respublikana Partio (Usono)|Respublikanoj]] — kreis korpuson de juraj decidoj kaj konstituciaj doktrinoj, kiuj plejparte formis la formon de registaro, difinis la efikecon de la [[Federacia Registaro de Usono|federacia registaro]], kaj metis la fundamenton por la principo de jura suvereneco (per la decido en ''Marbury kontraŭ Madison'' en [[1803]], kiu establis la [[Aŭtoritato|aŭtoritaton]] de [[juĝa revizio]], [[d:Q898871]]), kiu nuligis sekcion de la Juĝista Leĝo de 1789 ĉar ĝi maldece etendis la jurisdikcion de la Supera Kortumo. Tio estis la unua fojo, ke la Supera Kortumo trovis leĝon pasigitan de la Kongreso kontraŭkonstitucia. La decido establis la povon de la Supera Kortumo renversi leĝojn, kiuj estis kontraŭkonstituciaj. Marshall pledis por la koncentriĝo de povoj en la manoj de la federacia registaro, dum Jefferson preferis doni larĝan [[Aŭtonomeco|aŭtonomecon]] al la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtatoj]] en la Unio. Tiel, malgraŭ esti parencaj — Jefferson kaj Marshall estis kuzoj — ili estis tiutempe klaraj politikaj rivaloj kun malsamaj pozicioj rilate al la formo de registaro en Usono. Nuntempe, oni povas diri, ke tra la jaroj la ekvilibro kliniĝis pli favore al la aliro de Marshall ol al tiu de Jefferson rilate al la dezajno de la regadosistemo en Usono. {{Ĉefartikolo|Doktrino de malkovrado (d:Q4164323)}} John Marshall verkis serion da juraj decidoj, kiuj formale sanktigis en usona juro la principojn de la tiel nomata Doktrino de Malkovro, kiu datiĝas de la 15-a jarcento kaj asertas, ke homoj, kiuj malkovras novajn terojn, akiras la [[Proprieto|proprieton]] al ili, dum la indiĝenoj retenas la rajton vivi sur la tero, sed ne posedi ĝin. Ĉi tiu doktrino fariĝis la bazo por la deviga forigo de indianoj ([[d:Q2519192]]), precipe la Kvin civilizitaj triboj ([[d:Q319421]]), kiu okazis dum lia vivo. Lia oficperiodo estas la origino de pluraj fundamentaj decidoj, kiuj ankoraŭ validas aŭ havas efikon nuntempe. * ''Marbury kontraŭ Madison'' (1803) * ''Dartmouth College kontraŭ Woodward'' (1819), vidu: [[Dartmouth College]] * ''McCulloch kontraŭ Marilando'' (1819) * ''Johnson kontraŭ M'Intosh'' (1823) * ''Gibbons kontraŭ Ogden'' (1824) La verdiktoj de Marshall estis skribitaj en lingvaĵo impona pro sia inteligenteco kaj aŭtoritato, kaj ŝajnas, ke danke al lia personeco kaj laboro, la sublima statuso de la Supera Kortumo kaj la statuso de la tuta federacia jura sistemo estis kreitaj kaj establitaj. Malgraŭ sia monumenta jura laboro, Marshall estis en tribunalo nur dum kelkaj monatoj ĉiujare, do lia tempo estis libera por intelektaj, sociaj kaj familiaj okupoj: li verkis plurvolumenan [[Biografio|biografion]] pri [[George Washington]],<ref>{{cite book|author=John Marshall|title=The Life of [[George Washington]], Commander in Chief of the American Forces, during the War which Established the Independence of His Country, and First President of the United States. Compiled under the Inspection of the Honourable Bushrod Washington, from Original Papers Bequeathed to Him by His Deceased Relative, and Now in Possession of the Author. To which is Prefixed, an Introduction, containing a Compendious View of the Colonies Planted by the English on the Continent of North America, from Their Settlement to the Commencement of that War which Terminated in Their Independence.|location=Philadelphia, Pa.|publisher=Printed and published by C. P. Wayne|year=1804–1807|oclc=827846328}} [[iarchive:lifeofgeorgewash02mars/page/n8/mode/1up|Volume I]] (1804), [[iarchive:lifeofgeorgew02marsiala/page/n8/mode/1up|volume II]] (1804), [[iarchive:lifeofgeorgewash003mars/page/n8/mode/1up|volume III]] (1805), [[iarchive:lifeofgeorgewash004mars/page/n8/mode/1up|volume IV]] (1805), and [[iarchive:lifeofgeorgewash005mars/page/n8/mode/1up|volume V]] (1807).</ref> naskigis dek infanojn, sindone zorgis pri sia malsana edzino, kaj estis unu el la centraj figuroj en la rondo de intelektuloj en [[Richmond (Virginio)|Richmond]]. == Heredaĵo == [[Dosiero:Marshall_Chief_Justice_Nomination.jpg|alternative=|eta|La nomumo de ĉefĵuĝisto de Marshall]] La kantonoj Marshall en [[Kantono Marshall (Okcidenta Virginio)|Okcidenta Virginio]] (1835), [[Kantono Marshall (Indianio)|Indianio]] (1835), [[Kantono Marshall (Alabamo)|Alabamo]] (1836), [[Kantono Marshall (Misisipio)|Misisipio]] (1836), [[Kantono Marshall (Ilinojso)|Ilinojso]] (1839), [[Kantono Marshall (Kentukio)|Kentukio]] (1842) kaj la distrikta sidejo de [[Kantono Saline (Misurio)|Kantono Saline]], [[Misurio]], estas nomitaj laŭ li. Inter la lokoj nomitaj laŭ li estas [[Universitato Marshall]] en [[Huntington (Okcidenta Virginio)|Huntington]], [[Okcidenta Virginio]]; la John Marshall Law School en [[Ĉikago]], [[Ilinojso]] ; la submarŝipo ''John Marshall''; kaj multaj mezlernejoj. Lia hejmo en Richmond, Virginio, la John Marshall House&nbsp;, estis nomumita Nacia Historia Orientilo en decembro 1960 kaj poste aldonita al la Nacia Registro de Historiaj Lokoj. Ĝi estas unu el 121 tiaj historiaj lokoj en Virginio. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Marshall, John}} [[Kategorio:Usonaj diplomatoj]] [[Kategorio:Usonaj ministroj pri eksterlandaj aferoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Usonaj juĝistoj]] [[Kategorio:Usonaj juristoj]] [[Kategorio:Usonaj politikistoj]] 0rb5vdwdwafeexz8fc7h45egxe0eahj 9392273 9392238 2026-06-04T20:30:39Z ThomasPusch 1869 9392273 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|John Marshall}} {{Informkesto gravulo}} '''John MARSHALL''' (naskiĝis la 24-an de septembro 1755 en [[Germantown (Filadelfio)|Germantown]], nun Midland, Kantono Fauquier, tiama [[Kolonio de Virginio|Kolonio]] [[Kolonio de Virginio|de Virginio]]; mortis la 6-an de julio 1835 en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], [[Pensilvanio]]) estis usona politikisto kaj unu el la plej gravaj juristoj de la lando, kiu funkciis kiel la kvara [[Supera Kortumo de Usono|ĉefjuĝisto de Usono]] de [[1801]] ĝis sia morto (la plej longe servata ĉefjuĝisto en la historio to tiu ofico, kaj el ĉiuj 110 juĝistoj en la historio de la kortumo, nur du servis pli longe ol li). Antaŭ ol fariĝi juĝisto, li estis [[Usona ministro pri eksterlandaj aferoj|ministro pri eksteraj aferoj]] de [[1800|1800 ĝis 1801]] sub prezidanto [[John Adams]]. Li subtenis la ratifikon de la [[Usona Konstitucio|Konstitucio]] kaj gvidis la [[Federalista Partio (Usono)|Federalistan Partion]] en [[Virginio]]. Membro de la [[Usona Ĉambro de Reprezentantoj|Ĉambro de Reprezentantoj]]. Li estas konsiderata unu el la fondintoj de la usona jura sistemo, kaj specife de la usona konstitucia juro. == Juĝado == Dum siaj tridek kvar jaroj en ofico, Marshall estis la senkontesta gvidanto de la Supera Kortumo. Pli ol mil decidoj estis faritaj dum tiuj jaroj, el kiuj 519 estis skribitaj de Marshall mem. La Federalista Marshall — nomumita de la Federalista Prezidanto [[John Adams]] kaj konfirmita de la Federalista [[Usona Senato|Senato]], ĝuste antaŭ la transdono de la povo en la [[Usona Kongreso|Kongreso]] kaj la prezidanteco al [[Thomas Jefferson]] kaj liaj [[Demokrat-Respublikana Partio (Usono)|Respublikanoj]] — kreis korpuson de juraj decidoj kaj konstituciaj doktrinoj, kiuj plejparte formis la formon de registaro, difinis la efikecon de la [[Federacia Registaro de Usono|federacia registaro]], kaj metis la fundamenton por la principo de jura suvereneco (per la decido en ''Marbury kontraŭ Madison'' en [[1803]], kiu establis la [[Aŭtoritato|aŭtoritaton]] de [[juĝa revizio]], [[d:Q898871]]), kiu nuligis sekcion de la Juĝista Leĝo de 1789 ĉar ĝi maldece etendis la jurisdikcion de la Supera Kortumo. Tio estis la unua fojo, ke la Supera Kortumo trovis leĝon pasigitan de la Kongreso kontraŭkonstitucia. La decido establis la povon de la Supera Kortumo renversi leĝojn, kiuj estis kontraŭkonstituciaj. Marshall pledis por la koncentriĝo de povoj en la manoj de la federacia registaro, dum Jefferson preferis doni larĝan [[Aŭtonomeco|aŭtonomecon]] al la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtatoj]] en la Unio. Tiel, malgraŭ esti parencaj — Jefferson kaj Marshall estis kuzoj — ili estis tiutempe klaraj politikaj rivaloj kun malsamaj pozicioj rilate al la formo de registaro en Usono. Nuntempe, oni povas diri, ke tra la jaroj la ekvilibro kliniĝis pli favore al la aliro de Marshall ol al tiu de Jefferson rilate al la dezajno de la regadosistemo en Usono. {{Ĉefartikolo|Doktrino de malkovrado}} John Marshall verkis serion da juraj decidoj, kiuj formale sanktigis en usona juro la principojn de la tiel nomata Doktrino de Malkovro, kiu datiĝas de la 15-a jarcento kaj asertas, ke homoj, kiuj malkovras novajn terojn, akiras la [[Proprieto|proprieton]] al ili, dum la indiĝenoj retenas la rajton vivi sur la tero, sed ne posedi ĝin. Ĉi tiu doktrino fariĝis la bazo por la deviga forigo de indianoj ([[d:Q2519192]]), precipe la Kvin civilizitaj triboj ([[d:Q319421]]), kiu okazis dum lia vivo. Lia oficperiodo estas la origino de pluraj fundamentaj decidoj, kiuj ankoraŭ validas aŭ havas efikon nuntempe. * ''Marbury kontraŭ Madison'' (1803) * ''Dartmouth College kontraŭ Woodward'' (1819), vidu: [[Dartmouth College]] * ''McCulloch kontraŭ Marilando'' (1819) * ''Johnson kontraŭ M'Intosh'' (1823) * ''Gibbons kontraŭ Ogden'' (1824) La verdiktoj de Marshall estis skribitaj en lingvaĵo impona pro sia inteligenteco kaj aŭtoritato, kaj ŝajnas, ke danke al lia personeco kaj laboro, la sublima statuso de la Supera Kortumo kaj la statuso de la tuta federacia jura sistemo estis kreitaj kaj establitaj. Malgraŭ sia monumenta jura laboro, Marshall estis en tribunalo nur dum kelkaj monatoj ĉiujare, do lia tempo estis libera por intelektaj, sociaj kaj familiaj okupoj: li verkis plurvolumenan [[Biografio|biografion]] pri [[George Washington]],<ref>{{cite book|author=John Marshall|title=The Life of [[George Washington]], Commander in Chief of the American Forces, during the War which Established the Independence of His Country, and First President of the United States. Compiled under the Inspection of the Honourable Bushrod Washington, from Original Papers Bequeathed to Him by His Deceased Relative, and Now in Possession of the Author. To which is Prefixed, an Introduction, containing a Compendious View of the Colonies Planted by the English on the Continent of North America, from Their Settlement to the Commencement of that War which Terminated in Their Independence.|location=Philadelphia, Pa.|publisher=Printed and published by C. P. Wayne|year=1804–1807|oclc=827846328}} [[iarchive:lifeofgeorgewash02mars/page/n8/mode/1up|Volume I]] (1804), [[iarchive:lifeofgeorgew02marsiala/page/n8/mode/1up|volume II]] (1804), [[iarchive:lifeofgeorgewash003mars/page/n8/mode/1up|volume III]] (1805), [[iarchive:lifeofgeorgewash004mars/page/n8/mode/1up|volume IV]] (1805), and [[iarchive:lifeofgeorgewash005mars/page/n8/mode/1up|volume V]] (1807).</ref> naskigis dek infanojn, sindone zorgis pri sia malsana edzino, kaj estis unu el la centraj figuroj en la rondo de intelektuloj en [[Richmond (Virginio)|Richmond]]. == Heredaĵo == [[Dosiero:Marshall_Chief_Justice_Nomination.jpg|alternative=|eta|La nomumo de ĉefĵuĝisto de Marshall]] La kantonoj Marshall en [[Kantono Marshall (Okcidenta Virginio)|Okcidenta Virginio]] (1835), [[Kantono Marshall (Indianio)|Indianio]] (1835), [[Kantono Marshall (Alabamo)|Alabamo]] (1836), [[Kantono Marshall (Misisipio)|Misisipio]] (1836), [[Kantono Marshall (Ilinojso)|Ilinojso]] (1839), [[Kantono Marshall (Kentukio)|Kentukio]] (1842) kaj la distrikta sidejo de [[Kantono Saline (Misurio)|Kantono Saline]], [[Misurio]], estas nomitaj laŭ li. Inter la lokoj nomitaj laŭ li estas [[Universitato Marshall]] en [[Huntington (Okcidenta Virginio)|Huntington]], [[Okcidenta Virginio]]; la John Marshall Law School en [[Ĉikago]], [[Ilinojso]] ; la submarŝipo ''John Marshall''; kaj multaj mezlernejoj. Lia hejmo en Richmond, Virginio, la John Marshall House&nbsp;, estis nomumita Nacia Historia Orientilo en decembro 1960 kaj poste aldonita al la Nacia Registro de Historiaj Lokoj. Ĝi estas unu el 121 tiaj historiaj lokoj en Virginio. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Marshall, John}} [[Kategorio:Usonaj diplomatoj]] [[Kategorio:Usonaj ministroj pri eksterlandaj aferoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Usonaj juĝistoj]] [[Kategorio:Usonaj juristoj]] [[Kategorio:Usonaj politikistoj]] ta5ebl20qugow5eq79l9llmjiojyib9 9392276 9392273 2026-06-04T20:32:50Z ThomasPusch 1869 /* Heredaĵo */ 9392276 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|John Marshall}} {{Informkesto gravulo}} '''John MARSHALL''' (naskiĝis la 24-an de septembro 1755 en [[Germantown (Filadelfio)|Germantown]], nun Midland, Kantono Fauquier, tiama [[Kolonio de Virginio|Kolonio]] [[Kolonio de Virginio|de Virginio]]; mortis la 6-an de julio 1835 en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], [[Pensilvanio]]) estis usona politikisto kaj unu el la plej gravaj juristoj de la lando, kiu funkciis kiel la kvara [[Supera Kortumo de Usono|ĉefjuĝisto de Usono]] de [[1801]] ĝis sia morto (la plej longe servata ĉefjuĝisto en la historio to tiu ofico, kaj el ĉiuj 110 juĝistoj en la historio de la kortumo, nur du servis pli longe ol li). Antaŭ ol fariĝi juĝisto, li estis [[Usona ministro pri eksterlandaj aferoj|ministro pri eksteraj aferoj]] de [[1800|1800 ĝis 1801]] sub prezidanto [[John Adams]]. Li subtenis la ratifikon de la [[Usona Konstitucio|Konstitucio]] kaj gvidis la [[Federalista Partio (Usono)|Federalistan Partion]] en [[Virginio]]. Membro de la [[Usona Ĉambro de Reprezentantoj|Ĉambro de Reprezentantoj]]. Li estas konsiderata unu el la fondintoj de la usona jura sistemo, kaj specife de la usona konstitucia juro. == Juĝado == Dum siaj tridek kvar jaroj en ofico, Marshall estis la senkontesta gvidanto de la Supera Kortumo. Pli ol mil decidoj estis faritaj dum tiuj jaroj, el kiuj 519 estis skribitaj de Marshall mem. La Federalista Marshall — nomumita de la Federalista Prezidanto [[John Adams]] kaj konfirmita de la Federalista [[Usona Senato|Senato]], ĝuste antaŭ la transdono de la povo en la [[Usona Kongreso|Kongreso]] kaj la prezidanteco al [[Thomas Jefferson]] kaj liaj [[Demokrat-Respublikana Partio (Usono)|Respublikanoj]] — kreis korpuson de juraj decidoj kaj konstituciaj doktrinoj, kiuj plejparte formis la formon de registaro, difinis la efikecon de la [[Federacia Registaro de Usono|federacia registaro]], kaj metis la fundamenton por la principo de jura suvereneco (per la decido en ''Marbury kontraŭ Madison'' en [[1803]], kiu establis la [[Aŭtoritato|aŭtoritaton]] de [[juĝa revizio]], [[d:Q898871]]), kiu nuligis sekcion de la Juĝista Leĝo de 1789 ĉar ĝi maldece etendis la jurisdikcion de la Supera Kortumo. Tio estis la unua fojo, ke la Supera Kortumo trovis leĝon pasigitan de la Kongreso kontraŭkonstitucia. La decido establis la povon de la Supera Kortumo renversi leĝojn, kiuj estis kontraŭkonstituciaj. Marshall pledis por la koncentriĝo de povoj en la manoj de la federacia registaro, dum Jefferson preferis doni larĝan [[Aŭtonomeco|aŭtonomecon]] al la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtatoj]] en la Unio. Tiel, malgraŭ esti parencaj — Jefferson kaj Marshall estis kuzoj — ili estis tiutempe klaraj politikaj rivaloj kun malsamaj pozicioj rilate al la formo de registaro en Usono. Nuntempe, oni povas diri, ke tra la jaroj la ekvilibro kliniĝis pli favore al la aliro de Marshall ol al tiu de Jefferson rilate al la dezajno de la regadosistemo en Usono. {{Ĉefartikolo|Doktrino de malkovrado}} John Marshall verkis serion da juraj decidoj, kiuj formale sanktigis en usona juro la principojn de la tiel nomata Doktrino de Malkovro, kiu datiĝas de la 15-a jarcento kaj asertas, ke homoj, kiuj malkovras novajn terojn, akiras la [[Proprieto|proprieton]] al ili, dum la indiĝenoj retenas la rajton vivi sur la tero, sed ne posedi ĝin. Ĉi tiu doktrino fariĝis la bazo por la deviga forigo de indianoj ([[d:Q2519192]]), precipe la Kvin civilizitaj triboj ([[d:Q319421]]), kiu okazis dum lia vivo. Lia oficperiodo estas la origino de pluraj fundamentaj decidoj, kiuj ankoraŭ validas aŭ havas efikon nuntempe. * ''Marbury kontraŭ Madison'' (1803) * ''Dartmouth College kontraŭ Woodward'' (1819), vidu: [[Dartmouth College]] * ''McCulloch kontraŭ Marilando'' (1819) * ''Johnson kontraŭ M'Intosh'' (1823) * ''Gibbons kontraŭ Ogden'' (1824) La verdiktoj de Marshall estis skribitaj en lingvaĵo impona pro sia inteligenteco kaj aŭtoritato, kaj ŝajnas, ke danke al lia personeco kaj laboro, la sublima statuso de la Supera Kortumo kaj la statuso de la tuta federacia jura sistemo estis kreitaj kaj establitaj. Malgraŭ sia monumenta jura laboro, Marshall estis en tribunalo nur dum kelkaj monatoj ĉiujare, do lia tempo estis libera por intelektaj, sociaj kaj familiaj okupoj: li verkis plurvolumenan [[Biografio|biografion]] pri [[George Washington]],<ref>{{cite book|author=John Marshall|title=The Life of [[George Washington]], Commander in Chief of the American Forces, during the War which Established the Independence of His Country, and First President of the United States. Compiled under the Inspection of the Honourable Bushrod Washington, from Original Papers Bequeathed to Him by His Deceased Relative, and Now in Possession of the Author. To which is Prefixed, an Introduction, containing a Compendious View of the Colonies Planted by the English on the Continent of North America, from Their Settlement to the Commencement of that War which Terminated in Their Independence.|location=Philadelphia, Pa.|publisher=Printed and published by C. P. Wayne|year=1804–1807|oclc=827846328}} [[iarchive:lifeofgeorgewash02mars/page/n8/mode/1up|Volume I]] (1804), [[iarchive:lifeofgeorgew02marsiala/page/n8/mode/1up|volume II]] (1804), [[iarchive:lifeofgeorgewash003mars/page/n8/mode/1up|volume III]] (1805), [[iarchive:lifeofgeorgewash004mars/page/n8/mode/1up|volume IV]] (1805), and [[iarchive:lifeofgeorgewash005mars/page/n8/mode/1up|volume V]] (1807).</ref> naskigis dek infanojn, sindone zorgis pri sia malsana edzino, kaj estis unu el la centraj figuroj en la rondo de intelektuloj en [[Richmond (Virginio)|Richmond]]. == Heredaĵo == [[Dosiero:Marshall_Chief_Justice_Nomination.jpg|alternative=|eta|La nomumo de ĉefĵuĝisto de Marshall]] La kantonoj Marshall en [[Kantono Marshall (Okcidenta Virginio)|Okcidenta Virginio]] (1835), [[Kantono Marshall (Indianio)|Indianio]] (1835), [[Kantono Marshall (Alabamo)|Alabamo]] (1836), [[Kantono Marshall (Misisipio)|Misisipio]] (1836), [[Kantono Marshall (Ilinojso)|Ilinojso]] (1839), [[Kantono Marshall (Kentukio)|Kentukio]] (1842) kaj la distrikta sidejo de [[Kantono Saline (Misurio)|kantono Saline]], [[Misurio]], estas nomitaj laŭ li. Inter la lokoj nomitaj laŭ li estas [[Universitato Marshall]] en [[Huntington (Okcidenta Virginio)|Huntington]], [[Okcidenta Virginio]]; la jura altlernejo ''John Marshall Law School'' en [[Ĉikago]], [[Ilinojso]] ; la submarŝipo ''John Marshall''; kaj multaj mezlernejoj. Lia hejmo en [[Richmond (Virginio)|Richmond, Virginio]], la ''John Marshall House'', estis nomumita Nacia Historia Orientilo en decembro 1960 kaj poste aldonita al la Nacia Registro de Historiaj Lokoj. Ĝi estas unu el 121 tiaj historiaj lokoj en Virginio. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Marshall, John}} [[Kategorio:Usonaj diplomatoj]] [[Kategorio:Usonaj ministroj pri eksterlandaj aferoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Usonaj juĝistoj]] [[Kategorio:Usonaj juristoj]] [[Kategorio:Usonaj politikistoj]] rcryq5shpmnkchthsp88fq026km7t4c 0 943406 9392057 9375952 2026-06-04T15:37:29Z Stefangrotz 91903 strukturo 9392057 wikitext text/x-wiki '''Paul Sabatier''' estas la nomo de: * [[Paul Sabatier (ĥemiisto)]] * [[Paul Sabatier (teologo)]] {{Apartigilo}} iv3qm9nstcrnrbr0r4euun15vcrof3m 0 943812 9392046 9375674 2026-06-04T15:23:53Z Stefangrotz 91903 kategorioj mankis 9392046 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Shrimp Jesus example.jpg|eta|Bildo de “Salikoka Jesuso” generita de AI kiu multiĝis en [[Facebook]] en 2024]] '''AI-slopo''' (ankaŭ konata kiel '''maŝinaĵaĉo''' aŭ '''AI-aĵaĉo''') estas [[cifereca]] enhavo kreita per [[genera artefarita intelekto]], kiu estas perceptita kiel mankanta je peno, kvalito aŭ signifo, kaj produktita grandkvante kiel [[klaklogaĵo]] por akiri avantaĝon en la [[ekonomio de atento]] aŭ gajni monon. Ĝi estas tipo de sinteza [[amaskomunikilo]] kutime ligita al la monigo en la kreinto-ekonomio de [[Socia retejo|sociaj retejoj]] kaj interreta [[Reklamo|reklamado]]. Kreita en la 2020-aj jaroj, la termino havas [[Pejorativo|pejorativan]] [[Konotacio|konotacion]] similan al ''[[spamo]]''. “Slop" estis elektita kiel la [[Vorto de la jaro|Vorto de la Jaro]] 2025 fare de kaj [[Merriam-Webster]] kaj la [[Usona Dialekta Societo|Usona Dialekta Societo.]] [[Kategorio:Artefarita intelekto]] [[Kategorio:Interreta kulturo]] r01qg27ha9kfd0lnd2x1135yje07hqj 0 944311 9392296 9391756 2026-06-04T21:24:06Z Alifono 114488 /* Esperanto-identeco */ 9392296 wikitext text/x-wiki '''Kodo-alternado''' <ref name="NRC=2020">(en) Sabine Fiedler, ''[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0378216617305180 Linguistic and pragmatic influence of English: Does Esperanto resist it?]'', Section 4, Journal of Pragmatics, ScienceDirect, Aŭgusto 2018.</ref> (de la [[Angla lingvo|angla]] vorto '''''Code-switching''''') estas termino uzata en [[sociolingvistiko]] por specifa formo de lingvomiksado''',''' en kiu du aŭ pli da konversaciantoj alternas de unu [[lingvo]] al alia ŝajne hazarde dum [[konversacio]]. Ĉi tio estas aparte ofta inter tre [[Lingva nivelo|spertaj]] parolantoj kaj homoj, kiuj kreskis [[Plurlingveco|plurlingve]]<ref>(eo) François GRIN, [https://lingvo.org/grin/raporto_grin_eo.pdf Fremdlingvo-instruado kiel publika politiko], Raporto verkita je la peto de la franca Alta Konsilio pri Taksado de la Instrusistemo, n-ro 19 Septembro 2005, p. 65</ref>. == Efiko sur identeco == Kodo-alternado estas kelkfoje maniero esprimi identecon. === Esperanto-identeco === Ĝenerale en Esperantio kodo-alternado estas sufiĉe malofta fenomeno<ref name="NRC=2020" />. Esperanto kiel lingva kaj kultura identigilo estas fundamento ĉe la [[Esperanta Civito]] <ref>(eo) ''[https://www.esperantio.net/rauxmismo EsperantaCivito kaj raŭmismo]'', Heroldo komunikas, retagentejo de la Esperanta Civito.</ref><ref>(eo) [https://www.esperantio.net/heko/nia-lingvo-122-jara Nia lingvo 122-jara], HeKo n-ro 391 8-C, la 2-an de junio 2009</ref> kiu arigas establojn kaj individuojn kiuj konsideras sin ne nur parolantoj, sed ankaŭ civitanoj (esperantianoj) de kultura spaco (Esperantio)<ref>(itala) G. Silfer, ''[https://www.youtube.com/watch?v=WnjswjuPJng&list=PLQGdVDDKPO_X72VJcaQ-w6zz-Vw1mVL34&t=1701s Esperanta Civito kaj Esperanto kiel identigilo]'', Paneuropa TV, YouTube,</ref>. [[Esperanto]]-parolantoj ([[Esperanta Civito|esperantianoj]]) estas ĉiuj dulingvanoj, ofte eĉ plurlingvaj parolantoj, esprimante sin en de si bone regata lingvo ([[Internacia Lingvo|ILo]] Esperanto aŭ alia lingvo), kaj posedas bonajn kompetentojn por kompreni aliajn lingvojn uzatajn de tiuj kiuj komencas lerni la lingvon Esperanto. En tia situacio kiam ili volas esprimiĝi sed ne sufiĉe regas la lingvon Esperanto por esprimi nuancojn en signifo de iuj konceptoj, okazas kodo-alternado, en la Esperanto-kulturo pli konata kiel '[[krokodili]]', [[Idiomaĵoj en Esperanto|idiomaĵo en Esperanto]] kun la signifo "en [[Esperanto|Esperanta]] medio paroli alian lingvon, kiu estas la [[Gepatra lingvo|denaska lingvo]] de iuj ĉeestantoj". Kelkfoje oni uzas la vorton pli ĝenerale, kun la signifo "en Esperanto-medio paroli ajnan lingvon krom [[Esperanto]]"<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://forward.com/culture/11460/crocodiling-in-esperanto-on-the-streets-of-hanoi-00361/ | titolo = Crocodiling in Esperanto On the Streets of Hanoi | alirdato = 2015-11-30 | familia nomo = Schor | persona nomo = Esther | dato = 2007-08-22 | verko = [[The Forward]]| eldoninto = The Forward Association | lingvo = en | citaĵo = Krokodili — “to crocodile” — means to speak one’s native language at an Esperanto gathering.}}</ref>. === Studenta identeco === Ena Lee kaj Steve Marshall deklaras, ke "multaj lernantoj en usonaj lernejoj devas skribi aŭ paroli en la angla, kio igas ilin forpuŝi siajn aliajn konatajn lingvojn, kiuj konsistigas grandegan parton de iliaj identecoj"<ref>(en) Lee, Ena; Marshall, Steve (Februaro 2012). "''Multilingualism and English language usage in 'weird' and 'funny' times: a case study of transnational youth in Vancouver''". International Journal of Multilingualism. 9 (1): 65–82. doi:10.1080/14790718.2011.595795. S2CID 145753530.</ref>. Adaptiĝi al malsamaj lingvoj kaj kulturaj normoj povas esti malfacila procezo. Studentoj emas asimiliĝi al la nova kulturo por asimili al siaj samuloj, konduto kiu konformas al la teorio pri komunikada adaptiĝo. Kritikistoj argumentas, ke formalaj aŭ neformalaj atendoj pri kodo-alternado povas intensigi ĉi tiun premon kuraĝigante studentojn konformiĝi al dominanta lingva normo. Ĉi tiu dinamiko estis priskribita kiel kontribuanta al sentoj de kultura malkonekteco kaj izoliteco, same kiel la percepto, ke la [[Gepatra lingvo|denaska]] aŭ [[Indiĝenaj lingvoj|indiĝena]] lingvoj de studento estas malpli valora. Kiel alternativo, kodo-alternado estis proponita kiel instrumetodo, kie ĉiuj lingvoj estas taksataj egale. Anstataŭ strikte apartigi lingvojn, ĉi tiu aliro instigas studentojn integri sian ĉefan lingvon en sian lernejan laboron. Ĉi tio permesas al studentoj utiligi sian kulturan fonon, alportante diversajn perspektivojn en klasĉambron. Aliaj akademiuloj havas malsaman vidpunkton, sugestante ke kodo-alternado povas helpi ne-denaskajn parolantojn senti sin rekonataj en la klasĉambro, ĉar lingvaj praktikoj estas parto de la dukultura vivo de studento. El ĉi tiu perspektivo, kodo-alternado estas vidata kiel maniero agnoski la lingvajn kaj kulturajn identecojn de studentoj anstataŭ trakti ilin kiel obstaklojn. Anstataŭ esti eraro aŭ manko de kapablo, kodo-alternado estas maniero uzi lingvon por montri, ke studento havas ideon kaj komprenas kiel la du lingvoj funkcias. Aliaj argumentas, ke etna identeco estas ligita al [[Identeco kaj lingvolernado|lingva identeco]], kio kreas fieron kaj mem-akcepton por dulingvaj studentoj. == Kodo-alternado alispeca == En iuj kazoj, ne temas pri akternado inter malsamaj lingvoj, sed prefere inter malsamaj [[Dialekto|lingvo-variantoj]], [[Sociolingvistiko|stiloj]] aŭ [[lingvotavoloj]] (registroj)<ref>(en) Gene Demby, "''[https://www.npr.org/sections/codeswitch/2013/04/08/176064688/how-code-switching-explains-the-world How Code-Switching Explains The World]''", National Public Radio, la 8-an de aprilo 2013. [https://web.archive.org/web/20200212152602/https://www.npr.org/sections/codeswitch/2013/04/08/176064688/how-code-switching-explains-the-world Arkivita de la originalo], la 12-an de februari 2020. Alirdato: la 7-an de marto 2021.</ref>. Ĉi tiu formo de kodo-alternado estas ekzemple ofte uzata de parolantoj de [[Afrikusona angla lingvo|afrik-usona angla lingvo]] kiam ili transiras de neformala al pli formala situacio<ref>(en) DeBose, Charles (1992). ''[[iarchive:codeswitchingmul00east|Codeswitching]]''. Multilingual Matters, Clevedon, "Codeswitching: Black English and Standard English in the African-American linguistic repertoire", 157–167. <nowiki>ISBN 978-1-85359-167-9</nowiki>.</ref>. Literaturaj fakuloj uzas la terminon kodo-alternado por priskribi literaturajn stilojn, kiuj enhavas elementojn de pli ol unu lingvo. En iuj muzikstiloj, kiel ekzemple hiphopo, kodo-alternado estas vaste uzata<ref name="Groene">(nl) Warda El Kaddouri, ''[https://www.groene.nl/artikel/jongens-van-de-straat Kunst & Cultuur Cultuur: Nederlandstalige hiphop - Jongens van de straat]''. De Groene Amsterdammer, la 13-an de majo 2020. [https://web.archive.org/web/20210622141754/https://www.groene.nl/artikel/jongens-van-de-straat Arkivita de la originalo], la 22-an de junio 2021. Alirdato: la 7-an de marto 2021.</ref>. Aldone al lingvoj, lingvovariantoj, stiloj kaj ĵargono, kodo-alternado ofte implikas malsamajn sociajn mediojn, kulturajn kutimojn kaj [[Etiketo (reguloj)|etiketon,]] kiel ekzemple alparolmanierojn, ĝentilajn frazojn kaj manierojn trakti la oferton kaj ricevon de manĝaĵo<ref>(nl) Bo Hanna,[https://www.nrc.nl/nieuws/2020/06/11/ik-wissel-tussen-culturen-wanneer-het-mij-uitkomt-een-weelde-in-deze-tijd-a4002513 &#x20;''Ik wissel tussen culturen wanneer het mij uitkomt een weelde in deze tijd''].&#x20;NRC&#x20;(la 11-an de junio 2020).&#x20;[https://web.archive.org/web/20210730203631/https://www.nrc.nl/nieuws/2020/06/11/ik-wissel-tussen-culturen-wanneer-het-mij-uitkomt-een-weelde-in-deze-tijd-a4002513 Arkivita de la originalo], la 30-an de julio 2021.&#x20;Alirdato: la 7-an de marto 2021.</ref>. == Kuntekstoj de kodo-alternado == Homoj uzas kodo-alternadon en diversaj kuntekstoj pro pluraj kialoj, ekzemple: * Kiam '''oni citas iun,''' oni kelkfoje uzas la lingvon, en kiu la koncerna citaĵo estis origine eldirita. * Kiam oni uzas '''[[Ĵargono|ĵargonajn]] terminojn''' en alia lingvo. * Kiam oni diskutas '''specifajn temojn,''' certaj koncernaj konceptoj povas esti transdonataj pli klare per uzado de terminoj kaj esprimoj en specifa lingvo, ekzemple, se la terminoj kaj esprimoj estas vaste diskutataj en tiu lingvo kaj ankaŭ aperas ofte en publikaĵoj (libroj, artikoloj, blogoj, podkastoj), en [[Socia retejo|sociaj retejoj]], kaj en filmoj kaj televidserioj en tiu lingvo. * Se iuj personoj provas '''integriĝi''' en certan grupon per parolado kaj konduto kiel tiuj ĉirkaŭ ili <ref>(en) Judith N. Martin (la 16-an de majo 2017). ''[[oclc:969438815|Intercultural communication in contexts]]'', 7. <nowiki>ISBN 978-0-07-352393-4</nowiki>.</ref>. == Referencoj == [[Kategorio:Lingvoscienco]] [[Kategorio:Sociolingvistiko]] <references /> == Vidu ankaŭ == * [[Translingvado]] * [[Kultura asimilado]] * Lingvotavolo (lingvistiko) * [[Lingvoanstataŭado|Lingva anstataŭigo]] * [[Eŭropanto|Europanto]] * [[Lingvonormaligo]] smfrf76otod4tojs1pdw401qbv78t82 0 944374 9392277 9379001 2026-06-04T20:33:11Z Alifono 114488 Ioma reverkerado 9392277 wikitext text/x-wiki '''Pripensoj pri specialaj trajtoj por tradukoj en Vikipedio''' Aldone al mia klopodado altigi la nombron de tekstoj en Esperanto por [[Artefarita intelekto|AI]]-trejnaj modeloj mi verkas tekstojn aŭ tradukas ilin al Esperanto en Vikipedio kaj [[Tutmondaj Voĉoj]] (''Global Voices'' - Esperanto). Tial mi prilaboris iom la tekston "''Specialaj trajtoj por tradukoj al Esperanto"''''',''' kiu estis ne bone legebla en la supra ligilo al la retejo de [[Toon Witkam]], siatempe tradukanto de kolekto de artikoloj el altkvalitaj nederlandaj taggazetoj. - Alifono La tri ĉi subaj menciitaj proponoj aŭ rekomendoj do celas plialtigi ke ne nur komencantoj sed ankaŭ ne-Esperantistoj almenaŭ­ interesiĝos pri la vivo de [[Konstruita lingvo|artefarita lingvo]] en propra enciklopedio per artikoloj kiuj ne nur pritraktas nuntempajn ekonomiajn kaj politikajn temojn. '''1) Anglaj vortoj''' en tekstoj Anglajn terminojn, sloganojn aŭ citaĵojn '''oni prefere lasu''' '''ne-tradukitaj, ankaŭ por certigi pri kio temas la ekvivalentoj.''' Nuntempe, anglalingvaj terminoj (ankaŭ du- aŭ tri-vortaj), anglaj sloganoj aŭ­ citaĵoj, aperas regule en alilingvaj gazetoj aŭ­ ĵurnaloj. Tio certe estas ekzemple la kazo en nederlandlingvaj tekstoj de altkvalitaj ĵurnaloj kiel ekzemple NRC kaj Volkskrant. Tie ili ofte estas kursivigitaj. Pensu ekzemple pri: ''swing state, top of mind, lame duck, red herring, crowd funding, way of life, leadership, window dressing, bailout, wheel and deal, rating, nerdy, selfie, spin doctors, lone wolves, burnout, doomsday, big data, whizzkids, zero sum game, bestseller, old timers, precariat, expats, track record, comedy club, soul searching, free rider, retrenchment, hardliners, .......'' Cetere, '''eblas aldoni ankaŭ­ Esperantan tradukon (inter krampoj) post la angla termino aŭ inverse''', ekzemple: '''''braindrain''''' ''(klerul-elmigrado), '''vivlonga okupo''' (life time employment), '''usual suspects''' (kutimaj suspektatoj),   '''la plej bonaj kaj plej brilaj''' (best and brightest),''.........aŭ kelkfoje mi uzas '''piednoton''' anstataŭe. Kvankam traduko de tiuj pli-malpli eblas, ili sentradukite kaj ''kursivigite'' tamen bone funkcias kiel elementoj en tutmondiĝanta komunikado. Se tio validas por i.a. nederlandlingvanoj (25 milionoj), kial ne por Esperanto-lingvanoj (eble ne pli ol 100.000)? '''''Videbligo de Esperanto''''' Krom tio, ĝuste por apenaŭ­ mondkonata lingvo kiel Esperanto, eblas ankoraŭ­ alia avantaĝo. Kelkaj anglaj vortoj en Esperanto-teksto almenaŭ iom pliigos la ŝancon ke tiu teksto iam aperos (inter la Google-serĉrezultoj) sur la ekrano de ne-Esperantisto. Tiele tiu persono povus interesiĝi pri tiu nekonata lingvo – prava formo de videbligo por Esperanto! '''2) Majusklojn''' oni ĉiam kaj ĉie uzu por '''adjektivoj de propraj nomoj''' Por homoj kiuj vidas tekston en malpli aŭ­ tute ne konata lingvo, la daŭ­ra ĉeesto de propraj nomoj povus doni al ili almenaŭ iun ideon pri kiu temas la teksto. Tiucele, propraj nomoj devas okulfrapi, kaj tio okazas pere de komenca majusklo. En Esperanto tamen oni ofte preterlasas la majusklon ĉe adjektivoj de propraj nomoj, ekzemple: orŭela anstataŭ ''Orŭela'' (Orwell), londona anstataŭ ''Londona'' (de Londono), senegala anstataŭ ''Senegala'' (de Senegalo), barata anstataŭ ''Barata'' (de Barato), ..... Por fari Esperanto-tekston iom pli komprenebla al homoj kiuj hazarde vidas ĝin, sed ankaŭ por faciligi la tekston por komencantaj Esperantistoj, oni prefere sisteme apliku majusklojn ĉie ĉe ĉiuj adjektivoj de propraj nomoj: Orŭela, Londona, Senegala, Barata,... Kun majusklo ili estas multe pli okulfrapaj. '''3) Streketon''' oni metu ene de longaj aŭ ne tuj klare kompreneblaj '''vortkunmetaĵoj''' Ankaŭ tio iomete klarigas tekston por ne-Esperantistoj aŭ­ komencantoj: konkurenc-malavantaĝo, realigeblo-studo, premiumo-pagantoj, malliberej-punon, parkado-monpunoj, nom-elekto, labor-enspezo. influ-sfero, post-revolucia, kondukt-retoj, tergas-eltiron, ...... 63ygx3hcnhvre0lkuwudc1ka8ikdgdv 9392279 9392277 2026-06-04T20:35:55Z Alifono 114488 9392279 wikitext text/x-wiki '''Pripensoj pri specialaj trajtoj por tradukoj en Vikipedio''' Aldone al mia klopodado altigi la nombron de tekstoj en Esperanto por [[Artefarita intelekto|AI]]-trejnaj modeloj mi verkas tekstojn aŭ tradukas ilin al Esperanto en Vikipedio kaj [[Tutmondaj Voĉoj]] (''Global Voices'' - Esperanto). Tial mi prilaboris iom la tekston "''Specialaj trajtoj por tradukoj al Esperanto"''''',''' kiu estis ne malbone legebla en la retejo de la karmemora [[Toon Witkam]], siatempe tradukanto de kolekto de artikoloj el altkvalitaj nederlandaj taggazetoj. - Alifono La tri ĉi subaj menciitaj proponoj aŭ rekomendoj do celas plialtigi ke ne nur komencantoj sed ankaŭ ne-Esperantistoj almenaŭ­ interesiĝos pri la vivo de [[Konstruita lingvo|artefarita lingvo]] en propra enciklopedio per artikoloj kiuj ne nur pritraktas nuntempajn ekonomiajn kaj politikajn temojn. '''1) Anglaj vortoj''' en tekstoj Anglajn terminojn, sloganojn aŭ citaĵojn '''oni prefere lasu''' '''ne-tradukitaj, ankaŭ por certigi pri kio temas la ekvivalentoj.''' Nuntempe, anglalingvaj terminoj (ankaŭ du- aŭ tri-vortaj), anglaj sloganoj aŭ­ citaĵoj, aperas regule en alilingvaj gazetoj aŭ­ ĵurnaloj. Tio certe estas ekzemple la kazo en nederlandlingvaj tekstoj de altkvalitaj ĵurnaloj kiel ekzemple NRC kaj Volkskrant. Tie ili ofte estas kursivigitaj. Pensu ekzemple pri: ''swing state, top of mind, lame duck, red herring, crowd funding, way of life, leadership, window dressing, bailout, wheel and deal, rating, nerdy, selfie, spin doctors, lone wolves, burnout, doomsday, big data, whizzkids, zero sum game, bestseller, old timers, precariat, expats, track record, comedy club, soul searching, free rider, retrenchment, hardliners, .......'' Cetere, '''eblas aldoni ankaŭ­ Esperantan tradukon (inter krampoj) post la angla termino aŭ inverse''', ekzemple: '''''braindrain''''' ''(klerul-elmigrado), '''vivlonga okupo''' (life time employment), '''usual suspects''' (kutimaj suspektatoj),   '''la plej bonaj kaj plej brilaj''' (best and brightest),''.........aŭ kelkfoje mi uzas '''piednoton''' anstataŭe. Kvankam traduko de tiuj pli-malpli eblas, ili sentradukite kaj ''kursivigite'' tamen bone funkcias kiel elementoj en tutmondiĝanta komunikado. Se tio validas por i.a. nederlandlingvanoj (25 milionoj), kial ne por Esperanto-lingvanoj (eble ne pli ol 100.000)? '''''Videbligo de Esperanto''''' Krom tio, ĝuste por apenaŭ­ mondkonata lingvo kiel Esperanto, eblas ankoraŭ­ alia avantaĝo. Kelkaj anglaj vortoj en Esperanto-teksto almenaŭ iom pliigos la ŝancon ke tiu teksto iam aperos (inter la Google-serĉrezultoj) sur la ekrano de ne-Esperantisto. Tiele tiu persono povus interesiĝi pri tiu nekonata lingvo – prava formo de videbligo por Esperanto! '''2) Majusklojn''' oni ĉiam kaj ĉie uzu por '''adjektivoj de propraj nomoj''' Por homoj kiuj vidas tekston en malpli aŭ­ tute ne konata lingvo, la daŭ­ra ĉeesto de propraj nomoj povus doni al ili almenaŭ iun ideon pri kiu temas la teksto. Tiucele, propraj nomoj devas okulfrapi, kaj tio okazas pere de komenca majusklo. En Esperanto tamen oni ofte preterlasas la majusklon ĉe adjektivoj de propraj nomoj, ekzemple: orŭela anstataŭ ''Orŭela'' (Orwell), londona anstataŭ ''Londona'' (de Londono), senegala anstataŭ ''Senegala'' (de Senegalo), barata anstataŭ ''Barata'' (de Barato), ..... Por fari Esperanto-tekston iom pli komprenebla al homoj kiuj hazarde vidas ĝin, sed ankaŭ por faciligi la tekston por komencantaj Esperantistoj, oni prefere sisteme apliku majusklojn ĉie ĉe ĉiuj adjektivoj de propraj nomoj: Orŭela, Londona, Senegala, Barata,... Kun majusklo ili estas multe pli okulfrapaj. '''3) Streketon''' oni metu ene de longaj aŭ ne tuj klare kompreneblaj '''vortkunmetaĵoj''' Ankaŭ tio iomete klarigas tekston por ne-Esperantistoj aŭ­ komencantoj: konkurenc-malavantaĝo, realigeblo-studo, premiumo-pagantoj, malliberej-punon, parkado-monpunoj, nom-elekto, labor-enspezo. influ-sfero, post-revolucia, kondukt-retoj, tergas-eltiron, ...... 5zj9m2hiiyzi0vdtszori9n7byoprn1 9392281 9392279 2026-06-04T20:38:15Z Alifono 114488 9392281 wikitext text/x-wiki '''Pripensoj pri specialaj trajtoj por tradukoj en Vikipedio''' Aldone al mia klopodado altigi la nombron de tekstoj en Esperanto por [[Artefarita intelekto|AI]]-trejnaj modeloj mi verkas tekstojn aŭ tradukas ilin al Esperanto en Vikipedio kaj [[Tutmondaj Voĉoj]] (''Global Voices'' - Esperanto). Tial mi prilaboris iom la tekston "''Specialaj trajtoj por tradukoj al Esperanto"''''',''' kiu estis ne malbone legebla en la retejo de la karmemora [[Toon Witkam]], siatempe tradukanto de kolekto de artikoloj el altkvalitaj nederlandaj taggazetoj. - [[Uzanto:Alifono|Alifono]] La tri ĉi subaj menciitaj proponoj aŭ rekomendoj do celas plialtigi ke ne nur komencantoj sed ankaŭ ne-Esperantistoj almenaŭ­ interesiĝos pri la vivo de [[Konstruita lingvo|artefarita lingvo]] en propra enciklopedio per artikoloj kiuj ne nur pritraktas nuntempajn ekonomiajn kaj politikajn temojn. '''1) Anglaj vortoj''' en tekstoj Anglajn terminojn, sloganojn aŭ citaĵojn '''oni prefere lasu''' '''ne-tradukitaj, ankaŭ por certigi pri kio temas la ekvivalentoj.''' Nuntempe, anglalingvaj terminoj (ankaŭ du- aŭ tri-vortaj), anglaj sloganoj aŭ­ citaĵoj, aperas regule en alilingvaj gazetoj aŭ­ ĵurnaloj. Tio certe estas ekzemple la kazo en nederlandlingvaj tekstoj de altkvalitaj ĵurnaloj kiel ekzemple NRC kaj Volkskrant. Tie ili ofte estas kursivigitaj. Pensu ekzemple pri: ''swing state, top of mind, lame duck, red herring, crowd funding, way of life, leadership, window dressing, bailout, wheel and deal, rating, nerdy, selfie, spin doctors, lone wolves, burnout, doomsday, big data, whizzkids, zero sum game, bestseller, old timers, precariat, expats, track record, comedy club, soul searching, free rider, retrenchment, hardliners, .......'' Cetere, '''eblas aldoni ankaŭ­ Esperantan tradukon (inter krampoj) post la angla termino aŭ inverse''', ekzemple: '''''braindrain''''' ''(klerul-elmigrado), '''vivlonga okupo''' (life time employment), '''usual suspects''' (kutimaj suspektatoj),   '''la plej bonaj kaj plej brilaj''' (best and brightest),''.........aŭ kelkfoje mi uzas '''piednoton''' anstataŭe. Kvankam traduko de tiuj pli-malpli eblas, ili sentradukite kaj ''kursivigite'' tamen bone funkcias kiel elementoj en tutmondiĝanta komunikado. Se tio validas por i.a. nederlandlingvanoj (25 milionoj), kial ne por Esperanto-lingvanoj (eble ne pli ol 100.000)? '''''Videbligo de Esperanto''''' Krom tio, ĝuste por apenaŭ­ mondkonata lingvo kiel Esperanto, eblas ankoraŭ­ alia avantaĝo. Kelkaj anglaj vortoj en Esperanto-teksto almenaŭ iom pliigos la ŝancon ke tiu teksto iam aperos (inter la Google-serĉrezultoj) sur la ekrano de ne-Esperantisto. Tiele tiu persono povus interesiĝi pri tiu nekonata lingvo – prava formo de videbligo por Esperanto! '''2) Majusklojn''' oni ĉiam kaj ĉie uzu por '''adjektivoj de propraj nomoj''' Por homoj kiuj vidas tekston en malpli aŭ­ tute ne konata lingvo, la daŭ­ra ĉeesto de propraj nomoj povus doni al ili almenaŭ iun ideon pri kiu temas la teksto. Tiucele, propraj nomoj devas okulfrapi, kaj tio okazas pere de komenca majusklo. En Esperanto tamen oni ofte preterlasas la majusklon ĉe adjektivoj de propraj nomoj, ekzemple: orŭela anstataŭ ''Orŭela'' (Orwell), londona anstataŭ ''Londona'' (de Londono), senegala anstataŭ ''Senegala'' (de Senegalo), barata anstataŭ ''Barata'' (de Barato), ..... Por fari Esperanto-tekston iom pli komprenebla al homoj kiuj hazarde vidas ĝin, sed ankaŭ por faciligi la tekston por komencantaj Esperantistoj, oni prefere sisteme apliku majusklojn ĉie ĉe ĉiuj adjektivoj de propraj nomoj: Orŭela, Londona, Senegala, Barata,... Kun majusklo ili estas multe pli okulfrapaj. '''3) Streketon''' oni metu ene de longaj aŭ ne tuj klare kompreneblaj '''vortkunmetaĵoj''' Ankaŭ tio iomete klarigas tekston por ne-Esperantistoj aŭ­ komencantoj: konkurenc-malavantaĝo, realigeblo-studo, premiumo-pagantoj, malliberej-punon, parkado-monpunoj, nom-elekto, labor-enspezo. influ-sfero, post-revolucia, kondukt-retoj, tergas-eltiron, ...... i16xq7ht4zmpho0n1uara1grau99c84 0 944483 9392043 9382996 2026-06-04T15:17:43Z Tirolischleioans 254019 9392043 wikitext text/x-wiki [[File:Naumburg Domgymnasium ehem Lepsiusgymnasium.jpg|thumb|ĉefa domo de la Katedrala Gimnazio (je Naumburg); iam domo por la ''Lepsius-gimnazio'']] '''Katedrala Gimnazio''' (germane: ''Domgymnasium Naumburg'', latine: ''Schola cathedralis Numburgensis'') estas unu el la plej malnovaj eĉ hodiaŭ funkciantaj gimnazioj de tuta Germanujo, troviĝante en [[naumburg (Saale)|Naumburg]] (Thomas-Müntzer-Straße 22). De februaro rektoras tie ĉi Dirk Heinecke. 850 lernantojn instruadas 87 lernigistoj (stato de 2025/26). == Historio == Ĝia lulilo estis katedrallernejo estiĝinta post la transloko de la [[Episkopujo Naumburg-Zeitz|episkopa sidejo]] de [[Zeitz]] al Naumburg en la 1028-a jaro. Spaco por ĝi estis disponigita en salonoj rekte ĉe la [[katedralo de Naumburg|katedralo]]. Unua mencio estas en 1088 en dokumento de episkopo Guntero. En 1532 pro fajrego brulkonsumiĝis multegaj aktoj kaj katedralaj kaj lernejaj. En 1542 la tuto ŝanĝiĝis al [[latina lernejo]] kun tri klasoŝtupoj. En 1528 ĝi iĝis [[marteno Lutero|luterana]] kun la sekvaj fakoj: lingvoj latina, greka kaj hebrea; religio; logiko, retoriko kaj kantado. En 1802 ekeblis trapasi surloke abiturientan ekzamenon. Meze de la 19-a jarcento ĝi iĝis orda gimnazio kun ĉiuj ofertoj; en la jaro 1910-a ĝi transklokiĝis al iama hospitala areo de Sankta Kruco (je strato ''Seminarstraße''). La [[nazioj]] nomumis Otto Steche lernejestro, en aprilo 1937 kiu estis internigita post[[Dua Mondmilito|milite]]. Dum la [[GDR]]-tempo ĝi estis [[Politeknika Supera Lernejo|plilarĝigita supera lernejo]] portante la nomon de [[Erich Weinert]], ''EOS Erich Weinert''.<ref>https://www.naumburg-online.de/?load=tourismus/nol_geb_lgym.html</ref> Parto de ĝi estis la popolaltlernejo. En majo 1992 reestiĝis la tradicia nomo. En 2005 kunfandiĝis la lernejoj ''Domgymnasium'' kaj ''Lepsius-Gymnasium''. La tuto eknomiĝis tamen ''Domschule''; de aŭtuno 2007 la kompleta instruado faratas en la ejoj de la iama ''Lepsius-gimnazio'' (strato ''Müntzerstraße'') respektive de la Maria Lernejo (la iama ''Johannes R. Becher-Oberschule''; strato ''Poststraße''). Inter 2010 kaj 2013 la tuto estis restaŭrita. En januaro 2012 ĝi ricevis la rajton nomiĝi ''lernejo malkun rasismo''. En 1920 kolektiĝis amikoj de la lernejo en klubo nomita ''Bund alter Naumburger Domschüler'' (BaND). De 2009 akceptatas ankaŭ lernintoj de la malaperintaj Lepsius- respektive Weinert-lernejoj.<ref>Dirk Heinecke: "100 Jahre "Bund alter Naumburger Domschüler" (BaND) e. V." - ĉe: ''Saale-Unstrut-Jahrbuch 2022,'' p. 105–110</ref> == Instruintoj (elekto) == * [[August Gotthilf Gernhard]] (1771–1845), dua rektoro * [[Kaspar Sagittarius]] (1597–1667), vicrektoro de 1626 ĝis 1628 * [[Friedrich August Weidenbach]] (1790–1860), artpedagogo * [[Friedrich Wilhelm Döring]] (1756–1837), klasika filologo * [[Hermann Röhl]], klasika filologo * [[Hieronymus Müller]] (1785–1861), klasika filologo * [[Johann Heinrich Traugott Müller]] (1797–1862), matematikisto * [[Johannes Pretten]] (1634–1708), teologo * [[Karl Friedrich Gottlob Förtsch]] (1805–1878), klasika filologo * [[Otto Schröder]], klasika filologo == Lernintoj (elekto)== {{div col|2}} * [[Adolf Schmidt]] (1898–1985), politikisto * [[Albert Traeger]] (1830–1912), juristo, verkisto kaj parlamentano * [[Carl Peter Lepsius]] (1775–1853), historiisto, verkisto kaj poltikisto * [[Christian Ferdinand Schulze]] (1774–1850), klasika filologo kaj historiisto * [[Christian Scherling]] (1812–1903), pedagogo kaj muzikisto * [[Deocar Schmid]] (1791–1828), germana animzorganto kaj misiisto * [[Erich von Leipzig]] (1860–1915), kolonelo kaj diplomato * [[Ferdinand Wachter]] (1794–1861), historiisto kaj universitata docento * [[Friedrich Nietzsche]] (1844–1900), filozofo kaj verkisto * [[Friedrich Schulze]] (1881–1960), historiisto * [[Friedrich Wilhelm Ernst Mende]] (1805–1886), paroĥestro kaj pedagogo * [[Götz Friedrich]] (1930–2000), dramaturgo * [[Hans Georg Calmeyer]] (1903–1972), juristo * [[Hans Ulrich Kempski]] (1922–2007), ĵurnalisto * [[Hermann Sauppe]] (1809–1893), klasika filologo * [[Hugo von Leipziger]] (1822–1896), ministro * [[Jan Wagner]] (* 1985), politikisto * [[Johann Adolph von Göphardt]] (1758–1827), inĝenierakademia estro * [[Johann Georg Rauhe]] (1739–1791), historia falsisto * [[Johannes Pretten]] (1634–1708), teologo, ĝis 1649 * [[Johannes von Schröter]] (1513–1593), medicinisto kaj rektoro universitata * [[Julius von Zech-Burkersroda]] (1805–1872), politikisto * [[Karl August Rüdiger]] (1793–1869), klasika filologo kaj pedagogo * [[Ludwig Bernhard Schmid]] (1788–1857), germana animzorganto kaj misiisto * [[Max von Stojentin]] (1861–1918), ĥemiisto, ekonomikisto kaj regiona historiisto * [[Oskar Hergt]] (1869–1967), politikisto * [[Otto Elste]] (1854–1918), mararmea kuracisto * [[Rolf Friedemann Pauls]] (1915–2002), diplomato {{div col end}} == Literaturo == * ''Zu der öffentlichen Prüfung sämmtlicher Klassen des Domgymnasiums zu Naumburg ... ladet ergebenst ein,'' Naumburg 1835–1874 * [[Hugo Holstein]]: "Verzeichnis derjenigen Schüler, welche seit 1783 von dem Domgymnasium nach vollendetem Schulcursus abgegangen sind" - ĉe: ''Zu der öffentlichen Prüfung sämmtlicher Klassen des Domgymnasiums zu Naumburg ... ladet ergebenst ein,'' jarkolekto 1859, p. 13–24 * ''Jahres-Bericht''. Naumburg 1875–1924 (jarraportoj kun statistikoj; 1884–1911; 1915; suplementoj por 1912 kaj 1913) == Eksteraj ligiloj == * [https://domgymnasium-nmb.de/ hejmpaĝo] * [http://www.domschueler.de/ BaND (amikaro; eksaj lernantoj)] *[https://www.bildung.de/schule/schule-00150997/ etinformoj ĉe ''bildung.de''] *[https://www.naumburg.de/de/domgymnasium.html prezento sur la municipa paĝaro] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gimnazioj en Germanio|Naumburg]] [[Kategorio:Naumburg (Saale)]] [[Kategorio:Aperis en 1088]] 4eg7tnu744uul989hv5sj1pt9ewxofe 9392471 9392043 2026-06-05T06:20:42Z Tirolischleioans 254019 9392471 wikitext text/x-wiki [[File:Naumburg Domgymnasium ehem Lepsiusgymnasium.jpg|thumb|ĉefa domo de la Katedrala Gimnazio (je Naumburg); iam domo por la ''Lepsius-gimnazio'']] '''Katedrala Gimnazio''' (germane: ''Domgymnasium Naumburg'', latine: ''Schola cathedralis Numburgensis'') estas unu el la plej malnovaj eĉ hodiaŭ funkciantaj gimnazioj de tuta Germanujo, troviĝante en [[naumburg (Saale)|Naumburg]] (Thomas-Müntzer-Straße 22). De februaro rektoras tie ĉi Dirk Heinecke. 850 lernantojn instruadas 87 lernigistoj (stato de 2025/26). == Historio == Ĝia lulilo estis katedrallernejo estiĝinta post la transloko de la [[Episkopujo Naumburg-Zeitz|episkopa sidejo]] de [[Zeitz]] al Naumburg en la 1028-a jaro. Spaco por ĝi estis disponigita en salonoj rekte ĉe la [[katedralo de Naumburg|katedralo]]. Unua mencio estas en 1088 en dokumento de episkopo Guntero. En 1532 pro fajrego brulkonsumiĝis multegaj aktoj kaj katedralaj kaj lernejaj. En 1542 la tuto ŝanĝiĝis al [[latina lernejo]] kun tri klasoŝtupoj. En 1528 ĝi iĝis [[marteno Lutero|luterana]] kun la sekvaj fakoj: lingvoj latina, greka kaj hebrea; religio; logiko, retoriko kaj kantado. En 1802 ekeblis trapasi surloke abiturientan ekzamenon. Meze de la 19-a jarcento ĝi iĝis orda gimnazio kun ĉiuj ofertoj; en la jaro 1910-a ĝi transklokiĝis al iama hospitala areo de Sankta Kruco (je strato ''Seminarstraße''). La [[nazioj]] nomumis Otto Steche lernejestro, en aprilo 1937 kiu estis internigita post[[Dua Mondmilito|milite]]. Dum la [[GDR]]-tempo ĝi estis [[Politeknika Supera Lernejo|plilarĝigita supera lernejo]] portante la nomon de [[Erich Weinert]], ''EOS Erich Weinert''.<ref>https://www.naumburg-online.de/?load=tourismus/nol_geb_lgym.html</ref> Parto de ĝi estis la popolaltlernejo. En majo 1992 reestiĝis la tradicia nomo. En 2005 kunfandiĝis la lernejoj ''Domgymnasium'' kaj ''Lepsius-Gymnasium''. La tuto eknomiĝis tamen ''Domschule''; de aŭtuno 2007 la kompleta instruado faratas en la ejoj de la iama ''Lepsius-gimnazio'' (strato ''Müntzerstraße'') respektive de la Maria Lernejo (la iama ''Johannes R. Becher-Oberschule''; strato ''Poststraße''). Inter 2010 kaj 2013 la tuto estis restaŭrita. En januaro 2012 ĝi ricevis la rajton nomiĝi ''lernejo malkun rasismo''. En 1920 kolektiĝis amikoj de la lernejo en klubo nomita ''Bund alter Naumburger Domschüler'' (BaND). De 2009 akceptatas ankaŭ lernintoj de la malaperintaj Lepsius- respektive Weinert-lernejoj.<ref>Dirk Heinecke: "100 Jahre "Bund alter Naumburger Domschüler" (BaND) e. V." - ĉe: ''Saale-Unstrut-Jahrbuch 2022,'' p. 105–110</ref> == Instruintoj (elekto) == * [[August Gotthilf Gernhard]] (1771–1845), dua rektoro * [[Kaspar Sagittarius]] (1597–1667), vicrektoro de 1626 ĝis 1628 * [[Friedrich August Weidenbach]] (1790–1860), artpedagogo * [[Friedrich Wilhelm Döring]] (1756–1837), klasika filologo * [[Hermann Röhl]], klasika filologo * [[Hieronymus Müller]] (1785–1861), klasika filologo * [[Johann Heinrich Traugott Müller]] (1797–1862), matematikisto * [[Johannes Pretten]] (1634–1708), teologo * [[Karl Friedrich Gottlob Förtsch]] (1805–1878), klasika filologo * [[Otto Schröder]], klasika filologo == Lernintoj (elekto)== {{div col|2}} * [[Adolf Schmidt]] (1898–1985), politikisto * [[Albert Traeger]] (1830–1912), juristo, verkisto kaj parlamentano * [[Carl Peter Lepsius]] (1775–1853), historiisto, verkisto kaj poltikisto * [[Christian Ferdinand Schulze]] (1774–1850), klasika filologo kaj historiisto * [[Christian Scherling]] (1812–1903), pedagogo kaj muzikisto * [[Deocar Schmid]] (1791–1828), germana animzorganto kaj misiisto * [[Erich von Leipzig]] (1860–1915), kolonelo kaj diplomato * [[Ernst Mende]] (1805–1886), paroĥestro kaj pedagogo * [[Ferdinand Wachter]] (1794–1861), historiisto kaj universitata docento * [[Friedrich Nietzsche]] (1844–1900), filozofo kaj verkisto * [[Friedrich Schulze]] (1881–1960), historiisto * [[Götz Friedrich]] (1930–2000), dramaturgo * [[Hans Georg Calmeyer]] (1903–1972), juristo * [[Hans Ulrich Kempski]] (1922–2007), ĵurnalisto * [[Hermann Sauppe]] (1809–1893), klasika filologo * [[Hugo von Leipziger]] (1822–1896), ministro * [[Jan Wagner]] (* 1985), politikisto * [[Johann Adolph von Göphardt]] (1758–1827), inĝenierakademia estro * [[Johann Georg Rauhe]] (1739–1791), historia falsisto * [[Johannes Pretten]] (1634–1708), teologo, ĝis 1649 * [[Johannes von Schröter]] (1513–1593), medicinisto kaj rektoro universitata * [[Julius von Zech-Burkersroda]] (1805–1872), politikisto * [[Karl August Rüdiger]] (1793–1869), klasika filologo kaj pedagogo * [[Ludwig Bernhard Schmid]] (1788–1857), germana animzorganto kaj misiisto * [[Max von Stojentin]] (1861–1918), ĥemiisto, ekonomikisto kaj regiona historiisto * [[Oskar Hergt]] (1869–1967), politikisto * [[Otto Elste]] (1854–1918), mararmea kuracisto * [[Rolf Friedemann Pauls]] (1915–2002), diplomato {{div col end}} == Literaturo == * ''Zu der öffentlichen Prüfung sämmtlicher Klassen des Domgymnasiums zu Naumburg ... ladet ergebenst ein,'' Naumburg 1835–1874 * [[Hugo Holstein]]: "Verzeichnis derjenigen Schüler, welche seit 1783 von dem Domgymnasium nach vollendetem Schulcursus abgegangen sind" - ĉe: ''Zu der öffentlichen Prüfung sämmtlicher Klassen des Domgymnasiums zu Naumburg ... ladet ergebenst ein,'' jarkolekto 1859, p. 13–24 * ''Jahres-Bericht''. Naumburg 1875–1924 (jarraportoj kun statistikoj; 1884–1911; 1915; suplementoj por 1912 kaj 1913) == Eksteraj ligiloj == * [https://domgymnasium-nmb.de/ hejmpaĝo] * [http://www.domschueler.de/ BaND (amikaro; eksaj lernantoj)] *[https://www.bildung.de/schule/schule-00150997/ etinformoj ĉe ''bildung.de''] *[https://www.naumburg.de/de/domgymnasium.html prezento sur la municipa paĝaro] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gimnazioj en Germanio|Naumburg]] [[Kategorio:Naumburg (Saale)]] [[Kategorio:Aperis en 1088]] ein8jwynqj2u4oi1e77k9vo2r6iz94o 0 944496 9392063 9381260 2026-06-04T15:46:19Z Stefangrotz 91903 apartigilo 9392063 wikitext text/x-wiki Sirakuzo, dum ĝia historio, estis sieĝita 7 fojojn: * [[:en:Siege of Syracuse (397 BC)|Sieĝo de Sirakuzo (397 a.K.)]] * [[:en:Siege of Syracuse (343 BC)|Sieĝo de Sirakuzo (343 a.K.)]] * [[:en:Siege of Syracuse (311–309 BC)|Sieĝo de Sirakuzo (311 a.K. - 309 a.K.)]] * [[:en:Siege of Syracuse (278 BC)|Sieĝo de Sirakuzo (278 a.K.)]] * [[Sieĝo de Sirakuzo (213 a.K. – 212 a.K.)]] * [[:en:Siege of Syracuse (827–828)|Sieĝo de Sirakuzo (827-828)]] * [[:en:Siege of Syracuse (877–878)|Sieĝo de Sirakuzo (877-878)]] {{Apartigilo}} bff71ljekqoktzpp4jabxlsd7ffebd7 3 944947 9392286 9383865 2026-06-04T20:57:39Z Alifono 114488 /* Ĉu */ Respondo 9392286 wikitext text/x-wiki == Ĉu == Pri kio temas? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:20, 25 maj. 2026 (UTC) :@[[Uzanto:Kani|Kani]] Forigu "Ĉu" sub Diskuto, ĉar temas pri ne sencaĵo. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 20:57, 4 jun. 2026 (UTC) iywl65c49jokfcmryy2ww94af2c925y 0 945132 9392336 9390508 2026-06-04T22:23:06Z Kani 670 Kani movis paĝon [[Libera geedzeco]] al [[Libera unio]]: Interkonsento kun la kreinto 9390508 wikitext text/x-wiki '''Libera geedzeco''' estas [[geedzeco]], kiu ne estas laŭleĝe agnoskita kaj en kiu la partneroj konscie rezignas pri iu ajn civila aŭ religia geedzeco kaj en kiu la rilato baziĝas nur sur reciproka konsento. La idealo originis en la 19-a jarcento inter [[Libera penso (filozofio)|liberpensuloj]], [[Feminismo|feministoj]] kaj [[Anarkiismo|anarkiistoj]], kiuj rigardis formalan geedzecon kiel [[Patriarkeco|patriarkan]] posedkontrakton<ref>(fr) Élie & Élisée Reclus, ''Unions libres'' (1882). The Anarchist Library</ref>. Kiam partneroj vivas kune, tio nomiĝas "negeedziĝinta [[Kontrakta geedzeco|kunvivado]]" (ofte mallongigita al kunvivado). Libera geedzeco ne estas la sama kiel malfermata geedzeco, tio estas laŭleĝe agnoskita geedzeco en kiu la partneroj permesas unu al la alia eniri romantikajn kaj/aŭ seksajn rilatojn kun triaj partneroj, kondiĉe ke tio estis eksplicite kaj reciproke interkonsentita anticipe. En libera geedzeco, libereco en morala senco estas centra, ne nepre [[Nemonogamio|ne-monogamio]]. == Vidu ankaŭ == * [[Élisée Reclus]] * [[Pluramemo]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Geedzeco]] 6g5xpamw4tq47vnwflffkeg7ok3y847 9392341 9392336 2026-06-04T22:25:03Z Kani 670 9392341 wikitext text/x-wiki '''Libera unio''' estas speco de [[geedzeco]], kiu ne estas laŭleĝe agnoskita kaj en kiu la partneroj konscie rezignas pri iu ajn civila aŭ religia geedzeco kaj en kiu la rilato baziĝas nur sur reciproka konsento. La idealo originis en la 19-a jarcento inter [[Libera penso (filozofio)|liberpensuloj]], [[Feminismo|feministoj]] kaj [[Anarkiismo|anarkiistoj]], kiuj rigardis formalan geedzecon kiel [[Patriarkeco|patriarkecan]] posedkontrakton<ref>(fr) Élie & Élisée Reclus, ''Unions libres'' (1882). The Anarchist Library</ref>. Kiam partneroj vivas kune, tio nomiĝas "negeedziĝinta [[Kontrakta geedzeco|kunvivado]]" (ofte simple mallongigita al kunvivado). Libera unio ne estas la samo kiel ''malferma geedzeco'', tio estas laŭleĝe agnoskita geedzeco en kiu la partneroj permesas unu al la alia eniri amaferajn kaj/aŭ seksajn rilatojn kun triaj partneroj, kondiĉe ke tio estis eksplicite kaj reciproke interkonsentita anticipe. En libera unio, libereco en morala senco estas centra, ne nepre [[Nemonogamio|ne-monogama]]. == Vidu ankaŭ == * [[Élisée Reclus]] * [[Pluramemo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Geedzeco]] dbdbtajzbjpbsvfg41ha0iidnzi5qlf 10 945214 9392630 9391110 2026-06-05T10:46:42Z ~2026-33359-84 258180 + ligurio 9392630 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 | nomo = Vinberkulturo en Italio | titolo = [[Vitikulturo en Italujo]] | stato = collapsed | bildo = | stilo de paraj = background:#eeeeee | bildo = [[File:Pinot_Noir_grapes_after_veraison.jpg|100px]] | listo1 = [[Vinberkulturo en Valle d'Aosta|Valle d'Aosta]] {{·}} [[Vinberkultivaĵo en Piemonto|Piemonto]] {{·}} [[vitikulturo en Lombardio|Lombardio]] {{·}} [[Vinberkulturo en Sardio|Sardio]] {{·}} [[Vinberkulturo en Friuli-Venecia Giulia|Friuli-Venecia Giulia]] {{·}} [[Vinberkulturo en Trentino-Alta Adiĝo|Trentino-Alta Adiĝo]] {{·}} [[Vinberkulturo en Ligurio|Ligurio]] }}<noinclude> [[Kategorio:Navigilo:Eŭropo|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 3hkl3q7tdox0zng7p05s0rjhx7q9jer 0 945404 9392204 9387550 2026-06-04T18:48:16Z Kani 670 9392204 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Castellón]], [[Valencilando]] {{Hispanio}} |bildo = }} La '''58-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 24a ĝis la 28a de julio [[1958]], en [[Castellón]], [[Valencilando]], [[Hispanio]].<ref>''XIXª Hispana Kongreso de Esperanto = (XIX Congreso Español de Esperanto) : 24-28 julio 1958, Castellón de la Plana''. Kongreslibro</ref> Salutis kiel Prezidanto de HEF.<ref>Kongreslibro, p. 5</ref> En la Organiza Komitato partoprenis .<ref>Kongreslibro, p. 7</ref> Partoprenis kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref>Kongreslibro, pp. 14-18</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref>Kongreslibro, pp. 10-11</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1999]] [[Kategorio:Castelló]] [[Kategorio:1999 en Hispanio]] jt8dkhdrns6dp7we0suygqh0js5y306 0 945405 9392206 9390366 2026-06-04T18:50:05Z Kani 670 /* Referencoj */ 9392206 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Valadolido]], [[Malnova Kastilio]] {{Hispanio}} |bildo = }} La '''23-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 24a ĝis la 27a de julio [[1962]], en [[Valadolido]], nune en [[Kastilio kaj Leono]], [[Hispanio]].<ref>''XXIIIª Hispana Kongreso de Esperanto = (23º Congreso Español de Esperanto) : 24-27 julio 1962, Valladolid''. Kongreslibro</ref> Salutis Rafael Herrero kiel Prezidanto de HEF.<ref>Kongreslibro, pp. 5 kaj 7</ref> En la Organiza Komitato partoprenis Basilides Sanz (advokato) José Sastre (apotekisto), Mariano Cantalapiedra (presisto), Rafael Sánchez (kontisto), Clementina Tranque, Carmen Conde, Natividad Lovingos, Zoilo Caminero, Fabriciano Bermejo, Nilo del Olmo, kaj José de la Palma (militistoj), Gonzalo Castañón kaj Antonio Castañón (laboristoj), Francisco Merayo kaj Antonio Diez Gómez (fervokistoj), Néstor Centeno kaj Jacinto Urueña (instruistoj), kaj Antonio Gamboa (desegnisto).<ref>Kongreslibro, p. 4</ref> Partoprenis 182 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref>Kongreslibro, pp. 14-18</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref>Kongreslibro, pp. 8-9</ref> * 25a de julio: Solena Malfermo en Aula Magna de la Universitato. Meso en la preĝejo Nuestra Señora de la Antigua, kun prediko en Esperanto. Grupa Foto. Unua laborkunsido de delegitoj. Kunsido de la Junulara Fako. Esperantlingva prelego. Folklora Festo en Auditorium Campo Grande. * 26a de julio: Vizito al la aŭtofabriko F.A.S.A. Tabulo por nova strato Esperanto. Akcepto de urbestro ĉe Urbodomo. Vizito al la Nacia Muzeo pri Skulptarto. Kunsido de katolikoj, Hispanlingva prelego pri Esperanto. Koncerto de Coral Vallisoletana en Colegio Mayor LaSalle. * 27a de julio: Vizito al monumentoj, inter kiuj Domo de Cervantes, Lernejo de Sankta Kruco kaj ties fama Biblioteko, Filipina Muzeo. Ĝenerala Kunsido de HEF kaj lasta kunsido de delegitoj. Solena Fermo. * 28a de julio: Ekskurso tra [[Tordesillas]], [[Medina del Campo]], [[kastelo de La Mota]] kaj [[Olmedo]]. ==Kuriozaĵoj== En la listo de la organiza komitato oni detaligas profesion de viroj, sed tute ne de la tri virinoj. Sub la programo (hispanlingva) oni klarigas jene: "Oni petu ĉiun kongresanon, ke en oficialaj programeroj, kun ĉeesto de aŭtoritatoj, oni venu elegante (''con el mayor decoro posible''), kaj tial viroj (''caballeros'') venu jake kaj kravate, kaj portu neniun insignon, escepte tiun de la Kongreso, dum la restado en Valadolido".<ref>Kongreslibro, pp. 8-9</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://bitoteko.esperanto.es/xmlui/handle/11013/7209 XXIIIª Hispana Kongreso de Esperanto = (23º Congreso Español de Esperanto) : 24-27 julio 1962, Valladolid] en Bitoteko {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1962]] [[Kategorio:Valadolido]] [[Kategorio:1962 en Hispanio]] 371d3wr7xm2tlyctkobuskblevi3dct 9392207 9392206 2026-06-04T18:51:54Z Kani 670 /* Programo */ 9392207 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Valadolido]], [[Malnova Kastilio]] {{Hispanio}} |bildo = }} La '''23-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 24a ĝis la 27a de julio [[1962]], en [[Valadolido]], nune en [[Kastilio kaj Leono]], [[Hispanio]].<ref>''XXIIIª Hispana Kongreso de Esperanto = (23º Congreso Español de Esperanto) : 24-27 julio 1962, Valladolid''. Kongreslibro</ref> Salutis Rafael Herrero kiel Prezidanto de HEF.<ref>Kongreslibro, pp. 5 kaj 7</ref> En la Organiza Komitato partoprenis Basilides Sanz (advokato) José Sastre (apotekisto), Mariano Cantalapiedra (presisto), Rafael Sánchez (kontisto), Clementina Tranque, Carmen Conde, Natividad Lovingos, Zoilo Caminero, Fabriciano Bermejo, Nilo del Olmo, kaj José de la Palma (militistoj), Gonzalo Castañón kaj Antonio Castañón (laboristoj), Francisco Merayo kaj Antonio Diez Gómez (fervokistoj), Néstor Centeno kaj Jacinto Urueña (instruistoj), kaj Antonio Gamboa (desegnisto).<ref>Kongreslibro, p. 4</ref> Partoprenis 182 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref>Kongreslibro, pp. 14-18</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref>Kongreslibro, pp. 8-9</ref> * 25a de julio: Solena Malfermo en Aula Magna de la Universitato. Meso en la preĝejo Nuestra Señora de la Antigua, kun prediko en Esperanto. Grupa Foto. Unua laborkunsido de delegitoj. Kunsido de la Junulara Fako. Esperantlingva prelego. Folklora Festo en Auditorium Campo Grande. * 26a de julio: Vizito al la aŭtofabriko F.A.S.A. Tabulo por nova strato Esperanto. Akcepto de urbestro ĉe Urbodomo. Vizito al la Nacia Muzeo pri Skulptarto. Kunsido de katolikoj, Hispanlingva prelego pri Esperanto. Koncerto de Coral Vallisoletana en Colegio Mayor LaSalle. * 27a de julio: Vizito al monumentoj, inter kiuj Domo de Cervantes, Lernejo de Sankta Kruco kaj ties fama Biblioteko, Filipina Muzeo. Ĝenerala Kunsido de HEF kaj lasta kunsido de delegitoj. Solena Fermo. * 28a de julio: Ekskurso tra [[Tordesillas]], [[Medina del Campo]], [[kastelo de La Mota]] kaj [[Olmedo]]. ==Kuriozaĵoj== En la listo de la organiza komitato oni detaligas profesion de viroj, sed tute ne de la tri virinoj. Sub la programo (hispanlingva) oni klarigas jene: "Oni petu ĉiun kongresanon, ke en oficialaj programeroj, kun ĉeesto de aŭtoritatoj, oni venu elegante (''con el mayor decoro posible''), kaj tial viroj (''caballeros'') venu jake kaj kravate, kaj portu neniun insignon, escepte tiun de la Kongreso, dum la restado en Valadolido".<ref>Kongreslibro, pp. 8-9</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://bitoteko.esperanto.es/xmlui/handle/11013/7209 XXIIIª Hispana Kongreso de Esperanto = (23º Congreso Español de Esperanto) : 24-27 julio 1962, Valladolid] en Bitoteko {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1962]] [[Kategorio:Valadolido]] [[Kategorio:1962 en Hispanio]] novha6506efv0riugaqi03dbjewgnhh 1 945521 9392073 9388814 2026-06-04T16:05:43Z Arbarulo 135469 9392073 wikitext text/x-wiki Kio povus esti la [[Esperanto-Societo Peltier]]? Ĝin dokumentigas EdE de 1934 [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-h.htm] ("ES" tie kutime estas Esperanto-Societo), sed ne donas klarigon kio povus esti tiu societo. Devus nepre temi pri iu ligo al [[Émile Peltier]] (1870-1909), pionira katolika esperantisto, kiu ĝis la morto en 19009 estis kunlaboranto de [[Espero Katolika]], al kiu A. Halbedl, esperantisto ekde 1909, ankaŭ iam poste kontribuis - ĉu eble iu loka aŭstra katolika esperanto-grupo, kiu havis nomon laŭ la historia esperantisto?? {{re|Roberto|Arbarulo}} Ĉu iu el vi havas ideon pri tio aŭ havus ideon kiun eblus demandi? Se neniu ion povus ektrovi, ankaŭ eblus sanĝi la ligilon al "Esperanto-Societo [[Émile Peltier|Peltier]]" en formo de "Esperanto-Societo <nowiki>[[Émile Peltier|Peltier]]</nowiki>", tio lasus la informon de EdE el 1934, sed almenaŭ donus iun ligon de "Peltier" al [[Émile Peltier]]... (en 1934 la ĝisostaj movadanoj leginte la personan nomon "Peltier" eble ankoraŭ sciis ke temas pri Émile Peltier (1870-1909), sed kiu en 2026 ankoraŭ aŭtomate pensus pri tio???) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:42, 31 maj. 2026 (UTC) :Ne, mi ne intencas serĉi informojn. Se iu vere volas serĉi, kaj ne nur havigi pretekston por forigo de ligilo, bona komenco estus tralegi malfruajn numerojn de ''Espero Katolika''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:05, 4 jun. 2026 (UTC) nbksfmz7eirys4mvsbtmrusjc48v1ur 0 945596 9392217 9390573 2026-06-04T19:30:22Z Verdulo 1002 9392217 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Tammy WYNETTE''' ('''Virginia Wynette Pugh''') (naskiĝis la 5-an de majo 1942 en [[Tremont]] ([[Mississippi]]), mortis la 6-an de aprilo 1998) en [[Nashville]], [[Tennessee]] estis usona kantistino, kaj ŝi ankaŭ estas konata kiel la "Unua Sinjorino de [[Kontreo|Kontrea Muziko]]". Ŝi estas plej konata pro sia unuopaĵo "Stand By Your Man", sed havis entute deksep numero 1 sukcesojn en [[Usono]] en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj. {{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wynette, Tammy}} [[Kategorio:Kontreaj kantistoj]] [[Kategorio:Kontreo]] 71xj5kthgzes54koojfexoxx0mnlb52 9392233 9392217 2026-06-04T19:39:56Z Verdulo 1002 9392233 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Tammy WYNETTE''' ('''Virginia Wynette Pugh''') (naskiĝis la 5-an de majo 1942 en [[Tremont]] ([[Mississippi]]), mortis la 6-an de aprilo 1998) en [[Nashville]], [[Tennessee]] estis usona kantistino, kaj ŝi ankaŭ estas konata kiel la "Unua Damo de [[Kontreo|Kontrea Muziko]]". Ŝi estas plej konata pro sia [[unuopaĵo]] "Stand By Your Man", sed havis entute deksep numero 1 sukcesojn en [[Usono]] en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj. {{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wynette, Tammy}} [[Kategorio:Kontreaj kantistoj]] [[Kategorio:Kontreo]] iaa4m11vueu0c9qu3i0haj7qajlwr43 9392241 9392233 2026-06-04T19:54:29Z Verdulo 1002 9392241 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Tammy WYNETTE''' ('''Virginia Wynette Pugh''') (naskiĝis la 5-an de majo 1942 en [[Tremont]] ([[Mississippi]]), mortis la 6-an de aprilo 1998) en [[Nashville]], [[Tennessee]] estis usona kantistino, kaj ŝi ankaŭ estas konata kiel la "Unua Damo de [[Kontreo|Kontrea Muziko]]". Ŝi estas plej konata pro sia [[unuopaĵo]] "Stand By Your Man", sed havis entute deksep numero 1 sukcesojn en [[Usono]] en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj. [[Dosiero:Tammy Wynette 1977 (cropped).jpg|eta|meza|Tammy Wynette 1977]]997 {{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wynette, Tammy}} [[Kategorio:Kontreaj kantistoj]] [[Kategorio:Kontreo]] b1fn6di6ydu359w845k3shb8gpusg8e 9392249 9392241 2026-06-04T20:12:35Z Verdulo 1002 9392249 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Tammy WYNETTE''' ('''Virginia Wynette Pugh''') (naskiĝis la 5-an de majo 1942 en [[Tremont]] ([[Mississippi]]), mortis la 6-an de aprilo 1998) en [[Nashville]], [[Tennessee]] estis usona kantistino, kaj ŝi ankaŭ estas konata kiel la "Unua Damo de [[Kontreo|Kontrea Muziko]]". Ŝi estas plej konata pro sia [[unuopaĵo]] "Stand By Your Man", sed havis entute deksep numero 1 sukcesojn en [[Usono]] en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj. [[Dosiero:Tammy Wynette 1977 (cropped).jpg|eta|meza|Tammy Wynette 1977]] {{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wynette, Tammy}} [[Kategorio:Kontreaj kantistoj]] [[Kategorio:Kontreo]] 0inkm4v3hadal0gdw7uvg1pone2s2xt 9392315 9392249 2026-06-04T21:58:09Z Verdulo 1002 9392315 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Tammy WYNETTE''' ('''Virginia Wynette Pugh''') (naskiĝis la 5-an de majo 1942 en [[Tremont]] ([[Mississippi]]), mortis la 6-an de aprilo 1998) en [[Nashville]], [[Tennessee]] estis usona kantistino, kaj ŝi ankaŭ estas konata kiel la "Unua Damo de [[Kontreo|Kontrea Muziko]]". Ŝi estas plej konata pro sia [[unuopaĵo]] "Stand By Your Man", sed havis entute deksep numero 1 sukcesojn en [[Usono]] en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj. [[Dosiero:Tammy Wynette 1977 (cropped).jpg|eta|meza|Tammy Wynette 1977]] == Diskaro == '''Albumoj''' (top 20 en Billboard Charts - ''Top Country Albums'') *[[1967]] – ''Your Good Girl's Gonna Go Bad'' (#7) *[[1968]] – ''Take Me to Your World/I Don't Wanna Play House'' (#3) *[[1968]] – ''D-I-V-O-R-C-E'' (#1) *[[1969]] – ''Stand by Your Man'' (#2) *[[1969]] – ''Tammy's Greatest Hits'' (kolektalbumo) (#2) *[[1970]] – ''The Ways to Love a Man'' (#3) *[[1970]] – ''Tammy's Touch'' (#1) *[[1970]] – ''The First Lady'' (#2) *[[1970]] – ''The World of Tammy Wynette'' (kolektalbumo) (#8) *[[1971]] – ''We Sure Can Love Each Other'' (#8) *[[1971]] – ''Tammy's Greatest Hits, Volume II'' (kolektalbumo) (#5) *[[1972]] – ''Bedtime Story'' (#7) *[[1972]] – ''My Man'' (#2) *[[1973]] – ''Kids Say the Darndest Things'' (#3) *[[1974]] – ''Another Lonely Song'' (#8) *[[1976]] – '''Til I Can make It on My Own'' (#3) *[[1976]] – ''You and Me'' (#4) *[[1977]] – ''Let's Get Together'' (#19) *[[1978]] – ''Womanhood'' (#14) *[[1993]] – ''Honky Tonk Angels'' (kun [[Dolly Parton]] kaj [[Loretta Lynn]]) (#6) '''Unuopaĵoj''' (numero 1 en [[Hot Country Songs|Billboard Hot Country Songs]]) *[[1967]] – "I Don't Wanna Play House" *[[1967]] – "My Elusive Dream" (kun [[David Houston]]) *[[1967]] – "Take Me To Your World" *[[1968]] – "D-I-V-O-R-C-E" *[[1968]] – "[[Stand by Your Man]]" *[[1968]] – "Singing My Song" *[[1968]] – "The Ways to Love a Man" *[[1970]] – "He Loves Me All The Way" *[[1970]] – "Run, Woman, Run" *[[1971]] – "Good Lovin' (Makes it Right)" *[[1971]] – "Bedtime Story" *[[1972]] – "My Man (Understands)" *[[1972]] – " 'Til I Get It Right" *[[1973]] – "Kids Say the Darndest Things" *[[1973]] – "Another Lonely Song" *[[1976]] – " 'Til I Can Make It on My Own" *[[1976]] – "You and Me" *[[1991]] – "[[Justified & Ancient]]" (kun [[The KLF]]) {{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wynette, Tammy}} [[Kategorio:Kontreaj kantistoj]] [[Kategorio:Kontreo]] 227pa922afrvzx2gceczgy2tkncckqk 1 945598 9392338 9389717 2026-06-04T22:23:06Z Kani 670 Kani movis paĝon [[Diskuto:Libera geedzeco]] al [[Diskuto:Libera unio]]: Interkonsento kun la kreinto 9389717 wikitext text/x-wiki == Kontraŭdiro == Mi opinias, ke tiu titolo estas kontraŭdira, aŭ alivorte dirite "geedzeco, kiu ne estas laŭleĝe agnoskita kaj en kiu la partneroj konscie rezignas pri iu ajn civila aŭ religia geedzeco" estas kontraŭdira. Mi pensas, ke la artikolo estus pli bone titolita [[Libera unio]], same kiel en la franca aŭ en la angla. Ĉu oni povas konsulti tion kun alia esperantisto? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:44, 1 jun. 2026 (UTC) i7y02d1wmlvb3ynpnpj53ek3bgvv6uc 0 945622 9391987 9389965 2026-06-04T14:16:50Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Konglomeraĵo (kompanio)]] 9391987 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Konglomeraĵo (kompanio)]] iwpdvjxh7ch0b555413o9snh6howu87 0 945683 9391990 9390744 2026-06-04T14:17:20Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Prasanta Chandra Mahalanobis]] 9391990 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Prasanta Chandra Mahalanobis]] m9o585ofisr2jycvdqytk4i26vtmdyg 1 945754 9392589 9391569 2026-06-05T09:40:22Z ThomasPusch 1869 9392589 wikitext text/x-wiki {{re|Crosstor}} Lia familia nomo evidente aspektas nek hungara nek germana, sed klare itala. Ĉu vi ankoraŭ povus malkovri, pro kio li havis tiom italecan familian nomon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:55, 3 jun. 2026 (UTC) :PS: Mi aparte por tiu ĉi teksto ĵus faris novan artikolan ĝermon pri [[Franz Simandl]] - tiel la lasta ruĝa ligilo estas for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:27, 3 jun. 2026 (UTC) ::Tiutempe Habsburga imperio estis kvazaŭ Eŭropa Unio. La popoloj miksiĝis libere de italoj ĝis Ukrainio tra Balkanio. ::Konsekvence mi malofte uzas ruĝojn. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:33, 4 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Crosstor}} Tute klare ke la Habsburga imperio estis plurnacia ŝtato. Kaj italaj muzikistoj ankaŭ laboris eksterlande, en Sankt-Peterburgo kaj Vilno, Helsinko, Stokholmo kaj Kopenhago, en Londono, Parizo aŭ Madrido... Mi nur supozas ke la nomo estas ebla indiko ke la violonĉelisto povus havi iun italan parencon aŭ praparencon en la familio. Kaj pro tio ke la plej multaj retaj fontoj pri li estas hungarlingvaj, vi estus pli bona homo eble trovi iun italan parencecon ol iu okcidenteŭropa aŭ ekstereŭropa vikipediano, kiu tute ne komprenas legi la hungaran... Se vi aŭ iu alia denaska hungarlingvano ne trovas ion en la eksteraj fontoj, tiam neniu trovos ion. Tio ne estas problemo. Mi nur suspektas ke io en la biografio estas ankoraŭ ne klarigita... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:40, 5 jun. 2026 (UTC) fekzu25vxjpec4hhcxs5jkh9z69d5g7 9392602 9392589 2026-06-05T09:59:48Z Crosstor 3176 /* */ Respondo 9392602 wikitext text/x-wiki {{re|Crosstor}} Lia familia nomo evidente aspektas nek hungara nek germana, sed klare itala. Ĉu vi ankoraŭ povus malkovri, pro kio li havis tiom italecan familian nomon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:55, 3 jun. 2026 (UTC) :PS: Mi aparte por tiu ĉi teksto ĵus faris novan artikolan ĝermon pri [[Franz Simandl]] - tiel la lasta ruĝa ligilo estas for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:27, 3 jun. 2026 (UTC) ::Tiutempe Habsburga imperio estis kvazaŭ Eŭropa Unio. La popoloj miksiĝis libere de italoj ĝis Ukrainio tra Balkanio. ::Konsekvence mi malofte uzas ruĝojn. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:33, 4 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Crosstor}} Tute klare ke la Habsburga imperio estis plurnacia ŝtato. Kaj italaj muzikistoj ankaŭ laboris eksterlande, en Sankt-Peterburgo kaj Vilno, Helsinko, Stokholmo kaj Kopenhago, en Londono, Parizo aŭ Madrido... Mi nur supozas ke la nomo estas ebla indiko ke la violonĉelisto povus havi iun italan parencon aŭ praparencon en la familio. Kaj pro tio ke la plej multaj retaj fontoj pri li estas hungarlingvaj, vi estus pli bona homo eble trovi iun italan parencecon ol iu okcidenteŭropa aŭ ekstereŭropa vikipediano, kiu tute ne komprenas legi la hungaran... Se vi aŭ iu alia denaska hungarlingvano ne trovas ion en la eksteraj fontoj, tiam neniu trovos ion. Tio ne estas problemo. Mi nur suspektas ke io en la biografio estas ankoraŭ ne klarigita... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:40, 5 jun. 2026 (UTC) ::::Eĉ la artefarita inteligenco ne trovis italajn parencojn. Li patro laboris en bieno en [[Tolna]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:59, 5 jun. 2026 (UTC) sfow5g16ud8arucf394ct2cmqei1jvk 0 945785 9392480 9391602 2026-06-05T06:38:04Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9392480 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Verdeta tiraneto |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Phyllomyias virescens - Greenish Tyrannulet (cropped).JPG |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Campos do Jordão]] ([[Brazilo]]) |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Phyllomyias]]'' |specio = '''''P. virescens''''' - '''verdeta tiraneto''' |statuso = LC |dunomo = ''Phyllomyias virescens'' |dunomo aŭtoritato = ([[Temminck, CJ]], 1824) |mapo de vivoteritorioj = Phyllomyias virescens map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = *''Muscicapa virescens'' (pranomo) *''Xanthomyias virescens'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''verdeta tiraneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Phyllomyias virescens]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 4-an de jun. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Phyllomyias]]'' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> ****''Phyllomyias virescens'' <small>([[Temminck, CJ]], 1824)</small> - verdeta tiraneto {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Phyllomyias'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''φύλλον'' (''fulon'' = "folio") kaj ''μυῖα'' (''muia'' = "muŝo"), ĉar tiuj birdoj similas muŝkaptulojn kaj vivas en la arbofoliaro<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/gretyr1/cur/introduction Birds of the World], Greenish Tyrannulet.</ref>. La [[specia epiteto]] ''virescens'' estas [[latina]] vorto signifanta "verdeta" (el ''vĭrēscō'' = "verdiĝi"), pro la koloro de la plumaro de tiu specio<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La verdeta tiraneto troviĝas en suda [[Brazilo]] kaj apudaj sudeosta [[Paragvajo]] kaj nordeosta [[Argentino]]. Ĝi vivas en humidaj tropikaj kaj subtropikaj ĉiamverdaj arbaroj, arbarorandoj kaj duarangaj kreskaĵoj, ĝis 1000 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] pclbjm6owt9bq6zi8bmekau3c5iklj7 0 945793 9391989 9391674 2026-06-04T14:17:10Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[ESPN]] 9391989 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ESPN]] 1s91tiufabi1wfl70xw5w0lu924vjud 0 945799 9392451 9391712 2026-06-05T05:48:34Z Sj1mor 12103 9392451 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo|regiono-ISO=ES-BI|tersituo=|zomo=13}} La '''Muzeo pri Paco de Gernika''' ({{l-eu|Museu per la Pau de Gernika}}, {{l-es|Museo de la Paz de Gernika}}) estas loka muzeo en [[Gerniko]]. En 2003, la muzeo remalfermiĝis kiel [[fondaĵo]]. La ĉefa celo de la muzeo estas labori pri la kulturo de [[paco]] kaj klarigis la [[Loka historio|lokan historion]] surbaze de drama evento en la lastatempa historio de Gerniko: la [[Bombardado de Gerniko|bombardado de la urbo]] la 26-an de aprilo 1937 dum la [[Hispana Enlanda Milito]]. Ĝi situas en la urbocentro, en la Placo de la Foruoj, kontraŭe al la urbodomo. La konstanta ekspozicio de la Muzeo por Paco rondiras ĉirkaŭ 3 demandoj: Kio estas paco?; Kio okazis en Gernika dum tempo de manko de paco?; Kio nuntempe okazas kun paco en la mondo? Interesas edukado por paco, kiu reflektas pri la tragedio de la bombado de Gernika. La bombado de Gernika eniris la historion ekde la momento, kiam ĝi okazis; unue, pro la [[hororo]], kiun ĝi kaŭzis, kaj poste, pro la uzo, kiu estis farita de ĝi: la [[Dua Hispana Respubliko|respublikana registaro]], ĉe la Pariza [[Internacia ekspozicio|Internacia Ekspozicio]] de 1937, invitis [[Pablo Picasso]]-n al sia [[pavilono]], kie la pentristo prezentis la pentraĵon, kiu fariĝus la internacia emblemo kontraŭ la hororo de [[milito]]: [[Gerniko (pentraĵo)|Gerniko]]. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20170707202901/http://www.satesperanto.org/GERNIKA-70-JAROJ.html Memorartikolo pri la 70 jaroj de la bombado, menciante interalie la historion de la pentraĵo] el la retejo de la asocio [[SAT]], arkivigita en julio 2007 en la [[interreta arkivo]] ({{eo}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pacaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Historiaj muzeoj en Hispanio]] cld42gpvu2ukywll3ef29vetervb4qv 0 945805 9392284 9391850 2026-06-04T20:47:59Z Stefangrotz 91903 intrigo 9392284 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''Backrooms''' estas usona [[Sendependa filmo|sendependa]] [[horora filmo]] el la jaro 2026 kreita de la studio [[A24]] direktita kiel debuta filmo de la reĝisoro [[Kane Parsons]]. Ĝi estas forte influita de la intereta [[urba legendo]] de la "[[The Backrooms|malantaŭaj ĉambroj]]". == Intrigo == Post kiam paciento malaperas en dimensio preter la realo, terapiisto devas aventuri en la nekonaton por savi lin. == Ligiloj == * {{IMDb titolo|id=tt26657236}} {{Ĝermo|filmo}} [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2026]] [[Kategorio:Usonaj filmoj]] [[Kategorio:Hororaj filmoj]] ol6rl2xzaeh5n2r3qdeleul3wop6wqt 6 945809 9391895 9391885 2026-06-04T12:02:43Z ThomasPusch 1869 /* Resumo */ 9391895 wikitext text/x-wiki == Resumo == {{emblemo}} {{Informkesto justa uzo |Priskribo = emblemo de la [[UK 1989]] |Fonto = eltranĉo el propra [[:dosiero:UK 1989 nomŝildo.jpg|kongresa nomŝildo]] |Artikolo = UK 1989 |Kvanto = |Malkvalita_distingivo = nur 544 KB, multe da polvo, kaj presaj malakurataĵoj, nu, malnova nomŝildo |Kialo = emblemo de internacia evento karakterize identigas ĝin kaj apartenas al vikipedia prezento de la evento, kaj |Anstataŭeco = krom se UEA publikigus la emblemon je libera licenco, ĝi laŭ la naturo de emblemoj jure konsiderindas kopirajte protektata, do libera anstataŭaĵo de la dosiero en la vikimediaj projektoj ne povas esti trovata }} [[Kategorio:UK 1989]] iatroa7e5vcw5g73fljg0b14u3ubq9z 6 945810 9391893 9391876 2026-06-04T12:00:27Z ThomasPusch 1869 9391893 wikitext text/x-wiki == Resumo == {{emblemo}} {{Informkesto justa uzo |Priskribo = emblemo de la [[UK 1990]] |Fonto = eltranĉo el propra [[:dosiero:UK 1990 nomŝildo.jpg|kongresa nomŝildo]] |Artikolo = UK 1990 |Kvanto = |Malkvalita_distingivo = 1536 × 746 rastrumoj ne estas aparte eta bildo, sed multe da polvo, kaj presaj malakurataĵoj, nu, malnova nomŝildo |Kialo = emblemo de internacia evento karakterize identigas ĝin kaj apartenas al vikipedia prezento de la evento, kaj |Anstataŭeco = krom se TEJO aŭ LKK publikigus la emblemon je libera licenco, ĝi laŭ la naturo de emblemoj jure konsiderindas kopirajte protektata, do libera anstataŭaĵo de la dosiero en la vikimediaj projektoj ne povas esti trovata }} [[Kategorio:UK 1990]] cj1s4jsj0e1b4uoneplgowagascucqb 9391894 9391893 2026-06-04T12:01:00Z ThomasPusch 1869 /* Resumo */ 9391894 wikitext text/x-wiki == Resumo == {{emblemo}} {{Informkesto justa uzo |Priskribo = emblemo de la [[UK 1990]] |Fonto = eltranĉo el propra [[:dosiero:UK 1990 nomŝildo.jpg|kongresa nomŝildo]] |Artikolo = UK 1990 |Kvanto = |Malkvalita_distingivo = 1536 × 746 rastrumoj ne estas aparte eta bildo, sed multe da polvo, kaj presaj malakurataĵoj, nu, malnova nomŝildo |Kialo = emblemo de internacia evento karakterize identigas ĝin kaj apartenas al vikipedia prezento de la evento, kaj |Anstataŭeco = krom se UEA publikigus la emblemon je libera licenco, ĝi laŭ la naturo de emblemoj jure konsiderindas kopirajte protektata, do libera anstataŭaĵo de la dosiero en la vikimediaj projektoj ne povas esti trovata }} [[Kategorio:UK 1990]] 2t0tqz6ehe231xrd8hvsgfwtchgoqam 6 945811 9391892 9391883 2026-06-04T12:00:02Z ThomasPusch 1869 /* Resumo */ 9391892 wikitext text/x-wiki == Resumo == {{emblemo}} {{Informkesto justa uzo |Priskribo = nomŝildo de la [[UK 1990]] |Fonto = skano de la propra kongresa nomŝildo |Artikolo = :dosiero:UK 1990 emblemo.jpg |Kvanto = |Malkvalita_distingivo = normala skano, sed multe da polvo, kaj presaj malakurataĵoj, nu, malnova nomŝildo |Kialo = Emblemo de internacia evento karakterize identigas ĝin kaj apartenas al vikipedia prezento de la evento, kaj la koncerna nomŝildo estas historia dokumento pruvanta la ĝustecon de la emblema bildo. |Anstataŭeco = Krom se UEA publikigus la emblemon je libera licenco, ĝi laŭ la naturo de emblemoj jure konsiderindas kopirajte protektata, do libera anstataŭaĵo de la dosiero en la vikimediaj projektoj ne povas esti trovata }} [[Kategorio:UK 1990]] c47irdycuzpd6r797ju661q1w4oj8eo 0 945813 9391898 2026-06-04T12:13:12Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} '''Alan Ayckburn''' estis brita dramisto. Li naskiĝius kaj mortis. En Esperanto, lia komedio ''Kiel amas la aliuloj'' estis publike prezentita dum la [[UK 1989]] en traduko de [[William Auld]]. {{ĝermo|teatro}} {{vivtempo|Ayckbourn}} [[Kategorio:Britaj dramistoj]]" 9391898 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Alan Ayckburn''' estis brita dramisto. Li naskiĝius kaj mortis. En Esperanto, lia komedio ''Kiel amas la aliuloj'' estis publike prezentita dum la [[UK 1989]] en traduko de [[William Auld]]. {{ĝermo|teatro}} {{vivtempo|Ayckbourn}} [[Kategorio:Britaj dramistoj]] grlrz5lvrbsk6diud7pt4ov6ygk1vny 9391899 9391898 2026-06-04T12:17:54Z ThomasPusch 1869 9391899 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Alan Ayckburn''' estis brita dramaturgo, libretisto, aktoro, teatra reĝisoro, verkisto kaj scenaristo. Li naskiĝis la 12-an de aprilo 1939 en [[Londono]], do nun estas {{aĝo|1939|4|12}}-jaraĝa. En Esperanto, lia komedio ''Kiel amas la aliuloj'' estis publike prezentita dum la [[UK 1989]] en traduko de [[William Auld]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|teatro}} {{vivtempo|Ayckbourn}} [[Kategorio:Britaj dramaturgoj]] [[Kategorio:Britaj libretistoj]] [[Kategorio:Britaj aktoroj]] [[Kategorio:Britaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Britaj verkistoj]] [[Kategorio:Britaj scenaristoj]] chi1v1h1kud9o7zdrf7v3ql2az4btlz 9391900 9391899 2026-06-04T12:18:28Z ThomasPusch 1869 9391900 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Alan Ayckburn''' estis brita dramaturgo, libretisto, aktoro, teatra reĝisoro, verkisto kaj scenaristo. Li naskiĝis la 12-an de aprilo 1939 en [[Londono]], do nun estas {{aĝo|1939|4|12}}-jaraĝa. En Esperanto, lia komedio ''Kiel amas la aliuloj'' estis publike prezentita dum la [[UK 1989]] en traduko de [[William Auld]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|teatro}} {{vivtempo|Ayckbourn}} [[Kategorio:<!--Britaj--> dramaturgoj]] [[Kategorio:<!--Britaj--> libretistoj]] [[Kategorio:Britaj aktoroj]] [[Kategorio:Britaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Britaj verkistoj]] [[Kategorio:Britaj scenaristoj]] 8fwzsygfby4cx441vri3dyus1viz9ux 0 945814 9391911 2026-06-04T12:37:21Z Claudio Pistilli 25073 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Ἀθηναγόρας<br>([[-457|457 a.K]] - [[-415|415 a.K.]])<br>[[Historio de Sirakuzo]]</b></font></big></big></span> |dosiero =Map Peloponnesian War 431 BC-es.svg | grandeco de dosiero = 350ra |priskribo =Mapo de la Peloponeza milito, okazinta inter 431 a.K. kaj 404 a.K. |dato de naskiĝo =[[-457|457 a.K]] |loko de naski..." 9391911 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Ἀθηναγόρας<br>([[-457|457 a.K]] - [[-415|415 a.K.]])<br>[[Historio de Sirakuzo]]</b></font></big></big></span> |dosiero =Map Peloponnesian War 431 BC-es.svg | grandeco de dosiero = 350ra |priskribo =Mapo de la Peloponeza milito, okazinta inter 431 a.K. kaj 404 a.K. |dato de naskiĝo =[[-457|457 a.K]] |loko de naskiĝo =[[Ateno]], [[Antikva Grekio]] |dato de morto =[[-415|415 a.K.]] |loko de morto =[[Sicilio]], [[Granda Grekio]] }} <big>'''Atenagoro de Sirakuzo'''</big> aŭ <big>'''Ἀθηναγόρας'''</big> estis greka ŝtatestro kaj retorikulo, populara gvidanto kaj kontraŭulo de [[Hermokrato]], reprezentanto de la [[Oligarĥio|oligarĥa partio]]. Okaze de la [[Peloponeza milito]], tiam kiam Ateno estas invadonta Sicilion (tiam konata kiel [[Granda Grekio]]), Atenagoro neas la invadon, akre respondante al la parolado de [[Hermokrato]], ke neniu invado estis okazonta. Hermokrato estis tiel for plenumi la fortan rimedon, kiun li rekomendis, ke granda parto de la asembleo persistis en traktado de la onidiro kiel nekredebla. Iuj mokis pri li, kaj aliaj, supozante ĝin bone fondita, ne vidis danĝeron. Tre malgranda nombro adoptis liajn vidpunktojn. ==Kunteksto pri Hermokrato== Kvankam oni informis Sirakuzon pri la decido de Ateno helpi [[Lentini|Leontini]] ("Λεοντῖνοι") kaj [[Segesta|Egesta]] ("Σέγεστα"), nur post la kunvenigo de la atena armilaro ĉe [[:en:Corcyra (polis)|Korkiro]], ĉirkaŭ julio 415 a.K., la sirakuzanoj konvinkiĝis pri ĝia alveno kaj komencis suspekti pri la veraj celoj de la ekspedicio. Eĉ tiam, la grandeco de la malamika forto estis subtaksita, kaj la preparoj por rezisto nesufiĉaj. Hermokrato, en sia parolado, klopodas impresi sian aŭdantaron pri la vera naturo de la urĝa invado kaj la urĝa neceso preni rapidajn mezurojn por certigi ĝian defendon. ==Defendo de Atenagoro== [[Dosiero:Houghton_STC_24058_(B)_-_Thucydides.jpg|eta|300ra|maldekstre|<center>"Ok libroj pri la [[Peloponeza milito]] verkitaj de [[Tucidido]], filo de Oloro. Interpretitaj kun fido kaj diligento rekte el la greka lingvo de [[Thomas Hobbes]], sekretario de la forpasinta [[:en:William Cavendish, 2nd Earl of Devonshire|Grafo de Devonshire]]" ([[:en:Houghton Library|Biblioteko de Houghton]]).</center>]] [[Dosiero:Map_athenian_empire_431_BC-en.svg|eta|300ra|dekstre|<center>La [[Delosa Ligo]]</center>]] [[Dosiero:Athenian_Empire_in_445_BC_according_to_the_Tribute_Lists.jpg|eta|300ra|dekstre|<center>La Atena Imperio en 445 a.K., laŭ la Tributlistoj. La insuloj [[Lesbo]], [[Ĥio (insulo)|Ĥio]] kaj [[Samoso (insulo)|Samoso]] (ombritaj sur la mapo) ne pagis tributon.</center>]] Populara oratoro, nomata Atenagoro, kiu ŝajnas estinti investita per ia tribunusa karaktero kiel la oficiala defendanto de la plebo, ne nur malakceptis la raporton, sed ankaŭ severe kritikis la aŭtoron. Kelkaj historiistoj rimarkas, ke Atenagoro reprezentis la popolan ĵaluzon de la pli riĉaj klasoj kaj la magistratoj, kies procedoj estis submetitaj al la ekzamenado kaj la cenzuro de la publika asembleo. La duboj esprimitaj de Atenagoro pri la realeco de la baldaŭa invado estis sufiĉe nejustaj, sed li havis pravigojn por imputi al la oligarka partio intereson disvastigi publikan alarmon kaj antaŭenigi militistan organizadon. Tre lastatempe, la demokratio de [[Argo]]s, pripensante pli militeman kaj agreseman politikon, estis persvadita organizi kaj trejni la elektitan regimenton de Mil Hoplitoj, elektitaj de la oligarka junularo: ene de tri jaroj, ĉi tiu regimento subfosis la demokratian konstitucion. Nun la personoj, kies intencojn Atenagoro esprimas tiom da timo, estis ĝuste la klaso en Sirakuzo korespondanta al la elektitaj Mil en Argos. Aristokrata influo nature pliiĝas dum milito; kaj ni trovas, ke, dum danĝero densiĝis ĉirkaŭ Sirakuzo, la tribuno estis ĵetita en la ombron; efektive, la nuntempo estas lia lasta same kiel lia unua apero sur la politika areno. Hermokrato, aliflanke, fariĝas pli kaj pli elstara figuro. Koncerne la Atenanojn, ĉiu, kiu ne deziras esti tiel malprudenta, ke li mem sin metas en nian potencon venante ĉi tien, devas esti aŭ malkuraĝulo, aŭ perfidulo al sia lando: koncerne la homojn, kiuj disvastigas tiajn informojn kaj provas eksciti konsterniĝon inter vi, kvankam mi ne surpriziĝas pri ilia aŭdaco, mi miras pri ilia simpleco, se ili imagas, ke iliaj motivoj ne estas travideblaj. Fakte, kiuj havas privatajn kialojn por alarmiĝi, tiuj volas ĵeti la urbon en violentan panikon, esperante, ke iliaj personaj timoj estos superbrilitaj de la ĝenerala teruro. Tia, efektive, estas la vera valoro de ĉi tiuj anoncoj: ili ne estas vanaj onidiroj, sed estas elpensitaj de la sama partio, kiu ĉiam agitas ĉi tie. Vi, tamen, estantaj saĝaj konsilistoj, ne, provantaj konstati la veron, interpretos probablecojn per la bultenoj de ĉi tiuj profesiaj alarmistoj. Vi estos gvidataj de homoj talentaj kaj tre spertaj, kvalitoj, kiujn mi atribuas por la Atenanoj, verŝajne farus. Certe estas neverŝajne, ke ili lasos la Peloponezanojn malantaŭ si, kaj, antaŭ ol ili kontentige finos la militon en tiu parto de la mondo, ili plonĝos senpune en alian militon de egala grandeco. Cetere, mi imagas, ke ili estas sufiĉe dankemaj al ni, kiuj reprezentas urbojn tiel popolriĉajn kaj tiel potencajn, ni ne estas survoje por ataki ilin. Se, tamen, la raporto estus konfirmita per ilia efektiva alveno, mi kredas, ke Sicilio malpli verŝajne estos elĉerpita de malamikecoj ol Peloponezo, ĉar ĝi estas pli bone provizita per ĉiuj ekipaĵoj de milito: kaj ke nia urbo, per sia propra forto, estos multe pli ol kapabla konkuri kun la armilaro, kiujn ili priskribas kiel nun survoje por ataki nin, eĉ se ĝia forto estis duobliĝinta. Mi estas certa, ke la floto ne havos ĉevalojn surŝipe, kaj ke oni ne povas havigi ilin ĉi tie, krom en malgrandaj nombroj el [[Segesta|Egesta]]: nek ilia peza infanterio nombre egalos la nian, ĉar ili povas veni nur per maro. Efektive estus malfacile eĉ por la ŝipoj mem, senŝarĝitaj de soldatoj, plenumi la longan vojaĝon ĝis niaj bordoj: estus malfacile ankaŭ provizi nutraĵojn, je la vasta skalo bezonata, por atako kontraŭ urbo de tia grandeco kiel la nia. Mi estas do tiel malproksima pri konsentado kun Hermokrato, ke mi pensas, ke eĉ supozante, ke ili posedus, ĉe sia alveno, urbon rivalantan Sirakuzon laŭ grandeco, kaj militus kontraŭ ni de sekura pozicio ĉe niaj limoj, ili apenaŭ povus eviti neniigon: des malpli, do, kiam la tuta Sicilio estas kontraŭ ili, ĉar la tuta lando kuniĝos: kiam iliaj soldatoj devos rapide kampadi en la momento, kiam ili forlasos siajn ŝipojn, kaj estos enkadrigitaj de nia kavalerio ene de mallonga distanco de iliaj mizeraj tendoj kaj mizera provizodeponejo. Tamen, ĝenerale, mi ne kredas, ke ili eĉ povus efektivigi alteriĝon: tiel decidita laŭ mia opinio estas nia superrego de forto. Sed ni havas nenion por timi! La Atenanoj, kiel mi diras al vi, bone konscias pri ĉio ĉi, kaj, mi estas certa, ili zorgas pri siaj propraj interesoj: dum, ĉi tie, oligarĥaj agentoj fabrikas eventojn, kiuj neniam okazis kaj neniam povus esti okazintaj. Ne estas la unua fojo, ke ili ludas per ĉi tiu ruzaĵo. Mi scias, ke estis la konstanta celo de ĉi tiu partio, se ne per malkaŝaj agoj, almenaŭ per fikcioj de ĉi tiu speco, kaj aliaj eĉ pli malicajn, disvastigi teruron inter nia plebejo, kaj fari sin la regantoj de nia ĉefurbo. Kaj mi vere timas, ke iliaj ripetaj klopodoj fine estos kronitaj.<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/Speeches_from_Thucydides/GapfAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Athenagoras+of+Syracuse+Hermocrates&pg=PA211&printsec=frontcover Speeches from Thucydides] paĝo 211.</ref> == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]] [[Kategorio:Mortintoj en Italio]] {{DEFAŬLTORDIGO:Atenagoro de Sirakuzo}} 8qkb7immqnfiyzogugyxbgw5ecew0ea 9391924 9391911 2026-06-04T12:45:49Z Claudio Pistilli 25073 /* Referencoj */ 9391924 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Ἀθηναγόρας<br>([[-457|457 a.K]] - [[-415|415 a.K.]])<br>[[Historio de Sirakuzo]]</b></font></big></big></span> |dosiero =Map Peloponnesian War 431 BC-es.svg | grandeco de dosiero = 350ra |priskribo =Mapo de la Peloponeza milito, okazinta inter 431 a.K. kaj 404 a.K. |dato de naskiĝo =[[-457|457 a.K]] |loko de naskiĝo =[[Ateno]], [[Antikva Grekio]] |dato de morto =[[-415|415 a.K.]] |loko de morto =[[Sicilio]], [[Granda Grekio]] }} <big>'''Atenagoro de Sirakuzo'''</big> aŭ <big>'''Ἀθηναγόρας'''</big> estis greka ŝtatestro kaj retorikulo, populara gvidanto kaj kontraŭulo de [[Hermokrato]], reprezentanto de la [[Oligarĥio|oligarĥa partio]]. Okaze de la [[Peloponeza milito]], tiam kiam Ateno estas invadonta Sicilion (tiam konata kiel [[Granda Grekio]]), Atenagoro neas la invadon, akre respondante al la parolado de [[Hermokrato]], ke neniu invado estis okazonta. Hermokrato estis tiel for plenumi la fortan rimedon, kiun li rekomendis, ke granda parto de la asembleo persistis en traktado de la onidiro kiel nekredebla. Iuj mokis pri li, kaj aliaj, supozante ĝin bone fondita, ne vidis danĝeron. Tre malgranda nombro adoptis liajn vidpunktojn. ==Kunteksto pri Hermokrato== Kvankam oni informis Sirakuzon pri la decido de Ateno helpi [[Lentini|Leontini]] ("Λεοντῖνοι") kaj [[Segesta|Egesta]] ("Σέγεστα"), nur post la kunvenigo de la atena armilaro ĉe [[:en:Corcyra (polis)|Korkiro]], ĉirkaŭ julio 415 a.K., la sirakuzanoj konvinkiĝis pri ĝia alveno kaj komencis suspekti pri la veraj celoj de la ekspedicio. Eĉ tiam, la grandeco de la malamika forto estis subtaksita, kaj la preparoj por rezisto nesufiĉaj. Hermokrato, en sia parolado, klopodas impresi sian aŭdantaron pri la vera naturo de la urĝa invado kaj la urĝa neceso preni rapidajn mezurojn por certigi ĝian defendon. ==Defendo de Atenagoro== [[Dosiero:Houghton_STC_24058_(B)_-_Thucydides.jpg|eta|300ra|maldekstre|<center>"Ok libroj pri la [[Peloponeza milito]] verkitaj de [[Tucidido]], filo de Oloro. Interpretitaj kun fido kaj diligento rekte el la greka lingvo de [[Thomas Hobbes]], sekretario de la forpasinta [[:en:William Cavendish, 2nd Earl of Devonshire|Grafo de Devonshire]]" ([[:en:Houghton Library|Biblioteko de Houghton]]).</center>]] [[Dosiero:Map_athenian_empire_431_BC-en.svg|eta|300ra|dekstre|<center>La [[Delosa Ligo]]</center>]] [[Dosiero:Athenian_Empire_in_445_BC_according_to_the_Tribute_Lists.jpg|eta|300ra|dekstre|<center>La Atena Imperio en 445 a.K., laŭ la Tributlistoj. La insuloj [[Lesbo]], [[Ĥio (insulo)|Ĥio]] kaj [[Samoso (insulo)|Samoso]] (ombritaj sur la mapo) ne pagis tributon.</center>]] Populara oratoro, nomata Atenagoro, kiu ŝajnas estinti investita per ia tribunusa karaktero kiel la oficiala defendanto de la plebo, ne nur malakceptis la raporton, sed ankaŭ severe kritikis la aŭtoron. Kelkaj historiistoj rimarkas, ke Atenagoro reprezentis la popolan ĵaluzon de la pli riĉaj klasoj kaj la magistratoj, kies procedoj estis submetitaj al la ekzamenado kaj la cenzuro de la publika asembleo. La duboj esprimitaj de Atenagoro pri la realeco de la baldaŭa invado estis sufiĉe nejustaj, sed li havis pravigojn por imputi al la oligarka partio intereson disvastigi publikan alarmon kaj antaŭenigi militistan organizadon. Tre lastatempe, la demokratio de [[Argo]]s, pripensante pli militeman kaj agreseman politikon, estis persvadita organizi kaj trejni la elektitan regimenton de Mil Hoplitoj, elektitaj de la oligarka junularo: ene de tri jaroj, ĉi tiu regimento subfosis la demokratian konstitucion. Nun la personoj, kies intencojn Atenagoro esprimas tiom da timo, estis ĝuste la klaso en Sirakuzo korespondanta al la elektitaj Mil en Argos. Aristokrata influo nature pliiĝas dum milito; kaj ni trovas, ke, dum danĝero densiĝis ĉirkaŭ Sirakuzo, la tribuno estis ĵetita en la ombron; efektive, la nuntempo estas lia lasta same kiel lia unua apero sur la politika areno. Hermokrato, aliflanke, fariĝas pli kaj pli elstara figuro. Koncerne la Atenanojn, ĉiu, kiu ne deziras esti tiel malprudenta, ke li mem sin metas en nian potencon venante ĉi tien, devas esti aŭ malkuraĝulo, aŭ perfidulo al sia lando: koncerne la homojn, kiuj disvastigas tiajn informojn kaj provas eksciti konsterniĝon inter vi, kvankam mi ne surpriziĝas pri ilia aŭdaco, mi miras pri ilia simpleco, se ili imagas, ke iliaj motivoj ne estas travideblaj. Fakte, kiuj havas privatajn kialojn por alarmiĝi, tiuj volas ĵeti la urbon en violentan panikon, esperante, ke iliaj personaj timoj estos superbrilitaj de la ĝenerala teruro. Tia, efektive, estas la vera valoro de ĉi tiuj anoncoj: ili ne estas vanaj onidiroj, sed estas elpensitaj de la sama partio, kiu ĉiam agitas ĉi tie. Vi, tamen, estantaj saĝaj konsilistoj, ne, provantaj konstati la veron, interpretos probablecojn per la bultenoj de ĉi tiuj profesiaj alarmistoj. Vi estos gvidataj de homoj talentaj kaj tre spertaj, kvalitoj, kiujn mi atribuas por la Atenanoj, verŝajne farus. Certe estas neverŝajne, ke ili lasos la Peloponezanojn malantaŭ si, kaj, antaŭ ol ili kontentige finos la militon en tiu parto de la mondo, ili plonĝos senpune en alian militon de egala grandeco. Cetere, mi imagas, ke ili estas sufiĉe dankemaj al ni, kiuj reprezentas urbojn tiel popolriĉajn kaj tiel potencajn, ni ne estas survoje por ataki ilin. Se, tamen, la raporto estus konfirmita per ilia efektiva alveno, mi kredas, ke Sicilio malpli verŝajne estos elĉerpita de malamikecoj ol Peloponezo, ĉar ĝi estas pli bone provizita per ĉiuj ekipaĵoj de milito: kaj ke nia urbo, per sia propra forto, estos multe pli ol kapabla konkuri kun la armilaro, kiujn ili priskribas kiel nun survoje por ataki nin, eĉ se ĝia forto estis duobliĝinta. Mi estas certa, ke la floto ne havos ĉevalojn surŝipe, kaj ke oni ne povas havigi ilin ĉi tie, krom en malgrandaj nombroj el [[Segesta|Egesta]]: nek ilia peza infanterio nombre egalos la nian, ĉar ili povas veni nur per maro. Efektive estus malfacile eĉ por la ŝipoj mem, senŝarĝitaj de soldatoj, plenumi la longan vojaĝon ĝis niaj bordoj: estus malfacile ankaŭ provizi nutraĵojn, je la vasta skalo bezonata, por atako kontraŭ urbo de tia grandeco kiel la nia. Mi estas do tiel malproksima pri konsentado kun Hermokrato, ke mi pensas, ke eĉ supozante, ke ili posedus, ĉe sia alveno, urbon rivalantan Sirakuzon laŭ grandeco, kaj militus kontraŭ ni de sekura pozicio ĉe niaj limoj, ili apenaŭ povus eviti neniigon: des malpli, do, kiam la tuta Sicilio estas kontraŭ ili, ĉar la tuta lando kuniĝos: kiam iliaj soldatoj devos rapide kampadi en la momento, kiam ili forlasos siajn ŝipojn, kaj estos enkadrigitaj de nia kavalerio ene de mallonga distanco de iliaj mizeraj tendoj kaj mizera provizodeponejo. Tamen, ĝenerale, mi ne kredas, ke ili eĉ povus efektivigi alteriĝon: tiel decidita laŭ mia opinio estas nia superrego de forto. Sed ni havas nenion por timi! La Atenanoj, kiel mi diras al vi, bone konscias pri ĉio ĉi, kaj, mi estas certa, ili zorgas pri siaj propraj interesoj: dum, ĉi tie, oligarĥaj agentoj fabrikas eventojn, kiuj neniam okazis kaj neniam povus esti okazintaj. Ne estas la unua fojo, ke ili ludas per ĉi tiu ruzaĵo. Mi scias, ke estis la konstanta celo de ĉi tiu partio, se ne per malkaŝaj agoj, almenaŭ per fikcioj de ĉi tiu speco, kaj aliaj eĉ pli malicajn, disvastigi teruron inter nia plebejo, kaj fari sin la regantoj de nia ĉefurbo. Kaj mi vere timas, ke iliaj ripetaj klopodoj fine estos kronitaj.<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/Speeches_from_Thucydides/GapfAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Athenagoras+of+Syracuse+Hermocrates&pg=PA211&printsec=frontcover Speeches from Thucydides] paĝo 211.</ref> == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Grekio]] [[Kategorio:Mortintoj en Italio]] {{DEFAŬLTORDIGO:Atenagoro de Sirakuzo}} enhd117pq2if6ql3zs7qq8eu31ecn18 0 945815 9391912 2026-06-04T12:37:40Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1355209765|Walden]]" 9391912 wikitext text/x-wiki '''''Walden''''' / ˈwɔːldən /; unue publikigita kiel '''''Walden; aŭ, Vivo en la Arbaro'''''; {{L-en|Walden; or, Life in the Woods}}) estas verkaĵo de la usona verkisto [[Henry David Thoreau]] el 1854. La teksto estas [[Transcendismo|transcendentalista]] reflekto pri la [[Modera vivostilo|simpla vivo]] de la aŭtoro en natura ĉirkaŭaĵo. La verko estas parte persona deklaro de sendependeco, socia eksperimento, vojaĝo de spirita malkovro, [[satiro]], kaj - iagrade - manlibro por memstareco.<ref>[https://www.gilderlehrman.org/history-by-era/first-age-reform/essays/transcendentalism-and-social-reform transcendentalism and social reform] by Philip F. Gura, Gilder Lehrman Institute of American History</ref> ''Walden'' detaligas la spertojn de Thoreau dum du jaroj, du monatoj kaj du tagoj en kabano, kiun li konstruis proksime de Walden Pond meze de arbaro posedata de lia amiko kaj mentoro [[Ralph Waldo Emerson]], proksime de [[Concord (Masaĉuseco)|Concord]], [[Masaĉuseco]]. [[Kategorio:Politikaj libroj]] [[Kategorio:Libroj pri spiriteco]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1845]] iaxkkdaw293323a5zv335djxnbfrdsc 9391919 9391912 2026-06-04T12:41:04Z Sj1mor 12103 9391919 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''Walden''''' / ˈwɔːldən /; unue publikigita kiel '''''Walden; aŭ, Vivo en la Arbaro'''''; {{L-en|Walden; or, Life in the Woods}}) estas verkaĵo de la usona verkisto [[Henry David Thoreau]] el 1854. La teksto estas [[Transcendismo|transcendentalista]] reflekto pri la [[Modera vivostilo|simpla vivo]] de la aŭtoro en natura ĉirkaŭaĵo. La verko estas parte persona deklaro de sendependeco, socia eksperimento, vojaĝo de spirita malkovro, [[satiro]], kaj - iagrade - manlibro por memstareco.<ref>[https://www.gilderlehrman.org/history-by-era/first-age-reform/essays/transcendentalism-and-social-reform transcendentalism and social reform] by Philip F. Gura, Gilder Lehrman Institute of American History</ref> ''Walden'' detaligas la spertojn de Thoreau dum du jaroj, du monatoj kaj du tagoj en kabano, kiun li konstruis proksime de Walden Pond meze de arbaro posedata de lia amiko kaj mentoro [[Ralph Waldo Emerson]], proksime de [[Concord (Masaĉuseco)|Concord]], [[Masaĉuseco]]. Thoreau faras precizajn [[Scienco|sciencajn]] [[Observado|observojn]] pri la naturo kaj ankaŭ metaforajn kaj poeziajn uzojn de naturaj [[Fenomeno|fenomenoj]]. Li identigas multajn [[Plantoj|plantojn]] kaj [[Bestoj|bestojn]] per iliaj popularaj kaj sciencaj nomoj, detale registras la koloron kaj klarecon de diversaj [[Akvejo|akvejoj]], precize datas kaj priskribas la frostiĝon kaj degeliĝon de la [[lageto]], kaj rerakontas siajn [[Eksperimento|eksperimentojn]] por mezuri la profundon kaj formon de la fundo de la supozeble "senfunda" lageto Walden. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Politikaj libroj]] [[Kategorio:Libroj pri spiriteco]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1845]] rhj2q5ce3kz5wzxdudp08nqken6hg9t 9391922 9391919 2026-06-04T12:43:50Z Sj1mor 12103 9391922 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''Walden''''' / ˈwɔːldən /; unue publikigita kiel '''''Walden; aŭ, Vivo en la Arbaro'''''; {{L-en|Walden; or, Life in the Woods}}) estas verkaĵo de la usona verkisto [[Henry David Thoreau]] el 1854. La teksto estas [[Transcendismo|transcendentalisma]] reflekto pri la [[Modera vivostilo|simpla vivo]] de la aŭtoro en natura ĉirkaŭaĵo. La verko estas parte persona deklaro de sendependeco, socia eksperimento, vojaĝo de spirita malkovro, [[satiro]], kaj - iagrade - manlibro por [[memstareco]].<ref>[https://www.gilderlehrman.org/history-by-era/first-age-reform/essays/transcendentalism-and-social-reform transcendentalism and social reform] by Philip F. Gura, Gilder Lehrman Institute of American History</ref> ''Walden'' detaligas la spertojn de Thoreau dum du jaroj, du monatoj kaj du tagoj en kabano, kiun li konstruis proksime de Walden Pond meze de arbaro posedata de lia amiko kaj mentoro [[Ralph Waldo Emerson]], proksime de [[Concord (Masaĉuseco)|Concord]], [[Masaĉuseco]]. Thoreau faras precizajn [[Scienco|sciencajn]] [[Observado|observojn]] pri la naturo kaj ankaŭ metaforajn kaj poeziajn uzojn de naturaj [[fenomeno]]j. Li identigas multajn [[plantoj]]n kaj [[bestoj]]n per iliaj popularaj kaj sciencaj nomoj, detale registras la koloron kaj klarecon de diversaj [[akvejo]]j, precize datas kaj priskribas la frostiĝon kaj degeliĝon de la [[lageto]], kaj rerakontas siajn [[eksperimento]]jn por mezuri la profundon kaj formon de la fundo de la supozeble "senfunda" lageto Walden. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Politikaj libroj]] [[Kategorio:Libroj pri spiriteco]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1845]] eqx3uzkz41wzcog0lerxzkl7wakekci 9391923 9391922 2026-06-04T12:44:38Z Sj1mor 12103 9391923 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''Walden''''' / ˈwɔːldən /; unue publikigita kiel '''''Walden; aŭ, Vivo en la Arbaro'''''; {{L-en|Walden; or, Life in the Woods}}) estas verkaĵo de la usona verkisto [[Henry David Thoreau]] el 1854. La teksto estas [[Transcendismo|transcendentalisma]] reflekto pri la [[Modera vivostilo|simpla vivo]] de la aŭtoro en natura ĉirkaŭaĵo. La verko estas parte persona deklaro de sendependeco, socia eksperimento, vojaĝo de spirita malkovro, [[satiro]], kaj - iagrade - manlibro por [[memstareco]].<ref>[https://www.gilderlehrman.org/history-by-era/first-age-reform/essays/transcendentalism-and-social-reform transcendentalism and social reform] by Philip F. Gura, Gilder Lehrman Institute of American History</ref> ''Walden'' detaligas la spertojn de Thoreau dum du jaroj, du monatoj kaj du tagoj en kabano, kiun li konstruis proksime de Walden Pond meze de arbaro posedata de lia amiko kaj mentoro [[Ralph Waldo Emerson]], proksime de [[Concord (Masaĉuseco)|Concord]], [[Masaĉuseco]]. Thoreau faras precizajn [[Scienco|sciencajn]] [[Observado|observojn]] pri la naturo kaj ankaŭ metaforajn kaj poeziajn uzojn de naturaj [[fenomeno]]j. Li identigas multajn [[plantoj]]n kaj [[bestoj]]n per iliaj popularaj kaj sciencaj nomoj, detale registras la koloron kaj klarecon de diversaj [[akvejo]]j, precize datas kaj priskribas la frostiĝon kaj degeliĝon de la [[lageto]], kaj rerakontas siajn [[eksperimento]]jn por mezuri la profundon kaj formon de la fundo de la supozeble "senfunda" lageto Walden. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/gutbook/lookup?num=205 <!-- _Walden_ --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Politikaj libroj]] [[Kategorio:Libroj pri spiriteco]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1845]] 86we70jj9ryi0sl58ev2x7v8gmvdp5a 9391925 9391923 2026-06-04T12:47:10Z Sj1mor 12103 9391925 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''Walden''''' / ˈwɔːldən /; unue publikigita kiel '''''Walden; aŭ, Vivo en la Arbaro'''''; {{L-en|Walden; or, Life in the Woods}}) estas verkaĵo de la usona verkisto [[Henry David Thoreau]] el 1854. La teksto estas [[Transcendismo|transcendentalisma]] reflekto pri la [[Modera vivostilo|simpla vivo]] de la aŭtoro en natura ĉirkaŭaĵo. La verko estas parte persona deklaro de sendependeco, socia eksperimento, vojaĝo de spirita malkovro, [[satiro]], kaj - iagrade - manlibro por [[memstareco]].<ref>[https://www.gilderlehrman.org/history-by-era/first-age-reform/essays/transcendentalism-and-social-reform transcendentalism and social reform] by Philip F. Gura, Gilder Lehrman Institute of American History</ref> ''Walden'' detaligas la spertojn de Thoreau dum du jaroj, du monatoj kaj du tagoj en kabano, kiun li konstruis proksime de Walden Pond meze de arbaro posedata de lia amiko kaj mentoro [[Ralph Waldo Emerson]], proksime de [[Concord (Masaĉuseco)|Concord]], [[Masaĉuseco]]. Thoreau faras precizajn [[Scienco|sciencajn]] [[Observado|observojn]] pri la naturo kaj ankaŭ metaforajn kaj poeziajn uzojn de naturaj [[fenomeno]]j. Li identigas multajn [[plantoj]]n kaj [[bestoj]]n per iliaj popularaj kaj sciencaj nomoj, detale registras la koloron kaj klarecon de diversaj [[akvejo]]j, precize datas kaj priskribas la frostiĝon kaj degeliĝon de la [[lageto]], kaj rerakontas siajn [[eksperimento]]jn por mezuri la profundon kaj formon de la fundo de la supozeble "senfunda" lageto Walden. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/gutbook/lookup?num=205 <!-- _Walden_ --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Politikaj libroj]] [[Kategorio:Libroj pri spiriteco]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1854]] s2q621dpwedn5ljuizvml0kgw2imnsk 9391938 9391925 2026-06-04T12:52:41Z Sj1mor 12103 9391938 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''Walden''''' / ˈwɔːldən /; unue publikigita kiel '''''Walden; aŭ, Vivo en la Arbaro'''''; {{L-en|Walden; or, Life in the Woods}}) estas verkaĵo de la usona verkisto [[Henry David Thoreau]] el 1854. La teksto estas [[Transcendismo|transcendentalisma]] reflekto pri la [[Modera vivostilo|simpla vivo]] de la aŭtoro en natura ĉirkaŭaĵo. La verko estas parte persona deklaro de sendependeco, socia eksperimento, vojaĝo de spirita malkovro, [[satiro]], kaj - iagrade - manlibro por [[memstareco]].<ref>[https://www.gilderlehrman.org/history-by-era/first-age-reform/essays/transcendentalism-and-social-reform transcendentalism and social reform] by Philip F. Gura, Gilder Lehrman Institute of American History</ref> ''Walden'' detaligas la spertojn de Thoreau dum du jaroj, du monatoj kaj du tagoj en kabano, kiun li konstruis proksime de Walden Pond meze de [[arbaro]] posedata de lia amiko kaj mentoro [[Ralph Waldo Emerson]], proksime de [[Concord (Masaĉuseco)|Concord]], [[Masaĉuseco]]. Thoreau faras precizajn [[Scienco|sciencajn]] [[Observado|observojn]] pri la naturo kaj ankaŭ metaforajn kaj poeziajn uzojn de naturaj [[fenomeno]]j. Li identigas multajn [[plantoj]]n kaj [[bestoj]]n per iliaj popularaj kaj sciencaj nomoj, detale registras la koloron kaj klarecon de diversaj [[akvejo]]j, precize datas kaj priskribas la frostiĝon kaj degeliĝon de la [[lageto]], kaj rerakontas siajn [[eksperimento]]jn por mezuri la profundon kaj formon de la fundo de la supozeble "senfunda" lageto Walden. La verkaĵo estas unu el la plej famaj nefikciaj tekstoj skribitaj de [[usonano]]. En ĝi, la aŭtoro rakontas la du jarojn, du monatojn kaj du tagojn, kiujn li loĝis en [[Kabano|trabkabano]], kiun li mem konstruis proksime al la lageto Walden. Per ĉi tiu projekto de soleca vivo en la libera aero, kultivante sian propran manĝaĵon kaj skribante pri siaj spertoj, Thoreau celis plurajn aferojn. Unuflanke, montri, ke la vivo en la naturo estas la vera vivo de la libera homo, kiu sopiras liberiĝi de la limoj de la [[industria socio]]. Aliflanke, ke kompreni la resursojn de la naturo, ĝiajn regulojn kaj ĝiajn rekompencojn estas vojo, kiun la [[homaro]] devas ne forgesi. En sia [[asketismo]], Thoreau sopiris transcendi sian koncepton pri la laŭdo de [[mallaboremo]], atingante spiritan leviĝon, kiun, laŭ liaj skribaĵoj, estis preskaŭ neeble atingi per aliaj rimedoj. La kondutisto [[B. F. Skinner]] estis inspirita de ĉi tiu verko por titoli sian fikcian romanon ''Walden Two''. [[Theodore Kaczynski]], konata kiel la [[Unabomber]], konsideras sin sekvanto de la filozofia doktrino de Thoreau pri vivo en la arbaro. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/gutbook/lookup?num=205 <!-- _Walden_ --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Politikaj libroj]] [[Kategorio:Libroj pri spiriteco]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1854]] q9kf30n8gqrgqv60aj12kra3oqh98xl 9391958 9391938 2026-06-04T13:45:55Z Sj1mor 12103 9391958 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:Thoreau_quote_sign_next_to_original_cabin_cairn,_2022.jpg|eta|Plakedo kun citaĵo de Thoreau apud loko de kabano, 2022]] [[Dosiero:Site_throeau_cabin_loc.jpg|eta|La loko de la kabano de Thoreau markita per [[kairno]] en 1908]] [[Dosiero:Replica_of_Thoreau's_cabin_near_Walden_Pond_and_his_statue.jpg|eta|Monumento kun kopio de la kabano de Thoreau proksime de Walden]] '''''Walden''''' / ˈwɔːldən /; unue publikigita kiel '''''Walden; aŭ, Vivo en la Arbaro'''''; {{L-en|Walden; or, Life in the Woods}}) estas verkaĵo de la usona verkisto [[Henry David Thoreau]] el 1854. La teksto estas [[Transcendismo|transcendentalisma]] reflekto pri la [[Modera vivostilo|simpla vivo]] de la aŭtoro en natura ĉirkaŭaĵo. La verko estas parte persona deklaro de sendependeco, socia eksperimento, vojaĝo de spirita malkovro, [[satiro]], kaj - iagrade - [[manlibro]] por [[memstareco]].<ref>[https://www.gilderlehrman.org/history-by-era/first-age-reform/essays/transcendentalism-and-social-reform transcendentalism and social reform] by Philip F. Gura, Gilder Lehrman Institute of American History</ref> ''Walden'' detaligas la spertojn de Thoreau dum du jaroj, du monatoj kaj du tagoj en kabano, kiun li konstruis proksime de Walden Pond meze de [[arbaro]] posedata de lia amiko kaj mentoro [[Ralph Waldo Emerson]], proksime de [[Concord (Masaĉuseco)|Concord]], [[Masaĉuseco]]. Thoreau faras precizajn [[Scienco|sciencajn]] [[Observado|observojn]] pri la naturo kaj ankaŭ metaforajn kaj poeziajn uzojn de naturaj [[fenomeno]]j. Li identigas multajn [[plantoj]]n kaj [[bestoj]]n per iliaj popularaj kaj sciencaj nomoj, detale registras la koloron kaj klarecon de diversaj [[akvejo]]j, precize datas kaj priskribas la frostiĝon kaj degeliĝon de la [[lageto]], kaj rerakontas siajn [[eksperimento]]jn por mezuri la profundon kaj formon de la fundo de la supozeble "senfunda" lageto Walden. La verkaĵo estas unu el la plej famaj nefikciaj tekstoj skribitaj de [[usonano]]. En ĝi, la aŭtoro rakontas la du jarojn, du monatojn kaj du tagojn, kiujn li loĝis en [[Kabano|trabkabano]], kiun li mem konstruis proksime al la lageto Walden. Per ĉi tiu projekto de soleca vivo en la libera aero, kultivante sian propran manĝaĵon kaj skribante pri siaj spertoj, Thoreau celis plurajn aferojn. Unuflanke, montri, ke la vivo en la naturo estas la vera vivo de la libera homo, kiu sopiras liberiĝi de la limoj de la [[industria socio]]. Aliflanke, ke kompreni la resursojn de la naturo, ĝiajn regulojn kaj ĝiajn rekompencojn estas vojo, kiun la [[homaro]] devas ne forgesi. En sia [[asketismo]], Thoreau sopiris transcendi sian koncepton pri la laŭdo de [[mallaboremo]], atingante spiritan leviĝon, kiun, laŭ liaj skribaĵoj, estis preskaŭ neeble atingi per aliaj rimedoj. La kondutisto [[B. F. Skinner]] estis inspirita de ĉi tiu verko por titoli sian fikcian romanon ''Walden Two''. [[Theodore Kaczynski]], konata kiel la [[Unabomber]], konsideras sin sekvanto de la filozofia doktrino de Thoreau pri vivo en la arbaro. == Verkinte == === Vivo en la kabano === Thoreau loĝis sole en unuĉambran kabano, kiun li konstruis proksime de Walden Pond, dum ĉirkaŭ du jaroj, de 1845 ĝis septembro 1847. Ĝi estis malgranda strukturo mezuranta 10 futojn je 16 futoj, kun [[Tegolo|tegola]] [[tegmento]], fenestro ĉe ĉiu flanko, kaj malgranda [[forno]] kun [[kameno]] por hejti la ĉambron. La [[meblaro]] en la ĉambro konsistis el [[lito]], tri [[Seĝo|seĝoj]], kaj malgranda ligna [[skribotablo]]. Thoreau loĝis sola en la kabano ĉar li volis "vivi kun diskreteco, trakti nur la bazajn faktojn de la vivo." Dum tie, li zorge observis la naturon ĉirkaŭ li - la lagon, kiun li nomis "la okulo de la tero", kaj la arbojn kaj bestojn ĉirkaŭ ĝi. Li promenis ĉirkaŭ la lago (ĉirkaŭ 2 mejlojn) kaj rigardis la ŝanĝiĝantajn sezonojn. Aŭtune, li ŝoviĝis tra amasoj da falintaj folioj kaj laŭte kantis en la arbaro. Vintre, kiam la neĝo obtuzigis la sonojn, li sekvis birdojn kaj kuniklojn. Printempe, li priskribis la arbaran grundon kovritan de delikataj floroj, en majo, la mirtelaj floroj formitaj kiel sonoriletoj. Somere, brile flavajn nuancojn aldonis la floradoj de la Soldigo kaj ruĝecon tio de la [[Ruĝa kverko|ruĝaj kverkoj]] dum la aŭtuno. Thoreau transformis sin en "[[Esploristo|esploriston]]", kiu nomigas lokojn ĉirkaŭ li - Mizeriaj Montoj, "Blua Ardea Roko", "Turda Strateto", kaj tiel plu. Thoreau enmergiĝis en la lagon ĉiumatene, poste sidiĝis en la suno. Li sidis kviete en maldensejo aŭ piediris al celloko, atendante ke bestoj aperu antaŭ li. Li sekvis la [[Vetero|veteron]] kaj nomis sin "la memfarita [[revoluciulo]] super [[Neĝoŝtormo|neĝoŝtormoj]] kaj pluvegoj." Vintre, li rampis sur la fundo de la frostiĝinta lago, premante sian vizaĝon al la glacio por vidi la fundon "kvazaŭ en bildo malantaŭ vitro." Li velis sian boaton kaj ludis sian fluton dum li velis. Matene li aŭskultis la [[Birdokanto|birdokanton]] kaj nokte li aŭskultis la branĉojn de la arboj frotiĝantajn kontraŭ la ŝinda tegmento. Kvankam li ne malŝatis [[Soleco|solecon]], Thoreau ne vivis kiel [[ermito]]. Li ofte iris en la kamparon por manĝi kun la familio de siaj gepatroj, aŭ kun la Emerson-oj. Li distris [[Gasto|gastojn]] en sia kabano kaj prelegis ĉe la loka mezlernejo. En aŭgusto 1846, li gastigis la jaran kunvenon de la loka [[Kontraŭsklaveco|kontraŭsklaveca]] societo en sia kabano. Li ankaŭ vojaĝis tra [[Majno]]. Tamen, li ankaŭ estis okupata tiutempe verkante du dikajn kajerojn pri siaj impresoj pri la loko. Unu kajero temis pri liaj spertoj en la arbaro (el kiuj la unua skizo de "Walden" estis kreita) kaj la alia enhavis skizon de tio, kio poste estis publikigita kiel "Semajno sur la riveroj Concord kaj Merrimack", kiu priskribis boatekskurson kun lia frato. === Provoj verki === Post forlaso de la kabano kaj reveno al Concord, Thoreau provis persvadi eldonistojn publikigi "Semajnon sur la riveroj", kiu estis parte [[memuaro]] kaj parte priskribo de la naturo. Fine, iu [[eldonisto]] konsentis publikigi la verkon je la [[elspezo]] de Thoreau. Ĝi fariĝis grandega [[fiasko]] - malmultaj homoj aĉetis la libron kaj la [[Recenzo|recenzoj]] estis akraj. Ĉi tiu manko de sukceso lasis Thoreau plurcent dolarojn en [[ŝuldo]] kaj kaŭzis frikcion inter li kaj lia spirita [[mentoro]] Emerson. Thoreau sentis, ke Emerson perfidis lian [[Fido|fidon]] laŭdante la verkon, kvankam li ne ŝatis ĝin. Li skribis en sia [[taglibro]]: "Kiam mia amiko estis mia amiko, li flatis min kaj mi neniam aŭdis la veron de li, sed kiam li fariĝis mia malamiko, li pafis al mi venenigitan sagon." Alia bato al ilia rilato estis verŝajne kaŭzita de la infaneca [[Enamiĝinteco|enamiĝo]] de Thoreau pri la edzino de Emerson, Lydian. === Pliaj studoj kaj observadoj === Aŭtune de 1849, du jarojn post forlaso de la kabano kaj post la fiasko de "Semajno sur la riveroj", Thoreau faris decidon, kiu tute ŝanĝis lian vivon. Li tute ŝanĝis sian vivstilon kaj trudis al si aktivan kaj sciencan ĉiutagan rutinon. Li studis serioze ĉiun matenon kaj vesperon kaj faris longajn [[Promenado|promenojn]] posttagmeze. Ĉi tiu nova tagordo markis la komencon de lia [[scienca esplorado]]. Li skribis en sia taglibro ĉiutage, priskribante tion, kion li vidis dum [[Vojaĝo|vojaĝado]]. La notoj, kiuj antaŭe estis nur fojaj observaĵoj celitaj kiel skiza materialo por eseoj, kiujn li verkis, fariĝis sistemaj kaj registris la sezonojn precize detale. Kio iam estis elŝirita kaj gluita en liajn literaturajn skribaĵojn, nun fariĝis "kampaj notoj". Thoreau nun fariĝis [[naturalisto]] - li uzis sian [[Ĉapelo|ĉapelon]] kiel "botanikan skatolon" por konservi la freŝecon de plantoj, kiujn li kolektis dum siaj vojaĝoj, kaj registris plantojn en peza muziklibro. Li ankaŭ uzis [[Binoklo|binoklojn]] kaj [[Promenbastono|promenbastonon]], kiujn li uzis kiel mezurrubandon. Liaj botanikaj observaĵoj fariĝis pli kaj pli precizaj, ĝis la punkto, ke sciencistoj ankoraŭ uzas ilin nuntempe por dokumenti la efikojn de [[klimata ŝanĝo]] en la regiono — ekzemple, komparante la unuajn flordatojn de diversaj sovaĝaj floroj aŭ la unuajn folifaldatojn de arboj kun la nuna situacio. Thoreau estis profunde influita de la verkoj de la fama naturalisto [[Alexander von Humboldt]]. Li legis liajn plej popularajn verkojn, ''Cosmos'' ([[d:Q584294]]), "Scenoj de Naturo" kaj "Persona Rakonto", kaj prenis multajn notojn. La nomo de Humboldt aperas ofte en liaj taglibroj kaj en liaj verkoj. Li diris, ke naturlibroj estis "ia viv-[[eliksiro]]". Thoreau komparis la montetojn en Peterborough, kie li vagis, kun la [[Andoj]] priskribitaj de Humboldt. Kion Humboldt priskribis en la sovaĝaj anguloj de la sudamerikaj [[Pluvarbaro|pluvarbaroj]] kaj la Andoj, Thoreau priskribis en la pejzaĝo proksime de sia hejmo - la koncepton, ke ĉio estas interplektita. Priskribante glacitranĉistojn, kiuj venis al la lago vintre por sendi erojn de ĝi al malproksimaj cellokoj, Thoreau skribis, ke la homoj de [[Charleston (Suda Karolino)|Charleston]] aŭ eĉ [[Calcutta]] "trinkus el mia [[puto]]" kaj kiel la akvoj de Walden "miksiĝus kun la sanktaj akvoj de la [[Gango]]". Laŭ Thoreau, oni ne bezonas vojaĝi malproksimen por observi la naturon - oni povas vagi proksime al hejmo. Li skribis, ke ne gravas kiom malproksimen vi iras, "sed kiom multe vi vivas." Li konsilis esti vojaĝanto-esploristo "en viaj propraj manoj kaj en viaj propraj oceanoj." Thoreau komence timis, ke [[scienco]] "riĉigas [[Kompreno|komprenon]] sed rabas [[Imago|imagon]]." Sed liaj timoj poste dispeliĝis kiam li legis la libron "Kosmo". Humboldt skribis, ke naturo estu priskribita kun scienca precizeco sed sen "perdi la vitalan spiron de imago en la procezo." Thoreau sekvis Humboldt-on en la konektado de scienco kaj imago, la faktan kaj la mirindan, la apartan kaj la tuton. Li trovis [[Harmonio|harmonion]] en la detaloj, kiuj kondukis al la tuto - aŭ, laŭ liaj vortoj, "vera priskribo de la [[realo]] estas la plej pura [[poezio]]." La plej konkreta [[pruvo]] de tio estis kiam li ĉesis uzi apartajn ĵurnalojn por "poezio" kaj "faktoj". Kiam li revenis al Concord, en 1847, Thoreau jam verkis unuan skizon de Walden. Li poste reviziis plurajn versiojn, sed meze de 1849 li ĉesis labori pri la [[manuskripto]] kaj revenis al ĝi nur post tri jaroj, dum kiuj li fariĝis serioza naturalisto sekvante la verkojn de Humboldt. En januaro 1852, Thoreau komencis novan laboron pri Walden, tute reverkante la verkon. Dum la sekvaj jaroj, la originala longo de Walden duobliĝis, plenigita per observoj, kiujn li faris dum la jaroj. Tiel, la verko fariĝis tre malsama ol la komenca skizo. Li skribis: "Mi sentas min en eksterordinara pozicio por iu literatura verko." Ekzemplo de la ŝanĝo, kiun la manuskripto spertis, estas la priskribo de la degelado de la fervoja riverdigo, kiu pasis proksime de Walden Pond. En la originala manuskripto, Thoreau dediĉis malpli ol 100 vortojn al tio, sed fine li priskribis ĝin en 1 500 vortoj kaj ĝi nun estas konsiderata unu el la plej gravaj pasaĵoj en la verko. Thoreau skribis, ke la sabloj "tondis la kreskantan folion" kaj prezentis ilin kiel arketipon. Se en la originala manuskripto la fenomeno estis nur "nekompreneble interesa kaj bela", ĝi poste fariĝis ilustraĵo de tio, kion Thoreau priskribis kiel "la principon de ĉiuj verkoj de la naturo". Li diris, ke la suno varmiganta la riverdigon estis kiel pensoj varmigantaj lian sangon. La tero ne estas morta, sed "vivas kaj kreskas". Printempe de 1854, kiam li finis la finan version de Walden, li skribis en sia taglibro, ke la lando estis "vivanta poemo... ne ŝtoniĝinta lando - sed vivanta ekspoziciaĵo". == Enhavo == Parte [[membiografio]], parte spirita vojaĝo, Walden komenciĝas per la anonco, ke Thoreau pasigis du jarojn ĉe Walden Pond vivante simplan vivon sen ia ajn subteno. Ĝi memorigas legantojn, ke antaŭ la publikigo, Thoreau jam revenis al civilizita vivo. La verko estas dividita en plurajn ĉapitrojn, ĉiu fokusante pri specifaj temoj: '''Ekonomio''' : La unua kaj plej longa ĉapitro. En ĉi tiu ĉapitro, Thoreau priskribas sian projekton: restadon de du jaroj, du monatoj kaj du tagoj en komforta, "ŝindokovrita kaj peze gipsita" 10-je-15-futa angla-stila kabano en la arbaro. Laŭ Thoreau, li faras tion por ilustri la [[Spiriteco|spiritajn avantaĝojn]] de [[Modera vivostilo|simpla vivstilo]]. Li facile provizas la kvar necesaĵojn de la vivo (manĝaĵo, ŝirmejo, vestaĵoj kaj fuelo) kun la helpo de familio kaj amikoj, precipe sia patrino, sia plej bona amiko [[Ralph Waldo Emerson]] kaj sia edzino. Emerson provizas al Thoreau [[Natura interŝanĝo|interŝanĝan interkonsenton]] : li povas konstrui malgrandan domon kaj planti [[Ĝardeno|ĝardenon]] sur la lagobordo se li senarbarigas iom da tereno sur la arbarparko kaj faras aliajn taskojn tie. Thoreau zorge registras siajn elspezojn kaj profitojn, montrante sian komprenon pri [[hejma ekonomio]] dum li konstruas sian domon kaj aĉetas kaj kultivas manĝaĵojn. La [[kosto]] de la [[domo]] entute estis 28,12 [[Usona dolaro|dolaroj]] (ekvivalento al 919,52 dolaroj en [[2023]]) kaj Thoreau donas la detalojn, "ĉar tre malmultaj homoj povas scii la precizan koston de siaj domoj, kaj eĉ malpli, se entute, la apartan koston de la diversaj materialoj, kiuj estas en ili." La plej multekostaj komponantoj de la kabano estas tabuloj (8,03 dolaroj, barakaj tabuloj), [[Ŝindo|ŝindoj]] (4 dolaroj, difektitaj, por tegmento kaj flankoj), mil malnovaj [[Briko|brikoj]] (4 dolaroj) kaj [[Najlo|najloj]] (3,90 dolaroj). Li ankaŭ aĉetis du uzitajn fenestrojn kun vitroj (2,43 dolaroj), du sakojn da [[Kalko (materialo)|kalko]] (2,40 dolaroj, multekostaj). Sub "[[Transportado]]" (kosto 1,40 dolaroj) li notis, ke "mi portis la plejparton de ĝi sur mia dorso". Li ankaŭ uzis harojn ("pli ol mi bezonis"), [[Ĉarniro|ĉarnirojn]] kaj [[Ŝraŭbo|ŝraŭbojn]], [[Lato|latojn]] por teni ŝindojn, feron por la kamenbreto, kaj [[Riglilo|riglilon]]. '''Kie mi koĝis, kaj por kio mi vivis''' : Thoreau rememoras pensojn pri lokoj, kie li loĝis antaŭ ol elekti Walden Pond, kaj citas la konsilon de la [[Romio|romia]] filozofo [[Katono la Maljuna|Katono]] "tre zorge konsideri aĉeti bienon antaŭ ol subskribi la dokumentojn." Liaj ebloj inkluzivis proksiman Hollowell Farm (kie "la virino" neatendite decidis, ke ŝi volas konservi la bienon). Thoreau ekvojaĝas en la arbaron, revante pri senĝena, trankvila ekzisto. Li anoncas, ke li loĝas malproksime de la sociaj rilatoj, kiujn reprezentas la poŝtoficejo (la poŝtoficejo), kaj la plej granda parto de la ĉapitro fokusiĝas al liaj pensoj dum li konstruas kaj loĝas en sia nova hejmo ĉe Walden. '''Legado''' : Thoreau diskutas la meritojn de klasika literaturo, prefereble en la originala [[Antikva greka lingvo|greka]] aŭ [[Latina lingvo|latina]], kaj lamentas la mankon de rafinaĵo en la urbo Concord, evidenta en la populareco de simpla literaturo. Li ankaŭ ĝuis legi librojn de [[Mondovojaĝisto|mondvojaĝantoj]]. Li sopiras tempon, kiam ĉiu vilaĝo de [[Nov-Anglio]] subtenos "saĝulojn" por eduki kaj tiel nobeligi la loĝantaron. '''Sonoj''' : Thoreau instigas la leganton esti "ĉiam atenta" kaj "ĉiam rigardi tion, kio videblas." Dum vero troveblas en literaturo, ĝi ankaŭ troveblas en [[naturo]]. Li rimarkas, ke krom memdisvolviĝo, disvolvi onian percepton ankaŭ povas mildigi enuon. Anstataŭ "serĉi amuziĝon, socion kaj teatron eksterlande", la propra vivo de Thoreau, inkluzive de supozeble enuigaj ŝatokupoj kiel mastrumado, fariĝas fonto de amuziĝo, kiu "neniam ĉesas esti nova." Li ankaŭ derivas plezuron de la sonoj, kiuj plenigas lian ĉelon: preĝejaj sonoriloj sonorantaj, ĉaroj kaj ĉaroj murmurantaj, bovinoj [[Bovo|muĝantaj]], [[birdokanto]] ([[:en:Eastern_whip-poor-will|'':en:Eastern whip-poor-will'']]), strigoj huantaj, ranoj kvakantaj kaj kokoj kriantaj. "Ĉiu sono aŭdata je la plej granda ebla distanco," li asertas, "kreas unu efikon." == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/gutbook/lookup?num=205 <!-- _Walden_ --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Politikaj libroj]] [[Kategorio:Libroj pri spiriteco]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1854]] t6u62csfwdiluvug1pi9r8rz0cx1vay 9391959 9391958 2026-06-04T13:48:23Z Sj1mor 12103 9391959 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:Thoreau_quote_sign_next_to_original_cabin_cairn,_2022.jpg|eta|Plakedo kun citaĵo de Thoreau apud loko de kabano, 2022]] [[Dosiero:Site_throeau_cabin_loc.jpg|eta|La loko de la kabano de Thoreau markita per [[kairno]] en 1908]] [[Dosiero:Replica_of_Thoreau's_cabin_near_Walden_Pond_and_his_statue.jpg|eta|Monumento kun kopio de la kabano de Thoreau proksime de Walden]] '''''Walden''''' / ˈwɔːldən /; unue publikigita kiel '''''Walden; aŭ, Vivo en la Arbaro'''''; {{L-en|Walden; or, Life in the Woods}}) estas verkaĵo de la usona verkisto [[Henry David Thoreau]] el 1854. La teksto estas [[Transcendismo|transcendentalisma]] reflekto pri la [[Modera vivostilo|simpla vivo]] de la aŭtoro en natura ĉirkaŭaĵo. La verko estas parte persona deklaro de sendependeco, socia eksperimento, vojaĝo de spirita malkovro, [[satiro]], kaj - iagrade - [[manlibro]] por [[memstareco]].<ref>[https://www.gilderlehrman.org/history-by-era/first-age-reform/essays/transcendentalism-and-social-reform transcendentalism and social reform] by Philip F. Gura, Gilder Lehrman Institute of American History</ref> ''Walden'' detaligas la spertojn de Thoreau dum du jaroj, du monatoj kaj du tagoj en kabano, kiun li konstruis proksime de Walden Pond meze de [[arbaro]] posedata de lia amiko kaj mentoro [[Ralph Waldo Emerson]], proksime de [[Concord (Masaĉuseco)|Concord]], [[Masaĉuseco]]. Thoreau faras precizajn [[Scienco|sciencajn]] [[Observado|observojn]] pri la naturo kaj ankaŭ metaforajn kaj poeziajn uzojn de naturaj [[fenomeno]]j. Li identigas multajn [[plantoj]]n kaj [[bestoj]]n per iliaj popularaj kaj sciencaj nomoj, detale registras la koloron kaj klarecon de diversaj [[akvejo]]j, precize datas kaj priskribas la frostiĝon kaj degeliĝon de la [[lageto]], kaj rerakontas siajn [[eksperimento]]jn por mezuri la profundon kaj formon de la fundo de la supozeble "senfunda" lageto Walden. La verkaĵo estas unu el la plej famaj nefikciaj tekstoj skribitaj de [[usonano]]. En ĝi, la aŭtoro rakontas la du jarojn, du monatojn kaj du tagojn, kiujn li loĝis en [[Kabano|trabkabano]], kiun li mem konstruis proksime al la lageto Walden. Per ĉi tiu projekto de soleca vivo en la libera aero, kultivante sian propran manĝaĵon kaj skribante pri siaj spertoj, Thoreau celis plurajn aferojn. Unuflanke, montri, ke la vivo en la naturo estas la vera vivo de la libera homo, kiu sopiras liberiĝi de la limoj de la [[industria socio]]. Aliflanke, ke kompreni la resursojn de la naturo, ĝiajn regulojn kaj ĝiajn rekompencojn estas vojo, kiun la [[homaro]] devas ne forgesi. En sia [[asketismo]], Thoreau sopiris transcendi sian koncepton pri la laŭdo de [[mallaboremo]], atingante spiritan leviĝon, kiun, laŭ liaj skribaĵoj, estis preskaŭ neeble atingi per aliaj rimedoj. La kondutisto [[B. F. Skinner]] estis inspirita de ĉi tiu verko por titoli sian fikcian romanon ''Walden Two''. [[Theodore Kaczynski]], konata kiel la [[Unabomber]], konsideras sin sekvanto de la filozofia doktrino de Thoreau pri vivo en la arbaro. == Verkinte == === Vivo en la kabano === Thoreau loĝis sole en unuĉambran kabano, kiun li konstruis proksime de Walden Pond, dum ĉirkaŭ du jaroj, de 1845 ĝis septembro 1847. Ĝi estis malgranda strukturo mezuranta 10 futojn je 16 futoj, kun [[Tegolo|tegola]] [[tegmento]], fenestro ĉe ĉiu flanko, kaj malgranda [[forno]] kun [[kameno]] por hejti la ĉambron. La [[meblaro]] en la ĉambro konsistis el [[lito]], tri [[Seĝo|seĝoj]], kaj malgranda ligna [[skribotablo]]. Thoreau loĝis sola en la kabano ĉar li volis "vivi kun diskreteco, trakti nur la bazajn faktojn de la vivo." Dum tie, li zorge observis la naturon ĉirkaŭ li - la lagon, kiun li nomis "la okulo de la tero", kaj la arbojn kaj bestojn ĉirkaŭ ĝi. Li promenis ĉirkaŭ la lago (ĉirkaŭ 2 mejlojn) kaj rigardis la ŝanĝiĝantajn sezonojn. Aŭtune, li ŝoviĝis tra amasoj da falintaj folioj kaj laŭte kantis en la arbaro. Vintre, kiam la neĝo obtuzigis la sonojn, li sekvis birdojn kaj kuniklojn. Printempe, li priskribis la arbaran grundon kovritan de delikataj floroj, en majo, la mirtelaj floroj formitaj kiel sonoriletoj. Somere, brile flavajn nuancojn aldonis la floradoj de la Soldigo kaj ruĝecon tio de la [[Ruĝa kverko|ruĝaj kverkoj]] dum la aŭtuno. Thoreau transformis sin en "[[Esploristo|esploriston]]", kiu nomigas lokojn ĉirkaŭ li - Mizeriaj Montoj, "Blua Ardea Roko", "Turda Strateto", kaj tiel plu. Thoreau enmergiĝis en la lagon ĉiumatene, poste sidiĝis en la suno. Li sidis kviete en maldensejo aŭ piediris al celloko, atendante ke bestoj aperu antaŭ li. Li sekvis la [[Vetero|veteron]] kaj nomis sin "la memfarita [[revoluciulo]] super [[Neĝoŝtormo|neĝoŝtormoj]] kaj pluvegoj." Vintre, li rampis sur la fundo de la frostiĝinta lago, premante sian vizaĝon al la glacio por vidi la fundon "kvazaŭ en bildo malantaŭ vitro." Li velis sian boaton kaj ludis sian fluton dum li velis. Matene li aŭskultis la [[Birdokanto|birdokanton]] kaj nokte li aŭskultis la branĉojn de la arboj frotiĝantajn kontraŭ la ŝinda tegmento. Kvankam li ne malŝatis [[Soleco|solecon]], Thoreau ne vivis kiel [[ermito]]. Li ofte iris en la kamparon por manĝi kun la familio de siaj gepatroj, aŭ kun la Emerson-oj. Li distris [[Gasto|gastojn]] en sia kabano kaj prelegis ĉe la loka mezlernejo. En aŭgusto 1846, li gastigis la jaran kunvenon de la loka [[Kontraŭsklaveco|kontraŭsklaveca]] societo en sia kabano. Li ankaŭ vojaĝis tra [[Majno]]. Tamen, li ankaŭ estis okupata tiutempe verkante du dikajn kajerojn pri siaj impresoj pri la loko. Unu kajero temis pri liaj spertoj en la arbaro (el kiuj la unua skizo de "Walden" estis kreita) kaj la alia enhavis skizon de tio, kio poste estis publikigita kiel "Semajno sur la riveroj Concord kaj Merrimack", kiu priskribis boatekskurson kun lia frato. === Provoj verki === Post forlaso de la kabano kaj reveno al Concord, Thoreau provis persvadi eldonistojn publikigi "Semajnon sur la riveroj", kiu estis parte [[memuaro]] kaj parte priskribo de la naturo. Fine, iu [[eldonisto]] konsentis publikigi la verkon je la [[elspezo]] de Thoreau. Ĝi fariĝis grandega [[fiasko]] - malmultaj homoj aĉetis la libron kaj la [[Recenzo|recenzoj]] estis akraj. Ĉi tiu manko de sukceso lasis Thoreau plurcent dolarojn en [[ŝuldo]] kaj kaŭzis frikcion inter li kaj lia spirita [[mentoro]] Emerson. Thoreau sentis, ke Emerson perfidis lian [[Fido|fidon]] laŭdante la verkon, kvankam li ne ŝatis ĝin. Li skribis en sia [[taglibro]]: "Kiam mia amiko estis mia amiko, li flatis min kaj mi neniam aŭdis la veron de li, sed kiam li fariĝis mia malamiko, li pafis al mi venenigitan sagon." Alia bato al ilia rilato estis verŝajne kaŭzita de la infaneca [[Enamiĝinteco|enamiĝo]] de Thoreau pri la edzino de Emerson, Lydian. === Pliaj studoj kaj observadoj === Aŭtune de 1849, du jarojn post forlaso de la kabano kaj post la fiasko de "Semajno sur la riveroj", Thoreau faris decidon, kiu tute ŝanĝis lian vivon. Li tute ŝanĝis sian vivstilon kaj trudis al si aktivan kaj sciencan ĉiutagan rutinon. Li studis serioze ĉiun matenon kaj vesperon kaj faris longajn [[Promenado|promenojn]] posttagmeze. Ĉi tiu nova tagordo markis la komencon de lia [[scienca esplorado]]. Li skribis en sia taglibro ĉiutage, priskribante tion, kion li vidis dum [[Vojaĝo|vojaĝado]]. La notoj, kiuj antaŭe estis nur fojaj observaĵoj celitaj kiel skiza materialo por eseoj, kiujn li verkis, fariĝis sistemaj kaj registris la sezonojn precize detale. Kio iam estis elŝirita kaj gluita en liajn literaturajn skribaĵojn, nun fariĝis "kampaj notoj". Thoreau nun fariĝis [[naturalisto]] - li uzis sian [[Ĉapelo|ĉapelon]] kiel "botanikan skatolon" por konservi la freŝecon de plantoj, kiujn li kolektis dum siaj vojaĝoj, kaj registris plantojn en peza muziklibro. Li ankaŭ uzis [[Binoklo|binoklojn]] kaj [[Promenbastono|promenbastonon]], kiujn li uzis kiel mezurrubandon. Liaj botanikaj observaĵoj fariĝis pli kaj pli precizaj, ĝis la punkto, ke sciencistoj ankoraŭ uzas ilin nuntempe por dokumenti la efikojn de [[klimata ŝanĝo]] en la regiono — ekzemple, komparante la unuajn flordatojn de diversaj sovaĝaj floroj aŭ la unuajn folifaldatojn de arboj kun la nuna situacio. Thoreau estis profunde influita de la verkoj de la fama naturalisto [[Alexander von Humboldt]]. Li legis liajn plej popularajn verkojn, ''Cosmos'' ([[d:Q584294]]), "Scenoj de Naturo" kaj "Persona Rakonto", kaj prenis multajn notojn. La nomo de Humboldt aperas ofte en liaj taglibroj kaj en liaj verkoj. Li diris, ke naturlibroj estis "ia viv-[[eliksiro]]". Thoreau komparis la montetojn en Peterborough, kie li vagis, kun la [[Andoj]] priskribitaj de Humboldt. Kion Humboldt priskribis en la sovaĝaj anguloj de la sudamerikaj [[Pluvarbaro|pluvarbaroj]] kaj la Andoj, Thoreau priskribis en la pejzaĝo proksime de sia hejmo - la koncepton, ke ĉio estas interplektita. Priskribante glacitranĉistojn, kiuj venis al la lago vintre por sendi erojn de ĝi al malproksimaj cellokoj, Thoreau skribis, ke la homoj de [[Charleston (Suda Karolino)|Charleston]] aŭ eĉ [[Calcutta]] "trinkus el mia [[puto]]" kaj kiel la akvoj de Walden "miksiĝus kun la sanktaj akvoj de la [[Gango]]". Laŭ Thoreau, oni ne bezonas vojaĝi malproksimen por observi la naturon - oni povas vagi proksime al hejmo. Li skribis, ke ne gravas kiom malproksimen vi iras, "sed kiom multe vi vivas." Li konsilis esti vojaĝanto-esploristo "en viaj propraj manoj kaj en viaj propraj oceanoj." Thoreau komence timis, ke [[scienco]] "riĉigas [[Kompreno|komprenon]] sed rabas [[Imago|imagon]]." Sed liaj timoj poste dispeliĝis kiam li legis la libron "Kosmo". Humboldt skribis, ke naturo estu priskribita kun scienca precizeco sed sen "perdi la vitalan spiron de imago en la procezo." Thoreau sekvis Humboldt-on en la konektado de scienco kaj imago, la faktan kaj la mirindan, la apartan kaj la tuton. Li trovis [[Harmonio|harmonion]] en la detaloj, kiuj kondukis al la tuto - aŭ, laŭ liaj vortoj, "vera priskribo de la [[realo]] estas la plej pura [[poezio]]." La plej konkreta [[pruvo]] de tio estis kiam li ĉesis uzi apartajn ĵurnalojn por "poezio" kaj "faktoj". Kiam li revenis al Concord, en 1847, Thoreau jam verkis unuan skizon de Walden. Li poste reviziis plurajn versiojn, sed meze de 1849 li ĉesis labori pri la [[manuskripto]] kaj revenis al ĝi nur post tri jaroj, dum kiuj li fariĝis serioza naturalisto sekvante la verkojn de Humboldt. En januaro 1852, Thoreau komencis novan laboron pri Walden, tute reverkante la verkon. Dum la sekvaj jaroj, la originala longo de Walden duobliĝis, plenigita per observoj, kiujn li faris dum la jaroj. Tiel, la verko fariĝis tre malsama ol la komenca skizo. Li skribis: "Mi sentas min en eksterordinara pozicio por iu literatura verko." Ekzemplo de la ŝanĝo, kiun la manuskripto spertis, estas la priskribo de la degelado de la fervoja riverdigo, kiu pasis proksime de Walden Pond. En la originala manuskripto, Thoreau dediĉis malpli ol 100 vortojn al tio, sed fine li priskribis ĝin en 1 500 vortoj kaj ĝi nun estas konsiderata unu el la plej gravaj pasaĵoj en la verko. Thoreau skribis, ke la sabloj "tondis la kreskantan folion" kaj prezentis ilin kiel arketipon. Se en la originala manuskripto la fenomeno estis nur "nekompreneble interesa kaj bela", ĝi poste fariĝis ilustraĵo de tio, kion Thoreau priskribis kiel "la principon de ĉiuj verkoj de la naturo". Li diris, ke la suno varmiganta la riverdigon estis kiel pensoj varmigantaj lian sangon. La tero ne estas morta, sed "vivas kaj kreskas". Printempe de 1854, kiam li finis la finan version de Walden, li skribis en sia taglibro, ke la lando estis "vivanta poemo... ne ŝtoniĝinta lando - sed vivanta ekspoziciaĵo". == Enhavo == [[Dosiero:Thoreau's_cabin_inside.jpg|eta|Rekonstruo de la interno de la domo de Thoreau]] Parte [[membiografio]], parte spirita vojaĝo, Walden komenciĝas per la anonco, ke Thoreau pasigis du jarojn ĉe Walden Pond vivante simplan vivon sen ia ajn subteno. Ĝi memorigas legantojn, ke antaŭ la publikigo, Thoreau jam revenis al civilizita vivo. La verko estas dividita en plurajn ĉapitrojn, ĉiu fokusante pri specifaj temoj: '''Ekonomio''' : La unua kaj plej longa ĉapitro. En ĉi tiu ĉapitro, Thoreau priskribas sian projekton: restadon de du jaroj, du monatoj kaj du tagoj en komforta, "ŝindokovrita kaj peze gipsita" 10-je-15-futa angla-stila kabano en la arbaro. Laŭ Thoreau, li faras tion por ilustri la [[Spiriteco|spiritajn avantaĝojn]] de [[Modera vivostilo|simpla vivstilo]]. Li facile provizas la kvar necesaĵojn de la vivo (manĝaĵo, ŝirmejo, vestaĵoj kaj fuelo) kun la helpo de familio kaj amikoj, precipe sia patrino, sia plej bona amiko [[Ralph Waldo Emerson]] kaj sia edzino. Emerson provizas al Thoreau [[Natura interŝanĝo|interŝanĝan interkonsenton]] : li povas konstrui malgrandan domon kaj planti [[Ĝardeno|ĝardenon]] sur la lagobordo se li senarbarigas iom da tereno sur la arbarparko kaj faras aliajn taskojn tie. Thoreau zorge registras siajn elspezojn kaj profitojn, montrante sian komprenon pri [[hejma ekonomio]] dum li konstruas sian domon kaj aĉetas kaj kultivas manĝaĵojn. La [[kosto]] de la [[domo]] entute estis 28,12 [[Usona dolaro|dolaroj]] (ekvivalento al 919,52 dolaroj en [[2023]]) kaj Thoreau donas la detalojn, "ĉar tre malmultaj homoj povas scii la precizan koston de siaj domoj, kaj eĉ malpli, se entute, la apartan koston de la diversaj materialoj, kiuj estas en ili." La plej multekostaj komponantoj de la kabano estas tabuloj (8,03 dolaroj, barakaj tabuloj), [[Ŝindo|ŝindoj]] (4 dolaroj, difektitaj, por tegmento kaj flankoj), mil malnovaj [[Briko|brikoj]] (4 dolaroj) kaj [[Najlo|najloj]] (3,90 dolaroj). Li ankaŭ aĉetis du uzitajn fenestrojn kun vitroj (2,43 dolaroj), du sakojn da [[Kalko (materialo)|kalko]] (2,40 dolaroj, multekostaj). Sub "[[Transportado]]" (kosto 1,40 dolaroj) li notis, ke "mi portis la plejparton de ĝi sur mia dorso". Li ankaŭ uzis harojn ("pli ol mi bezonis"), [[Ĉarniro|ĉarnirojn]] kaj [[Ŝraŭbo|ŝraŭbojn]], [[Lato|latojn]] por teni ŝindojn, feron por la kamenbreto, kaj [[Riglilo|riglilon]]. '''Kie mi koĝis, kaj por kio mi vivis''' : Thoreau rememoras pensojn pri lokoj, kie li loĝis antaŭ ol elekti Walden Pond, kaj citas la konsilon de la [[Romio|romia]] filozofo [[Katono la Maljuna|Katono]] "tre zorge konsideri aĉeti bienon antaŭ ol subskribi la dokumentojn." Liaj ebloj inkluzivis proksiman Hollowell Farm (kie "la virino" neatendite decidis, ke ŝi volas konservi la bienon). Thoreau ekvojaĝas en la arbaron, revante pri senĝena, trankvila ekzisto. Li anoncas, ke li loĝas malproksime de la sociaj rilatoj, kiujn reprezentas la poŝtoficejo (la poŝtoficejo), kaj la plej granda parto de la ĉapitro fokusiĝas al liaj pensoj dum li konstruas kaj loĝas en sia nova hejmo ĉe Walden. '''Legado''' : Thoreau diskutas la meritojn de klasika literaturo, prefereble en la originala [[Antikva greka lingvo|greka]] aŭ [[Latina lingvo|latina]], kaj lamentas la mankon de rafinaĵo en la urbo Concord, evidenta en la populareco de simpla literaturo. Li ankaŭ ĝuis legi librojn de [[Mondovojaĝisto|mondvojaĝantoj]]. Li sopiras tempon, kiam ĉiu vilaĝo de [[Nov-Anglio]] subtenos "saĝulojn" por eduki kaj tiel nobeligi la loĝantaron. '''Sonoj''' : Thoreau instigas la leganton esti "ĉiam atenta" kaj "ĉiam rigardi tion, kio videblas." Dum vero troveblas en literaturo, ĝi ankaŭ troveblas en [[naturo]]. Li rimarkas, ke krom memdisvolviĝo, disvolvi onian percepton ankaŭ povas mildigi enuon. Anstataŭ "serĉi amuziĝon, socion kaj teatron eksterlande", la propra vivo de Thoreau, inkluzive de supozeble enuigaj ŝatokupoj kiel mastrumado, fariĝas fonto de amuziĝo, kiu "neniam ĉesas esti nova." Li ankaŭ derivas plezuron de la sonoj, kiuj plenigas lian ĉelon: preĝejaj sonoriloj sonorantaj, ĉaroj kaj ĉaroj murmurantaj, bovinoj [[Bovo|muĝantaj]], [[birdokanto]] ([[:en:Eastern_whip-poor-will|'':en:Eastern whip-poor-will'']]), strigoj huantaj, ranoj kvakantaj kaj kokoj kriantaj. "Ĉiu sono aŭdata je la plej granda ebla distanco," li asertas, "kreas unu efikon." == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/gutbook/lookup?num=205 <!-- _Walden_ --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Politikaj libroj]] [[Kategorio:Libroj pri spiriteco]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1854]] dfio64afwg1ca05ujs5lt5hd68bo46d 9391969 9391959 2026-06-04T13:57:57Z Sj1mor 12103 /* Vivo en la kabano */ 9391969 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:Thoreau_quote_sign_next_to_original_cabin_cairn,_2022.jpg|eta|Plakedo kun citaĵo de Thoreau apud loko de kabano, 2022]] [[Dosiero:Site_throeau_cabin_loc.jpg|eta|La loko de la kabano de Thoreau markita per [[kairno]] en 1908]] [[Dosiero:Replica_of_Thoreau's_cabin_near_Walden_Pond_and_his_statue.jpg|eta|Monumento kun kopio de la kabano de Thoreau proksime de Walden]] '''''Walden''''' / ˈwɔːldən /; unue publikigita kiel '''''Walden; aŭ, Vivo en la Arbaro'''''; {{L-en|Walden; or, Life in the Woods}}) estas verkaĵo de la usona verkisto [[Henry David Thoreau]] el 1854. La teksto estas [[Transcendismo|transcendentalisma]] reflekto pri la [[Modera vivostilo|simpla vivo]] de la aŭtoro en natura ĉirkaŭaĵo. La verko estas parte persona deklaro de sendependeco, socia eksperimento, vojaĝo de spirita malkovro, [[satiro]], kaj - iagrade - [[manlibro]] por [[memstareco]].<ref>[https://www.gilderlehrman.org/history-by-era/first-age-reform/essays/transcendentalism-and-social-reform transcendentalism and social reform] by Philip F. Gura, Gilder Lehrman Institute of American History</ref> ''Walden'' detaligas la spertojn de Thoreau dum du jaroj, du monatoj kaj du tagoj en kabano, kiun li konstruis proksime de Walden Pond meze de [[arbaro]] posedata de lia amiko kaj mentoro [[Ralph Waldo Emerson]], proksime de [[Concord (Masaĉuseco)|Concord]], [[Masaĉuseco]]. Thoreau faras precizajn [[Scienco|sciencajn]] [[Observado|observojn]] pri la naturo kaj ankaŭ metaforajn kaj poeziajn uzojn de naturaj [[fenomeno]]j. Li identigas multajn [[plantoj]]n kaj [[bestoj]]n per iliaj popularaj kaj sciencaj nomoj, detale registras la koloron kaj klarecon de diversaj [[akvejo]]j, precize datas kaj priskribas la frostiĝon kaj degeliĝon de la [[lageto]], kaj rerakontas siajn [[eksperimento]]jn por mezuri la profundon kaj formon de la fundo de la supozeble "senfunda" lageto Walden. La verkaĵo estas unu el la plej famaj nefikciaj tekstoj skribitaj de [[usonano]]. En ĝi, la aŭtoro rakontas la du jarojn, du monatojn kaj du tagojn, kiujn li loĝis en [[Kabano|trabkabano]], kiun li mem konstruis proksime al la lageto Walden. Per ĉi tiu projekto de soleca vivo en la libera aero, kultivante sian propran manĝaĵon kaj skribante pri siaj spertoj, Thoreau celis plurajn aferojn. Unuflanke, montri, ke la vivo en la naturo estas la vera vivo de la libera homo, kiu sopiras liberiĝi de la limoj de la [[industria socio]]. Aliflanke, ke kompreni la resursojn de la naturo, ĝiajn regulojn kaj ĝiajn rekompencojn estas vojo, kiun la [[homaro]] devas ne forgesi. En sia [[asketismo]], Thoreau sopiris transcendi sian koncepton pri la laŭdo de [[mallaboremo]], atingante spiritan leviĝon, kiun, laŭ liaj skribaĵoj, estis preskaŭ neeble atingi per aliaj rimedoj. La kondutisto [[B. F. Skinner]] estis inspirita de ĉi tiu verko por titoli sian fikcian romanon ''Walden Two''. [[Theodore Kaczynski]], konata kiel la [[Unabomber]], konsideras sin sekvanto de la filozofia doktrino de Thoreau pri vivo en la arbaro. == Verkinte == === Vivo en la kabano === Thoreau loĝis sole en unuĉambran kabano, kiun li konstruis proksime de Walden Pond, dum ĉirkaŭ du jaroj, de 1845 ĝis septembro 1847. Ĝi estis malgranda strukturo mezuranta 10 futojn je 16 futoj, kun [[Tegolo|tegola]] [[tegmento]], fenestro ĉe ĉiu flanko, kaj malgranda [[forno]] kun [[kameno]] por hejti la ĉambron. La [[meblaro]] en la ĉambro konsistis el [[lito]], tri [[Seĝo|seĝoj]], kaj malgranda ligna [[skribotablo]]. Thoreau loĝis sola en la kabano ĉar li volis "vivi kun diskreteco, trakti nur la bazajn faktojn de la vivo." Dum tie, li zorge observis la naturon ĉirkaŭ li - la lagon, kiun li nomis "la okulo de la tero", kaj la arbojn kaj bestojn ĉirkaŭ ĝi. Li promenis ĉirkaŭ la lago (ĉirkaŭ 2 mejlojn) kaj rigardis la ŝanĝiĝantajn sezonojn. Aŭtune, li ŝoviĝis tra amasoj da falintaj folioj kaj laŭte kantis en la arbaro. Vintre, kiam la neĝo obtuzigis la sonojn, li sekvis birdojn kaj kuniklojn. Printempe, li priskribis la arbaran grundon kovritan de delikataj floroj, en majo, la mirtelaj floroj formitaj kiel sonoriletoj. Somere, brile flavajn nuancojn aldonis la floradoj de la [[solidago]] kaj ruĝecon tio de la [[Sumako|sumakoj]] aŭtune. Thoreau transformis sin en "[[Esploristo|esploriston]]", kiu nomigas lokojn ĉirkaŭ li - Mizeriaj Montoj, "Blua Ardea Roko", "Turda Strateto", kaj tiel plu. Thoreau enmergiĝis en la lagon ĉiumatene, poste sidiĝis en la suno. Li sidis kviete en maldensejo aŭ piediris al celloko, atendante ke bestoj aperu antaŭ li. Li sekvis la [[Vetero|veteron]] kaj nomis sin "la memfarita [[revoluciulo]] super [[Neĝoŝtormo|neĝoŝtormoj]] kaj pluvegoj." Vintre, li rampis sur la fundo de la frostiĝinta lago, premante sian vizaĝon al la glacio por vidi la fundon "kvazaŭ en bildo malantaŭ vitro." Li velis sian boaton kaj ludis sian fluton dum li velis. Matene li aŭskultis la [[Birdokanto|birdokanton]] kaj nokte li aŭskultis la branĉojn de la arboj frotiĝantajn kontraŭ la ŝinda tegmento. Kvankam li ne malŝatis [[Soleco|solecon]], Thoreau ne vivis kiel [[ermito]]. Li ofte iris en la kamparon por manĝi kun la familio de siaj gepatroj, aŭ kun la Emerson-oj. Li distris [[Gasto|gastojn]] en sia kabano kaj prelegis ĉe la loka mezlernejo. En aŭgusto 1846, li gastigis la jaran kunvenon de la loka [[Kontraŭsklaveco|kontraŭsklaveca]] societo en sia kabano. Li ankaŭ vojaĝis tra [[Majno]]. Tamen, li ankaŭ estis okupata tiutempe verkante du dikajn kajerojn pri siaj impresoj pri la loko. Unu kajero temis pri liaj spertoj en la arbaro (el kiuj la unua skizo de "Walden" estis kreita) kaj la alia enhavis skizon de tio, kio poste estis publikigita kiel "Semajno sur la riveroj Concord kaj Merrimack", kiu priskribis boatekskurson kun lia frato. === Provoj verki === Post forlaso de la kabano kaj reveno al Concord, Thoreau provis persvadi eldonistojn publikigi "Semajnon sur la riveroj", kiu estis parte [[memuaro]] kaj parte priskribo de la naturo. Fine, iu [[eldonisto]] konsentis publikigi la verkon je la [[elspezo]] de Thoreau. Ĝi fariĝis grandega [[fiasko]] - malmultaj homoj aĉetis la libron kaj la [[Recenzo|recenzoj]] estis akraj. Ĉi tiu manko de sukceso lasis Thoreau plurcent dolarojn en [[ŝuldo]] kaj kaŭzis frikcion inter li kaj lia spirita [[mentoro]] Emerson. Thoreau sentis, ke Emerson perfidis lian [[Fido|fidon]] laŭdante la verkon, kvankam li ne ŝatis ĝin. Li skribis en sia [[taglibro]]: "Kiam mia amiko estis mia amiko, li flatis min kaj mi neniam aŭdis la veron de li, sed kiam li fariĝis mia malamiko, li pafis al mi venenigitan sagon." Alia bato al ilia rilato estis verŝajne kaŭzita de la infaneca [[Enamiĝinteco|enamiĝo]] de Thoreau pri la edzino de Emerson, Lydian. === Pliaj studoj kaj observadoj === Aŭtune de 1849, du jarojn post forlaso de la kabano kaj post la fiasko de "Semajno sur la riveroj", Thoreau faris decidon, kiu tute ŝanĝis lian vivon. Li tute ŝanĝis sian vivstilon kaj trudis al si aktivan kaj sciencan ĉiutagan rutinon. Li studis serioze ĉiun matenon kaj vesperon kaj faris longajn [[Promenado|promenojn]] posttagmeze. Ĉi tiu nova tagordo markis la komencon de lia [[scienca esplorado]]. Li skribis en sia taglibro ĉiutage, priskribante tion, kion li vidis dum [[Vojaĝo|vojaĝado]]. La notoj, kiuj antaŭe estis nur fojaj observaĵoj celitaj kiel skiza materialo por eseoj, kiujn li verkis, fariĝis sistemaj kaj registris la sezonojn precize detale. Kio iam estis elŝirita kaj gluita en liajn literaturajn skribaĵojn, nun fariĝis "kampaj notoj". Thoreau nun fariĝis [[naturalisto]] - li uzis sian [[Ĉapelo|ĉapelon]] kiel "botanikan skatolon" por konservi la freŝecon de plantoj, kiujn li kolektis dum siaj vojaĝoj, kaj registris plantojn en peza muziklibro. Li ankaŭ uzis [[Binoklo|binoklojn]] kaj [[Promenbastono|promenbastonon]], kiujn li uzis kiel mezurrubandon. Liaj botanikaj observaĵoj fariĝis pli kaj pli precizaj, ĝis la punkto, ke sciencistoj ankoraŭ uzas ilin nuntempe por dokumenti la efikojn de [[klimata ŝanĝo]] en la regiono — ekzemple, komparante la unuajn flordatojn de diversaj sovaĝaj floroj aŭ la unuajn folifaldatojn de arboj kun la nuna situacio. Thoreau estis profunde influita de la verkoj de la fama naturalisto [[Alexander von Humboldt]]. Li legis liajn plej popularajn verkojn, ''Cosmos'' ([[d:Q584294]]), "Scenoj de Naturo" kaj "Persona Rakonto", kaj prenis multajn notojn. La nomo de Humboldt aperas ofte en liaj taglibroj kaj en liaj verkoj. Li diris, ke naturlibroj estis "ia viv-[[eliksiro]]". Thoreau komparis la montetojn en Peterborough, kie li vagis, kun la [[Andoj]] priskribitaj de Humboldt. Kion Humboldt priskribis en la sovaĝaj anguloj de la sudamerikaj [[Pluvarbaro|pluvarbaroj]] kaj la Andoj, Thoreau priskribis en la pejzaĝo proksime de sia hejmo - la koncepton, ke ĉio estas interplektita. Priskribante glacitranĉistojn, kiuj venis al la lago vintre por sendi erojn de ĝi al malproksimaj cellokoj, Thoreau skribis, ke la homoj de [[Charleston (Suda Karolino)|Charleston]] aŭ eĉ [[Calcutta]] "trinkus el mia [[puto]]" kaj kiel la akvoj de Walden "miksiĝus kun la sanktaj akvoj de la [[Gango]]". Laŭ Thoreau, oni ne bezonas vojaĝi malproksimen por observi la naturon - oni povas vagi proksime al hejmo. Li skribis, ke ne gravas kiom malproksimen vi iras, "sed kiom multe vi vivas." Li konsilis esti vojaĝanto-esploristo "en viaj propraj manoj kaj en viaj propraj oceanoj." Thoreau komence timis, ke [[scienco]] "riĉigas [[Kompreno|komprenon]] sed rabas [[Imago|imagon]]." Sed liaj timoj poste dispeliĝis kiam li legis la libron "Kosmo". Humboldt skribis, ke naturo estu priskribita kun scienca precizeco sed sen "perdi la vitalan spiron de imago en la procezo." Thoreau sekvis Humboldt-on en la konektado de scienco kaj imago, la faktan kaj la mirindan, la apartan kaj la tuton. Li trovis [[Harmonio|harmonion]] en la detaloj, kiuj kondukis al la tuto - aŭ, laŭ liaj vortoj, "vera priskribo de la [[realo]] estas la plej pura [[poezio]]." La plej konkreta [[pruvo]] de tio estis kiam li ĉesis uzi apartajn ĵurnalojn por "poezio" kaj "faktoj". Kiam li revenis al Concord, en 1847, Thoreau jam verkis unuan skizon de Walden. Li poste reviziis plurajn versiojn, sed meze de 1849 li ĉesis labori pri la [[manuskripto]] kaj revenis al ĝi nur post tri jaroj, dum kiuj li fariĝis serioza naturalisto sekvante la verkojn de Humboldt. En januaro 1852, Thoreau komencis novan laboron pri Walden, tute reverkante la verkon. Dum la sekvaj jaroj, la originala longo de Walden duobliĝis, plenigita per observoj, kiujn li faris dum la jaroj. Tiel, la verko fariĝis tre malsama ol la komenca skizo. Li skribis: "Mi sentas min en eksterordinara pozicio por iu literatura verko." Ekzemplo de la ŝanĝo, kiun la manuskripto spertis, estas la priskribo de la degelado de la fervoja riverdigo, kiu pasis proksime de Walden Pond. En la originala manuskripto, Thoreau dediĉis malpli ol 100 vortojn al tio, sed fine li priskribis ĝin en 1 500 vortoj kaj ĝi nun estas konsiderata unu el la plej gravaj pasaĵoj en la verko. Thoreau skribis, ke la sabloj "tondis la kreskantan folion" kaj prezentis ilin kiel arketipon. Se en la originala manuskripto la fenomeno estis nur "nekompreneble interesa kaj bela", ĝi poste fariĝis ilustraĵo de tio, kion Thoreau priskribis kiel "la principon de ĉiuj verkoj de la naturo". Li diris, ke la suno varmiganta la riverdigon estis kiel pensoj varmigantaj lian sangon. La tero ne estas morta, sed "vivas kaj kreskas". Printempe de 1854, kiam li finis la finan version de Walden, li skribis en sia taglibro, ke la lando estis "vivanta poemo... ne ŝtoniĝinta lando - sed vivanta ekspoziciaĵo". == Enhavo == [[Dosiero:Thoreau's_cabin_inside.jpg|eta|Rekonstruo de la interno de la domo de Thoreau]] Parte [[membiografio]], parte spirita vojaĝo, Walden komenciĝas per la anonco, ke Thoreau pasigis du jarojn ĉe Walden Pond vivante simplan vivon sen ia ajn subteno. Ĝi memorigas legantojn, ke antaŭ la publikigo, Thoreau jam revenis al civilizita vivo. La verko estas dividita en plurajn ĉapitrojn, ĉiu fokusante pri specifaj temoj: '''Ekonomio''' : La unua kaj plej longa ĉapitro. En ĉi tiu ĉapitro, Thoreau priskribas sian projekton: restadon de du jaroj, du monatoj kaj du tagoj en komforta, "ŝindokovrita kaj peze gipsita" 10-je-15-futa angla-stila kabano en la arbaro. Laŭ Thoreau, li faras tion por ilustri la [[Spiriteco|spiritajn avantaĝojn]] de [[Modera vivostilo|simpla vivstilo]]. Li facile provizas la kvar necesaĵojn de la vivo (manĝaĵo, ŝirmejo, vestaĵoj kaj fuelo) kun la helpo de familio kaj amikoj, precipe sia patrino, sia plej bona amiko [[Ralph Waldo Emerson]] kaj sia edzino. Emerson provizas al Thoreau [[Natura interŝanĝo|interŝanĝan interkonsenton]] : li povas konstrui malgrandan domon kaj planti [[Ĝardeno|ĝardenon]] sur la lagobordo se li senarbarigas iom da tereno sur la arbarparko kaj faras aliajn taskojn tie. Thoreau zorge registras siajn elspezojn kaj profitojn, montrante sian komprenon pri [[hejma ekonomio]] dum li konstruas sian domon kaj aĉetas kaj kultivas manĝaĵojn. La [[kosto]] de la [[domo]] entute estis 28,12 [[Usona dolaro|dolaroj]] (ekvivalento al 919,52 dolaroj en [[2023]]) kaj Thoreau donas la detalojn, "ĉar tre malmultaj homoj povas scii la precizan koston de siaj domoj, kaj eĉ malpli, se entute, la apartan koston de la diversaj materialoj, kiuj estas en ili." La plej multekostaj komponantoj de la kabano estas tabuloj (8,03 dolaroj, barakaj tabuloj), [[Ŝindo|ŝindoj]] (4 dolaroj, difektitaj, por tegmento kaj flankoj), mil malnovaj [[Briko|brikoj]] (4 dolaroj) kaj [[Najlo|najloj]] (3,90 dolaroj). Li ankaŭ aĉetis du uzitajn fenestrojn kun vitroj (2,43 dolaroj), du sakojn da [[Kalko (materialo)|kalko]] (2,40 dolaroj, multekostaj). Sub "[[Transportado]]" (kosto 1,40 dolaroj) li notis, ke "mi portis la plejparton de ĝi sur mia dorso". Li ankaŭ uzis harojn ("pli ol mi bezonis"), [[Ĉarniro|ĉarnirojn]] kaj [[Ŝraŭbo|ŝraŭbojn]], [[Lato|latojn]] por teni ŝindojn, feron por la kamenbreto, kaj [[Riglilo|riglilon]]. '''Kie mi koĝis, kaj por kio mi vivis''' : Thoreau rememoras pensojn pri lokoj, kie li loĝis antaŭ ol elekti Walden Pond, kaj citas la konsilon de la [[Romio|romia]] filozofo [[Katono la Maljuna|Katono]] "tre zorge konsideri aĉeti bienon antaŭ ol subskribi la dokumentojn." Liaj ebloj inkluzivis proksiman Hollowell Farm (kie "la virino" neatendite decidis, ke ŝi volas konservi la bienon). Thoreau ekvojaĝas en la arbaron, revante pri senĝena, trankvila ekzisto. Li anoncas, ke li loĝas malproksime de la sociaj rilatoj, kiujn reprezentas la poŝtoficejo (la poŝtoficejo), kaj la plej granda parto de la ĉapitro fokusiĝas al liaj pensoj dum li konstruas kaj loĝas en sia nova hejmo ĉe Walden. '''Legado''' : Thoreau diskutas la meritojn de klasika literaturo, prefereble en la originala [[Antikva greka lingvo|greka]] aŭ [[Latina lingvo|latina]], kaj lamentas la mankon de rafinaĵo en la urbo Concord, evidenta en la populareco de simpla literaturo. Li ankaŭ ĝuis legi librojn de [[Mondovojaĝisto|mondvojaĝantoj]]. Li sopiras tempon, kiam ĉiu vilaĝo de [[Nov-Anglio]] subtenos "saĝulojn" por eduki kaj tiel nobeligi la loĝantaron. '''Sonoj''' : Thoreau instigas la leganton esti "ĉiam atenta" kaj "ĉiam rigardi tion, kio videblas." Dum vero troveblas en literaturo, ĝi ankaŭ troveblas en [[naturo]]. Li rimarkas, ke krom memdisvolviĝo, disvolvi onian percepton ankaŭ povas mildigi enuon. Anstataŭ "serĉi amuziĝon, socion kaj teatron eksterlande", la propra vivo de Thoreau, inkluzive de supozeble enuigaj ŝatokupoj kiel mastrumado, fariĝas fonto de amuziĝo, kiu "neniam ĉesas esti nova." Li ankaŭ derivas plezuron de la sonoj, kiuj plenigas lian ĉelon: preĝejaj sonoriloj sonorantaj, ĉaroj kaj ĉaroj murmurantaj, bovinoj [[Bovo|muĝantaj]], [[birdokanto]] ([[:en:Eastern_whip-poor-will|'':en:Eastern whip-poor-will'']]), strigoj huantaj, ranoj kvakantaj kaj kokoj kriantaj. "Ĉiu sono aŭdata je la plej granda ebla distanco," li asertas, "kreas unu efikon." == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/gutbook/lookup?num=205 <!-- _Walden_ --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Politikaj libroj]] [[Kategorio:Libroj pri spiriteco]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1854]] d48iu24bepha5b6dtfx62xrflqgog9g 0 945816 9391913 2026-06-04T12:38:23Z Crosstor 3176 flegisto 9391913 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1886|10|3}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Valea Crișului (Covasna)|Sepsikőröspatak]] |dato de morto = {{mortotago|1971|7|11}} |loko de morto = {{Hungario}} [[Budapeŝto]] }} [[Barono]] '''{{Paĝonomo}},''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Apor Gizella''' estis [[Hungario|hungara]] [[flegistino]], [[aristokrato]]. Ŝia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''altorjai'', ŝiaj konataj fratoj estis [[Vilmos Apor]] kaj [[Gábor Apor]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM41293/a8bcb82d-c5d5-4e3e-847a-c6f3b4660e54/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=812749&date=2026-06-04 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1886|10|3}} en [[Valea Crișului (Covasna)|Sepsikőröspatak]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa [[Valea Crișului (Covasna)]] en [[Rumanio]]), ŝi mortis {{mortotago|1971|7|11}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} estis flegistino dum la [[unua mondmilito]], foje ŝi studis en [[Bulgario]] metodojn de protektado kontraŭ tifaj epidemioj. Inter 1918–1920 en [[Londono]] ŝi studis la sanaferan trejnadon, hejmenveninte ŝi tralaboris la koncernan hungaran trejnadon. Ekde 1934 ŝi establis memvolan tutlandan flegistan servon. En 1938 ŝi fondis movadon de malsanuloj, kie la jam sanaj homoj vizitis kaj zorgis la malsanulojn hejme, krome ŝi aranĝis ĉiujarajn pilgrimadojn al [[Baziliko de Máriaremete]]. Dum la nazia erao (1944) ŝi estis internigita al Vilmos Apor en [[Győr]]. Post la [[Dua Mondmilito]] ŝi loĝis en Budapeŝto, post sia emeritiĝo en 1949 ŝi translokiĝis al [[Herencsény]], sed iom poste ŝi revenis al Budapeŝto. Ŝi ricevis [[premio]]jn post la unua mondmilito kaj en 1938, sed ŝi rifuzis nazian premion. == Fontoj == * [https://intezet.nori.gov.hu/nemzeti-sirkert/budapest/farkasreti-temeto/apor-gizella-altorjai-baro biografio hungare kun foto] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/apor-gizella-ef0d3 biografio hungare] * [https://mult-kor.hu/a-voroskereszt-magyar-atyja-es-az-emberseg-kepviseloi-20210614 aprezo legebla pli malsupre] * [https://lexikon.katolikus.hu/A/Apor.html Katolika Leksikono (legebla en la 2-a alineo)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Apor Gizella}} [[Kategorio:Hungaraj flegistoj]] [[Kategorio:Hungaraj baronoj]] [[Kategorio:Hungaraj aristokratoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} gelgoolnkwpi1o03eelgohi6f9upw3n 0 945817 9391926 2026-06-04T12:47:34Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] 9391926 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] c6i1a4xmm6oebohrdgrtpm4vmdt4rg6 0 945818 9391927 2026-06-04T12:47:52Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] 9391927 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] c6i1a4xmm6oebohrdgrtpm4vmdt4rg6 0 945819 9391928 2026-06-04T12:47:58Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] 9391928 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] c6i1a4xmm6oebohrdgrtpm4vmdt4rg6 0 945820 9391929 2026-06-04T12:48:27Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] 9391929 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] c6i1a4xmm6oebohrdgrtpm4vmdt4rg6 0 945821 9391931 2026-06-04T12:48:58Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] 9391931 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] c6i1a4xmm6oebohrdgrtpm4vmdt4rg6 0 945822 9391932 2026-06-04T12:49:08Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] 9391932 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] c6i1a4xmm6oebohrdgrtpm4vmdt4rg6 0 945823 9391933 2026-06-04T12:49:30Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] 9391933 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] c6i1a4xmm6oebohrdgrtpm4vmdt4rg6 0 945824 9391934 2026-06-04T12:49:48Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] 9391934 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] c6i1a4xmm6oebohrdgrtpm4vmdt4rg6 0 945825 9391940 2026-06-04T12:57:18Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] 9391940 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] c6i1a4xmm6oebohrdgrtpm4vmdt4rg6 0 945826 9391941 2026-06-04T12:57:45Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] 9391941 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] c6i1a4xmm6oebohrdgrtpm4vmdt4rg6 0 945827 9391942 2026-06-04T12:58:02Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] 9391942 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] c6i1a4xmm6oebohrdgrtpm4vmdt4rg6 0 945828 9391943 2026-06-04T12:58:21Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] 9391943 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] c6i1a4xmm6oebohrdgrtpm4vmdt4rg6 0 945829 9391944 2026-06-04T12:58:37Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] 9391944 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] c6i1a4xmm6oebohrdgrtpm4vmdt4rg6 0 945830 9391945 2026-06-04T12:58:59Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] 9391945 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Andrew Lloyd Webber#Verkoj]] c6i1a4xmm6oebohrdgrtpm4vmdt4rg6 0 945831 9391948 2026-06-04T13:07:00Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Julian LLOYD WEBBER''' estas [[britoj|brita]] [[violonĉelisto]], komponisto. Lia plia pli maljuna frato de la tre sukcesas [[komponisto]] de [[muzikteatro]] [[Andrew Lloyd Webber]]. {{vivtempo|Lloyd Webber, J}}" 9391948 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Julian LLOYD WEBBER''' estas [[britoj|brita]] [[violonĉelisto]], komponisto. Lia plia pli maljuna frato de la tre sukcesas [[komponisto]] de [[muzikteatro]] [[Andrew Lloyd Webber]]. {{vivtempo|Lloyd Webber, J}} 1oshhbxrf73qd90usuoq7l4pkn8a210 9391950 9391948 2026-06-04T13:11:48Z ThomasPusch 1869 9391950 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Julian LLOYD WEBBER''' estas [[britoj|brita]] [[violonĉelisto]], [[komponisto]], [[dirigento]], [[redaktisto]], [[koreografo]], [[violonĉelisto]], [[prezenta artisto]] kaj [[muzikinstruisto]]. Li naskiĝis la 14-an de aprilo 1951 en [[Londono]], do nun estas {{aĝo|1951|4|14}}-jaraĝa, kaj ricevis sian studentan edukon unuavice en la [[Reĝa Kolegio de Muziko]] de Londono. Lia plia pli maljuna frato de la tre sukcesas [[komponisto]] de [[muzikteatro]] [[Andrew Lloyd Webber]]. {{vivtempo|Lloyd Webber, J}} a5ydoeybskka4vgn9ns6aihp73nwjb7 9391951 9391950 2026-06-04T13:12:22Z ThomasPusch 1869 9391951 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Julian LLOYD WEBBER''' estas [[britoj|brita]] [[violonĉelisto]], [[komponisto]], [[dirigento]], [[redaktisto]], [[koreografo]], [[violonĉelisto]], [[prezenta artisto]] kaj [[muzikinstruisto]]. Li naskiĝis la 14-an de aprilo 1951 en [[Londono]], do nun estas {{aĝo|1951|4|14}}-jaraĝa, kaj ricevis sian studentan edukon unuavice en la [[Reĝa Kolegio de Muziko]] de la kvartalo [[Kensington]] de Londono. Lia plia pli maljuna frato de la tre sukcesas [[komponisto]] de [[muzikteatro]] [[Andrew Lloyd Webber]]. {{vivtempo|Lloyd Webber, J}} qi9xtlcejdo093qj9ke2oko144koigw 9391954 9391951 2026-06-04T13:16:36Z ThomasPusch 1869 + retejo 9391954 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Julian LLOYD WEBBER''' estas [[britoj|brita]] [[violonĉelisto]], [[komponisto]], [[dirigento]], [[redaktisto]], [[koreografo]], [[violonĉelisto]], [[prezenta artisto]] kaj [[muzikinstruisto]]. Li naskiĝis la 14-an de aprilo 1951 en [[Londono]], do nun estas {{aĝo|1951|4|14}}-jaraĝa, kaj ricevis sian studentan edukon unuavice en la [[Reĝa Kolegio de Muziko]] de la kvartalo [[Kensington]] de Londono. Lia plia pli maljuna frato de la tre sukcesas [[komponisto]] de [[muzikteatro]] [[Andrew Lloyd Webber]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) {{vivtempo|Lloyd Webber, J}} rnp24vjj0c4tpyry7rkti8f1ydcmh12 9391955 9391954 2026-06-04T13:22:31Z ThomasPusch 1869 9391955 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Julian LLOYD WEBBER''' estas [[britoj|brita]] [[violonĉelisto]], [[komponisto]], [[dirigento]], [[redaktisto]], [[koreografo]], [[violonĉelisto]], [[prezenta artisto]] kaj [[muzikinstruisto]]. Li naskiĝis la 14-an de aprilo 1951 en [[Londono]], do nun estas {{aĝo|1951|4|14}}-jaraĝa, kaj ricevis sian studentan edukon unuavice en la [[Reĝa Kolegio de Muziko]] de la kvartalo [[Kensington]] de Londono. Lia plia pli maljuna frato de la tre sukcesas [[komponisto]] de [[muzikteatro]] [[Andrew Lloyd Webber]]. == Privata vivo == La muzikisto intertempe kvaran fojon estas edziĝinta. Post nuptoj en 1974, 1989 kaj 2001 kaj aktuala edzino ekde 2009 estas la ĉindevena kolega violonĉelistino '' Jiaxin Cheng''. El la dua geedziĝo naskligis filo, ''David Lloyd Webber''. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) [[dosiero:Julian and Jiaxin Lloyd Webber.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|koncerte kun la 4-a edzino, Jiaxin Lloyd Webber, en majo 2018}}]] {{Projektoj}} {{vivtempo|Lloyd Webber, J}} 89y5lyd4otgo8ll6bgy1eclpytsw1ch 9391956 9391955 2026-06-04T13:23:02Z ThomasPusch 1869 /* Privata vivo */ 9391956 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Julian LLOYD WEBBER''' estas [[britoj|brita]] [[violonĉelisto]], [[komponisto]], [[dirigento]], [[redaktisto]], [[koreografo]], [[violonĉelisto]], [[prezenta artisto]] kaj [[muzikinstruisto]]. Li naskiĝis la 14-an de aprilo 1951 en [[Londono]], do nun estas {{aĝo|1951|4|14}}-jaraĝa, kaj ricevis sian studentan edukon unuavice en la [[Reĝa Kolegio de Muziko]] de la kvartalo [[Kensington]] de Londono. Lia plia pli maljuna frato de la tre sukcesas [[komponisto]] de [[muzikteatro]] [[Andrew Lloyd Webber]]. == Privata vivo == La muzikisto intertempe kvaran fojon estas edziĝinta. Post nuptoj en 1974, 1989 kaj 2001 la aktuala edzino ekde 2009 estas la ĉindevena kolega violonĉelistino ''Jiaxin Cheng''. El la dua geedziĝo naskiĝis filo, ''David Lloyd Webber''. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) [[dosiero:Julian and Jiaxin Lloyd Webber.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|koncerte kun la 4-a edzino, Jiaxin Lloyd Webber, en majo 2018}}]] {{Projektoj}} {{vivtempo|Lloyd Webber, J}} 7i9wqtxjhnepf1zpqza8r19hodl0a53 9391962 9391956 2026-06-04T13:51:28Z ThomasPusch 1869 9391962 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Julian LLOYD WEBBER''' estas [[britoj|brita]] [[violonĉelisto]], [[komponisto]], [[dirigento]], [[redaktisto]], [[koreografo]], [[prezenta artisto]] kaj [[muzikinstruisto]]. Li naskiĝis la 14-an de aprilo 1951 en [[Londono]], do nun estas {{aĝo|1951|4|14}}-jaraĝa, kaj ricevis sian studentan edukon unuavice en la [[Reĝa Kolegio de Muziko]] de la kvartalo [[Kensington]] de Londono. Lia plia pli maljuna frato de la tre sukcesas [[komponisto]] de [[muzikteatro]] [[Andrew Lloyd Webber]]. == Privata vivo == La muzikisto intertempe kvaran fojon estas edziĝinta. Post nuptoj en 1974, 1989 kaj 2001 la aktuala edzino ekde 2009 estas la ĉindevena kolega violonĉelistino ''Jiaxin Cheng''. El la dua geedziĝo en 1992 naskiĝis filo, ''David Lloyd Webber''. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) [[dosiero:Julian and Jiaxin Lloyd Webber.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|koncerte kun la 4-a edzino, Jiaxin Lloyd Webber, en majo 2018}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lloyd Webber, J}} [[Kategorio:Britaj violonĉelistoj]] [[Kategorio:Britaj komponistoj]] [[Kategorio:Britaj dirigentoj]] [[Kategorio:Britaj koreografoj]] [[Kategorio:Britaj prezentaj artistoj]] [[Kategorio:Britaj muzikinstruistoj]] 5xbjklq32jskm1hhe0qg88sdv6jy67t 9391967 9391962 2026-06-04T13:55:55Z ThomasPusch 1869 9391967 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Julian LLOYD WEBBER''' estas [[britoj|brita]] [[violonĉelisto]], [[komponisto]], [[dirigento]], [[redaktisto]], [[koreografo]], [[prezenta artisto]] kaj [[muzikinstruisto]]. Li naskiĝis la 14-an de aprilo 1951 en [[Londono]], do nun estas {{aĝo|1951|4|14}}-jaraĝa, kaj ricevis sian studentan edukon unuavice en la [[Reĝa Kolegio de Muziko]] de la kvartalo [[Kensington]] de Londono. Lia plia pli maljuna frato de la tre sukcesas [[komponisto]] de [[muzikteatro]] [[Andrew Lloyd Webber]]. == Privata vivo == La muzikisto intertempe kvaran fojon estas edziĝinta. Post nuptoj en 1974, 1989 kaj 2001 la aktuala edzino ekde 2009 estas la ĉindevena kolega violonĉelistino ''Jiaxin Cheng''. El la dua geedziĝo en 1992 naskiĝis filo, ''David Lloyd Webber''. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) [[dosiero:Julian and Jiaxin Lloyd Webber.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|koncerte kun la 4-a edzino, Jiaxin Lloyd Webber, en majo 2018}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lloyd Webber, J}} [[Kategorio:Britaj violonĉelistoj]] [[Kategorio:Britaj komponistoj]] [[Kategorio:Britaj dirigentoj]] [[Kategorio:Britaj koreografoj]] [[Kategorio:Britaj muzikpedagogoj]] qnoadw949z23tzyxjbmkd9dgpyzker4 9392105 9391967 2026-06-04T16:33:14Z Tirolischleioans 254019 9392105 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Julian LLOYD WEBBER''' estas [[britoj|brita]] [[violonĉelisto]], [[komponisto]], [[dirigento]], [[redaktisto]], [[koreografo]], [[prezenta artisto]] kaj [[muzikinstruisto]]. Li naskiĝis la 14-an de aprilo 1951 en [[Londono]], do nun estas {{aĝo|1951|4|14}}-jaraĝa, kaj ricevis sian studentan edukon unuavice en la [[Reĝa Kolegio de Muziko]] de la kvartalo [[Kensington]] de Londono. Lia pli maljuna frato estas la tre sukcesa [[komponisto]] de [[muzikteatro]] [[Andrew Lloyd Webber]]. == Privata vivo == La muzikisto intertempe kvaran fojon estas edziĝinta. Post nuptoj en 1974, 1989 kaj 2001 la aktuala edzino ekde 2009 estas la ĉindevena kolega violonĉelistino ''Jiaxin Cheng''. El la dua geedziĝo en 1992 naskiĝis filo, ''David Lloyd Webber''. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) [[dosiero:Julian and Jiaxin Lloyd Webber.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|koncerte kun la 4-a edzino, Jiaxin Lloyd Webber, en majo 2018}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lloyd Webber, J}} [[Kategorio:Britaj violonĉelistoj]] [[Kategorio:Britaj komponistoj]] [[Kategorio:Britaj dirigentoj]] [[Kategorio:Britaj koreografoj]] [[Kategorio:Britaj muzikpedagogoj]] hlz110nhiartq0a7bix347y9hnb0ejq 14 945832 9391963 2026-06-04T13:51:47Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Britaj muzikistoj|Violonĉelistoj]] [[Kategorio:Violonĉelistoj laŭ landoj‎]]" 9391963 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Britaj muzikistoj|Violonĉelistoj]] [[Kategorio:Violonĉelistoj laŭ landoj‎]] 9tf1tbscy5avhc3siqk28s4mk9s20wj 14 945833 9391968 2026-06-04T13:56:25Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Britaj pedagogoj|Muzikpedagogoj]] [[Kategorio:Muzikpedagogoj laŭ landoj]] [[Kategorio:Britaj muzikuloj|Muzikpedagogoj]]" 9391968 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Britaj pedagogoj|Muzikpedagogoj]] [[Kategorio:Muzikpedagogoj laŭ landoj]] [[Kategorio:Britaj muzikuloj|Muzikpedagogoj]] li3nw0mr5d6c5o6or45oi8po84r5ezu 0 945834 9391983 2026-06-04T14:15:00Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Amo, tuso, kaj forpaso: Homoj kaj kovimo]] al [[Amo, tuso kaj forpaso: Homoj kaj kovimo]]: la titolo estas kun nur unu komi - vidu https://www.esperanto-buecher.de/Bolduc-Amo-tuso-kaj-forpaso-homoj-kaj-kovimo 9391983 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Amo, tuso kaj forpaso: Homoj kaj kovimo]] md3h5eifat217fnxc9xlfninj7906ne 0 945835 9391996 2026-06-04T14:25:44Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1356355378|Self-sustainability]]" 9391996 wikitext text/x-wiki '''Memstareco''', '''memdaŭripovo''' kaj '''aŭtarkio''' estas interkovrantaj statoj de ekzisto, en kiuj [[persono]], [[Ekzisto|estaĵo]] aŭ [[sistemo]] bezonas malmultan aŭ neniun helpon de aŭ interagadon kun aliaj. Aŭtarkio implicas, ke la [[Mi (filozofio)|memo]] sufiĉas (por plenumi bezonojn), kaj memsubtena ento povas konservi aŭtarkion senfine. Ĉi tiuj statoj reprezentas specojn de persona aŭ kolektiva [[Aŭtonomeco|aŭtonomio]] .<ref>{{Cite book|last=Kains|first=M. G. (Maurice Grenville)|url=http://archive.org/details/fiveacresindepen00kai_io8|title=Five acres and independence; a practical guide to the selection and management of the small farm|date=1973|publisher=New York, Dover Publications|others=Internet Archive|isbn=978-0-486-20974-6|pages=1}}</ref> Memstara [[ekonomio]] estas tiu, kiu postulas malmultan aŭ neniun [[Komerco|komercon]] kun la ekstera mondo kaj nomiĝas [[aŭtarkio]] . == Vidu ankaŭ == * Aŭtarkiismo * Dometkerno * Manĝante vian propran hundmanĝaĵon * Kvin akreoj kaj sendependeco * [[Nutraĵa sendependeco|Nutraĵa suvereneco]] * Bienumado * [[Individuismo]] * [[Ĉuĉeo|Ĵuĉe]] * Listo de sistemkvalitaj atributoj * Lokismo * Kruda individuismo * Memhelpo * [[Eta domo movado|Movado de etaj domoj]] * Legomkultivado * [http://www.fssca.net/ Fondaĵo por memstareco (Aŭtarkio) en Centrameriko] * [https://interautonomy.org/en/what-is-self-sustainability/ "Strategioj pri memdaŭripovo por evoluigaj iniciatoj: Kio estas memdaŭripovo kaj kial ĝi estas tiel grava?] [[Kategorio:Memsufiĉo]] 3d1kdfac19vinmfmwp9xvepmjnwu84o 9391998 9391996 2026-06-04T14:27:03Z Sj1mor 12103 9391998 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Grow_Your_Own_Food_Art.IWMPST2893.jpg|eta|Afiŝo antaŭeniganta aŭtarkion en Britio (1942), ''Kultivu vian propran manĝaĵon'']] '''Memstareco''', '''memdaŭripovo''' kaj '''aŭtarkio''' estas interkovrantaj statoj de ekzisto, en kiuj [[persono]], [[Ekzisto|estaĵo]] aŭ [[sistemo]] bezonas malmultan aŭ neniun helpon de aŭ interagadon kun aliaj. Aŭtarkio implicas, ke la [[Mi (filozofio)|memo]] sufiĉas (por plenumi bezonojn), kaj memsubtena ento povas konservi aŭtarkion senfine. Ĉi tiuj statoj reprezentas specojn de persona aŭ kolektiva [[Aŭtonomeco|aŭtonomio]] .<ref>{{Cite book|last=Kains|first=M. G. (Maurice Grenville)|url=http://archive.org/details/fiveacresindepen00kai_io8|title=Five acres and independence; a practical guide to the selection and management of the small farm|date=1973|publisher=New York, Dover Publications|others=Internet Archive|isbn=978-0-486-20974-6|pages=1}}</ref> Memstara [[ekonomio]] estas tiu, kiu postulas malmultan aŭ neniun [[Komerco|komercon]] kun la ekstera mondo kaj nomiĝas [[aŭtarkio]] . == Vidu ankaŭ == * Aŭtarkiismo * Dometkerno * Manĝante vian propran hundmanĝaĵon * Kvin akreoj kaj sendependeco * [[Nutraĵa sendependeco|Nutraĵa suvereneco]] * Bienumado * [[Individuismo]] * [[Ĉuĉeo|Ĵuĉe]] * Listo de sistemkvalitaj atributoj * Lokismo * Kruda individuismo * Memhelpo * [[Eta domo movado|Movado de etaj domoj]] * Legomkultivado * [http://www.fssca.net/ Fondaĵo por memstareco (Aŭtarkio) en Centrameriko] * [https://interautonomy.org/en/what-is-self-sustainability/ "Strategioj pri memdaŭripovo por evoluigaj iniciatoj: Kio estas memdaŭripovo kaj kial ĝi estas tiel grava?] [[Kategorio:Memsufiĉo]] 8n6k3020oxxebpprkuwtwk3s02lfun9 9391999 9391998 2026-06-04T14:28:08Z Sj1mor 12103 /* Vidu ankaŭ */ 9391999 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Grow_Your_Own_Food_Art.IWMPST2893.jpg|eta|Afiŝo antaŭeniganta aŭtarkion en Britio (1942), ''Kultivu vian propran manĝaĵon'']] '''Memstareco''', '''memdaŭripovo''' kaj '''aŭtarkio''' estas interkovrantaj statoj de ekzisto, en kiuj [[persono]], [[Ekzisto|estaĵo]] aŭ [[sistemo]] bezonas malmultan aŭ neniun helpon de aŭ interagadon kun aliaj. Aŭtarkio implicas, ke la [[Mi (filozofio)|memo]] sufiĉas (por plenumi bezonojn), kaj memsubtena ento povas konservi aŭtarkion senfine. Ĉi tiuj statoj reprezentas specojn de persona aŭ kolektiva [[Aŭtonomeco|aŭtonomio]] .<ref>{{Cite book|last=Kains|first=M. G. (Maurice Grenville)|url=http://archive.org/details/fiveacresindepen00kai_io8|title=Five acres and independence; a practical guide to the selection and management of the small farm|date=1973|publisher=New York, Dover Publications|others=Internet Archive|isbn=978-0-486-20974-6|pages=1}}</ref> Memstara [[ekonomio]] estas tiu, kiu postulas malmultan aŭ neniun [[Komerco|komercon]] kun la ekstera mondo kaj nomiĝas [[aŭtarkio]] . <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * aŭtarkiismo * dometkerno * manĝante vian propran hundmanĝaĵon * Kvin akreoj kaj sendependeco * [[Nutraĵa sendependeco|Nutraĵa suvereneco]] * bienumado * [[individuismo]] * [[Ĉuĉeo]] (Ĵuĉe) * Lokismo * Kruda individuismo * [[Memhelpo]] * [[Eta domo movado|Movado de etaj domoj]] * Legomkultivado == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.fssca.net/ Fondaĵo por memstareco (Aŭtarkio) en Centrameriko] * [https://interautonomy.org/en/what-is-self-sustainability/ "Strategioj pri memdaŭripovo por evoluigaj iniciatoj: Kio estas memdaŭripovo kaj kial ĝi estas tiel grava?] [[Kategorio:Memsufiĉo]] 40qd1x3am2xapg19pbogqia7vg35wre 9392000 9391999 2026-06-04T14:28:20Z Sj1mor 12103 9392000 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Grow_Your_Own_Food_Art.IWMPST2893.jpg|eta|Afiŝo antaŭeniganta aŭtarkion en Britio (1942), ''Kultivu vian propran manĝaĵon'']] '''Memstareco''', '''memdaŭripovo''' kaj '''aŭtarkio''' estas interkovrantaj statoj de ekzisto, en kiuj [[persono]], [[Ekzisto|estaĵo]] aŭ [[sistemo]] bezonas malmultan aŭ neniun helpon de aŭ interagadon kun aliaj. Aŭtarkio implicas, ke la [[Mi (filozofio)|memo]] sufiĉas (por plenumi bezonojn), kaj memsubtena ento povas konservi aŭtarkion senfine. Ĉi tiuj statoj reprezentas specojn de persona aŭ kolektiva [[Aŭtonomeco|aŭtonomio]] .<ref>{{Cite book|last=Kains|first=M. G. (Maurice Grenville)|url=http://archive.org/details/fiveacresindepen00kai_io8|title=Five acres and independence; a practical guide to the selection and management of the small farm|date=1973|publisher=New York, Dover Publications|others=Internet Archive|isbn=978-0-486-20974-6|pages=1}}</ref> Memstara [[ekonomio]] estas tiu, kiu postulas malmultan aŭ neniun [[Komerco|komercon]] kun la ekstera mondo kaj nomiĝas [[aŭtarkio]] . == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * aŭtarkiismo * dometkerno * manĝante vian propran hundmanĝaĵon * Kvin akreoj kaj sendependeco * [[Nutraĵa sendependeco|Nutraĵa suvereneco]] * bienumado * [[individuismo]] * [[Ĉuĉeo]] (Ĵuĉe) * Lokismo * Kruda individuismo * [[Memhelpo]] * [[Eta domo movado|Movado de etaj domoj]] * Legomkultivado == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.fssca.net/ Fondaĵo por memstareco (Aŭtarkio) en Centrameriko] * [https://interautonomy.org/en/what-is-self-sustainability/ "Strategioj pri memdaŭripovo por evoluigaj iniciatoj: Kio estas memdaŭripovo kaj kial ĝi estas tiel grava?] [[Kategorio:Memsufiĉo]] 6m5h1d51okm1rqp82qz0oao1j67yhg9 9392001 9392000 2026-06-04T14:29:24Z Sj1mor 12103 9392001 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=Aŭtarkio per ĝardenproduktoj<br> estas ankoraŭ populara vivtenada strategio hodiaŭ<br> - precipe en kamparaj regionoj -<br> kune kun la [[merkata ekonomio]].}} [[Dosiero:Grow_Your_Own_Food_Art.IWMPST2893.jpg|eta|Afiŝo antaŭeniganta aŭtarkion en Britio (1942), ''Kultivu vian propran manĝaĵon'']] '''Memstareco''', '''memdaŭripovo''' kaj '''aŭtarkio''' estas interkovrantaj statoj de ekzisto, en kiuj [[persono]], [[Ekzisto|estaĵo]] aŭ [[sistemo]] bezonas malmultan aŭ neniun helpon de aŭ interagadon kun aliaj. Aŭtarkio implicas, ke la [[Mi (filozofio)|memo]] sufiĉas (por plenumi bezonojn), kaj memsubtena ento povas konservi aŭtarkion senfine. Ĉi tiuj statoj reprezentas specojn de persona aŭ kolektiva [[Aŭtonomeco|aŭtonomio]] .<ref>{{Cite book|last=Kains|first=M. G. (Maurice Grenville)|url=http://archive.org/details/fiveacresindepen00kai_io8|title=Five acres and independence; a practical guide to the selection and management of the small farm|date=1973|publisher=New York, Dover Publications|others=Internet Archive|isbn=978-0-486-20974-6|pages=1}}</ref> Memstara [[ekonomio]] estas tiu, kiu postulas malmultan aŭ neniun [[Komerco|komercon]] kun la ekstera mondo kaj nomiĝas [[aŭtarkio]] . == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * aŭtarkiismo * dometkerno * manĝante vian propran hundmanĝaĵon * Kvin akreoj kaj sendependeco * [[Nutraĵa sendependeco|Nutraĵa suvereneco]] * bienumado * [[individuismo]] * [[Ĉuĉeo]] (Ĵuĉe) * Lokismo * Kruda individuismo * [[Memhelpo]] * [[Eta domo movado|Movado de etaj domoj]] * Legomkultivado == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.fssca.net/ Fondaĵo por memstareco (Aŭtarkio) en Centrameriko] * [https://interautonomy.org/en/what-is-self-sustainability/ "Strategioj pri memdaŭripovo por evoluigaj iniciatoj: Kio estas memdaŭripovo kaj kial ĝi estas tiel grava?] [[Kategorio:Memsufiĉo]] q0nsqlcvc1rfolisvqv4a6ag6rt60i4 9392002 9392001 2026-06-04T14:29:39Z Sj1mor 12103 9392002 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=Aŭtarkio per ĝardenproduktoj estas<br> ankoraŭ populara vivtenada strategio hodiaŭ<br> - precipe en kamparaj regionoj -<br> kune kun la [[merkata ekonomio]].}} [[Dosiero:Grow_Your_Own_Food_Art.IWMPST2893.jpg|eta|Afiŝo antaŭeniganta aŭtarkion en Britio (1942), ''Kultivu vian propran manĝaĵon'']] '''Memstareco''', '''memdaŭripovo''' kaj '''aŭtarkio''' estas interkovrantaj statoj de ekzisto, en kiuj [[persono]], [[Ekzisto|estaĵo]] aŭ [[sistemo]] bezonas malmultan aŭ neniun helpon de aŭ interagadon kun aliaj. Aŭtarkio implicas, ke la [[Mi (filozofio)|memo]] sufiĉas (por plenumi bezonojn), kaj memsubtena ento povas konservi aŭtarkion senfine. Ĉi tiuj statoj reprezentas specojn de persona aŭ kolektiva [[Aŭtonomeco|aŭtonomio]] .<ref>{{Cite book|last=Kains|first=M. G. (Maurice Grenville)|url=http://archive.org/details/fiveacresindepen00kai_io8|title=Five acres and independence; a practical guide to the selection and management of the small farm|date=1973|publisher=New York, Dover Publications|others=Internet Archive|isbn=978-0-486-20974-6|pages=1}}</ref> Memstara [[ekonomio]] estas tiu, kiu postulas malmultan aŭ neniun [[Komerco|komercon]] kun la ekstera mondo kaj nomiĝas [[aŭtarkio]] . == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * aŭtarkiismo * dometkerno * manĝante vian propran hundmanĝaĵon * Kvin akreoj kaj sendependeco * [[Nutraĵa sendependeco|Nutraĵa suvereneco]] * bienumado * [[individuismo]] * [[Ĉuĉeo]] (Ĵuĉe) * Lokismo * Kruda individuismo * [[Memhelpo]] * [[Eta domo movado|Movado de etaj domoj]] * Legomkultivado == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.fssca.net/ Fondaĵo por memstareco (Aŭtarkio) en Centrameriko] * [https://interautonomy.org/en/what-is-self-sustainability/ "Strategioj pri memdaŭripovo por evoluigaj iniciatoj: Kio estas memdaŭripovo kaj kial ĝi estas tiel grava?] [[Kategorio:Memsufiĉo]] axsok4lj1tixnku50zxttu70tu49f7e 9392003 9392002 2026-06-04T14:32:00Z Sj1mor 12103 /* Vidu ankaŭ */ 9392003 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=Aŭtarkio per ĝardenproduktoj estas<br> ankoraŭ populara vivtenada strategio hodiaŭ<br> - precipe en kamparaj regionoj -<br> kune kun la [[merkata ekonomio]].}} [[Dosiero:Grow_Your_Own_Food_Art.IWMPST2893.jpg|eta|Afiŝo antaŭeniganta aŭtarkion en Britio (1942), ''Kultivu vian propran manĝaĵon'']] '''Memstareco''', '''memdaŭripovo''' kaj '''aŭtarkio''' estas interkovrantaj statoj de ekzisto, en kiuj [[persono]], [[Ekzisto|estaĵo]] aŭ [[sistemo]] bezonas malmultan aŭ neniun helpon de aŭ interagadon kun aliaj. Aŭtarkio implicas, ke la [[Mi (filozofio)|memo]] sufiĉas (por plenumi bezonojn), kaj memsubtena ento povas konservi aŭtarkion senfine. Ĉi tiuj statoj reprezentas specojn de persona aŭ kolektiva [[Aŭtonomeco|aŭtonomio]] .<ref>{{Cite book|last=Kains|first=M. G. (Maurice Grenville)|url=http://archive.org/details/fiveacresindepen00kai_io8|title=Five acres and independence; a practical guide to the selection and management of the small farm|date=1973|publisher=New York, Dover Publications|others=Internet Archive|isbn=978-0-486-20974-6|pages=1}}</ref> Memstara [[ekonomio]] estas tiu, kiu postulas malmultan aŭ neniun [[Komerco|komercon]] kun la ekstera mondo kaj nomiĝas [[aŭtarkio]] . == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * aŭtarkiismo * dometkerno * manĝante vian propran hundmanĝaĵon * Kvin akreoj kaj sendependeco * [[Nutraĵa sendependeco|nutraĵa suvereneco]] * bienumado * [[individuismo]] * [[Ĉuĉeo]] (Ĵuĉe) * lokismo * kruda individuismo * [[memhelpo]] * [[Eta domo movado|Movado de etaj domoj]] * legomkultivado * ''[[Walden]]'', nefikcia verko de [[Thoreau]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.fssca.net/ Fondaĵo por memstareco (Aŭtarkio) en Centrameriko] * [https://interautonomy.org/en/what-is-self-sustainability/ "Strategioj pri memdaŭripovo por evoluigaj iniciatoj: Kio estas memdaŭripovo kaj kial ĝi estas tiel grava?] [[Kategorio:Memsufiĉo]] jbk8hqa27t8v6thy1nunztw2st0lorf 0 945836 9391997 2026-06-04T14:26:03Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Memstareco]] 9391997 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Memstareco]] p73ome2avkxslhjztv6lmap2lvzj9lo 0 945837 9392006 2026-06-04T14:36:22Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1331718168|New social movements]]" 9392006 wikitext text/x-wiki La termino '''novaj sociaj movadoj''' ('''NSM-oj''' ) estas teorio pri [[Socia movado|sociaj movadoj]], kiu provas klarigi la abundon da novaj movadoj, kiuj aperis en diversaj [[Okcidenta civilizo|okcidentaj]] socioj proksimume ekde la mezo de la 1960-aj jaroj (t.e., en postindustria ekonomio), kiuj laŭdire signife devias de la konvencia [[paradigmo]] de [[Socia movado|sociaj movadoj]]. Ekzistas du centraj asertoj de la NSM-teorio. Unue, ke la kresko de la [[Postindustria socio|postindustria]] ekonomio respondecas pri nova ondo de sociaj movadoj kaj due, ke tiuj movadoj estas signife malsamaj de antaŭaj sociaj movadoj de la industria ekonomio. La ĉefa diferenco estas en iliaj celoj, ĉar la novaj movadoj ne fokusiĝas al aferoj de [[Materiismo|materialismaj]] kvalitoj kiel ekonomia [[bonfarto]], sed al aferoj rilataj al [[homaj rajtoj]] (kiel [[Samseksemo en la mondo|samseksemaj rajtoj]] aŭ [[Pacismo|pacifismo]]). Pensuloj rilatigis ĉi tiujn movadojn kun la hipotezo de postmaterialismo kaj la Nova Klasmodelo, kiel prezentita de Ronald Inglehart en ''la silenta revolucio'' (1977).<ref>{{Cite book|last=Inglehart|first=Ronald|title=The Silent Revolution|year=1977|isbn=9780691613796}}</ref> [[Kategorio:Sociaj movadoj]] [[Kategorio:Sociologiaj teorioj]] [[Kategorio:1960-1969]] tiquxbzvk4jmf1me08m6e3z5hve8vew 9392007 9392006 2026-06-04T14:38:02Z Sj1mor 12103 9392007 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La termino '''novaj sociaj movadoj''' ('''NSM-oj''' ) estas teorio pri [[Socia movado|sociaj movadoj]], kiu provas klarigi la abundon da novaj movadoj, kiuj aperis en diversaj [[Okcidenta civilizo|okcidentaj]] socioj proksimume ekde la mezo de la 1960-aj jaroj (t.e., en postindustria ekonomio), kiuj laŭdire signife devias de la konvencia [[paradigmo]] de [[Socia movado|sociaj movadoj]]. Ekzistas du centraj asertoj de la NSM-teorio. Unue, ke la kresko de la [[Postindustria socio|postindustria]] ekonomio respondecas pri nova ondo de sociaj movadoj kaj due, ke tiuj movadoj estas signife malsamaj de antaŭaj sociaj movadoj de la industria ekonomio. La ĉefa diferenco estas en iliaj celoj, ĉar la novaj movadoj ne fokusiĝas al aferoj de [[Materiismo|materialismaj]] kvalitoj kiel ekonomia [[bonfarto]], sed al aferoj rilataj al [[homaj rajtoj]] (kiel [[Samseksemo en la mondo|samseksemaj rajtoj]] aŭ [[Pacismo|pacifismo]]). Pensuloj rilatigis ĉi tiujn movadojn kun la hipotezo de postmaterialismo kaj la Nova Klasmodelo, kiel prezentita de Ronald Inglehart en ''la silenta revolucio'' (1977).<ref>{{Cite book|last=Inglehart|first=Ronald|title=The Silent Revolution|year=1977|isbn=9780691613796}}</ref> == Fontoj == * Pichardo, Nelson A. (1997). "New Social Movements: A Critical Review". Annual Review of Sociology. 23 (1): 411–430. doi:10.1146/annurev.soc.23.1.411. JSTOR 2952558. == Referencoj == {{Referencoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sociaj movadoj]] [[Kategorio:Sociologiaj teorioj]] [[Kategorio:1960-1969]] eeavzf5im2eojju3qpxtx7neqtkljnd 14 945838 9392025 2026-06-04T15:05:22Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Svisaj muzikistoj|Violonĉelistoj]] [[Kategorio:Violonĉelistoj laŭ landoj‎]]" 9392025 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Svisaj muzikistoj|Violonĉelistoj]] [[Kategorio:Violonĉelistoj laŭ landoj‎]] s6gtl70s8okezdt9lmp9obadbv98vzb 0 945839 9392030 2026-06-04T15:08:27Z Näin on näreet 255377 Kreis novan paĝon kun "'''Pierulampi''' estas lageto en [[Finnlando]], en la provinco [[Meza Finnlando]] en la komunumo [[Laukaa]]. La lageto estas 400 m longa kaj 280 m larĝa. Ĝi situas en la plej okcidenta parto de la komunumo [[Laukaa]], proksimume limo de la komunumo [[Uurainen]]. Ĝiaj strandoj estas malaltetaj, sed iomete pi okcidente situas monteto Haapamäki, kies pinto estas limloko de Laukaa kaj Uurainen kaj havas supermaran altecon 220 metroj. La lageto ne havas laŭ mapo in..." 9392030 wikitext text/x-wiki '''Pierulampi''' estas lageto en [[Finnlando]], en la provinco [[Meza Finnlando]] en la komunumo [[Laukaa]]. La lageto estas 400 m longa kaj 280 m larĝa. Ĝi situas en la plej okcidenta parto de la komunumo [[Laukaa]], proksimume limo de la komunumo [[Uurainen]]. Ĝiaj strandoj estas malaltetaj, sed iomete pi okcidente situas monteto Haapamäki, kies pinto estas limloko de Laukaa kaj Uurainen kaj havas supermaran altecon 220 metroj. La lageto ne havas laŭ mapo insulojn. La lageto estas sondadita, kaj pri ĝi oni publikigis profundecmapojn. La lageto estas malprofunda, sia plej profunda loko nur 2,1 m. Longeco de la bordo de la lageto estas 1,1 km. Sur la okcidentaj kaj sudaj strandoj estas iomete da kampa tero, sed elstaraj konstruajxoj sur la strandoj ne ekzistas. == Alia == Laŭvorte ''Pierulampi signifas "furzolageton". [[Kategorio:Lagoj en Finnlando]] [[Kategorio:Laukaa]] tt1hajgs93ly5eo307b9vi92r259qub 9392032 9392030 2026-06-04T15:08:55Z Näin on näreet 255377 /* Alia */ 9392032 wikitext text/x-wiki '''Pierulampi''' estas lageto en [[Finnlando]], en la provinco [[Meza Finnlando]] en la komunumo [[Laukaa]]. La lageto estas 400 m longa kaj 280 m larĝa. Ĝi situas en la plej okcidenta parto de la komunumo [[Laukaa]], proksimume limo de la komunumo [[Uurainen]]. Ĝiaj strandoj estas malaltetaj, sed iomete pi okcidente situas monteto Haapamäki, kies pinto estas limloko de Laukaa kaj Uurainen kaj havas supermaran altecon 220 metroj. La lageto ne havas laŭ mapo insulojn. La lageto estas sondadita, kaj pri ĝi oni publikigis profundecmapojn. La lageto estas malprofunda, sia plej profunda loko nur 2,1 m. Longeco de la bordo de la lageto estas 1,1 km. Sur la okcidentaj kaj sudaj strandoj estas iomete da kampa tero, sed elstaraj konstruajxoj sur la strandoj ne ekzistas. == Alia == Laŭvorte ''Pierulampi'' signifas "furzolageton". [[Kategorio:Lagoj en Finnlando]] [[Kategorio:Laukaa]] 709p3upi9v6p8fdyvms8btcq4lliyn0 0 945840 9392049 2026-06-04T15:29:13Z Claudio Pistilli 25073 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Λάμαχος<br>([[:en:469 BC|469 a.K]] - [[:en:414 BC|414 a.K.]])<br>[[Historio de Sirakuzo]]</b></font></big></big></span> |dosiero =Destruction_of_the_Athenian_army_at_Syracuse.jpg | grandeco de dosiero = 350ra |priskribo =Detruo de la atena armeo en Sirakuzo. |dato de naskiĝo =[[:en:469 BC|469 a.K]] |loko de naskiĝo..." 9392049 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Λάμαχος<br>([[:en:469 BC|469 a.K]] - [[:en:414 BC|414 a.K.]])<br>[[Historio de Sirakuzo]]</b></font></big></big></span> |dosiero =Destruction_of_the_Athenian_army_at_Syracuse.jpg | grandeco de dosiero = 350ra |priskribo =Detruo de la atena armeo en Sirakuzo. |dato de naskiĝo =[[:en:469 BC|469 a.K]] |loko de naskiĝo =[[Ateno]], [[Antikva Grekio]] |dato de morto =[[:en:414 BC|414 a.K.]] |loko de morto =[[Sicilio]], [[Granda Grekio]] }} <big>'''Lamako'''</big> aŭ <big>'''Λάμαχος'''</big> estis atena [[stratego]] kaj generalo dum la [[Peloponeza milito]], filo de Ksenofano, el la demo de [[:en:Oea (Attica)|Oe]] ("Ὀία"), li distingiĝis pro sia kuraĝo kaj [[altruismo]]. Li komandis jam en 435 a.K., kaj estis elstara meze de la 420-aj jaroj. [[Aristofano]] karikaturis lin en [[:en:Acharnae|La Akarnanoj]]<ref>[https://www.gutenberg.org/files/3012/3012-h/3012-h.htm Gutenberg.org]</ref> kaj poste honoris lian memoron en La Ranoj"<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/The_frogs_of_Aristophanes/66NFAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=The+Frogs+Aristophanes&printsec=frontcover The frogs of Aristophanes]</ref>. Li estis unu el la tri generaloj (kune kun [[Nikio]] kaj [[Alkibiado]]) metitaj en komandon de la [[:en:Sicilian Expedition|Sicilia Ekspedicio]]. Lamako, kvankam pli aĝa, estis konata pro sia impeta karaktero kaj ŝatis riski en batalo. Li ankaŭ estis tiel malriĉa, ke dum la kampanjoj en kiuj li servis kiel generalo, li postulis monon de la atena popolo por siaj propraj vestaĵoj kaj botoj. Kvankam Lamako estis konata pro sia kuraĝo kaj milita kapablo, li foje estis konsiderata malpli kvalifikita ol aliaj generaloj ĉar al li mankis la necesa riĉeco kaj socia pozicio. [[Plutarko]] unue mencias Lamakon en La Vivo de Periklo.<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/Plutarch_s_Lives/NqA-AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=The+Life+of+Pericles+Plutarch&printsec=frontcover Plutarch's Lives]</ref> Lamako ricevis komandon de floto kun dek tri ŝipoj por ke li povu helpi la civitanojn de [[Sinop (Turkio)|Sinopo]] kontraŭ Timezileo.<ref>[https://lexundria.com/plut_per/20/prr Lexundria]</ref> La probabla dato de ĉi tiu ekspedicio estas 438 a.K. – 432 a.K. inter la [[:en:Samian War|Samosa Milito]] kaj la komenco de la [[Peloponeza milito]]. [[Tucidido]] asertas, ke Lamako estis sendita al la [[Nigra maro|Eŭksino]] denove en 424 a.K. por kolekti tributojn. Lamako velis en la Ponton<ref>[https://maritimehistorypodcast.com/ep-028-unlocking-the-pontus-euxinus/ The Maritime History]</ref> ("Ευξείωνος Πόντος") kaj ankris siajn ŝipojn en la [[:en:Cales (river)|rivero Kalekso]] ("Κάλλης"). Tie li perdis dek el siaj ŝipoj dum subita inundo, sed sukcesis sekure konduki siajn virojn al [[Kalcedono (urbo)|Kalcedono]]. En 415 a.K., Lamako estis elektita generalo de la Sicilia Ekspedicio kun [[Nikio]] kaj [[Alkibiado]]. Lamako proponis agreseman strategion kontraŭ Sirakuzo, kredante, ke la Atenanoj atakus kiel eble plej baldaŭ dum la loĝantoj ankoraŭ ne estis pretaj por batalo. Lia propono estis malakceptita favore al la strategio de Alkibiado, kiu konsistis pri kolektado de aliancanoj ĉirkaŭ Sicilio antaŭ la batalo. La usona [[Litoviaj judoj|litov]]devena historiisto [[:en:Donald Kagan|Donald Kagan]] (1932-2021) sugestis, ke la strategio de Lamako eble bone alportis al Ateno rapidan venkon anstataŭ la katastrofon, kiu sekvis. Lamako mortis batalante en Sicilio post kiam li kaj kelkaj liaj viroj estis kaptitaj sur la malĝusta flanko de fosaĵo kaj supervenkitaj. [[Dosiero:Pelop_war_en.png|eta|400ra|dekstre|<center>[[Sicilio]] kaj la [[Peloponeza Milito]].</center>]] == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]] [[Kategorio:Mortintoj en Italio]] {{Trad|en|xxx}} {{DEFAŬLTORDIGO:Lamako}} 31mw5qq2wv5g0shz2v6nh0q71ffk6nl 9392050 9392049 2026-06-04T15:30:20Z Claudio Pistilli 25073 9392050 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Λάμαχος<br>([[:en:469 BC|469 a.K]] - [[:en:414 BC|414 a.K.]])<br>[[Historio de Sirakuzo]]</b></font></big></big></span> |dosiero =Destruction_of_the_Athenian_army_at_Syracuse.jpg | grandeco de dosiero = 350ra |priskribo =Detruo de la atena armeo en Sirakuzo. |dato de naskiĝo =[[:en:469 BC|469 a.K]] |loko de naskiĝo =[[Ateno]], [[Antikva Grekio]] |dato de morto =[[:en:414 BC|414 a.K.]] |loko de morto =[[Sicilio]], [[Granda Grekio]] }} <big>'''Lamako'''</big> aŭ <big>'''Λάμαχος'''</big> estis atena [[stratego]] kaj generalo dum la [[Peloponeza milito]], filo de Ksenofano, el la demo de [[:en:Oea (Attica)|Oe]] ("Ὀία"), li distingiĝis pro sia kuraĝo kaj [[altruismo]]. Li komandis jam en 435 a.K., kaj estis elstara meze de la 420-aj jaroj. [[Aristofano]] karikaturis lin en [[:en:Acharnae|La Akarnanoj]]<ref>[https://www.gutenberg.org/files/3012/3012-h/3012-h.htm Gutenberg.org]</ref> kaj poste honoris lian memoron en La Ranoj"<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/The_frogs_of_Aristophanes/66NFAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=The+Frogs+Aristophanes&printsec=frontcover The frogs of Aristophanes]</ref>. Li estis unu el la tri generaloj (kune kun [[Nikio]] kaj [[Alkibiado]]) metitaj en komandon de la [[:en:Sicilian Expedition|Sicilia Ekspedicio]]. [[Dosiero:Pelop_war_en.png|eta|400ra|maldekstre|<center>[[Sicilio]] kaj la [[Peloponeza Milito]].</center>]] Lamako, kvankam pli aĝa, estis konata pro sia impeta karaktero kaj ŝatis riski en batalo. Li ankaŭ estis tiel malriĉa, ke dum la kampanjoj en kiuj li servis kiel generalo, li postulis monon de la atena popolo por siaj propraj vestaĵoj kaj botoj. Kvankam Lamako estis konata pro sia kuraĝo kaj milita kapablo, li foje estis konsiderata malpli kvalifikita ol aliaj generaloj ĉar al li mankis la necesa riĉeco kaj socia pozicio. [[Plutarko]] unue mencias Lamakon en La Vivo de Periklo.<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/Plutarch_s_Lives/NqA-AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=The+Life+of+Pericles+Plutarch&printsec=frontcover Plutarch's Lives]</ref> Lamako ricevis komandon de floto kun dek tri ŝipoj por ke li povu helpi la civitanojn de [[Sinop (Turkio)|Sinopo]] kontraŭ Timezileo.<ref>[https://lexundria.com/plut_per/20/prr Lexundria]</ref> La probabla dato de ĉi tiu ekspedicio estas 438 a.K. – 432 a.K. inter la [[:en:Samian War|Samosa Milito]] kaj la komenco de la [[Peloponeza milito]]. [[Tucidido]] asertas, ke Lamako estis sendita al la [[Nigra maro|Eŭksino]] denove en 424 a.K. por kolekti tributojn. Lamako velis en la Ponton<ref>[https://maritimehistorypodcast.com/ep-028-unlocking-the-pontus-euxinus/ The Maritime History]</ref> ("Ευξείωνος Πόντος") kaj ankris siajn ŝipojn en la [[:en:Cales (river)|rivero Kalekso]] ("Κάλλης"). Tie li perdis dek el siaj ŝipoj dum subita inundo, sed sukcesis sekure konduki siajn virojn al [[Kalcedono (urbo)|Kalcedono]]. En 415 a.K., Lamako estis elektita generalo de la Sicilia Ekspedicio kun [[Nikio]] kaj [[Alkibiado]]. Lamako proponis agreseman strategion kontraŭ Sirakuzo, kredante, ke la Atenanoj atakus kiel eble plej baldaŭ dum la loĝantoj ankoraŭ ne estis pretaj por batalo. Lia propono estis malakceptita favore al la strategio de Alkibiado, kiu konsistis pri kolektado de aliancanoj ĉirkaŭ Sicilio antaŭ la batalo. La usona [[Litoviaj judoj|litov]]devena historiisto [[:en:Donald Kagan|Donald Kagan]] (1932-2021) sugestis, ke la strategio de Lamako eble bone alportis al Ateno rapidan venkon anstataŭ la katastrofon, kiu sekvis. Lamako mortis batalante en Sicilio post kiam li kaj kelkaj liaj viroj estis kaptitaj sur la malĝusta flanko de fosaĵo kaj supervenkitaj. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]] [[Kategorio:Mortintoj en Italio]] {{Trad|en|xxx}} {{DEFAŬLTORDIGO:Lamako}} l9rfo7lg4xr7gskuf6dtffbexdpt6jt 9392051 9392050 2026-06-04T15:30:48Z Claudio Pistilli 25073 /* Referencoj */ 9392051 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Λάμαχος<br>([[:en:469 BC|469 a.K]] - [[:en:414 BC|414 a.K.]])<br>[[Historio de Sirakuzo]]</b></font></big></big></span> |dosiero =Destruction_of_the_Athenian_army_at_Syracuse.jpg | grandeco de dosiero = 350ra |priskribo =Detruo de la atena armeo en Sirakuzo. |dato de naskiĝo =[[:en:469 BC|469 a.K]] |loko de naskiĝo =[[Ateno]], [[Antikva Grekio]] |dato de morto =[[:en:414 BC|414 a.K.]] |loko de morto =[[Sicilio]], [[Granda Grekio]] }} <big>'''Lamako'''</big> aŭ <big>'''Λάμαχος'''</big> estis atena [[stratego]] kaj generalo dum la [[Peloponeza milito]], filo de Ksenofano, el la demo de [[:en:Oea (Attica)|Oe]] ("Ὀία"), li distingiĝis pro sia kuraĝo kaj [[altruismo]]. Li komandis jam en 435 a.K., kaj estis elstara meze de la 420-aj jaroj. [[Aristofano]] karikaturis lin en [[:en:Acharnae|La Akarnanoj]]<ref>[https://www.gutenberg.org/files/3012/3012-h/3012-h.htm Gutenberg.org]</ref> kaj poste honoris lian memoron en La Ranoj"<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/The_frogs_of_Aristophanes/66NFAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=The+Frogs+Aristophanes&printsec=frontcover The frogs of Aristophanes]</ref>. Li estis unu el la tri generaloj (kune kun [[Nikio]] kaj [[Alkibiado]]) metitaj en komandon de la [[:en:Sicilian Expedition|Sicilia Ekspedicio]]. [[Dosiero:Pelop_war_en.png|eta|400ra|maldekstre|<center>[[Sicilio]] kaj la [[Peloponeza Milito]].</center>]] Lamako, kvankam pli aĝa, estis konata pro sia impeta karaktero kaj ŝatis riski en batalo. Li ankaŭ estis tiel malriĉa, ke dum la kampanjoj en kiuj li servis kiel generalo, li postulis monon de la atena popolo por siaj propraj vestaĵoj kaj botoj. Kvankam Lamako estis konata pro sia kuraĝo kaj milita kapablo, li foje estis konsiderata malpli kvalifikita ol aliaj generaloj ĉar al li mankis la necesa riĉeco kaj socia pozicio. [[Plutarko]] unue mencias Lamakon en La Vivo de Periklo.<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/Plutarch_s_Lives/NqA-AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=The+Life+of+Pericles+Plutarch&printsec=frontcover Plutarch's Lives]</ref> Lamako ricevis komandon de floto kun dek tri ŝipoj por ke li povu helpi la civitanojn de [[Sinop (Turkio)|Sinopo]] kontraŭ Timezileo.<ref>[https://lexundria.com/plut_per/20/prr Lexundria]</ref> La probabla dato de ĉi tiu ekspedicio estas 438 a.K. – 432 a.K. inter la [[:en:Samian War|Samosa Milito]] kaj la komenco de la [[Peloponeza milito]]. [[Tucidido]] asertas, ke Lamako estis sendita al la [[Nigra maro|Eŭksino]] denove en 424 a.K. por kolekti tributojn. Lamako velis en la Ponton<ref>[https://maritimehistorypodcast.com/ep-028-unlocking-the-pontus-euxinus/ The Maritime History]</ref> ("Ευξείωνος Πόντος") kaj ankris siajn ŝipojn en la [[:en:Cales (river)|rivero Kalekso]] ("Κάλλης"). Tie li perdis dek el siaj ŝipoj dum subita inundo, sed sukcesis sekure konduki siajn virojn al [[Kalcedono (urbo)|Kalcedono]]. En 415 a.K., Lamako estis elektita generalo de la Sicilia Ekspedicio kun [[Nikio]] kaj [[Alkibiado]]. Lamako proponis agreseman strategion kontraŭ Sirakuzo, kredante, ke la Atenanoj atakus kiel eble plej baldaŭ dum la loĝantoj ankoraŭ ne estis pretaj por batalo. Lia propono estis malakceptita favore al la strategio de Alkibiado, kiu konsistis pri kolektado de aliancanoj ĉirkaŭ Sicilio antaŭ la batalo. La usona [[Litoviaj judoj|litov]]devena historiisto [[:en:Donald Kagan|Donald Kagan]] (1932-2021) sugestis, ke la strategio de Lamako eble bone alportis al Ateno rapidan venkon anstataŭ la katastrofon, kiu sekvis. Lamako mortis batalante en Sicilio post kiam li kaj kelkaj liaj viroj estis kaptitaj sur la malĝusta flanko de fosaĵo kaj supervenkitaj. == Referencoj == {{referencoj|3}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]] [[Kategorio:Mortintoj en Italio]] {{Trad|en|Lamachus}} {{DEFAŬLTORDIGO:Lamako}} hll8iuj1c0x5hooaibvwoxbeo10id0l 0 945841 9392052 2026-06-04T15:31:10Z Claudio Pistilli 25073 Alidirektigis al [[Lamako (generalo)]] 9392052 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[Lamako (generalo)]] gzixu5pvqmm43gyoz0zgpnbwfiojkna 0 945842 9392067 2026-06-04T15:55:03Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Basketbalo]] 9392067 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[basketbalo]] pew26ehdgo8wwx2p5hrakqx7l3ggfc7 0 945843 9392070 2026-06-04T16:02:08Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1345232770|Women's basketball]]" 9392070 wikitext text/x-wiki '''Virina basketbalo''' estas la [[teama sporto]] ludata de [[Korbopilko|virinoj]]. Ĝi unue estis ludata en 1892, unu jaron post vira basketbalo, ĉe [[Smith College]] en [[Masaĉuseco]]. Ĝi disvastiĝis tra [[Usono]], grandparte per virinaj universitataj konkursoj, kaj de tiam disvastiĝis tutmonde. <ref name=":22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DWY6DwAAQBAJ&q=women%27s+basketball+early+history&pg=PR9|title=Shattering the Glass: The Remarkable History of Women's Basketball|last1=Grundy|first1=Pamela|last2=Shackelford|first2=Susan|date=2017-11-01|publisher=UNC Press Books|isbn=9781469626017|language=en}}</ref> Ekde 2020, basketbalo estas unu el la plej popularaj kaj plej rapide kreskantaj sportoj en la mondo.<ref name=":42">{{Cite news|last1=Abrams|first1=Jonathan|last2=Weiner|first2=Natalie|date=2020-10-16|title=How the Most Socially Progressive Pro League Got That Way|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/10/16/sports/basketball/wnba-loeffler-protest-kneeling.html|access-date=2021-01-08|issn=0362-4331}}</ref> Ekzistas pluraj profesiaj ligoj kaj turniroj por profesiaj virinaj basketbalistoj. La ĉefa [[Nordameriko|nordamerika]] ligo estas la [[Virina Nacia Basketbala Asocio|WNBA]].<ref name=":42" /> La FIBA Virina Basketbala Mondpokalo kaj la Virina Olimpika Basketbala Turniro prezentas pintajn naciajn teamojn el kontinentaj ĉampionecoj. <ref>{{Cite web|title=Field completed for Olympic women's basketball tournament - Xinhua {{!}} English.news.cn|url=http://www.xinhuanet.com/english/2020-02/10/c_138770114.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110215420/http://www.xinhuanet.com/english/2020-02/10/c_138770114.htm|url-status=dead|archive-date=January 10, 2021|access-date=2021-01-08|website=www.xinhuanet.com}}</ref> En Usono, la NCAA Virina Divizio I Basketbala Ĉampioneco ankaŭ estas populara. <ref>{{Cite news|last=Brassil|first=Gillian R.|date=2020-12-14|title=N.C.A.A. Will Hold 2021 Women's Basketball Tournament in One Region|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/12/14/sports/ncaabasketball/ncaa-womens-basketball-tournament-san-antonio.html|access-date=2021-01-08|issn=0362-4331}}</ref> La plej fortaj eŭropaj virinaj basketbalaj kluboj partoprenas en la Eŭroligo de Virinoj.<ref name=":42" /> [[Kategorio:Virina korbopilkado]] [[Kategorio:Pilkosportoj]] adc7u5tn1cv8a8gzwwryxahq8q64r5f 9392072 9392070 2026-06-04T16:04:50Z Sj1mor 12103 9392072 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = | dosiero =[[Dosiero:Three point shoot.JPG|dekstra|250px|eta]] | dosiero priskribo = Tripoenta ĵeto dum la finalo de la Eŭropa ĉampionado de virinoj en 2005 | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = | konkurso1 = Olimpia turniro | konkursojaro1 = 1976(Virinoj) | konkurso2 = Monda Ĉampionado | konkursojaro2 = 1953(Virinoj) | konkurso3 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro3 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | konkurso4 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro4 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | konkurso5 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro5 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | nomo de federacio = [[Internacia Federacio de Korbopilkado]] (FIBA) | fondo de federacio = 1932 | ttt de federacio = <!--(nedeviga)--> | kategorio = Korbopilkado }} '''Virina basketbalo''' estas la [[teama sporto]] ludata de [[Korbopilko|virinoj]]. Ĝi unue estis ludata en 1892, unu jaron post vira basketbalo, ĉe [[Smith College]] en [[Masaĉuseco]]. Ĝi disvastiĝis tra [[Usono]], grandparte per virinaj universitataj konkursoj, kaj de tiam disvastiĝis tutmonde.<ref name=":22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DWY6DwAAQBAJ&q=women%27s+basketball+early+history&pg=PR9|title=Shattering the Glass: The Remarkable History of Women's Basketball|last1=Grundy|first1=Pamela|last2=Shackelford|first2=Susan|date=2017-11-01|publisher=UNC Press Books|isbn=9781469626017|language=en}}</ref> Ekde 2020, basketbalo estas unu el la plej popularaj kaj plej rapide kreskantaj sportoj en la mondo.<ref name=":42">{{Cite news|last1=Abrams|first1=Jonathan|last2=Weiner|first2=Natalie|date=2020-10-16|title=How the Most Socially Progressive Pro League Got That Way|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/10/16/sports/basketball/wnba-loeffler-protest-kneeling.html|access-date=2021-01-08|issn=0362-4331}}</ref> Ekzistas pluraj profesiaj ligoj kaj turniroj por profesiaj virinaj basketbalistoj. La ĉefa [[Nordameriko|nordamerika]] ligo estas la [[Virina Nacia Basketbala Asocio|WNBA]].<ref name=":42" /> La FIBA Virina Basketbala Mondpokalo kaj la Virina Olimpika Basketbala Turniro prezentas pintajn naciajn teamojn el kontinentaj ĉampionecoj.<ref>{{Cite web|title=Field completed for Olympic women's basketball tournament - Xinhua {{!}} English.news.cn|url=http://www.xinhuanet.com/english/2020-02/10/c_138770114.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110215420/http://www.xinhuanet.com/english/2020-02/10/c_138770114.htm|url-status=dead|archive-date=January 10, 2021|access-date=2021-01-08|website=www.xinhuanet.com}}</ref> En Usono, la NCAA Virina Divizio I Basketbala Ĉampioneco ankaŭ estas populara. <ref>{{Cite news|last=Brassil|first=Gillian R.|date=2020-12-14|title=N.C.A.A. Will Hold 2021 Women's Basketball Tournament in One Region|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/12/14/sports/ncaabasketball/ncaa-womens-basketball-tournament-san-antonio.html|access-date=2021-01-08|issn=0362-4331}}</ref> La plej fortaj eŭropaj virinaj basketbalaj kluboj partoprenas en la Eŭroligo de Virinoj.<ref name=":42" /> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Virina korbopilkado]] [[Kategorio:Pilkosportoj]] eyjwbdmoyzxgwhczzu0j8jtecw6p8ov 9392075 9392072 2026-06-04T16:15:55Z Sj1mor 12103 9392075 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = | dosiero =[[Dosiero:Three point shoot.JPG|dekstra|250px|eta]] | dosiero priskribo = Tripoenta ĵeto dum la finalo de la Eŭropa ĉampionado de virinoj en 2005 | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = | konkurso1 = Olimpia turniro | konkursojaro1 = 1976(Virinoj) | konkurso2 = Monda Ĉampionado | konkursojaro2 = 1953(Virinoj) | konkurso3 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro3 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | konkurso4 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro4 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | konkurso5 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro5 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | nomo de federacio = [[Internacia Federacio de Korbopilkado]] (FIBA) | fondo de federacio = 1932 | ttt de federacio = <!--(nedeviga)--> | kategorio = Korbopilkado }} '''Virina basketbalo''' estas la [[teama sporto]] ludata de [[Korbopilko|virinoj]]. Ĝi unue estis ludata en 1892, unu jaron post vira basketbalo, ĉe [[Smith College]] en [[Masaĉuseco]]. Ĝi disvastiĝis tra [[Usono]], grandparte per virinaj universitataj konkursoj, kaj de tiam disvastiĝis tutmonde.<ref name=":22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DWY6DwAAQBAJ&q=women%27s+basketball+early+history&pg=PR9|title=Shattering the Glass: The Remarkable History of Women's Basketball|last1=Grundy|first1=Pamela|last2=Shackelford|first2=Susan|date=2017-11-01|publisher=UNC Press Books|isbn=9781469626017|language=en}}</ref> Ekde 2020, basketbalo estas unu el la plej popularaj kaj plej rapide kreskantaj sportoj en la mondo.<ref name=":42">{{Cite news|last1=Abrams|first1=Jonathan|last2=Weiner|first2=Natalie|date=2020-10-16|title=How the Most Socially Progressive Pro League Got That Way|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/10/16/sports/basketball/wnba-loeffler-protest-kneeling.html|access-date=2021-01-08|issn=0362-4331}}</ref> Ekzistas pluraj profesiaj [[Ligo (Sporto)|ligoj]] kaj [[Turniro (sporto)|turniroj]] por profesiaj virinaj basketbalistoj. La ĉefa [[Nordameriko|nordamerika]] ligo estas la [[Virina Nacia Basketbala Asocio|WNBA]].<ref name=":42" /> La FIBA Virina Basketbala Mondpokalo kaj la Virina Olimpika Basketbala Turniro prezentas pintajn naciajn teamojn el kontinentaj ĉampionecoj.<ref>{{Cite web|title=Field completed for Olympic women's basketball tournament - Xinhua {{!}} English.news.cn|url=http://www.xinhuanet.com/english/2020-02/10/c_138770114.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110215420/http://www.xinhuanet.com/english/2020-02/10/c_138770114.htm|url-status=dead|archive-date=January 10, 2021|access-date=2021-01-08|website=www.xinhuanet.com}}</ref> En [[Usono]], la NCAA Virina Divizio I Basketbala Ĉampioneco ankaŭ estas populara. <ref>{{Cite news|last=Brassil|first=Gillian R.|date=2020-12-14|title=N.C.A.A. Will Hold 2021 Women's Basketball Tournament in One Region|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/12/14/sports/ncaabasketball/ncaa-womens-basketball-tournament-san-antonio.html|access-date=2021-01-08|issn=0362-4331}}</ref> La plej fortaj eŭropaj virinaj basketbalaj kluboj partoprenas en la Eŭroligo de Virinoj ([[d:Q521068]]).<ref name=":42" /> == Disvolviĝo == La populareco de la sporto konstante kreskis tra la mondo dum la jardekoj. Antaŭ la [[1970-aj jaroj|1970-aj jaroj,]] ĝi kaptis la atenton de la [[Internacia Olimpika Komitato]], kiu aldonis ĝin kiel oficialan [[Olimpiaj ludoj|olimpikan sporton]] ĉe la [[Somera Olimpiko 1976|Montrealaj Ludoj de]] [[1976|1976.]] Dum la 1970-aj jaroj, kreskanta intereso pri la sporto kondukis al pliigita [[Financoj|financado]] por la sporto, ĉar usonaj publikaj lernejoj komencis observi leĝojn malpermesantajn [[Socia sekso|seksan]] [[Diskriminacio|diskriminacion]] . La sporto ankaŭ akiris intereson je la universitata nivelo, sub la aŭspicioj de la Asocio por Interkolegia Atletiko por Virinoj (AIAW). Grava evoluo venis en [[1982]] kiam la [[National Collegiate Athletic Association|NCAA]] (Nacia Kolegia Atletika Asocio) komencis sponsori virinan basketbalon. === En Nordameriko === La templinio inkluzivas la jenajn usonajn eventojn kaj [[Sporta ligo|ligojn]] de la frua kolegia nivelo ĝis la nuntempo: * La [[Amatora Atletika Unio]] (AAU) iniciatis amatoran basketbalĉampionecon en [[1919]] en [[Ĉikago]]. * La Virina Profesia Basketbal-Ligo - ludis tri sezonojn ĉe la turno de [[1980-aj jaroj|la 1980-aj jaroj]], kaj estas konsiderata la unua virina ligo fondita en Usono. * Virina Basketbala Asocio - tri sezonoj meze de la [[1990-aj jaroj]]. * Usona Basketbal-Ligo - sendependa ligo kiu ludis de 1996-1998, paralele al la formado de la [[Virina Nacia Basketbala Asocio]] (WNBA). * La [[Virina Nacia Basketbala Asocio|WNBA]]:‏ Virina Nacia Basketbala Asocio) - la ĉefa ligo por virinaj teamoj en Nordameriko - estis kreita kiel la ina ekvivalento de [[National Basketball Association|la NBA]] en 1996 kaj komencis ludi la sekvan jaron. En 1999, [[Virina Basketbala Halo de Famo|la Halo de Famo de Virina Basketbalo]] estis inaŭgurita en [[Knoxville (Tenesio)|Knoxville]]. Virina universitata basketbalo restas tre populara tra [[Nordameriko]], kun financado venanta de la ĉefaj universitataj sportasocioj. === Tutmonde === Virinaj ligoj okazas ekster Nordameriko en la plej multaj partoj de la mondo - en [[Aŭstralio]], [[Ĉinio]], [[Sudameriko]] kaj [[Eŭropo]]. La [[Internacia Federacio de Korbopilko|Internacia Federacio de Basketbalo]] organizis la unuan Virinan [[אליפות העולם בכדורסל נשים|Mondan Ĉampionecon]] en [[1953]]. Virina basketbalo unue estis konkurita en la [[Olimpiaj ludoj|Olimpikoj]] en Montrealo en [[Somera Olimpiko 1976|1976]], kaj [[Ora medalo|la ora medalo]] iris al [[Sovetunio]]. La hejma teamo ankaŭ gajnis oron ĉe [[Somera Olimpiko 1980|la sekvaj Olimpikoj]] en [[Moskvo]], sed ekde [[Somera Olimpiko 1984|1984]] en [[Los-Anĝeleso]], Usono gajnis oron en strio kiu nur unufoje rompiĝis ĝis hodiaŭ, en [[Somera Olimpiko 1992|1992]], kiam teamo konsistanta el virinoj el la Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj denove venkis. Aldone al la Olimpikoj kaj la [[Internacia Federacio de Korbopilko|FIBA]] Mondĉampioneco, virinaj basketbalaj konkursoj okazas ĉe [[Tut-Amerikaj Ludoj|la Panamerikaj Ludoj]] ekde [[1955]], kaj ĉe [[Ludoj de la Komunumo de Nacioj|la Komunumaj Ludoj]] ekde [[2006]]. == Normoj kaj ekipaĵo == La modernaj reguloj de la ludo fariĝis similaj al tiuj de la vira ludo tra la jaroj (kvankam ekzistis ludantoj, kiuj ludis laŭ la viraj reguloj de la komenco). Hodiaŭ, la sola diferenco inter la du ludoj estas probable la uzo de pli malgranda pilko. La norma WNBA-pilko, kiun ankaŭ uzas plenkreskaj teamoj tra la mondo, havas almenaŭ 72,4 [[Centimetro|cm]] da [[Perimetro|cirkonferenco]]. La norma ludejo estas 94 <small>x</small> 50 [[Futo|futoj]], kun la tripunkta arko situanta 6,25 [[Metro|metrojn]] de la centro de la korbo - en WNBA kaj FIBA-eventoj. Ĉi-lasta estas atendata movi la arkon duonmetron pli profunden en la ludejon <ref>http://english.peopledaily.com.cn/90001/90779/90870/6399729.html</ref> laŭ decidoj faritaj kaj atendataj ekvalidi en oktobro [[2010]]. La WNBA, siaflanke, ĵus adaptis sian [[Tempomezurilo|ŝotprovotempilon]] al tiu uzata de FIBA, kun 24- [[Sekundo|sekunda]] antaŭeco anstataŭ 30. Dum la plej multaj altlernejoj ludas du duonojn de 20 minutoj ĉiu, la WNBA kaj FIBA ludas kvar 10-minutajn kvaronojn - unu ludon. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Virina korbopilkado]] [[Kategorio:Pilkosportoj]] jw63rsquwnmh55453h27jeqf0cwoq5u 9392078 9392075 2026-06-04T16:17:41Z Sj1mor 12103 9392078 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = | dosiero =[[Dosiero:Three point shoot.JPG|dekstra|250px|eta]] | dosiero priskribo = Tripoenta ĵeto dum la finalo de la Eŭropa ĉampionado de virinoj en 2005 | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = | konkurso1 = Olimpia turniro | konkursojaro1 = 1976(Virinoj) | konkurso2 = Monda Ĉampionado | konkursojaro2 = 1953(Virinoj) | konkurso3 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro3 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | konkurso4 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro4 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | konkurso5 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro5 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | nomo de federacio = [[Internacia Federacio de Korbopilkado]] (FIBA) | fondo de federacio = 1932 | ttt de federacio = <!--(nedeviga)--> | kategorio = Korbopilkado }} '''Virina basketbalo''' estas la [[teama sporto]] ludata de [[Korbopilko|virinoj]]. Ĝi unue estis ludata en 1892, unu jaron post vira basketbalo, ĉe [[Smith College]] en [[Masaĉuseco]]. Ĝi disvastiĝis tra [[Usono]], grandparte per virinaj universitataj konkursoj, kaj de tiam disvastiĝis tutmonde.<ref name=":22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DWY6DwAAQBAJ&q=women%27s+basketball+early+history&pg=PR9|title=Shattering the Glass: The Remarkable History of Women's Basketball|last1=Grundy|first1=Pamela|last2=Shackelford|first2=Susan|date=2017-11-01|publisher=UNC Press Books|isbn=9781469626017|language=en}}</ref> Ekde 2020, basketbalo estas unu el la plej popularaj kaj plej rapide kreskantaj sportoj en la mondo.<ref name=":42">{{Cite news|last1=Abrams|first1=Jonathan|last2=Weiner|first2=Natalie|date=2020-10-16|title=How the Most Socially Progressive Pro League Got That Way|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/10/16/sports/basketball/wnba-loeffler-protest-kneeling.html|access-date=2021-01-08|issn=0362-4331}}</ref> Ekzistas pluraj profesiaj [[Ligo (Sporto)|ligoj]] kaj [[Turniro (sporto)|turniroj]] por profesiaj virinaj basketbalistoj. La ĉefa [[Nordameriko|nordamerika]] ligo estas la [[Virina Nacia Basketbala Asocio|WNBA]].<ref name=":42" /> La FIBA Virina Basketbala Mondpokalo kaj la Virina Olimpika Basketbala Turniro prezentas pintajn naciajn teamojn el kontinentaj ĉampionecoj.<ref>{{Cite web|title=Field completed for Olympic women's basketball tournament - Xinhua {{!}} English.news.cn|url=http://www.xinhuanet.com/english/2020-02/10/c_138770114.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110215420/http://www.xinhuanet.com/english/2020-02/10/c_138770114.htm|url-status=dead|archive-date=January 10, 2021|access-date=2021-01-08|website=www.xinhuanet.com}}</ref> En [[Usono]], la NCAA Virina Divizio I Basketbala Ĉampioneco ankaŭ estas populara. <ref>{{Cite news|last=Brassil|first=Gillian R.|date=2020-12-14|title=N.C.A.A. Will Hold 2021 Women's Basketball Tournament in One Region|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/12/14/sports/ncaabasketball/ncaa-womens-basketball-tournament-san-antonio.html|access-date=2021-01-08|issn=0362-4331}}</ref> La plej fortaj eŭropaj virinaj basketbalaj kluboj partoprenas en la Eŭroligo de Virinoj ([[d:Q521068]]).<ref name=":42" /> == Disvolviĝo == La populareco de la sporto konstante kreskis tra la mondo dum la jardekoj. Antaŭ la [[1970-aj jaroj|1970-aj jaroj,]] ĝi kaptis la atenton de la [[Internacia Olimpika Komitato]], kiu aldonis ĝin kiel oficialan [[Olimpiaj ludoj|olimpikan sporton]] ĉe la [[Somera Olimpiko 1976|Montrealaj Ludoj de]] [[1976|1976.]] Dum la 1970-aj jaroj, kreskanta intereso pri la sporto kondukis al pliigita [[Financoj|financado]] por la sporto, ĉar usonaj publikaj lernejoj komencis observi leĝojn malpermesantajn [[Socia sekso|seksan]] [[Diskriminacio|diskriminacion]] . La sporto ankaŭ akiris intereson je la universitata nivelo, sub la aŭspicioj de la Asocio por Interkolegia Atletiko por Virinoj (AIAW). Grava evoluo venis en [[1982]] kiam la [[National Collegiate Athletic Association|NCAA]] (Nacia Kolegia Atletika Asocio) komencis sponsori virinan basketbalon. === En Nordameriko === La templinio inkluzivas la jenajn usonajn eventojn kaj [[Sporta ligo|ligojn]] de la frua kolegia nivelo ĝis la nuntempo: * La [[Amatora Atletika Unio]] (AAU) iniciatis amatoran basketbalĉampionecon en [[1919]] en [[Ĉikago]]. * La Virina Profesia Basketbal-Ligo - ludis tri sezonojn ĉe la turno de la [[1980-aj jaroj]], kaj estas konsiderata la unua virina ligo fondita en Usono. * Virina Basketbala Asocio - tri sezonoj meze de la [[1990-aj jaroj]]. * Usona Basketbal-Ligo - sendependa ligo kiu ludis de 1996-1998, paralele al la formado de la [[Virina Nacia Basketbala Asocio]] (WNBA). * La [[Virina Nacia Basketbala Asocio|WNBA]]:‏ Virina Nacia Basketbala Asocio) - la ĉefa ligo por virinaj teamoj en Nordameriko - estis kreita kiel la ina ekvivalento de la [[National Basketball Association|NBA]] en 1996 kaj komencis ludi la sekvan jaron. En 1999, la Halo de Famo de Virina Basketbalo estis inaŭgurita en [[Knoxville (Tenesio)|Knoxville]]. Virina universitata basketbalo restas tre populara tra [[Nordameriko]], kun financado venanta de la ĉefaj universitataj sportasocioj. === Tutmonde === Virinaj ligoj okazas ekster Nordameriko en la plej multaj partoj de la mondo - en [[Aŭstralio]], [[Ĉinio]], [[Sudameriko]] kaj [[Eŭropo]]. La [[Internacia Federacio de Korbopilko|Internacia Federacio de Basketbalo]] organizis la unuan Virinan Mondan Ĉampionecon en [[1953]]. Virina basketbalo unue estis konkurita en la [[Olimpiaj ludoj|Olimpikoj]] en Montrealo en [[Somera Olimpiko 1976|1976]], kaj la [[ora medalo]] iris al [[Sovetunio]]. La hejma teamo ankaŭ gajnis oron ĉe la [[Somera Olimpiko 1980|sekva Olimpiko]] en [[Moskvo]], sed ekde [[Somera Olimpiko 1984|1984]] en [[Los-Anĝeleso]], Usono gajnis oron en strio kiu nur unufoje rompiĝis ĝis hodiaŭ, en [[Somera Olimpiko 1992|1992]], kiam teamo konsistanta el virinoj el la Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj denove venkis. Aldone al la Olimpikoj kaj la [[Internacia Federacio de Korbopilko|FIBA]] Mondĉampioneco, virinaj basketbalaj konkursoj okazas ĉe la [[Tut-Amerikaj Ludoj|Panamerikaj Ludoj]] ekde [[1955]], kaj ĉe la [[Ludoj de la Komunumo de Nacioj| Komunumaj Ludoj]] ekde [[2006]]. == Normoj kaj ekipaĵo == La modernaj reguloj de la ludo fariĝis similaj al tiuj de la vira ludo tra la jaroj (kvankam ekzistis ludantoj, kiuj ludis laŭ la viraj reguloj de la komenco). Hodiaŭ, la sola diferenco inter la du ludoj estas probable la uzo de pli malgranda pilko. La norma WNBA-pilko, kiun ankaŭ uzas plenkreskaj teamoj tra la mondo, havas almenaŭ 72,4 [[Centimetro|cm]] da [[Perimetro|cirkonferenco]]. La norma ludejo estas 94 <small>x</small> 50 [[Futo|futoj]], kun la tripunkta arko situanta 6,25 [[Metro|metrojn]] de la centro de la korbo - en WNBA kaj FIBA-eventoj. Ĉi-lasta estas atendata movi la arkon duonmetron pli profunden en la ludejon <ref>http://english.peopledaily.com.cn/90001/90779/90870/6399729.html</ref> laŭ decidoj faritaj kaj atendataj ekvalidi en oktobro [[2010]]. La WNBA, siaflanke, ĵus adaptis sian [[Tempomezurilo|ŝotprovotempilon]] al tiu uzata de FIBA, kun 24- [[Sekundo|sekunda]] antaŭeco anstataŭ 30. Dum la plej multaj altlernejoj ludas du duonojn de 20 minutoj ĉiu, la WNBA kaj FIBA ludas kvar 10-minutajn kvaronojn - unu ludon. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Virina korbopilkado]] [[Kategorio:Pilkosportoj]] 94s6lzb85kd7si7m64di1hjpvxfa30n 0 945844 9392076 2026-06-04T16:16:28Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "[[file:Scherling-christian-in-die-heimat-bd23-1913-heft08-august1913-s215.jpg|eta|Christian Scherling]] '''Johann Christian SCHERLING''' (naskiĝinta la {{daton|13|12|1812}} en [[Lanitz-Hassel-Tal|Spielberg]], mortinta la {{daton|28|12|1903}} en [[Lubeko]]<ref>''Biographisches Jahrbuch und Deutscher Nekrolog,'' 8 (1903), kol. 99</ref>) estis [[germanio|germana]] instruisto, lernolibra verkisto kaj muzikaranĝisto. == Vivo == Post trapaso de la abiturienta ekzameno..." 9392076 wikitext text/x-wiki [[file:Scherling-christian-in-die-heimat-bd23-1913-heft08-august1913-s215.jpg|eta|Christian Scherling]] '''Johann Christian SCHERLING''' (naskiĝinta la {{daton|13|12|1812}} en [[Lanitz-Hassel-Tal|Spielberg]], mortinta la {{daton|28|12|1903}} en [[Lubeko]]<ref>''Biographisches Jahrbuch und Deutscher Nekrolog,'' 8 (1903), kol. 99</ref>) estis [[germanio|germana]] instruisto, lernolibra verkisto kaj muzikaranĝisto. == Vivo == Post trapaso de la abiturienta ekzameno ĉe la [[katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedrala Gimnazio]] en [[naumburg (Saale)|Naumburg]] en 1833<ref>''Ad explorationem publicam progressuum … in Schola Cathedrali Numburgensi … instituendam … invitat'' (jarlibro 1833, p. 21)</ref> li studis ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]] matematikon kaj filozofion. Inter septembro 1835 kaj pasko 1836 li estis helpa insruisto ĉe la lernejo ''Latina'' ene de la [[Franckesche Stiftungen]].<ref>''Festschrift zur zweihundertjährigen Jubelfeier der Franckeschen Stiftungen und der Lateinischen Hauptschule am 30. Juni und 1. Juli 1898,'', p. 161, n-ro 45</ref> En 1836 li fariĝis helpulo ĉe la Katerina Gimnazio de Lubeko. Ĉi-lerneje li estis restonta por la daŭro de 48 jaroj. Li instruis matematikon kaj fizifkon. Post la forpaso de [[Karl Mosche]] en 1856 li gvidis ĝis 1878 ankaŭ la kantajn horojn.<ref>Johann Hennings: ''Musikgeschichte Lübecks I: Die weltliĉe Musik,'' Bärenreiter, Kaselo kaj Berno 1951, p. 283</ref> Krome li respondecis ankaŭ por la fizikkabineto kaj aĉetis diversajn demonstradajn ilojn (maŝino de Atwood, inercirada maŝino, vapormaŝino, elektriza maŝino). En 1859 li eĉ akiris akiri maketon de la stela ĉielo (diafano 85 cm, alteco 2 m). Ĝi estis eksponita en 1957 ĉe la pordego [[Holstentor]].<ref>"Geschichte der naturwissenschaftliĉen Sammlung des Katharineŭms" - ĉe: ''Das Katharineŭm'' 9 (1957), kajero 28, p. 1-2 ([https://arĉiv.katharineŭm.de/pdf/028.pdf interrete])</ref> Nuntempe ĝi veideblas en la Anna Muzeo.<ref>[https://stannen.eguide.de/#station35 ''Himmelsglobus (sog. Seyfert'sches Uranorama)'']</ref> Paske de 1854 li promociiĝis supera instruisto. En septembro 1862 li nomumiĝis profesoro; pensiiĝo lia estis paske de 1884. Scherling verkis plurajn fakeseojn en lernejaj jarlibroj kaj lernolibrojn, el kiuj pleje furoris ''Grundriß der Experimentalphysik für höhere Unterriĉtsanstalten''. Ankaŭ pri edukpolitikaĵoj li publike parolis kaj verkis (ekz. pri la eco de Realaj lernejoj). Scherling multflanke engaĝiĝis publike. Li membris ĉe la burĝa iniciativa klubo ''Gesellschaft zur Beförderung gemeinnütziger Tätigkeit'', kie li ofte prelgegis. Li estis estrarano ĉe la Metiista lernejo kaj ĉe la Porinstruista seminario. Inter 1841-52 ekzistis [[geognozio|Geognozia]] amikaro por [[Baltio]] kie li estis sekretario. La politikaj cirkonstancoj post la finigo de la Ribelo de Ŝlesvigo-Hostinio (1851) ĉesis ĉi klubo. Scherling ankaŭ estis ano en la Nordgermana Apotekista Societo. Ŝia pasio tamen estis la kantado kaj burĝa korusa muzeiko. Li estis kunfondinto kaj longjara estro de la ĥoro ''Lübecker Liedertafel von 1842'' kaj de ''Musikverein'' (1844) kiu ade organizis al lubekajn simfoniajn koncertojn.<ref>''Musikgeschichte Lübecks I: Die weltliche Musik,'' Bärenreiter, Kaselo kaj Berno 1951, p. 171 ss.</ref> Jam du jarojn post la fondiĝo okazis en somero 1844 norgermana kantista festo kun kvar centoj da partoprenantoj. Scherling estris la sakralan koncerton en la Katerina Kirko. En 1847 ankaŭ danke ali okazis Lubeke la koncertego ''Allgemeines Deutsches Sängerfest'' kun 2200 partoprenantoj. Samtempe iĝis kunveno de germanistoj en Lubeko, do grandega manifestacio dum [[antaŭmarto]].<ref>Dieter Düding: ''Organisierter gesellschaftlicher Nationalismus in Deutschland (1808–1847). Bedeutung und Funktion der Turner- und Sängervereine für die deutsche Nationalbewegung,'' Oldenbourg, München, Wien 1984 (=Studien zur Geschichte des neŭnzehnten Jahrhunderts, 13), ISBN 978-3-486-51631-9, p. 254</ref> Scherling estis prezidanto de la kantista ligo ''Norddeutscher Sängerbund'' inter 1862=93 kaj porparolisto de ''Deutscher Sängerbund'' (inter 1871-82). Liaj propraj komponaĵoj por korusoj ĉefe estis patriotismaj. Kritikisto de la scherfling-a prilaboro de la naciema muazikaĵo ''Wacht auf den Vogesen'' taksas ĝin kiel sukcesa bruegaĵo de ŝovinismaj [[teŭtonoj]].<ref>''Allgemeine musikalische Zeitung'' 8 (1873), p. 85</ref> [[Ernst August Scherling]] estis lia filo. == Verkoj == * ''Beitrag zur Vereinfachung des Unterrichts in der Buchstabenrechnung auf Real- und höheren Bürgerschulen.'' Lübeck: Schmidt 1836 * ''Die Regeln der Alligations- oder Vermischungsrechnung, abgeleitet aus algebraischen Betrachtungen.'' Lübeck: Schmidt 1836 * ''Leitfaden bei dem Unterricht in der Physik: für Real- und höhere Bürgerschulen.'' Lübeck: Rohden 1840 * ''Lehrbuch der allgemeinen Arithmetik für die obern Klassen der Gymnasien.'' Lübeck: Rohden 1841 * ''Geometrische Aufgaben, die mit Hülfe der Algebra ohne Anwendung der Goniometrie lösbar sind.'' Lübeck: Schmidt 1842 * ''Versuch einer Anleitung, die in den süd-baltischen Ländern vorkommenden Gesteine durch eigene Untersuchung zu bestimmen.'' Lübeck: Schmidt 1845 * ''Leitfaden bei dem Unterrichte in der allgemeinen Arithmetik für höhere Realschulen, so wie für die untern und mittlern Klassen der Gymnasien.'' Zweite zu einem Lehr- und Übungsbuche umgearbeitete Auflage, mit einem Anhang, welcher die für Schule nöthigen mathematischen Tafeln enthält. Lübeck: Asschenfeldt 1852 * ''Lehrbuch der Geometrie, zum Gebrauch bei dem Unterricht in Gymnasien und höhern Bürgerschulen.'' Lübeck: Asschenfeldt 1854 * ''Unsere Realschule, was sie war, geworden ist und werden muss.'' Lübeck: H. Schmidt 1865 * ''Die Archimedische Spirallinie: Nach Rivaltus a Flurantia und Venatorius frei bearbeitet und mit Anmerkungen versehen.'' Lübeck 1865 : [https://books.google.com/books?id=vnZaAAAAcAAJ Digitalisat], [[British Library]] * ''Der Ausbau der Lübecker Realschule.'' Lübeck: Borchers 1869 * ''Vorschule und Anfangsgründe der descriptiven Geometrie: ein Cursus für die Secunda einer Realschule erster Ordnung; mit 155 Holzschnitten.'' Hannover: Hahn 1870 : [http://resolver.sub.uni-goettingen.de/purl?PPN592791483 Digitalisat], [[Universitätsbibliothek Göttingen]] * ''Grundriß der Experimentalphysik für höhere Unterrichtsanstalten.'' 2., erw. u. verb. Aufl., Leipzig: Haessel 1871, 3. Aufl. 1874 : Hans Rühlmann (Hrsg.): ''Chr. Scherlings Grundriß der Experimentalphysik.'' 6. Aufl. für Schüler höherer Unterrichtsanstalten, Haessel, Leipzig 1904 ([http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:15-0011-159928 Digitalisat], UB Leipzig). === Kompozicioj === * ''Deutsches Vaterlandslied.'' Gedichtet von C. von Großheim, in Musik gesetzt für 4stimmigen Männerchor, im Volkston von Chr. Scherling. Der Ertrag ist für Schleswig-Holstein bestimmt, Lübeck: F. W. Kaibel 1848 * ''Die Wacht auf den Vogesen , Gedicht von G. Mühl aus Strassburg. Für eine Singstimme componirt von Ludwig Liebe. Für Männerchor mit Instrumental- oder Pianoforte-Begleitung im Einverständniss mit dem Componisten arrangirt von Chr. Scherling.'' Leipzig: Siegel 1874 ([https://books.google.com/books?id=gK2U4HrqsMoC Digitalisat], [[British Library]]) == Literaturo == * [[Carl Stiehl]]: ''Lübeckisches Tonkünstlerlexikon.'' Leipzig: Hesse 1887 ([https://books.google.com/books?id=D8pEAQAAMAAJ Digitalisat]), S. 15 * [[Robert Musiol]] (Hrsg.): ''Julius Schuberth’s Musikalisches Conversations-Lexicon: ein encyclopädisches Handbuch.'' 10. Auflage, Leipzig 1877, S. [https://books.google.com/books?id=ehMQAAAAYAAJ&pg=PA405 405] * ''Prof. Christian Scherling †.'' In: ''[[Lübeckische Blätter]]''. 46 (1904), S. 18f == Eksteraj ligiloj == * {{Kalliope|Person|117220426}} * [[Georg Joseph Vogler]]: [http://digital-stadtbibliothek.luebeck.de/viewer/resolver?urn=urn:nbn:de:gbv:48-1-1944534 Ouverture de l’Opera Gustave Adolphe. Abschrift von Johann Christian Scherling], [[Stadtbibliothek Lübeck]], Mus C 19a. * [https://zbmath.org/authors/scherling.chr Chr. Scherling] in der Datenbank [[zbMATH]] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Scherling, Christian}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Korusestroj]] [[Kategorio:Germanaj matematikistoj]] [[Kategorio:Schulbuchautor]] [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1812]] [[Kategorio:Mortintoj en 1903]] [[Kategorio:Lubeko]] 0s4qqj07h8avt6na3sfqdneehto9zsz 9392085 9392076 2026-06-04T16:20:28Z Tirolischleioans 254019 9392085 wikitext text/x-wiki [[file:Scherling-christian-in-die-heimat-bd23-1913-heft08-august1913-s215.jpg|eta|Christian Scherling]] '''Johann Christian SCHERLING''' (naskiĝinta la {{daton|13|12|1812}} en [[Lanitz-Hassel-Tal|Spielberg]], mortinta la {{daton|28|12|1903}} en [[Lubeko]]<ref>''Biographisches Jahrbuch und Deutscher Nekrolog,'' 8 (1903), kol. 99</ref>) estis [[germanio|germana]] instruisto, lernolibra verkisto kaj muzikaranĝisto. == Vivo == Post trapaso de la abiturienta ekzameno ĉe la [[katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedrala Gimnazio]] en [[naumburg (Saale)|Naumburg]] en 1833<ref>''Ad explorationem publicam progressuum … in Schola Cathedrali Numburgensi … instituendam … invitat'' (jarlibro 1833, p. 21)</ref> li studis ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]] matematikon kaj filozofion. Inter septembro 1835 kaj pasko 1836 li estis helpa insruisto ĉe la lernejo ''Latina'' ene de la [[Franckesche Stiftungen]].<ref>''Festschrift zur zweihundertjährigen Jubelfeier der Franckeschen Stiftungen und der Lateinischen Hauptschule am 30. Juni und 1. Juli 1898,'', p. 161, n-ro 45</ref> En 1836 li fariĝis helpulo ĉe la Katerina Gimnazio de Lubeko. Ĉi-lerneje li estis restonta por la daŭro de 48 jaroj. Li instruis matematikon kaj fizifkon. Post la forpaso de [[Karl Mosche]] en 1856 li gvidis ĝis 1878 ankaŭ la kantajn horojn.<ref>Johann Hennings: ''Musikgeschichte Lübecks I: Die weltliĉe Musik,'' Bärenreiter, Kaselo kaj Berno 1951, p. 283</ref> Krome li respondecis ankaŭ por la fizikkabineto kaj aĉetis diversajn demonstradajn ilojn (maŝino de Atwood, inercirada maŝino, vapormaŝino, elektriza maŝino). En 1859 li eĉ akiris akiri maketon de la stela ĉielo (diafano 85 cm, alteco 2 m). Ĝi estis eksponita en 1957 ĉe la pordego [[Holstentor]].<ref>"Geschichte der naturwissenschaftliĉen Sammlung des Katharineums" - ĉe: ''Das Katharineum'' 9 (1957), kajero 28, p. 1-2 ([https://arĉiv.katharineum.de/pdf/028.pdf interrete])</ref> Nuntempe ĝi veideblas en la Anna Muzeo.<ref>[https://stannen.eguide.de/#station35 ''Himmelsglobus (sog. Seyfert'sches Uranorama)'']</ref> Paske de 1854 li promociiĝis supera instruisto. En septembro 1862 li nomumiĝis profesoro; pensiiĝo lia estis paske de 1884. Scherling verkis plurajn fakeseojn en lernejaj jarlibroj kaj lernolibrojn, el kiuj pleje furoris ''Grundriß der Experimentalphysik für höhere Unterriĉtsanstalten''. Ankaŭ pri edukpolitikaĵoj li publike parolis kaj verkis (ekz. pri la eco de Realaj lernejoj). Scherling multflanke engaĝiĝis publike. Li membris ĉe la burĝa iniciativa klubo ''Gesellschaft zur Beförderung gemeinnütziger Tätigkeit'', kie li ofte prelgegis. Li estis estrarano ĉe la Metiista lernejo kaj ĉe la Porinstruista seminario. Inter 1841-52 ekzistis [[geognozio|Geognozia]] amikaro por [[Baltio]] kie li estis sekretario. La politikaj cirkonstancoj post la finigo de la Ribelo de Ŝlesvigo-Hostinio (1851) ĉesis ĉi klubo. Scherling ankaŭ estis ano en la Nordgermana Apotekista Societo. Ŝia pasio tamen estis la kantado kaj burĝa korusa muzeiko. Li estis kunfondinto kaj longjara estro de la ĥoro ''Lübecker Liedertafel von 1842'' kaj de ''Musikverein'' (1844) kiu ade organizis al lubekajn simfoniajn koncertojn.<ref>''Musikgeschichte Lübecks I: Die weltliche Musik,'' Bärenreiter, Kaselo kaj Berno 1951, p. 171 ss.</ref> Jam du jarojn post la fondiĝo okazis en somero 1844 norgermana kantista festo kun kvar centoj da partoprenantoj. Scherling estris la sakralan koncerton en la Katerina Kirko. En 1847 ankaŭ danke ali okazis Lubeke la koncertego ''Allgemeines Deutsches Sängerfest'' kun 2200 partoprenantoj. Samtempe iĝis kunveno de germanistoj en Lubeko, do grandega manifestacio dum [[antaŭmarto]].<ref>Dieter Düding: ''Organisierter gesellschaftlicher Nationalismus in Deutschland (1808–1847). Bedeutung und Funktion der Turner- und Sängervereine für die deutsche Nationalbewegung,'' Oldenbourg, München, Wien 1984 (=Studien zur Geschichte des neŭnzehnten Jahrhunderts, 13), ISBN 978-3-486-51631-9, p. 254</ref> Scherling estis prezidanto de la kantista ligo ''Norddeutscher Sängerbund'' inter 1862=93 kaj porparolisto de ''Deutscher Sängerbund'' (inter 1871-82). Liaj propraj komponaĵoj por korusoj ĉefe estis patriotismaj. Kritikisto de la scherfling-a prilaboro de la naciema muazikaĵo ''Wacht auf den Vogesen'' taksas ĝin kiel sukcesa bruegaĵo de ŝovinismaj [[teŭtonoj]].<ref>''Allgemeine musikalische Zeitung'' 8 (1873), p. 85</ref> [[Ernst August Scherling]] estis lia filo. == Verkoj == * ''Beitrag zur Vereinfachung des Unterrichts in der Buchstabenrechnung auf Real- und höheren Bürgerschulen.'' Lübeck: Schmidt 1836 * ''Die Regeln der Alligations- oder Vermischungsrechnung, abgeleitet aus algebraischen Betrachtungen.'' Lübeck: Schmidt 1836 * ''Leitfaden bei dem Unterricht in der Physik: für Real- und höhere Bürgerschulen.'' Lübeck: Rohden 1840 * ''Lehrbuch der allgemeinen Arithmetik für die obern Klassen der Gymnasien.'' Lübeck: Rohden 1841 * ''Geometrische Aufgaben, die mit Hülfe der Algebra ohne Anwendung der Goniometrie lösbar sind.'' Lübeck: Schmidt 1842 * ''Versuch einer Anleitung, die in den süd-baltischen Ländern vorkommenden Gesteine durch eigene Untersuchung zu bestimmen.'' Lübeck: Schmidt 1845 * ''Leitfaden bei dem Unterrichte in der allgemeinen Arithmetik für höhere Realschulen, so wie für die untern und mittlern Klassen der Gymnasien.'' Zweite zu einem Lehr- und Übungsbuche umgearbeitete Auflage, mit einem Anhang, welcher die für Schule nöthigen mathematischen Tafeln enthält. Lübeck: Asschenfeldt 1852 * ''Lehrbuch der Geometrie, zum Gebrauch bei dem Unterricht in Gymnasien und höhern Bürgerschulen.'' Lübeck: Asschenfeldt 1854 * ''Unsere Realschule, was sie war, geworden ist und werden muss.'' Lübeck: H. Schmidt 1865 * ''Die Archimedische Spirallinie: Nach Rivaltus a Flurantia und Venatorius frei bearbeitet und mit Anmerkungen versehen.'' Lübeck 1865 : [https://books.google.com/books?id=vnZaAAAAcAAJ Digitalisat], [[British Library]] * ''Der Ausbau der Lübecker Realschule.'' Lübeck: Borchers 1869 * ''Vorschule und Anfangsgründe der descriptiven Geometrie: ein Cursus für die Secunda einer Realschule erster Ordnung; mit 155 Holzschnitten.'' Hannover: Hahn 1870 : [http://resolver.sub.uni-goettingen.de/purl?PPN592791483 Digitalisat], [[Universitätsbibliothek Göttingen]] * ''Grundriß der Experimentalphysik für höhere Unterrichtsanstalten.'' 2., erw. u. verb. Aufl., Leipzig: Haessel 1871, 3. Aufl. 1874 : Hans Rühlmann (Hrsg.): ''Chr. Scherlings Grundriß der Experimentalphysik.'' 6. Aufl. für Schüler höherer Unterrichtsanstalten, Haessel, Leipzig 1904 ([http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:15-0011-159928 Digitalisat], UB Leipzig). === Kompozicioj === * ''Deutsches Vaterlandslied.'' Gedichtet von C. von Großheim, in Musik gesetzt für 4stimmigen Männerchor, im Volkston von Chr. Scherling. Der Ertrag ist für Schleswig-Holstein bestimmt, Lübeck: F. W. Kaibel 1848 * ''Die Wacht auf den Vogesen , Gedicht von G. Mühl aus Strassburg. Für eine Singstimme componirt von Ludwig Liebe. Für Männerchor mit Instrumental- oder Pianoforte-Begleitung im Einverständniss mit dem Componisten arrangirt von Chr. Scherling.'' Leipzig: Siegel 1874 ([https://books.google.com/books?id=gK2U4HrqsMoC Digitalisat], [[British Library]]) == Literaturo == * [[Carl Stiehl]]: ''Lübeckisches Tonkünstlerlexikon.'' Leipzig: Hesse 1887 ([https://books.google.com/books?id=D8pEAQAAMAAJ Digitalisat]), S. 15 * [[Robert Musiol]] (Hrsg.): ''Julius Schuberth’s Musikalisches Conversations-Lexicon: ein encyclopädisches Handbuch.'' 10. Auflage, Leipzig 1877, S. [https://books.google.com/books?id=ehMQAAAAYAAJ&pg=PA405 405] * ''Prof. Christian Scherling †.'' In: ''[[Lübeckische Blätter]]''. 46 (1904), S. 18f == Eksteraj ligiloj == * {{Kalliope|Person|117220426}} * [[Georg Joseph Vogler]]: [http://digital-stadtbibliothek.luebeck.de/viewer/resolver?urn=urn:nbn:de:gbv:48-1-1944534 Ouverture de l’Opera Gustave Adolphe. Abschrift von Johann Christian Scherling], [[Stadtbibliothek Lübeck]], Mus C 19a. * [https://zbmath.org/authors/scherling.chr Chr. Scherling] in der Datenbank [[zbMATH]] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Scherling, Christian}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Korusestroj]] [[Kategorio:Germanaj matematikistoj]] [[Kategorio:Schulbuchautor]] [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1812]] [[Kategorio:Mortintoj en 1903]] [[Kategorio:Lubeko]] rwylotdipcj5724dfz7njxrxbciz7km 9392088 9392085 2026-06-04T16:21:59Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9392088 wikitext text/x-wiki [[file:Scherling-christian-in-die-heimat-bd23-1913-heft08-august1913-s215.jpg|eta|Christian Scherling]] '''Johann Christian SCHERLING''' (naskiĝinta la {{daton|13|12|1812}} en [[Lanitz-Hassel-Tal|Spielberg]], mortinta la {{daton|28|12|1903}} en [[Lubeko]]<ref>''Biographisches Jahrbuch und Deutscher Nekrolog,'' 8 (1903), kol. 99</ref>) estis [[germanio|germana]] instruisto, lernolibra verkisto kaj muzikaranĝisto. == Vivo == Post trapaso de la abiturienta ekzameno ĉe la [[katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedrala Gimnazio]] en [[naumburg (Saale)|Naumburg]] en 1833<ref>''Ad explorationem publicam progressuum … in Schola Cathedrali Numburgensi … instituendam … invitat'' (jarlibro 1833, p. 21)</ref> li studis ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]] matematikon kaj filozofion. Inter septembro 1835 kaj pasko 1836 li estis helpa insruisto ĉe la lernejo ''Latina'' ene de la [[Franckesche Stiftungen]].<ref>''Festschrift zur zweihundertjährigen Jubelfeier der Franckeschen Stiftungen und der Lateinischen Hauptschule am 30. Juni und 1. Juli 1898,'', p. 161, n-ro 45</ref> En 1836 li fariĝis helpulo ĉe la Katerina Gimnazio de Lubeko. Ĉi-lerneje li estis restonta por la daŭro de 48 jaroj. Li instruis matematikon kaj fizifkon. Post la forpaso de [[Karl Mosche]] en 1856 li gvidis ĝis 1878 ankaŭ la kantajn horojn.<ref>Johann Hennings: ''Musikgeschichte Lübecks I: Die weltliĉe Musik,'' Bärenreiter, Kaselo kaj Berno 1951, p. 283</ref> Krome li respondecis ankaŭ por la fizikkabineto kaj aĉetis diversajn demonstradajn ilojn (maŝino de Atwood, inercirada maŝino, vapormaŝino, elektriza maŝino). En 1859 li eĉ akiris akiri maketon de la stela ĉielo (diafano 85 cm, alteco 2 m). Ĝi estis eksponita en 1957 ĉe la pordego [[Holstentor]].<ref>"Geschichte der naturwissenschaftliĉen Sammlung des Katharineums" - ĉe: ''Das Katharineum'' 9 (1957), kajero 28, p. 1-2 ([https://arĉiv.katharineum.de/pdf/028.pdf interrete])</ref> Nuntempe ĝi veideblas en la Anna Muzeo.<ref>[https://stannen.eguide.de/#station35 ''Himmelsglobus (sog. Seyfert'sches Uranorama)'']</ref> Paske de 1854 li promociiĝis supera instruisto. En septembro 1862 li nomumiĝis profesoro; pensiiĝo lia estis paske de 1884. Scherling verkis plurajn fakeseojn en lernejaj jarlibroj kaj lernolibrojn, el kiuj pleje furoris ''Grundriß der Experimentalphysik für höhere Unterriĉtsanstalten''. Ankaŭ pri edukpolitikaĵoj li publike parolis kaj verkis (ekz. pri la eco de Realaj lernejoj). Scherling multflanke engaĝiĝis publike. Li membris ĉe la burĝa iniciativa klubo ''Gesellschaft zur Beförderung gemeinnütziger Tätigkeit'', kie li ofte prelgegis. Li estis estrarano ĉe la Metiista lernejo kaj ĉe la Porinstruista seminario. Inter 1841-52 ekzistis [[geognozio|Geognozia]] amikaro por [[Baltio]] kie li estis sekretario. La politikaj cirkonstancoj post la finigo de la Ribelo de Ŝlesvigo-Hostinio (1851) ĉesis ĉi klubo. Scherling ankaŭ estis ano en la Nordgermana Apotekista Societo. Ŝia pasio tamen estis la kantado kaj burĝa korusa muzeiko. Li estis kunfondinto kaj longjara estro de la ĥoro ''Lübecker Liedertafel von 1842'' kaj de ''Musikverein'' (1844) kiu ade organizis al lubekajn simfoniajn koncertojn.<ref>''Musikgeschichte Lübecks I: Die weltliche Musik,'' Bärenreiter, Kaselo kaj Berno 1951, p. 171 ss.</ref> Jam du jarojn post la fondiĝo okazis en somero 1844 norgermana kantista festo kun kvar centoj da partoprenantoj. Scherling estris la sakralan koncerton en la Katerina Kirko. En 1847 ankaŭ danke ali okazis Lubeke la koncertego ''Allgemeines Deutsches Sängerfest'' kun 2200 partoprenantoj. Samtempe iĝis kunveno de germanistoj en Lubeko, do grandega manifestacio dum [[antaŭmarto]].<ref>Dieter Düding: ''Organisierter gesellschaftlicher Nationalismus in Deutschland (1808–1847). Bedeutung und Funktion der Turner- und Sängervereine für die deutsche Nationalbewegung,'' Oldenbourg, München, Wien 1984 (=Studien zur Geschichte des neŭnzehnten Jahrhunderts, 13), ISBN 978-3-486-51631-9, p. 254</ref> Scherling estis prezidanto de la kantista ligo ''Norddeutscher Sängerbund'' inter 1862=93 kaj porparolisto de ''Deutscher Sängerbund'' (inter 1871-82). Liaj propraj komponaĵoj por korusoj ĉefe estis patriotismaj. Kritikisto de la scherfling-a prilaboro de la naciema muazikaĵo ''Wacht auf den Vogesen'' taksas ĝin kiel sukcesa bruegaĵo de ŝovinismaj [[teŭtonoj]].<ref>''Allgemeine musikalische Zeitung'' 8 (1873), p. 85</ref> [[Ernst August Scherling]] estis lia filo. == Verkoj == * ''Beitrag zur Vereinfachung des Unterrichts in der Buchstabenrechnung auf Real- und höheren Bürgerschulen.'' Lübeck: Schmidt 1836 * ''Die Regeln der Alligations- oder Vermischungsrechnung, abgeleitet aus algebraischen Betrachtungen.'' Lübeck: Schmidt 1836 * ''Leitfaden bei dem Unterricht in der Physik: für Real- und höhere Bürgerschulen.'' Lübeck: Rohden 1840 * ''Lehrbuch der allgemeinen Arithmetik für die obern Klassen der Gymnasien.'' Lübeck: Rohden 1841 * ''Geometrische Aufgaben, die mit Hülfe der Algebra ohne Anwendung der Goniometrie lösbar sind.'' Lübeck: Schmidt 1842 * ''Versuch einer Anleitung, die in den süd-baltischen Ländern vorkommenden Gesteine durch eigene Untersuchung zu bestimmen.'' Lübeck: Schmidt 1845 * ''Leitfaden bei dem Unterrichte in der allgemeinen Arithmetik für höhere Realschulen, so wie für die untern und mittlern Klassen der Gymnasien.'' Zweite zu einem Lehr- und Übungsbuche umgearbeitete Auflage, mit einem Anhang, welcher die für Schule nöthigen mathematischen Tafeln enthält. Lübeck: Asschenfeldt 1852 * ''Lehrbuch der Geometrie, zum Gebrauch bei dem Unterricht in Gymnasien und höhern Bürgerschulen.'' Lübeck: Asschenfeldt 1854 * ''Unsere Realschule, was sie war, geworden ist und werden muss.'' Lübeck: H. Schmidt 1865 * ''Die Archimedische Spirallinie: Nach Rivaltus a Flurantia und Venatorius frei bearbeitet und mit Anmerkungen versehen.'' Lübeck 1865 : [https://books.google.com/books?id=vnZaAAAAcAAJ Digitalisat], [[British Library]] * ''Der Ausbau der Lübecker Realschule.'' Lübeck: Borchers 1869 * ''Vorschule und Anfangsgründe der descriptiven Geometrie: ein Cursus für die Secunda einer Realschule erster Ordnung; mit 155 Holzschnitten.'' Hannover: Hahn 1870 : [http://resolver.sub.uni-goettingen.de/purl?PPN592791483 Digitalisat], [[Universitätsbibliothek Göttingen]] * ''Grundriß der Experimentalphysik für höhere Unterrichtsanstalten.'' 2., erw. u. verb. Aufl., Leipzig: Haessel 1871, 3. Aufl. 1874 : Hans Rühlmann (Hrsg.): ''Chr. Scherlings Grundriß der Experimentalphysik.'' 6. Aufl. für Schüler höherer Unterrichtsanstalten, Haessel, Leipzig 1904 ([http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:15-0011-159928 Digitalisat], UB Leipzig). === Kompozicioj === * ''Deutsches Vaterlandslied.'' Gedichtet von C. von Großheim, in Musik gesetzt für 4stimmigen Männerchor, im Volkston von Chr. Scherling. Der Ertrag ist für Schleswig-Holstein bestimmt, Lübeck: F. W. Kaibel 1848 * ''Die Wacht auf den Vogesen , Gedicht von G. Mühl aus Strassburg. Für eine Singstimme componirt von Ludwig Liebe. Für Männerchor mit Instrumental- oder Pianoforte-Begleitung im Einverständniss mit dem Componisten arrangirt von Chr. Scherling.'' Leipzig: Siegel 1874 ([https://books.google.com/books?id=gK2U4HrqsMoC Digitalisat], [[British Library]]) == Literaturo == * [[Carl Stiehl]]: ''Lübeckisches Tonkünstlerlexikon.'' Leipzig: Hesse 1887 ([https://books.google.com/books?id=D8pEAQAAMAAJ Digitalisat]), S. 15 * [[Robert Musiol]] (Hrsg.): ''Julius Schuberth’s Musikalisches Conversations-Lexicon: ein encyclopädisches Handbuch.'' 10. Auflage, Leipzig 1877, S. [https://books.google.com/books?id=ehMQAAAAYAAJ&pg=PA405 405] * ''Prof. Christian Scherling †.'' In: ''[[Lübeckische Blätter]]''. 46 (1904), S. 18f == Eksteraj ligiloj == * Georg Joseph Vogler: [http://digital-stadtbibliothek.luebeck.de/viewer/resolver?urn=urn:nbn:de:gbv:48-1-1944534 ''Ouverture de l'Opéra Gustave Adolphe''] - Lubeka Urba Biblioteko, Mus C 19a. * [https://zbmath.org/authors/scherling.chr Chr. Scherling] ĉe ''zbMATH.org'' == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Scherling, Christian}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Korusestroj]] [[Kategorio:Germanaj matematikistoj]] [[Kategorio:Schulbuchautor]] [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1812]] [[Kategorio:Mortintoj en 1903]] [[Kategorio:Lubeko]] hthu1zwjvyzokt2lita39mhcbmqfut7 9392089 9392088 2026-06-04T16:22:35Z Tirolischleioans 254019 /* Literaturo */ 9392089 wikitext text/x-wiki [[file:Scherling-christian-in-die-heimat-bd23-1913-heft08-august1913-s215.jpg|eta|Christian Scherling]] '''Johann Christian SCHERLING''' (naskiĝinta la {{daton|13|12|1812}} en [[Lanitz-Hassel-Tal|Spielberg]], mortinta la {{daton|28|12|1903}} en [[Lubeko]]<ref>''Biographisches Jahrbuch und Deutscher Nekrolog,'' 8 (1903), kol. 99</ref>) estis [[germanio|germana]] instruisto, lernolibra verkisto kaj muzikaranĝisto. == Vivo == Post trapaso de la abiturienta ekzameno ĉe la [[katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedrala Gimnazio]] en [[naumburg (Saale)|Naumburg]] en 1833<ref>''Ad explorationem publicam progressuum … in Schola Cathedrali Numburgensi … instituendam … invitat'' (jarlibro 1833, p. 21)</ref> li studis ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]] matematikon kaj filozofion. Inter septembro 1835 kaj pasko 1836 li estis helpa insruisto ĉe la lernejo ''Latina'' ene de la [[Franckesche Stiftungen]].<ref>''Festschrift zur zweihundertjährigen Jubelfeier der Franckeschen Stiftungen und der Lateinischen Hauptschule am 30. Juni und 1. Juli 1898,'', p. 161, n-ro 45</ref> En 1836 li fariĝis helpulo ĉe la Katerina Gimnazio de Lubeko. Ĉi-lerneje li estis restonta por la daŭro de 48 jaroj. Li instruis matematikon kaj fizifkon. Post la forpaso de [[Karl Mosche]] en 1856 li gvidis ĝis 1878 ankaŭ la kantajn horojn.<ref>Johann Hennings: ''Musikgeschichte Lübecks I: Die weltliĉe Musik,'' Bärenreiter, Kaselo kaj Berno 1951, p. 283</ref> Krome li respondecis ankaŭ por la fizikkabineto kaj aĉetis diversajn demonstradajn ilojn (maŝino de Atwood, inercirada maŝino, vapormaŝino, elektriza maŝino). En 1859 li eĉ akiris akiri maketon de la stela ĉielo (diafano 85 cm, alteco 2 m). Ĝi estis eksponita en 1957 ĉe la pordego [[Holstentor]].<ref>"Geschichte der naturwissenschaftliĉen Sammlung des Katharineums" - ĉe: ''Das Katharineum'' 9 (1957), kajero 28, p. 1-2 ([https://arĉiv.katharineum.de/pdf/028.pdf interrete])</ref> Nuntempe ĝi veideblas en la Anna Muzeo.<ref>[https://stannen.eguide.de/#station35 ''Himmelsglobus (sog. Seyfert'sches Uranorama)'']</ref> Paske de 1854 li promociiĝis supera instruisto. En septembro 1862 li nomumiĝis profesoro; pensiiĝo lia estis paske de 1884. Scherling verkis plurajn fakeseojn en lernejaj jarlibroj kaj lernolibrojn, el kiuj pleje furoris ''Grundriß der Experimentalphysik für höhere Unterriĉtsanstalten''. Ankaŭ pri edukpolitikaĵoj li publike parolis kaj verkis (ekz. pri la eco de Realaj lernejoj). Scherling multflanke engaĝiĝis publike. Li membris ĉe la burĝa iniciativa klubo ''Gesellschaft zur Beförderung gemeinnütziger Tätigkeit'', kie li ofte prelgegis. Li estis estrarano ĉe la Metiista lernejo kaj ĉe la Porinstruista seminario. Inter 1841-52 ekzistis [[geognozio|Geognozia]] amikaro por [[Baltio]] kie li estis sekretario. La politikaj cirkonstancoj post la finigo de la Ribelo de Ŝlesvigo-Hostinio (1851) ĉesis ĉi klubo. Scherling ankaŭ estis ano en la Nordgermana Apotekista Societo. Ŝia pasio tamen estis la kantado kaj burĝa korusa muzeiko. Li estis kunfondinto kaj longjara estro de la ĥoro ''Lübecker Liedertafel von 1842'' kaj de ''Musikverein'' (1844) kiu ade organizis al lubekajn simfoniajn koncertojn.<ref>''Musikgeschichte Lübecks I: Die weltliche Musik,'' Bärenreiter, Kaselo kaj Berno 1951, p. 171 ss.</ref> Jam du jarojn post la fondiĝo okazis en somero 1844 norgermana kantista festo kun kvar centoj da partoprenantoj. Scherling estris la sakralan koncerton en la Katerina Kirko. En 1847 ankaŭ danke ali okazis Lubeke la koncertego ''Allgemeines Deutsches Sängerfest'' kun 2200 partoprenantoj. Samtempe iĝis kunveno de germanistoj en Lubeko, do grandega manifestacio dum [[antaŭmarto]].<ref>Dieter Düding: ''Organisierter gesellschaftlicher Nationalismus in Deutschland (1808–1847). Bedeutung und Funktion der Turner- und Sängervereine für die deutsche Nationalbewegung,'' Oldenbourg, München, Wien 1984 (=Studien zur Geschichte des neŭnzehnten Jahrhunderts, 13), ISBN 978-3-486-51631-9, p. 254</ref> Scherling estis prezidanto de la kantista ligo ''Norddeutscher Sängerbund'' inter 1862=93 kaj porparolisto de ''Deutscher Sängerbund'' (inter 1871-82). Liaj propraj komponaĵoj por korusoj ĉefe estis patriotismaj. Kritikisto de la scherfling-a prilaboro de la naciema muazikaĵo ''Wacht auf den Vogesen'' taksas ĝin kiel sukcesa bruegaĵo de ŝovinismaj [[teŭtonoj]].<ref>''Allgemeine musikalische Zeitung'' 8 (1873), p. 85</ref> [[Ernst August Scherling]] estis lia filo. == Verkoj == * ''Beitrag zur Vereinfachung des Unterrichts in der Buchstabenrechnung auf Real- und höheren Bürgerschulen.'' Lübeck: Schmidt 1836 * ''Die Regeln der Alligations- oder Vermischungsrechnung, abgeleitet aus algebraischen Betrachtungen.'' Lübeck: Schmidt 1836 * ''Leitfaden bei dem Unterricht in der Physik: für Real- und höhere Bürgerschulen.'' Lübeck: Rohden 1840 * ''Lehrbuch der allgemeinen Arithmetik für die obern Klassen der Gymnasien.'' Lübeck: Rohden 1841 * ''Geometrische Aufgaben, die mit Hülfe der Algebra ohne Anwendung der Goniometrie lösbar sind.'' Lübeck: Schmidt 1842 * ''Versuch einer Anleitung, die in den süd-baltischen Ländern vorkommenden Gesteine durch eigene Untersuchung zu bestimmen.'' Lübeck: Schmidt 1845 * ''Leitfaden bei dem Unterrichte in der allgemeinen Arithmetik für höhere Realschulen, so wie für die untern und mittlern Klassen der Gymnasien.'' Zweite zu einem Lehr- und Übungsbuche umgearbeitete Auflage, mit einem Anhang, welcher die für Schule nöthigen mathematischen Tafeln enthält. Lübeck: Asschenfeldt 1852 * ''Lehrbuch der Geometrie, zum Gebrauch bei dem Unterricht in Gymnasien und höhern Bürgerschulen.'' Lübeck: Asschenfeldt 1854 * ''Unsere Realschule, was sie war, geworden ist und werden muss.'' Lübeck: H. Schmidt 1865 * ''Die Archimedische Spirallinie: Nach Rivaltus a Flurantia und Venatorius frei bearbeitet und mit Anmerkungen versehen.'' Lübeck 1865 : [https://books.google.com/books?id=vnZaAAAAcAAJ Digitalisat], [[British Library]] * ''Der Ausbau der Lübecker Realschule.'' Lübeck: Borchers 1869 * ''Vorschule und Anfangsgründe der descriptiven Geometrie: ein Cursus für die Secunda einer Realschule erster Ordnung; mit 155 Holzschnitten.'' Hannover: Hahn 1870 : [http://resolver.sub.uni-goettingen.de/purl?PPN592791483 Digitalisat], [[Universitätsbibliothek Göttingen]] * ''Grundriß der Experimentalphysik für höhere Unterrichtsanstalten.'' 2., erw. u. verb. Aufl., Leipzig: Haessel 1871, 3. Aufl. 1874 : Hans Rühlmann (Hrsg.): ''Chr. Scherlings Grundriß der Experimentalphysik.'' 6. Aufl. für Schüler höherer Unterrichtsanstalten, Haessel, Leipzig 1904 ([http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:15-0011-159928 Digitalisat], UB Leipzig). === Kompozicioj === * ''Deutsches Vaterlandslied.'' Gedichtet von C. von Großheim, in Musik gesetzt für 4stimmigen Männerchor, im Volkston von Chr. Scherling. Der Ertrag ist für Schleswig-Holstein bestimmt, Lübeck: F. W. Kaibel 1848 * ''Die Wacht auf den Vogesen , Gedicht von G. Mühl aus Strassburg. Für eine Singstimme componirt von Ludwig Liebe. Für Männerchor mit Instrumental- oder Pianoforte-Begleitung im Einverständniss mit dem Componisten arrangirt von Chr. Scherling.'' Leipzig: Siegel 1874 ([https://books.google.com/books?id=gK2U4HrqsMoC Digitalisat], [[British Library]]) == Literaturo == * [[Carl Stiehl]]: ''Lübeckisches Tonkünstlerlexikon.'' Leipzig: Hesse 1887 ([https://books.google.com/books?id=D8pEAQAAMAAJ Digitalisat]), S. 15 * [[Robert Musiol]] (Hrsg.): ''Julius Schuberth’s Musikalisches Conversations-Lexicon: ein encyclopädisches Handbuch.'' 10. Auflage, Leipzig 1877, S. [https://books.google.com/books?id=ehMQAAAAYAAJ&pg=PA405 405] * "Prof. Christian Scherling †" - ĉe: ''Lübeckische Blätter,'' 46 (1904), p. 18-19 == Eksteraj ligiloj == * Georg Joseph Vogler: [http://digital-stadtbibliothek.luebeck.de/viewer/resolver?urn=urn:nbn:de:gbv:48-1-1944534 ''Ouverture de l'Opéra Gustave Adolphe''] - Lubeka Urba Biblioteko, Mus C 19a. * [https://zbmath.org/authors/scherling.chr Chr. Scherling] ĉe ''zbMATH.org'' == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Scherling, Christian}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Korusestroj]] [[Kategorio:Germanaj matematikistoj]] [[Kategorio:Schulbuchautor]] [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1812]] [[Kategorio:Mortintoj en 1903]] [[Kategorio:Lubeko]] mugts6hkww3he5epexfow5nu36hrwzm 9392090 9392089 2026-06-04T16:24:40Z Tirolischleioans 254019 /* Verkoj */ 9392090 wikitext text/x-wiki [[file:Scherling-christian-in-die-heimat-bd23-1913-heft08-august1913-s215.jpg|eta|Christian Scherling]] '''Johann Christian SCHERLING''' (naskiĝinta la {{daton|13|12|1812}} en [[Lanitz-Hassel-Tal|Spielberg]], mortinta la {{daton|28|12|1903}} en [[Lubeko]]<ref>''Biographisches Jahrbuch und Deutscher Nekrolog,'' 8 (1903), kol. 99</ref>) estis [[germanio|germana]] instruisto, lernolibra verkisto kaj muzikaranĝisto. == Vivo == Post trapaso de la abiturienta ekzameno ĉe la [[katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedrala Gimnazio]] en [[naumburg (Saale)|Naumburg]] en 1833<ref>''Ad explorationem publicam progressuum … in Schola Cathedrali Numburgensi … instituendam … invitat'' (jarlibro 1833, p. 21)</ref> li studis ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]] matematikon kaj filozofion. Inter septembro 1835 kaj pasko 1836 li estis helpa insruisto ĉe la lernejo ''Latina'' ene de la [[Franckesche Stiftungen]].<ref>''Festschrift zur zweihundertjährigen Jubelfeier der Franckeschen Stiftungen und der Lateinischen Hauptschule am 30. Juni und 1. Juli 1898,'', p. 161, n-ro 45</ref> En 1836 li fariĝis helpulo ĉe la Katerina Gimnazio de Lubeko. Ĉi-lerneje li estis restonta por la daŭro de 48 jaroj. Li instruis matematikon kaj fizifkon. Post la forpaso de [[Karl Mosche]] en 1856 li gvidis ĝis 1878 ankaŭ la kantajn horojn.<ref>Johann Hennings: ''Musikgeschichte Lübecks I: Die weltliĉe Musik,'' Bärenreiter, Kaselo kaj Berno 1951, p. 283</ref> Krome li respondecis ankaŭ por la fizikkabineto kaj aĉetis diversajn demonstradajn ilojn (maŝino de Atwood, inercirada maŝino, vapormaŝino, elektriza maŝino). En 1859 li eĉ akiris akiri maketon de la stela ĉielo (diafano 85 cm, alteco 2 m). Ĝi estis eksponita en 1957 ĉe la pordego [[Holstentor]].<ref>"Geschichte der naturwissenschaftliĉen Sammlung des Katharineums" - ĉe: ''Das Katharineum'' 9 (1957), kajero 28, p. 1-2 ([https://arĉiv.katharineum.de/pdf/028.pdf interrete])</ref> Nuntempe ĝi veideblas en la Anna Muzeo.<ref>[https://stannen.eguide.de/#station35 ''Himmelsglobus (sog. Seyfert'sches Uranorama)'']</ref> Paske de 1854 li promociiĝis supera instruisto. En septembro 1862 li nomumiĝis profesoro; pensiiĝo lia estis paske de 1884. Scherling verkis plurajn fakeseojn en lernejaj jarlibroj kaj lernolibrojn, el kiuj pleje furoris ''Grundriß der Experimentalphysik für höhere Unterriĉtsanstalten''. Ankaŭ pri edukpolitikaĵoj li publike parolis kaj verkis (ekz. pri la eco de Realaj lernejoj). Scherling multflanke engaĝiĝis publike. Li membris ĉe la burĝa iniciativa klubo ''Gesellschaft zur Beförderung gemeinnütziger Tätigkeit'', kie li ofte prelgegis. Li estis estrarano ĉe la Metiista lernejo kaj ĉe la Porinstruista seminario. Inter 1841-52 ekzistis [[geognozio|Geognozia]] amikaro por [[Baltio]] kie li estis sekretario. La politikaj cirkonstancoj post la finigo de la Ribelo de Ŝlesvigo-Hostinio (1851) ĉesis ĉi klubo. Scherling ankaŭ estis ano en la Nordgermana Apotekista Societo. Ŝia pasio tamen estis la kantado kaj burĝa korusa muzeiko. Li estis kunfondinto kaj longjara estro de la ĥoro ''Lübecker Liedertafel von 1842'' kaj de ''Musikverein'' (1844) kiu ade organizis al lubekajn simfoniajn koncertojn.<ref>''Musikgeschichte Lübecks I: Die weltliche Musik,'' Bärenreiter, Kaselo kaj Berno 1951, p. 171 ss.</ref> Jam du jarojn post la fondiĝo okazis en somero 1844 norgermana kantista festo kun kvar centoj da partoprenantoj. Scherling estris la sakralan koncerton en la Katerina Kirko. En 1847 ankaŭ danke ali okazis Lubeke la koncertego ''Allgemeines Deutsches Sängerfest'' kun 2200 partoprenantoj. Samtempe iĝis kunveno de germanistoj en Lubeko, do grandega manifestacio dum [[antaŭmarto]].<ref>Dieter Düding: ''Organisierter gesellschaftlicher Nationalismus in Deutschland (1808–1847). Bedeutung und Funktion der Turner- und Sängervereine für die deutsche Nationalbewegung,'' Oldenbourg, München, Wien 1984 (=Studien zur Geschichte des neŭnzehnten Jahrhunderts, 13), ISBN 978-3-486-51631-9, p. 254</ref> Scherling estis prezidanto de la kantista ligo ''Norddeutscher Sängerbund'' inter 1862=93 kaj porparolisto de ''Deutscher Sängerbund'' (inter 1871-82). Liaj propraj komponaĵoj por korusoj ĉefe estis patriotismaj. Kritikisto de la scherfling-a prilaboro de la naciema muazikaĵo ''Wacht auf den Vogesen'' taksas ĝin kiel sukcesa bruegaĵo de ŝovinismaj [[teŭtonoj]].<ref>''Allgemeine musikalische Zeitung'' 8 (1873), p. 85</ref> [[Ernst August Scherling]] estis lia filo. == Verkoj == * ''Beitrag zur Vereinfachung des Unterrichts in der Buchstabenrechnung auf Real- und höheren Bürgerschulen.'' Lübeck: Schmidt 1836 * ''Die Regeln der Alligations- oder Vermischungsrechnung, abgeleitet aus algebraischen Betrachtungen.'' Lübeck: Schmidt 1836 * ''Leitfaden bei dem Unterricht in der Physik: für Real- und höhere Bürgerschulen.'' Lübeck: Rohden 1840 * ''Lehrbuch der allgemeinen Arithmetik für die obern Klassen der Gymnasien.'' Lübeck: Rohden 1841 * ''Geometrische Aufgaben, die mit Hülfe der Algebra ohne Anwendung der Goniometrie lösbar sind.'' Lübeck: Schmidt 1842 * ''Versuch einer Anleitung, die in den süd-baltischen Ländern vorkommenden Gesteine durch eigene Untersuchung zu bestimmen.'' Lübeck: Schmidt 1845 * ''Leitfaden bei dem Unterrichte in der allgemeinen Arithmetik für höhere Realschulen, so wie für die untern und mittlern Klassen der Gymnasien.'' Zweite zu einem Lehr- und Übungsbuche umgearbeitete Auflage, mit einem Anhang, welcher die für Schule nöthigen mathematischen Tafeln enthält. Lübeck: Asschenfeldt 1852 * ''Lehrbuch der Geometrie, zum Gebrauch bei dem Unterricht in Gymnasien und höhern Bürgerschulen.'' Lübeck: Asschenfeldt 1854 * ''Unsere Realschule, was sie war, geworden ist und werden muss.'' Lübeck: H. Schmidt 1865 * ''Die Archimedische Spirallinie: Nach Rivaltus a Flurantia und Venatorius frei bearbeitet und mit Anmerkungen versehen.'' Lübeck 1865 : [https://books.google.com/books?id=vnZaAAAAcAAJ interrete], - British Library * ''Der Ausbau der Lübecker Realschule.'' Lübeck: Borchers 1869 * ''Vorschule und Anfangsgründe der descriptiven Geometrie: ein Cursus für die Secunda einer Realschule erster Ordnung; mit 155 Holzschnitten.'' Hannover: Hahn 1870 : [http://resolver.sub.uni-goettingen.de/purl?PPN592791483 interrete] - Gotingena Universitata Biblioteko * ''Grundriß der Experimentalphysik für höhere Unterrichtsanstalten.'' Tria eldono, Haessel Lepsiko 1874 : Hans Rühlmann (eld.): ''Chr. Scherlings Grundriß der Experimentalphysik,'' Sesa eldono, Haessel, Leipzig 1904 ([http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:15-0011-159928 interrete] - ĉe: Lepsika Universitata Biblioteko === Kompozicioj === * ''Deutsches Vaterlandslied.'' Gedichtet von C. von Großheim, in Musik gesetzt für 4stimmigen Männerchor, im Volkston von Chr. Scherling. Der Ertrag ist für Schleswig-Holstein bestimmt, Lübeck: F. W. Kaibel 1848 * ''Die Wacht auf den Vogesen , Gedicht von G. Mühl aus Strassburg. Für eine Singstimme componirt von Ludwig Liebe. Für Männerchor mit Instrumental- oder Pianoforte-Begleitung im Einverständniss mit dem Componisten arrangirt von Chr. Scherling.'' Leipzig: Siegel 1874 ([https://books.google.com/books?id=gK2U4HrqsMoC Digitalisat], [[British Library]]) == Literaturo == * [[Carl Stiehl]]: ''Lübeckisches Tonkünstlerlexikon.'' Leipzig: Hesse 1887 ([https://books.google.com/books?id=D8pEAQAAMAAJ Digitalisat]), S. 15 * [[Robert Musiol]] (Hrsg.): ''Julius Schuberth’s Musikalisches Conversations-Lexicon: ein encyclopädisches Handbuch.'' 10. Auflage, Leipzig 1877, S. [https://books.google.com/books?id=ehMQAAAAYAAJ&pg=PA405 405] * "Prof. Christian Scherling †" - ĉe: ''Lübeckische Blätter,'' 46 (1904), p. 18-19 == Eksteraj ligiloj == * Georg Joseph Vogler: [http://digital-stadtbibliothek.luebeck.de/viewer/resolver?urn=urn:nbn:de:gbv:48-1-1944534 ''Ouverture de l'Opéra Gustave Adolphe''] - Lubeka Urba Biblioteko, Mus C 19a. * [https://zbmath.org/authors/scherling.chr Chr. Scherling] ĉe ''zbMATH.org'' == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Scherling, Christian}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Korusestroj]] [[Kategorio:Germanaj matematikistoj]] [[Kategorio:Schulbuchautor]] [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1812]] [[Kategorio:Mortintoj en 1903]] [[Kategorio:Lubeko]] 9vrtrkkjhoq3yd5kms7nzdu5mlxmigo 9392092 9392090 2026-06-04T16:25:27Z Tirolischleioans 254019 /* Literaturo */ 9392092 wikitext text/x-wiki [[file:Scherling-christian-in-die-heimat-bd23-1913-heft08-august1913-s215.jpg|eta|Christian Scherling]] '''Johann Christian SCHERLING''' (naskiĝinta la {{daton|13|12|1812}} en [[Lanitz-Hassel-Tal|Spielberg]], mortinta la {{daton|28|12|1903}} en [[Lubeko]]<ref>''Biographisches Jahrbuch und Deutscher Nekrolog,'' 8 (1903), kol. 99</ref>) estis [[germanio|germana]] instruisto, lernolibra verkisto kaj muzikaranĝisto. == Vivo == Post trapaso de la abiturienta ekzameno ĉe la [[katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedrala Gimnazio]] en [[naumburg (Saale)|Naumburg]] en 1833<ref>''Ad explorationem publicam progressuum … in Schola Cathedrali Numburgensi … instituendam … invitat'' (jarlibro 1833, p. 21)</ref> li studis ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]] matematikon kaj filozofion. Inter septembro 1835 kaj pasko 1836 li estis helpa insruisto ĉe la lernejo ''Latina'' ene de la [[Franckesche Stiftungen]].<ref>''Festschrift zur zweihundertjährigen Jubelfeier der Franckeschen Stiftungen und der Lateinischen Hauptschule am 30. Juni und 1. Juli 1898,'', p. 161, n-ro 45</ref> En 1836 li fariĝis helpulo ĉe la Katerina Gimnazio de Lubeko. Ĉi-lerneje li estis restonta por la daŭro de 48 jaroj. Li instruis matematikon kaj fizifkon. Post la forpaso de [[Karl Mosche]] en 1856 li gvidis ĝis 1878 ankaŭ la kantajn horojn.<ref>Johann Hennings: ''Musikgeschichte Lübecks I: Die weltliĉe Musik,'' Bärenreiter, Kaselo kaj Berno 1951, p. 283</ref> Krome li respondecis ankaŭ por la fizikkabineto kaj aĉetis diversajn demonstradajn ilojn (maŝino de Atwood, inercirada maŝino, vapormaŝino, elektriza maŝino). En 1859 li eĉ akiris akiri maketon de la stela ĉielo (diafano 85 cm, alteco 2 m). Ĝi estis eksponita en 1957 ĉe la pordego [[Holstentor]].<ref>"Geschichte der naturwissenschaftliĉen Sammlung des Katharineums" - ĉe: ''Das Katharineum'' 9 (1957), kajero 28, p. 1-2 ([https://arĉiv.katharineum.de/pdf/028.pdf interrete])</ref> Nuntempe ĝi veideblas en la Anna Muzeo.<ref>[https://stannen.eguide.de/#station35 ''Himmelsglobus (sog. Seyfert'sches Uranorama)'']</ref> Paske de 1854 li promociiĝis supera instruisto. En septembro 1862 li nomumiĝis profesoro; pensiiĝo lia estis paske de 1884. Scherling verkis plurajn fakeseojn en lernejaj jarlibroj kaj lernolibrojn, el kiuj pleje furoris ''Grundriß der Experimentalphysik für höhere Unterriĉtsanstalten''. Ankaŭ pri edukpolitikaĵoj li publike parolis kaj verkis (ekz. pri la eco de Realaj lernejoj). Scherling multflanke engaĝiĝis publike. Li membris ĉe la burĝa iniciativa klubo ''Gesellschaft zur Beförderung gemeinnütziger Tätigkeit'', kie li ofte prelgegis. Li estis estrarano ĉe la Metiista lernejo kaj ĉe la Porinstruista seminario. Inter 1841-52 ekzistis [[geognozio|Geognozia]] amikaro por [[Baltio]] kie li estis sekretario. La politikaj cirkonstancoj post la finigo de la Ribelo de Ŝlesvigo-Hostinio (1851) ĉesis ĉi klubo. Scherling ankaŭ estis ano en la Nordgermana Apotekista Societo. Ŝia pasio tamen estis la kantado kaj burĝa korusa muzeiko. Li estis kunfondinto kaj longjara estro de la ĥoro ''Lübecker Liedertafel von 1842'' kaj de ''Musikverein'' (1844) kiu ade organizis al lubekajn simfoniajn koncertojn.<ref>''Musikgeschichte Lübecks I: Die weltliche Musik,'' Bärenreiter, Kaselo kaj Berno 1951, p. 171 ss.</ref> Jam du jarojn post la fondiĝo okazis en somero 1844 norgermana kantista festo kun kvar centoj da partoprenantoj. Scherling estris la sakralan koncerton en la Katerina Kirko. En 1847 ankaŭ danke ali okazis Lubeke la koncertego ''Allgemeines Deutsches Sängerfest'' kun 2200 partoprenantoj. Samtempe iĝis kunveno de germanistoj en Lubeko, do grandega manifestacio dum [[antaŭmarto]].<ref>Dieter Düding: ''Organisierter gesellschaftlicher Nationalismus in Deutschland (1808–1847). Bedeutung und Funktion der Turner- und Sängervereine für die deutsche Nationalbewegung,'' Oldenbourg, München, Wien 1984 (=Studien zur Geschichte des neŭnzehnten Jahrhunderts, 13), ISBN 978-3-486-51631-9, p. 254</ref> Scherling estis prezidanto de la kantista ligo ''Norddeutscher Sängerbund'' inter 1862=93 kaj porparolisto de ''Deutscher Sängerbund'' (inter 1871-82). Liaj propraj komponaĵoj por korusoj ĉefe estis patriotismaj. Kritikisto de la scherfling-a prilaboro de la naciema muazikaĵo ''Wacht auf den Vogesen'' taksas ĝin kiel sukcesa bruegaĵo de ŝovinismaj [[teŭtonoj]].<ref>''Allgemeine musikalische Zeitung'' 8 (1873), p. 85</ref> [[Ernst August Scherling]] estis lia filo. == Verkoj == * ''Beitrag zur Vereinfachung des Unterrichts in der Buchstabenrechnung auf Real- und höheren Bürgerschulen.'' Lübeck: Schmidt 1836 * ''Die Regeln der Alligations- oder Vermischungsrechnung, abgeleitet aus algebraischen Betrachtungen.'' Lübeck: Schmidt 1836 * ''Leitfaden bei dem Unterricht in der Physik: für Real- und höhere Bürgerschulen.'' Lübeck: Rohden 1840 * ''Lehrbuch der allgemeinen Arithmetik für die obern Klassen der Gymnasien.'' Lübeck: Rohden 1841 * ''Geometrische Aufgaben, die mit Hülfe der Algebra ohne Anwendung der Goniometrie lösbar sind.'' Lübeck: Schmidt 1842 * ''Versuch einer Anleitung, die in den süd-baltischen Ländern vorkommenden Gesteine durch eigene Untersuchung zu bestimmen.'' Lübeck: Schmidt 1845 * ''Leitfaden bei dem Unterrichte in der allgemeinen Arithmetik für höhere Realschulen, so wie für die untern und mittlern Klassen der Gymnasien.'' Zweite zu einem Lehr- und Übungsbuche umgearbeitete Auflage, mit einem Anhang, welcher die für Schule nöthigen mathematischen Tafeln enthält. Lübeck: Asschenfeldt 1852 * ''Lehrbuch der Geometrie, zum Gebrauch bei dem Unterricht in Gymnasien und höhern Bürgerschulen.'' Lübeck: Asschenfeldt 1854 * ''Unsere Realschule, was sie war, geworden ist und werden muss.'' Lübeck: H. Schmidt 1865 * ''Die Archimedische Spirallinie: Nach Rivaltus a Flurantia und Venatorius frei bearbeitet und mit Anmerkungen versehen.'' Lübeck 1865 : [https://books.google.com/books?id=vnZaAAAAcAAJ interrete], - British Library * ''Der Ausbau der Lübecker Realschule.'' Lübeck: Borchers 1869 * ''Vorschule und Anfangsgründe der descriptiven Geometrie: ein Cursus für die Secunda einer Realschule erster Ordnung; mit 155 Holzschnitten.'' Hannover: Hahn 1870 : [http://resolver.sub.uni-goettingen.de/purl?PPN592791483 interrete] - Gotingena Universitata Biblioteko * ''Grundriß der Experimentalphysik für höhere Unterrichtsanstalten.'' Tria eldono, Haessel Lepsiko 1874 : Hans Rühlmann (eld.): ''Chr. Scherlings Grundriß der Experimentalphysik,'' Sesa eldono, Haessel, Leipzig 1904 ([http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:15-0011-159928 interrete] - ĉe: Lepsika Universitata Biblioteko === Kompozicioj === * ''Deutsches Vaterlandslied.'' Gedichtet von C. von Großheim, in Musik gesetzt für 4stimmigen Männerchor, im Volkston von Chr. Scherling. Der Ertrag ist für Schleswig-Holstein bestimmt, Lübeck: F. W. Kaibel 1848 * ''Die Wacht auf den Vogesen , Gedicht von G. Mühl aus Strassburg. Für eine Singstimme componirt von Ludwig Liebe. Für Männerchor mit Instrumental- oder Pianoforte-Begleitung im Einverständniss mit dem Componisten arrangirt von Chr. Scherling.'' Leipzig: Siegel 1874 ([https://books.google.com/books?id=gK2U4HrqsMoC Digitalisat], [[British Library]]) == Literaturo == * Carl Stiehl: ''Lübeckisches Tonkünstlerlexikon.'' Leipzig: Hesse 1887 ([https://books.google.com/books?id=D8pEAQAAMAAJ Digitalisat]), S. 15 * Robert Musiol (eld.): ''Julius Schuberth’s Musikalisches Conversations-Lexicon: ein encyclopädisches Handbuch.'' 10. Auflage, Leipzig 1877, S. [https://books.google.com/books?id=ehMQAAAAYAAJ&pg=PA405 405] * "Prof. Christian Scherling †" - ĉe: ''Lübeckische Blätter,'' 46 (1904), p. 18-19 == Eksteraj ligiloj == * Georg Joseph Vogler: [http://digital-stadtbibliothek.luebeck.de/viewer/resolver?urn=urn:nbn:de:gbv:48-1-1944534 ''Ouverture de l'Opéra Gustave Adolphe''] - Lubeka Urba Biblioteko, Mus C 19a. * [https://zbmath.org/authors/scherling.chr Chr. Scherling] ĉe ''zbMATH.org'' == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Scherling, Christian}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Korusestroj]] [[Kategorio:Germanaj matematikistoj]] [[Kategorio:Schulbuchautor]] [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1812]] [[Kategorio:Mortintoj en 1903]] [[Kategorio:Lubeko]] 847znvysh2svst8srm7bo1ypnkvloy1 9392094 9392092 2026-06-04T16:25:47Z Tirolischleioans 254019 /* Notoj */ 9392094 wikitext text/x-wiki [[file:Scherling-christian-in-die-heimat-bd23-1913-heft08-august1913-s215.jpg|eta|Christian Scherling]] '''Johann Christian SCHERLING''' (naskiĝinta la {{daton|13|12|1812}} en [[Lanitz-Hassel-Tal|Spielberg]], mortinta la {{daton|28|12|1903}} en [[Lubeko]]<ref>''Biographisches Jahrbuch und Deutscher Nekrolog,'' 8 (1903), kol. 99</ref>) estis [[germanio|germana]] instruisto, lernolibra verkisto kaj muzikaranĝisto. == Vivo == Post trapaso de la abiturienta ekzameno ĉe la [[katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedrala Gimnazio]] en [[naumburg (Saale)|Naumburg]] en 1833<ref>''Ad explorationem publicam progressuum … in Schola Cathedrali Numburgensi … instituendam … invitat'' (jarlibro 1833, p. 21)</ref> li studis ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]] matematikon kaj filozofion. Inter septembro 1835 kaj pasko 1836 li estis helpa insruisto ĉe la lernejo ''Latina'' ene de la [[Franckesche Stiftungen]].<ref>''Festschrift zur zweihundertjährigen Jubelfeier der Franckeschen Stiftungen und der Lateinischen Hauptschule am 30. Juni und 1. Juli 1898,'', p. 161, n-ro 45</ref> En 1836 li fariĝis helpulo ĉe la Katerina Gimnazio de Lubeko. Ĉi-lerneje li estis restonta por la daŭro de 48 jaroj. Li instruis matematikon kaj fizifkon. Post la forpaso de [[Karl Mosche]] en 1856 li gvidis ĝis 1878 ankaŭ la kantajn horojn.<ref>Johann Hennings: ''Musikgeschichte Lübecks I: Die weltliĉe Musik,'' Bärenreiter, Kaselo kaj Berno 1951, p. 283</ref> Krome li respondecis ankaŭ por la fizikkabineto kaj aĉetis diversajn demonstradajn ilojn (maŝino de Atwood, inercirada maŝino, vapormaŝino, elektriza maŝino). En 1859 li eĉ akiris akiri maketon de la stela ĉielo (diafano 85 cm, alteco 2 m). Ĝi estis eksponita en 1957 ĉe la pordego [[Holstentor]].<ref>"Geschichte der naturwissenschaftliĉen Sammlung des Katharineums" - ĉe: ''Das Katharineum'' 9 (1957), kajero 28, p. 1-2 ([https://arĉiv.katharineum.de/pdf/028.pdf interrete])</ref> Nuntempe ĝi veideblas en la Anna Muzeo.<ref>[https://stannen.eguide.de/#station35 ''Himmelsglobus (sog. Seyfert'sches Uranorama)'']</ref> Paske de 1854 li promociiĝis supera instruisto. En septembro 1862 li nomumiĝis profesoro; pensiiĝo lia estis paske de 1884. Scherling verkis plurajn fakeseojn en lernejaj jarlibroj kaj lernolibrojn, el kiuj pleje furoris ''Grundriß der Experimentalphysik für höhere Unterriĉtsanstalten''. Ankaŭ pri edukpolitikaĵoj li publike parolis kaj verkis (ekz. pri la eco de Realaj lernejoj). Scherling multflanke engaĝiĝis publike. Li membris ĉe la burĝa iniciativa klubo ''Gesellschaft zur Beförderung gemeinnütziger Tätigkeit'', kie li ofte prelgegis. Li estis estrarano ĉe la Metiista lernejo kaj ĉe la Porinstruista seminario. Inter 1841-52 ekzistis [[geognozio|Geognozia]] amikaro por [[Baltio]] kie li estis sekretario. La politikaj cirkonstancoj post la finigo de la Ribelo de Ŝlesvigo-Hostinio (1851) ĉesis ĉi klubo. Scherling ankaŭ estis ano en la Nordgermana Apotekista Societo. Ŝia pasio tamen estis la kantado kaj burĝa korusa muzeiko. Li estis kunfondinto kaj longjara estro de la ĥoro ''Lübecker Liedertafel von 1842'' kaj de ''Musikverein'' (1844) kiu ade organizis al lubekajn simfoniajn koncertojn.<ref>''Musikgeschichte Lübecks I: Die weltliche Musik,'' Bärenreiter, Kaselo kaj Berno 1951, p. 171 ss.</ref> Jam du jarojn post la fondiĝo okazis en somero 1844 norgermana kantista festo kun kvar centoj da partoprenantoj. Scherling estris la sakralan koncerton en la Katerina Kirko. En 1847 ankaŭ danke ali okazis Lubeke la koncertego ''Allgemeines Deutsches Sängerfest'' kun 2200 partoprenantoj. Samtempe iĝis kunveno de germanistoj en Lubeko, do grandega manifestacio dum [[antaŭmarto]].<ref>Dieter Düding: ''Organisierter gesellschaftlicher Nationalismus in Deutschland (1808–1847). Bedeutung und Funktion der Turner- und Sängervereine für die deutsche Nationalbewegung,'' Oldenbourg, München, Wien 1984 (=Studien zur Geschichte des neŭnzehnten Jahrhunderts, 13), ISBN 978-3-486-51631-9, p. 254</ref> Scherling estis prezidanto de la kantista ligo ''Norddeutscher Sängerbund'' inter 1862=93 kaj porparolisto de ''Deutscher Sängerbund'' (inter 1871-82). Liaj propraj komponaĵoj por korusoj ĉefe estis patriotismaj. Kritikisto de la scherfling-a prilaboro de la naciema muazikaĵo ''Wacht auf den Vogesen'' taksas ĝin kiel sukcesa bruegaĵo de ŝovinismaj [[teŭtonoj]].<ref>''Allgemeine musikalische Zeitung'' 8 (1873), p. 85</ref> [[Ernst August Scherling]] estis lia filo. == Verkoj == * ''Beitrag zur Vereinfachung des Unterrichts in der Buchstabenrechnung auf Real- und höheren Bürgerschulen.'' Lübeck: Schmidt 1836 * ''Die Regeln der Alligations- oder Vermischungsrechnung, abgeleitet aus algebraischen Betrachtungen.'' Lübeck: Schmidt 1836 * ''Leitfaden bei dem Unterricht in der Physik: für Real- und höhere Bürgerschulen.'' Lübeck: Rohden 1840 * ''Lehrbuch der allgemeinen Arithmetik für die obern Klassen der Gymnasien.'' Lübeck: Rohden 1841 * ''Geometrische Aufgaben, die mit Hülfe der Algebra ohne Anwendung der Goniometrie lösbar sind.'' Lübeck: Schmidt 1842 * ''Versuch einer Anleitung, die in den süd-baltischen Ländern vorkommenden Gesteine durch eigene Untersuchung zu bestimmen.'' Lübeck: Schmidt 1845 * ''Leitfaden bei dem Unterrichte in der allgemeinen Arithmetik für höhere Realschulen, so wie für die untern und mittlern Klassen der Gymnasien.'' Zweite zu einem Lehr- und Übungsbuche umgearbeitete Auflage, mit einem Anhang, welcher die für Schule nöthigen mathematischen Tafeln enthält. Lübeck: Asschenfeldt 1852 * ''Lehrbuch der Geometrie, zum Gebrauch bei dem Unterricht in Gymnasien und höhern Bürgerschulen.'' Lübeck: Asschenfeldt 1854 * ''Unsere Realschule, was sie war, geworden ist und werden muss.'' Lübeck: H. Schmidt 1865 * ''Die Archimedische Spirallinie: Nach Rivaltus a Flurantia und Venatorius frei bearbeitet und mit Anmerkungen versehen.'' Lübeck 1865 : [https://books.google.com/books?id=vnZaAAAAcAAJ interrete], - British Library * ''Der Ausbau der Lübecker Realschule.'' Lübeck: Borchers 1869 * ''Vorschule und Anfangsgründe der descriptiven Geometrie: ein Cursus für die Secunda einer Realschule erster Ordnung; mit 155 Holzschnitten.'' Hannover: Hahn 1870 : [http://resolver.sub.uni-goettingen.de/purl?PPN592791483 interrete] - Gotingena Universitata Biblioteko * ''Grundriß der Experimentalphysik für höhere Unterrichtsanstalten.'' Tria eldono, Haessel Lepsiko 1874 : Hans Rühlmann (eld.): ''Chr. Scherlings Grundriß der Experimentalphysik,'' Sesa eldono, Haessel, Leipzig 1904 ([http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:15-0011-159928 interrete] - ĉe: Lepsika Universitata Biblioteko === Kompozicioj === * ''Deutsches Vaterlandslied.'' Gedichtet von C. von Großheim, in Musik gesetzt für 4stimmigen Männerchor, im Volkston von Chr. Scherling. Der Ertrag ist für Schleswig-Holstein bestimmt, Lübeck: F. W. Kaibel 1848 * ''Die Wacht auf den Vogesen , Gedicht von G. Mühl aus Strassburg. Für eine Singstimme componirt von Ludwig Liebe. Für Männerchor mit Instrumental- oder Pianoforte-Begleitung im Einverständniss mit dem Componisten arrangirt von Chr. Scherling.'' Leipzig: Siegel 1874 ([https://books.google.com/books?id=gK2U4HrqsMoC Digitalisat], [[British Library]]) == Literaturo == * Carl Stiehl: ''Lübeckisches Tonkünstlerlexikon.'' Leipzig: Hesse 1887 ([https://books.google.com/books?id=D8pEAQAAMAAJ Digitalisat]), S. 15 * Robert Musiol (eld.): ''Julius Schuberth’s Musikalisches Conversations-Lexicon: ein encyclopädisches Handbuch.'' 10. Auflage, Leipzig 1877, S. [https://books.google.com/books?id=ehMQAAAAYAAJ&pg=PA405 405] * "Prof. Christian Scherling †" - ĉe: ''Lübeckische Blätter,'' 46 (1904), p. 18-19 == Eksteraj ligiloj == * Georg Joseph Vogler: [http://digital-stadtbibliothek.luebeck.de/viewer/resolver?urn=urn:nbn:de:gbv:48-1-1944534 ''Ouverture de l'Opéra Gustave Adolphe''] - Lubeka Urba Biblioteko, Mus C 19a. * [https://zbmath.org/authors/scherling.chr Chr. Scherling] ĉe ''zbMATH.org'' == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Scherling, Christian}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Korusestroj]] [[Kategorio:Germanaj matematikistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1812]] [[Kategorio:Mortintoj en 1903]] [[Kategorio:Lubeko]] fyuwxu6przzrpvipc70gd2fzbb9v1i6 9392096 9392094 2026-06-04T16:26:59Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9392096 wikitext text/x-wiki [[file:Scherling-christian-in-die-heimat-bd23-1913-heft08-august1913-s215.jpg|eta|Christian Scherling]] '''Johann Christian SCHERLING''' (naskiĝinta la {{daton|13|12|1812}} en [[Lanitz-Hassel-Tal|Spielberg]], mortinta la {{daton|28|12|1903}} en [[Lubeko]]<ref>''Biographisches Jahrbuch und Deutscher Nekrolog,'' 8 (1903), kol. 99</ref>) estis [[germanio|germana]] instruisto, lernolibra verkisto kaj muzikaranĝisto. == Vivo == Post trapaso de la abiturienta ekzameno ĉe la [[katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedrala Gimnazio]] en [[naumburg (Saale)|Naumburg]] en 1833<ref>''Ad explorationem publicam progressuum … in Schola Cathedrali Numburgensi … instituendam … invitat'' (jarlibro 1833, p. 21)</ref> li studis ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]] matematikon kaj filozofion. Inter septembro 1835 kaj pasko 1836 li estis helpa insruisto ĉe la lernejo ''Latina'' ene de la [[Franckesche Stiftungen]].<ref>''Festschrift zur zweihundertjährigen Jubelfeier der Franckeschen Stiftungen und der Lateinischen Hauptschule am 30. Juni und 1. Juli 1898,'', p. 161, n-ro 45</ref> En 1836 li fariĝis helpulo ĉe la Katerina Gimnazio de Lubeko. Ĉi-lerneje li estis restonta por la daŭro de 48 jaroj. Li instruis matematikon kaj fizifkon. Post la forpaso de [[Karl Mosche]] en 1856 li gvidis ĝis 1878 ankaŭ la kantajn horojn.<ref>Johann Hennings: ''Musikgeschichte Lübecks I: Die weltliĉe Musik,'' Bärenreiter, Kaselo kaj Berno 1951, p. 283</ref> Krome li respondecis ankaŭ por la fizikkabineto kaj aĉetis diversajn demonstradajn ilojn (maŝino de Atwood, inercirada maŝino, vapormaŝino, elektriza maŝino). En 1859 li eĉ akiris akiri maketon de la stela ĉielo (diafano 85 cm, alteco 2 m). Ĝi estis eksponita en 1957 ĉe la pordego [[Holstentor]].<ref>"Geschichte der naturwissenschaftlichen Sammlung des Katharineums" - ĉe: ''Das Katharineum'' 9 (1957), kajero 28, p. 1-2 ([https://archiv.katharineum.de/pdf/028.pdf interrete])</ref> Nuntempe ĝi veideblas en la Anna Muzeo.<ref>[https://stannen.eguide.de/#station35 ''Himmelsglobus (sog. Seyfert'sches Uranorama)'']</ref> Paske de 1854 li promociiĝis supera instruisto. En septembro 1862 li nomumiĝis profesoro; pensiiĝo lia estis paske de 1884. Scherling verkis plurajn fakeseojn en lernejaj jarlibroj kaj lernolibrojn, el kiuj pleje furoris ''Grundriß der Experimentalphysik für höhere Unterriĉtsanstalten''. Ankaŭ pri edukpolitikaĵoj li publike parolis kaj verkis (ekz. pri la eco de Realaj lernejoj). Scherling multflanke engaĝiĝis publike. Li membris ĉe la burĝa iniciativa klubo ''Gesellschaft zur Beförderung gemeinnütziger Tätigkeit'', kie li ofte prelgegis. Li estis estrarano ĉe la Metiista lernejo kaj ĉe la Porinstruista seminario. Inter 1841-52 ekzistis [[geognozio|Geognozia]] amikaro por [[Baltio]] kie li estis sekretario. La politikaj cirkonstancoj post la finigo de la Ribelo de Ŝlesvigo-Hostinio (1851) ĉesis ĉi klubo. Scherling ankaŭ estis ano en la Nordgermana Apotekista Societo. Ŝia pasio tamen estis la kantado kaj burĝa korusa muzeiko. Li estis kunfondinto kaj longjara estro de la ĥoro ''Lübecker Liedertafel von 1842'' kaj de ''Musikverein'' (1844) kiu ade organizis al lubekajn simfoniajn koncertojn.<ref>''Musikgeschichte Lübecks I: Die weltliche Musik,'' Bärenreiter, Kaselo kaj Berno 1951, p. 171 ss.</ref> Jam du jarojn post la fondiĝo okazis en somero 1844 norgermana kantista festo kun kvar centoj da partoprenantoj. Scherling estris la sakralan koncerton en la Katerina Kirko. En 1847 ankaŭ danke ali okazis Lubeke la koncertego ''Allgemeines Deutsches Sängerfest'' kun 2200 partoprenantoj. Samtempe iĝis kunveno de germanistoj en Lubeko, do grandega manifestacio dum [[antaŭmarto]].<ref>Dieter Düding: ''Organisierter gesellschaftlicher Nationalismus in Deutschland (1808–1847). Bedeutung und Funktion der Turner- und Sängervereine für die deutsche Nationalbewegung,'' Oldenbourg, München, Wien 1984 (=Studien zur Geschichte des neŭnzehnten Jahrhunderts, 13), ISBN 978-3-486-51631-9, p. 254</ref> Scherling estis prezidanto de la kantista ligo ''Norddeutscher Sängerbund'' inter 1862=93 kaj porparolisto de ''Deutscher Sängerbund'' (inter 1871-82). Liaj propraj komponaĵoj por korusoj ĉefe estis patriotismaj. Kritikisto de la scherfling-a prilaboro de la naciema muazikaĵo ''Wacht auf den Vogesen'' taksas ĝin kiel sukcesa bruegaĵo de ŝovinismaj [[teŭtonoj]].<ref>''Allgemeine musikalische Zeitung'' 8 (1873), p. 85</ref> [[Ernst August Scherling]] estis lia filo. == Verkoj == * ''Beitrag zur Vereinfachung des Unterrichts in der Buchstabenrechnung auf Real- und höheren Bürgerschulen.'' Lübeck: Schmidt 1836 * ''Die Regeln der Alligations- oder Vermischungsrechnung, abgeleitet aus algebraischen Betrachtungen.'' Lübeck: Schmidt 1836 * ''Leitfaden bei dem Unterricht in der Physik: für Real- und höhere Bürgerschulen.'' Lübeck: Rohden 1840 * ''Lehrbuch der allgemeinen Arithmetik für die obern Klassen der Gymnasien.'' Lübeck: Rohden 1841 * ''Geometrische Aufgaben, die mit Hülfe der Algebra ohne Anwendung der Goniometrie lösbar sind.'' Lübeck: Schmidt 1842 * ''Versuch einer Anleitung, die in den süd-baltischen Ländern vorkommenden Gesteine durch eigene Untersuchung zu bestimmen.'' Lübeck: Schmidt 1845 * ''Leitfaden bei dem Unterrichte in der allgemeinen Arithmetik für höhere Realschulen, so wie für die untern und mittlern Klassen der Gymnasien.'' Zweite zu einem Lehr- und Übungsbuche umgearbeitete Auflage, mit einem Anhang, welcher die für Schule nöthigen mathematischen Tafeln enthält. Lübeck: Asschenfeldt 1852 * ''Lehrbuch der Geometrie, zum Gebrauch bei dem Unterricht in Gymnasien und höhern Bürgerschulen.'' Lübeck: Asschenfeldt 1854 * ''Unsere Realschule, was sie war, geworden ist und werden muss.'' Lübeck: H. Schmidt 1865 * ''Die Archimedische Spirallinie: Nach Rivaltus a Flurantia und Venatorius frei bearbeitet und mit Anmerkungen versehen.'' Lübeck 1865 : [https://books.google.com/books?id=vnZaAAAAcAAJ interrete], - British Library * ''Der Ausbau der Lübecker Realschule.'' Lübeck: Borchers 1869 * ''Vorschule und Anfangsgründe der descriptiven Geometrie: ein Cursus für die Secunda einer Realschule erster Ordnung; mit 155 Holzschnitten.'' Hannover: Hahn 1870 : [http://resolver.sub.uni-goettingen.de/purl?PPN592791483 interrete] - Gotingena Universitata Biblioteko * ''Grundriß der Experimentalphysik für höhere Unterrichtsanstalten.'' Tria eldono, Haessel Lepsiko 1874 : Hans Rühlmann (eld.): ''Chr. Scherlings Grundriß der Experimentalphysik,'' Sesa eldono, Haessel, Leipzig 1904 ([http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:15-0011-159928 interrete] - ĉe: Lepsika Universitata Biblioteko === Kompozicioj === * ''Deutsches Vaterlandslied.'' Gedichtet von C. von Großheim, in Musik gesetzt für 4stimmigen Männerchor, im Volkston von Chr. Scherling. Der Ertrag ist für Schleswig-Holstein bestimmt, Lübeck: F. W. Kaibel 1848 * ''Die Wacht auf den Vogesen , Gedicht von G. Mühl aus Strassburg. Für eine Singstimme componirt von Ludwig Liebe. Für Männerchor mit Instrumental- oder Pianoforte-Begleitung im Einverständniss mit dem Componisten arrangirt von Chr. Scherling.'' Leipzig: Siegel 1874 ([https://books.google.com/books?id=gK2U4HrqsMoC Digitalisat], [[British Library]]) == Literaturo == * Carl Stiehl: ''Lübeckisches Tonkünstlerlexikon.'' Leipzig: Hesse 1887 ([https://books.google.com/books?id=D8pEAQAAMAAJ Digitalisat]), S. 15 * Robert Musiol (eld.): ''Julius Schuberth’s Musikalisches Conversations-Lexicon: ein encyclopädisches Handbuch.'' 10. Auflage, Leipzig 1877, S. [https://books.google.com/books?id=ehMQAAAAYAAJ&pg=PA405 405] * "Prof. Christian Scherling †" - ĉe: ''Lübeckische Blätter,'' 46 (1904), p. 18-19 == Eksteraj ligiloj == * Georg Joseph Vogler: [http://digital-stadtbibliothek.luebeck.de/viewer/resolver?urn=urn:nbn:de:gbv:48-1-1944534 ''Ouverture de l'Opéra Gustave Adolphe''] - Lubeka Urba Biblioteko, Mus C 19a. * [https://zbmath.org/authors/scherling.chr Chr. Scherling] ĉe ''zbMATH.org'' == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Scherling, Christian}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Korusestroj]] [[Kategorio:Germanaj matematikistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1812]] [[Kategorio:Mortintoj en 1903]] [[Kategorio:Lubeko]] k7lzw9o7gz5tvcb41aiw6fqldvg0ipp 0 945845 9392095 2026-06-04T16:26:15Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1197661234|Johannes Helms]]" 9392095 wikitext text/x-wiki '''Johannes HELMS''' (naskita la 8-an de novembro 1828 en [[Sørbymagle]] - mortis la 4-an de decembro 1895 en [[Kopenhago]]) estis dana verkisto kaj bazlerneja instruisto, kiu spertis la Trijaran Militon propraokule. Nuntempe li estas plej konata pro la kanto ''Jeg elsker de grønne Lunde'' (1873), kiu ankaŭ estis tradukita en Esperanton en la 1920-aj jaroj. * [https://biografiskleksikon.lex.dk/Johannes_Helms_-_rektor Johannes Helms ĉe ''Dansk Biografisk Leksikon''] ({{Da}}) * [https://allpoetry.com/En-Svensk-Konstabel-Fra-Sverrig Teksto de la poemo de Helms "En Svensk Konstabel Fra Sverrig"] ({{Da}}) [[Kategorio:Danaj verkistoj]] aaxzg7otfkqrb9josdh9qv565elcvvf 9392097 9392095 2026-06-04T16:28:10Z Sj1mor 12103 9392097 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Johannes HELMS''' (naskita la 8-an de novembro 1828 en Sørbymagle - mortis la 4-an de decembro 1895 en [[Kopenhago]]) estis dana verkisto kaj bazlerneja instruisto, kiu spertis la Trijaran Militon propraokule. Nuntempe li estas plej konata pro la kanto ''Jeg elsker de grønne Lunde'' (1873), kiu ankaŭ estis tradukita en Esperanton en la 1920-aj jaroj. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://biografiskleksikon.lex.dk/Johannes_Helms_-_rektor Johannes Helms ĉe ''Dansk Biografisk Leksikon''] ({{Da}}) * [https://allpoetry.com/En-Svensk-Konstabel-Fra-Sverrig Teksto de la poemo de Helms "En Svensk Konstabel Fra Sverrig"] ({{Da}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Helms, Johannes}} [[Kategorio:Danaj verkistoj]] 2d55bbk5yxno4dyb0cq0bffc0jyyeg1 9392099 9392097 2026-06-04T16:28:47Z Sj1mor 12103 9392099 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Johannes HELMS''' (naskita la 8-an de novembro 1828 en Sørbymagle - mortis la 4-an de decembro 1895 en [[Kopenhago]]) estis dana verkisto, instruisto kaj lernejestro. Nuntempe li estas plej konata pro la kanto ''Jeg elsker de grønne Lunde'' (1873), kiu ankaŭ estis tradukita en Esperanton en la 1920-aj jaroj. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://biografiskleksikon.lex.dk/Johannes_Helms_-_rektor Johannes Helms ĉe ''Dansk Biografisk Leksikon''] ({{Da}}) * [https://allpoetry.com/En-Svensk-Konstabel-Fra-Sverrig Teksto de la poemo de Helms "En Svensk Konstabel Fra Sverrig"] ({{Da}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Helms, Johannes}} [[Kategorio:Danaj verkistoj]] g0uujx0kf67lct1kjp9ifsbx9z00m1u 14 945846 9392102 2026-06-04T16:31:19Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Belgaj muzikistoj|Violonĉelistoj]] [[Kategorio:Violonĉelistoj laŭ landoj‎]]" 9392102 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Belgaj muzikistoj|Violonĉelistoj]] [[Kategorio:Violonĉelistoj laŭ landoj‎]] h2xrubk01n7dgc9gllyudlw6kog3azu 14 945847 9392103 2026-06-04T16:32:36Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Katalunaj muzikistoj|Violonĉelistoj]] [[Kategorio:Hispanaj violonĉelistoj|Katalunaj]] [[Kategorio:Violonĉelistoj laŭ landoj‎]]" 9392103 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Katalunaj muzikistoj|Violonĉelistoj]] [[Kategorio:Hispanaj violonĉelistoj|Katalunaj]] [[Kategorio:Violonĉelistoj laŭ landoj‎]] ijsm8tj8dwe3afuttisajws70k0fhkv 14 945848 9392106 2026-06-04T16:33:26Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Hispanaj muzikistoj|Violonĉelistoj]] [[Kategorio:Violonĉelistoj laŭ landoj‎]]" 9392106 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Hispanaj muzikistoj|Violonĉelistoj]] [[Kategorio:Violonĉelistoj laŭ landoj‎]] 0e286qth6fy12uzmaspojerb4331788 14 945849 9392108 2026-06-04T16:33:36Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Kubaj muzikistoj|Violonĉelistoj]] [[Kategorio:Violonĉelistoj laŭ landoj‎]]" 9392108 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Kubaj muzikistoj|Violonĉelistoj]] [[Kategorio:Violonĉelistoj laŭ landoj‎]] g3ezy5ywp0disdulcv6ucwltk156wb4 0 945850 9392130 2026-06-04T16:54:45Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "[[File:09 Johannes Schröter.jpeg|thumb|09 Johannes Schröter]] '''Johannes von SCHRÖTER''' (naskiĝinta en 1513 en [[Vajmaro]], mortinta la {{daton|31|3|1593}} en [[Jena]]) estis [[germanio|germana]] kuracisto. Frekventante la [[katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedralan Gimnazion]] je [[naumburg (Saale)|Naumburg]] li interesiĝis pri literaturo kaj filozofio. En 1533 li studis humanismajn fakojn ĉe la [[universitato de Wittenberg]]. Poste li fariĝis lernejestro..." 9392130 wikitext text/x-wiki [[File:09 Johannes Schröter.jpeg|thumb|09 Johannes Schröter]] '''Johannes von SCHRÖTER''' (naskiĝinta en 1513 en [[Vajmaro]], mortinta la {{daton|31|3|1593}} en [[Jena]]) estis [[germanio|germana]] kuracisto. Frekventante la [[katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedralan Gimnazion]] je [[naumburg (Saale)|Naumburg]] li interesiĝis pri literaturo kaj filozofio. En 1533 li studis humanismajn fakojn ĉe la [[universitato de Wittenberg]]. Poste li fariĝis lernejestro en la [[tirolo (Aŭstrio)|tirola]] urbo [[Stams]]. Sed en 1542 li reiris al [[lutherstadt Wittenberg|Wittenberg]] por studi medicinon. Tion li interrompis nur mallonge por rektorumi ĉe la Landa Lernejo en [[Vieno]]. Post kontinuigo de studoj de 1549 en [[Padovo]] li revenis Vienon kie li doktoriĝis en januaro 1552. Baldaŭ poste li fariĝis profesoro ĉe la fakultato pri medicino de la [[universitato de Vieno]]. En 1554 li vokiĝis fare de la malsana duko [[johano Frederiko la 1-a (Saksio)|Johano Frederiko]]; sed antaŭ la alveno de Schröter la suvereno jam estis mortinta. La duko de [[Saksio-Vajmaro]] igis lin profesoro ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. Li ankaŭ iĝis ties unua rektoro. Imperiestro [[Ferdinando la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando]] nobeligis lin kaj la padovanoj nomumis lin en 1579 [[palatino (grafo)|palatino]]. Schröter estis bonega diagnozisto. Inter liaj skribaĵaro menciindas: ''Themata de thermis'' (Jena 1558); ''Themata de peste'' (Jena 1562); ''Gründlicher Bericht und Ratschlag, wie man siĉ in der Pestilenz hüten und bewahren, auch wenn jemand damit befleckt'' (Lepsiko 1566). ==Fonto== Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Schr%C3%B6ter,_Johannes_von&oldid=- "Schroeter, Johannes von"] - fare de Julius Pagel, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 32 (1891), p. 568–569 {{DEFAULTSORT:Schroter, Johannes}} [[kategorio:Germanaj profesoroj]] [[kategorio:Lernejestroj]] [[kategorio:Germanaj medicinistoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Jena]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1513]] [[kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[kategorio:Mortintoj en 1593]] 6epjsj6jwulawv0nj73ndchhgzsi69r 9392132 9392130 2026-06-04T16:55:33Z Tirolischleioans 254019 9392132 wikitext text/x-wiki [[File:09 Johannes Schröter.jpeg|thumb|Johannes Schröter, unua altlernejrektoro de Jena]] '''Johannes von SCHRÖTER''' (naskiĝinta en 1513 en [[Vajmaro]], mortinta la {{daton|31|3|1593}} en [[Jena]]) estis [[germanio|germana]] kuracisto. Frekventante la [[katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedralan Gimnazion]] je [[naumburg (Saale)|Naumburg]] li interesiĝis pri literaturo kaj filozofio. En 1533 li studis humanismajn fakojn ĉe la [[universitato de Wittenberg]]. Poste li fariĝis lernejestro en la [[tirolo (Aŭstrio)|tirola]] urbo [[Stams]]. Sed en 1542 li reiris al [[lutherstadt Wittenberg|Wittenberg]] por studi medicinon. Tion li interrompis nur mallonge por rektorumi ĉe la Landa Lernejo en [[Vieno]]. Post kontinuigo de studoj de 1549 en [[Padovo]] li revenis Vienon kie li doktoriĝis en januaro 1552. Baldaŭ poste li fariĝis profesoro ĉe la fakultato pri medicino de la [[universitato de Vieno]]. En 1554 li vokiĝis fare de la malsana duko [[johano Frederiko la 1-a (Saksio)|Johano Frederiko]]; sed antaŭ la alveno de Schröter la suvereno jam estis mortinta. La duko de [[Saksio-Vajmaro]] igis lin profesoro ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. Li ankaŭ iĝis ties unua rektoro. Imperiestro [[Ferdinando la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando]] nobeligis lin kaj la padovanoj nomumis lin en 1579 [[palatino (grafo)|palatino]]. Schröter estis bonega diagnozisto. Inter liaj skribaĵaro menciindas: ''Themata de thermis'' (Jena 1558); ''Themata de peste'' (Jena 1562); ''Gründlicher Bericht und Ratschlag, wie man siĉ in der Pestilenz hüten und bewahren, auch wenn jemand damit befleckt'' (Lepsiko 1566). ==Fonto== Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Schr%C3%B6ter,_Johannes_von&oldid=- "Schroeter, Johannes von"] - fare de Julius Pagel, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 32 (1891), p. 568–569 {{DEFAULTSORT:Schroter, Johannes}} [[kategorio:Germanaj profesoroj]] [[kategorio:Lernejestroj]] [[kategorio:Germanaj medicinistoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Jena]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1513]] [[kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[kategorio:Mortintoj en 1593]] m6j8zxhy7vs4kzudcjee5bz8svo8fbd 9392133 9392132 2026-06-04T16:55:49Z Tirolischleioans 254019 /* Fonto */ 9392133 wikitext text/x-wiki [[File:09 Johannes Schröter.jpeg|thumb|Johannes Schröter, unua altlernejrektoro de Jena]] '''Johannes von SCHRÖTER''' (naskiĝinta en 1513 en [[Vajmaro]], mortinta la {{daton|31|3|1593}} en [[Jena]]) estis [[germanio|germana]] kuracisto. Frekventante la [[katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedralan Gimnazion]] je [[naumburg (Saale)|Naumburg]] li interesiĝis pri literaturo kaj filozofio. En 1533 li studis humanismajn fakojn ĉe la [[universitato de Wittenberg]]. Poste li fariĝis lernejestro en la [[tirolo (Aŭstrio)|tirola]] urbo [[Stams]]. Sed en 1542 li reiris al [[lutherstadt Wittenberg|Wittenberg]] por studi medicinon. Tion li interrompis nur mallonge por rektorumi ĉe la Landa Lernejo en [[Vieno]]. Post kontinuigo de studoj de 1549 en [[Padovo]] li revenis Vienon kie li doktoriĝis en januaro 1552. Baldaŭ poste li fariĝis profesoro ĉe la fakultato pri medicino de la [[universitato de Vieno]]. En 1554 li vokiĝis fare de la malsana duko [[johano Frederiko la 1-a (Saksio)|Johano Frederiko]]; sed antaŭ la alveno de Schröter la suvereno jam estis mortinta. La duko de [[Saksio-Vajmaro]] igis lin profesoro ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. Li ankaŭ iĝis ties unua rektoro. Imperiestro [[Ferdinando la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando]] nobeligis lin kaj la padovanoj nomumis lin en 1579 [[palatino (grafo)|palatino]]. Schröter estis bonega diagnozisto. Inter liaj skribaĵaro menciindas: ''Themata de thermis'' (Jena 1558); ''Themata de peste'' (Jena 1562); ''Gründlicher Bericht und Ratschlag, wie man siĉ in der Pestilenz hüten und bewahren, auch wenn jemand damit befleckt'' (Lepsiko 1566). ==Fonto== Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Schr%C3%B6ter,_Johannes_von&oldid=- "Schroeter, Johannes von"] - fare de Julius Pagel, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 32 (1891), p. 568–569 {{DEFAULTSORT:Schroter, Johannes}} [[kategorio:Germanaj profesoroj]] [[kategorio:Lernejestroj]] [[kategorio:Medicinistoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Jena]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1513]] [[kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[kategorio:Mortintoj en 1593]] a4pd8sqeciejlokvwx7ti2q3jkimsb9 9392135 9392133 2026-06-04T16:56:03Z Tirolischleioans 254019 /* Fonto */ 9392135 wikitext text/x-wiki [[File:09 Johannes Schröter.jpeg|thumb|Johannes Schröter, unua altlernejrektoro de Jena]] '''Johannes von SCHRÖTER''' (naskiĝinta en 1513 en [[Vajmaro]], mortinta la {{daton|31|3|1593}} en [[Jena]]) estis [[germanio|germana]] kuracisto. Frekventante la [[katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedralan Gimnazion]] je [[naumburg (Saale)|Naumburg]] li interesiĝis pri literaturo kaj filozofio. En 1533 li studis humanismajn fakojn ĉe la [[universitato de Wittenberg]]. Poste li fariĝis lernejestro en la [[tirolo (Aŭstrio)|tirola]] urbo [[Stams]]. Sed en 1542 li reiris al [[lutherstadt Wittenberg|Wittenberg]] por studi medicinon. Tion li interrompis nur mallonge por rektorumi ĉe la Landa Lernejo en [[Vieno]]. Post kontinuigo de studoj de 1549 en [[Padovo]] li revenis Vienon kie li doktoriĝis en januaro 1552. Baldaŭ poste li fariĝis profesoro ĉe la fakultato pri medicino de la [[universitato de Vieno]]. En 1554 li vokiĝis fare de la malsana duko [[johano Frederiko la 1-a (Saksio)|Johano Frederiko]]; sed antaŭ la alveno de Schröter la suvereno jam estis mortinta. La duko de [[Saksio-Vajmaro]] igis lin profesoro ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. Li ankaŭ iĝis ties unua rektoro. Imperiestro [[Ferdinando la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando]] nobeligis lin kaj la padovanoj nomumis lin en 1579 [[palatino (grafo)|palatino]]. Schröter estis bonega diagnozisto. Inter liaj skribaĵaro menciindas: ''Themata de thermis'' (Jena 1558); ''Themata de peste'' (Jena 1562); ''Gründlicher Bericht und Ratschlag, wie man siĉ in der Pestilenz hüten und bewahren, auch wenn jemand damit befleckt'' (Lepsiko 1566). ==Fonto== Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Schr%C3%B6ter,_Johannes_von&oldid=- "Schroeter, Johannes von"] - fare de Julius Pagel, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 32 (1891), p. 568–569 {{DEFAULTSORT:Schroter, Johannes}} [[kategorio:Germanaj profesoroj]] [[kategorio:Lernejestroj]] [[kategorio:Germanaj kuracistoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Jena]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1513]] [[kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[kategorio:Mortintoj en 1593]] fyyrxp869txtcr8wnhpff7ameyxk74g 9392140 9392135 2026-06-04T16:58:59Z Tirolischleioans 254019 9392140 wikitext text/x-wiki [[File:09 Johannes Schröter.jpeg|thumb|Johannes Schröter, unua altlernejrektoro de Jena]] '''Johannes von SCHRÖTER''' (naskiĝinta en 1513 en [[Vajmaro]], mortinta la {{daton|31|3|1593}} en [[Jena]]) estis [[germanio|germana]] kuracisto. Frekventante la [[katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedralan Gimnazion]] je [[naumburg (Saale)|Naumburg]] li interesiĝis pri literaturo kaj filozofio. En 1533 li studis humanismajn fakojn ĉe la [[universitato de Wittenberg]]. Poste li fariĝis lernejestro en la [[tirolo (Aŭstrio)|tirola]] urbo [[Stams]]. Sed en 1542 li reiris al [[lutherstadt Wittenberg|Wittenberg]] por studi medicinon. Tion li interrompis nur mallonge por rektorumi ĉe la Landa Lernejo en [[Vieno]]. Post kontinuigo de studoj de 1549 en [[Padovo]] li revenis Vienon kie li doktoriĝis en januaro 1552. Baldaŭ poste li fariĝis profesoro ĉe la fakultato pri medicino de la [[universitato de Vieno]]. En 1554 li vokiĝis fare de la malsana duko [[Johano Frederiko la Grandanima]]; sed antaŭ la alveno de Schröter la suvereno jam estis mortinta. La duko de [[Saksio-Vajmaro]] igis lin profesoro ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. Li ankaŭ iĝis ties unua rektoro. Imperiestro [[Ferdinando la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando]] nobeligis lin kaj la padovanoj nomumis lin en 1579 [[palatino (grafo)|palatino]]. Schröter estis bonega diagnozisto. Inter liaj skribaĵaro menciindas: ''Themata de thermis'' (Jena 1558); ''Themata de peste'' (Jena 1562); ''Gründlicher Bericht und Ratschlag, wie man siĉ in der Pestilenz hüten und bewahren, auch wenn jemand damit befleckt'' (Lepsiko 1566). ==Fonto== Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Schr%C3%B6ter,_Johannes_von&oldid=- "Schroeter, Johannes von"] - fare de Julius Pagel, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 32 (1891), p. 568–569 {{DEFAULTSORT:Schroter, Johannes}} [[kategorio:Germanaj profesoroj]] [[kategorio:Lernejestroj]] [[kategorio:Germanaj kuracistoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Jena]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1513]] [[kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[kategorio:Mortintoj en 1593]] 7emizg4dfcrzwg16cse3lrpomnmxtzs 9392141 9392140 2026-06-04T16:59:19Z Tirolischleioans 254019 9392141 wikitext text/x-wiki [[File:09 Johannes Schröter.jpeg|thumb|Johannes Schröter, unua altlernejrektoro de Jena]] '''Johannes von SCHRÖTER''' (naskiĝinta en 1513 en [[Vajmaro]], mortinta la {{daton|31|3|1593}} en [[Jena]]) estis [[germanio|germana]] kuracisto. Frekventante la [[katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedralan Gimnazion]] je [[naumburg (Saale)|Naumburg]] li interesiĝis pri literaturo kaj filozofio. En 1533 li studis humanismajn fakojn ĉe la [[universitato de Wittenberg]]. Poste li fariĝis lernejestro en la [[tirolo (Aŭstrio)|tirola]] urbo [[Stams]]. Sed en 1542 li reiris al [[lutherstadt Wittenberg|Wittenberg]] por studi medicinon. Tion li interrompis nur mallonge por rektorumi ĉe la Landa Lernejo en [[Vieno]]. Post kontinuigo de studoj de 1549 en [[Padovo]] li revenis Vienon kie li doktoriĝis en januaro 1552. Baldaŭ poste li fariĝis profesoro ĉe la fakultato pri medicino de la [[universitato de Vieno]]. En 1554 li vokiĝis fare de la malsana duko [[Johano Frederiko la Grandanima]]; sed antaŭ la alveno de Schröter la suvereno jam estis mortinta. La duko de [[Saksio-Vajmaro]] igis lin profesoro ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. Li ankaŭ iĝis ties unua rektoro. Imperiestro [[Ferdinando la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando]] nobeligis lin kaj la padovanoj nomumis lin en 1579 [[palatino (grafo)|palatino]]. Schröter estis bonega diagnozisto. Inter liaj skribaĵaro menciindas: ''Themata de thermis'' (Jena 1558); ''Themata de peste'' (Jena 1562); ''Gründlicher Bericht und Ratschlag, wie man sich in der Pestilenz hüten und bewahren, auch wenn jemand damit befleckt'' (Lepsiko 1566). ==Fonto== Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Schr%C3%B6ter,_Johannes_von&oldid=- "Schroeter, Johannes von"] - fare de Julius Pagel, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 32 (1891), p. 568–569 {{DEFAULTSORT:Schroter, Johannes}} [[kategorio:Germanaj profesoroj]] [[kategorio:Lernejestroj]] [[kategorio:Germanaj kuracistoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Jena]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1513]] [[kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[kategorio:Mortintoj en 1593]] dbmuexnwuw4zbx5y6cs1omcbt9pbh6p 9392142 9392141 2026-06-04T16:59:37Z Tirolischleioans 254019 /* Fonto */ 9392142 wikitext text/x-wiki [[File:09 Johannes Schröter.jpeg|thumb|Johannes Schröter, unua altlernejrektoro de Jena]] '''Johannes von SCHRÖTER''' (naskiĝinta en 1513 en [[Vajmaro]], mortinta la {{daton|31|3|1593}} en [[Jena]]) estis [[germanio|germana]] kuracisto. Frekventante la [[katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedralan Gimnazion]] je [[naumburg (Saale)|Naumburg]] li interesiĝis pri literaturo kaj filozofio. En 1533 li studis humanismajn fakojn ĉe la [[universitato de Wittenberg]]. Poste li fariĝis lernejestro en la [[tirolo (Aŭstrio)|tirola]] urbo [[Stams]]. Sed en 1542 li reiris al [[lutherstadt Wittenberg|Wittenberg]] por studi medicinon. Tion li interrompis nur mallonge por rektorumi ĉe la Landa Lernejo en [[Vieno]]. Post kontinuigo de studoj de 1549 en [[Padovo]] li revenis Vienon kie li doktoriĝis en januaro 1552. Baldaŭ poste li fariĝis profesoro ĉe la fakultato pri medicino de la [[universitato de Vieno]]. En 1554 li vokiĝis fare de la malsana duko [[Johano Frederiko la Grandanima]]; sed antaŭ la alveno de Schröter la suvereno jam estis mortinta. La duko de [[Saksio-Vajmaro]] igis lin profesoro ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. Li ankaŭ iĝis ties unua rektoro. Imperiestro [[Ferdinando la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando]] nobeligis lin kaj la padovanoj nomumis lin en 1579 [[palatino (grafo)|palatino]]. Schröter estis bonega diagnozisto. Inter liaj skribaĵaro menciindas: ''Themata de thermis'' (Jena 1558); ''Themata de peste'' (Jena 1562); ''Gründlicher Bericht und Ratschlag, wie man sich in der Pestilenz hüten und bewahren, auch wenn jemand damit befleckt'' (Lepsiko 1566). ==Fonto== Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Schr%C3%B6ter,_Johannes_von&oldid=- "Schröter, Johannes von"] - fare de Julius Pagel, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 32 (1891), p. 568–569 {{DEFAULTSORT:Schroter, Johannes}} [[kategorio:Germanaj profesoroj]] [[kategorio:Lernejestroj]] [[kategorio:Germanaj kuracistoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Jena]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1513]] [[kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[kategorio:Mortintoj en 1593]] ooqrr541ohy5w5dmdrda56z3vi34fgt 9392143 9392142 2026-06-04T17:01:25Z Tirolischleioans 254019 9392143 wikitext text/x-wiki [[File:09 Johannes Schröter.jpeg|thumb|Johannes Schröter, unua altlernejrektoro de Jena]] '''Johannes von SCHRÖTER''' (naskiĝinta en 1513 en [[Vajmaro]], mortinta la {{daton|31|3|1593}} en [[Jena]]) estis [[germanio|germana]] kuracisto. Frekventante la [[katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedralan Gimnazion]] je [[naumburg (Saale)|Naumburg]] li interesiĝis pri literaturo kaj filozofio. En 1533 li studis humanismajn fakojn ĉe la [[universitato de Wittenberg]]. Poste li fariĝis lernejestro en la [[tirolo (Aŭstrio)|tirola]] urbo [[Stams]]. Sed en 1542 li reiris al [[lutherstadt Wittenberg|Wittenberg]] por studi medicinon. Tion li interrompis nur mallonge por rektorumi ĉe la Landa Lernejo en [[Vieno]]. Post kontinuigo de studoj de 1549 en [[Padovo]] li revenis Vienon kie li doktoriĝis en januaro 1552. Baldaŭ poste li fariĝis profesoro ĉe la fakultato pri medicino de la [[universitato de Vieno]]. En 1554 li vokiĝis fare de la malsana duko [[Johano Frederiko la Grandanima]]; sed antaŭ la alveno de Schröter la suvereno jam estis mortinta. La duko de [[Saksio-Vajmaro]] igis lin profesoro ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. Li ankaŭ iĝis ties unua rektoro. Imperiestro [[Ferdinando la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando]] nobeligis lin kaj la padovanoj nomumis lin en 1579 [[palatino (grafo)|palatino]]. Schröter estis bonega diagnozisto. Inter lia skribaĵaro menciindas: ''Themata de thermis'' (Jena 1558); ''Themata de peste'' (Jena 1562); ''Gründlicher Bericht und Ratschlag, wie man sich in der Pestilenz hüten und bewahren, auch wenn jemand damit befleckt'' (Lepsiko 1566). ==Fonto== Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Schr%C3%B6ter,_Johannes_von&oldid=- "Schröter, Johannes von"] - fare de Julius Pagel, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 32 (1891), p. 568–569 {{DEFAULTSORT:Schroter, Johannes}} [[kategorio:Germanaj profesoroj]] [[kategorio:Lernejestroj]] [[kategorio:Germanaj kuracistoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Jena]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1513]] [[kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[kategorio:Mortintoj en 1593]] 1he3yz8vud2h9viqd2y99pxusnlft7b 0 945851 9392145 2026-06-04T17:08:50Z Näin on näreet 255377 Kreis novan paĝon kun "'''Tyttö kuunsillalta''' estas finna filmo el la jaro 1953. En la rakonto viro, kiun aktoras Joel Rinne, ricevas surprizate telefonadon el virino, kiun aktoras [[Ansa Ikonen]] kaj diras, ke ŝi estas "tyttö kuunsillalta" knabino el luna ponto. La viro komencas memori tian knabinon, kiun li renkontis en 1924. Tiam ili amiĝis kun si alia, se ili iris al apartaj lokoj kaj ne trovis kun si alia. Telefone en la 1950-aj jaroj ili parolas pri tio, kia estus ilia komuna..." 9392145 wikitext text/x-wiki '''Tyttö kuunsillalta''' estas finna filmo el la jaro 1953. En la rakonto viro, kiun aktoras Joel Rinne, ricevas surprizate telefonadon el virino, kiun aktoras [[Ansa Ikonen]] kaj diras, ke ŝi estas "tyttö kuunsillalta" knabino el luna ponto. La viro komencas memori tian knabinon, kiun li renkontis en 1924. Tiam ili amiĝis kun si alia, se ili iris al apartaj lokoj kaj ne trovis kun si alia. Telefone en la 1950-aj jaroj ili parolas pri tio, kia estus ilia komuna vivado, sed ne en 1924 okazis, ke ili maltrovis sin aliajn. Ili ricevas tian taskon, ke pli bone malfrue ol neniam. Ili geedziĝas. Do en la 1950-aj jaroj realis tio, kiu preskaŭ realis jam en la 1920-aj jaroj. [[Kategorio:Finnaj filmoj]] hczr1m0uij2eovab0t8uf511x0fxb8t 9392490 9392145 2026-06-05T07:05:42Z ~2026-33402-93 258176 9392490 wikitext text/x-wiki '''Tyttö kuunsillalta''' estas finna filmo el la jaro 1953. En la rakonto doktoro Erik Lamberg (Joel Rinne), ricevas surprizate telefonadon el Linda "Pepi" Varala ([[Ansa Ikonen]]) kaj diras, ke ŝi estas "tyttö kuunsillalta" knabino el luna ponto. La viro komencas memori tian knabinon, kiun li renkontis en 1924. Tiam ili amiĝis kun si alia, se ili iris al apartaj lokoj kaj ne trovis kun si alia. Telefone en la 1950-aj jaroj ili parolas pri tio, kia estus ilia komuna vivado, sed ne en 1924 okazis, ke ili maltrovis sin aliajn. Ili ricevas tian taskon, ke pli bone malfrue ol neniam. Ili geedziĝas. Do en la 1950-aj jaroj realis tio, kiu preskaŭ realis jam en la 1920-aj jaroj. [[Kategorio:Finnlandaj filmoj]] acywb2uhspxvjlp3akn0788szi54zhd 0 945852 9392152 2026-06-04T17:35:15Z Näin on näreet 255377 Kreis novan paĝon kun "'''Erkki Hartikainen''' (naskiĝis la 24-an de junio 1942 en [[Kampara komunumo de Iisalmi]], mortis la [[11-an de julio]] [[2021]] en [[Helsinko]]) estis finna ateisma pensulo kaj lerneja efikanto. Li estis prezidanto de la Ateista kunigo de Finnlando ekde 1985. Krome li estis ĉefsekretario de la finnlanda Kunigo de liberpensuloj en 1975–1986. Lia partio estis socialdemokratia partio. La plej konata celo de Hartikainen estis enkonduki apartan lernobjekton por n..." 9392152 wikitext text/x-wiki '''Erkki Hartikainen''' (naskiĝis la 24-an de junio 1942 en [[Kampara komunumo de Iisalmi]], mortis la [[11-an de julio]] [[2021]] en [[Helsinko]]) estis finna ateisma pensulo kaj lerneja efikanto. Li estis prezidanto de la Ateista kunigo de Finnlando ekde 1985. Krome li estis ĉefsekretario de la finnlanda Kunigo de liberpensuloj en 1975–1986. Lia partio estis socialdemokratia partio. La plej konata celo de Hartikainen estis enkonduki apartan lernobjekton por nereligiuloj en la lernejojn de Finnlando. Hartikainen en 1978 prezentis plendon al la Homrajta Komitato de UN pri la instruplano de la finnaj bazlernejoj rilate al historio de religioj kaj etiko. La plendo estis solvita en 1981, kaj en Finnlando oni enkondukis la lernobjekton vivkoncepta edukado (''elämänkatsomustieto'') en la lernejojn. En 1983 Hartikainen estis unu de la cxefaranĝantoj de la tria kongreso de ateistoj. En la humanismo estas laŭ li probleme servo de homo. Li apogis posthumanismon. {{DEFAULTSORT: Hartikainen, Erkki}} [[Kategorio:Finnaj instruistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1942]] [[Kategorio:Mortintoj en 1921]] [[Kategorio:Mortintoj la 24-an de junio]] 9kdqm1jykyvyiuzak2rljulfjpuqaf9 9392153 9392152 2026-06-04T17:36:41Z Näin on näreet 255377 9392153 wikitext text/x-wiki '''Erkki Hartikainen''' (naskiĝis la 24-an de junio 1942 en [[Kampara komunumo de Iisalmi]], mortis la [[11-an de julio]] [[2021]] en [[Helsinko]]) estis finna ateisma pensulo kaj lerneja efikanto. Li estis prezidanto de la Ateista kunigo de Finnlando ekde 1985. Krome li estis ĉefsekretario de la finnlanda Kunigo de liberpensuloj en 1975–1986. Lia partio estis socialdemokratia partio. La plej konata celo de Hartikainen estis enkonduki apartan lernobjekton por nereligiuloj en la lernejojn de Finnlando. Hartikainen en 1978 prezentis plendon al la Homrajta Komitato de UN pri la instruplano de la finnaj bazlernejoj rilate al historio de religioj kaj etiko. La plendo estis solvita en 1981, kaj en Finnlando oni enkondukis la lernobjekton vivkoncepta edukado (''elämänkatsomustieto'') en la lernejojn. En 1983 Hartikainen estis unu de la cxefaranĝantoj de la tria kongreso de ateistoj. En la humanismo estas laŭ li probleme servo de homo. Li apogis posthumanismon. {{DEFAULTSORT: Hartikainen, Erkki}} [[Kategorio:Finnaj instruistoj]] [[Kategorio:Finnaj ateistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1942]] [[Kategorio:Mortintoj en 1921]] [[Kategorio:Mortintoj la 24-an de junio]] 2vo8favwrs6irbz57dgwsa2u7vk0fgy 9392220 9392153 2026-06-04T19:33:53Z Näin on näreet 255377 9392220 wikitext text/x-wiki '''Erkki Hartikainen''' (naskiĝis la 24-an de junio 1942 en [[Kampara komunumo de Iisalmi]], mortis la [[11-an de julio]] [[2021]] en [[Helsinko]]) estis finna ateisma pensulo kaj lerneja efikanto. Li estis prezidanto de la Ateista kunigo de Finnlando ekde 1985. Krome li estis ĉefsekretario de la finnlanda Kunigo de liberpensuloj en 1975–1986. Lia partio estis socialdemokratia partio. La plej konata celo de Hartikainen estis enkonduki apartan lernobjekton por nereligiulaj lernanto en la lernejojn de Finnlando. Hartikainen en 1978 prezentis plendon al la Homrajta Komitato de UN pri la instruplano de la finnaj bazlernejoj rilate al historio de religioj kaj etiko. La plendo estis solvita en 1981, kaj en Finnlando oni enkondukis la lernobjekton vivkoncepta edukado (''elämänkatsomustieto'') en la elementajn kaj mezlernejojn. En 1983 Hartikainen estis unu de la cxefaranĝantoj de la tria kongreso de ateistoj. En la humanismo estas laŭ li probleme servo de homo. Li apogis posthumanismon. {{DEFAULTSORT: Hartikainen, Erkki}} [[Kategorio:Finnaj instruistoj]] [[Kategorio:Finnaj ateistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1942]] [[Kategorio:Mortintoj en 1921]] [[Kategorio:Mortintoj la 24-an de junio]] dihpkkuzk49pya62nthatx2to8bl19o 0 945853 9392154 2026-06-04T17:41:18Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''Le Faucon'' de [[1983]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Boujenah, P}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]]" 9392154 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''Le Faucon'' de [[1983]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Boujenah, P}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] hwfpw6yg22p8w0p5pm9wxgzxs0y69rp 0 945854 9392155 2026-06-04T17:41:21Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'' de [[1987]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Doillon, J}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]]" 9392155 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'' de [[1987]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Doillon, J}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] qsvdtrmf3df2j7sqcia8mv76wou9by7 9392367 9392155 2026-06-04T22:55:02Z ThomasPusch 1869 9392367 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la 15-an de marto 1944 en Parizo, do nun estas {{aĝo|1944|3|15}}-jaraĝa. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'amoureuse'' de [[1987]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. Sed jen nur unu ekzemplo el multaj. Inter 1980 kaj 1991 li estis la edzino de la brita aktorino kaj kantistino [[Jane Birkin]], kiu ekde la fino de la 1960-aj jaroj loĝis en Francio. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Portalo|Filmo}} * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Doillon, J}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] t6skz0590n2yzjy1wj7bb5ynycp8a02 9392368 9392367 2026-06-04T22:56:40Z ThomasPusch 1869 9392368 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la 15-an de marto 1944 en Parizo, do nun estas {{aĝo|1944|3|15}}-jaraĝa. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'amoureuse'' de [[1987]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. Sed jen nur unu ekzemplo el multaj. Inter 1980 kaj 1991 li estis la amkunulo de la brita aktorino kaj kantistino [[Jane Birkin]], kiu ekde la fino de la 1960-aj jaroj loĝis en Francio. La paro havas unu komunan filinon, [[Lou Doillon]], n. en 1982. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Portalo|Filmo}} * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Doillon, J}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] 7imv52vf4984usabw41rwho9fkr0xmf 0 945855 9392156 2026-06-04T17:41:25Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'' de [[1990]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Selignac, A}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]]" 9392156 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'' de [[1990]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Selignac, A}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] 2ut5os1tvmqdkoyel6crh2uz5eaowxy 9392364 9392156 2026-06-04T22:46:11Z ThomasPusch 1869 9392364 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[senaristo]]. Li naskiĝis la 15-an de februaro 1957 en Parizo, do nun estas {{aĝo|1957|2|15}}-jaraĝa. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la televida filmo ''Ivanov'' de [[1990]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Selignac, A}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] rte22zlrr31svhngksyl4qulzahzd8b 9392365 9392364 2026-06-04T22:46:41Z ThomasPusch 1869 9392365 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[scenaristo]]. Li naskiĝis la 15-an de februaro 1957 en Parizo, do nun estas {{aĝo|1957|2|15}}-jaraĝa. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la televida filmo ''Ivanov'' de [[1990]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Selignac, A}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] snc64cmll8xgxpvad6v4q3uyqu48vwv 9392366 9392365 2026-06-04T22:48:12Z ThomasPusch 1869 9392366 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[scenaristo]]. Li naskiĝis la 15-an de februaro 1957 en Parizo, do nun estas {{aĝo|1957|2|15}}-jaraĝa. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la televida filmo ''Ivanov'' de [[1990]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Filmo}} * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Selignac, A}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] d1ujnclsz56exok6bk9ogjxitaekzsb 0 945856 9392157 2026-06-04T17:41:27Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'' de [[1990]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|De Almeida, B}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]]" 9392157 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'' de [[1990]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|De Almeida, B}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] 3lgbqxfnrw6ljfrgwoa5yoqevu27ad0 9392168 9392157 2026-06-04T18:01:50Z ThomasPusch 1869 9392168 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas [[portugaloj|portugala]] [[filmreĝisoro]] kaj sendependa [[produktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''On the run'' de [[1990]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|De Almeida, B}} [[Kategorio:portugalaj reĝisoroj]] [[Kategorio:portugalaj produktoroj]] tufu46unm468gyjcn6by93yfraicypa 9392169 9392168 2026-06-04T18:02:23Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Bruno De Almeida]] al [[Bruno de Almeida]] 9392168 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas [[portugaloj|portugala]] [[filmreĝisoro]] kaj sendependa [[produktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''On the run'' de [[1990]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|De Almeida, B}} [[Kategorio:portugalaj reĝisoroj]] [[Kategorio:portugalaj produktoroj]] tufu46unm468gyjcn6by93yfraicypa 9392171 9392169 2026-06-04T18:04:10Z ThomasPusch 1869 9392171 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas [[portugaloj|portugala]] [[filmreĝisoro]] kaj sendependa [[produktoro]]. Li naskiĝis la 11-an de marto 1965 en [[Parizo]], do nun estas {{aĝo|1965|3|11}}-jaraĝa. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''On the run'' de [[1999]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|De Almeida, B}} [[Kategorio:portugalaj reĝisoroj]] [[Kategorio:portugalaj kinproduktoroj]] dtlt9ya9h7wq6hqe6a0cmdxkub1g1mr 0 945857 9392158 2026-06-04T17:41:30Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'' de [[1997]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Beguin, T}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]]" 9392158 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'' de [[1997]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Beguin, T}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] jwc5shstuny8i3fonygj8orh7mrai3s 0 945858 9392159 2026-06-04T17:41:32Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'' de [[1997]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Doran, O}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]]" 9392159 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'' de [[1997]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Doran, O}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] btmr2w9uezaoh9xz1kklmaedv26wmwm 9392298 9392159 2026-06-04T21:28:46Z ThomasPusch 1869 9392298 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]], [[scenaristo]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la 1-an de julio [[1963]] en la [[9-a arondismento de Parizo|9-a arondismento]] de [[Parizo]], do nun estas {{aĝo|1963|7|1}}-jaraĝa. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''Le Déménagement'' ("La Malkonstruado") de [[1997]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. Ekzempla filmo en kiu li mem aktoris, estas ''[[La Cité de la peur]]'' ("La urbo de timo") de 1994. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Doran, O}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] hmf337xhikyo1yg967q89q2zz9i7fj6 9392299 9392298 2026-06-04T21:30:45Z ThomasPusch 1869 9392299 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' - naskonomo ''Olivier Jean-François Dorangeon'' - estas franca [[filmreĝisoro]], [[scenaristo]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la 1-an de julio [[1963]] en la [[9-a arondismento de Parizo|9-a arondismento]] de [[Parizo]], do nun estas {{aĝo|1963|7|1}}-jaraĝa. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''Le Déménagement'' ("La Malkonstruado") de [[1997]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. Ekzempla filmo en kiu li mem aktoris, estas ''[[La Cité de la peur]]'' ("La urbo de timo") de 1994. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Doran, O}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] s2q6wq94sc1n08eomhm9shq9ph5yw4x 9392300 9392299 2026-06-04T21:35:27Z ThomasPusch 1869 9392300 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' - naskonomo ''Olivier Jean-François Dorangeon'' - estas franca [[filmreĝisoro]], [[scenaristo]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la 1-an de julio [[1963]] en la [[9-a arondismento de Parizo|9-a arondismento]] de [[Parizo]], do nun estas {{aĝo|1963|7|1}}-jaraĝa. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''Le Déménagement'' ("La Malkonstruado") de [[1997]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. Ekzempla filmo en kiu li mem aktoris, estas ''[[La Cité de la peur]]'' ("La urbo de timo") de 1994. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Filmo}} * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Doran, O}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] met8luxvnly9wura8n4gitclh2742fw 0 945859 9392160 2026-06-04T17:41:35Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'' de [[2004]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Dembo, R}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]]" 9392160 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'' de [[2004]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Dembo, R}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] m1n7fzeu2q0mfrz9ojjsk87h4muxnnn 9392301 9392160 2026-06-04T21:36:01Z ThomasPusch 1869 9392301 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estis franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'' de [[2004]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Filmo}} * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Dembo, R}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] aad3io18au4u7arggb1jmurhyozr0zs 9392362 9392301 2026-06-04T22:43:53Z ThomasPusch 1869 9392362 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estis franca [[filmreĝisoro]], [[scenaristo]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la 24-an de majo 1948 en [[Parizo]] kaj mortis la 11-an de novembro 2004 en la sama urbo. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''La Maison de Nina'' ("la domo de Nina") de [[2004]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Filmo}} * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Dembo, R}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] 3hgbuq22kt8fjie5kca65n5pmsqqsg9 0 945860 9392161 2026-06-04T17:41:38Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'' de [[2004]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Favrat, F}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]]" 9392161 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'' de [[2004]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Favrat, F}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] bis3fmwlm9d30odtbwjaj3exbb0jvc8 9392302 9392161 2026-06-04T21:36:21Z ThomasPusch 1869 9392302 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'' de [[2004]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Filmo}} * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Favrat, F}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] gf6u2clsa9eh4fckpsfktt4e3l64laj 9392353 9392302 2026-06-04T22:37:56Z ThomasPusch 1869 9392353 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la 1-an de januaro [[1953]], do nun estas {{aĝo|1953|1|1}}-jaraĝa. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''Le Rôle de sa vie'' ("la rolo de sia vivo") de [[2004]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Filmo}} * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Favrat, F}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] kuja5ilhhff81i0tvdydbecx4gjjzoo 9392354 9392353 2026-06-04T22:38:36Z ThomasPusch 1869 9392354 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas franca [[filmreĝisoro]], [[scenaristo]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la 1-an de januaro [[1953]], do nun estas {{aĝo|1953|1|1}}-jaraĝa. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''Le Rôle de sa vie'' ("la rolo de sia vivo") de [[2004]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Filmo}} * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Favrat, F}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] 6r36nyi65wi4js13w88bsovmiapq9kf 0 945861 9392162 2026-06-04T17:41:42Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'' de [[2002]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bouhnik, L}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]]" 9392162 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'' de [[2002]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bouhnik, L}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] 2pvew9994oxikun2urfh3edikb8a9pt 9392349 9392162 2026-06-04T22:32:34Z ThomasPusch 1869 9392349 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'' de [[2002]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Filmo}} * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bouhnik, L}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] r10l40umbkckzmmqcfeyop57iitri77 9392351 9392349 2026-06-04T22:35:10Z ThomasPusch 1869 9392351 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la 7-an de aprilo 1961 en [[Parizo]], do nun estas {{aĝo|1961|4|7}}-jaraĝa. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''24 heures de la vie d'une femme'' ("24 horoj en la vivo de virino") de [[2002]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Filmo}} * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bouhnik, L}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] pdmeavnoa4p4bc8k4ldaem6z75qx6c2 9392352 9392351 2026-06-04T22:36:08Z ThomasPusch 1869 9392352 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la 7-an de aprilo 1961 en [[Parizo]], do nun estas {{aĝo|1961|4|7}}-jaraĝa. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''24 heures de la vie d'une femme'' ("24 horoj en la vivo de virino") de [[2002]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Filmo}} * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bouhnik, L}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] rz58th5mfflrtno1ctdwcjcs3nulha6 0 945862 9392163 2026-06-04T17:41:44Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'' de [[2000]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Blanc, C}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]]" 9392163 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'' de [[2000]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Blanc, C}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] hlwz78ghg6jnxkpfot0pzqjj8w95bsu 9392303 9392163 2026-06-04T21:36:57Z ThomasPusch 1869 9392303 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas franca [[filmreĝisoro]] kaj [[aktoro]]. Li naskiĝis la, do nun estas {{aĝo|19}}-jaraĝa<!--resp. iam: kaj mortis la-->. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''L'' de [[2000]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Filmo}} * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Blanc, C}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj aktoroj]] kjruowyark8l35kp0ucxmucqxw21nav 9392325 9392303 2026-06-04T22:14:54Z ThomasPusch 1869 9392325 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas [[francoj|franca]] [[filmreĝisoro]] kaj [[scenaristo]]. Li naskiĝis la 1-an de aŭgusto 1966 en [[Saint-Vallier (Drôme)|Saint-Vallier]], [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Drôme]], [[Francio]], do nun estas {{aĝo|1966|8|1}}-jaraĝa. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''Une femme d'extérieur'' de [[2000]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Filmo}} * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Blanc, C}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj scenaristoj]] ti5csi7njsxrdklhcwd0r61ek397eho 9392328 9392325 2026-06-04T22:18:16Z ThomasPusch 1869 9392328 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas [[francoj|franca]] [[filmreĝisoro]] kaj [[scenaristo]]. Li naskiĝis la 1-an de aŭgusto 1966 en [[Saint-Vallier (Drôme)|Saint-Vallier]], [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Drôme]], [[Francio]], do nun estas {{aĝo|1966|8|1}}-jaraĝa. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''Une femme d'extérieur'' de [[2000]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. Alia ekzempla produktaĵo de li estas la filmo ''Blanc comme neige'' ("Blanka kiel neĝo") de 2010, en kiu kunaktoris [[Louise Bourgoin]]. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Filmo}} * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Blanc, C}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj scenaristoj]] dcjuin8l5t8015dixd4gcvup1o5xrz6 9392331 9392328 2026-06-04T22:19:31Z ThomasPusch 1869 9392331 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{paĝonomo}} estas [[francoj|franca]] [[filmreĝisoro]] kaj [[scenaristo]]. Li naskiĝis la 1-an de aŭgusto 1966 en [[Saint-Vallier (Drôme)|Saint-Vallier]], [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Drôme]], [[Francio]], do nun estas {{aĝo|1966|8|1}}-jaraĝa. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''Une femme d'extérieur'' ("Virino de ekstere") de [[2000]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. Alia ekzempla produktaĵo de li estas la filmo ''Blanc comme neige'' ("Blanka kiel neĝo") de 2010, en kiu kunaktoris [[Louise Bourgoin]]. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Filmo}} * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Blanc, C}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj scenaristoj]] cp9hwzkh7wd193geozfxalm62yxky42 9392333 9392331 2026-06-04T22:20:11Z ThomasPusch 1869 9392333 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[filmreĝisoro]] kaj [[scenaristo]]. Li naskiĝis la 1-an de aŭgusto 1966 en [[Saint-Vallier (Drôme)|Saint-Vallier]], [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Drôme]], [[Francio]], do nun estas {{aĝo|1966|8|1}}-jaraĝa. Interalie li estas la [[reĝisoro]] de la filmo ''Une femme d'extérieur'' ("Virino de ekstere") de [[2000]], en kiu aktore interalie videblis [[Agnès Jaoui]]. Alia ekzempla produktaĵo de li estas la filmo ''Blanc comme neige'' ("Blanka kiel neĝo") de 2010, en kiu kunaktoris [[Louise Bourgoin]]. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Filmo}} * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Blanc, C}} [[Kategorio:francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:francaj scenaristoj]] grir6luxptwqstybr7ctwksr2p3dyfm 0 945863 9392164 2026-06-04T17:42:41Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[François Favrat]] 9392164 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[François Favrat]] 36pl5r9bkuanuv3ff9i6snis7ez6zb2 0 945864 9392165 2026-06-04T17:53:58Z ~2026-33014-40 258140 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto firmao kaj produkto}} '''William Dunst''' estas hungara moddomo kun sidejo en [[Budapeŝto]], [[Hungario]]. Fondita en 2025 de la hungara modkreinto, muzikisto kaj entreprenisto [[Vilmos Dunszt]], profesie konata kiel [[Vilmos Dunszt|William Dunst]], la kompanio funkcias kiel lia samnoma moda marko. Ĝiaj produktlinioj inkluzivas pretportajn vestojn, trikvarojn, robojn, ĉemizojn kaj akcesoraĵojn. La marko estas konata pro sia nuntempa estetiko kaj b..." 9392165 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''William Dunst''' estas hungara moddomo kun sidejo en [[Budapeŝto]], [[Hungario]]. Fondita en 2025 de la hungara modkreinto, muzikisto kaj entreprenisto [[Vilmos Dunszt]], profesie konata kiel [[Vilmos Dunszt|William Dunst]], la kompanio funkcias kiel lia samnoma moda marko. Ĝiaj produktlinioj inkluzivas pretportajn vestojn, trikvarojn, robojn, ĉemizojn kaj akcesoraĵojn. La marko estas konata pro sia nuntempa estetiko kaj bonfaraj iniciatoj subtenantaj infanojn.<ref>[https://www.yorkshireeveningpost.co.uk/community/william-dunst-debuts-new-fashion-line-giving-back-to-uk-children-5263467 William Dunst debuts new fashion line, giving back to UK children]</ref><ref>https://gratteaumagazine.com/2026/05/11/qa-with-william-dunst-the-architect-of-heritage/</ref><ref>https://www.thestar.co.uk/community/william-dunst-launches-his-own-clothing-brand-donates-profits-to-help-children-in-the-uk-5262925</ref> == Referencoj == cg7lpzdeqanw17teqg3gm3v8o0lnwkj 9392166 9392165 2026-06-04T17:55:15Z ~2026-33014-40 258140 9392166 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''William Dunst''' estas hungara moddomo kun sidejo en [[Budapeŝto]], [[Hungario]]. Fondita en 2025 de la hungara modkreinto, muzikisto kaj entreprenisto [[Vilmos Dunszt]], profesie konata kiel [[Vilmos Dunszt|William Dunst]], la kompanio funkcias kiel lia samnoma moda marko. Ĝiaj produktlinioj inkluzivas pretportajn vestojn, trikvarojn, robojn, ĉemizojn kaj akcesoraĵojn. La marko estas konata pro sia nuntempa estetiko kaj bonfaraj iniciatoj subtenantaj infanojn.<ref>[https://www.yorkshireeveningpost.co.uk/community/william-dunst-debuts-new-fashion-line-giving-back-to-uk-children-5263467 William Dunst debuts new fashion line, giving back to UK children]</ref><ref>https://gratteaumagazine.com/2026/05/11/qa-with-william-dunst-the-architect-of-heritage/</ref><ref>https://www.thestar.co.uk/community/william-dunst-launches-his-own-clothing-brand-donates-profits-to-help-children-in-the-uk-5262925</ref> == Referencoj == <references /> [[Kategorio:Luksaj varomarkoj]] nuhx7rew5xwfbynvaowta10n8x8c9lc 0 945865 9392170 2026-06-04T18:02:24Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Bruno De Almeida]] al [[Bruno de Almeida]] 9392170 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Bruno de Almeida]] 23aa0zmldb7plzgz0408pf1jr8z4c01 0 945866 9392175 2026-06-04T18:24:10Z HaleBopp 52251 Kreado de Brazila tiraneto 9392175 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Brazila tiraneto |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Phyllomyias reiseri - Reiser's tyrannulet.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Brazilo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Phyllomyias]]'' |specio = '''''P. reiseri''''' - '''brazila tiraneto''' |statuso = LC |dunomo = ''Phyllomyias reiseri'' |dunomo aŭtoritato = [[Hellmayr, CE]], 1905 |mapo de vivoteritorioj = Phyllomyias reiseri map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = |vikispecio = |komunejo = }} La '''brazila tiraneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Phyllomyias reiseri]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 4-an de jun. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Phyllomyias]]'' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> ****''Phyllomyias reiseri'' <small>[[Hellmayr, CE]], 1905</small> - brazila tiraneto {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Phyllomyias'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''φύλλον'' (''fulon'' = "folio") kaj ''μυῖα'' (''muia'' = "muŝo"), ĉar tiuj birdoj similas muŝkaptulojn kaj vivas en la arbofoliaro<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/reityr1/cur/introduction Birds of the World], Reiser's Tyrannulet.</ref>. La [[specia epiteto]] ''reiseri'' estis donita omaĝe al la aŭstria [[ornitologo]] [[Othmar Reiser]] (1861-1936), kiu kolektis la [[holotipo]]n en 1903<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La brazila elenio troviĝas en centreosta [[Brazilo]] kaj apuda centreosta [[Paragvajo]]. Ĝi vivas en sekaj tropikaj arbaroj kaj [[galeriaj arbaroj]], je 500-1000 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 1ij28mnr6g4j4fkhsv6stere9vkbfhw 9392481 9392175 2026-06-05T06:38:25Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9392481 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Brazila tiraneto |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Phyllomyias reiseri - Reiser's tyrannulet.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Brazilo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Phyllomyias]]'' |specio = '''''P. reiseri''''' - '''brazila tiraneto''' |statuso = LC |dunomo = ''Phyllomyias reiseri'' |dunomo aŭtoritato = [[Hellmayr, CE]], 1905 |mapo de vivoteritorioj = Phyllomyias reiseri map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = |vikispecio = |komunejo = }} La '''brazila tiraneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Phyllomyias reiseri]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 4-an de jun. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Phyllomyias]]'' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> ****''Phyllomyias reiseri'' <small>[[Hellmayr, CE]], 1905</small> - brazila tiraneto {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Phyllomyias'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''φύλλον'' (''fulon'' = "folio") kaj ''μυῖα'' (''muia'' = "muŝo"), ĉar tiuj birdoj similas muŝkaptulojn kaj vivas en la arbofoliaro<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/reityr1/cur/introduction Birds of the World], Reiser's Tyrannulet.</ref>. La [[specia epiteto]] ''reiseri'' estis donita omaĝe al la aŭstria [[ornitologo]] [[Othmar Reiser]] (1861-1936), kiu kolektis la [[holotipo]]n en 1903<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La brazila tiraneto troviĝas en centreosta [[Brazilo]] kaj apuda centreosta [[Paragvajo]]. Ĝi vivas en sekaj tropikaj arbaroj kaj [[galeriaj arbaroj]], je 500-1000 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] htf1ddnnxvge3yon9d08d555rysbw3c 0 945867 9392176 2026-06-04T18:24:33Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Brazila tiraneto 9392176 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Brazila tiraneto]] cvvn48viemp7bj1ekwk6az7f5zetwj0 0 945868 9392203 2026-06-04T18:46:38Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Castellón]], [[Valencilando]] {{Hispanio}} |bildo = }} La '''19-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 24a ĝis la 28a de julio [[1958]], en [[Castellón]], [[Valencilando]], [[Hispanio]].<ref>''XIXª Hispana Kongreso de Esperanto = (XIX Congreso Español de Esperanto) : 24-28 julio 1958, Castellón de la Plana''. Kongreslibro</ref> Salutis Rafael Herrero kiel Prezidan..." 9392203 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Castellón]], [[Valencilando]] {{Hispanio}} |bildo = }} La '''19-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 24a ĝis la 28a de julio [[1958]], en [[Castellón]], [[Valencilando]], [[Hispanio]].<ref>''XIXª Hispana Kongreso de Esperanto = (XIX Congreso Español de Esperanto) : 24-28 julio 1958, Castellón de la Plana''. Kongreslibro</ref> Salutis Rafael Herrero kiel Prezidanto de HEF.<ref>Kongreslibro, p. 5</ref> En la Organiza Komitato partoprenis Antonio Jiménez Mora, Joaquín Batiste Jornet, Antonio Martínez González kaj Francisco Hernández Aguilella.<ref>Kongreslibro, p. 7</ref> Partoprenis 182 kongresanoj laŭ la provizora listo de aliĝintoj.<ref>Kongreslibro, pp. 14-18</ref> ==Programo== Menciendas jenaj programeroj:<ref>Kongreslibro, pp. 10-11</ref> * 25a de julio: Meso, kun prediko en Esperanto, en la Ĉefpastra Preĝejo de Sankta Maria. Kolektiva fotografado, en la ĉirkaŭaĵoj de la sama preĝejo. Solena Malfermo de la Kongreso en la Honorsalono de la Urbodomo. Popolkantoj kaj Dancoj en la Granda Placo. Unua Laborkunsido. Prelego de Prof. D. Dalmau. * 26a de julio: Ekskurso al Vall de Uxó. Dua Laborkunsido. Prelego de D-ro M. Sola. * 27a de julio, dimanĉo: Meso en la Sanktejo de Nia Sinjorino de Lidón. Vizito al la Provinca Deputitejo. Koncerto de la Urba Muzikistaro. Oficiala Bankedo. Folklora Festo. * 28a de julio: Ekskurso al la belaj plaĝoj de Benicasim, Oropesa kaj [[Peñíscola]] (Vizito al Rokego, Kastelo kaj Muzeo). Adiaŭa Kunveno en la Urba Parko. == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://bitoteko.esperanto.es/xmlui/handle/11013/7202 XIXª Hispana Kongreso de Esperanto = (XIX Congreso Español de Esperanto) : 24-28 julio 1958, Castellón de la Plana] en Bitoteko {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1958]] [[Kategorio:Castelló]] [[Kategorio:1958 en Hispanio]] kkuzjn4f72jb42hikjgfbpye4rf5i31 0 945869 9392211 2026-06-04T19:22:55Z Näin on näreet 255377 Kreis novan paĝon kun "'''Erkki''' estas finna virnomo. Ĝi estas formo de la skandinava nomo Erik. == Konataj portantoj == *[[Erkki Hartikainen]], instruisto kaj elementlerneja efikanto *[[Erkki Liikanen]], politikisto *[[Erkki Tuomioja]], politikisto. [[Kategorio:Finnaj antaŭnomoj]]" 9392211 wikitext text/x-wiki '''Erkki''' estas finna virnomo. Ĝi estas formo de la skandinava nomo Erik. == Konataj portantoj == *[[Erkki Hartikainen]], instruisto kaj elementlerneja efikanto *[[Erkki Liikanen]], politikisto *[[Erkki Tuomioja]], politikisto. [[Kategorio:Finnaj antaŭnomoj]] 12e93x27h6xy1d8l3o9oifb7qiwkpot 9392212 9392211 2026-06-04T19:23:41Z Näin on näreet 255377 9392212 wikitext text/x-wiki '''Erkki''' estas finna virnomo. Ĝi estas formo de la skandinava nomo Erik. == Konataj portantoj == *[[Erkki Hartikainen]], instruisto kaj elementlerneja efikanto *[[Erkki Liikanen]], politikisto *[[Erkki Tuomioja]], politikisto. [[Kategorio:Finnaj personaj nomoj]] d5u7eork9h411v245ei49nvxkd6i8if 9392218 9392212 2026-06-04T19:30:53Z Näin on näreet 255377 9392218 wikitext text/x-wiki '''Erkki''' estas finna virnomo. Ĝi estas formo de la skandinava nomo Erik. Nomtago de Erkki estas en Finnlando la 18-a de majo ekde 1891. Erkki estas la dua plej multe kiel unua antaŭnomo en la 20-a jarcento donita virnomo en Finnlando. == Konataj portantoj == *[[Erkki Hartikainen]], instruisto kaj elementlerneja efikanto *[[Erkki Liikanen]], politikisto *[[Erkki Tuomioja]], politikisto. [[Kategorio:Finnaj personaj nomoj]] 3kg96trvjjq1914vp0kbyzppqvd3pgr 0 945870 9392232 2026-06-04T19:39:32Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1354916275|Paolo Sorrentino]]" 9392232 wikitext text/x-wiki '''Paolo SORRENTINO''', itala prononco [ˈpaːolo sorrenˈtiːno] (naskita la 31-an de majo 1970 en [[Napolo]]) <ref>{{cite web|url=https://www.comingsoon.it/personaggi/paolo-sorrentino/228077/biografia/|title=Paolo Sorrentino's Biography|work=comingsoon.it}}</ref> estas itala filmreĝisoro, scenaristo kaj verkisto. Li estas konsiderata unu el la plej eminentaj filmistoj de la [[itala kino]] nuntempe. Li estas konata pro vide impresaj kaj kompleksaj dramoj kaj ofte komparita kun [[Federico Fellini]] kaj [[Michelangelo Antonioni]]. <ref name="Guardian 2013-09-05">{{cite news|last=Peter|first=Bradshaw|url=https://www.theguardian.com/film/2013/sep/05/le-grande-bellezza-great-beauty-review|title=The Great Beauty review – a pure sensual overload of richness and strangeness|work=The Guardian|date=2013-09-05|accessdate=2024-08-03}}</ref> Li ricevis multajn laŭdojn, inkluzive de [[Oskar-premio|Akademia Premio]] por [[Akademia premio por la plej bona fremdlingva filmo|Plej Bona Internacia Filmo]], [[Kinpremioj BAFTA|BAFTA Premio]], [[Premio Ora Globo|Ora Globo]], du premioj [[Festivalo de Cannes|ĉe la Festivalo de Cannes]], kvar [[Festivalo de Venecio|premioj ĉe la Festivalo de Venecio]] kaj kvar [[Eŭropa Filmpremio|Eŭropaj Filmpremioj]] . En Italio li estis honorita per ok premioj [[Premio David di Donatello|David di Donatello]] kaj ses premioj Nastro d'Argento. * {{IMDb nomo|815204}} [[Kategorio:Italaj scenaristoj]] [[Kategorio:Italaj reĝisoroj]] ggzg5o5bpr47ignx8toee6gbn4dxzcj 9392234 9392232 2026-06-04T19:40:33Z Sj1mor 12103 9392234 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Paolo SORRENTINO''', itala prononco [ˈpaːolo sorrenˈtiːno] (naskita la 31-an de majo 1970 en [[Napolo]]) <ref>{{cite web|url=https://www.comingsoon.it/personaggi/paolo-sorrentino/228077/biografia/|title=Paolo Sorrentino's Biography|work=comingsoon.it}}</ref> estas itala filmreĝisoro, scenaristo kaj verkisto. Li estas konsiderata unu el la plej eminentaj filmistoj de la [[itala kino]] nuntempe. Li estas konata pro vide impresaj kaj kompleksaj dramoj kaj ofte komparita kun [[Federico Fellini]] kaj [[Michelangelo Antonioni]]. <ref name="Guardian 2013-09-05">{{cite news|last=Peter|first=Bradshaw|url=https://www.theguardian.com/film/2013/sep/05/le-grande-bellezza-great-beauty-review|title=The Great Beauty review – a pure sensual overload of richness and strangeness|work=The Guardian|date=2013-09-05|accessdate=2024-08-03}}</ref> Li ricevis multajn laŭdojn, inkluzive de [[Oskar-premio|Akademia Premio]] por [[Akademia premio por la plej bona fremdlingva filmo|Plej Bona Internacia Filmo]], [[Kinpremioj BAFTA|BAFTA Premio]], [[Premio Ora Globo|Ora Globo]], du premioj [[Festivalo de Cannes|ĉe la Festivalo de Cannes]], kvar [[Festivalo de Venecio|premioj ĉe la Festivalo de Venecio]] kaj kvar [[Eŭropa Filmpremio|Eŭropaj Filmpremioj]]. En Italio li estis honorita per ok premioj [[Premio David di Donatello|David di Donatello]] kaj ses premioj Nastro d'Argento. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|815204}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sorrentino, Paolo}} [[Kategorio:Italaj scenaristoj]] [[Kategorio:Italaj reĝisoroj]] 8zoufrbo8rc9umpgdolcddnl865hblb 0 945871 9392245 2026-06-04T20:08:27Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La '''doktrino de malkovro''' respektive ''[[doktrino]] de malkovrado'' estas disputata interpreto de [[internacia juro]] dum la [[Epoko de Malkovroj]], enkondukita en la [[juro]]n de [[Usono]] fare de la [[juĝisto]] de la [[Supera Kortumo de Usono]] [[John Marshall (juĝisto)|John Marshall]] en la kazo ''Johnson kontraŭ McIntosh'' de 1823. Laŭ la formuliĝo de Marshall, malkovro de teritorio antaŭe nekonata al eŭropanoj donis al la malkovranta nacio rajton al..." 9392245 wikitext text/x-wiki La '''doktrino de malkovro''' respektive ''[[doktrino]] de malkovrado'' estas disputata interpreto de [[internacia juro]] dum la [[Epoko de Malkovroj]], enkondukita en la [[juro]]n de [[Usono]] fare de la [[juĝisto]] de la [[Supera Kortumo de Usono]] [[John Marshall (juĝisto)|John Marshall]] en la kazo ''Johnson kontraŭ McIntosh'' de 1823. Laŭ la formuliĝo de Marshall, malkovro de teritorio antaŭe nekonata al eŭropanoj donis al la malkovranta nacio rajton al tiu teritorio kontraŭ ĉiuj aliaj eŭropaj nacioj, kaj ĉi tiu rajtigas al posedo. Kelkaj juraj akademiuloj kritikis la interpreton de Marshall pri la koncerna internacia juro. En la lastaj jardekoj, aktivuloj por indiĝenaj rajtoj kampanjis kontraŭ la doktrino, kiu supozeble devenis de kelkaj [[Buleo (papo)|papaj buleoj]]. En 2023, la [[Roma kurio]] de la [[Vatikano]] formale malakceptis la doktrinon. {{ĝermo|Usono}} [[Kategorio:Usona juro]] 52qhvfq9nv4mdebqui2osjjgo6akmkb 9392246 9392245 2026-06-04T20:09:44Z ThomasPusch 1869 9392246 wikitext text/x-wiki [[dosiero:USSupremeCourtWestFacade.JPG|eta|{{centre|okcidenta fasado de la [[Supera Kortumo de Usono]]}}]] La '''doktrino de malkovro''' respektive ''[[doktrino]] de malkovrado'' estas disputata interpreto de [[internacia juro]] dum la [[Epoko de Malkovroj]], enkondukita en la [[juro]]n de [[Usono]] fare de la [[juĝisto]] de la [[Supera Kortumo de Usono]] [[John Marshall (juĝisto)|John Marshall]] en la kazo ''Johnson kontraŭ McIntosh'' de 1823. Laŭ la formuliĝo de Marshall, malkovro de teritorio antaŭe nekonata al eŭropanoj donis al la malkovranta nacio rajton al tiu teritorio kontraŭ ĉiuj aliaj eŭropaj nacioj, kaj ĉi tiu rajtigas al posedo. Kelkaj juraj akademiuloj kritikis la interpreton de Marshall pri la koncerna internacia juro. En la lastaj jardekoj, aktivuloj por indiĝenaj rajtoj kampanjis kontraŭ la doktrino, kiu supozeble devenis de kelkaj [[Buleo (papo)|papaj buleoj]]. En 2023, la [[Roma kurio]] de la [[Vatikano]] formale malakceptis la doktrinon. {{ĝermo|Usono}} [[Kategorio:Usona juro]] 9jdknnenm78hq9lll6ck06p01j2x958 9392247 9392246 2026-06-04T20:10:05Z ThomasPusch 1869 9392247 wikitext text/x-wiki [[dosiero:USSupremeCourtWestFacade.JPG|eta|200ra|{{centre|okcidenta fasado de la [[Supera Kortumo de Usono]]}}]] La '''doktrino de malkovro''' respektive ''[[doktrino]] de malkovrado'' estas disputata interpreto de [[internacia juro]] dum la [[Epoko de Malkovroj]], enkondukita en la [[juro]]n de [[Usono]] fare de la [[juĝisto]] de la [[Supera Kortumo de Usono]] [[John Marshall (juĝisto)|John Marshall]] en la kazo ''Johnson kontraŭ McIntosh'' de 1823. Laŭ la formuliĝo de Marshall, malkovro de teritorio antaŭe nekonata al eŭropanoj donis al la malkovranta nacio rajton al tiu teritorio kontraŭ ĉiuj aliaj eŭropaj nacioj, kaj ĉi tiu rajtigas al posedo. Kelkaj juraj akademiuloj kritikis la interpreton de Marshall pri la koncerna internacia juro. En la lastaj jardekoj, aktivuloj por indiĝenaj rajtoj kampanjis kontraŭ la doktrino, kiu supozeble devenis de kelkaj [[Buleo (papo)|papaj buleoj]]. En 2023, la [[Roma kurio]] de la [[Vatikano]] formale malakceptis la doktrinon. {{ĝermo|Usono}} [[Kategorio:Usona juro]] kauygcg6l9omq6czxsazm446umqfhdc 9392250 9392247 2026-06-04T20:16:01Z ThomasPusch 1869 9392250 wikitext text/x-wiki [[dosiero:USSupremeCourtWestFacade.JPG|eta|230ra|{{centre|okcidenta fasado de la [[Supera Kortumo de Usono]]}}]] [[dosiero:John Marshall by Henry Inman, 1832.jpg||eta|maldekstre|133ra|{{centre|[[John Marshall (juĝisto)|John Marshall]] en [[oleopentraĵo]] de 1832}}]] La '''doktrino de malkovro''' respektive ''[[doktrino]] de malkovrado'' estas disputata interpreto de [[internacia juro]] dum la [[Epoko de Malkovroj]]. Ĝi estis enkondukita en la [[juro]]n de [[Usono]] fare de la [[juĝisto]] de la [[Supera Kortumo de Usono]] [[John Marshall (juĝisto)|John Marshall]] en la kazo ''Johnson kontraŭ McIntosh'' de 1823. Laŭ la formuliĝo de Marshall, malkovro de teritorio antaŭe nekonata al eŭropanoj donis al la malkovranta nacio rajton al tiu teritorio kontraŭ ĉiuj aliaj eŭropaj nacioj, kaj ĉi tiu rajtigas al posedo. Kelkaj juraj akademiuloj kritikis la interpreton de Marshall pri la koncerna internacia juro. En la lastaj jardekoj, aktivuloj por indiĝenaj rajtoj kampanjis kontraŭ la doktrino, kiu supozeble devenis de kelkaj [[Buleo (papo)|papaj buleoj]]. En 2023, la [[Roma kurio]] de la [[Vatikano]] formale malakceptis la doktrinon. {{ĝermo|Usono}} [[Kategorio:Usona juro]] 883fbi84t275tf7aeat0gvtto0dmt8o 9392271 9392250 2026-06-04T20:29:48Z ThomasPusch 1869 9392271 wikitext text/x-wiki [[dosiero:USSupremeCourtWestFacade.JPG|eta|230ra|{{centre|okcidenta fasado de la [[Supera Kortumo de Usono]]}}]] La '''doktrino de malkovro''' respektive ''[[doktrino]] de malkovrado'' estas disputata interpreto de [[internacia juro]] dum la [[Epoko de Malkovroj]] komence de la [[15-a jarcento]] ĝis la [[17-a jarcento]] - dum tiu periodo eŭropanoj esploris kaj alproprigis al sia vstajn partojn de Afriko, Ameriko, Azio kaj Oceanio. La doktrino estis enkondukita en la [[juro]]n de [[Usono]] fare de la [[juĝisto]] de la [[Supera Kortumo de Usono]] [[John Marshall (juĝisto)|John Marshall]] (1755-1835) en la kazo ''Johnson kontraŭ McIntosh'' de 1823 - do 400 jarojn post kiam ĝi ekvalidis laŭ la eŭropaj monarkioj tiel pravigantaj sian [[koloniismo]]n. [[dosiero:John Marshall by Henry Inman, 1832.jpg|eta|maldekstre|133ra|{{centre|[[John Marshall (juĝisto)|John Marshall]] en [[oleopentraĵo]] de 1832}}]] Laŭ la formuliĝo de Marshall, malkovro de teritorio antaŭe nekonata al eŭropanoj donis al la malkovranta nacio rajton al tiu teritorio kontraŭ ĉiuj aliaj eŭropaj nacioj, kaj ĉi tiu rajtigas al posedo. Kelkaj juraj akademiuloj kritikis la interpreton de Marshall pri la koncerna internacia juro. Ekde la lastaj jardekoj de la 20-a jarcento, aktivuloj por indiĝenaj rajtoj kampanjas kontraŭ la doktrino, kiu supozeble devenis de kelkaj [[Buleo (papo)|papaj buleoj]] de la [[15-a jarcento]]. En 2023, la [[Roma kurio]] de la [[Vatikano]] formale malakceptis la doktrinon. La doktrino precizigas, ke eŭropanoj, kiuj malkovras novajn terojn, akiras la [[Proprieto|proprieton]] al ili, dum la indiĝenoj retenas la rajton vivi sur la tero, sed ne posedi ĝin. Tiu jura interpreto fariĝis la bazo por la deviga forigo de indianoj ([[d:Q2519192]]) el iliaj tradiciaj vivregionoj en Usono, precipe la Kvin civilizitaj triboj ([[d:Q319421]]), kiu okazis dum la vivo de [[John Marshall (juĝisto)|John Marshall]]. {{ĝermo|Usono}} [[Kategorio:Usona juro]] polrovos4p9otlqnu1tn1hatyjgmde7 0 945872 9392295 2026-06-04T21:21:57Z Claudio Pistilli 25073 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Τιμόθεος ο Μιλήσιος<br>([[-446|446 a.K]] - [[-357|357 a.K.]])</b></font></big></big></span> |dosiero =Mousai_Helikon_Staatliche_Antikensammlungen_Schoen80_n1.jpg | grandeco de dosiero = 300ra |priskribo =Muzo ludanta la liron. La roko, sur kiu ŝi sidas, portas la surskribon ΗΛΙΚΟΝ / Hēlikon: Atika malnova..." 9392295 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Τιμόθεος ο Μιλήσιος<br>([[-446|446 a.K]] - [[-357|357 a.K.]])</b></font></big></big></span> |dosiero =Mousai_Helikon_Staatliche_Antikensammlungen_Schoen80_n1.jpg | grandeco de dosiero = 300ra |priskribo =Muzo ludanta la liron. La roko, sur kiu ŝi sidas, portas la surskribon ΗΛΙΚΟΝ / Hēlikon: Atika malnova greka vazo kun blanka muro, 440 a.K. - 430 a.K. |dato de naskiĝo =[[-446|446 a.K]] |loko de naskiĝo =[[Mileto]], [[Granda Grekio]] |dato de morto =[[-357|357 a.K.]] |loko de morto =[[Makedonio (regiono)|Makedonio]], [[Balkana duoninsulo]] }} <big>'''Timoteo de Mileto'''</big> aŭ <big>'''Τιμόθεος ο Μιλήσιος'''</big> estis greka muzikisto, [[harpo|harpisto]] kaj [[ditirambo|ditiramba]] poeto. En lia poemo "La Persoj" li priskribas la [[Batalo de Salamino|Batalon de Salamino]]. Papiro trovata en Egiptujo, en 1902-a, enhavis 250 versojn de lia poemo "La Persoj" kaj ĝis hodiaŭ estas konservata en la [[Egipta Muzeo de Berlino]]. Li aktivis en [[Ateno]], [[Makedonio (regiono)|Makedonio]] kaj [[Sparto]]. Timoteo influis multajn poetojn inkluzive de [[Eŭripido]] kaj [[François Rabelais]]. [[Plutarko]] referencis lin en sia verko "[[Moralia]]". [[Dosiero:Sparta_Territory.svg|eta|300ra|maldekstre|<center>Teritorio de antikva Sparto en klasikaj tempoj antaŭ la disfalo de [[:en:Messenia (ancient region)|Mesenio]] en 369 a.K.</center>]] Timoteo de Mileto aldonis unu aŭ plurajn kordojn al la liro, kio kaŭzis la malkontenton de la spartanoj kaj atenanoj.<ref>[https://books.google.com.br/books?id=XJkXAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false The History of Greece], [[Ernst Curtius]].(</ref> Li komponis muzikajn verkojn pri mitologia kaj historiaj karakteroj. Li pasigis kelkajn jarojn en la kortego de [[:en:Archelaus of Macedon|Arkelao la 1-a]] de Makedonio. Fragmentoj de la poezio de Timoteo pluvivas, publikigitaj en Denys Page, Poetae Melici Graeci.<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/Greek_Melic_Poets/UO6NRzINGggC?hl=en&gbpv=1&dq=Poetae+melici+Graeci&pg=PR137&printsec=frontcover Poetae melici Graeci, Denys L. Page]</ref> Papirusfragmento de lia verko "La Persoj"<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/The_Oxford_Classical_Dictionary/bVWcAQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=The+Persians+Timotheus+of+Miletus&pg=PA1484&printsec=frontcover The Oxford Classical Dictionary]</ref> (unu el la plej malnovaj grekaj papirusoj ekzistantaj), malkovrita ĉe [[Abusir|Abuziro]], estis redaktita de [[:en:Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff|Ulrich von Wilamowitz-Mollendorff]] (1903), kun diskuto pri la [[:en:Prefectures of Greece|nomeo]], [[Metriko (poetiko)|metriko]], la nombro de kordoj de la liro, dato de la poeto kaj fragmento. ==Kunfandiĝo== Laŭ postklasika literaturo, Timoteo de Mileto estas foje konfuzita kun alia fama muzikisto, la [[auloso|aulosisto]] [[:en:Timotheus (aulist)|Timoteo]] en la kortego de [[Aleksandro la Granda]]. [[François Rabelais]] parolas pri lia muzikisto en ĉapitro 23 de [[Gargantuo]]: "Ponokrato ankaŭ igis lin forgesi ĉion, kion li lernis kun siaj iamaj instruistoj, kiel Timoteo faris kun tiuj el liaj disĉiploj, kiuj estis trejnitaj de aliaj muzikistoj." Rabelais implicas, ke Timoteo kredis, ke aliaj muzikistoj nur enstampis malbonajn kutimojn. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en la 4-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Grekio]] [[Kategorio:Mortintoj en Italio]] [[Kategorio:Grekaj muzikistoj]] [[Kategorio:Grekaj poetoj]] {{Trad|en|Timotheus of Miletus}} {{DEFAŬLTORDIGO:Timoteo de Mileto}} 46biyg6101ahwl3l7q9z22leikel2js 0 945873 9392310 2026-06-04T21:47:29Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Familia etoso]] 9392310 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Familia etoso]] jbld72tdbxbcol8xnanpow4h8r2c1fw 0 945874 9392314 2026-06-04T21:56:22Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "'''Saint-Vallier''' povas aludi al du komunumoj en Francio: * [[Saint-Vallier (Drôme)]] en la [[regionoj de Francio|regiono]] [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]] ([[france]] ''Auvergne-Rhône-Alpes'', [[okcitane]] ''Auvèrnhe Ròse Aups'') kaj * [[Saint-Vallier (Saône-et-Loire)]] en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Burgonjo-Franĉkonteo]] (france ''Bourgogne-Franche-Comté''). {{apartigilo}}" 9392314 wikitext text/x-wiki '''Saint-Vallier''' povas aludi al du komunumoj en Francio: * [[Saint-Vallier (Drôme)]] en la [[regionoj de Francio|regiono]] [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]] ([[france]] ''Auvergne-Rhône-Alpes'', [[okcitane]] ''Auvèrnhe Ròse Aups'') kaj * [[Saint-Vallier (Saône-et-Loire)]] en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Burgonjo-Franĉkonteo]] (france ''Bourgogne-Franche-Comté''). {{apartigilo}} afd8utcvpmybyfshr6owx8erbvdvv6v 9392316 9392314 2026-06-04T22:06:18Z ThomasPusch 1869 9392316 wikitext text/x-wiki '''Saint-Vallier''' povas aludi al kvar komunumoj en Francio: * [[Saint-Vallier (Drôme)]] en la [[regionoj de Francio|regiono]] [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]] ([[france]] ''Auvergne-Rhône-Alpes'', [[okcitane]] ''Auvèrnhe Ròse Aups'') kaj * [[Saint-Vallier (Saône-et-Loire)]] en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Burgonjo-Franĉkonteo]] (france ''Bourgogne-Franche-Comté''). * Saint-Vallier en la departemento [[Rhône]] kaj * Saint-Vallier en la departemento [[Charente]]. Krome ankaŭ temas pri komunumo en la franclingva provinco [[Kebekio]] de [[Kanado]]. {{apartigilo}} ttegfazvdqpqgt41et4gxmjjk1ot2lg 9392319 9392316 2026-06-04T22:08:03Z ThomasPusch 1869 9392319 wikitext text/x-wiki '''Saint-Vallier''' povas aludi al kvar komunumoj en Francio: * [[Saint-Vallier (Drôme)]] en la [[regionoj de Francio|regiono]] [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]] ([[france]] ''Auvergne-Rhône-Alpes'', [[okcitane]] ''Auvèrnhe Ròse Aups'') kaj * [[Saint-Vallier (Saône-et-Loire)]] en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Burgonjo-Franĉkonteo]] (france ''Bourgogne-Franche-Comté''). * Saint-Vallier en la departemento [[Rhône]], same en la regiono]] [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]], kaj * Saint-Vallier en la departemento [[Charente]], [[Francaj regionoj|regiono]] [[Nova Akvitanio]] ({{Lang-fr|Nouvelle-Aquitaine}}). Krome ankaŭ temas pri komunumo en la franclingva provinco [[Kebekio]] de [[Kanado]]. {{apartigilo}} i6obbzehmtw426dwl54kw7yxrpzdg5j 9392320 9392319 2026-06-04T22:08:16Z ThomasPusch 1869 9392320 wikitext text/x-wiki '''Saint-Vallier''' povas aludi al kvar komunumoj en Francio: * [[Saint-Vallier (Drôme)]] en la [[regionoj de Francio|regiono]] [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]] ([[france]] ''Auvergne-Rhône-Alpes'', [[okcitane]] ''Auvèrnhe Ròse Aups'') kaj * [[Saint-Vallier (Saône-et-Loire)]] en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Burgonjo-Franĉkonteo]] (france ''Bourgogne-Franche-Comté''). * Saint-Vallier en la departemento [[Rhône]], same en la regiono [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]], kaj * Saint-Vallier en la departemento [[Charente]], [[Francaj regionoj|regiono]] [[Nova Akvitanio]] ({{Lang-fr|Nouvelle-Aquitaine}}). Krome ankaŭ temas pri komunumo en la franclingva provinco [[Kebekio]] de [[Kanado]]. {{apartigilo}} 2xohpebyhgk7vhpm81a62zsjgtxlsfq 9392321 9392320 2026-06-04T22:09:05Z ThomasPusch 1869 9392321 wikitext text/x-wiki '''Saint-Vallier''' povas aludi al kvar komunumoj en Francio: * [[Saint-Vallier (Drôme)]] en la [[regionoj de Francio|regiono]] [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]] ([[france]] ''Auvergne-Rhône-Alpes'', [[okcitane]] ''Auvèrnhe Ròse Aups'') kaj * [[Saint-Vallier (Saône-et-Loire)]] en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Burgonjo-Franĉkonteo]] (france ''Bourgogne-Franche-Comté''). * Saint-Vallier en la departemento [[Rhône]], same en la regiono [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]], kaj * Saint-Vallier en la departemento [[Charente]], [[Francaj regionoj|regiono]] [[Nova Akvitanio]] ({{Lang-fr|Nouvelle-Aquitaine}}, [[okcitane]] kaj [[gaskone]] ''Nòva Aquitània'', {{l-eu|Akitania Berria}}). Krome ankaŭ temas pri komunumo en la franclingva provinco [[Kebekio]] de [[Kanado]]. {{apartigilo}} 3fnci4zq0bemiga5d292im6fs9yvdwy 0 945875 9392337 2026-06-04T22:23:06Z Kani 670 Kani movis paĝon [[Libera geedzeco]] al [[Libera unio]]: Interkonsento kun la kreinto 9392337 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Libera unio]] ewoh1iecnq5znegjfp6pv9fod5elbn2 1 945876 9392339 2026-06-04T22:23:06Z Kani 670 Kani movis paĝon [[Diskuto:Libera geedzeco]] al [[Diskuto:Libera unio]]: Interkonsento kun la kreinto 9392339 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Libera unio]] j6kh9rs7jn6jeh4tskfcyouwpcsysyt 0 945877 9392343 2026-06-04T22:28:13Z Claudio Pistilli 25073 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Χαβρίας<br>([[-420|420 a. ]] - [[-357|357 a.K.]])</b></font></big></big></span> |dosiero =Agesilas_in_Egypt_361_BCE.jpg | grandeco de dosiero = 350ra |priskribo ="Agesilao en Egiptujo - La sparta reĝo Agesilao, kun armeo de mil spartanaj pezaj infanteriaj soldatoj kaj ĉirkaŭ dek mil dungosoldatoj, transiris la marojn po..." 9392343 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Χαβρίας<br>([[-420|420 a. ]] - [[-357|357 a.K.]])</b></font></big></big></span> |dosiero =Agesilas_in_Egypt_361_BCE.jpg | grandeco de dosiero = 350ra |priskribo ="Agesilao en Egiptujo - La sparta reĝo Agesilao, kun armeo de mil spartanaj pezaj infanteriaj soldatoj kaj ĉirkaŭ dek mil dungosoldatoj, transiris la marojn por helpi Takon, la egiptan reĝon, kiu ribelis kontraŭ la persa regado." |dato de naskiĝo =[[-420|420 a. ]] |loko de naskiĝo =[[Ateno]], [[Granda Grekio]] |dato de morto =[[-357|357 a.K.]] |loko de morto =[[Ĥio (insulo)|Ĥio]], [[Antikva Grekio]] }} <big>'''Kabriaso de Ateno '''</big> aŭ <big>'''Χαβρίας'''</big> estis atena generalo kaj milita gvidanto. ==Biografio== ===La unuaj militaj kampanjoj=== La milita kariero de Kabriaso komenciĝis en la ŝiparo de [[:en:Trazibulo (Ateno)|Trazibulo]] (en mararmea ekspedicio de 390 a.K. - 389 a.K.). Li estas menciita ankaŭ dum la [[:en:Corinthian War|Korinta Milito]], kiam, en 391 a.K., li anstataŭigis [[:en:Iphicrates|Ifikraton]] kiel komandanto de la soldulunuoj dum la batalado sur la [[Istmo]] de [[Korinto]]. ===Atena milita gvidanto=== Kabriaso atingis famon tri jarojn poste, en 388 a.K., kiam, dum militaj operacioj kontraŭ la spartanoj en [[Egino (insulo)|Egino]], li venkis fortan malamikan trupon, tiel ĉesigante la mararmean blokadon de Ateno. Li tiam estis sendita aliancanon de Ateno al [[Kipro (insulo)|Kipro]] por helpi la reĝon [[:en:Evagoras I|Evagoro]]. Proviziinte al li signifan helpon kontraŭ la persoj, Kabriaso servis en Egiptujo dum pluraj jaroj (386-380 a.K.). Post la konkludo de paco inter Ateno kaj Persio, li estis revokita al Ateno, kie li ricevis la postenon de [[stratego]]s (379/378 a.K.). [[Dosiero:Phalanx1.png|eta|400ra|dekstre|<center>[[Hoplito]]j en batalo.</center>]] [[Dosiero:Epaminond.mors.jpg|eta|400ra|maldekstre|<center>Morto de [[Epaminondas]], dum la [[:it:Guerra beotica|Beotia Milito]] (379 a.K. - 371 a.K.)</center>]] Dum la [[:it:Guerra beotica|Beotia Milito]], li sukcese komandis unuojn de atenaj dungosoldatoj en bataloj kontraŭ la spartanaj fortoj de la reĝoj [[:en:Cleombrotus I|Kleombroto la 1-a]] kaj [[Agezilao la 2-a (Sparta)|Agezilao la 2-a]]. En 378 a.K., li repuŝis atakon de la spartanoj sub Agezilao, atingo pri kiu li poste fieris multe. En la mararmea milito kontraŭ la spartanoj en 376 a.K., li atingis venkon sur la spartana floto ĉe [[:en:Battle of Naxos|Naksos]]. Tio markis la unuan fojon ekde la fino de la [[Peloponeza Milito]], ke la atena floto, homekipita de atenaj civitanoj (kaj ne dungosoldatoj), venkis spartanan eskadron. Rezulte de ĉi tiu venko, la [[:en:Second Athenian League|Dua Atena Mararmea Alianco]], organizita du jarojn antaŭe, estis finfine establita kaj plifortigita per la aldono de novaj aliancanoj. En 375 a.K., Kabriaso entreprenis kampanjon norden, kie li venkis la [[Tribaloj]]n en [[Trakio]], kiuj atakis la urbon [[:en:Abdera, Thrace|Abdera]]. En 372 a.K., li aliĝis al Ifikrato kaj [[Kalistrato de Afidno|Kalistrato]] en ilia kampanjo okcidenten. En 369 a.K., tiam kiam la interesoj de Ateno kaj [[Tebo (Grekio)|Tebo]] diverĝis, li provis bloki la revenvojon de la Tebanoj el Peloponezo, sed estis venkita de Epaminondas. Li servis dum kelka tempo en [[Argolando]]. En la 4-a de julio 362 a.K., post la [[:en:Battle of Mantinea (362 BC)|Batalo de Mantinea]], li iris al Egiptujo kaj, en 360 a.K., li komandis la egiptan floton de [[:en:Teos of Egypt|reĝo Taho]] dum la invado de [[Sirio]]. En 358 a.K., li komandis la atenan mararmean ekspedicion al la [[Kalipolis|Trakia Ĥersoneso]] kontraŭ la dungosoldatoj de [[:en:Charidemus|Karidemo]], ekspedicio kiu malsukcesis. Li partoprenis en la [[Unua interaliancana milito helena|Socia Milito]], en 357 a.K., kaj kune kun [[:en:Chares of Athens|Kareso]], li atakis la havenon de [[:en:Chios (town)|Ĥio]]. La ŝipo de Kabriaso estis frapita de malamika [[triremo]]. Rifuzante fuĝi de la sinkanta ŝipo, Kabriaso mortis kune kun la aliaj maristoj, . Li estis entombigita en Ateno, proksime al la tomboj de [[Periklo]] kaj [[Trazibulo (Ateno)|Trazibulo]]. ==La Personeco de Kabriaso== Kune kun Ifikrato kaj [[Timoteo de Mileto|Timoteo]], Kabriaso estas konsiderata unu el la plej bonaj atenaj generaloj de la unua duono de la 4-a jarcento a.K. Sukcesa milita gvidanto kaj tre respektata de la atenanoj, li preferis vivi malproksime de Ateno por eviti la envion de la atenanoj kaj por povi vivi laŭ sia deziro, kvankam li estas karakterizita kiel sendependa kaj modesta viro. Tamen, tio ne malhelpis, ke Kabriaso estus procesita en 366 a.K. pro krimo kontraŭ la ŝtato (pro tio ke li cedis la limurbo [[:en:Oropos|Oropos]] al Tebo), pri kiu li tamen estis absolvita. Kabriaso estis proksima amiko de la fama atena politikisto kaj milita gvidanto [[:en:Phocion|Fotiono]] ("Φωκίων"). {{referencoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en la 4-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Grekio]] [[Kategorio:Mortintoj en Grekio]] {{Trad|ru|Хабрий}} {{DEFAŬLTORDIGO:Kabriaso de Ateno}} faz4sd2wcbv3z9t4n64ekkifeex7w25 9392344 9392343 2026-06-04T22:29:12Z Claudio Pistilli 25073 9392344 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Χαβρίας<br>([[-420|420 a. ]] - [[-357|357 a.K.]])</b></font></big></big></span> |dosiero =Agesilas_in_Egypt_361_BCE.jpg | grandeco de dosiero = 350ra |priskribo ="[[Agezilao la 2-a|Agezilao]] en Egiptujo - La sparta reĝo Agesilao, kun armeo de mil spartanaj pezaj infanteriaj soldatoj kaj ĉirkaŭ dek mil dungosoldatoj, transiris la marojn por helpi Takon, la egiptan reĝon, kiu ribelis kontraŭ la persa regado." |dato de naskiĝo =[[-420|420 a. ]] |loko de naskiĝo =[[Ateno]], [[Granda Grekio]] |dato de morto =[[-357|357 a.K.]] |loko de morto =[[Ĥio (insulo)|Ĥio]], [[Antikva Grekio]] }} <big>'''Kabriaso de Ateno '''</big> aŭ <big>'''Χαβρίας'''</big> estis atena generalo kaj milita gvidanto. ==Biografio== ===La unuaj militaj kampanjoj=== La milita kariero de Kabriaso komenciĝis en la ŝiparo de [[:en:Trazibulo (Ateno)|Trazibulo]] (en mararmea ekspedicio de 390 a.K. - 389 a.K.). Li estas menciita ankaŭ dum la [[:en:Corinthian War|Korinta Milito]], kiam, en 391 a.K., li anstataŭigis [[:en:Iphicrates|Ifikraton]] kiel komandanto de la soldulunuoj dum la batalado sur la [[Istmo]] de [[Korinto]]. ===Atena milita gvidanto=== Kabriaso atingis famon tri jarojn poste, en 388 a.K., kiam, dum militaj operacioj kontraŭ la spartanoj en [[Egino (insulo)|Egino]], li venkis fortan malamikan trupon, tiel ĉesigante la mararmean blokadon de Ateno. Li tiam estis sendita aliancanon de Ateno al [[Kipro (insulo)|Kipro]] por helpi la reĝon [[:en:Evagoras I|Evagoro]]. Proviziinte al li signifan helpon kontraŭ la persoj, Kabriaso servis en Egiptujo dum pluraj jaroj (386-380 a.K.). Post la konkludo de paco inter Ateno kaj Persio, li estis revokita al Ateno, kie li ricevis la postenon de [[stratego]]s (379/378 a.K.). [[Dosiero:Phalanx1.png|eta|400ra|dekstre|<center>[[Hoplito]]j en batalo.</center>]] [[Dosiero:Epaminond.mors.jpg|eta|400ra|maldekstre|<center>Morto de [[Epaminondas]], dum la [[:it:Guerra beotica|Beotia Milito]] (379 a.K. - 371 a.K.)</center>]] Dum la [[:it:Guerra beotica|Beotia Milito]], li sukcese komandis unuojn de atenaj dungosoldatoj en bataloj kontraŭ la spartanaj fortoj de la reĝoj [[:en:Cleombrotus I|Kleombroto la 1-a]] kaj [[Agezilao la 2-a (Sparta)|Agezilao la 2-a]]. En 378 a.K., li repuŝis atakon de la spartanoj sub Agezilao, atingo pri kiu li poste fieris multe. En la mararmea milito kontraŭ la spartanoj en 376 a.K., li atingis venkon sur la spartana floto ĉe [[:en:Battle of Naxos|Naksos]]. Tio markis la unuan fojon ekde la fino de la [[Peloponeza Milito]], ke la atena floto, homekipita de atenaj civitanoj (kaj ne dungosoldatoj), venkis spartanan eskadron. Rezulte de ĉi tiu venko, la [[:en:Second Athenian League|Dua Atena Mararmea Alianco]], organizita du jarojn antaŭe, estis finfine establita kaj plifortigita per la aldono de novaj aliancanoj. En 375 a.K., Kabriaso entreprenis kampanjon norden, kie li venkis la [[Tribaloj]]n en [[Trakio]], kiuj atakis la urbon [[:en:Abdera, Thrace|Abdera]]. En 372 a.K., li aliĝis al Ifikrato kaj [[Kalistrato de Afidno|Kalistrato]] en ilia kampanjo okcidenten. En 369 a.K., tiam kiam la interesoj de Ateno kaj [[Tebo (Grekio)|Tebo]] diverĝis, li provis bloki la revenvojon de la Tebanoj el Peloponezo, sed estis venkita de Epaminondas. Li servis dum kelka tempo en [[Argolando]]. En la 4-a de julio 362 a.K., post la [[:en:Battle of Mantinea (362 BC)|Batalo de Mantinea]], li iris al Egiptujo kaj, en 360 a.K., li komandis la egiptan floton de [[:en:Teos of Egypt|reĝo Taho]] dum la invado de [[Sirio]]. En 358 a.K., li komandis la atenan mararmean ekspedicion al la [[Kalipolis|Trakia Ĥersoneso]] kontraŭ la dungosoldatoj de [[:en:Charidemus|Karidemo]], ekspedicio kiu malsukcesis. Li partoprenis en la [[Unua interaliancana milito helena|Socia Milito]], en 357 a.K., kaj kune kun [[:en:Chares of Athens|Kareso]], li atakis la havenon de [[:en:Chios (town)|Ĥio]]. La ŝipo de Kabriaso estis frapita de malamika [[triremo]]. Rifuzante fuĝi de la sinkanta ŝipo, Kabriaso mortis kune kun la aliaj maristoj, . Li estis entombigita en Ateno, proksime al la tomboj de [[Periklo]] kaj [[Trazibulo (Ateno)|Trazibulo]]. ==La Personeco de Kabriaso== Kune kun Ifikrato kaj [[Timoteo de Mileto|Timoteo]], Kabriaso estas konsiderata unu el la plej bonaj atenaj generaloj de la unua duono de la 4-a jarcento a.K. Sukcesa milita gvidanto kaj tre respektata de la atenanoj, li preferis vivi malproksime de Ateno por eviti la envion de la atenanoj kaj por povi vivi laŭ sia deziro, kvankam li estas karakterizita kiel sendependa kaj modesta viro. Tamen, tio ne malhelpis, ke Kabriaso estus procesita en 366 a.K. pro krimo kontraŭ la ŝtato (pro tio ke li cedis la limurbo [[:en:Oropos|Oropos]] al Tebo), pri kiu li tamen estis absolvita. Kabriaso estis proksima amiko de la fama atena politikisto kaj milita gvidanto [[:en:Phocion|Fotiono]] ("Φωκίων"). {{referencoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en la 4-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Grekio]] [[Kategorio:Mortintoj en Grekio]] {{Trad|ru|Хабрий}} {{DEFAŬLTORDIGO:Kabriaso de Ateno}} g73uiqkr6mhu6wfhx8j6w7jn9d5bnrj 9392345 9392344 2026-06-04T22:29:38Z Claudio Pistilli 25073 9392345 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Χαβρίας<br>([[-420|420 a. ]] - [[-357|357 a.K.]])</b></font></big></big></span> |dosiero =Agesilas_in_Egypt_361_BCE.jpg | grandeco de dosiero = 350ra |priskribo ="[[Agezilao la 2-a (Sparta)|Agezilao]] en Egiptujo - La sparta reĝo Agesilao, kun armeo de mil spartanaj pezaj infanteriaj soldatoj kaj ĉirkaŭ dek mil dungosoldatoj, transiris la marojn por helpi Takon, la egiptan reĝon, kiu ribelis kontraŭ la persa regado." |dato de naskiĝo =[[-420|420 a. ]] |loko de naskiĝo =[[Ateno]], [[Granda Grekio]] |dato de morto =[[-357|357 a.K.]] |loko de morto =[[Ĥio (insulo)|Ĥio]], [[Antikva Grekio]] }} <big>'''Kabriaso de Ateno '''</big> aŭ <big>'''Χαβρίας'''</big> estis atena generalo kaj milita gvidanto. ==Biografio== ===La unuaj militaj kampanjoj=== La milita kariero de Kabriaso komenciĝis en la ŝiparo de [[:en:Trazibulo (Ateno)|Trazibulo]] (en mararmea ekspedicio de 390 a.K. - 389 a.K.). Li estas menciita ankaŭ dum la [[:en:Corinthian War|Korinta Milito]], kiam, en 391 a.K., li anstataŭigis [[:en:Iphicrates|Ifikraton]] kiel komandanto de la soldulunuoj dum la batalado sur la [[Istmo]] de [[Korinto]]. ===Atena milita gvidanto=== Kabriaso atingis famon tri jarojn poste, en 388 a.K., kiam, dum militaj operacioj kontraŭ la spartanoj en [[Egino (insulo)|Egino]], li venkis fortan malamikan trupon, tiel ĉesigante la mararmean blokadon de Ateno. Li tiam estis sendita aliancanon de Ateno al [[Kipro (insulo)|Kipro]] por helpi la reĝon [[:en:Evagoras I|Evagoro]]. Proviziinte al li signifan helpon kontraŭ la persoj, Kabriaso servis en Egiptujo dum pluraj jaroj (386-380 a.K.). Post la konkludo de paco inter Ateno kaj Persio, li estis revokita al Ateno, kie li ricevis la postenon de [[stratego]]s (379/378 a.K.). [[Dosiero:Phalanx1.png|eta|400ra|dekstre|<center>[[Hoplito]]j en batalo.</center>]] [[Dosiero:Epaminond.mors.jpg|eta|400ra|maldekstre|<center>Morto de [[Epaminondas]], dum la [[:it:Guerra beotica|Beotia Milito]] (379 a.K. - 371 a.K.)</center>]] Dum la [[:it:Guerra beotica|Beotia Milito]], li sukcese komandis unuojn de atenaj dungosoldatoj en bataloj kontraŭ la spartanaj fortoj de la reĝoj [[:en:Cleombrotus I|Kleombroto la 1-a]] kaj [[Agezilao la 2-a (Sparta)|Agezilao la 2-a]]. En 378 a.K., li repuŝis atakon de la spartanoj sub Agezilao, atingo pri kiu li poste fieris multe. En la mararmea milito kontraŭ la spartanoj en 376 a.K., li atingis venkon sur la spartana floto ĉe [[:en:Battle of Naxos|Naksos]]. Tio markis la unuan fojon ekde la fino de la [[Peloponeza Milito]], ke la atena floto, homekipita de atenaj civitanoj (kaj ne dungosoldatoj), venkis spartanan eskadron. Rezulte de ĉi tiu venko, la [[:en:Second Athenian League|Dua Atena Mararmea Alianco]], organizita du jarojn antaŭe, estis finfine establita kaj plifortigita per la aldono de novaj aliancanoj. En 375 a.K., Kabriaso entreprenis kampanjon norden, kie li venkis la [[Tribaloj]]n en [[Trakio]], kiuj atakis la urbon [[:en:Abdera, Thrace|Abdera]]. En 372 a.K., li aliĝis al Ifikrato kaj [[Kalistrato de Afidno|Kalistrato]] en ilia kampanjo okcidenten. En 369 a.K., tiam kiam la interesoj de Ateno kaj [[Tebo (Grekio)|Tebo]] diverĝis, li provis bloki la revenvojon de la Tebanoj el Peloponezo, sed estis venkita de Epaminondas. Li servis dum kelka tempo en [[Argolando]]. En la 4-a de julio 362 a.K., post la [[:en:Battle of Mantinea (362 BC)|Batalo de Mantinea]], li iris al Egiptujo kaj, en 360 a.K., li komandis la egiptan floton de [[:en:Teos of Egypt|reĝo Taho]] dum la invado de [[Sirio]]. En 358 a.K., li komandis la atenan mararmean ekspedicion al la [[Kalipolis|Trakia Ĥersoneso]] kontraŭ la dungosoldatoj de [[:en:Charidemus|Karidemo]], ekspedicio kiu malsukcesis. Li partoprenis en la [[Unua interaliancana milito helena|Socia Milito]], en 357 a.K., kaj kune kun [[:en:Chares of Athens|Kareso]], li atakis la havenon de [[:en:Chios (town)|Ĥio]]. La ŝipo de Kabriaso estis frapita de malamika [[triremo]]. Rifuzante fuĝi de la sinkanta ŝipo, Kabriaso mortis kune kun la aliaj maristoj, . Li estis entombigita en Ateno, proksime al la tomboj de [[Periklo]] kaj [[Trazibulo (Ateno)|Trazibulo]]. ==La Personeco de Kabriaso== Kune kun Ifikrato kaj [[Timoteo de Mileto|Timoteo]], Kabriaso estas konsiderata unu el la plej bonaj atenaj generaloj de la unua duono de la 4-a jarcento a.K. Sukcesa milita gvidanto kaj tre respektata de la atenanoj, li preferis vivi malproksime de Ateno por eviti la envion de la atenanoj kaj por povi vivi laŭ sia deziro, kvankam li estas karakterizita kiel sendependa kaj modesta viro. Tamen, tio ne malhelpis, ke Kabriaso estus procesita en 366 a.K. pro krimo kontraŭ la ŝtato (pro tio ke li cedis la limurbo [[:en:Oropos|Oropos]] al Tebo), pri kiu li tamen estis absolvita. Kabriaso estis proksima amiko de la fama atena politikisto kaj milita gvidanto [[:en:Phocion|Fotiono]] ("Φωκίων"). {{referencoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en la 4-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Grekio]] [[Kategorio:Mortintoj en Grekio]] {{Trad|ru|Хабрий}} {{DEFAŬLTORDIGO:Kabriaso de Ateno}} 4i4v04wickj4yamla2u9h0mt31xdzsg 9392348 9392345 2026-06-04T22:30:27Z Claudio Pistilli 25073 9392348 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Χαβρίας<br>([[-420|420 a. ]] - [[-357|357 a.K.]])</b></font></big></big></span> |dosiero =Agesilas_in_Egypt_361_BCE.jpg | grandeco de dosiero = 350ra |priskribo ="[[Agezilao la 2-a (Sparto)|Agezilao]] en Egiptujo - La sparta reĝo Agesilao, kun armeo de mil spartanaj pezaj infanteriaj soldatoj kaj ĉirkaŭ dek mil dungosoldatoj, transiris la marojn por helpi Takon, la egiptan reĝon, kiu ribelis kontraŭ la persa regado." |dato de naskiĝo =[[-420|420 a. ]] |loko de naskiĝo =[[Ateno]], [[Granda Grekio]] |dato de morto =[[-357|357 a.K.]] |loko de morto =[[Ĥio (insulo)|Ĥio]], [[Antikva Grekio]] }} <big>'''Kabriaso de Ateno '''</big> aŭ <big>'''Χαβρίας'''</big> estis atena generalo kaj milita gvidanto. ==Biografio== ===La unuaj militaj kampanjoj=== La milita kariero de Kabriaso komenciĝis en la ŝiparo de [[:en:Trazibulo (Ateno)|Trazibulo]] (en mararmea ekspedicio de 390 a.K. - 389 a.K.). Li estas menciita ankaŭ dum la [[:en:Corinthian War|Korinta Milito]], kiam, en 391 a.K., li anstataŭigis [[:en:Iphicrates|Ifikraton]] kiel komandanto de la soldulunuoj dum la batalado sur la [[Istmo]] de [[Korinto]]. ===Atena milita gvidanto=== Kabriaso atingis famon tri jarojn poste, en 388 a.K., kiam, dum militaj operacioj kontraŭ la spartanoj en [[Egino (insulo)|Egino]], li venkis fortan malamikan trupon, tiel ĉesigante la mararmean blokadon de Ateno. Li tiam estis sendita aliancanon de Ateno al [[Kipro (insulo)|Kipro]] por helpi la reĝon [[:en:Evagoras I|Evagoro]]. Proviziinte al li signifan helpon kontraŭ la persoj, Kabriaso servis en Egiptujo dum pluraj jaroj (386-380 a.K.). Post la konkludo de paco inter Ateno kaj Persio, li estis revokita al Ateno, kie li ricevis la postenon de [[stratego]]s (379/378 a.K.). [[Dosiero:Phalanx1.png|eta|400ra|dekstre|<center>[[Hoplito]]j en batalo.</center>]] [[Dosiero:Epaminond.mors.jpg|eta|400ra|maldekstre|<center>Morto de [[Epaminondas]], dum la [[:it:Guerra beotica|Beotia Milito]] (379 a.K. - 371 a.K.)</center>]] Dum la [[:it:Guerra beotica|Beotia Milito]], li sukcese komandis unuojn de atenaj dungosoldatoj en bataloj kontraŭ la spartanaj fortoj de la reĝoj [[:en:Cleombrotus I|Kleombroto la 1-a]] kaj [[Agezilao la 2-a (Sparta)|Agezilao la 2-a]]. En 378 a.K., li repuŝis atakon de la spartanoj sub Agezilao, atingo pri kiu li poste fieris multe. En la mararmea milito kontraŭ la spartanoj en 376 a.K., li atingis venkon sur la spartana floto ĉe [[:en:Battle of Naxos|Naksos]]. Tio markis la unuan fojon ekde la fino de la [[Peloponeza Milito]], ke la atena floto, homekipita de atenaj civitanoj (kaj ne dungosoldatoj), venkis spartanan eskadron. Rezulte de ĉi tiu venko, la [[:en:Second Athenian League|Dua Atena Mararmea Alianco]], organizita du jarojn antaŭe, estis finfine establita kaj plifortigita per la aldono de novaj aliancanoj. En 375 a.K., Kabriaso entreprenis kampanjon norden, kie li venkis la [[Tribaloj]]n en [[Trakio]], kiuj atakis la urbon [[:en:Abdera, Thrace|Abdera]]. En 372 a.K., li aliĝis al Ifikrato kaj [[Kalistrato de Afidno|Kalistrato]] en ilia kampanjo okcidenten. En 369 a.K., tiam kiam la interesoj de Ateno kaj [[Tebo (Grekio)|Tebo]] diverĝis, li provis bloki la revenvojon de la Tebanoj el Peloponezo, sed estis venkita de Epaminondas. Li servis dum kelka tempo en [[Argolando]]. En la 4-a de julio 362 a.K., post la [[:en:Battle of Mantinea (362 BC)|Batalo de Mantinea]], li iris al Egiptujo kaj, en 360 a.K., li komandis la egiptan floton de [[:en:Teos of Egypt|reĝo Taho]] dum la invado de [[Sirio]]. En 358 a.K., li komandis la atenan mararmean ekspedicion al la [[Kalipolis|Trakia Ĥersoneso]] kontraŭ la dungosoldatoj de [[:en:Charidemus|Karidemo]], ekspedicio kiu malsukcesis. Li partoprenis en la [[Unua interaliancana milito helena|Socia Milito]], en 357 a.K., kaj kune kun [[:en:Chares of Athens|Kareso]], li atakis la havenon de [[:en:Chios (town)|Ĥio]]. La ŝipo de Kabriaso estis frapita de malamika [[triremo]]. Rifuzante fuĝi de la sinkanta ŝipo, Kabriaso mortis kune kun la aliaj maristoj, . Li estis entombigita en Ateno, proksime al la tomboj de [[Periklo]] kaj [[Trazibulo (Ateno)|Trazibulo]]. ==La Personeco de Kabriaso== Kune kun Ifikrato kaj [[Timoteo de Mileto|Timoteo]], Kabriaso estas konsiderata unu el la plej bonaj atenaj generaloj de la unua duono de la 4-a jarcento a.K. Sukcesa milita gvidanto kaj tre respektata de la atenanoj, li preferis vivi malproksime de Ateno por eviti la envion de la atenanoj kaj por povi vivi laŭ sia deziro, kvankam li estas karakterizita kiel sendependa kaj modesta viro. Tamen, tio ne malhelpis, ke Kabriaso estus procesita en 366 a.K. pro krimo kontraŭ la ŝtato (pro tio ke li cedis la limurbo [[:en:Oropos|Oropos]] al Tebo), pri kiu li tamen estis absolvita. Kabriaso estis proksima amiko de la fama atena politikisto kaj milita gvidanto [[:en:Phocion|Fotiono]] ("Φωκίων"). {{referencoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en la 4-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Grekio]] [[Kategorio:Mortintoj en Grekio]] {{Trad|ru|Хабрий}} {{DEFAŬLTORDIGO:Kabriaso de Ateno}} 77jtf8abfxv37who9gdw88skt3omyup 0 945878 9392347 2026-06-04T22:30:08Z Claudio Pistilli 25073 Claudio Pistilli movis paĝon [[Agezilao la 2-a (Sparta)]] al [[Agezilao la 2-a (Sparto)]] 9392347 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Agezilao la 2-a (Sparto)]] nreb7vqizc0w9mpzaroxyyz8i20avmk 0 945879 9392383 2026-06-04T23:36:53Z Donald Rogers 2691 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1352593516|Sanduk Ruit]]" 9392383 wikitext text/x-wiki  {{Padma Shri Award Recipients in Medicine}}{{Ramon Magsaysay Award Winners}}'''Sanduk Ruit''' ( Nepali ; ) estas [[Okulkuracado|okulisto]] el [[Nepalo]], kiu okupiĝas en la restarigo vidkapablon de pli ol 250 000 homoj <ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.afr.com/lifestyle/health/fred-hollows-protege-sanduk-ruit-the-barefoot-surgeon-20180605-h10zjr|unua=Ali}}</ref> tra Nordameriko, Afriko kaj Azio uzante kataraktoĥirurgion per malgranda incizo (RUITEKTOMIO) kaj lensemulsiado. <ref name="CNN">{{Citaĵo el la reto|date=15 December 2014|url=https://edition.cnn.com/2014/12/14/world/asia/nepal-eye-doctor/}}</ref> Ruit estas la fondinto kaj la administra direktoro de la Tilganga Instituto de Oftalmologio, kiu fabrikas intraokulajn lensojn por kirurgia implantado je frakcio de la antaŭa fabrikadkosto. La malalta kosto igis katarakto-kirurgiojn pli malmultekostaj en Nepalo. <ref name="NYT">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/2015/11/08/opinion/sunday/in-5-minutes-he-lets-the-blind-see.html|unua=Nicholas}}</ref> Ruit estas nomata la "Dio de Vidkapablo", kromnomo kiun li gajnis post restarigo de la vidkapablo de 60-jaraĝa virino per katarakta kirurgio en Indonezio. <ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.nbcnews.com/id/35935864/ns/health-health_care/t/nepalese-doc-god-sight-nations-poor/|arkivdato=April 26, 2014|unua=Margie}}</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto|unua=Pasquale|date=2025-12-15|url=https://www.cnn.com/2025/12/14/health/nepal-sanduk-ruit-eye-surgeon-spc|retejo=CNN|lingvo=en}}</ref> Li ricevis la Premion Ramon Magsaysay por Paco kaj Internacia Kompreno, konsiderata la azia ekvivalento de la Nobel-premio, pro "lokigo de Nepalo ĉe la avangardo de disvolvado de sekuraj, efikaj kaj ekonomiaj proceduroj por katarakta kirurgio, ebligante al la nenecese blinduloj eĉ en la plej malriĉaj landoj revidi." <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://rmaward.asia/awardees/ruit-sanduk/|arkivdato=2018-08-29}}</ref> Li ricevis la premion ISA, la plej altan civilan premion en Barejno, de la reĝo de Barejno pro la disvolviĝo de tre pageblaj kaj daŭrigeblaj manieroj kuraci kataraktojn tra la evolulandoj, kun premio de 1 miliono da dolaroj. <ref>{{Citaĵo el la reto|date=2023-01-17|url=https://arab.news/5bcxw|retejo=Arab News|lingvo=en}}</ref> == Frua vivo kaj edukado == Ruit naskiĝis la 4-an de septembro 1954, al kamparaj, analfabetaj gepatroj, patro Sonam Ruit kaj patrino Kesang Ruit, en la izolita monta vilaĝo Olangchung Gola proksime al la limo kun Tibeto en nordorienta Nepalo. Tiu vilaĝo de 200 homoj situis 3350 metrojn super la marnivelo sur la sino de la tria plej alta montpinto de la mondo, Monto Kanchenjunga. Ĝi estas unu el la plej izolitaj regionoj de Nepalo sen elektro, lernejo, saninstalaĵoj aŭ modernaj komunikiloj, kaj kuŝas kovrita sub neĝo dum ses ĝis naŭ monatoj jare. La familio de Ruit vivtenis sin per malgrandskalaj agrikulturo, komerco kaj brutbredado. <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://rmaward.asia/awardees/ruit-sanduk/|date=2006|retejo=Ramon Magsaysay Award Foundation|arkivdato=2018-08-29}}</ref> Ruit estis la dua el la ses infanoj de siaj gepatroj. Mortis tri gefratoj - pli aĝa frato, pro diareo je la aĝo tri jaroj <ref name="bfs">{{Citaĵo el libro|unua=Ali|isbn=9781760292706}}</ref> {{Rp|3–4}} kaj pli juna fratino Chundak, pro febro, je la aĝo ok jaroj. En multaj intervjuoj, Ruit menciis, ke por li, la plej dolora estis la morto de lia pli juna fratino Yangla. Yangla estis lia infantempa kunulino, kaj speciala ligo kreiĝis kun ŝi tra la jaroj. <ref name="bfs" /> {{Rp|9}} Ŝi mortis je la aĝo 15 jaroj pro [[tuberkulozo]], ĉar la familio estis tro malriĉa por pagi kuracadon, kiu povus savi ŝian vivon. En multaj intervjuoj, Ruit diris, ke ĉi tiu perdo forte impresis lin kaj enstampis en li la decidon iĝi kuracisto kaj labori por la malriĉuloj, kiuj alie ne havus aliron al sanservo. <ref name="bfs" /> {{Rp|37–40}} La plej proksima lernejo de lia vilaĝo estis dek kvin tagojn da piedovojaĝo for en Darĝiling. <ref name="RMA">{{Citaĵo el la reto|url=http://rmaward.asia/rmtli/everyone-deserves-good-vision/|date=July 25, 2016|arkivdato=2018-09-03}}</ref> Kiam Ruit havis sep jarojn, lia patro, malgrandskala komercisto, vojaĝis kun Ruit al la lernejo St Robert en [[Darĝiling]], kaj provizis financan subtenon por lia edukado kaj lia frua medicina kariero. La vivo de Ruit en Darĝiling estis malfacila, ĉar li estis for de siaj gepatroj kaj hejmo dum ĉirkaŭ kvar ĝis kvin jaroj. Post kelkaj jaroj, li revenis al Nepalo kaj daŭrigis sian studadon. En 1969, Ruit diplomiĝis ĉe la lernejo Siddhartha Vanasthali en [[Katmanduo|Katmanduo, Nepalo]], <ref name=":0">{{Citaĵo el la reto|url=https://health.detik.com/berita-detikhealth/d-1811820/dr-sanduk-ruit-sang-dewa-penglihatan-bagi-pasien-katarak|retejo=detikHealth|lingvo=id|arkivdato=2021-10-04}}</ref> kaj poste plue edukiĝis en Barato. Li ricevis MBBS- diplomon de la Medicina Kolegio King George [[Laknaŭo|en Lakno]], kun stipendio de 1972 ĝis 1976. Ruit poste revenis al Nepalo kaj laboris kiel [[ĝenerala kuracisto]] en la hospitalo Bir en [[Katmanduo]] dum tri jaroj. Poste li volis specialiĝi pri oftalmologio, do li daŭrigis siajn studojn ĉe la Tut-Hindia Instituto de Medicinaj Sciencoj en Nov-Delhio kun stipendio, kaj atingis sian [[Magistro|magistran diplomon]] . <ref name=":0">{{Citaĵo el la reto|url=https://health.detik.com/berita-detikhealth/d-1811820/dr-sanduk-ruit-sang-dewa-penglihatan-bagi-pasien-katarak|retejo=detikHealth|lingvo=id|arkivdato=2021-10-04}}</ref> <ref>{{Citaĵo el novaĵo|unua=Ali|lingvo=en-IN|url=https://www.thehindu.com/society/i-can-feel-their-pain-dr-sanduk-ruit/article29919398.ece|issn=0971-751X}}</ref> Post tri jaroj, en 1984, li revenis al Nepalo kaj laboris en okulhospitalo en Tripureshwor dum ok jaroj. Dume, la aŭstralia oftalmologo Fred Hollows estis en Nepalo kiel mentoro, elektita de la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS). Li rimarkis la laboron kaj persistemon de Ruit kaj proponis al li pliajn studojn pri katarakta kirurgio en Aŭstralio en 1986. <ref name="RMA">{{Citaĵo el la reto|url=http://rmaward.asia/rmtli/everyone-deserves-good-vision/|date=July 25, 2016|arkivdato=2018-09-03}}</ref> Ruit plue studis en Aŭstralio, Nederlando kaj Usono. <ref name="RMA" /> == Frua kariero kaj geedziĝo == Dum sia restado en Aŭstralio, Ruit akiris plian profundan specialiĝon pri okulkirurgio. Ruit kaj Hollows kreis la Small Incision Cataract Surgery (SICS), kiu uzis intraokulajn lensojn, kaj Ruit fariĝis la unua nepala kuracisto kiu uzis intraokulajn lensojn. <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.cureblindness.org/who-we-are/founders/dr-sanduk-ruit|retejo=www.cureblindness.org}}</ref> Por akiri donacojn por igi okulkirurgiojn pli pageblaj kaj alireblaj en Nepalo, li establis Nepal Eye Program Australia (nepalan okulan programon aŭstralian), poste renomitan The Fred Hollows Foundation . Oni proponis al li resti kaj labori en Aŭstralio, sed li revenis al Nepalo kaj daŭre laboris ĉe la Tripureshwor Eye Hospital. <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://fliphtml5.com/bhwwt/afxd/basic/|retejo=fliphtml5.com}}</ref> Li kreis la Nepal Eye Bank (nepalan okulkonservejon) en 1996, situantan en hospitalo en Katmanduo, por kolekti kataraktojn por transplantaj kirurgioj. Komence, donacoj estis maloftaj pro timo ĉe la hindua kaj budhana loĝantaro, ke se oni donacus siajn kataraktojn, oni reenkarniĝus blinda. Li laboris kun hinduaj kaj budhanaj religiaj gvidantoj por konvinki homojn, ke iliaj fizikaj korpoj ne influus reenkarniĝon kaj ke donacado fakte pliigus ilian karmon. <ref>{{Citaĵo el gazeto|unua=D.|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1071661/|volumo=176}}</ref> Ruit geedziĝis kun Nanda Shrestha, oftalmologia flegistino, en 1987. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2022)">citaĵo bezonata</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Ili havas unu filon kaj du filinojn. == Atingoj == Laborante en Aŭstralio en 1986, Ruit kaj Fred Hollows evoluigis strategion por uzi malmultekostajn intraokulajn lensojn por alporti malgrand-incizan kataraktoĥirurgion al la evolulandoj. <ref name="healio">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.healio.com/ophthalmology/news/print/ocular-surgery-news-asia-pacific-edition/%7B8ec07d3b-a963-4a73-a770-0b06574ff9a0%7D/surgeon-brings-innovative-techniques-to-ophthalmologists-worldwide|date=June 1, 2010}}</ref> Tamen, la lensoj restis tro multekostaj por multaj kataraktopacientoj. En 1995, Ruit evoluigis novan intraokulan lenson, kiu povus esti produktita multe pli malmultekoste kaj kiu, ekde 2010, estas uzata en pli ol 60 landoj. <ref name="healio" /> Ruit komiciis al Ray Avery desegni kaj konstrui fabrikon en Katmanduo por produkti tiajn lensojn. La metodo de Ruit nun estas instruata en usonaj medicinaj fakultatoj. <ref name="NYT">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/2015/11/08/opinion/sunday/in-5-minutes-he-lets-the-blind-see.html|unua=Nicholas}}</ref> Malgraŭ ke ĝi estas multe pli malmultekosta, la metodo de Ruit havas la saman sukcesfrekvencon kiel okcidentaj teknikoj: 98% post ses monatoj. <ref name="NYT" /> En 1994, <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.tilganga.org/|retejo=Tilganga Institute of Ophthalmology}}</ref> D-ro Ruit fondis la Tilganga -Okulcentron, nun nomatan la Tilganga Instituto de Oftalmologio, en Katmanduo. <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.hollows.org/au/latest/sight-restored-to-187-people-in-remote-nepal|date=2010}}</ref> Ĝi celas provizi okulprizorgon je pagebla prezo. <ref>{{Citaĵo el la reto|date=April 24, 2010|url=http://www.myrepublica.com/portal/printable_news.php?news_id=17846|arkivdato=July 26, 2011}}</ref> La instituto kunlaboras kun la Himalaja Katarakta Projekto, kiun Ruit kunfondis kun sia kolego Geoff Tabin, kaj aliaj organizaĵoj por doni katarakto-kirurgion al homoj en iuj el la plej danĝeraj kaj nealireblaj lokoj de la mondo, ofte senpage. Tilganga plenumis pli ol 100 000 operaciojn, trejnis pli ol 500 medicinistojn el diversaj mondopartoj, kaj produktas la intraokulajn lensojn de Ruit po malpli ol 5 usonaj dolaroj. <ref name="RMA">{{Citaĵo el la reto|url=http://rmaward.asia/rmtli/everyone-deserves-good-vision/|date=July 25, 2016|arkivdato=2018-09-03}}</ref> Ĝi ankaŭ produktas protezajn okulojn po 3 usonaj dolaroj, kompare kun importaĵoj kiuj kostas 150 dolarojn. <ref name="NYT" /> Kiuj ne povas atingi la centron aŭ kiuj loĝas en alie izolitaj kamparaj areoj, por tiuj Ruit kaj lia teamo starigis moveblajn okul-tendarojn, ofte uzante tendojn, klasĉambrojn kaj eĉ bestajn stalojn kiel improvizitajn operaciejojn. <ref name="CNN">{{Citaĵo el la reto|date=15 December 2014|url=https://edition.cnn.com/2014/12/14/world/asia/nepal-eye-doctor/}}</ref> Kuracinte nordkorean diplomaton en Katmanduo, Ruit persvadis nordkoreajn aŭtoritatojn permesi al li viziti en 2006. <ref name="CNN">{{Citaĵo el la reto|date=15 December 2014|url=https://edition.cnn.com/2014/12/14/world/asia/nepal-eye-doctor/}}</ref> Tie li operaciis al 1000 pacientoj kaj trejnis multajn lokajn kirurgojn. <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://docuwiki.net/index.php?title=Inside_-_Undercover_in_North_Korea|retejo=Docuwiki.net}}</ref> En aprilo 2021, Ruit lanĉis la Fondaĵon Tej Kohli kaj Ruit <ref>{{Citaĵo el la reto|unua=Nepali|date=22 April 2021|url=https://www.nepalitimes.com/business/tej-kohli-ruit-foundation/|lingvo=en-US}}</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2021/4/21/nepals-god-of-sight-eye-doctor-to-expand-work-beyond-border|retejo=Aljazeera.com|lingvo=en}}</ref> kun misio ekzameni unu milionon da homoj kaj kuraci 300.000 kun katarakta blindeco antaŭ 2026. <ref>{{Citaĵo el la reto|date=2021-04-20|url=https://apnews.com/article/world-news-kathmandu-nepal-cataracts-e1bfc370318c06163b7aa6f40e7e022c|retejo=AP NEWS|lingvo=en}}</ref> En marto 2021, la fondaĵo okazigis sian unuan mikrokirurgian tendaron en la regiono [[Lumbinio|Lumbini]] de Nepalo, kie ĝi ekzamenis 1.387 pacientojn kaj kuracis 312 pro blindeco. <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.msn.com/en-xl/asia/nepal/nepals-god-of-sight-eye-doctor-to-expand-work-beyond-border/ar-BB1fqhGp|retejo=Msn.com}}</ref> Alia tendaro en la regiono Solukhumbu ekzamenis 1.214 pacientojn kaj kuracis 178 pro blindeco en aprilo 2021. == Amaskomunikila kovrado == La biografio de Ruit, ''The Barefoot Surgeon'' (''La Nudpieda Kirurgo)'' de la aŭstralia verkisto Ali Gripper, estis publikigita en junio 2018. <ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.hollows.org.nz/news/article/book-release-the-barefoot-surgeon}}</ref> Nepala traduko, ''Sanduk Ruit,'' estis publikigita de Fine Print Books en 2019. <ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://thuprai.com/news/sanduk-ruit-biography-nepali-book/}}</ref> == Premioj kaj honoroj == * En majo 2007, Ruit estis nomumita Honora Oficiro de la Ordeno de Aŭstralio "pro servado al la homaro per establado de okulprizorgaj servoj en Nepalo kaj ĉirkaŭaj landoj, kaj pro sia laboro en instruado kaj trejnado de kirurgoj kaj teknika novigado". <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/1134622|retejo=Itsanhonour.gov.au|arkivdato=2020-11-16}}</ref> * En junio 2006, li ricevis la Premion Ramon Magsaysay por Internacia Kompreno . <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationRuitSan.htm}}</ref> [[Dosiero:The_Union_Minister_for_Health_and_Family_Welfare_Dr._Anbumani_Ramadoss_presenting_the_Reader’s_Digest_“Asian_of_the_Year_2007”_award,_to_Dr._Sanduk_Ruit,_an_eminent_eye_surgeon_from_Nepal,_in_New_Delhi_on_March_05,_2007.jpg|eta|Ruit ricevante la premion Aziano de la jaro]] * La 5-an de marto 2007, li ricevis la premion Aziano de la Jaro 2007 de la Unia Ministro pri Sano kaj Familia Bonfarto, D-ro Anbumani Ramadoss, en Nov-Delhio. * Li ankaŭ estis premiita per la Premio Princo Mahidol de Tajlando. * La asteroido [[Listo de asteroidoj (83001–84000)|83362 Sandukruit]], malkovrita de [[William Kwong Yu Yeung|Bill Yeung]] en 2001, estis nomita honore al li. La oficialan proklamon publikigis la [[Minor Planet Center|Minor Planet Center (la planeteta centro)]] la 30-an de marto 2010 ( {{Malgrande|[[Minor Planet Circulars|M.P.C.]] 69494}} ). * Je la 17-a de decembro 2015, li ricevis la Nacian Ordenon de Merito de Butano [en Oro]. * Je la 27-a de oktobro 2016, li ricevis la Premion Asia Game Changer de la Azia Societo "pro alportado de la donacoj de vidkapablo kaj produktiva vivo al tiuj, kiuj plej bezonas ilin." <ref>{{Citaĵo el la reto|aŭtoro=<!--Not stated-->|arkivdato=September 26, 2016}}</ref> * En 2018, la barata registaro aljuĝis al li la Padma Shri- premion, sian kvaran plej altan civilan premion, pro "[lia] novigado en la 1980-aj jaroj [kiu] kondukis al 90-procenta redukto de la kosto de katarakta okulkirurgio, provizas malaltkostajn lensojn por katarakta kirurgio al pli ol tridek landoj." * En 2019, la Registaro de Nepalo honoris lin per [[Prime Minister National Talent Award|la Nacia Premio por Talento de la Ĉefministro]] pro lia kontribuo al la fako oftalmologio. <ref>{{Citaĵo el la reto|retejo=www.myrepublica.nagariknetwork.com|lingvo=en}}</ref> * En septembro 2020, la registaro de Nepalo anoncis, ke D-ro Sanduk Ruit estos honorita per la titolo Suprasiddha Prabal Janasewashree (unua). [https://thehimalayantimes.com/nepal/govt-announces-list-of-594-persons-for-state-honours/ La registaro anoncis liston de 594 personoj por ŝtataj honoroj.] * Je la 21-a de februaro 2023, D-ro Sanduk Ruit ricevis la prestiĝan ISA-premion pro servado al la homaro meze de programo okazinta ĉe la ISA-Kultura Centro en Manamo, Barejno. La Reĝo de Barejno, Lia Moŝto Hamad bin Isa Al Khalifa, transdonis al D-ro Ruit unu milionon da dolaroj dum la reĝa ceremonio." <ref>{{Citaĵo el la reto|retejo=Arab News}}</ref> * Specio de grunda salteto (Orthoptera: Tetrigidae), malkovrita de Shivapuri Nagarjun Nacia Parko fare de teamo kiun gvidis nepala esploristo Madan Subedi, estis nomita laŭ Dr. Sanduk Ruit kiel ''Hebarditettix sanduki'' Subedi, Kasalo, & Skejo, 2024. <ref>{{Citaĵo el gazeto|volumo=60}}</ref> * En 2023 Ruit ricevis honoran doktorecon pri scienco de la Universitato Anglia Ruskin de Britio. <ref>{{Citaĵo el la reto|retejo=www.aru.ac.uk}}</ref> == Plia legado == * Ali Gripper (2019), [https://penguin.co.in/book/the-barefoot-surgeon/ "La Nudpieda Kirurgo: La Inspira Rakonto de D-ro Sanduk Ruit, la Okulkirurgo Donanta Vidon kaj Esperon al la Malriĉuloj de la Mondo"], Barato: Penguin Random House India. <nowiki>ISBN 9780143447429</nowiki>. == Referencoj == == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.tilganga.org}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1954]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Artikoloj kun hCards]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] magg7y5txikn0gh5tumaufnh71r67yw 9392389 9392383 2026-06-04T23:50:18Z Kani 670 9392389 wikitext text/x-wiki {{polurinda}} {{Informkesto gravulo}} '''Sanduk Ruit''' ( Nepali ; ) estas [[Okulkuracado|okulisto]] el [[Nepalo]], kiu okupiĝas en la restarigo vidkapablon de pli ol 250 000 homoj <ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.afr.com/lifestyle/health/fred-hollows-protege-sanduk-ruit-the-barefoot-surgeon-20180605-h10zjr|unua=Ali}}</ref> tra Nordameriko, Afriko kaj Azio uzante kataraktoĥirurgion per malgranda incizo (RUITEKTOMIO) kaj lensemulsiado. <ref name="CNN">{{Citaĵo el la reto|date=15 December 2014|url=https://edition.cnn.com/2014/12/14/world/asia/nepal-eye-doctor/}}</ref> Ruit estas la fondinto kaj la administra direktoro de la Tilganga Instituto de Oftalmologio, kiu fabrikas intraokulajn lensojn por kirurgia implantado je frakcio de la antaŭa fabrikadkosto. La malalta kosto igis katarakto-kirurgiojn pli malmultekostaj en Nepalo. <ref name="NYT">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/2015/11/08/opinion/sunday/in-5-minutes-he-lets-the-blind-see.html|unua=Nicholas}}</ref> Ruit estas nomata la "Dio de Vidkapablo", kromnomo kiun li gajnis post restarigo de la vidkapablo de 60-jaraĝa virino per katarakta kirurgio en Indonezio. <ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.nbcnews.com/id/35935864/ns/health-health_care/t/nepalese-doc-god-sight-nations-poor/|arkivdato=April 26, 2014|unua=Margie}}</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto|unua=Pasquale|date=2025-12-15|url=https://www.cnn.com/2025/12/14/health/nepal-sanduk-ruit-eye-surgeon-spc|retejo=CNN|lingvo=en}}</ref> Li ricevis la Premion Ramon Magsaysay por Paco kaj Internacia Kompreno, konsiderata la azia ekvivalento de la Nobel-premio, pro "lokigo de Nepalo ĉe la avangardo de disvolvado de sekuraj, efikaj kaj ekonomiaj proceduroj por katarakta kirurgio, ebligante al la nenecese blinduloj eĉ en la plej malriĉaj landoj revidi." <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://rmaward.asia/awardees/ruit-sanduk/|arkivdato=2018-08-29}}</ref> Li ricevis la premion ISA, la plej altan civilan premion en Barejno, de la reĝo de Barejno pro la disvolviĝo de tre pageblaj kaj daŭrigeblaj manieroj kuraci kataraktojn tra la evolulandoj, kun premio de 1 miliono da dolaroj. <ref>{{Citaĵo el la reto|date=2023-01-17|url=https://arab.news/5bcxw|retejo=Arab News|lingvo=en}}</ref> == Frua vivo kaj edukado == Ruit naskiĝis la 4-an de septembro 1954, al kamparaj, analfabetaj gepatroj, patro Sonam Ruit kaj patrino Kesang Ruit, en la izolita monta vilaĝo Olangchung Gola proksime al la limo kun Tibeto en nordorienta Nepalo. Tiu vilaĝo de 200 homoj situis 3350 metrojn super la marnivelo sur la sino de la tria plej alta montpinto de la mondo, Monto Kanchenjunga. Ĝi estas unu el la plej izolitaj regionoj de Nepalo sen elektro, lernejo, saninstalaĵoj aŭ modernaj komunikiloj, kaj kuŝas kovrita sub neĝo dum ses ĝis naŭ monatoj jare. La familio de Ruit vivtenis sin per malgrandskalaj agrikulturo, komerco kaj brutbredado. <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://rmaward.asia/awardees/ruit-sanduk/|date=2006|retejo=Ramon Magsaysay Award Foundation|arkivdato=2018-08-29}}</ref> Ruit estis la dua el la ses infanoj de siaj gepatroj. Mortis tri gefratoj - pli aĝa frato, pro diareo je la aĝo tri jaroj <ref name="bfs">{{Citaĵo el libro|unua=Ali|isbn=9781760292706}}</ref> {{Rp|3–4}} kaj pli juna fratino Chundak, pro febro, je la aĝo ok jaroj. En multaj intervjuoj, Ruit menciis, ke por li, la plej dolora estis la morto de lia pli juna fratino Yangla. Yangla estis lia infantempa kunulino, kaj speciala ligo kreiĝis kun ŝi tra la jaroj. <ref name="bfs" /> {{Rp|9}} Ŝi mortis je la aĝo 15 jaroj pro [[tuberkulozo]], ĉar la familio estis tro malriĉa por pagi kuracadon, kiu povus savi ŝian vivon. En multaj intervjuoj, Ruit diris, ke ĉi tiu perdo forte impresis lin kaj enstampis en li la decidon iĝi kuracisto kaj labori por la malriĉuloj, kiuj alie ne havus aliron al sanservo. <ref name="bfs" /> {{Rp|37–40}} La plej proksima lernejo de lia vilaĝo estis dek kvin tagojn da piedovojaĝo for en Darĝiling. <ref name="RMA">{{Citaĵo el la reto|url=http://rmaward.asia/rmtli/everyone-deserves-good-vision/|date=July 25, 2016|arkivdato=2018-09-03}}</ref> Kiam Ruit havis sep jarojn, lia patro, malgrandskala komercisto, vojaĝis kun Ruit al la lernejo St Robert en [[Darĝiling]], kaj provizis financan subtenon por lia edukado kaj lia frua medicina kariero. La vivo de Ruit en Darĝiling estis malfacila, ĉar li estis for de siaj gepatroj kaj hejmo dum ĉirkaŭ kvar ĝis kvin jaroj. Post kelkaj jaroj, li revenis al Nepalo kaj daŭrigis sian studadon. En 1969, Ruit diplomiĝis ĉe la lernejo Siddhartha Vanasthali en [[Katmanduo|Katmanduo, Nepalo]], <ref name=":0">{{Citaĵo el la reto|url=https://health.detik.com/berita-detikhealth/d-1811820/dr-sanduk-ruit-sang-dewa-penglihatan-bagi-pasien-katarak|retejo=detikHealth|lingvo=id|arkivdato=2021-10-04}}</ref> kaj poste plue edukiĝis en Barato. Li ricevis MBBS- diplomon de la Medicina Kolegio King George [[Laknaŭo|en Lakno]], kun stipendio de 1972 ĝis 1976. Ruit poste revenis al Nepalo kaj laboris kiel [[ĝenerala kuracisto]] en la hospitalo Bir en [[Katmanduo]] dum tri jaroj. Poste li volis specialiĝi pri oftalmologio, do li daŭrigis siajn studojn ĉe la Tut-Hindia Instituto de Medicinaj Sciencoj en Nov-Delhio kun stipendio, kaj atingis sian [[Magistro|magistran diplomon]] . <ref name=":0">{{Citaĵo el la reto|url=https://health.detik.com/berita-detikhealth/d-1811820/dr-sanduk-ruit-sang-dewa-penglihatan-bagi-pasien-katarak|retejo=detikHealth|lingvo=id|arkivdato=2021-10-04}}</ref> <ref>{{Citaĵo el novaĵo|unua=Ali|lingvo=en-IN|url=https://www.thehindu.com/society/i-can-feel-their-pain-dr-sanduk-ruit/article29919398.ece|issn=0971-751X}}</ref> Post tri jaroj, en 1984, li revenis al Nepalo kaj laboris en okulhospitalo en Tripureshwor dum ok jaroj. Dume, la aŭstralia oftalmologo Fred Hollows estis en Nepalo kiel mentoro, elektita de la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS). Li rimarkis la laboron kaj persistemon de Ruit kaj proponis al li pliajn studojn pri katarakta kirurgio en Aŭstralio en 1986. <ref name="RMA">{{Citaĵo el la reto|url=http://rmaward.asia/rmtli/everyone-deserves-good-vision/|date=July 25, 2016|arkivdato=2018-09-03}}</ref> Ruit plue studis en Aŭstralio, Nederlando kaj Usono. <ref name="RMA" /> == Frua kariero kaj geedziĝo == Dum sia restado en Aŭstralio, Ruit akiris plian profundan specialiĝon pri okulkirurgio. Ruit kaj Hollows kreis la Small Incision Cataract Surgery (SICS), kiu uzis intraokulajn lensojn, kaj Ruit fariĝis la unua nepala kuracisto kiu uzis intraokulajn lensojn. <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.cureblindness.org/who-we-are/founders/dr-sanduk-ruit|retejo=www.cureblindness.org}}</ref> Por akiri donacojn por igi okulkirurgiojn pli pageblaj kaj alireblaj en Nepalo, li establis Nepal Eye Program Australia (nepalan okulan programon aŭstralian), poste renomitan The Fred Hollows Foundation . Oni proponis al li resti kaj labori en Aŭstralio, sed li revenis al Nepalo kaj daŭre laboris ĉe la Tripureshwor Eye Hospital. <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://fliphtml5.com/bhwwt/afxd/basic/|retejo=fliphtml5.com}}</ref> Li kreis la Nepal Eye Bank (nepalan okulkonservejon) en 1996, situantan en hospitalo en Katmanduo, por kolekti kataraktojn por transplantaj kirurgioj. Komence, donacoj estis maloftaj pro timo ĉe la hindua kaj budhana loĝantaro, ke se oni donacus siajn kataraktojn, oni reenkarniĝus blinda. Li laboris kun hinduaj kaj budhanaj religiaj gvidantoj por konvinki homojn, ke iliaj fizikaj korpoj ne influus reenkarniĝon kaj ke donacado fakte pliigus ilian karmon. <ref>{{Citaĵo el gazeto|unua=D.|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1071661/|volumo=176}}</ref> Ruit geedziĝis kun Nanda Shrestha, oftalmologia flegistino, en 1987. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2022)">citaĵo bezonata</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Ili havas unu filon kaj du filinojn. == Atingoj == Laborante en Aŭstralio en 1986, Ruit kaj Fred Hollows evoluigis strategion por uzi malmultekostajn intraokulajn lensojn por alporti malgrand-incizan kataraktoĥirurgion al la evolulandoj. <ref name="healio">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.healio.com/ophthalmology/news/print/ocular-surgery-news-asia-pacific-edition/%7B8ec07d3b-a963-4a73-a770-0b06574ff9a0%7D/surgeon-brings-innovative-techniques-to-ophthalmologists-worldwide|date=June 1, 2010}}</ref> Tamen, la lensoj restis tro multekostaj por multaj kataraktopacientoj. En 1995, Ruit evoluigis novan intraokulan lenson, kiu povus esti produktita multe pli malmultekoste kaj kiu, ekde 2010, estas uzata en pli ol 60 landoj. <ref name="healio" /> Ruit komiciis al Ray Avery desegni kaj konstrui fabrikon en Katmanduo por produkti tiajn lensojn. La metodo de Ruit nun estas instruata en usonaj medicinaj fakultatoj. <ref name="NYT">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/2015/11/08/opinion/sunday/in-5-minutes-he-lets-the-blind-see.html|unua=Nicholas}}</ref> Malgraŭ ke ĝi estas multe pli malmultekosta, la metodo de Ruit havas la saman sukcesfrekvencon kiel okcidentaj teknikoj: 98% post ses monatoj. <ref name="NYT" /> En 1994, <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.tilganga.org/|retejo=Tilganga Institute of Ophthalmology}}</ref> D-ro Ruit fondis la Tilganga -Okulcentron, nun nomatan la Tilganga Instituto de Oftalmologio, en Katmanduo. <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.hollows.org/au/latest/sight-restored-to-187-people-in-remote-nepal|date=2010}}</ref> Ĝi celas provizi okulprizorgon je pagebla prezo. <ref>{{Citaĵo el la reto|date=April 24, 2010|url=http://www.myrepublica.com/portal/printable_news.php?news_id=17846|arkivdato=July 26, 2011}}</ref> La instituto kunlaboras kun la Himalaja Katarakta Projekto, kiun Ruit kunfondis kun sia kolego Geoff Tabin, kaj aliaj organizaĵoj por doni katarakto-kirurgion al homoj en iuj el la plej danĝeraj kaj nealireblaj lokoj de la mondo, ofte senpage. Tilganga plenumis pli ol 100 000 operaciojn, trejnis pli ol 500 medicinistojn el diversaj mondopartoj, kaj produktas la intraokulajn lensojn de Ruit po malpli ol 5 usonaj dolaroj. <ref name="RMA">{{Citaĵo el la reto|url=http://rmaward.asia/rmtli/everyone-deserves-good-vision/|date=July 25, 2016|arkivdato=2018-09-03}}</ref> Ĝi ankaŭ produktas protezajn okulojn po 3 usonaj dolaroj, kompare kun importaĵoj kiuj kostas 150 dolarojn. <ref name="NYT" /> Kiuj ne povas atingi la centron aŭ kiuj loĝas en alie izolitaj kamparaj areoj, por tiuj Ruit kaj lia teamo starigis moveblajn okul-tendarojn, ofte uzante tendojn, klasĉambrojn kaj eĉ bestajn stalojn kiel improvizitajn operaciejojn. <ref name="CNN">{{Citaĵo el la reto|date=15 December 2014|url=https://edition.cnn.com/2014/12/14/world/asia/nepal-eye-doctor/}}</ref> Kuracinte nordkorean diplomaton en Katmanduo, Ruit persvadis nordkoreajn aŭtoritatojn permesi al li viziti en 2006. <ref name="CNN">{{Citaĵo el la reto|date=15 December 2014|url=https://edition.cnn.com/2014/12/14/world/asia/nepal-eye-doctor/}}</ref> Tie li operaciis al 1000 pacientoj kaj trejnis multajn lokajn kirurgojn. <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://docuwiki.net/index.php?title=Inside_-_Undercover_in_North_Korea|retejo=Docuwiki.net}}</ref> En aprilo 2021, Ruit lanĉis la Fondaĵon Tej Kohli kaj Ruit <ref>{{Citaĵo el la reto|unua=Nepali|date=22 April 2021|url=https://www.nepalitimes.com/business/tej-kohli-ruit-foundation/|lingvo=en-US}}</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2021/4/21/nepals-god-of-sight-eye-doctor-to-expand-work-beyond-border|retejo=Aljazeera.com|lingvo=en}}</ref> kun misio ekzameni unu milionon da homoj kaj kuraci 300.000 kun katarakta blindeco antaŭ 2026. <ref>{{Citaĵo el la reto|date=2021-04-20|url=https://apnews.com/article/world-news-kathmandu-nepal-cataracts-e1bfc370318c06163b7aa6f40e7e022c|retejo=AP NEWS|lingvo=en}}</ref> En marto 2021, la fondaĵo okazigis sian unuan mikrokirurgian tendaron en la regiono [[Lumbinio|Lumbini]] de Nepalo, kie ĝi ekzamenis 1.387 pacientojn kaj kuracis 312 pro blindeco. <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.msn.com/en-xl/asia/nepal/nepals-god-of-sight-eye-doctor-to-expand-work-beyond-border/ar-BB1fqhGp|retejo=Msn.com}}</ref> Alia tendaro en la regiono Solukhumbu ekzamenis 1.214 pacientojn kaj kuracis 178 pro blindeco en aprilo 2021. == Amaskomunikila kovrado == La biografio de Ruit, ''The Barefoot Surgeon'' (''La Nudpieda Kirurgo)'' de la aŭstralia verkisto Ali Gripper, estis publikigita en junio 2018. <ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.hollows.org.nz/news/article/book-release-the-barefoot-surgeon}}</ref> Nepala traduko, ''Sanduk Ruit,'' estis publikigita de Fine Print Books en 2019. <ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://thuprai.com/news/sanduk-ruit-biography-nepali-book/}}</ref> == Premioj kaj honoroj == * En majo 2007, Ruit estis nomumita Honora Oficiro de la Ordeno de Aŭstralio "pro servado al la homaro per establado de okulprizorgaj servoj en Nepalo kaj ĉirkaŭaj landoj, kaj pro sia laboro en instruado kaj trejnado de kirurgoj kaj teknika novigado". <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/1134622|retejo=Itsanhonour.gov.au|arkivdato=2020-11-16}}</ref> * En junio 2006, li ricevis la Premion Ramon Magsaysay por Internacia Kompreno . <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationRuitSan.htm}}</ref> [[Dosiero:The_Union_Minister_for_Health_and_Family_Welfare_Dr._Anbumani_Ramadoss_presenting_the_Reader’s_Digest_“Asian_of_the_Year_2007”_award,_to_Dr._Sanduk_Ruit,_an_eminent_eye_surgeon_from_Nepal,_in_New_Delhi_on_March_05,_2007.jpg|eta|Ruit ricevante la premion Aziano de la jaro]] * La 5-an de marto 2007, li ricevis la premion Aziano de la Jaro 2007 de la Unia Ministro pri Sano kaj Familia Bonfarto, D-ro Anbumani Ramadoss, en Nov-Delhio. * Li ankaŭ estis premiita per la Premio Princo Mahidol de Tajlando. * La asteroido [[Listo de asteroidoj (83001–84000)|83362 Sandukruit]], malkovrita de [[William Kwong Yu Yeung|Bill Yeung]] en 2001, estis nomita honore al li. La oficialan proklamon publikigis la [[Minor Planet Center|Minor Planet Center (la planeteta centro)]] la 30-an de marto 2010 ( {{Malgrande|[[Minor Planet Circulars|M.P.C.]] 69494}} ). * Je la 17-a de decembro 2015, li ricevis la Nacian Ordenon de Merito de Butano [en Oro]. * Je la 27-a de oktobro 2016, li ricevis la Premion Asia Game Changer de la Azia Societo "pro alportado de la donacoj de vidkapablo kaj produktiva vivo al tiuj, kiuj plej bezonas ilin." <ref>{{Citaĵo el la reto|aŭtoro=<!--Not stated-->|arkivdato=September 26, 2016}}</ref> * En 2018, la barata registaro aljuĝis al li la Padma Shri- premion, sian kvaran plej altan civilan premion, pro "[lia] novigado en la 1980-aj jaroj [kiu] kondukis al 90-procenta redukto de la kosto de katarakta okulkirurgio, provizas malaltkostajn lensojn por katarakta kirurgio al pli ol tridek landoj." * En 2019, la Registaro de Nepalo honoris lin per [[Prime Minister National Talent Award|la Nacia Premio por Talento de la Ĉefministro]] pro lia kontribuo al la fako oftalmologio. <ref>{{Citaĵo el la reto|retejo=www.myrepublica.nagariknetwork.com|lingvo=en}}</ref> * En septembro 2020, la registaro de Nepalo anoncis, ke D-ro Sanduk Ruit estos honorita per la titolo Suprasiddha Prabal Janasewashree (unua). [https://thehimalayantimes.com/nepal/govt-announces-list-of-594-persons-for-state-honours/ La registaro anoncis liston de 594 personoj por ŝtataj honoroj.] * Je la 21-a de februaro 2023, D-ro Sanduk Ruit ricevis la prestiĝan ISA-premion pro servado al la homaro meze de programo okazinta ĉe la ISA-Kultura Centro en Manamo, Barejno. La Reĝo de Barejno, Lia Moŝto Hamad bin Isa Al Khalifa, transdonis al D-ro Ruit unu milionon da dolaroj dum la reĝa ceremonio." <ref>{{Citaĵo el la reto|retejo=Arab News}}</ref> * Specio de grunda salteto (Orthoptera: Tetrigidae), malkovrita de Shivapuri Nagarjun Nacia Parko fare de teamo kiun gvidis nepala esploristo Madan Subedi, estis nomita laŭ Dr. Sanduk Ruit kiel ''Hebarditettix sanduki'' Subedi, Kasalo, & Skejo, 2024. <ref>{{Citaĵo el gazeto|volumo=60}}</ref> * En 2023 Ruit ricevis honoran doktorecon pri scienco de la Universitato Anglia Ruskin de Britio. <ref>{{Citaĵo el la reto|retejo=www.aru.ac.uk}}</ref> == Plia legado == * Ali Gripper (2019), [https://penguin.co.in/book/the-barefoot-surgeon/ "La Nudpieda Kirurgo: La Inspira Rakonto de D-ro Sanduk Ruit, la Okulkirurgo Donanta Vidon kaj Esperon al la Malriĉuloj de la Mondo"], Barato: Penguin Random House India. <nowiki>ISBN 9780143447429</nowiki>. == Referencoj == == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.tilganga.org}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1954]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Artikoloj kun hCards]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] mp27f1s68tdbe8snqwcd9nmvsf6n1i0 0 945880 9392412 2026-06-05T04:58:42Z Crosstor 3176 muzikologo 9392412 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [avaŝi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Avasi Béla''' estis [[Hungario|hungara]] [[muzikologo]], altlerneja [[instruisto]]. Lia origina familia nomo estis ''Aumon''. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM87678/aac26161-e982-4123-a35a-25c645668165/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=830725&date=2026-06-05 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1922|7|20}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|2002|4|14}} en [[Szeged]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis kun pedagogia licenco en 1942 en sia naskiĝurbo, poste li akiris an diplomon en [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt|Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt]] en [[1947]], liaj ĉefaj instruistoj estis [[Zoltán Kodály]], [[Ferenc Farkas (komponisto)]], [[Ferenc Szabó (komponisto)]] kaj [[Sándor Veress (komponisto)]]. Jam post la licenco li instruis en bazlernejo de [[Varga]] ĝis 1949. Inter 1950-1953 li kolektis popolkantojn helpe de stipendio ĉe [[László Lajtha]]. Li akiris ankaŭ muzikscencan diplomon en la altlernejo en 1953, poste li laboris en la etnografia muzeo sub [[Benjamin Rajeczky]] kaj [[Lajos Vargyas]] ĝis 1961. Tiam li ekinstruis en [[Scienca Universitato de Szeged|Pedagogia Altlernejo de Szeged]], baldaŭ li estis levita [[docento]], ankaŭ katedrestro. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1987 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Liaj ĉefaj interesoj estis la popolmuziko kaj popolaj muzikiloj. Li edziĝis en 1944, en la sama jaro lia edzino naskis filinon, en 1951 filon. Li ricevis [[premio]]jn inter 1948-1998. == Elektitaj kontribuoj == * ''A széki banda harmonizálása.'' (laŭ notoj de László Lajtha, 1954) * ''A magyarországi tekerő hangkészlete.'' (1959) * ''Hangközök a főiskolai zeneelmélet-oktatásban.'' (1970) * ''Hangrendszerek és moduszok.'' (3 partoj, 1978–1983) * ''A tonális válasz az európai többszólamú műzenében és népzenénkben.'' (disertaĵo, 1985) * ''Lajtha László lejegyzési módszere.'' (1993 == Elektitaj lernolibroj == * ''Zeneelmélet.'' (2 partoj, 1964–1965) * ''Zenetörténet. 2. Rokokó, korai romantika, a bécsi klasszikusok.'' (1969) * ''Zeneelmélet.'' (studenta lernolibro, 1973; 3-a eldono: 1987) * ''Ének.'' (studenta lernolibro, 1974, 2-a eldono: 1987) == Fontoj == * [https://www.parlando.hu/2022/2022-4/Dombine-Kemeny_Erzsebet-Avasi_Bela.htm biografio hungare kun fotoj] * [https://www.parlando.hu/2022/2022-6/Avasi_Bela-100.htm biografio hungare kun foto] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/avasi-bela-ccb1d biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-neprajzi-lexikon-71DCC/a-a-71E01/avasi-bela-bp-1922-71FAE/ Etnografia Leksikono] * [http://www.jgypk.hu/tanszek/enek/Avasi.htm aprezo kaj rememoro] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Avasi Bela}} [[Kategorio:Hungaraj muzikhistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 8sgy6ez5dq5g7t593kwf2hq9u60rlf1 9392413 9392412 2026-06-05T05:01:57Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9392413 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [avaŝi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Avasi Béla''' estis [[Hungario|hungara]] [[muzikologo]], altlerneja [[instruisto]]. Lia origina familia nomo estis ''Aumon''. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM87678/aac26161-e982-4123-a35a-25c645668165/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=830725&date=2026-06-05 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1922|7|20}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|2002|4|14}} en [[Szeged]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis kun pedagogia licenco en 1942 en sia naskiĝurbo, poste li akiris an diplomon en [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt|Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt]] en [[1947]], liaj ĉefaj instruistoj estis [[Zoltán Kodály]], [[Ferenc Farkas (komponisto)]], [[Ferenc Szabó (komponisto)]] kaj [[Sándor Veress (komponisto)]]. Jam post la licenco li instruis en bazlernejo de [[Varga]] ĝis 1949. Inter 1950-1953 li kolektis popolkantojn helpe de stipendio ĉe [[László Lajtha]]. Li akiris ankaŭ muzikscencan diplomon en la altlernejo en 1953, poste li laboris en la etnografia muzeo sub [[Benjámin Rajeczky]] kaj [[Lajos Vargyas]] ĝis 1961. Tiam li ekinstruis en [[Scienca Universitato de Szeged|Pedagogia Altlernejo de Szeged]], baldaŭ li estis levita [[docento]], ankaŭ katedrestro. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1987 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Liaj ĉefaj interesoj estis la popolmuziko kaj popolaj muzikiloj. Li edziĝis en 1944, en la sama jaro lia edzino naskis filinon, en 1951 filon. Li ricevis [[premio]]jn inter 1948-1998. == Elektitaj kontribuoj == * ''A széki banda harmonizálása.'' (laŭ notoj de László Lajtha, 1954) * ''A magyarországi tekerő hangkészlete.'' (1959) * ''Hangközök a főiskolai zeneelmélet-oktatásban.'' (1970) * ''Hangrendszerek és moduszok.'' (3 partoj, 1978–1983) * ''A tonális válasz az európai többszólamú műzenében és népzenénkben.'' (disertaĵo, 1985) * ''Lajtha László lejegyzési módszere.'' (1993 == Elektitaj lernolibroj == * ''Zeneelmélet.'' (2 partoj, 1964–1965) * ''Zenetörténet. 2. Rokokó, korai romantika, a bécsi klasszikusok.'' (1969) * ''Zeneelmélet.'' (studenta lernolibro, 1973; 3-a eldono: 1987) * ''Ének.'' (studenta lernolibro, 1974, 2-a eldono: 1987) == Fontoj == * [https://www.parlando.hu/2022/2022-4/Dombine-Kemeny_Erzsebet-Avasi_Bela.htm biografio hungare kun fotoj] * [https://www.parlando.hu/2022/2022-6/Avasi_Bela-100.htm biografio hungare kun foto] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/avasi-bela-ccb1d biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-neprajzi-lexikon-71DCC/a-a-71E01/avasi-bela-bp-1922-71FAE/ Etnografia Leksikono] * [http://www.jgypk.hu/tanszek/enek/Avasi.htm aprezo kaj rememoro] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Avasi Bela}} [[Kategorio:Hungaraj muzikhistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 9t6r9ph91tcxvko9xgr8y9hfkyqdc6h 0 945881 9392414 2026-06-05T05:07:58Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Infanrajtoj]] 9392414 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[infanrajtoj]] i1u669jjkphnvted4rdg1h6prg7uxcc 0 945882 9392425 2026-06-05T05:15:04Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Laborista Kooperativo]] al [[Laborista kooperativo]] 9392425 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Laborista kooperativo]] ejzljnxuxoob48etnxyzbpmv68h73z3 0 945883 9392437 2026-06-05T05:22:02Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Kooperativo]] 9392437 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[kooperativo]] lfpbwpuqpm1mtl9c4vwbxi2dtq24fzl 0 945884 9392442 2026-06-05T05:37:14Z HaleBopp 52251 Kreado de Sukra tiraneto 9392442 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Sukra tiraneto |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Phyllomyias]]'' |specio = '''''P. urichi''''' - '''sukra tiraneto''' |statuso = EN |dunomo = ''Phyllomyias urichi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Chapman, FM]], 1899) |mapo de vivoteritorioj = Phyllomyias urichi map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = *''Mecocerculus urichi'' (pranomo) *''Phyllomyias virescens urichi'' *''Phyllomyias venezuelensis'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''sukra tiraneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Phyllomyias urichi]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en nordeosta [[Venezuelo]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 5-an de jun. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Phyllomyias]]'' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> ****''Phyllomyias urichi'' <small>([[Chapman, FM]], 1899)</small> - sukra tiraneto {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Phyllomyias'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''φύλλον'' (''fulon'' = "folio") kaj ''μυῖα'' (''muia'' = "muŝo"), ĉar tiuj birdoj similas muŝkaptulojn kaj vivas en la arbofoliaro<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/urityr1/cur/introduction Birds of the World], Urich's Tyrannulet.</ref>. La [[specia epiteto]] ''urichi'' estis donita omaĝe al la trinidada natursciencisto Friedrich William Urich (1870-1937), kiu kolektis la [[holotipo]]n<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La sukra elenio troviĝas en la montoj de nordeosta [[Venezuelo]], en la subŝtatoj [[Sukro (subŝtato)|Sukro]], [[Anzoátegui]] kaj [[Monagas]]. Ĝi vivas en humidaj montarbaroj, je 900-1100 m, okaze de 800 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] olvk7lt8tue1y9y5vpkg4rax1knt2xi 9392482 9392442 2026-06-05T06:38:54Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9392482 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Sukra tiraneto |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Phyllomyias]]'' |specio = '''''P. urichi''''' - '''sukra tiraneto''' |statuso = EN |dunomo = ''Phyllomyias urichi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Chapman, FM]], 1899) |mapo de vivoteritorioj = Phyllomyias urichi map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = *''Mecocerculus urichi'' (pranomo) *''Phyllomyias virescens urichi'' *''Phyllomyias venezuelensis'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''sukra tiraneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Phyllomyias urichi]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en nordeosta [[Venezuelo]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 5-an de jun. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Phyllomyias]]'' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> ****''Phyllomyias urichi'' <small>([[Chapman, FM]], 1899)</small> - sukra tiraneto {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Phyllomyias'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''φύλλον'' (''fulon'' = "folio") kaj ''μυῖα'' (''muia'' = "muŝo"), ĉar tiuj birdoj similas muŝkaptulojn kaj vivas en la arbofoliaro<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/urityr1/cur/introduction Birds of the World], Urich's Tyrannulet.</ref>. La [[specia epiteto]] ''urichi'' estis donita omaĝe al la trinidada natursciencisto Friedrich William Urich (1870-1937), kiu kolektis la [[holotipo]]n<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La sukra tiraneto troviĝas en la montoj de nordeosta [[Venezuelo]], en la subŝtatoj [[Sukro (subŝtato)|Sukro]], [[Anzoátegui]] kaj [[Monagas]]. Ĝi vivas en humidaj montarbaroj, je 900-1100 m, okaze de 800 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 3vpulz2ik1yoyy7dm5z4qvh8o0si8l5 0 945885 9392443 2026-06-05T05:37:21Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Sociala laboro]] 9392443 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Sociala laboro]] 5exjfqvbvfx4s79yobvszt0vajutn8l 0 945886 9392444 2026-06-05T05:37:22Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Sukra tiraneto 9392444 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Sukra tiraneto]] 49lhmr1cjrpwsaizoy7c03hdwg7f7ki 0 945887 9392445 2026-06-05T05:38:23Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Sociala laboro]] 9392445 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[sociala laboro]] 6nrcr80289sxais9ufsevz24hfvdc4q 0 945888 9392463 2026-06-05T06:10:29Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1348382380|Hydrotherapy]]" 9392463 wikitext text/x-wiki '''Hidroterapio''', antaŭe nomata '''hidropatio''' kaj ankaŭ nomata '''akvokuracado''', <ref name="ShorterOxfordEnglishDictionary">{{cite book|year=2007|edition=6th|title=Shorter Oxford English Dictionary|editor-first=Angus|editor-last=Stevenson|chapter=Definition of Water Cure|volume=2: N-Z|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|page=3586|isbn=978-0-19-920687-2|title-link=Shorter Oxford English Dictionary}}</ref> estas branĉo de [[alternativa medicino]] (precipe [[Naturkuracado|naturopatio]]), [[Okup-terapio|okupiga terapio]] kaj [[fizioterapio]], kiu implikas la uzon de [[akvo]] por dolormildigo kaj traktado. La termino ampleksas larĝan gamon da aliroj kaj terapiaj metodoj, kiuj utiligas la fizikajn ecojn de akvo, kiel temperaturo kaj premo, por stimuli [[Kardiovaskula sistemo|sangocirkuladon]] kaj trakti la simptomojn de certaj malsanoj. Diversaj terapioj uzataj en la nuntempa hidroterapio uzas akvoŝprucojn, subakvan masaĝon kaj mineralajn banojn (ekz. [[Banoterapio|balneoterapio]], jod-grina terapio, [[Sebastian Kneipp|Kneipp]] -traktadoj, skota tubo, svisa duŝo, [[talasoterapio]]) aŭ [[Banujo|kirlobanujon]], [[Termoj|varman romian banon]], akvomasaĝan banujon ([[d:Q1936429]]), kirlobanujon (''Jacuzzi'') kaj malvarman plonĝon. Al hidroterapio mankas fortika evidenteco subtenanta ĝian efikecon preter [[placebo]]-efikoj. Sistemaj revizioj de hazardigitaj kontrolitaj provoj konstante trovis neniun klaran evidentecon pri kuracaj efikoj, citante metodologiajn difektojn kaj nesufiĉajn datumojn. Ĝenerale, la scienca interkonsento indikas, ke la avantaĝoj de hidroterapio ne estas decide pli grandaj ol tiuj de placebo-traktadoj.<ref>{{Cite journal|last1=Kamioka|first1=Hiroharu|last2=Tsutani|first2=Kiichiro|last3=Okuizumi|first3=Hiroyasu|last4=Mutoh|first4=Yoshiteru|last5=Ohta|first5=Miho|last6=Handa|first6=Shuichi|last7=Okada|first7=Shinpei|last8=Kitayuguchi|first8=Jun|last9=Kamada|first9=Masamitsu|last10=Shiozawa|first10=Nobuyoshi|last11=Honda|first11=Takuya|date=2010|title=Effectiveness of aquatic exercise and balneotherapy: a summary of systematic reviews based on randomized controlled trials of water immersion therapies|journal=Journal of Epidemiology|volume=20|issue=1|pages=2–12|doi=10.2188/jea.je20090030|issn=1349-9092|pmc=3900774|pmid=19881230}}</ref> ocymx9s4iwhg7xmvcpocfmzie5ooiib 9392464 9392463 2026-06-05T06:10:58Z Sj1mor 12103 9392464 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Hidroterapio''', antaŭe nomata '''hidropatio''' kaj ankaŭ nomata '''akvokuracado''', <ref name="ShorterOxfordEnglishDictionary">{{cite book|year=2007|edition=6th|title=Shorter Oxford English Dictionary|editor-first=Angus|editor-last=Stevenson|chapter=Definition of Water Cure|volume=2: N-Z|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|page=3586|isbn=978-0-19-920687-2|title-link=Shorter Oxford English Dictionary}}</ref> estas branĉo de [[alternativa medicino]] (precipe [[Naturkuracado|naturopatio]]), [[Okup-terapio|okupiga terapio]] kaj [[fizioterapio]], kiu implikas la uzon de [[akvo]] por dolormildigo kaj traktado. La termino ampleksas larĝan gamon da aliroj kaj terapiaj metodoj, kiuj utiligas la fizikajn ecojn de akvo, kiel temperaturo kaj premo, por stimuli [[Kardiovaskula sistemo|sangocirkuladon]] kaj trakti la simptomojn de certaj malsanoj. Diversaj terapioj uzataj en la nuntempa hidroterapio uzas akvoŝprucojn, subakvan masaĝon kaj mineralajn banojn (ekz. [[Banoterapio|balneoterapio]], jod-grina terapio, [[Sebastian Kneipp|Kneipp]] -traktadoj, skota tubo, svisa duŝo, [[talasoterapio]]) aŭ [[Banujo|kirlobanujon]], [[Termoj|varman romian banon]], akvomasaĝan banujon ([[d:Q1936429]]), kirlobanujon (''Jacuzzi'') kaj malvarman plonĝon. Al hidroterapio mankas fortika evidenteco subtenanta ĝian efikecon preter [[placebo]]-efikoj. Sistemaj revizioj de hazardigitaj kontrolitaj provoj konstante trovis neniun klaran evidentecon pri kuracaj efikoj, citante metodologiajn difektojn kaj nesufiĉajn datumojn. Ĝenerale, la scienca interkonsento indikas, ke la avantaĝoj de hidroterapio ne estas decide pli grandaj ol tiuj de placebo-traktadoj.<ref>{{Cite journal|last1=Kamioka|first1=Hiroharu|last2=Tsutani|first2=Kiichiro|last3=Okuizumi|first3=Hiroyasu|last4=Mutoh|first4=Yoshiteru|last5=Ohta|first5=Miho|last6=Handa|first6=Shuichi|last7=Okada|first7=Shinpei|last8=Kitayuguchi|first8=Jun|last9=Kamada|first9=Masamitsu|last10=Shiozawa|first10=Nobuyoshi|last11=Honda|first11=Takuya|date=2010|title=Effectiveness of aquatic exercise and balneotherapy: a summary of systematic reviews based on randomized controlled trials of water immersion therapies|journal=Journal of Epidemiology|volume=20|issue=1|pages=2–12|doi=10.2188/jea.je20090030|issn=1349-9092|pmc=3900774|pmid=19881230}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} tgyez29tynvb3m4hzvsqwrp3vrnkwzj 9392465 9392464 2026-06-05T06:12:00Z Sj1mor 12103 9392465 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Hidroterapio''' (el la greka: hidro = akvo, terapio = traktado), antaŭe nomata '''hidropatio''' kaj ankaŭ nomata '''akvokuracado''', <ref name="ShorterOxfordEnglishDictionary">{{cite book|year=2007|edition=6th|title=Shorter Oxford English Dictionary|editor-first=Angus|editor-last=Stevenson|chapter=Definition of Water Cure|volume=2: N-Z|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|page=3586|isbn=978-0-19-920687-2|title-link=Shorter Oxford English Dictionary}}</ref> estas branĉo de [[alternativa medicino]] (precipe [[Naturkuracado|naturopatio]]), [[Okup-terapio|okupiga terapio]] kaj [[fizioterapio]], kiu implikas la uzon de [[akvo]] por dolormildigo kaj traktado. La termino ampleksas larĝan gamon da aliroj kaj terapiaj metodoj, kiuj utiligas la fizikajn ecojn de akvo, kiel temperaturo kaj premo, por stimuli [[Kardiovaskula sistemo|sangocirkuladon]] kaj trakti la simptomojn de certaj malsanoj. Diversaj terapioj uzataj en la nuntempa hidroterapio uzas akvoŝprucojn, subakvan masaĝon kaj mineralajn banojn (ekz. [[Banoterapio|balneoterapio]], jod-grina terapio, [[Sebastian Kneipp|Kneipp]] -traktadoj, skota tubo, svisa duŝo, [[talasoterapio]]) aŭ [[Banujo|kirlobanujon]], [[Termoj|varman romian banon]], akvomasaĝan banujon ([[d:Q1936429]]), kirlobanujon (''Jacuzzi'') kaj malvarman plonĝon. Al hidroterapio mankas fortika evidenteco subtenanta ĝian efikecon preter [[placebo]]-efikoj. Sistemaj revizioj de hazardigitaj kontrolitaj provoj konstante trovis neniun klaran evidentecon pri kuracaj efikoj, citante metodologiajn difektojn kaj nesufiĉajn datumojn. Ĝenerale, la scienca interkonsento indikas, ke la avantaĝoj de hidroterapio ne estas decide pli grandaj ol tiuj de placebo-traktadoj.<ref>{{Cite journal|last1=Kamioka|first1=Hiroharu|last2=Tsutani|first2=Kiichiro|last3=Okuizumi|first3=Hiroyasu|last4=Mutoh|first4=Yoshiteru|last5=Ohta|first5=Miho|last6=Handa|first6=Shuichi|last7=Okada|first7=Shinpei|last8=Kitayuguchi|first8=Jun|last9=Kamada|first9=Masamitsu|last10=Shiozawa|first10=Nobuyoshi|last11=Honda|first11=Takuya|date=2010|title=Effectiveness of aquatic exercise and balneotherapy: a summary of systematic reviews based on randomized controlled trials of water immersion therapies|journal=Journal of Epidemiology|volume=20|issue=1|pages=2–12|doi=10.2188/jea.je20090030|issn=1349-9092|pmc=3900774|pmid=19881230}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}}{{Bibliotekoj}} c5d9j63xnse4jrkvcz851oc35yssp2c 9392466 9392465 2026-06-05T06:15:13Z Sj1mor 12103 9392466 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Hidroterapio''' (el la greka: hidro = akvo, terapio = traktado), antaŭe nomata '''hidropatio''' kaj ankaŭ nomata '''akvokuracado''', <ref name="ShorterOxfordEnglishDictionary">{{cite book|year=2007|edition=6th|title=Shorter Oxford English Dictionary|editor-first=Angus|editor-last=Stevenson|chapter=Definition of Water Cure|volume=2: N-Z|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|page=3586|isbn=978-0-19-920687-2|title-link=Shorter Oxford English Dictionary}}</ref> estas branĉo de [[alternativa medicino]] (precipe [[Naturkuracado|naturopatio]]), [[Okup-terapio|okupiga terapio]] kaj [[fizioterapio]], kiu implikas la uzon de [[akvo]] por dolormildigo kaj traktado. La termino ampleksas larĝan gamon da aliroj kaj terapiaj metodoj, kiuj utiligas la fizikajn ecojn de akvo, kiel temperaturo kaj premo, por stimuli [[Kardiovaskula sistemo|sangocirkuladon]] kaj trakti la simptomojn de certaj malsanoj. Diversaj terapioj uzataj en la nuntempa hidroterapio uzas akvoŝprucojn, subakvan masaĝon kaj mineralajn banojn (ekz. [[Banoterapio|balneoterapio]], jod-grina terapio, [[Sebastian Kneipp|Kneipp]] -traktadoj, skota tubo, svisa duŝo, [[talasoterapio]]) aŭ [[Banujo|kirlobanujon]], [[Termoj|varman romian banon]], akvomasaĝan banujon ([[d:Q1936429]]), kirlobanujon (''Jacuzzi'') kaj malvarman plonĝon. Al hidroterapio mankas fortika evidenteco subtenanta ĝian efikecon preter [[placebo]]-efikoj. Sistemaj revizioj de hazardigitaj kontrolitaj provoj konstante trovis neniun klaran evidentecon pri kuracaj efikoj, citante metodologiajn difektojn kaj nesufiĉajn datumojn. Ĝenerale, la scienca interkonsento indikas, ke la avantaĝoj de hidroterapio ne estas decide pli grandaj ol tiuj de placebo-traktadoj.<ref>{{Cite journal|last1=Kamioka|first1=Hiroharu|last2=Tsutani|first2=Kiichiro|last3=Okuizumi|first3=Hiroyasu|last4=Mutoh|first4=Yoshiteru|last5=Ohta|first5=Miho|last6=Handa|first6=Shuichi|last7=Okada|first7=Shinpei|last8=Kitayuguchi|first8=Jun|last9=Kamada|first9=Masamitsu|last10=Shiozawa|first10=Nobuyoshi|last11=Honda|first11=Takuya|date=2010|title=Effectiveness of aquatic exercise and balneotherapy: a summary of systematic reviews based on randomized controlled trials of water immersion therapies|journal=Journal of Epidemiology|volume=20|issue=1|pages=2–12|doi=10.2188/jea.je20090030|issn=1349-9092|pmc=3900774|pmid=19881230}}</ref> Efektive temas estas la metoda apliko de akvo por la traktado de akutaj aŭ kronikaj malsanoj, por stabiligi korpajn funkciojn (hardado), por preventado, rehabilitado kaj/aŭ regenerado. La temperatura stimulo de la akvo estas ĉefe uzata, anstataŭ premo aŭ flosemo, kiel terapia stimulo. En hidroterapio''',''' akvo estas uzata en ĉiuj tri statoj de materio: [[glacio]], malvarma/temperita/varma akvo, kaj [[vaporo]]. Hidroterapio, kies radikoj etendiĝas reen al antikveco, estis formo de akvokuracado, praktikata dogme kaj kritike de konvencia medicino inter 1830 ĝis 1850, kaj estas parto de kaj la fundamento de "klasika" [[naturopatio]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Vincenz Priessnitz]] * [[banloko]] * [[varmfonta banejo]] {{Bibliotekoj}} mbuqcitkz3d848ievdtbnenp5ixt3hh 9392467 9392466 2026-06-05T06:19:12Z Sj1mor 12103 9392467 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Hidroterapio''' (el la greka: hidro = akvo, terapio = traktado), antaŭe nomata '''hidropatio''' kaj ankaŭ nomata '''akvokuracado''', <ref name="ShorterOxfordEnglishDictionary">{{cite book|year=2007|edition=6th|title=Shorter Oxford English Dictionary|editor-first=Angus|editor-last=Stevenson|chapter=Definition of Water Cure|volume=2: N-Z|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|page=3586|isbn=978-0-19-920687-2|title-link=Shorter Oxford English Dictionary}}</ref> estas branĉo de [[alternativa medicino]] (precipe [[Naturkuracado|naturopatio]]), [[Okup-terapio|okupiga terapio]] kaj [[fizioterapio]], kiu implikas la uzon de [[akvo]] por dolormildigo kaj traktado. La termino ampleksas larĝan gamon da aliroj kaj terapiaj metodoj, kiuj utiligas la fizikajn ecojn de akvo, kiel temperaturo kaj premo, por stimuli [[Kardiovaskula sistemo|sangocirkuladon]] kaj trakti la simptomojn de certaj malsanoj. Diversaj terapioj uzataj en la nuntempa hidroterapio uzas akvoŝprucojn, subakvan masaĝon kaj mineralajn banojn (ekz. [[Banoterapio|balneoterapio]], jod-grina terapio, [[Sebastian Kneipp|Kneipp]] -traktadoj, skota tubo, svisa duŝo, [[talasoterapio]]) aŭ [[Banujo|kirlobanujon]], [[Termoj|varman romian banon]], akvomasaĝan banujon ([[d:Q1936429]]), kirlobanujon (''Jacuzzi'') kaj malvarman plonĝon. Al hidroterapio mankas fortika evidenteco subtenanta ĝian efikecon preter [[placebo]]-efikoj. Sistemaj revizioj de hazardigitaj kontrolitaj provoj konstante trovis neniun klaran evidentecon pri kuracaj efikoj, citante metodologiajn difektojn kaj nesufiĉajn datumojn. Ĝenerale, la scienca interkonsento indikas, ke la avantaĝoj de hidroterapio ne estas decide pli grandaj ol tiuj de placebo-traktadoj.<ref>{{Cite journal|last1=Kamioka|first1=Hiroharu|last2=Tsutani|first2=Kiichiro|last3=Okuizumi|first3=Hiroyasu|last4=Mutoh|first4=Yoshiteru|last5=Ohta|first5=Miho|last6=Handa|first6=Shuichi|last7=Okada|first7=Shinpei|last8=Kitayuguchi|first8=Jun|last9=Kamada|first9=Masamitsu|last10=Shiozawa|first10=Nobuyoshi|last11=Honda|first11=Takuya|date=2010|title=Effectiveness of aquatic exercise and balneotherapy: a summary of systematic reviews based on randomized controlled trials of water immersion therapies|journal=Journal of Epidemiology|volume=20|issue=1|pages=2–12|doi=10.2188/jea.je20090030|issn=1349-9092|pmc=3900774|pmid=19881230}}</ref> Efektive temas estas la metoda apliko de akvo por la traktado de akutaj aŭ kronikaj malsanoj, por stabiligi korpajn funkciojn (hardado, [[d:Q2714298]]), por preventado, rehabilitado ([[d:Q2795791]]) kaj/aŭ regenerado. La temperatura stimulo de la akvo estas ĉefe uzata, anstataŭ premo aŭ flosemo, kiel terapia stimulo. En siaj diversaj formoj (basenoj, ŝprucaĵoj, banoj, vaporbanoj...), hidroterapio estas uzata kiel ilo por la traktado de diversaj patologiaj kondiĉoj kiel traŭmatoj, reŭmataj malsanoj, digestigaj, spiraj aŭ neŭrologiaj malsanoj. En hidroterapio''',''' akvo estas uzata en ĉiuj tri statoj de materio: [[glacio]], malvarma/temperita/varma akvo, kaj [[vaporo]]. Hidroterapio, kies radikoj etendiĝas reen al [[antikveco]],<ref>Karl Eduard Rothschuh: ''Naturheilbewegung, Reformbewegung, Alternativbewegung.'' Stuttgart 1983. Nachdruck: Darmstadt 1986, S. 9, 40 f. und öfter.</ref> estis formo de akvokuracado, praktikata dogme kaj kritike de konvencia medicino inter 1830 ĝis 1850, kaj estas parto de kaj la fundamento de "klasika" [[naturopatio]].<ref>Bernhard Uehleke: ''Wasserheilkunde (Hydropathie, Hydrotherapie).'' In: Werner E. Gerabek, Bernhard D. Haage, Gundolf Keil, Wolfgang Wegner (Hrsg.): ''Enzyklopädie Medizingeschichte.'' De Gruyter, Berlin / New York 2005, <nowiki>ISBN 3-11-015714-4</nowiki>, S. 1366.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Vincenz Priessnitz]] * [[banloko]] * [[varmfonta banejo]] {{Bibliotekoj}} 2hwy1ef2hxpq66ht5ah6bcls2tul158 9392474 9392467 2026-06-05T06:21:05Z Sj1mor 12103 9392474 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Hidroterapio''' (el la greka: hidro = akvo, terapio = traktado), antaŭe nomata '''hidropatio''' kaj ankaŭ nomata '''akvokuracado''', <ref name="ShorterOxfordEnglishDictionary">{{cite book|year=2007|edition=6th|title=Shorter Oxford English Dictionary|editor-first=Angus|editor-last=Stevenson|chapter=Definition of Water Cure|volume=2: N-Z|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|page=3586|isbn=978-0-19-920687-2|title-link=Shorter Oxford English Dictionary}}</ref> estas branĉo de [[alternativa medicino]] (precipe [[Naturkuracado|naturopatio]]), [[Okup-terapio|okupiga terapio]] kaj [[fizioterapio]], kiu implikas la uzon de [[akvo]] por dolormildigo kaj traktado. La termino ampleksas larĝan gamon da aliroj kaj terapiaj metodoj, kiuj utiligas la fizikajn ecojn de akvo, kiel temperaturo kaj premo, por stimuli [[Kardiovaskula sistemo|sangocirkuladon]] kaj trakti la simptomojn de certaj malsanoj. Diversaj terapioj uzataj en la nuntempa hidroterapio uzas akvoŝprucojn, subakvan masaĝon kaj mineralajn banojn (ekz. [[Banoterapio|balneoterapio]], jod-grina terapio, [[Sebastian Kneipp|Kneipp]] -traktadoj, skota tubo, svisa duŝo, [[talasoterapio]]) aŭ [[Banujo|kirlobanujon]], [[Termoj|varman romian banon]], akvomasaĝan banujon ([[d:Q1936429]]), kirlobanujon (''Jacuzzi'') kaj malvarman plonĝon. Al hidroterapio mankas fortika evidenteco subtenanta ĝian efikecon preter [[placebo]]-efikoj. Sistemaj revizioj de hazardigitaj kontrolitaj provoj konstante trovis neniun klaran evidentecon pri kuracaj efikoj, citante metodologiajn difektojn kaj nesufiĉajn datumojn. Ĝenerale, la scienca interkonsento indikas, ke la avantaĝoj de hidroterapio ne estas decide pli grandaj ol tiuj de placebo-traktadoj.<ref>{{Cite journal|last1=Kamioka|first1=Hiroharu|last2=Tsutani|first2=Kiichiro|last3=Okuizumi|first3=Hiroyasu|last4=Mutoh|first4=Yoshiteru|last5=Ohta|first5=Miho|last6=Handa|first6=Shuichi|last7=Okada|first7=Shinpei|last8=Kitayuguchi|first8=Jun|last9=Kamada|first9=Masamitsu|last10=Shiozawa|first10=Nobuyoshi|last11=Honda|first11=Takuya|date=2010|title=Effectiveness of aquatic exercise and balneotherapy: a summary of systematic reviews based on randomized controlled trials of water immersion therapies|journal=Journal of Epidemiology|volume=20|issue=1|pages=2–12|doi=10.2188/jea.je20090030|issn=1349-9092|pmc=3900774|pmid=19881230}}</ref> Efektive temas estas la metoda apliko de akvo por la traktado de akutaj aŭ kronikaj malsanoj, por stabiligi korpajn funkciojn (hardado, [[d:Q2714298]]), por preventado, rehabilitado ([[d:Q2795791]]) kaj/aŭ regenerado. La temperatura stimulo de la akvo estas ĉefe uzata, anstataŭ premo aŭ flosemo, kiel terapia stimulo. En siaj diversaj formoj (basenoj, ŝprucaĵoj, banoj, vaporbanoj...), hidroterapio estas uzata kiel ilo por la traktado de diversaj patologiaj kondiĉoj kiel traŭmatoj, reŭmataj malsanoj, digestigaj, spiraj aŭ neŭrologiaj malsanoj. En hidroterapio''',''' akvo estas uzata en ĉiuj tri statoj de materio: [[glacio]], malvarma/temperita/varma akvo, kaj [[vaporo]]. Hidroterapio, kies radikoj etendiĝas reen al [[antikveco]],<ref>Karl Eduard Rothschuh: ''Naturheilbewegung, Reformbewegung, Alternativbewegung.'' Stuttgart 1983. Nachdruck: Darmstadt 1986, S. 9, 40 f. und öfter.</ref> estis formo de akvokuracado, praktikata dogme kaj kritike de konvencia medicino inter 1830 ĝis 1850, kaj estas parto de kaj la fundamento de "klasika" [[naturopatio]].<ref>Bernhard Uehleke: ''Wasserheilkunde (Hydropathie, Hydrotherapie).'' In: Werner E. Gerabek, Bernhard D. Haage, Gundolf Keil, Wolfgang Wegner (Hrsg.): ''Enzyklopädie Medizingeschichte.'' De Gruyter, Berlin / New York 2005, <nowiki>ISBN 3-11-015714-4</nowiki>, S. 1366.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Vincenz Priessnitz]] * [[banloko]] * [[varmfonta banejo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Akvokuracado| ]] 7anm2ubltdeakpyx5iufc2cx7y29k00 0 945889 9392468 2026-06-05T06:19:52Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Hidroterapio]] 9392468 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Hidroterapio]] q13zfstdttjv57ju34csu04lvtyxke3 0 945890 9392469 2026-06-05T06:19:58Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Hidroterapio]] 9392469 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Hidroterapio]] q13zfstdttjv57ju34csu04lvtyxke3 0 945891 9392470 2026-06-05T06:20:00Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "'''Friedrich Wilhelm Ernst MENDE''' (naskiĝinta la {{daton|6|11|1805}} [[naumburg (Saale)|Naumburg]], mortinta la {{daton|18|2|1886}} en [[Görlitz]]) estis [[germanio|germana]] evangelia pastoro kaj instruisto. == Vivo == Estante filo de metiisto li frekventis la [[katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedrala Gimnazio]] en sia naskiĝurbo. Poste studis li filologion kaj poste teologion ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]]...." 9392470 wikitext text/x-wiki '''Friedrich Wilhelm Ernst MENDE''' (naskiĝinta la {{daton|6|11|1805}} [[naumburg (Saale)|Naumburg]], mortinta la {{daton|18|2|1886}} en [[Görlitz]]) estis [[germanio|germana]] evangelia pastoro kaj instruisto. == Vivo == Estante filo de metiisto li frekventis la [[katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedrala Gimnazio]] en sia naskiĝurbo. Poste studis li filologion kaj poste teologion ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]]. Dum la studentaj jaroj li fariĝis en 1828 membro de la [[studenta korporacio]] ''Alte Hallesche Burschenschaft Germania''. Sekvis ĝis 1830 laborado kiel privata instruisto je [[Roßleben]] kaj, ĝis meze de 1831, sur kavalirbieno de [[Dornburg-Camburg|Döbritschen]]. Samjare 1831 li iĝis estro de la Evangelia urbo-lernejo je [[Kożuchów]]. En 1834 li havis sian ordinacion en Przewóz ([[Distrikto Żary]]). Samjare estis priesploraj demandoj pro liaj agadoj dum studentaj tagoj, kiuj nenion kritikindan evidentigis. Do en 1838 li fariĝis supera pastoro je [[Zawidów]]. En 1844 li estis ano de la sinodo de la Silezia Eklezia Provinco. La permeson fondi privatan lernejon kaj edukejon por knaboj li ricevis en 1846. Inter 1873-83 li estis distrikta lernejinspektisto de [[Lubań]] II. Pensiiĝon lian kialigis lia sanstato. Krom kelkaj monografioj li eldonis ankaŭ la monatan periodaĵon "Der pädagogische Hausfreund". == Skribaĵoj (elekto) == * ''Der Gehorsam in der Erziehung.'' Halle 1840. * ''Über Fortbildung und Fortbildungsanstalten. Ein Beitrag zur Reorganisation des deutschen Volksschulwesens.'' Görlitz 1848 * ''Auch ein Wort in Sachen der Emancipation der Schule von der Kirche.'' Dua eldono. Görlitz 1848. * ''Die christliche Heilslehre, auf Grund der heil. Schrift und mit steter Bezugnahme auf den Katechismus Dr. M. Luther’s, für den evangelischen Schul- und Confirmanden-Unterricht dargestellt.'' Görlitz 1850. * ''Chronik der Standesherrschaft, Stadt und Kirchgemeinde Seidenberg. Mit Bezugnahme auf die Herrschaft Friedland.'' Görlitz 1857 *[https://www.europeana.eu/en/item/358/item_32LV433YU7UVNW7J62VEBF46YH2IFDQY ''Geschichtliche Nachrichten über das Evangelische Schulwesen in Freistadt: seit Einführung der Reformation in dieser Stadt 1524 bis Ostern 1834,'' eldonejo Sauermann, sen jarindiko == Literaturo == * Helge Dvorak: ''Biographisches Lexikon der Deutschen Burschenschaft'' - volumo I: ''Politiker.'' volumero 4: ''M–Q.'' Winter, Heidelberg 2000, ISBN 3-8253-1118-X, p. 79. {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Mende, Friedrich Wilhelm Ernst}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Lernejestroj]] [[Kategorie:Germanaj eldonistoj]] [[Kategorie:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorie:Naskiĝintoj en 1805]] [[Kategorie:Mortintoj en 1886]] [[Kategorie:Homoj rilataj al Naumburg]] [[kategorio:Germanaj luteranaj pastroj]] 91uyx35pqt43l4ab2im6hq7q0n6qrqa 9392473 9392470 2026-06-05T06:21:04Z Tirolischleioans 254019 /* Literaturo */ 9392473 wikitext text/x-wiki '''Friedrich Wilhelm Ernst MENDE''' (naskiĝinta la {{daton|6|11|1805}} [[naumburg (Saale)|Naumburg]], mortinta la {{daton|18|2|1886}} en [[Görlitz]]) estis [[germanio|germana]] evangelia pastoro kaj instruisto. == Vivo == Estante filo de metiisto li frekventis la [[katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedrala Gimnazio]] en sia naskiĝurbo. Poste studis li filologion kaj poste teologion ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]]. Dum la studentaj jaroj li fariĝis en 1828 membro de la [[studenta korporacio]] ''Alte Hallesche Burschenschaft Germania''. Sekvis ĝis 1830 laborado kiel privata instruisto je [[Roßleben]] kaj, ĝis meze de 1831, sur kavalirbieno de [[Dornburg-Camburg|Döbritschen]]. Samjare 1831 li iĝis estro de la Evangelia urbo-lernejo je [[Kożuchów]]. En 1834 li havis sian ordinacion en Przewóz ([[Distrikto Żary]]). Samjare estis priesploraj demandoj pro liaj agadoj dum studentaj tagoj, kiuj nenion kritikindan evidentigis. Do en 1838 li fariĝis supera pastoro je [[Zawidów]]. En 1844 li estis ano de la sinodo de la Silezia Eklezia Provinco. La permeson fondi privatan lernejon kaj edukejon por knaboj li ricevis en 1846. Inter 1873-83 li estis distrikta lernejinspektisto de [[Lubań]] II. Pensiiĝon lian kialigis lia sanstato. Krom kelkaj monografioj li eldonis ankaŭ la monatan periodaĵon "Der pädagogische Hausfreund". == Skribaĵoj (elekto) == * ''Der Gehorsam in der Erziehung.'' Halle 1840. * ''Über Fortbildung und Fortbildungsanstalten. Ein Beitrag zur Reorganisation des deutschen Volksschulwesens.'' Görlitz 1848 * ''Auch ein Wort in Sachen der Emancipation der Schule von der Kirche.'' Dua eldono. Görlitz 1848. * ''Die christliche Heilslehre, auf Grund der heil. Schrift und mit steter Bezugnahme auf den Katechismus Dr. M. Luther’s, für den evangelischen Schul- und Confirmanden-Unterricht dargestellt.'' Görlitz 1850. * ''Chronik der Standesherrschaft, Stadt und Kirchgemeinde Seidenberg. Mit Bezugnahme auf die Herrschaft Friedland.'' Görlitz 1857 *[https://www.europeana.eu/en/item/358/item_32LV433YU7UVNW7J62VEBF46YH2IFDQY ''Geschichtliche Nachrichten über das Evangelische Schulwesen in Freistadt: seit Einführung der Reformation in dieser Stadt 1524 bis Ostern 1834,'' eldonejo Sauermann, sen jarindiko == Literaturo == * Helge Dvorak: ''Biographisches Lexikon der Deutschen Burschenschaft'' - volumo I: ''Politiker.'' volumero 4: ''M–Q.'' Winter, Heidelberg 2000, ISBN 3-8253-1118-X, p. 79. {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Mende, Friedrich Wilhelm Ernst}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Lernejestroj]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[Kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1805]] [[Kategorio:Mortintoj en 1886]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg]] [[kategorio:Germanaj luteranaj pastroj]] 4ohz3cqncxmotj17be39ogf67qz3vdy 9392475 9392473 2026-06-05T06:21:54Z Tirolischleioans 254019 /* Skribaĵoj (elekto) */ 9392475 wikitext text/x-wiki '''Friedrich Wilhelm Ernst MENDE''' (naskiĝinta la {{daton|6|11|1805}} [[naumburg (Saale)|Naumburg]], mortinta la {{daton|18|2|1886}} en [[Görlitz]]) estis [[germanio|germana]] evangelia pastoro kaj instruisto. == Vivo == Estante filo de metiisto li frekventis la [[katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedrala Gimnazio]] en sia naskiĝurbo. Poste studis li filologion kaj poste teologion ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]]. Dum la studentaj jaroj li fariĝis en 1828 membro de la [[studenta korporacio]] ''Alte Hallesche Burschenschaft Germania''. Sekvis ĝis 1830 laborado kiel privata instruisto je [[Roßleben]] kaj, ĝis meze de 1831, sur kavalirbieno de [[Dornburg-Camburg|Döbritschen]]. Samjare 1831 li iĝis estro de la Evangelia urbo-lernejo je [[Kożuchów]]. En 1834 li havis sian ordinacion en Przewóz ([[Distrikto Żary]]). Samjare estis priesploraj demandoj pro liaj agadoj dum studentaj tagoj, kiuj nenion kritikindan evidentigis. Do en 1838 li fariĝis supera pastoro je [[Zawidów]]. En 1844 li estis ano de la sinodo de la Silezia Eklezia Provinco. La permeson fondi privatan lernejon kaj edukejon por knaboj li ricevis en 1846. Inter 1873-83 li estis distrikta lernejinspektisto de [[Lubań]] II. Pensiiĝon lian kialigis lia sanstato. Krom kelkaj monografioj li eldonis ankaŭ la monatan periodaĵon "Der pädagogische Hausfreund". == Skribaĵoj (elekto) == * ''Der Gehorsam in der Erziehung.'' Halle 1840. * ''Über Fortbildung und Fortbildungsanstalten. Ein Beitrag zur Reorganisation des deutschen Volksschulwesens.'' Görlitz 1848 * ''Auch ein Wort in Sachen der Emancipation der Schule von der Kirche.'' Dua eldono. Görlitz 1848. * ''Die christliche Heilslehre, auf Grund der heil. Schrift und mit steter Bezugnahme auf den Katechismus Dr. M. Luther’s, für den evangelischen Schul- und Confirmanden-Unterricht dargestellt.'' Görlitz 1850. * ''Chronik der Standesherrschaft, Stadt und Kirchgemeinde Seidenberg. Mit Bezugnahme auf die Herrschaft Friedland.'' Görlitz 1857 *[https://www.europeana.eu/en/item/358/item_32LV433YU7UVNW7J62VEBF46YH2IFDQY ''Geschichtliche Nachrichten über das Evangelische Schulwesen in Freistadt: seit Einführung der Reformation in dieser Stadt 1524 bis Ostern 1834''] - eldonejo Sauermann, sen jarindiko == Literaturo == * Helge Dvorak: ''Biographisches Lexikon der Deutschen Burschenschaft'' - volumo I: ''Politiker.'' volumero 4: ''M–Q.'' Winter, Heidelberg 2000, ISBN 3-8253-1118-X, p. 79. {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Mende, Friedrich Wilhelm Ernst}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Lernejestroj]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[Kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1805]] [[Kategorio:Mortintoj en 1886]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg]] [[kategorio:Germanaj luteranaj pastroj]] 2ronjx3p79whr6nnhe7y1x4azf2753h 9392479 9392475 2026-06-05T06:31:43Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9392479 wikitext text/x-wiki '''Friedrich Wilhelm Ernst MENDE''' (naskiĝinta la {{daton|6|11|1805}} [[naumburg (Saale)|Naumburg]], mortinta la {{daton|18|2|1886}} en [[Görlitz]]) estis [[germanio|germana]] evangelia pastoro kaj instruisto. == Vivo == Estante filo de metiisto li frekventis la [[katedrala Gimnazio (Naumburg)|Katedrala Gimnazio]] en sia naskiĝurbo. Poste studis li filologion kaj poste teologion ĉe la [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg|universitato de Halle]]. Dum la studentaj jaroj li fariĝis en 1828 membro de la [[studenta korporacio]] ''Alte Hallesche Burschenschaft Germania''. Sekvis ĝis 1830 laborado kiel privata instruisto je [[Roßleben]] kaj, ĝis meze de 1831, sur kavalirbieno de [[zerbst|Dobritz (Zerbst)]]. Samjare 1831 li iĝis estro de la Evangelia urbo-lernejo je [[Kożuchów]]. En 1834 li havis sian ordinacion en Przewóz ([[Distrikto Żary]]). Samjare estis priesploraj demandoj pro liaj agadoj dum studentaj tagoj, kiuj nenion kritikindan evidentigis. Do en 1838 li fariĝis supera pastoro je [[Zawidów]]. En 1844 li estis ano de la sinodo de la Silezia Eklezia Provinco. La permeson fondi privatan lernejon kaj edukejon por knaboj li ricevis en 1846. Inter 1873-83 li estis distrikta lernejinspektisto de [[Lubań]] II. Pensiiĝon lian kialigis lia sanstato. Krom kelkaj monografioj li eldonis ankaŭ la monatan periodaĵon "Der pädagogische Hausfreund". == Skribaĵoj (elekto) == * ''Der Gehorsam in der Erziehung.'' Halle 1840. * ''Über Fortbildung und Fortbildungsanstalten. Ein Beitrag zur Reorganisation des deutschen Volksschulwesens.'' Görlitz 1848 * ''Auch ein Wort in Sachen der Emancipation der Schule von der Kirche.'' Dua eldono. Görlitz 1848. * ''Die christliche Heilslehre, auf Grund der heil. Schrift und mit steter Bezugnahme auf den Katechismus Dr. M. Luther’s, für den evangelischen Schul- und Confirmanden-Unterricht dargestellt.'' Görlitz 1850. * ''Chronik der Standesherrschaft, Stadt und Kirchgemeinde Seidenberg. Mit Bezugnahme auf die Herrschaft Friedland.'' Görlitz 1857 *[https://www.europeana.eu/en/item/358/item_32LV433YU7UVNW7J62VEBF46YH2IFDQY ''Geschichtliche Nachrichten über das Evangelische Schulwesen in Freistadt: seit Einführung der Reformation in dieser Stadt 1524 bis Ostern 1834''] - eldonejo Sauermann, sen jarindiko == Literaturo == * Helge Dvorak: ''Biographisches Lexikon der Deutschen Burschenschaft'' - volumo I: ''Politiker.'' volumero 4: ''M–Q.'' Winter, Heidelberg 2000, ISBN 3-8253-1118-X, p. 79. {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Mende, Friedrich Wilhelm Ernst}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Lernejestroj]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[Kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1805]] [[Kategorio:Mortintoj en 1886]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg]] [[kategorio:Germanaj luteranaj pastroj]] bsotfvv6kxfmtwwqa7pka97dlffn7vl 0 945892 9392484 2026-06-05T06:56:24Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1357803756|Intimate relationship]]" 9392484 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Couple_in_love_(8175382088).jpg|alternative=A young couple sits on a bench. The woman is lying down with her head resting on the man's lap.|eta|Intimaj rilatoj implikas emocian aŭ fizikan proksimecon.]] '''Intima rilato''' estas interpersona rilato, kiu implikas emocian aŭ fizikan proksimecon inter homoj kaj povas inkluzivi sentojn de [[Romantika amo|romantika]] aŭ [[platona amo]] kaj seksa intimeco.<ref name="Wong">{{cite book|last1=Wong|first1=D. W.|last2=Hall|first2=K. R.|last3=Justice|first3=C.A.|last4=Wong|first4=L.|title=Counseling Individuals Through the Lifespan|isbn=978-1-4833-2203-2|publisher=[[SAGE Publications]]|year=2014|page=[https://books.google.com/books?id=dnYcBgAAQBAJ&pg=PA326 326]|url=https://books.google.com/books?id=dnYcBgAAQBAJ|quote=Intimacy: As an intimate relationship is an interpersonal relationship that involves physical or emotional intimacy. Physical intimacy is characterized by romantic or passionate attachment or sexual activity.}}</ref> Intimaj rilatoj estas interdependaj, kaj la membroj de la rilato reciproke influas unu la alian.<ref>{{Citation|last=Rusbult|first=Caryl E.|title=Interdependence in Close Relationships|date=2003|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470998557.ch14|work=Blackwell Handbook of Social Psychology: Interpersonal Processes|pages=357–387|editor-last=Fletcher|editor-first=Garth J. O.|access-date=2023-10-30|edition=1|publisher=Wiley|language=en|doi=10.1002/9780470998557.ch14|isbn=978-0-631-21228-7|editor2-last=Clark|editor2-first=Margaret S.|url-access=subscription}}</ref> La kvalito kaj naturo de la rilato dependas de la interagoj inter individuoj, kaj devenas de la unika kunteksto kaj historio, kiu konstruiĝas inter homoj laŭlonge de la tempo.<ref name="annualreviews.org2">{{Cite journal|last1=Finkel|first1=Eli J.|last2=Simpson|first2=Jeffry A.|last3=Eastwick|first3=Paul W.|date=2017-01-03|title=The Psychology of Close Relationships: Fourteen Core Principles|url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-psych-010416-044038|journal=Annual Review of Psychology|language=en|volume=68|issue=1|pages=383–411|doi=10.1146/annurev-psych-010416-044038|pmid=27618945|s2cid=207567096|issn=0066-4308|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite book|last1=Wiecha|first1=Jan|title=Encyclopedia of Sexual Psychology and Behavior|date=2023|publisher=[[Springer, Cham]]|isbn=978-3-031-08956-5|pages=1–11|chapter-url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-031-08956-5_1240-1|language=en|chapter=Intimacy|doi=10.1007/978-3-031-08956-5_1240-1}}</ref><ref>{{cite book|last1=Jankowiak|first1=William|title=The International Encyclopedia of Human Sexuality|chapter=Intimacy|date=2015|pages=583–625|doi=10.1002/9781118896877.wbiehs242|isbn=978-1-4051-9006-0}}</ref> Sociaj kaj juraj institucioj kiel [[geedzeco]] agnoskas kaj subtenas intimajn rilatojn inter homoj. Tamen, intimaj rilatoj ne nepre estas [[Monogamio|monogamaj]] aŭ seksaj, kaj ekzistas vasta socia kaj [[Kulturo|kultura]] ŝanĝiĝemo en la normoj kaj praktikoj de intimeco inter homoj. La daŭro de intima rilato inkluzivas formiĝperiodon instigitan de interpersona altiro kaj kreskanta sento de proksimeco kaj familiareco. Intimaj rilatoj evoluas laŭlonge de la tempo dum ili estas konservataj, kaj membroj de la rilato povas fariĝi pli investitaj kaj sindediĉitaj al la rilato. Sanaj intimaj rilatoj estas utilaj por psikologia kaj fizika bonfarto kaj kontribuas al ĝenerala [[feliĉo]] en la vivo.<ref name="onlinelibrary.wiley.com">{{Cite journal|last1=Proulx|first1=Christine M.|last2=Helms|first2=Heather M.|last3=Buehler|first3=Cheryl|date=2007|title=Marital Quality and Personal Well-Being: A Meta-Analysis|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1741-3737.2007.00393.x|journal=Journal of Marriage and Family|language=en|volume=69|issue=3|pages=576–593|doi=10.1111/j.1741-3737.2007.00393.x|issn=0022-2445}}</ref> Tamen, defioj inkluzive de rilata [[konflikto]], eksteraj stresfaktoroj, sensekureco kaj [[ĵaluzo]] povas interrompi la rilaton kaj konduki al aflikto kaj rilata dissolvo. * [https://iarr.org/ Internacia Asocio por Rilata Esplorado] * [https://web.archive.org/web/20090213165744/http://www.utexas.edu/research/pair/ Procezo de adaptiĝo en intimaj rilatoj] [[Kategorio:Intimaj rilatoj]] [[Kategorio:Interpersona rilatado]] [[Kategorio:Amo]] [[Kategorio:Familio]] [[Kategorio:Konduto]] 362h3drz9fpzcg7p6vdyls5g6d8v7iy 9392485 9392484 2026-06-05T06:59:09Z Sj1mor 12103 9392485 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Couple_in_love_(8175382088).jpg|alternative=A young couple sits on a bench. The woman is lying down with her head resting on the man's lap.|eta|Intimaj rilatoj implikas emocian aŭ fizikan proksimecon.]] [[Dosiero:Szinyei_Merse,_Pál_-_Lovers_(1869).jpg|dekstra|eta|250x250ra|"Amantoj", [[Pál Szinyei Merse]], [[1869]]]] '''Intima rilato''' estas interpersona rilato, kiu implikas emocian aŭ fizikan proksimecon inter homoj kaj povas inkluzivi sentojn de [[Romantika amo|romantika]] aŭ [[platona amo]] kaj seksa intimeco.<ref name="Wong">{{cite book|last1=Wong|first1=D. W.|last2=Hall|first2=K. R.|last3=Justice|first3=C.A.|last4=Wong|first4=L.|title=Counseling Individuals Through the Lifespan|isbn=978-1-4833-2203-2|publisher=[[SAGE Publishing]]|year=2014|page=[https://books.google.com/books?id=dnYcBgAAQBAJ&pg=PA326 326]|url=https://books.google.com/books?id=dnYcBgAAQBAJ|quote=Intimacy: As an intimate relationship is an interpersonal relationship that involves physical or emotional intimacy. Physical intimacy is characterized by romantic or passionate attachment or sexual activity.}}</ref> Intimaj rilatoj estas interdependaj, kaj la membroj de la rilato reciproke influas unu la alian.<ref>{{Citation|last=Rusbult|first=Caryl E.|title=Interdependence in Close Relationships|date=2003|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470998557.ch14|work=Blackwell Handbook of Social Psychology: Interpersonal Processes|pages=357–387|editor-last=Fletcher|editor-first=Garth J. O.|access-date=2023-10-30|edition=1|publisher=Wiley|language=en|doi=10.1002/9780470998557.ch14|isbn=978-0-631-21228-7|editor2-last=Clark|editor2-first=Margaret S.|url-access=subscription}}</ref> La kvalito kaj naturo de la rilato dependas de la interagoj inter individuoj, kaj devenas de la unika kunteksto kaj historio, kiu konstruiĝas inter homoj laŭlonge de la tempo.<ref name="annualreviews.org2">{{Cite journal|last1=Finkel|first1=Eli J.|last2=Simpson|first2=Jeffry A.|last3=Eastwick|first3=Paul W.|date=2017-01-03|title=The Psychology of Close Relationships: Fourteen Core Principles|url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-psych-010416-044038|journal=Annual Review of Psychology|language=en|volume=68|issue=1|pages=383–411|doi=10.1146/annurev-psych-010416-044038|pmid=27618945|s2cid=207567096|issn=0066-4308|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite book|last1=Wiecha|first1=Jan|title=Encyclopedia of Sexual Psychology and Behavior|date=2023|publisher=Springer, Cham|isbn=978-3-031-08956-5|pages=1–11|chapter-url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-031-08956-5_1240-1|language=en|chapter=Intimacy|doi=10.1007/978-3-031-08956-5_1240-1}}</ref><ref>{{cite book|last1=Jankowiak|first1=William|title=The International Encyclopedia of Human Sexuality|chapter=Intimacy|date=2015|pages=583–625|doi=10.1002/9781118896877.wbiehs242|isbn=978-1-4051-9006-0}}</ref> Sociaj kaj juraj institucioj kiel [[geedzeco]] agnoskas kaj subtenas intimajn rilatojn inter homoj. Tamen, intimaj rilatoj ne nepre estas [[Monogamio|monogamaj]] aŭ seksaj, kaj ekzistas vasta socia kaj [[Kulturo|kultura]] ŝanĝiĝemo en la normoj kaj praktikoj de intimeco inter homoj. La daŭro de intima rilato inkluzivas formiĝperiodon instigitan de interpersona altiro kaj kreskanta sento de proksimeco kaj familiareco. Intimaj rilatoj evoluas laŭlonge de la tempo dum ili estas konservataj, kaj membroj de la rilato povas fariĝi pli investitaj kaj sindediĉitaj al la rilato. Sanaj intimaj rilatoj estas utilaj por psikologia kaj fizika bonfarto kaj kontribuas al ĝenerala [[feliĉo]] en la vivo.<ref name="onlinelibrary.wiley.com">{{Cite journal|last1=Proulx|first1=Christine M.|last2=Helms|first2=Heather M.|last3=Buehler|first3=Cheryl|date=2007|title=Marital Quality and Personal Well-Being: A Meta-Analysis|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1741-3737.2007.00393.x|journal=Journal of Marriage and Family|language=en|volume=69|issue=3|pages=576–593|doi=10.1111/j.1741-3737.2007.00393.x|issn=0022-2445}}</ref> Tamen, defioj inkluzive de rilata [[konflikto]], eksteraj stresfaktoroj, sensekureco kaj [[ĵaluzo]] povas interrompi la rilaton kaj konduki al aflikto kaj rilata dissolvo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://iarr.org/ Internacia Asocio por Rilata Esplorado] * [https://web.archive.org/web/20090213165744/http://www.utexas.edu/research/pair/ Procezo de adaptiĝo en intimaj rilatoj] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Intimaj rilatoj]] [[Kategorio:Interpersona rilatado]] [[Kategorio:Amo]] [[Kategorio:Familio]] [[Kategorio:Konduto]] o46tkwan7lvti155xas32msjp33xmhy 9392486 9392485 2026-06-05T07:00:10Z Sj1mor 12103 9392486 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Couple_in_love_(8175382088).jpg|alternative=A young couple sits on a bench. The woman is lying down with her head resting on the man's lap.|eta|Intimaj rilatoj implikas emocian aŭ fizikan proksimecon.]] [[Dosiero:Szinyei_Merse,_Pál_-_Lovers_(1869).jpg|dekstra|eta|250x250ra|"Amantoj", [[Pál Szinyei Merse]], [[1869]]]] '''Intima rilato''' estas interpersona rilato, kiu implikas emocian aŭ fizikan proksimecon inter homoj kaj povas inkluzivi sentojn de [[Romantika amo|romantika]] aŭ [[platona amo]] kaj seksa intimeco.<ref name="Wong">{{cite book|last1=Wong|first1=D. W.|last2=Hall|first2=K. R.|last3=Justice|first3=C.A.|last4=Wong|first4=L.|title=Counseling Individuals Through the Lifespan|isbn=978-1-4833-2203-2|publisher=[[SAGE Publishing]]|year=2014|page=[https://books.google.com/books?id=dnYcBgAAQBAJ&pg=PA326 326]|url=https://books.google.com/books?id=dnYcBgAAQBAJ|quote=Intimacy: As an intimate relationship is an interpersonal relationship that involves physical or emotional intimacy. Physical intimacy is characterized by romantic or passionate attachment or sexual activity.}}</ref> Intimaj rilatoj estas interdependaj, kaj la membroj de la rilato reciproke influas unu la alian.<ref>{{Citation|last=Rusbult|first=Caryl E.|title=Interdependence in Close Relationships|date=2003|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470998557.ch14|work=Blackwell Handbook of Social Psychology: Interpersonal Processes|pages=357–387|editor-last=Fletcher|editor-first=Garth J. O.|access-date=2023-10-30|edition=1|publisher=Wiley|language=en|doi=10.1002/9780470998557.ch14|isbn=978-0-631-21228-7|editor2-last=Clark|editor2-first=Margaret S.|url-access=subscription}}</ref> La kvalito kaj naturo de la rilato dependas de la interagoj inter individuoj, kaj devenas de la unika kunteksto kaj historio, kiu konstruiĝas inter homoj laŭlonge de la tempo.<ref name="annualreviews.org2">{{Cite journal|last1=Finkel|first1=Eli J.|last2=Simpson|first2=Jeffry A.|last3=Eastwick|first3=Paul W.|date=2017-01-03|title=The Psychology of Close Relationships: Fourteen Core Principles|url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-psych-010416-044038|journal=Annual Review of Psychology|language=en|volume=68|issue=1|pages=383–411|doi=10.1146/annurev-psych-010416-044038|pmid=27618945|s2cid=207567096|issn=0066-4308|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite book|last1=Wiecha|first1=Jan|title=Encyclopedia of Sexual Psychology and Behavior|date=2023|publisher=Springer, Cham|isbn=978-3-031-08956-5|pages=1–11|chapter-url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-031-08956-5_1240-1|language=en|chapter=Intimacy|doi=10.1007/978-3-031-08956-5_1240-1}}</ref><ref>{{cite book|last1=Jankowiak|first1=William|title=The International Encyclopedia of Human Sexuality|chapter=Intimacy|date=2015|pages=583–625|doi=10.1002/9781118896877.wbiehs242|isbn=978-1-4051-9006-0}}</ref> Sociaj kaj juraj institucioj kiel [[geedzeco]] agnoskas kaj subtenas intimajn rilatojn inter homoj. Tamen, intimaj rilatoj ne nepre estas [[Monogamio|monogamaj]] aŭ seksaj, kaj ekzistas vasta socia kaj [[Kulturo|kultura]] ŝanĝiĝemo en la normoj kaj praktikoj de intimeco inter homoj. La daŭro de intima rilato inkluzivas formiĝperiodon instigitan de interpersona altiro kaj kreskanta sento de proksimeco kaj familiareco. Intimaj rilatoj evoluas laŭlonge de la tempo dum ili estas konservataj, kaj membroj de la rilato povas fariĝi pli investitaj kaj sindediĉitaj al la rilato. Sanaj intimaj rilatoj estas utilaj por psikologia kaj fizika bonfarto kaj kontribuas al ĝenerala [[feliĉo]] en la vivo.<ref name="onlinelibrary.wiley.com">{{Cite journal|last1=Proulx|first1=Christine M.|last2=Helms|first2=Heather M.|last3=Buehler|first3=Cheryl|date=2007|title=Marital Quality and Personal Well-Being: A Meta-Analysis|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1741-3737.2007.00393.x|journal=Journal of Marriage and Family|language=en|volume=69|issue=3|pages=576–593|doi=10.1111/j.1741-3737.2007.00393.x|issn=0022-2445}}</ref> Tamen, defioj inkluzive de rilata [[konflikto]], eksteraj stresfaktoroj, sensekureco kaj [[ĵaluzo]] povas interrompi la rilaton kaj konduki al aflikto kaj rilata dissolvo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://iarr.org/ Internacia Asocio por Rilata Esplorado] * [https://web.archive.org/web/20090213165744/http://www.utexas.edu/research/pair/ Procezo de adaptiĝo en intimaj rilatoj] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Intimaj rilatoj| ]] [[Kategorio:Interpersona rilatado]] [[Kategorio:Amo]] [[Kategorio:Familio]] [[Kategorio:Konduto]] d8xmbc6javu5qf4fao0ofntjgv9jweo 9392488 9392486 2026-06-05T07:04:04Z Sj1mor 12103 9392488 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Couple_in_love_(8175382088).jpg|alternative=A young couple sits on a bench. The woman is lying down with her head resting on the man's lap.|eta|Intimaj rilatoj implikas emocian aŭ fizikan proksimecon.]] [[Dosiero:Szinyei_Merse,_Pál_-_Lovers_(1869).jpg|dekstra|eta|250x250ra|"Amantoj", [[Pál Szinyei Merse]], [[1869]]]] '''Intima rilato''' estas interpersona rilato, kiu implikas emocian aŭ fizikan proksimecon inter homoj kaj povas inkluzivi sentojn de [[Romantika amo|romantika]] aŭ [[platona amo]] kaj seksa intimeco.<ref name="Wong">{{cite book|last1=Wong|first1=D. W.|last2=Hall|first2=K. R.|last3=Justice|first3=C.A.|last4=Wong|first4=L.|title=Counseling Individuals Through the Lifespan|isbn=978-1-4833-2203-2|publisher=[[SAGE Publishing]]|year=2014|page=[https://books.google.com/books?id=dnYcBgAAQBAJ&pg=PA326 326]|url=https://books.google.com/books?id=dnYcBgAAQBAJ|quote=Intimacy: As an intimate relationship is an interpersonal relationship that involves physical or emotional intimacy. Physical intimacy is characterized by romantic or passionate attachment or sexual activity.}}</ref> Intimaj rilatoj estas interdependaj, kaj la membroj de la rilato reciproke influas unu la alian.<ref>{{Citation|last=Rusbult|first=Caryl E.|title=Interdependence in Close Relationships|date=2003|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470998557.ch14|work=Blackwell Handbook of Social Psychology: Interpersonal Processes|pages=357–387|editor-last=Fletcher|editor-first=Garth J. O.|access-date=2023-10-30|edition=1|publisher=Wiley|language=en|doi=10.1002/9780470998557.ch14|isbn=978-0-631-21228-7|editor2-last=Clark|editor2-first=Margaret S.|url-access=subscription}}</ref> La kvalito kaj naturo de la rilato dependas de la interagoj inter individuoj, kaj devenas de la unika kunteksto kaj historio, kiu konstruiĝas inter homoj laŭlonge de la tempo.<ref name="annualreviews.org2">{{Cite journal|last1=Finkel|first1=Eli J.|last2=Simpson|first2=Jeffry A.|last3=Eastwick|first3=Paul W.|date=2017-01-03|title=The Psychology of Close Relationships: Fourteen Core Principles|url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-psych-010416-044038|journal=Annual Review of Psychology|language=en|volume=68|issue=1|pages=383–411|doi=10.1146/annurev-psych-010416-044038|pmid=27618945|s2cid=207567096|issn=0066-4308|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite book|last1=Wiecha|first1=Jan|title=Encyclopedia of Sexual Psychology and Behavior|date=2023|publisher=Springer, Cham|isbn=978-3-031-08956-5|pages=1–11|chapter-url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-031-08956-5_1240-1|language=en|chapter=Intimacy|doi=10.1007/978-3-031-08956-5_1240-1}}</ref><ref>{{cite book|last1=Jankowiak|first1=William|title=The International Encyclopedia of Human Sexuality|chapter=Intimacy|date=2015|pages=583–625|doi=10.1002/9781118896877.wbiehs242|isbn=978-1-4051-9006-0}}</ref> Sociaj kaj juraj institucioj kiel [[geedzeco]] agnoskas kaj subtenas intimajn rilatojn inter homoj. Tamen, intimaj rilatoj ne nepre estas [[Monogamio|monogamaj]] aŭ seksaj, kaj ekzistas vasta socia kaj [[Kulturo|kultura]] ŝanĝiĝemo en la normoj kaj praktikoj de intimeco inter homoj. La daŭro de intima rilato inkluzivas formiĝperiodon instigitan de interpersona altiro kaj kreskanta sento de proksimeco kaj familiareco. Intimaj rilatoj evoluas laŭlonge de la tempo dum ili estas konservataj, kaj membroj de la rilato povas fariĝi pli investitaj kaj sindediĉitaj al la rilato. Sanaj intimaj rilatoj estas utilaj por psikologia kaj fizika bonfarto kaj kontribuas al ĝenerala [[feliĉo]] en la vivo.<ref name="onlinelibrary.wiley.com">{{Cite journal|last1=Proulx|first1=Christine M.|last2=Helms|first2=Heather M.|last3=Buehler|first3=Cheryl|date=2007|title=Marital Quality and Personal Well-Being: A Meta-Analysis|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1741-3737.2007.00393.x|journal=Journal of Marriage and Family|language=en|volume=69|issue=3|pages=576–593|doi=10.1111/j.1741-3737.2007.00393.x|issn=0022-2445}}</ref> Tamen, defioj inkluzive de rilata [[konflikto]], eksteraj stresfaktoroj, sensekureco kaj [[ĵaluzo]] povas interrompi la rilaton kaj konduki al aflikto kaj rilata dissolvo. Ekde la 1970-aj jaroj, la ''termino "partnereco"'' estas uzata kiel [[Hiperonimo|ĝenerala termino]] por priskribi ĉiujn longdaŭrajn seksajn rilatojn, sendepende de la [[jura formo]] de la rilato, [[seksa orientiĝo]], aŭ la domanaraj kaj [[Wohnen|vivcirkonstancoj]] de la koncernatoj. La termino "partnereco" do povas ampleksi: * [[Geedzeco|Geedzecoj]], [[Registrita partnereco|registritaj partnerecoj]], [[Kontrakta geedzeco|kunvivaj rilatoj]] (" [[kunviva geedzeco]] ") kaj engaĝitaj romantikaj [[Romantika amo|rilatoj]] * [[Samseksemo|samseksaj]] kaj [[Aliseksemo|miksseksaj]] komunumoj * [[Koramiko|Kunvivantaj paroj]], rilatoj inter paroj sen komuna domanaro, [[Longdistanca rilato|longdistancaj rilatoj]] * la individuaj rilatoj ([[duopo]]) kiuj subestas [[Amtriopo|triangulan rilaton]] (aŭ eĉ pli grandajn sistemojn), ekzemple en la kunteksto de [[poligamio]] aŭ [[Pluramemo|poliamorio]] Partnereco estas, almenaŭ en sia origino, sekse motivita, per kio "sekseco" estas komprenenda en la senco de konduta [[Kompara psikologio|biologio]] kaj ne nepre en la senco de genitalaj seksaj praktikoj. La longdaŭra evoluo de la sekseco de la paro ankaŭ estas sensignifa kiel difina kriterio; la termino povas inkluzivi sekse aktivajn parojn same kiel sekse neaktivajn parojn aŭ parojn vivantajn en malferma rilato. Tamen, kunvivaj rilatoj kaj partnerecoj inter [[Amikeco|amikoj]], [[parenca rilato|gefratoj]] kaj aliaj, inter kiuj ne ekzistas seksa rilato, ne estas konsiderataj partnerecoj. Pure seksaj rilatoj ne plenumas la difinajn kriteriojn por partnereco, ĉar al ili mankas la necesa ''socia'' kohezio. En pli mallarĝa senco, partnereco ankaŭ rilatas al la mem-engaĝiĝo, kiun du homoj, kiuj renkontiĝas je egalaj kondiĉoj, eniras en seksa rilato destinita daŭri. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://iarr.org/ Internacia Asocio por Rilata Esplorado] * [https://web.archive.org/web/20090213165744/http://www.utexas.edu/research/pair/ Procezo de adaptiĝo en intimaj rilatoj] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Intimaj rilatoj| ]] [[Kategorio:Interpersona rilatado]] [[Kategorio:Amo]] [[Kategorio:Familio]] [[Kategorio:Konduto]] 327d74zw8kdiwvy73gyh6d5h18zwc8t 9392500 9392488 2026-06-05T07:13:47Z Sj1mor 12103 VA 9392500 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Couple_in_love_(8175382088).jpg|alternative=A young couple sits on a bench. The woman is lying down with her head resting on the man's lap.|eta|Intimaj rilatoj implikas emocian aŭ fizikan proksimecon.]] [[Dosiero:Szinyei_Merse,_Pál_-_Lovers_(1869).jpg|dekstra|eta|250x250ra|"Amantoj", [[Pál Szinyei Merse]], [[1869]]]] '''Intima rilato''' estas interpersona rilato, kiu implikas emocian aŭ fizikan proksimecon inter homoj kaj povas inkluzivi sentojn de [[Romantika amo|romantika]] aŭ [[platona amo]] kaj seksa intimeco.<ref name="Wong">{{cite book|last1=Wong|first1=D. W.|last2=Hall|first2=K. R.|last3=Justice|first3=C.A.|last4=Wong|first4=L.|title=Counseling Individuals Through the Lifespan|isbn=978-1-4833-2203-2|publisher=[[SAGE Publishing]]|year=2014|page=[https://books.google.com/books?id=dnYcBgAAQBAJ&pg=PA326 326]|url=https://books.google.com/books?id=dnYcBgAAQBAJ|quote=Intimacy: As an intimate relationship is an interpersonal relationship that involves physical or emotional intimacy. Physical intimacy is characterized by romantic or passionate attachment or sexual activity.}}</ref> Intimaj rilatoj estas interdependaj, kaj la membroj de la rilato reciproke influas unu la alian.<ref>{{Citation|last=Rusbult|first=Caryl E.|title=Interdependence in Close Relationships|date=2003|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470998557.ch14|work=Blackwell Handbook of Social Psychology: Interpersonal Processes|pages=357–387|editor-last=Fletcher|editor-first=Garth J. O.|access-date=2023-10-30|edition=1|publisher=Wiley|language=en|doi=10.1002/9780470998557.ch14|isbn=978-0-631-21228-7|editor2-last=Clark|editor2-first=Margaret S.|url-access=subscription}}</ref> La kvalito kaj naturo de la rilato dependas de la interagoj inter individuoj, kaj devenas de la unika kunteksto kaj historio, kiu konstruiĝas inter homoj laŭlonge de la tempo.<ref name="annualreviews.org2">{{Cite journal|last1=Finkel|first1=Eli J.|last2=Simpson|first2=Jeffry A.|last3=Eastwick|first3=Paul W.|date=2017-01-03|title=The Psychology of Close Relationships: Fourteen Core Principles|url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-psych-010416-044038|journal=Annual Review of Psychology|language=en|volume=68|issue=1|pages=383–411|doi=10.1146/annurev-psych-010416-044038|pmid=27618945|s2cid=207567096|issn=0066-4308|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite book|last1=Wiecha|first1=Jan|title=Encyclopedia of Sexual Psychology and Behavior|date=2023|publisher=Springer, Cham|isbn=978-3-031-08956-5|pages=1–11|chapter-url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-031-08956-5_1240-1|language=en|chapter=Intimacy|doi=10.1007/978-3-031-08956-5_1240-1}}</ref><ref>{{cite book|last1=Jankowiak|first1=William|title=The International Encyclopedia of Human Sexuality|chapter=Intimacy|date=2015|pages=583–625|doi=10.1002/9781118896877.wbiehs242|isbn=978-1-4051-9006-0}}</ref> Sociaj kaj juraj institucioj kiel [[geedzeco]] agnoskas kaj subtenas intimajn rilatojn inter homoj. Tamen, intimaj rilatoj ne nepre estas [[Monogamio|monogamaj]] aŭ seksaj, kaj ekzistas vasta socia kaj [[Kulturo|kultura]] ŝanĝiĝemo en la normoj kaj praktikoj de intimeco inter homoj. La daŭro de intima rilato inkluzivas formiĝperiodon instigitan de interpersona altiro kaj kreskanta sento de proksimeco kaj familiareco. Intimaj rilatoj evoluas laŭlonge de la tempo dum ili estas konservataj, kaj membroj de la rilato povas fariĝi pli investitaj kaj sindediĉitaj al la rilato. Sanaj intimaj rilatoj estas utilaj por psikologia kaj fizika bonfarto kaj kontribuas al ĝenerala [[feliĉo]] en la vivo.<ref name="onlinelibrary.wiley.com">{{Cite journal|last1=Proulx|first1=Christine M.|last2=Helms|first2=Heather M.|last3=Buehler|first3=Cheryl|date=2007|title=Marital Quality and Personal Well-Being: A Meta-Analysis|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1741-3737.2007.00393.x|journal=Journal of Marriage and Family|language=en|volume=69|issue=3|pages=576–593|doi=10.1111/j.1741-3737.2007.00393.x|issn=0022-2445}}</ref> Tamen, defioj inkluzive de rilata [[konflikto]], eksteraj stresfaktoroj, sensekureco kaj [[ĵaluzo]] povas interrompi la rilaton kaj konduki al aflikto kaj rilata dissolvo. Ekde la 1970-aj jaroj, la ''termino "partnereco"'' estas uzata kiel [[Hiperonimo|ĝenerala termino]] por priskribi ĉiujn longdaŭrajn seksajn rilatojn, sendepende de la [[jura formo]] de la rilato, [[seksa orientiĝo]], aŭ la domanaraj kaj [[Wohnen|vivcirkonstancoj]] de la koncernatoj. La termino "partnereco" do povas ampleksi: * [[Geedzeco|Geedzecoj]], [[Registrita partnereco|registritaj partnerecoj]], [[Kontrakta geedzeco|kunvivaj rilatoj]] (" [[kunviva geedzeco]] ") kaj engaĝitaj romantikaj [[Romantika amo|rilatoj]] * [[Samseksemo|samseksaj]] kaj [[Aliseksemo|miksseksaj]] komunumoj * [[Koramiko|Kunvivantaj paroj]], rilatoj inter paroj sen komuna domanaro, [[Longdistanca rilato|longdistancaj rilatoj]] * la individuaj rilatoj ([[duopo]]) kiuj subestas [[Amtriopo|triangulan rilaton]] (aŭ eĉ pli grandajn sistemojn), ekzemple en la kunteksto de [[poligamio]] aŭ [[Pluramemo|poliamorio]] Partnereco estas, almenaŭ en sia origino, sekse motivita, per kio "sekseco" estas komprenenda en la senco de konduta [[Kompara psikologio|biologio]] kaj ne nepre en la senco de genitalaj seksaj praktikoj. La longdaŭra evoluo de la sekseco de la paro ankaŭ estas sensignifa kiel difina kriterio; la termino povas inkluzivi sekse aktivajn parojn same kiel sekse neaktivajn parojn aŭ parojn vivantajn en malferma rilato. Tamen, kunvivaj rilatoj kaj partnerecoj inter [[Amikeco|amikoj]], [[parenca rilato|gefratoj]] kaj aliaj, inter kiuj ne ekzistas seksa rilato, ne estas konsiderataj partnerecoj. Pure seksaj rilatoj ne plenumas la difinajn kriteriojn por partnereco, ĉar al ili mankas la necesa ''socia'' kohezio. En pli mallarĝa senco, partnereco ankaŭ rilatas al la mem-engaĝiĝo, kiun du homoj, kiuj renkontiĝas je egalaj kondiĉoj, eniras en seksa rilato destinita daŭri. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[rilatanarĥio]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://iarr.org/ Internacia Asocio por Rilata Esplorado] * [https://web.archive.org/web/20090213165744/http://www.utexas.edu/research/pair/ Procezo de adaptiĝo en intimaj rilatoj] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Intimaj rilatoj| ]] [[Kategorio:Interpersona rilatado]] [[Kategorio:Amo]] [[Kategorio:Familio]] [[Kategorio:Konduto]] ayu7dm5xwl0pfhycq5b3qz6u1olhh7r 9392540 9392500 2026-06-05T07:49:31Z Sj1mor 12103 9392540 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Couple_in_love_(8175382088).jpg|alternative=A young couple sits on a bench. The woman is lying down with her head resting on the man's lap.|eta|Intimaj rilatoj implikas emocian aŭ fizikan proksimecon.]] [[Dosiero:Szinyei_Merse,_Pál_-_Lovers_(1869).jpg|dekstra|eta|250x250ra|"Amantoj", [[Pál Szinyei Merse]], [[1869]]]] '''Intima rilato''' estas interpersona rilato, kiu implikas emocian aŭ fizikan proksimecon inter homoj kaj povas inkluzivi sentojn de [[Romantika amo|romantika]] aŭ [[platona amo]] kaj seksa intimeco.<ref name="Wong">{{cite book|last1=Wong|first1=D. W.|last2=Hall|first2=K. R.|last3=Justice|first3=C.A.|last4=Wong|first4=L.|title=Counseling Individuals Through the Lifespan|isbn=978-1-4833-2203-2|publisher=[[SAGE Publishing]]|year=2014|page=[https://books.google.com/books?id=dnYcBgAAQBAJ&pg=PA326 326]|url=https://books.google.com/books?id=dnYcBgAAQBAJ|quote=Intimacy: As an intimate relationship is an interpersonal relationship that involves physical or emotional intimacy. Physical intimacy is characterized by romantic or passionate attachment or sexual activity.}}</ref> Intimaj rilatoj estas interdependaj, kaj la membroj de la rilato reciproke influas unu la alian.<ref>{{Citation|last=Rusbult|first=Caryl E.|title=Interdependence in Close Relationships|date=2003|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470998557.ch14|work=Blackwell Handbook of Social Psychology: Interpersonal Processes|pages=357–387|editor-last=Fletcher|editor-first=Garth J. O.|access-date=2023-10-30|edition=1|publisher=Wiley|language=en|doi=10.1002/9780470998557.ch14|isbn=978-0-631-21228-7|editor2-last=Clark|editor2-first=Margaret S.|url-access=subscription}}</ref> La kvalito kaj naturo de la rilato dependas de la interagoj inter individuoj, kaj devenas de la unika kunteksto kaj historio, kiu konstruiĝas inter homoj laŭlonge de la tempo.<ref name="annualreviews.org2">{{Cite journal|last1=Finkel|first1=Eli J.|last2=Simpson|first2=Jeffry A.|last3=Eastwick|first3=Paul W.|date=2017-01-03|title=The Psychology of Close Relationships: Fourteen Core Principles|url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-psych-010416-044038|journal=Annual Review of Psychology|language=en|volume=68|issue=1|pages=383–411|doi=10.1146/annurev-psych-010416-044038|pmid=27618945|s2cid=207567096|issn=0066-4308|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite book|last1=Wiecha|first1=Jan|title=Encyclopedia of Sexual Psychology and Behavior|date=2023|publisher=Springer, Cham|isbn=978-3-031-08956-5|pages=1–11|chapter-url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-031-08956-5_1240-1|language=en|chapter=Intimacy|doi=10.1007/978-3-031-08956-5_1240-1}}</ref><ref>{{cite book|last1=Jankowiak|first1=William|title=The International Encyclopedia of Human Sexuality|chapter=Intimacy|date=2015|pages=583–625|doi=10.1002/9781118896877.wbiehs242|isbn=978-1-4051-9006-0}}</ref> Sociaj kaj juraj institucioj kiel [[geedzeco]] agnoskas kaj subtenas intimajn rilatojn inter homoj. Tamen, intimaj rilatoj ne nepre estas [[Monogamio|monogamaj]] aŭ seksaj, kaj ekzistas vasta socia kaj [[Kulturo|kultura]] ŝanĝiĝemo en la normoj kaj praktikoj de intimeco inter homoj. La daŭro de intima rilato inkluzivas formiĝperiodon instigitan de interpersona altiro kaj kreskanta sento de proksimeco kaj familiareco. Intimaj rilatoj evoluas laŭlonge de la tempo dum ili estas konservataj, kaj membroj de la rilato povas fariĝi pli investitaj kaj sindediĉitaj al la rilato. Sanaj intimaj rilatoj estas utilaj por psikologia kaj fizika bonfarto kaj kontribuas al ĝenerala [[feliĉo]] en la vivo.<ref name="onlinelibrary.wiley.com">{{Cite journal|last1=Proulx|first1=Christine M.|last2=Helms|first2=Heather M.|last3=Buehler|first3=Cheryl|date=2007|title=Marital Quality and Personal Well-Being: A Meta-Analysis|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1741-3737.2007.00393.x|journal=Journal of Marriage and Family|language=en|volume=69|issue=3|pages=576–593|doi=10.1111/j.1741-3737.2007.00393.x|issn=0022-2445}}</ref> Tamen, defioj inkluzive de rilata [[konflikto]], eksteraj stresfaktoroj, sensekureco kaj [[ĵaluzo]] povas interrompi la rilaton kaj konduki al aflikto kaj rilata dissolvo. Ekde la 1970-aj jaroj, la ''termino "partnereco"'' estas uzata kiel [[Hiperonimo|ĝenerala termino]] por priskribi ĉiujn longdaŭrajn seksajn rilatojn, sendepende de la [[jura formo]] de la rilato, [[seksa orientiĝo]], aŭ la domanaraj kaj [[Wohnen|vivcirkonstancoj]] de la koncernatoj. La termino "partnereco" do povas ampleksi: * [[Geedzeco|Geedzecoj]], [[Registrita partnereco|registritaj partnerecoj]], [[Kontrakta geedzeco|kunvivaj rilatoj]] (" [[kunviva geedzeco]] ") kaj engaĝitaj romantikaj [[Romantika amo|rilatoj]] * [[Samseksemo|samseksaj]] kaj [[Aliseksemo|miksseksaj]] komunumoj * [[Koramiko|Kunvivantaj paroj]], rilatoj inter paroj sen komuna domanaro, [[Longdistanca rilato|longdistancaj rilatoj]] * la individuaj rilatoj (duopo) kiuj subestas [[Amtriopo|triangulan rilaton]] (aŭ eĉ pli grandajn sistemojn), ekzemple en la kunteksto de [[poligamio]] aŭ [[Pluramemo|poliamorio]] Partnereco estas, almenaŭ en sia origino, sekse motivita, per kio "sekseco" estas komprenenda en la senco de konduta [[Kompara psikologio|biologio]] kaj ne nepre en la senco de genitalaj seksaj praktikoj. La longdaŭra evoluo de la sekseco de la paro ankaŭ estas sensignifa kiel difina kriterio; la termino povas inkluzivi sekse aktivajn parojn same kiel sekse neaktivajn parojn aŭ parojn vivantajn en malferma rilato. Tamen, kunvivaj rilatoj kaj partnerecoj inter [[Amikeco|amikoj]], [[parenca rilato|gefratoj]] kaj aliaj, inter kiuj ne ekzistas seksa rilato, ne estas konsiderataj partnerecoj. Pure seksaj rilatoj ne plenumas la difinajn kriteriojn por partnereco, ĉar al ili mankas la necesa ''socia'' kohezio. En pli mallarĝa senco, partnereco ankaŭ rilatas al la mem-engaĝiĝo, kiun du homoj, kiuj renkontiĝas je egalaj kondiĉoj, eniras en seksa rilato destinita daŭri. Metafore la termino tre ofte aplikeblas al tre proksima, kaj do konfidenca, rilato inter proksimuloj, eĉ sen seksa afero. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[rilatanarĥio]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://iarr.org/ Internacia Asocio por Rilata Esplorado] * [https://web.archive.org/web/20090213165744/http://www.utexas.edu/research/pair/ Procezo de adaptiĝo en intimaj rilatoj] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Intimaj rilatoj| ]] [[Kategorio:Interpersona rilatado]] [[Kategorio:Amo]] [[Kategorio:Familio]] [[Kategorio:Konduto]] 7znjtinxl8hujcmqghqcmwb9gyev026 9392565 9392540 2026-06-05T08:14:46Z Sj1mor 12103 9392565 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Couple_in_love_(8175382088).jpg|alternative=A young couple sits on a bench. The woman is lying down with her head resting on the man's lap.|eta|Intimaj rilatoj implikas emocian aŭ fizikan proksimecon.]] [[Dosiero:Szinyei_Merse,_Pál_-_Lovers_(1869).jpg|dekstra|eta|250x250ra|"Amantoj", [[Pál Szinyei Merse]], [[1869]]]] '''Intima rilato''' estas interpersona rilato, kiu implikas emocian aŭ fizikan proksimecon inter homoj kaj povas inkluzivi sentojn de [[Romantika amo|romantika]] aŭ [[platona amo]] kaj seksa intimeco.<ref name="Wong">{{cite book|last1=Wong|first1=D. W.|last2=Hall|first2=K. R.|last3=Justice|first3=C.A.|last4=Wong|first4=L.|title=Counseling Individuals Through the Lifespan|isbn=978-1-4833-2203-2|publisher=[[SAGE Publishing]]|year=2014|page=[https://books.google.com/books?id=dnYcBgAAQBAJ&pg=PA326 326]|url=https://books.google.com/books?id=dnYcBgAAQBAJ|quote=Intimacy: As an intimate relationship is an interpersonal relationship that involves physical or emotional intimacy. Physical intimacy is characterized by romantic or passionate attachment or sexual activity.}}</ref> Intimaj rilatoj estas interdependaj, kaj la membroj de la rilato reciproke influas unu la alian.<ref>{{Citation|last=Rusbult|first=Caryl E.|title=Interdependence in Close Relationships|date=2003|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470998557.ch14|work=Blackwell Handbook of Social Psychology: Interpersonal Processes|pages=357–387|editor-last=Fletcher|editor-first=Garth J. O.|access-date=2023-10-30|edition=1|publisher=Wiley|language=en|doi=10.1002/9780470998557.ch14|isbn=978-0-631-21228-7|editor2-last=Clark|editor2-first=Margaret S.|url-access=subscription}}</ref> La kvalito kaj naturo de la rilato dependas de la interagoj inter individuoj, kaj devenas de la unika kunteksto kaj historio, kiu konstruiĝas inter homoj laŭlonge de la tempo.<ref name="annualreviews.org2">{{Cite journal|last1=Finkel|first1=Eli J.|last2=Simpson|first2=Jeffry A.|last3=Eastwick|first3=Paul W.|date=2017-01-03|title=The Psychology of Close Relationships: Fourteen Core Principles|url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-psych-010416-044038|journal=Annual Review of Psychology|language=en|volume=68|issue=1|pages=383–411|doi=10.1146/annurev-psych-010416-044038|pmid=27618945|s2cid=207567096|issn=0066-4308|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite book|last1=Wiecha|first1=Jan|title=Encyclopedia of Sexual Psychology and Behavior|date=2023|publisher=Springer, Cham|isbn=978-3-031-08956-5|pages=1–11|chapter-url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-031-08956-5_1240-1|language=en|chapter=Intimacy|doi=10.1007/978-3-031-08956-5_1240-1}}</ref><ref>{{cite book|last1=Jankowiak|first1=William|title=The International Encyclopedia of Human Sexuality|chapter=Intimacy|date=2015|pages=583–625|doi=10.1002/9781118896877.wbiehs242|isbn=978-1-4051-9006-0}}</ref> Sociaj kaj juraj institucioj kiel [[geedzeco]] agnoskas kaj subtenas intimajn rilatojn inter homoj. Tamen, intimaj rilatoj ne nepre estas [[Monogamio|monogamaj]] aŭ seksaj, kaj ekzistas vasta socia kaj [[Kulturo|kultura]] ŝanĝiĝemo en la normoj kaj praktikoj de intimeco inter homoj. La daŭro de intima rilato inkluzivas formiĝperiodon instigitan de interpersona altiro kaj kreskanta sento de proksimeco kaj familiareco. Intimaj rilatoj evoluas laŭlonge de la tempo dum ili estas konservataj, kaj membroj de la rilato povas fariĝi pli investitaj kaj sindediĉitaj al la rilato. Sanaj intimaj rilatoj estas utilaj por psikologia kaj fizika bonfarto kaj kontribuas al ĝenerala [[feliĉo]] en la vivo.<ref name="onlinelibrary.wiley.com">{{Cite journal|last1=Proulx|first1=Christine M.|last2=Helms|first2=Heather M.|last3=Buehler|first3=Cheryl|date=2007|title=Marital Quality and Personal Well-Being: A Meta-Analysis|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1741-3737.2007.00393.x|journal=Journal of Marriage and Family|language=en|volume=69|issue=3|pages=576–593|doi=10.1111/j.1741-3737.2007.00393.x|issn=0022-2445}}</ref> Tamen, defioj inkluzive de rilata [[konflikto]], eksteraj stresfaktoroj, sensekureco kaj [[ĵaluzo]] povas interrompi la rilaton kaj konduki al aflikto kaj rilata dissolvo. Ekde la 1970-aj jaroj, la ''termino "partnereco"'' estas uzata kiel [[Hiperonimo|ĝenerala termino]] por priskribi ĉiujn longdaŭrajn seksajn rilatojn, sendepende de la jura formo de la rilato, [[seksa orientiĝo]], aŭ la [[Domanaro|domanaraj]] kaj vivcirkonstancoj de la koncernatoj. La termino "partnereco" do povas ampleksi: * [[Geedzeco|Geedzecoj]], [[Registrita partnereco|registritaj partnerecoj]], [[Kontrakta geedzeco|kunvivaj rilatoj]] (" [[kunviva geedzeco]] ") kaj engaĝitaj romantikaj [[Romantika amo|rilatoj]] * [[Samseksemo|samseksaj]] kaj [[Aliseksemo|miksseksaj]] komunumoj * [[Koramiko|Kunvivantaj paroj]], rilatoj inter paroj sen komuna domanaro, [[Longdistanca rilato|longdistancaj rilatoj]] * la individuaj rilatoj (duopo) kiuj subestas [[Amtriopo|triangulan rilaton]] (aŭ eĉ pli grandajn sistemojn), ekzemple en la kunteksto de [[poligamio]] aŭ [[Pluramemo|poliamorio]] Partnereco estas, almenaŭ en sia origino, sekse motivita, per kio "sekseco" estas komprenenda en la senco de konduta [[Kompara psikologio|biologio]] kaj ne nepre en la senco de genitalaj seksaj praktikoj. La longdaŭra evoluo de la sekseco de la paro ankaŭ estas sensignifa kiel difina kriterio; la termino povas inkluzivi sekse aktivajn parojn same kiel sekse neaktivajn parojn aŭ parojn vivantajn en malferma rilato. Tamen, kunvivaj rilatoj kaj partnerecoj inter [[Amikeco|amikoj]], [[parenca rilato|gefratoj]] kaj aliaj, inter kiuj ne ekzistas seksa rilato, ne estas konsiderataj partnerecoj. Pure seksaj rilatoj ne plenumas la difinajn kriteriojn por partnereco, ĉar al ili mankas la necesa ''socia'' kohezio. En pli mallarĝa senco, partnereco ankaŭ rilatas al la mem-engaĝiĝo, kiun du homoj, kiuj renkontiĝas je egalaj kondiĉoj, eniras en seksa rilato destinita daŭri. Metafore la termino tre ofte aplikeblas al tre proksima, kaj do konfidenca, rilato inter proksimuloj, eĉ sen seksa afero. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[rilatanarĥio]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://iarr.org/ Internacia Asocio por Rilata Esplorado] * [https://web.archive.org/web/20090213165744/http://www.utexas.edu/research/pair/ Procezo de adaptiĝo en intimaj rilatoj] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Intimaj rilatoj| ]] [[Kategorio:Interpersona rilatado]] [[Kategorio:Amo]] [[Kategorio:Familio]] [[Kategorio:Konduto]] gw3te231huwogtvr61nlpykzjuqmoj1 0 945893 9392491 2026-06-05T07:05:42Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Intima rilato]] 9392491 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Intima rilato]] ocorhdbq267kc8jaoyrf8wwc42wxmdv 0 945894 9392515 2026-06-05T07:27:55Z HaleBopp 52251 Kreado de Anda tiraneto 9392515 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Anda tiraneto |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Sclater's Tyrannulet (Phyllomyias sclateri).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Peruo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Phyllomyias]]'' |specio = '''''P. sclateri''''' - '''anda tiraneto''' |statuso = LC |dunomo = ''Phyllomyias sclateri'' |dunomo aŭtoritato = [[Berlepsch, HHCL]], 1901 |mapo de vivoteritorioj = Phyllomyias sclateri map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = *''P. s. subtropicalis'' <small>([[Chapman, FM]], 1919)</small> *''P. s. sclateri'' <small>[[Berlepsch, HHCL]], 1901</small> |sinonimo = *''Tyranniscus sclateri'' *''Xanthomyias sclateri'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''anda tiraneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Phyllomyias sclateri]]'') estas [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi havas 2 [[subspecio]]jn troviĝas en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 5-an de jun. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Phyllomyias]]'' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> ****''Phyllomyias sclateri'' <small>[[Berlepsch, HHCL]], 1901</small> - anda tiraneto *****''Phyllomyias sclateri subtropicalis'' <small>([[Chapman, FM]], 1919)</small> *****''Phyllomyias sclateri sclateri'' <small>[[Berlepsch, HHCL]], 1901</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Phyllomyias'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''φύλλον'' (''fulon'' = "folio") kaj ''μυῖα'' (''muia'' = "muŝo"), ĉar tiuj birdoj similas muŝkaptulojn kaj vivas en la arbofoliaro<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/scltyr1/cur/introduction Birds of the World], Sclater's Tyrannulet.</ref>. La [[specia epiteto]] ''sclateri'' estis donita omaĝe al la angla [[ornitologo]] [[Philip Sclater]] (1829-1913)<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La anda tiraneto troviĝas ĉe la eosta deklivo de [[Andoj]] de suda [[Peruo]], [[Bolivio]] kaj norda [[Argentino]]. Ĝi vivas en humidaj montarbaroj kaj nubarbaroj, arbarorandoj kaj ofte en maldensejoj kaj malfermitaj arbaretoj dominitaj de [[alno]]j, je 1500-2400 m en Peruo kaj norda Bolivio, kaj 400–1500 m en Bolivio kaj Argentino<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 3os5suqfsozfizydp49n2diawack2kp 0 945895 9392517 2026-06-05T07:28:09Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Anda tiraneto 9392517 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Anda tiraneto]] gerj03c2rwk4bo47bk8us45aaxp5yqi 0 945896 9392519 2026-06-05T07:29:04Z Crosstor 3176 poeto 9392519 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Aleksandro|Sándor]] [[Andreo|András]]''' [ŝAndor andrAŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''András Sándor''' estis [[Hungario|hungara]] [[poeto]], altlerneja [[instruisto]], eseisto. Lia origina nomo estis (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) ''Sándor András''. Sándor András<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM40914 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=680060&date=2026-06-05 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1934|3|28}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|2024|6|5}}. == Biografio == Sándor András maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1952, poste li akiris an diplomon en [[Scienca Universitato de Szeged]] en [[1956]]. Post la diplomo kaj dum la [[Hungara revolucio de 1956]] li redaktis aŭ verkadis, poste li disidis al [[Britio]]. En 1961 li akiris plian diplomon en [[Universitato de Oksfordo]], inter 1963-1964 li ricevis stipendion en [[Munkena universitato]]. Baldaŭ li translokiĝis al [[Usono]] kaj li studis en [[Universitato de Suda Kalifornio]], eĉ li doktoriĝis en 1967. Intertempe (1965-1969) li instruis en [[Universitato de Kalifornio en Berkelio]], poste ĝis sia emeritiĝo en 1996 en [[Universitato Howard]]. Tiam li revenis al Hungario. En tiu longa periodo li redaktis hungarlingvajn gazetojn eksterlande, baldaŭ liaj kontribuoj aperis ankaŭ en Hungario. Li verkis eseojn kaj studojn germane aŭ angle, poemojn kaj novelojn hungare. Li ricevis [[premio]]jn inter 1995-2009. == Elektitaj poemlibroj == * ''Rohanó oázis'' (1970) * ''Mondolatok'' (1981) * ''A teremtéselőtti ember'' (1993) * ''Szerelem: megközelítések'' (2000) * ''Mi vagyunk most a vandálok is. Versek'' (2012) == Aliaj elektitaj kontribuoj == * ''The Exile of Gods'' (1968) * ''Játék vagy kaland'' (1998) * ''Bretonhídon Atlantiszba. Írások írókról és az írásról'' (2010) == Fontoj == * [https://litera.hu/hirek/elhunyt-andras-sandor.html biografio hungare kun foto kaj video] * [http://www.naputonline.hu/2024/06/07/andras-sandor-1934-2024/ biografio hungare kun foto] * [https://www.iroszovetseg.hu/elhunyt-andras-sandor-1934-2024/ biografio hungare kun foto] * [https://hang.hu/kultura/meghalt-andras-sandor-akinek-kijart-volna-a-kossuth-dij-164642 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Andras Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj poetoj]] [[Kategorio:Usonaj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 0wn7e6copuwgdo8ab55xv084u3whfjr 0 945897 9392552 2026-06-05T08:07:21Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Muzika industrio]] 9392552 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Muzika industrio]] i3qsukyxm2b10bf15jd4g9huxyanzse 0 945898 9392567 2026-06-05T08:39:59Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1353219810|Daniel Olbrychski]]" 9392567 wikitext text/x-wiki '''Daniel Marcel OLBRYĈSKI''', pola prononco [ˈdaɲɛl ˈmart͡sɛl ɔlˈbrɨxskʲi] (naskita la 27-an de februaro 1945 en [[Łowicz]]) estas [[Poloj|pola]] [[Aktoro|filma]] kaj [[Aktoro|teatra aktoro]], kiu estas vaste konsiderata unu el la plej grandaj polaj aktoroj de sia generacio.<ref>{{Cite web|url=https://teatr6pietro.pl/artysci/daniel-olbrychski/|language=pl|title=Daniel Olbrychski|access-date=1 October 2022}}</ref> Li aperis en 180 filmoj kaj televidaj produktadoj kaj estas plej konata pro ĉefroloj en pluraj filmoj de [[Andrzej Wajda]], inkluzive de ''[[La promesita lando (filmo de 1974)|La promesita lando]]'', ludante Kmicic en ''[[La diluvo (filmo de 1974)|La diluvo]]'' de Jerzy Hoffman kaj ĉefrolante en pluraj eŭropaj kaj usonaj filmoj. Ekde la 1960-aj jaroj, li estas unu el la plej popularaj kaj plej okupataj aktoroj de Pollando. Li akiris sian unuan filmrolon en 1963 en la teatraĵo ''Ranny w lesie'' (Vundita en la Arbaro) de Janusz Nasfeter. Tiutempe li estis dramstudento ĉe la Pola Akademio de Drama Arto (PWST) en Varsovio, kvankam li neniam finis siajn studojn. Li ankaŭ ĝuis internacian sukceson, ekzemple, en ''Rosa Luxemburg'' de [[Margarethe von Trotta]]. Dum la filmado de ''Rosa Luxemburg,'' li renkontis Barbara Sukowa, kun kiu li havas filon. [[Dosiero:Olbrychski_wajda.jpg|maldekstra|eta|Olbrychski (maldekstre) kun [[Andrzej Wajda]] (meze), 1973]] * {{IMDb nomo|0646037|Daniel Olbrychski}} * [http://www.culture.pl/web/english/resources-film-full-page/-/eo_event_asset_publisher/eAN5/content/daniel-olbrychski Daniel Olbrychski] at culture.pl [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de Artoj kaj Literaturo]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Polaj aktoroj]] 0oosi3b0ysnftlpc2q392iar422o4pr 9392568 9392567 2026-06-05T08:40:52Z Sj1mor 12103 9392568 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Daniel Marcel OLBRYĈSKI''', pola prononco [ˈdaɲɛl ˈmart͡sɛl ɔlˈbrɨxskʲi] (naskita la 27-an de februaro 1945 en [[Łowicz]]) estas [[Poloj|pola]] [[Aktoro|filma]] kaj [[Aktoro|teatra aktoro]], kiu estas vaste konsiderata unu el la plej grandaj polaj aktoroj de sia generacio.<ref>{{Cite web|url=https://teatr6pietro.pl/artysci/daniel-olbrychski/|language=pl|title=Daniel Olbrychski|access-date=1 October 2022}}</ref> Li aperis en 180 filmoj kaj televidaj produktadoj kaj estas plej konata pro ĉefroloj en pluraj filmoj de [[Andrzej Wajda]], inkluzive de ''[[La promesita lando (filmo de 1974)|La promesita lando]]'', ludante Kmicic en ''[[La diluvo (filmo de 1974)|La diluvo]]'' de Jerzy Hoffman kaj ĉefrolante en pluraj eŭropaj kaj usonaj filmoj. [[Dosiero:Olbrychski_wajda.jpg|maldekstra|eta|Olbrychski (maldekstre) kun [[Andrzej Wajda]] (meze), 1973]] Ekde la 1960-aj jaroj, li estas unu el la plej popularaj kaj plej okupataj aktoroj de Pollando. Li akiris sian unuan filmrolon en 1963 en la teatraĵo ''Ranny w lesie'' (Vundita en la Arbaro) de Janusz Nasfeter. Tiutempe li estis dramstudento ĉe la Pola Akademio de Drama Arto (PWST) en Varsovio, kvankam li neniam finis siajn studojn. Li ankaŭ ĝuis internacian sukceson, ekzemple, en ''Rosa Luxemburg'' de [[Margarethe von Trotta]]. Dum la filmado de ''Rosa Luxemburg,'' li renkontis Barbara Sukowa, kun kiu li havas filon. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|0646037|Daniel Olbrychski}} * [http://www.culture.pl/web/english/resources-film-full-page/-/eo_event_asset_publisher/eAN5/content/daniel-olbrychski Daniel Olbrychski] at culture.pl {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Olbrychski, Daniel}} [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de Artoj kaj Literaturo]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Polaj aktoroj]] 3xq28rucpvpkbqqg7gt47wv6vz5pcjw 9392574 9392568 2026-06-05T08:48:19Z Sj1mor 12103 9392574 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Daniel Marcel OLBRYĈSKI''', pola prononco [ˈdaɲɛl ˈmart͡sɛl ɔlˈbrɨxskʲi], legu: ''Danjel Olbriĥski'' (naskita la 27-an de februaro 1945 en [[Łowicz]]) estas [[Poloj|pola]] [[Aktoro|filma]] kaj [[Aktoro|teatra aktoro]], kiu estas vaste konsiderata unu el la plej grandaj polaj aktoroj de sia generacio.<ref>{{Cite web|url=https://teatr6pietro.pl/artysci/daniel-olbrychski/|language=pl|title=Daniel Olbrychski|access-date=1 October 2022}}</ref> Li aperis en 180 filmoj kaj televidaj produktadoj kaj estas plej konata pro ĉefroloj en pluraj filmoj de [[Andrzej Wajda]], inkluzive de ''[[La promesita lando (filmo de 1974)|La promesita lando]]'', ludante Kmicic en ''[[La diluvo (filmo de 1974)|La diluvo]]'' de Jerzy Hoffman kaj ĉefrolante en pluraj eŭropaj kaj usonaj filmoj. [[Dosiero:Olbrychski_wajda.jpg|maldekstra|eta|Olbrychski (maldekstre) kun [[Andrzej Wajda]] (meze), 1973]] Ekde la 1960-aj jaroj, li estas unu el la plej popularaj kaj plej okupataj aktoroj de Pollando. Li akiris sian unuan filmrolon en 1963 en la teatraĵo ''Ranny w lesie'' (Vundita en la Arbaro) de Janusz Nasfeter. Tiutempe li estis dramstudento ĉe la Pola Akademio de Drama Arto (PWST) en Varsovio, kvankam li neniam finis siajn studojn. Li ankaŭ ĝuis internacian sukceson, ekzemple, en ''Rosa Luxemburg'' de [[Margarethe von Trotta]]. Dum la filmado de ''Rosa Luxemburg,'' li renkontis Barbara Sukowa, kun kiu li havas filon. == Pri Esperanto == Li ludis rolon de Jan Bronski en la filmo "La lada tambureto". Jan Bronski estis polo, onklo de ĉefa rolulo Oskaro. Oskaro fakte priskribas la vivon de [[Guenter Grass]], [[Kaŝuboj|duonkaŝubo]] kaj [[Germanoj|duongermano]], skribisto, Nobel-premiito, ĝuste pro la romano "[[La lada tambureto]]". Fakte la vera nomo de Jan Bronski estis [[Bernard Binnebesel]], kiu estis granda pola patrioto naskita en [[Malborko]], kiu estis esperantisto kaj kunfondis la E-movadon kaj agadis en E-klubejo en [[Malbork]] ĝis la jaro [[1921]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|0646037|Daniel Olbrychski}} * [http://www.culture.pl/web/english/resources-film-full-page/-/eo_event_asset_publisher/eAN5/content/daniel-olbrychski Daniel Olbrychski] at culture.pl {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Olbrychski, Daniel}} [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de Artoj kaj Literaturo]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Polaj aktoroj]] jokfkitv0zybod6mkz4mbola3d4otds 9392575 9392574 2026-06-05T08:49:02Z Sj1mor 12103 9392575 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Daniel Marcel OLBRYCHSKI''', pola prononco [ˈdaɲɛl ˈmart͡sɛl ɔlˈbrɨxskʲi], legu: ''Danjel Olbriĥski'' (naskita la 27-an de februaro 1945 en [[Łowicz]]) estas [[Poloj|pola]] [[Aktoro|filma]] kaj [[Aktoro|teatra aktoro]], kiu estas vaste konsiderata unu el la plej grandaj polaj aktoroj de sia generacio.<ref>{{Cite web|url=https://teatr6pietro.pl/artysci/daniel-olbrychski/|language=pl|title=Daniel Olbrychski|access-date=1 October 2022}}</ref> Li aperis en 180 filmoj kaj televidaj produktadoj kaj estas plej konata pro ĉefroloj en pluraj filmoj de [[Andrzej Wajda]], inkluzive de ''[[La promesita lando (filmo de 1974)|La promesita lando]]'', ludante Kmicic en ''[[La diluvo (filmo de 1974)|La diluvo]]'' de Jerzy Hoffman kaj ĉefrolante en pluraj eŭropaj kaj usonaj filmoj. [[Dosiero:Olbrychski_wajda.jpg|maldekstra|eta|Olbrychski (maldekstre) kun [[Andrzej Wajda]] (meze), 1973]] Ekde la 1960-aj jaroj, li estas unu el la plej popularaj kaj plej okupataj aktoroj de Pollando. Li akiris sian unuan filmrolon en 1963 en la teatraĵo ''Ranny w lesie'' (Vundita en la Arbaro) de Janusz Nasfeter. Tiutempe li estis dramstudento ĉe la Pola Akademio de Drama Arto (PWST) en Varsovio, kvankam li neniam finis siajn studojn. Li ankaŭ ĝuis internacian sukceson, ekzemple, en ''Rosa Luxemburg'' de [[Margarethe von Trotta]]. Dum la filmado de ''Rosa Luxemburg,'' li renkontis Barbara Sukowa, kun kiu li havas filon. == Pri Esperanto == Li ludis rolon de Jan Bronski en la filmo "La lada tambureto". Jan Bronski estis polo, onklo de ĉefa rolulo Oskaro. Oskaro fakte priskribas la vivon de [[Guenter Grass]], [[Kaŝuboj|duonkaŝubo]] kaj [[Germanoj|duongermano]], skribisto, Nobel-premiito, ĝuste pro la romano "[[La lada tambureto]]". Fakte la vera nomo de Jan Bronski estis [[Bernard Binnebesel]], kiu estis granda pola patrioto naskita en [[Malborko]], kiu estis esperantisto kaj kunfondis la E-movadon kaj agadis en E-klubejo en [[Malbork]] ĝis la jaro [[1921]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|0646037|Daniel Olbrychski}} * [http://www.culture.pl/web/english/resources-film-full-page/-/eo_event_asset_publisher/eAN5/content/daniel-olbrychski Daniel Olbrychski] at culture.pl {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Olbrychski, Daniel}} [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de Artoj kaj Literaturo]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Polaj aktoroj]] 8fli8qzi9zfvi0m35orhk7m9poap1mf 9392576 9392575 2026-06-05T08:52:04Z Sj1mor 12103 9392576 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Daniel Marcel OLBRYCHSKI''', pola prononco [ˈdaɲɛl ˈmart͡sɛl ɔlˈbrɨxskʲi], legu: ''Danjel Olbriĥski'' (naskita la 27-an de februaro 1945 en [[Łowicz]]) estas [[Poloj|pola]] [[Aktoro|filma]] kaj [[Aktoro|teatra aktoro]], kiu estas vaste konsiderata unu el la plej grandaj polaj aktoroj de sia generacio.<ref>{{Cite web|url=https://teatr6pietro.pl/artysci/daniel-olbrychski/|language=pl|title=Daniel Olbrychski|access-date=1 October 2022}}</ref> Li aperis en 180 filmoj kaj televidaj produktadoj kaj estas plej konata pro ĉefroloj en pluraj filmoj de [[Andrzej Wajda]], inkluzive de ''[[La promesita lando (filmo de 1974)|La promesita lando]]'', ludante Kmicic en ''[[La diluvo (filmo de 1974)|La diluvo]]'' de [[Jerzy Hoffman]] kaj ĉefrolante en pluraj eŭropaj kaj usonaj filmoj. [[Dosiero:Olbrychski_wajda.jpg|maldekstra|eta|Olbrychski (maldekstre) kun [[Andrzej Wajda]] (meze), 1973]] Ekde la 1960-aj jaroj, li estas unu el la plej popularaj kaj plej okupataj aktoroj de Pollando. Li akiris sian unuan filmrolon en 1963 en la teatraĵo ''Ranny w lesie'' (Vundita en la Arbaro) de Janusz Nasfeter. Tiutempe li estis dramstudento ĉe la Pola Akademio de Drama Arto (PWST) en Varsovio, kvankam li neniam finis siajn studojn. Li ankaŭ ĝuis internacian sukceson, ekzemple, en ''Rosa Luxemburg'' de [[Margarethe von Trotta]]. Dum la filmado de ''Rosa Luxemburg,'' li renkontis Barbara Sukowa, kun kiu li havas filon. == Pri Esperanto == Li ludis rolon de Jan Bronski en la filmo "La lada tambureto". Jan Bronski estis polo, onklo de ĉefa rolulo Oskaro. Oskaro fakte priskribas la vivon de [[Guenter Grass]], [[Kaŝuboj|duonkaŝubo]] kaj [[Germanoj|duongermano]], skribisto, Nobel-premiito, ĝuste pro la romano "[[La lada tambureto]]". Fakte la vera nomo de Jan Bronski estis [[Bernard Binnebesel]], kiu estis granda pola patrioto naskita en [[Malborko]], kiu estis esperantisto kaj kunfondis la E-movadon kaj agadis en E-klubejo en [[Malbork]] ĝis la jaro [[1921]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|0646037|Daniel Olbrychski}} * [http://www.culture.pl/web/english/resources-film-full-page/-/eo_event_asset_publisher/eAN5/content/daniel-olbrychski Daniel Olbrychski] at culture.pl {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Olbrychski, Daniel}} [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de Artoj kaj Literaturo]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Polaj aktoroj]] mqnu58c4q0mwrh784bl1a9ytgwgljl2 0 945899 9392577 2026-06-05T09:12:30Z Crosstor 3176 bienulo 9392577 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} [[Barono]] '''{{Paĝonomo}}''' [acEl], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun pliaj personaj nomoj '''Atzél Ede Béla [[Georgo|György]]''' estis [[Hungario|hungara]] bienulo. Lia [[parenco]] estis [[Albert Wass]]. [[Dosiero:.jpg|eta|{{centre|{{paĝonomo}}}}]] {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM83298/4608221d-6779-4dbc-bfbb-c9bbd721dba1/solr/0/24/0/3/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=826502&date=2026-06-05 nemzeti névtér</ref><ref>https://www.geni.com/people/Ede-B%C3%A9la-Gy%C3%B6rgy-Atz%C3%A9l-de-Borosjen%C5%91-BR/6000000020347952130 familiaj datenoj</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1906|10|10}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|1944|12|15}}?. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en kolegio de [[Kolozsvár]], poste li akiris agronomian diplomon en [[Universitato de Hohenheim]]. Depost [[Traktato de Trianon]] (1920) li restis en [[Transilvanio]] (tiam jam en [[Rumanio]] kaj politikadis en [[Országos Magyar Párt]]. Depost la [[Dua Viena Arbitracio]] li rifuĝis al la pligrandigita Hungario kaj kreis modelan bienon en bieno de sia bopatro. Post la nazia okupado (1944) li partoprenis en la rezista movado. Tial lia posta vivo estas nebula, eĉ nekonata. Lia lasta konata signo estis, kiam en [[Gödöllő]] provis fari kontakton kun la [[Ruĝa Armeo]]. La hungara tribunalo en 1948 deklaris la legeblan mortodaton pri li, krome la nazioj volis lin pafmorti kaj la rumanoj kondamnis lin 20 jarojn sen malesto en la kortuma aŭdienco. == Memorigiloj == * [[memortabulo]] en Gödöllő == Fontoj == * [https://www.abtl.hu/podcastok-es-videok/baro-atzel-ede-elete/ biografio hungare kun foto] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyarorszag-a-masodik-vilaghaboruban-lexikon-a-zs-F062E/a-F07AA/atzel-ede-F07E9/ biografio hungare] * [http://www.sorsunk.net/in-memoriam/ biografio hungare (legebla pli malsupre)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Atzel Ede}} [[Kategorio:Hungaraj baronoj]] [[Kategorio:Hungaraj terposedantoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 0avrryyjyyqwz0e19wywoa1om3ca0y6 9392594 9392577 2026-06-05T09:45:54Z Crosstor 3176 9392594 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} [[Barono]] '''{{Paĝonomo}}''' [acEl], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun pliaj personaj nomoj '''Atzél Ede Béla [[Georgo|György]]''' estis [[Hungario|hungara]] bienulo. Lia [[parenco]] estis [[Albert Wass]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM83298/4608221d-6779-4dbc-bfbb-c9bbd721dba1/solr/0/24/0/3/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=826502&date=2026-06-05 nemzeti névtér</ref><ref>https://www.geni.com/people/Ede-B%C3%A9la-Gy%C3%B6rgy-Atz%C3%A9l-de-Borosjen%C5%91-BR/6000000020347952130 familiaj datenoj</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1906|10|10}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|1944|12|15}}?. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en kolegio de [[Kolozsvár]], poste li akiris agronomian diplomon en [[Universitato de Hohenheim]]. Depost [[Traktato de Trianon]] (1920) li restis en [[Transilvanio]] (tiam jam en [[Rumanio]] kaj politikadis en [[Országos Magyar Párt]]. Depost la [[Dua Viena Arbitracio]] li rifuĝis al la pligrandigita Hungario kaj kreis modelan bienon en bieno de sia bopatro. Post la nazia okupado (1944) li partoprenis en la rezista movado. Tial lia posta vivo estas nebula, eĉ nekonata. Lia lasta konata signo estis, kiam en [[Gödöllő]] provis fari kontakton kun la [[Ruĝa Armeo]]. La hungara tribunalo en 1948 deklaris la legeblan mortodaton pri li, krome la nazioj volis lin pafmorti kaj la rumanoj kondamnis lin 20 jarojn sen malesto en la kortuma aŭdienco. == Memorigiloj == * [[memortabulo]] en Gödöllő == Fontoj == * [https://www.abtl.hu/podcastok-es-videok/baro-atzel-ede-elete/ biografio hungare kun foto] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyarorszag-a-masodik-vilaghaboruban-lexikon-a-zs-F062E/a-F07AA/atzel-ede-F07E9/ biografio hungare] * [http://www.sorsunk.net/in-memoriam/ biografio hungare (legebla pli malsupre)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Atzel Ede}} [[Kategorio:Hungaraj baronoj]] [[Kategorio:Hungaraj terposedantoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} oz2hhov73z7bf5ybs10xw2brfdvaku0 9392609 9392594 2026-06-05T10:08:25Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9392609 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} [[Barono]] '''{{Paĝonomo}}''' [acEl], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun pliaj personaj nomoj '''Atzél Ede Béla [[Georgo|György]]''' estis [[Hungario|hungara]] bienulo. Lia [[parenco]] estis [[Albert Wass]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM83298/4608221d-6779-4dbc-bfbb-c9bbd721dba1/solr/0/24/0/3/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=826502&date=2026-06-05 nemzeti névtér</ref><ref>https://www.geni.com/people/Ede-B%C3%A9la-Gy%C3%B6rgy-Atz%C3%A9l-de-Borosjen%C5%91-BR/6000000020347952130 familiaj datenoj</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1906|10|10}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|1944|12|15}}?. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en kolegio de [[Cluj]], poste li akiris agronomian diplomon en [[Universitato de Hohenheim]]. Depost [[Traktato de Trianon]] (1920) li restis en [[Transilvanio]] (tiam jam en [[Rumanio]] kaj politikadis en [[Országos Magyar Párt]]. Depost la [[Dua Viena Arbitracio]] li rifuĝis al la pligrandigita Hungario kaj kreis modelan bienon en bieno de sia bopatro. Post la nazia okupado (1944) li partoprenis en la rezista movado. Tial lia posta vivo estas nebula, eĉ nekonata. Lia lasta konata signo estis, kiam en [[Gödöllő]] provis fari kontakton kun la [[Ruĝa Armeo]]. La hungara tribunalo en 1948 deklaris la legeblan mortodaton pri li, krome la nazioj volis lin pafmorti kaj la rumanoj kondamnis lin 20 jarojn sen malesto en la kortuma aŭdienco. == Memorigiloj == * [[memortabulo]] en Gödöllő == Fontoj == * [https://www.abtl.hu/podcastok-es-videok/baro-atzel-ede-elete/ biografio hungare kun foto] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyarorszag-a-masodik-vilaghaboruban-lexikon-a-zs-F062E/a-F07AA/atzel-ede-F07E9/ biografio hungare] * [http://www.sorsunk.net/in-memoriam/ biografio hungare (legebla pli malsupre)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Atzel Ede}} [[Kategorio:Hungaraj baronoj]] [[Kategorio:Hungaraj terposedantoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 41oqss8smisgdf82u1wctwujldfykbs 9392611 9392609 2026-06-05T10:12:01Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9392611 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} [[Barono]] '''{{Paĝonomo}}''' [acEl], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun pliaj personaj nomoj '''Atzél Ede Béla [[Georgo|György]]''' estis [[Hungario|hungara]] bienulo. Lia [[parenco]] estis [[Albert Wass]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM83298/4608221d-6779-4dbc-bfbb-c9bbd721dba1/solr/0/24/0/3/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=826502&date=2026-06-05 nemzeti névtér</ref><ref>https://www.geni.com/people/Ede-B%C3%A9la-Gy%C3%B6rgy-Atz%C3%A9l-de-Borosjen%C5%91-BR/6000000020347952130 familiaj datenoj</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1906|10|10}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|1944|12|15}}?. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en kolegio de [[Cluj]], poste li akiris agronomian diplomon en [[Universitato de Hohenheim]]. Depost [[Traktato de Trianon]] (1920) li restis en [[Transilvanio]] (tiam jam en [[Rumanio]] kaj politikadis en [[Országos Magyar Párt]]. Depost la [[Dua Viena Arbitracio]] li rifuĝis al la pligrandigita Hungario kaj kreis modelan bienon en bieno de sia bopatro. Post la nazia okupado (1944) li partoprenis en la rezista movado. Tial lia posta vivo estas nebula, eĉ nekonata. Lia lasta konata signo estis, kiam en [[Gödöllő]] provis fari kontakton kun la [[Ruĝa Armeo]]. La hungara tribunalo en 1948 deklaris la legeblan mortodaton pri li, krome la nazioj volis lin pafmorti kaj la rumanoj kondamnis lin 20 jarojn sen malesto en la kortuma aŭdienco. En 1941 li ricevis armean premion. == Memorigiloj == * [[memortabulo]] en Gödöllő == Fontoj == * [https://www.abtl.hu/podcastok-es-videok/baro-atzel-ede-elete/ biografio hungare kun foto] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyarorszag-a-masodik-vilaghaboruban-lexikon-a-zs-F062E/a-F07AA/atzel-ede-F07E9/ biografio hungare] * [http://www.sorsunk.net/in-memoriam/ biografio hungare (legebla pli malsupre)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Atzel Ede}} [[Kategorio:Hungaraj baronoj]] [[Kategorio:Hungaraj terposedantoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} o0b3lilk851byzku5ng5axha05al8j5 0 945900 9392579 2026-06-05T09:24:38Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1352721809|George Frederic Watts]]" 9392579 wikitext text/x-wiki '''George Frederic WATTS''' (naskiĝis la 23-an de februaro 1817 en [[Londono]] - mortis la 1-an de julio 1904 samloke) estis brita pentristo kaj skulptisto asociita kun la [[Simbolismo (arto)|simbolisma]] movado. Watts famiĝis dum sia vivo pro siaj alegoriaj verkoj, kiel ekzemple ''"Espero'' kaj ''Amo" kaj "Vivo"'' . Ĉi tiuj pentraĵoj celis formi parton de eposa simbola ciklo nomata la "Domo de la Vivo", en kiu la emocioj kaj aspiroj de la vivo estus ĉiuj reprezentitaj en universala simbola lingvo. [[Dosiero:Assistants_and_George_Frederic_Watts_-_Hope_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=|eta|''Espero'', pentrita en 1886 kaj donacita al la nacio en 1897]] [[Dosiero:The_Sower_of_the_Systems_-_G._F._Watts.jpg|eta|La Semanto de la Sistemoj]] [[Dosiero:Bronze_Equestrian_Statue_of_Hugh_Lupus,_1st_Earl_of_Chester_(geograph_5548127).jpg|eta|Rajdanta statuo de ''Hugh Lupus'' kolportanta surĉevale, ĉe Eaton Hall en Cheshire, skulptita de George Frederick Watts (1817–1904)]] [[Dosiero:Cape_Town_Rhodes_memorial_energy_statue.jpg|eta|Detalo de ''Fizika Energio'' ĉe la Monumento Rhodes en [[Kaburbo]], Sud-Afriko]] [[Dosiero:George_Frederic_Watts's_Memorial_to_Heroic_Self_Sacrifice_(29881714055).jpg|eta|Monumento al Heroa Ofero de George Frederic Watts]] [[Dosiero:G_F_Watts_grave_Compton_2026.jpg|dekstra|eta|La tombo de GF Watts ĉe la Watts Cemetery Chapel en Surrey en 2026]] <gallery heights="200" mode="packed"> Dosiero:George_Frederick_Watts,_1860-62,_Sir_Galahad,_oil_on_canvas,_191.8_x_107_cm,_Harvard_Art_Museums,_Fogg_Museum.jpg|alternative=Sir Galahad| ''Siro [[Galahad]]'' Dosiero:George_Frederick_Watts_001.jpg|alternative=Self-portrait| ''Memportreto'' Dosiero:Watts-Paolo_and_Francesca.jpg|alternative=Paolo and Francesca| ''Paŭlo kaj Francesca'' Dosiero:George_Frederic_Watts_-_Fata_Morgana,_1865.jpg| ''[[Feino Morgane|Fata Morgana]]'', 1865 Dosiero:Watts_George_Frederic_Orpheus_And_Eurydice.jpg|alternative=Orpheus And Eurydice| ''Orfeo kaj Eŭridiko'' Dosiero:Watts_George_Frederic_The_Judgement_Of_Paris.jpg|alternative=The Judgement of Paris| ''La Juĝo de Parizo'' Dosiero:George_Meredith_by_George_Frederic_Watts.jpg|alternative=Portrait of George Meredith| ''Portreto de [[George Meredith]]'' Dosiero:Physical_Energy,_Kensington.jpg|alternative=Physical Energy| ''Fizika Energio'' Dosiero:Dante_Gabriel_Rossetti_by_George_Frederic_Watts.jpg| ''[[Dante Gabriel Rossetti]]'' Dosiero:Henry_Thoby_Prinsep_by_George_Frederic_Watts.jpeg|alternative=Henry Thoby Prinsep| ''Henriko Thoby Prinsep'' Dosiero:Self_portrait_by_George_Frederic_Watts_1864.jpeg|alternative=Self-Portrait, 1864| ''Memportreto'', 1864 Dosiero:Sir_Leslie_Stephen_by_George_Frederic_Watts_1878.jpeg|alternative=Sir Leslie Stephen, 1878| ''Siro Leslie Stephen'', 1878 Dosiero:George_Frederic_Watts_(1817-1904)_-_Orlando_Pursuing_the_Fata_Morgana_-_L.F5.1889.0.0_-_Leicester_Museum_^_Art_Gallery.jpg|alternative=Orlando Pursuing the Fata Morgana, 1848| ''Orlando Persekutante la Fata Morganan'', 1848 Dosiero:Watts_marie_fox.jpg|alternative=Miss Mary Fox, with Spanish Pointer, c. 1854| ''Fraŭlino Mary Fox, kun hispana montrilo'', ĉ. 1854 Dosiero:The_wounded_heron.jpg|alternative=The Wounded Heron, 1837 (Watts Gallery)| ''La Vundita Ardeo'', 1837 ( Watts Gallery ) Dosiero:Good_Samaritan_(Watts).jpg|alternative=The Good Samaritan| ''La [[Parabolo de la bona samariano|Bona Samariano]]'' Dosiero:George_Frederic_Watts_by_George_Andrews.jpg|alternative=Portrait by L. R. Deuchars| Portreto de LR Deuchars Dosiero:Dame_(Alice)_Ellen_Terry_('Choosing')_by_George_Frederic_Watts.jpg|alternative=Choosing (Ellen Terry), ca. 1864| ''Elektado'' ( Ellen Terry ), ĉ. 1864 Dosiero:EB1911_Plate_V._v24,_pg.506,_Fig_3.jpg|alternative=The bust of Clytie| La busto de Klitio Dosiero:Love_and_Life.jpg|alternative=Love and Life (c. 1884-1885)| ''Amo kaj Vivo'' (ĉ. 1884-1885) Dosiero:George_Frederic_Watts_-_The_Minotaur_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Minotaur, 1885| ''La Minotaŭro'', 1885 Dosiero:Thomas_Carlyle_Oil_Painting_1868_(painted).jpg|alternative=Portrait of Thomas Carlyle| ''Portreto de [[Thomas Carlyle]]'' Dosiero:A_Study_of_a_Head_-_George_Frederick_Watts_-_ABDAG007223.jpeg|ligilo=|alternative=A Study of a Head - Aberdeen Archives, Gallery and Museums| ''Studo de Kapo'' - [https://emuseum.aberdeencity.gov.uk/objects/6402 Aberdeen Arkivoj, Galerio kaj Muzeoj] Dosiero:A_Study_of_a_Head_-_George_Frederick_Watts_-_ABDAG007222.jpeg|ligilo=|alternative=A Study of a Head - Aberdeen Archives, Gallery and Museums| ''Studo de Kapo'' - [https://emuseum.aberdeencity.gov.uk/objects/6401 Aberdeen Arkivoj, Galerio kaj Muzeoj] </gallery> * [[iarchive:worldofgfwattsra00spie|La verkaĵoj de G.F. Watts, R.A.]] (1886) [[Kategorio:Britaj pentristoj]] [[Kategorio:Britaj skulptistoj]] [[Kategorio:Simbolismaj skulptistoj]] niz31z347l9eocrdvq7v69y2rw1d7x7 9392585 9392579 2026-06-05T09:33:17Z Sj1mor 12103 9392585 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''George Frederic WATTS''' (naskiĝis la 23-an de februaro 1817 en [[Londono]] - mortis la 1-an de julio 1904 samloke) estis brita pentristo kaj skulptisto de [[Viktorina epoko|viktoria]] [[Anglio]] kaj asociita kun la [[Simbolismo (arto)|simbolisma]] movado. Lia pentrita verkaro inkluzivas grandajn [[fresko]]jn kaj [[Historia pentrarto|historiajn pentraĵojn]] same kiel alegoriajn kaj mitologiajn reprezentojn; Watts estis pli signifa kiel portretisto de eminentaj samtempuloj. Kiel skulptisto, li estas konata pro siaj novklasikaj skulptaĵoj. Watts famiĝis dum sia vivo pro siaj alegoriaj verkoj, kiel ekzemple ''"Espero'' kaj ''Amo" kaj "Vivo"'' .<ref>''[https://www.wattsgallery.org.uk/about-us/watts-story/ The Watts Story]'', www.wattsgallery.org.uk, 2020-08-17</ref> Ĉi tiuj pentraĵoj celis formi parton de eposa simbola ciklo nomata la "Domo de la Vivo", en kiu la emocioj kaj aspiroj de la [[vivo]] estus ĉiuj reprezentitaj en universala simbola lingvo. == Galerio == [[Dosiero:Assistants_and_George_Frederic_Watts_-_Hope_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=|eta|''Espero'', pentrita en 1886 kaj donacita al la nacio en 1897]] [[Dosiero:The_Sower_of_the_Systems_-_G._F._Watts.jpg|eta|La Semanto de la Sistemoj]] [[Dosiero:Bronze_Equestrian_Statue_of_Hugh_Lupus,_1st_Earl_of_Chester_(geograph_5548127).jpg|eta|Rajdanta statuo de ''Hugh Lupus'' kolportanta surĉevale, ĉe Eaton Hall en Cheshire, skulptita de George Frederick Watts (1817–1904)]] [[Dosiero:Cape_Town_Rhodes_memorial_energy_statue.jpg|eta|Detalo de ''Fizika Energio'' ĉe la Monumento Rhodes en [[Kaburbo]], Sud-Afriko]] [[Dosiero:George_Frederic_Watts's_Memorial_to_Heroic_Self_Sacrifice_(29881714055).jpg|eta|Monumento al Heroa Ofero de George Frederic Watts]] [[Dosiero:G_F_Watts_grave_Compton_2026.jpg|dekstra|eta|La tombo de GF Watts ĉe la Watts Cemetery Chapel en Surrey en 2026]] <gallery heights="200" mode="packed"> Dosiero:George_Frederick_Watts,_1860-62,_Sir_Galahad,_oil_on_canvas,_191.8_x_107_cm,_Harvard_Art_Museums,_Fogg_Museum.jpg|alternative=Sir Galahad| ''Siro [[Galahad]]'' Dosiero:George_Frederick_Watts_001.jpg|alternative=Self-portrait| ''Memportreto'' Dosiero:Watts-Paolo_and_Francesca.jpg|alternative=Paolo and Francesca| ''Paŭlo kaj Francesca'' Dosiero:George_Frederic_Watts_-_Fata_Morgana,_1865.jpg| ''[[Feino Morgane|Fata Morgana]]'', 1865 Dosiero:Watts_George_Frederic_Orpheus_And_Eurydice.jpg|alternative=Orpheus And Eurydice| ''Orfeo kaj Eŭridiko'' Dosiero:Watts_George_Frederic_The_Judgement_Of_Paris.jpg|alternative=The Judgement of Paris| ''La Juĝo de Parizo'' Dosiero:George_Meredith_by_George_Frederic_Watts.jpg|alternative=Portrait of George Meredith| ''Portreto de [[George Meredith]]'' Dosiero:Physical_Energy,_Kensington.jpg|alternative=Physical Energy| ''Fizika Energio'' Dosiero:Dante_Gabriel_Rossetti_by_George_Frederic_Watts.jpg| ''[[Dante Gabriel Rossetti]]'' Dosiero:Henry_Thoby_Prinsep_by_George_Frederic_Watts.jpeg|alternative=Henry Thoby Prinsep| ''Henriko Thoby Prinsep'' Dosiero:Self_portrait_by_George_Frederic_Watts_1864.jpeg|alternative=Self-Portrait, 1864| ''Memportreto'', 1864 Dosiero:Sir_Leslie_Stephen_by_George_Frederic_Watts_1878.jpeg|alternative=Sir Leslie Stephen, 1878| ''Siro [[Leslie Stevens|Leslie Stephen]]'', 1878 Dosiero:George_Frederic_Watts_(1817-1904)_-_Orlando_Pursuing_the_Fata_Morgana_-_L.F5.1889.0.0_-_Leicester_Museum_^_Art_Gallery.jpg|alternative=Orlando Pursuing the Fata Morgana, 1848| ''Orlando Persekutante la Fata Morganan'', 1848 Dosiero:Watts_marie_fox.jpg|alternative=Miss Mary Fox, with Spanish Pointer, c. 1854| ''Fraŭlino Mary Fox, kun hispana montrilo'', ĉ. 1854 Dosiero:The_wounded_heron.jpg|alternative=The Wounded Heron, 1837 (Watts Gallery)| ''La Vundita Ardeo'', 1837 (Watts Gallery) Dosiero:Good_Samaritan_(Watts).jpg|alternative=The Good Samaritan| ''La [[Parabolo de la bona samariano|Bona Samariano]]'' Dosiero:George_Frederic_Watts_by_George_Andrews.jpg|alternative=Portrait by L. R. Deuchars| Portreto de LR Deuchars Dosiero:Dame_(Alice)_Ellen_Terry_('Choosing')_by_George_Frederic_Watts.jpg|alternative=Choosing (Ellen Terry), ca. 1864| ''Elektado'' ( Ellen Terry ), ĉ. 1864 Dosiero:EB1911_Plate_V._v24,_pg.506,_Fig_3.jpg|alternative=The bust of Clytie| La busto de Klitio Dosiero:Love_and_Life.jpg|alternative=Love and Life (c. 1884-1885)| ''Amo kaj Vivo'' (ĉ. 1884-1885) Dosiero:George_Frederic_Watts_-_The_Minotaur_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Minotaur, 1885| ''La Minotaŭro'', 1885 Dosiero:Thomas_Carlyle_Oil_Painting_1868_(painted).jpg|alternative=Portrait of Thomas Carlyle| ''Portreto de [[Thomas Carlyle]]'' Dosiero:A_Study_of_a_Head_-_George_Frederick_Watts_-_ABDAG007223.jpeg|ligilo=|alternative=A Study of a Head - Aberdeen Archives, Gallery and Museums| ''Studo de Kapo'' - [https://emuseum.aberdeencity.gov.uk/objects/6402 Aberdeen Arkivoj, Galerio kaj Muzeoj] Dosiero:A_Study_of_a_Head_-_George_Frederick_Watts_-_ABDAG007222.jpeg|ligilo=|alternative=A Study of a Head - Aberdeen Archives, Gallery and Museums| ''Studo de Kapo'' - [https://emuseum.aberdeencity.gov.uk/objects/6401 Aberdeen Arkivoj, Galerio kaj Muzeoj] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[iarchive:worldofgfwattsra00spie|La verkaĵoj de G.F. Watts, R.A.]] (1886) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Watts, George Frederic}} [[Kategorio:Britaj pentristoj]] [[Kategorio:Britaj skulptistoj]] [[Kategorio:Simbolismaj skulptistoj]] 8oipavq4qblnmazbwxp22z0053voabp 9392590 9392585 2026-06-05T09:42:25Z Sj1mor 12103 9392590 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''George Frederic WATTS''' (naskiĝis la 23-an de februaro 1817 en [[Londono]] - mortis la 1-an de julio 1904 samloke) estis brita pentristo kaj skulptisto de [[Viktorina epoko|viktoria]] [[Anglio]] kaj asociita kun la [[Simbolismo (arto)|simbolisma]] movado. Lia pentrita verkaro inkluzivas grandajn [[fresko]]jn kaj [[Historia pentrarto|historiajn pentraĵojn]] same kiel alegoriajn kaj mitologiajn reprezentojn; Watts estis pli signifa kiel portretisto de eminentaj samtempuloj. Kiel skulptisto, li estas konata pro siaj novklasikaj skulptaĵoj. Watts famiĝis dum sia vivo pro siaj alegoriaj verkoj, kiel ekzemple ''"Espero'' kaj ''Amo" kaj "Vivo"'' .<ref>''[https://www.wattsgallery.org.uk/about-us/watts-story/ The Watts Story]'', www.wattsgallery.org.uk, 2020-08-17</ref> Ĉi tiuj pentraĵoj celis formi parton de eposa simbola ciklo nomata la "Domo de la Vivo", en kiu la emocioj kaj aspiroj de la [[vivo]] estus ĉiuj reprezentitaj en universala simbola lingvo. Multaj el liaj pentraĵoj estas posedataj de la Tate Britain Gallery - li donacis 18 el siaj simbolaj pentraĵoj al la Tate en 1897, kaj tri pliajn en 1900. Kelkaj estis pruntedonitaj al la Watts Gallery kaj estas ekspoziciataj tie. == Galerio == [[Dosiero:Assistants_and_George_Frederic_Watts_-_Hope_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=|eta|''Espero'', pentrita en 1886 kaj donacita al la nacio en 1897]] [[Dosiero:The_Sower_of_the_Systems_-_G._F._Watts.jpg|eta|La Semanto de la Sistemoj]] [[Dosiero:Bronze_Equestrian_Statue_of_Hugh_Lupus,_1st_Earl_of_Chester_(geograph_5548127).jpg|eta|Rajdanta statuo de ''Hugh Lupus'' kolportanta surĉevale, ĉe Eaton Hall en Cheshire, skulptita de George Frederick Watts (1817–1904)]] [[Dosiero:Cape_Town_Rhodes_memorial_energy_statue.jpg|eta|Detalo de ''Fizika Energio'' ĉe la Monumento Rhodes en [[Kaburbo]], Sud-Afriko]] [[Dosiero:George_Frederic_Watts's_Memorial_to_Heroic_Self_Sacrifice_(29881714055).jpg|eta|Monumento al Heroa Ofero de George Frederic Watts]] [[Dosiero:G_F_Watts_grave_Compton_2026.jpg|dekstra|eta|La tombo de GF Watts ĉe la Watts Cemetery Chapel en Surrey en 2026]] <gallery heights="200" mode="packed"> Dosiero:George_Frederick_Watts,_1860-62,_Sir_Galahad,_oil_on_canvas,_191.8_x_107_cm,_Harvard_Art_Museums,_Fogg_Museum.jpg|alternative=Sir Galahad| ''Siro [[Galahad]]'' Dosiero:George_Frederick_Watts_001.jpg|alternative=Self-portrait| ''Memportreto'' Dosiero:Watts-Paolo_and_Francesca.jpg|alternative=Paolo and Francesca| ''Paŭlo kaj Francesca'' Dosiero:George_Frederic_Watts_-_Fata_Morgana,_1865.jpg| ''[[Feino Morgane|Fata Morgana]]'', 1865 Dosiero:Watts_George_Frederic_Orpheus_And_Eurydice.jpg|alternative=Orpheus And Eurydice| ''Orfeo kaj Eŭridiko'' Dosiero:Watts_George_Frederic_The_Judgement_Of_Paris.jpg|alternative=The Judgement of Paris| ''La Juĝo de Parizo'' Dosiero:George_Meredith_by_George_Frederic_Watts.jpg|alternative=Portrait of George Meredith| ''Portreto de [[George Meredith]]'' Dosiero:Physical_Energy,_Kensington.jpg|alternative=Physical Energy| ''Fizika Energio'' Dosiero:Dante_Gabriel_Rossetti_by_George_Frederic_Watts.jpg| ''[[Dante Gabriel Rossetti]]'' Dosiero:Henry_Thoby_Prinsep_by_George_Frederic_Watts.jpeg|alternative=Henry Thoby Prinsep| ''Henriko Thoby Prinsep'' Dosiero:Self_portrait_by_George_Frederic_Watts_1864.jpeg|alternative=Self-Portrait, 1864| ''Memportreto'', 1864 Dosiero:Sir_Leslie_Stephen_by_George_Frederic_Watts_1878.jpeg|alternative=Sir Leslie Stephen, 1878| ''Siro [[Leslie Stevens|Leslie Stephen]]'', 1878 Dosiero:George_Frederic_Watts_(1817-1904)_-_Orlando_Pursuing_the_Fata_Morgana_-_L.F5.1889.0.0_-_Leicester_Museum_^_Art_Gallery.jpg|alternative=Orlando Pursuing the Fata Morgana, 1848| ''Orlando Persekutante la Fata Morganan'', 1848 Dosiero:Watts_marie_fox.jpg|alternative=Miss Mary Fox, with Spanish Pointer, c. 1854| ''Fraŭlino Mary Fox, kun hispana montrilo'', ĉ. 1854 Dosiero:The_wounded_heron.jpg|alternative=The Wounded Heron, 1837 (Watts Gallery)| ''La Vundita Ardeo'', 1837 (Watts Gallery) Dosiero:Good_Samaritan_(Watts).jpg|alternative=The Good Samaritan| ''La [[Parabolo de la bona samariano|Bona Samariano]]'' Dosiero:George_Frederic_Watts_by_George_Andrews.jpg|alternative=Portrait by L. R. Deuchars| Portreto de LR Deuchars Dosiero:Dame_(Alice)_Ellen_Terry_('Choosing')_by_George_Frederic_Watts.jpg|alternative=Choosing (Ellen Terry), ca. 1864| ''Elektado'' ( Ellen Terry ), ĉ. 1864 Dosiero:EB1911_Plate_V._v24,_pg.506,_Fig_3.jpg|alternative=The bust of Clytie| La busto de Klitio Dosiero:Love_and_Life.jpg|alternative=Love and Life (c. 1884-1885)| ''Amo kaj Vivo'' (ĉ. 1884-1885) Dosiero:George_Frederic_Watts_-_The_Minotaur_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Minotaur, 1885| ''La Minotaŭro'', 1885 Dosiero:Thomas_Carlyle_Oil_Painting_1868_(painted).jpg|alternative=Portrait of Thomas Carlyle| ''Portreto de [[Thomas Carlyle]]'' Dosiero:A_Study_of_a_Head_-_George_Frederick_Watts_-_ABDAG007223.jpeg|ligilo=|alternative=A Study of a Head - Aberdeen Archives, Gallery and Museums| ''Studo de Kapo'' - [https://emuseum.aberdeencity.gov.uk/objects/6402 Aberdeen Arkivoj, Galerio kaj Muzeoj] Dosiero:A_Study_of_a_Head_-_George_Frederick_Watts_-_ABDAG007222.jpeg|ligilo=|alternative=A Study of a Head - Aberdeen Archives, Gallery and Museums| ''Studo de Kapo'' - [https://emuseum.aberdeencity.gov.uk/objects/6401 Aberdeen Arkivoj, Galerio kaj Muzeoj] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[iarchive:worldofgfwattsra00spie|La verkaĵoj de G.F. Watts, R.A.]] (1886) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Watts, George Frederic}} [[Kategorio:Britaj pentristoj]] [[Kategorio:Britaj skulptistoj]] [[Kategorio:Simbolismaj skulptistoj]] id1p4t03x827dle367wec2t37rlq1kf 9392593 9392590 2026-06-05T09:45:02Z Sj1mor 12103 9392593 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''George Frederic(k) WATTS''' (naskiĝis la 23-an de februaro 1817 en [[Londono]] - mortis la 1-an de julio 1904 samloke) estis brita pentristo kaj skulptisto de [[Viktorina epoko|viktoria]] [[Anglio]] kaj asociita kun la [[Simbolismo (arto)|simbolisma]] movado. Lia pentrita verkaro inkluzivas grandajn [[fresko]]jn kaj [[Historia pentrarto|historiajn pentraĵojn]] same kiel alegoriajn kaj mitologiajn reprezentojn; Watts estis pli signifa kiel portretisto de eminentaj samtempuloj. Kiel skulptisto, li estas konata pro siaj novklasikaj skulptaĵoj. Watts famiĝis dum sia vivo pro siaj alegoriaj verkoj, kiel ekzemple ''"Espero'' kaj ''Amo" kaj "Vivo"'' .<ref>''[https://www.wattsgallery.org.uk/about-us/watts-story/ The Watts Story]'', www.wattsgallery.org.uk, 2020-08-17</ref> Ĉi tiuj pentraĵoj celis formi parton de eposa simbola ciklo nomata la "Domo de la Vivo", en kiu la emocioj kaj aspiroj de la [[vivo]] estus ĉiuj reprezentitaj en universala simbola lingvo. Multaj el liaj pentraĵoj estas posedataj de la Tate Britain Gallery - li donacis 18 el siaj simbolaj pentraĵoj al la Tate en 1897, kaj tri pliajn en 1900. Kelkaj estis pruntedonitaj al la Watts Gallery kaj estas ekspoziciataj tie. == Galerio == [[Dosiero:Assistants_and_George_Frederic_Watts_-_Hope_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=|eta|''Espero'', pentrita en 1886 kaj donacita al la nacio en 1897]] [[Dosiero:The_Sower_of_the_Systems_-_G._F._Watts.jpg|eta|La Semanto de la Sistemoj]] [[Dosiero:Bronze_Equestrian_Statue_of_Hugh_Lupus,_1st_Earl_of_Chester_(geograph_5548127).jpg|eta|Rajdanta statuo de ''Hugh Lupus'' kolportanta surĉevale, ĉe Eaton Hall en Cheshire, skulptita de George Frederick Watts (1817–1904)]] [[Dosiero:Cape_Town_Rhodes_memorial_energy_statue.jpg|eta|Detalo de ''Fizika Energio'' ĉe la Monumento Rhodes en [[Kaburbo]], Sud-Afriko]] [[Dosiero:George_Frederic_Watts's_Memorial_to_Heroic_Self_Sacrifice_(29881714055).jpg|eta|Monumento al Heroa Ofero de George Frederic Watts]] [[Dosiero:G_F_Watts_grave_Compton_2026.jpg|dekstra|eta|La tombo de GF Watts ĉe la Watts Cemetery Chapel en Surrey en 2026]] <gallery heights="200" mode="packed"> Dosiero:George_Frederick_Watts,_1860-62,_Sir_Galahad,_oil_on_canvas,_191.8_x_107_cm,_Harvard_Art_Museums,_Fogg_Museum.jpg|alternative=Sir Galahad| ''Siro [[Galahad]]'' Dosiero:George_Frederick_Watts_001.jpg|alternative=Self-portrait| ''Memportreto'' Dosiero:Watts-Paolo_and_Francesca.jpg|alternative=Paolo and Francesca| ''Paŭlo kaj Francesca'' Dosiero:George_Frederic_Watts_-_Fata_Morgana,_1865.jpg| ''[[Feino Morgane|Fata Morgana]]'', 1865 Dosiero:Watts_George_Frederic_Orpheus_And_Eurydice.jpg|alternative=Orpheus And Eurydice| ''Orfeo kaj Eŭridiko'' Dosiero:Watts_George_Frederic_The_Judgement_Of_Paris.jpg|alternative=The Judgement of Paris| ''La Juĝo de Parizo'' Dosiero:George_Meredith_by_George_Frederic_Watts.jpg|alternative=Portrait of George Meredith| ''Portreto de [[George Meredith]]'' Dosiero:Physical_Energy,_Kensington.jpg|alternative=Physical Energy| ''Fizika Energio'' Dosiero:Dante_Gabriel_Rossetti_by_George_Frederic_Watts.jpg| ''[[Dante Gabriel Rossetti]]'' Dosiero:Henry_Thoby_Prinsep_by_George_Frederic_Watts.jpeg|alternative=Henry Thoby Prinsep| ''Henriko Thoby Prinsep'' Dosiero:Self_portrait_by_George_Frederic_Watts_1864.jpeg|alternative=Self-Portrait, 1864| ''Memportreto'', 1864 Dosiero:Sir_Leslie_Stephen_by_George_Frederic_Watts_1878.jpeg|alternative=Sir Leslie Stephen, 1878| ''Siro [[Leslie Stevens|Leslie Stephen]]'', 1878 Dosiero:George_Frederic_Watts_(1817-1904)_-_Orlando_Pursuing_the_Fata_Morgana_-_L.F5.1889.0.0_-_Leicester_Museum_^_Art_Gallery.jpg|alternative=Orlando Pursuing the Fata Morgana, 1848| ''Orlando Persekutante la Fata Morganan'', 1848 Dosiero:Watts_marie_fox.jpg|alternative=Miss Mary Fox, with Spanish Pointer, c. 1854| ''Fraŭlino Mary Fox, kun hispana montrilo'', ĉ. 1854 Dosiero:The_wounded_heron.jpg|alternative=The Wounded Heron, 1837 (Watts Gallery)| ''La Vundita Ardeo'', 1837 (Watts Gallery) Dosiero:Good_Samaritan_(Watts).jpg|alternative=The Good Samaritan| ''La [[Parabolo de la bona samariano|Bona Samariano]]'' Dosiero:George_Frederic_Watts_by_George_Andrews.jpg|alternative=Portrait by L. R. Deuchars| Portreto de LR Deuchars Dosiero:Dame_(Alice)_Ellen_Terry_('Choosing')_by_George_Frederic_Watts.jpg|alternative=Choosing (Ellen Terry), ca. 1864| ''Elektado'' ( Ellen Terry ), ĉ. 1864 Dosiero:EB1911_Plate_V._v24,_pg.506,_Fig_3.jpg|alternative=The bust of Clytie| La busto de Klitio Dosiero:Love_and_Life.jpg|alternative=Love and Life (c. 1884-1885)| ''Amo kaj Vivo'' (ĉ. 1884-1885) Dosiero:George_Frederic_Watts_-_The_Minotaur_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Minotaur, 1885| ''La Minotaŭro'', 1885 Dosiero:Thomas_Carlyle_Oil_Painting_1868_(painted).jpg|alternative=Portrait of Thomas Carlyle| ''Portreto de [[Thomas Carlyle]]'' Dosiero:A_Study_of_a_Head_-_George_Frederick_Watts_-_ABDAG007223.jpeg|ligilo=|alternative=A Study of a Head - Aberdeen Archives, Gallery and Museums| ''Studo de Kapo'' - [https://emuseum.aberdeencity.gov.uk/objects/6402 Aberdeen Arkivoj, Galerio kaj Muzeoj] Dosiero:A_Study_of_a_Head_-_George_Frederick_Watts_-_ABDAG007222.jpeg|ligilo=|alternative=A Study of a Head - Aberdeen Archives, Gallery and Museums| ''Studo de Kapo'' - [https://emuseum.aberdeencity.gov.uk/objects/6401 Aberdeen Arkivoj, Galerio kaj Muzeoj] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[iarchive:worldofgfwattsra00spie|La verkaĵoj de G.F. Watts, R.A.]] (1886) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Watts, George Frederic}} [[Kategorio:Britaj pentristoj]] [[Kategorio:Britaj skulptistoj]] [[Kategorio:Simbolismaj skulptistoj]] 35q15eo5hvemmii6cd8w1va66l8lfu5 14 945901 9392581 2026-06-05T09:25:49Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Skulptistoj laŭ ĝenroj]] [[Kategorio:Simbolismo|skulptistoj]]" 9392581 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Skulptistoj laŭ ĝenroj]] [[Kategorio:Simbolismo|skulptistoj]] 1cufuy632ehdcvxsugrpl9a5ygdqckh 0 945902 9392587 2026-06-05T09:37:11Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[George Frederic Watts]] 9392587 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[George Frederic Watts]] gfvphreootqnbyxxizzmt1nqdct7lz9 0 945903 9392600 2026-06-05T09:54:26Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1352962974|Joseph Campbell]]" 9392600 wikitext text/x-wiki '''Joseph John CAMPBELL''' (naskiĝis la 26-an de marto 1904 en [[White Plains]], [[Novjorkio]] – mortis la 30-an de oktobro 1987 en [[Honoluluo]], [[Havajo]]) estis usona verkisto kaj la edzo de Jean Erdman.<ref>{{Cite web|title=Jean Erdman {{!}} Department of Dance {{!}} University of Washington|url=https://dance.washington.edu/people/jean-erdman|access-date=2025-11-30|website=dance.washington.edu}}</ref> Li estis profesoro pri literaturo ĉe la Sarah Lawrence College, kiu laboris pri [[kompara mitologio]] kaj kompara religio. Lia verko kovras multajn aspektojn de la [[homa kondiĉo]]. La plej konata verko de Campbell estas lia libro ''The Hero with a Thousand Faces'' (1949), en kiu li diskutas sian teorion pri la vojaĝo de la arketipa [[heroo]] dividita de mondaj [[Mito|mitologioj]], nomata la ''monomito''. Ekde la publikigo de ''La Heroo kun Mil Vizaĝoj'', la teorioj de Campbell estis aplikitaj de vasta gamo da modernaj verkistoj kaj artistoj. Lia filozofio estis resumita per lia propra ofte ripetata frazo: "Sekvu vian [[Feliĉo|feliĉon]]." <ref>[http://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=11 Campbell's biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110324201327/http://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=11|date=March 24, 2011}} and [http://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=31 Joseph Campbell: "Follow Your Bliss"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171111103839/https://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=31|date=November 11, 2017}} from the Joseph Campbell Foundation website.</ref> Li gajnis rekonon en [[Holivudo]] kiam [[George Lucas]] agnoskis, ke la verkaro de Campbell influis lian sagaon ''[[Star Wars]]''. == Vidu ankaŭ == * [[Klasifiko de Aarne-Thompson-Uther|Aarne-Thompson klasifiksistemoj]] * Arketipa literaturkritiko * ''[[La ora branĉo]]'' * Politeisma mito kiel psikologio * [[Vladimir Propp]] * [[Marija Gimbutas]] * Religio kaj mitologio * Analizo de manuskripto * ''La Sep Bazaj Intrigoj'' * {{IMDb nomo|nm0132603}} * [https://www.jcf.org/ Joseph Campbell Foundation] * [http://www.pacifica.edu/joseph_campbell_at_pacifica.aspx The Joseph Campbell Library at Pacifica Graduate Institute] [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Usonaj religiaj verkistoj]] [[Kategorio:Religiosciencistoj]] [[Kategorio:Usonaj antropologoj]] [[Kategorio:Simbologoj]] gj0ih9qweqo3yy86ac1ra7vobcw5ay4 9392601 9392600 2026-06-05T09:55:12Z Sj1mor 12103 9392601 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Joseph John CAMPBELL''' (naskiĝis la 26-an de marto 1904 en [[White Plains]], [[Novjorkio]] – mortis la 30-an de oktobro 1987 en [[Honoluluo]], [[Havajo]]) estis usona verkisto kaj la edzo de Jean Erdman.<ref>{{Cite web|title=Jean Erdman {{!}} Department of Dance {{!}} University of Washington|url=https://dance.washington.edu/people/jean-erdman|access-date=2025-11-30|website=dance.washington.edu}}</ref> Li estis profesoro pri literaturo ĉe la Sarah Lawrence College, kiu laboris pri [[kompara mitologio]] kaj kompara religio. Lia verko kovras multajn aspektojn de la [[homa kondiĉo]]. La plej konata verko de Campbell estas lia libro ''The Hero with a Thousand Faces'' (1949), en kiu li diskutas sian teorion pri la vojaĝo de la arketipa [[heroo]] dividita de mondaj [[Mito|mitologioj]], nomata la ''monomito''. Ekde la publikigo de ''La Heroo kun Mil Vizaĝoj'', la teorioj de Campbell estis aplikitaj de vasta gamo da modernaj verkistoj kaj artistoj. Lia filozofio estis resumita per lia propra ofte ripetata frazo: "Sekvu vian [[Feliĉo|feliĉon]]." <ref>[http://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=11 Campbell's biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110324201327/http://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=11|date=March 24, 2011}} and [http://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=31 Joseph Campbell: "Follow Your Bliss"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171111103839/https://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=31|date=November 11, 2017}} from the Joseph Campbell Foundation website.</ref> Li gajnis rekonon en [[Holivudo]] kiam [[George Lucas]] agnoskis, ke la verkaro de Campbell influis lian sagaon ''[[Star Wars]]''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Klasifiko de Aarne-Thompson-Uther|Aarne-Thompson klasifiksistemoj]] * Arketipa literaturkritiko * ''[[La ora branĉo]]'' * Politeisma mito kiel psikologio * [[Vladimir Propp]] * [[Marija Gimbutas]] * Religio kaj mitologio * Analizo de manuskripto * ''La Sep Bazaj Intrigoj'' == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|nm0132603}} * [https://www.jcf.org/ Joseph Campbell Foundation] * [http://www.pacifica.edu/joseph_campbell_at_pacifica.aspx The Joseph Campbell Library at Pacifica Graduate Institute] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Campbell, Joseph}} [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Usonaj religiaj verkistoj]] [[Kategorio:Religiosciencistoj]] [[Kategorio:Usonaj antropologoj]] [[Kategorio:Simbologoj]] qhhz7iplypq7gxw6oksh2fn9t88dmdx 9392620 9392601 2026-06-05T10:27:07Z Sj1mor 12103 9392620 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Joseph John CAMPBELL''' (naskiĝis la 26-an de marto 1904 en [[White Plains]], [[Novjorkio]] – mortis la 30-an de oktobro 1987 en [[Honoluluo]], [[Havajo]]) estis usona verkisto kaj la edzo de Jean Erdman.<ref>{{Cite web|title=Jean Erdman {{!}} Department of Dance {{!}} University of Washington|url=https://dance.washington.edu/people/jean-erdman|access-date=2025-11-30|website=dance.washington.edu}}</ref> Li estis profesoro pri literaturo ĉe la Sarah Lawrence College, kiu laboris pri [[kompara mitologio]] kaj kompara religio. Lia verko kovras multajn aspektojn de la [[homa kondiĉo]]. La plej konata verko de Campbell estas lia libro ''The Hero with a Thousand Faces'' (1949), en kiu li diskutas sian teorion pri la vojaĝo de la arketipa [[heroo]] dividita de mondaj [[Mito|mitologioj]], nomata la ''[[monomito]]''. Ekde la publikigo de ''La Heroo kun Mil Vizaĝoj'', la teorioj de Campbell estis aplikitaj de vasta gamo da modernaj verkistoj kaj artistoj. Lia filozofio estis resumita per lia propra ofte ripetata frazo: "Sekvu vian [[Feliĉo|feliĉon]]." <ref>[http://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=11 Campbell's biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110324201327/http://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=11|date=March 24, 2011}} and [http://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=31 Joseph Campbell: "Follow Your Bliss"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171111103839/https://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=31|date=November 11, 2017}} from the Joseph Campbell Foundation website.</ref> Li gajnis rekonon en [[Holivudo]] kiam [[George Lucas]] agnoskis, ke la verkaro de Campbell influis lian sagaon ''[[Star Wars]]''. == Verkado == Campbell kunaŭtoris sian unuan verkon, ''A Skeleton Key to Finnegans Wake,'' kun Henry Morton Robinson en 1939, pri James Joyce. En ĝi, Campbell kaj Robinson provis proponi sian propran interpreton de la verko de Joyce. En 1949, Campbell publikigis ''The Hero with a Thousand Faces'' kiel sola aŭtoro. Ĉi tiu verko esploras la motivon de la vojaĝo de la heroo ([[d:Q1542815]]). Komence konata nur al malgranda publiko, ĝi akiris pli larĝan rekonon tra la jardekoj. La kvarvoluma verko de Campbell, ''La Maskoj de'' Dio, publikigita inter 1959 kaj 1968, kovras la mitologion de la tuta mondo, de antikvo ĝis la moderna epoko. Dum ''La Heroo kun Mil Vizaĝoj'' fokusiĝas al la komunaĵoj de mitologio, la libroj de ''La Maskoj de Dio'' koncentriĝas al la historiaj kaj antropologiaj variaĵoj, kiujn la monomito enkorpigas (la "popolaj ideoj"). La kvar volumoj estas dividitaj en: ''Primitiva Mitologio'', ''Orienta Mitologio'', ''Okcidenta Mitologio'' kaj ''Kreiva Mitologio''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Klasifiko de Aarne-Thompson-Uther|Aarne-Thompson klasifiksistemoj]] * Arketipa literaturkritiko * ''[[La ora branĉo]]'' * Politeisma mito kiel psikologio * [[Vladimir Propp]] * [[Marija Gimbutas]] * Religio kaj mitologio * Analizo de manuskripto * ''La Sep Bazaj Intrigoj'' == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|nm0132603}} * [https://www.jcf.org/ Joseph Campbell Foundation] * [http://www.pacifica.edu/joseph_campbell_at_pacifica.aspx The Joseph Campbell Library at Pacifica Graduate Institute] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Campbell, Joseph}} [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Usonaj religiaj verkistoj]] [[Kategorio:Religiosciencistoj]] [[Kategorio:Usonaj antropologoj]] [[Kategorio:Simbologoj]] k2zk5khv8mxb73drqlhrzwt5ixj8rv3 9392621 9392620 2026-06-05T10:32:34Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9392621 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Joseph John CAMPBELL''' (naskiĝis la 26-an de marto 1904 en [[White Plains]], [[Novjorkio]] – mortis la 30-an de oktobro 1987 en [[Honoluluo]], [[Havajo]]) estis usona verkisto kaj la edzo de Jean Erdman.<ref>{{Cite web|title=Jean Erdman {{!}} Department of Dance {{!}} University of Washington|url=https://dance.washington.edu/people/jean-erdman|access-date=2025-11-30|website=dance.washington.edu}}</ref> Li estis profesoro pri literaturo ĉe la Sarah Lawrence College, kiu laboris pri [[kompara mitologio]] kaj kompara religio. Lia verko kovras multajn aspektojn de la [[homa kondiĉo]]. La plej konata verko de Campbell estas lia libro ''The Hero with a Thousand Faces'' (1949), en kiu li diskutas sian teorion pri la vojaĝo de la arketipa [[heroo]] dividita de mondaj [[Mito|mitologioj]], nomata la ''[[monomito]]''. Ekde la publikigo de ''La Heroo kun Mil Vizaĝoj'', la teorioj de Campbell estis aplikitaj de vasta gamo da modernaj verkistoj kaj artistoj. Lia filozofio estis resumita per lia propra ofte ripetata frazo: "Sekvu vian [[Feliĉo|feliĉon]]." <ref>[http://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=11 Campbell's biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110324201327/http://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=11|date=March 24, 2011}} and [http://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=31 Joseph Campbell: "Follow Your Bliss"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171111103839/https://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=31|date=November 11, 2017}} from the Joseph Campbell Foundation website.</ref> Li gajnis rekonon en [[Holivudo]] kiam [[George Lucas]] agnoskis, ke la verkaro de Campbell influis lian sagaon ''[[Star Wars]]''. == Verkado == Campbell kunaŭtoris sian unuan verkon, ''A Skeleton Key to Finnegans Wake,'' kun Henry Morton Robinson en 1939, pri James Joyce. En ĝi, Campbell kaj Robinson provis proponi sian propran interpreton de la verko de Joyce. En 1949, Campbell publikigis ''The Hero with a Thousand Faces'' kiel sola aŭtoro. Ĉi tiu verko esploras la motivon de la vojaĝo de la heroo ([[d:Q1542815]]). Komence konata nur al malgranda publiko, ĝi akiris pli larĝan rekonon tra la jardekoj. La kvarvoluma verko de Campbell, ''La Maskoj de'' Dio, publikigita inter 1959 kaj 1968, kovras la mitologion de la tuta mondo, de antikvo ĝis la moderna epoko. Dum ''La Heroo kun Mil Vizaĝoj'' fokusiĝas al la komunaĵoj de mitologio, la libroj de ''La Maskoj de Dio'' koncentriĝas al la historiaj kaj antropologiaj variaĵoj, kiujn la monomito enkorpigas (la "popolaj ideoj"). La kvar volumoj estas dividitaj en: ''Primitiva Mitologio'', ''Orienta Mitologio'', ''Okcidenta Mitologio'' kaj ''Kreiva Mitologio''. == Verkaro == * ''Where the Two Came to Their Father: A Navaho War Ceremonial'' (1943). kune kun Jeff King kaj Maud Oakes. * ''A Skeleton Key to Finnegans Wake'' (1944). kune kun Henry Morton Robinson. * ''The Hero With a Thousand Faces'' (1949). * ''The Masks of God'' (1959–1968). ** Volume 1, ''Primitive Mythology'' (1959) ** Volume 2, ''Oriental Mythology'' (1962) ** Volume 3, ''Occidental Mythology'' (1964) ** Volume 4, ''Creative Mythology'' (1968) * ''The Flight of the Wild Gander: Explorations in the Mythological Dimension'' (1968). * ''Myths to Live By'' (1972). * ''The Mythic Image'' (1974). * ''The Inner Reaches of Outer Space: Metaphor As Myth and As Religion'' (1986). * ''Historical Atlas of World Mythology'' ** Volume I: ''The Way of the Animal Powers'' (1983). ** Volume II: ''The Way of the Seeded Earth'' (1988). * ''The Power of Myth'' (1988). kune kun Bill Moyers == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Klasifiko de Aarne-Thompson-Uther|Aarne-Thompson klasifiksistemoj]] * Arketipa literaturkritiko * ''[[La ora branĉo]]'' * Politeisma mito kiel psikologio * [[Vladimir Propp]] * [[Marija Gimbutas]] * Religio kaj mitologio * Analizo de manuskripto * ''La Sep Bazaj Intrigoj'' == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|nm0132603}} * [https://www.jcf.org/ Joseph Campbell Foundation] * [http://www.pacifica.edu/joseph_campbell_at_pacifica.aspx The Joseph Campbell Library at Pacifica Graduate Institute] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Campbell, Joseph}} [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Usonaj religiaj verkistoj]] [[Kategorio:Religiosciencistoj]] [[Kategorio:Usonaj antropologoj]] [[Kategorio:Simbologoj]] 858mom9ou52iba7h0j96xhxclrvro3x 0 945904 9392622 2026-06-05T10:36:03Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1336785140|Hans-Jörg Uther]]" 9392622 wikitext text/x-wiki '''Hans-Jörg UTHER''' (naskita la 20-an de julio 1944 en [[Herzberg am Harz]]) estas germana literatura akademiulo kaj folkloristo. Uther specialiĝas pri [[Fabelo|fabeloj]]. Li publikigis pli ol sepdek librojn kaj dediĉis kvardek jarojn de sia kariero al kunlaboro pri enciklopedio de la ĝenro. [[Kategorio:Germanaj folkloristoj]] jv9zcs5y7pilc3n1lc11gv8613fhpoa 9392624 9392622 2026-06-05T10:36:45Z Sj1mor 12103 9392624 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Hans-Jörg UTHER''' (naskita la 20-an de julio 1944 en [[Herzberg am Harz]]) estas germana literatura akademiulo kaj folkloristo. Uther specialiĝas pri [[fabelo]]j. Li publikigis pli ol sepdek librojn kaj dediĉis kvardek jarojn de sia kariero al kunlaboro pri enciklopedio de la ĝenro. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Uther, Hans-Jörg}} [[Kategorio:Germanaj folkloristoj]] 3c3i3qd6tzny5xjchsqozit4tit09kw 9392625 9392624 2026-06-05T10:37:00Z Sj1mor 12103 9392625 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Hans-Jörg UTHER''' (naskita la 20-an de julio 1944 en [[Herzberg am Harz]]) estas germana literatura akademiulo kaj folkloristo. Uther specialiĝas pri [[fabelo]]j. Li publikigis pli ol sepdek librojn kaj dediĉis kvardek jarojn de sia kariero al kunlaboro pri enciklopedio de la ĝenro. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Uther, Hans-Jörg}} [[Kategorio:Germanaj folkloristoj]] swg9nloom2ye9jfjvnwzxqhxc7r7id1 0 945905 9392626 2026-06-05T10:41:33Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1353773449|Antti Aarne]]" 9392626 wikitext text/x-wiki '''Antti Amatus AARNE''' (naskiĝis la 5-an de decembro 1867 en [[Pori]] - mortis la 2-an de februaro 1925 en [[Helsinki]]) estis finna folkloristo, specialiĝanta pri popolaj [[Fabelo|fabeloj]]. Aarne estis lernanto de Kaarle Krohn, filo de la folkloristo [[Julius Krohn]]. Li plue evoluigis ilian [[Julius Krohn|histori-geografian metodon]] de kompara folklorismo, kaj la komencan version de tio, kio fariĝis la [[Klasifiko de Aarne-Thompson-Uther|klasifiksistemo Aarne-Thompson]] por klasifiki popolfabelojn, unue publikigita en 1910 kaj etendita de Stith Thompson unue en 1927 kaj denove en 1961. [[Kategorio:Finnaj folkloristoj]] hx4zlk4dqcueon4f7rlv3dt65uz9hds 9392627 9392626 2026-06-05T10:42:08Z Sj1mor 12103 9392627 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Antti Amatus AARNE''' (naskiĝis la 5-an de decembro 1867 en [[Pori]] - mortis la 2-an de februaro 1925 en [[Helsinki]]) estis finna folkloristo, specialiĝanta pri popolaj [[Fabelo|fabeloj]]. Aarne estis lernanto de Kaarle Krohn, filo de la folkloristo [[Julius Krohn]]. Li plue evoluigis ilian [[Julius Krohn|histori-geografian metodon]] de kompara folklorismo, kaj la komencan version de tio, kio fariĝis la [[Klasifiko de Aarne-Thompson-Uther|klasifiksistemo Aarne-Thompson]] por klasifiki popolfabelojn, unue publikigita en 1910 kaj etendita de Stith Thompson unue en 1927 kaj denove en 1961. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aarne, Antii}} [[Kategorio:Finnaj folkloristoj]] gj36yko4w0c1e1r8ksrojgdt47s5nik 14 945906 9392628 2026-06-05T10:43:12Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Folkloristoj laŭ landoj]] [[Kategorio:Finna folkloro|folkloristoj]] [[Kategorio:Finnaj artistoj|folkloristoj]]" 9392628 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Folkloristoj laŭ landoj]] [[Kategorio:Finna folkloro|folkloristoj]] [[Kategorio:Finnaj artistoj|folkloristoj]] h2fwt6xy6hlpd6n9wqraz5sl35yl702 0 945907 9392629 2026-06-05T10:45:45Z ~2026-33359-84 258180 nova paĝo 9392629 wikitext text/x-wiki La '''vitikulturado en [[Ligurio]]''' estas la ansamble de aktivadoj rilate al kultivado de [[Vino-vinbero|vinbero]] kaj produktado de [[vino]] en la regiono [[Ligurio]], en nordokcidenta [[Italio]]. La regiono havas ĉirkaŭ 1 515 [[Hektaro|hektarojn]] dediĉitajn al vinberoj,<ref name="AgriLiguria">{{citaĵo el la reto|url=https://www.agriligurianet.it/it/vetrina/prodotti-e-produzioni/vino.html|titolo=Vino e viticoltura in Liguria|alirdato=2026-05-25|eldonisto=Regione Liguria|verko=Agriligurianet|lingvo=it}}</ref> plejparte situantaj sur montoj kaj montetoj. La kvalitoklasifika sistemo de la regiono konsistas el ok [[DOC (vino)|Denominazioni di Origine Controllata]] (DOC) kaj kvar [[IGT (vino)|Indicazioni Geografiche Tipiche]] (IGT), sen iu ajn [[DOCG]].<ref name="AIS">{{citaĵo el la reto|url=https://www.aisliguria.it/news/833-vini-liguri-dal-levante-al-ponente.html|titolo=Vini liguri, dal Levante al Ponente|alirdato=2026-05-25|eldonisto=Associazione Italiana Sommelier Liguria|verko=AIS Liguria|lingvo=it}}</ref> La vinberkampoj kuŝas sur terasoj subtenataj de sekaj ŝtonaj muroj, sur deklivoj malsuprenirantaj al la maro aŭ al internaj valoj.<ref name="Bibes">{{citaĵo el la reto|url=https://blog.bibes.it/la-liguria/|titolo=I Vini della Liguria tra mare e vento|alirdato=2026-05-25|dato=2024-09-30|verko=Bibes.it|lingvo=it}}</ref> == Historio == La unuaj pruvaĵoj pri kultivado de vino en Ligurio estas atribuitaj al [[Etruskuj|etruskoj]] kaj [[Antikvaj grekoj|grekoj]], inter la unuaj kiuj plantis vitojn en la marborda regiono.<ref name="Quattrocalici">{{citaĵo el la reto|url=https://www.quattrocalici.it/regione/liguria/|titolo=Il Vino in Liguria|alirdato=2026-05-25|dato=2024-03-02|verko=Quattrocalici|lingvo=it}}</ref> Kun la alveno de la [[Romia Imperio|romanoj]] en la dua jarcento a. K., enkondukiĝis novaj teknikoj de kultivado kaj vinfarado.<ref name="Bibes" /> [[Plinio la Maljuna]] menciis la vinojn de la regiono en sia ''[[Naturalis Historia]]''; precipe li laŭdis la vinojn el la zono de Luna.<ref name="ImpetodVino">{{citaĵo el la reto|url=https://www.impetodivino.it/vini/regioni/liguria|titolo=Liguria - La Storia e le origini del Vino|alirdato=2026-05-25|verko=Impeto diVino|lingvo=it}}</ref> Dum la [[Mezepoko]], [[Benediktanoj|benediktanaj]] monaĥejoj disvolvis la vitivinikulturon laŭlonge de la marbordo kaj en la internaj areoj inter la 7a kaj la 12a jarcento.<ref name="Bibes" /> La komerca ekspansio de la [[Respubliko de Ĝenovo|Marborda Respubliko de Ĝenovo]] faciligis la distribuan de liguriaj vinoj al la ĉefaj havenoj de la [[Mediteraneo]] kaj de Norda [[Eŭropo]], samtempe enkondukante multajn fremdajn vinberspecojn.<ref name="ImpetodVino" /> Komence de la 20a jarcento registriĝis ĝis 600 diversaj vinberspecoj en la regiono,<ref name="AIS" /> kvankam aliaj fontoj indikas pli ol 300 antaŭ la alveno de la [[filoksero]].<ref name="ImpetodVino" /> La [[Filoksero|filoksera]] aperis en Ligurio ĉirkaŭ 1879 kaj kaŭzis gravan malpliiĝon de la produktado.<ref name="Bibes" /> La vitikulturistoj respondis reinnestante la vitkampojn per rezistantaj portinnestoj. En la dua duono de la 20a jarcento, la industria ekspansio — ŝtalproduktado, ŝipkonstruado kaj ŝvera mekaniko — malpliigas la laborforton dediĉitan al vitikulturado.<ref name="ImpetodVino" /> Post la abolicio de la duonproprietisma sistemo en la 1950aj jaroj, komenciĝis malrapida renoviĝo de la produktantoj. La unua DOC de Ligurio, la [[Rossese di Dolceacqua]], estis rekonita la 28-an de januaro 1972.<ref name="Cibo360">{{citaĵo el la reto|url=https://www.cibo360.it/wellness_gourmet/produttori/liguria/vino_vini_doc_tipici_liguria.htm|titolo=Vini DOC, DOCG e IGT della Liguria|alirdato=2026-05-25|verko=Cibo360.it|lingvo=it}}</ref> == Vitivinikulturejoj == La liguriaj vitivinikulturejoj dividiĝas en ok produktadozonojn, al kiuj aldoniĝas pluraj subzonoj.<ref name="AIS" /> De oriento al okcidento: * [[Colli di Luni]]: ampleksas la plej grandan parton de la provinco [[La Spezia (provinco)|La Spezia]], ĉe la limo kun [[Toskano]]. La etikedaĵo estas interregiona, komuna kun la provinco Massa-Carrara.<ref name="AIS" /> * [[Cinque Terre]]: inkludas la komunumojn Riomaggiore, Vernazza, Monterosso kaj parton de La Spezia.<ref name="AIS" /> * [[Colline di Levanto]]: ampleksas la komunumojn Levanto, Bonassola, Framura kaj Deiva Marina.<ref name="AIS" /> * [[Golfo del Tigullio]]-[[Portofino]]: kovras la provincon de [[Ĝenovo (urbo)|Ĝenovo]].<ref name="AIS" /> * [[Val Polcèvera]]: ampleksas la plejparton de la ĝenova provinco; inkludas la subzonon Coronata, sur la montetoj super la urbo Ĝenovo.<ref name="AIS" /> * [[Riviera Ligure di Ponente]]: la plej vasta zono, articulita en kvin subzonoj; kovras partojn de la provincoj Imperia kaj Savona kaj du komunumojn de la provinco Ĝenovo (Arenzano kaj Cogoleto).<ref name="AIS" /> * [[Ormeasco di Pornassio]]: en la provinco [[Imperia (provinco)|Imperia]]; la produktado centras sur la loka [[Dolcetto]], nomata Ormeasco.<ref name="AIS" /> * [[Rossese di Dolceacqua]]: alia parto de la provinco Imperia, ĉe la okcidenta limo de la regiono.<ref name="AIS" /> == Klimato == La vitivinikulturejoj de Ligurio estas sub [[Mediteranea klimato|mediteranea klimata]] influo, mildigita de la [[Apenino|Liguriaj Apeninaro]], kiu limigas la enpenetron de malvarmaj aermansoj el la nordo. La marborda brizo moderigas la temperaturojn kaj ventumas la vitkampojn, favorante malrapidan maturiĝon de la vinberoj.<ref name="Svinando">{{citaĵo el la reto|url=https://www.svinando.com/blog/conoscere-il-vino-vini-liguri|titolo=Vini liguri: principali vitigni e zone di produzione|alirdato=2026-05-25|dato=2025-06-16|verko=Svinando|lingvo=it}}</ref> En la plej okcidenta zono, proksima al la provinco Imperia, la sunlumo estas intensega kaj la pluvkvanto estas malalta dum la vegetacia periodo.<ref name="AgriImperia">{{citaĵo el la reto|url=https://www.agriligurianet.it/it/vetrina/turismo-verde/ittiturismo/item/3403-viti-e-vitigni-doc-e-igt-della-provincia-di-imperia.html|titolo=Viti e vitigni DOC e IGT della provincia di Imperia|alirdato=2026-05-25|eldonisto=Regione Liguria|verko=Agriligurianet|lingvo=it}}</ref> == Grundo == La grundoj de la marbordaj zonoj parte konsistas el kalkoŝtona kaj argilosa materialo.<ref name="WineTourism">{{citaĵo el la reto|url=https://www.winetourism.com/it/regione-vino/liguria/|titolo=Regione vinicola Liguria 2026: la viticoltura eroica d'Italia|alirdato=2026-05-25|verko=WineTourism.com|lingvo=it}}</ref> La vitkampoj plejparte situas sur terasoj konstruitaj per sekaj ŝtonaj muroj, sur krutaj deklivoj.<ref name="Bibes" /><ref name="Svinando" /> La plej disvastiĝintaj trejnadformoj estas la alberello kaj la malalta pergolo, kun tradicie densaj plantadkadroj adaptitaj al la mallarĝeco de la terasoj.<ref name="ImpetodVino" /><nowiki></ref></nowiki> == Vinberspecoj == La regiono kultivas pli ol cent vinberspecojn, plejparte [[Indiĝena varia|indiĝenajn]].<ref name="WineTourism" /> Inter la blankaj vinberspecoj, [[Vermentino]] estas la plej disvastiĝinta en la kvar provincoj, kun 23 % de la vitita surfaco; sekvas [[Pigato]] kun 13 %.<ref name="INumeriDelVino">{{citaĵo el la reto|url=https://www.inumeridelvino.it/2014/04/liguria-principali-vitigni-aggiornamento-istat-2010.html|titolo=Liguria - principali vitigni - aggiornamento ISTAT 2010|alirdato=2026-05-25|dato=2014-04-10|verko=I numeri del vino|lingvo=it}}</ref> === Blankaj vinberspecoj === * [[Vermentino]] * [[Pigato]] * [[Bosco (vinbero)|Bosco]] * [[Albarola]] * Lumassina * Bianchetta Genovese * [[Moskato|Moscato Bianco]] * Scimiscià * Ruzzese === Ruĝaj vinberspecoj === * [[Rossese]] * Ormeasco ([[Dolcetto]]) * Granaccia ([[Grenache]]) * [[Ciliegiolo]] * Barbarossa * Vermentino nero La regiona programo pri resaviĝo de la indiĝena varietala heredaĵo ankaŭ identigis kaj konservis malajn speciojn kiel Moscatello di Taggia, Massaretta, Bruciapagliaio, Picabon kaj Fratepelato.<ref name="AgriLiguria" /> == Produktado == Laŭ la agrikultura censo de 2010, la vitivinikulturejoj en Ligurio estas 3 976, el kiuj ĉirkaŭ 1 800 vendas vinon sub sia propra etikedo.<ref name="AgriLiguria" /> La vitita surfaco estas 1 515 ha, el kiuj 804 estas dediĉitaj al DOC-vinoj.<ref name="AgriLiguria" /> La jara produktado estas inter 40 000 kaj 50 000 [[Hektolitro|hektolitroj]].<ref name="IVG">{{citaĵo el la reto|url=https://www.ivg.it/2026/04/vinitaly-liguria-protagonista-con-vite-in-riviera-speciale-vetrina-per-le-eccellenze-doc-e-igt/|titolo=Vinitaly, Liguria protagonista con Vite in Riviera|alirdato=2026-05-25|dato=2026-04-14|verko=IVG.it|lingvo=it}}</ref> La produktado plejparte celas blankajn vinojn, kun ĝenerale Vermentino-domin.<ref name="ImpetodVino" /> Estas historia diferenco inter la okcidenta riviero (Riviera di Ponente), influita de la piemonta modelo kaj preferanta monovarietalan vinfaradon, kaj la orienta riviero (Riviera di Levante), pli proksima al la toskana modelo de kupažoj.<ref name="ImpetodVino" /> === Vinoj === Inter la pasitaj vinoj elstaras la [[Cinque Terre Sciacchetrà]] DOC, farita el Bosco, Albarola kaj Vermentino.<ref name="AgriLiguria" /> Inter la ruĝaj vinoj, la [[Rossese di Dolceacqua]] DOC estas la plej konata, farita principalmente el la samvariaj vinberoj.<ref name="AgriImperia" /> === Etikedaĵoj kaj regularo === La etikedaĵoj de la liguriaj vinoj estas regataj de la itala [[DOP]]/[[IGP]]-sistemo kaj ties specifaj reguloj. En Ligurio ne ekzistas [[DOCG]].<ref name="AIS" /> La ok DOC-oj estas:<ref name="Disciplinare">{{citaĵo el la reto|url=https://www.disciplinare.it/vini-liguria.html|titolo=Tutte le DOP e IGP della Regione Liguria|alirdato=2026-05-25|dato=2020-11-24|verko=Disciplinare.it|lingvo=it}}</ref> # [[Cinque Terre (vino)|Cinque Terre]] DOC (inkl. Cinque Terre Sciacchetrà DOC) # [[Colli di Luni]] DOC # [[Colline di Levanto]] DOC # Golfo del Tigullio-Portofino o Portofino DOC # Pornassio o [[Ormeasco di Pornassio]] DOC # [[Riviera Ligure di Ponente]] DOC # [[Rossese di Dolceacqua]] o Dolceacqua DOC (unua DOC de Ligurio, rekonita la 28-an de januaro 1972)<ref name="Cibo360" /> # [[Val Polcèvera]] DOC La kvar IGT-oj estas:<ref name="Disciplinare" /> # Colline del Genovesato IGT # Colline Savonesi IGT # Liguria di Levante IGT # Terrazze dell'Imperiese IGT == Referencoj == <references></references> {{Vinberkulturo en Italio}}{{Bibliotekoj}} dkifregay9r59t60q4vqjs3ge1cqobp 0 945908 9392631 2026-06-05T11:00:33Z Crosstor 3176 urbego 9392631 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR-PE|Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!-->|zomo=9}} '''São Lourenço da Mata''' estas [[urbego]] en [[regiono]] [[Nordorienta Brazilo]], en [[subŝtato]] [[Pernambuko]] en [[Brazilo]] apartenanta al la metropola regiono [[Recife]]. [[Dosiero:São Lourenço - Parque Capibaribe - panoramio.jpg|eta|maldekstre|Strato en São Lourenço da Mata]] == Demografio == En 2022 São Lourenço da Mata havis {{nombro|111249}}. == Geografio == La urbego situas okcidente de Recife 19 km kaj 58 m super la [[marnivelo]] iom for de [[Atlantiko]]. == Historio == La unua mencio pri indiĝenoj okazis en 1554. Ĝuste tiam la portugaloj venkis ilin, la eŭropanoj establis komercan stacion en la areo, krome ili eksplutis la arbojn. Oni konstruis kapelon honore al Sankta Laŭrenco en 1621, kie nun staras la ĉefa preĝejo, eĉ ĝi konservas spurojn de la origina kapelo. Antaŭ fino de la 16-a jarcento la unuaj sukermuelejoj ekfunkciis. Nederlanda invado okazis en 1635, post bataloj la atakintoj foriris. 6w8hx7yh5twsoynroz0wec7ghf45l85 9392664 9392631 2026-06-05T11:55:28Z Crosstor 3176 finredakto 9392664 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR-PE|Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!-->|zomo=9}} '''São Lourenço da Mata''' estas [[urbego]] en [[regiono]] [[Nordorienta Brazilo]], en [[subŝtato]] [[Pernambuko]] en [[Brazilo]] apartenanta al la metropola regiono [[Recife]]. [[Dosiero:São Lourenço - Parque Capibaribe - panoramio.jpg|eta|maldekstre|Strato en São Lourenço da Mata]] == Demografio == En 2022 São Lourenço da Mata havis {{nombro|111249}}. == Geografio == La urbego situas okcidente de Recife 19 km kaj 58 m super la [[marnivelo]] iom for de [[Atlantiko]]. == Historio == La unua mencio pri indiĝenoj okazis en 1554. Ĝuste tiam la portugaloj venkis ilin, la eŭropanoj establis komercan stacion en la areo, krome ili eksplutis la arbojn. Oni konstruis kapelon honore al Sankta Laŭrenco en 1621, kie nun staras la ĉefa preĝejo, eĉ ĝi konservas spurojn de la origina kapelo. Antaŭ fino de la 16-a jarcento la unuaj sukermuelejoj ekfunkciis. Nederlanda invado okazis inter 1630-1654, post bataloj la atakintoj foriris. La areo ricevis distriktan statuson en 1775, urban kun la nomo São Lourenço da Mata en 1805, municipan en 1890. La urbo estis unu el la gastigantoj de la Futbala Mondpokalo de 2014. == Ekonomio == La serva sektoro estas la plej reprezenta en la areo, la industria sektoro estas la dua. La historia okupiĝo estis la sukerkano kaj ties prilaboro. == Religio == La katolikismo estas la plej ofta religio. == Klimato == São Lourenço da Mata havas tropikan klimaton kun aŭtuno-vintra pluvokvanto. La averaĝa temperaturo estas {{GdC|25}}. Jare oni registras averaĝe 1 275 mm da precipitaĵo. == Vizitindaĵoj == * preĝejoj == Fontoj == * WikiTrans {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Brazilo]] od4h0mzbq0q1pzd8u6qwipi90cy18ib 0 945909 9392632 2026-06-05T11:04:14Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1346046433|Stith Thompson]]" 9392632 wikitext text/x-wiki '''Stith THOMPSON''' (naskita la 7-an de marto 1885 en [[Bloomfield (Kentukio)|Bloomfield]], [[Kentukio]] ; mortis la 13-an de januaro 1976 en Columbus, [[Indianao]]) <ref>Contradictory information is given about Thompson's deathdate: January 10 or 13, 1976, according to different sources. January 10 is the date given by Peggy Martin, [https://scholarworks.iu.edu/dspace/handle/2022/2686 ''Stith Thompson: His Life and His Role in Folklore Schlolarship''], Bloomington, Indiana, Folklore Publications Group, Indiana University, [c. 1976 to 1979], p. 17; it is confirmed by the Obituary in ''The New York Times'', titled [https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9407E2DF1F30E03ABC4A52DFB766838D669EDE "STITH THOMPSON, FOLKLORIST, DIES; Former Indiana Professor and Author Was 90 Organized Institutes"], dated January 12, 1976: "Dr. Stith Thompson, a past president of the American Folklore Society, who retired in 1955 as Distinguished Service Professor of Folklore at Indiana University, died Saturday in Columbus, Ind. He was 90 years old." One may think that January 13 was the date of Thompson's funeral service: indicated in a tribute article, it could have been erroneously repeated.</ref> estis usona folkloristo : li estas priskribita kiel "la plej grava folkloristo de Usono".<ref name=":02">{{Cite book|last=Roberts|first=Warren E.|title=American folklore an encyclopedia|publisher=Garland|year=1996|isbn=978-0-8153-0751-8|editor-last=Brunvand|editor-first=Jan H.|location=New York; London|pages=1467–8|chapter=Thompson, Stith (1885–1976)}}</ref> Li estas la "Thompson" de la [[Klasifiko de Aarne-Thompson-Uther|Aarne–Thompson–Uther Indekso]], kiu indeksas [[Folkloro|popolfabelojn]] laŭ tipo, kaj la aŭtoro de la [[Indico de motivoj de popolliteraturo]], rimedo por folkloristoj kiu indicas motivojn, detalajn elementojn de [[folkloro]]. * [http://www.ruthenia.ru/folklore/thompson/index.htm Online version 'Motif-Index of Folk-Literature'] * [http://storysearch.symbolicstudies.org A Search Engine of Stith Thompson's 'Motif-Index of Folk Literature'] '''{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228085210/http://storysearch.symbolicstudies.org/|date=2021-02-28}}''' 2021-02-28 at the Wayback Machine made available by the [http://symbolicstudies.org Center for Symbolic Studies] [[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]] [[Kategorio:Usonaj folkloristoj]] k19sj5ud4ch3zwd8uft04hbdwb8jywh 9392633 9392632 2026-06-05T11:04:45Z Sj1mor 12103 9392633 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Stith THOMPSON''' (naskita la 7-an de marto 1885 en [[Bloomfield (Kentukio)|Bloomfield]], [[Kentukio]] ; mortis la 13-an de januaro 1976 en Columbus, [[Indianao]]) <ref>Contradictory information is given about Thompson's deathdate: January 10 or 13, 1976, according to different sources. January 10 is the date given by Peggy Martin, [https://scholarworks.iu.edu/dspace/handle/2022/2686 ''Stith Thompson: His Life and His Role in Folklore Schlolarship''], Bloomington, Indiana, Folklore Publications Group, Indiana University, [c. 1976 to 1979], p. 17; it is confirmed by the Obituary in ''The New York Times'', titled [https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9407E2DF1F30E03ABC4A52DFB766838D669EDE "STITH THOMPSON, FOLKLORIST, DIES; Former Indiana Professor and Author Was 90 Organized Institutes"], dated January 12, 1976: "Dr. Stith Thompson, a past president of the American Folklore Society, who retired in 1955 as Distinguished Service Professor of Folklore at Indiana University, died Saturday in Columbus, Ind. He was 90 years old." One may think that January 13 was the date of Thompson's funeral service: indicated in a tribute article, it could have been erroneously repeated.</ref> estis usona folkloristo : li estas priskribita kiel "la plej grava folkloristo de Usono".<ref name=":02">{{Cite book|last=Roberts|first=Warren E.|title=American folklore an encyclopedia|publisher=Garland|year=1996|isbn=978-0-8153-0751-8|editor-last=Brunvand|editor-first=Jan H.|location=New York; London|pages=1467–8|chapter=Thompson, Stith (1885–1976)}}</ref> Li estas la "Thompson" de la [[Klasifiko de Aarne-Thompson-Uther|Aarne–Thompson–Uther Indekso]], kiu indeksas [[Folkloro|popolfabelojn]] laŭ tipo, kaj la aŭtoro de la [[Indico de motivoj de popolliteraturo]], rimedo por folkloristoj kiu indicas motivojn, detalajn elementojn de [[folkloro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.ruthenia.ru/folklore/thompson/index.htm Online version 'Motif-Index of Folk-Literature'] * [http://storysearch.symbolicstudies.org A Search Engine of Stith Thompson's 'Motif-Index of Folk Literature'] '''{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228085210/http://storysearch.symbolicstudies.org/|date=2021-02-28}}''' 2021-02-28 at the Wayback Machine made available by the [http://symbolicstudies.org Center for Symbolic Studies] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Thompson, Stith}} [[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]] [[Kategorio:Usonaj folkloristoj]] gyoe5pwn83oabxgs1q9h39vuzo5yvbs 0 945910 9392634 2026-06-05T11:08:52Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1357626567|Tim Payne (footballer)]]" 9392634 wikitext text/x-wiki '''Timothy John PAYNE''' (naskita la 10-an de januaro 1994 en [[Auckland]], [[Nov-Zelando]]) estas novzelanda profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludas kiel [[Defendulo|defendanto]] por Wellington Phoenix en la A-Ligo kaj por la [[Nov-Zelanda nacia teamo de futbalo|novzelanda nacia teamo]].<ref>{{Cite web|title=FIFA U-20 World Cup Colombia 2011 – List of Players|url=http://www.fifadata.com/document/FWYC/2011/pdf/FWYC_2011_SquadLists.pdf|publisher=Fédération Internationale de Football Association (FIFA)|page=18|date=10 August 2011|accessdate=27 July 2013}}</ref> Rimarkinda utila ludanto ([[d:Q526301]]), Payne ludis preskaŭ ĉiun eksterkampan pozicion dum sia kariero.<ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/sport/football/a-league/118563561/all-whites-defender-tim-payne-extends-wellington-phoenix-stay|title=Wellington Phoenix utility Tim Payne negotiates his own contract extension|date=3 January 2020}}</ref> Tre multflanka ludanto, komence li estis deplojita en la ofensiva fronto, sed tra la jaroj li movis sian agadkampon malantaŭen, ĝis li estis deplojita kiel arierulo aŭ centra defendanto. La 28an de majo 2026, Payne fariĝis celo de virusa socia amaskomunikila kampanjo fare de argentina [[Influisto|influanto]] Valen Scarsini, kiu direktis siajn sekvantojn subteni Tim Payne specife kiel la "malplej konatan" ludanton ĉe la [[Mondpokalo]].<ref>{{Cite web|last=Rollo|first=Phillip|date=2026-05-28|title=FIFA World Cup: How a viral campaign made All Whites defender Tim Payne an unexpected star|url=https://www.stuff.co.nz/sport/360984943/fifa-world-cup-how-viral-campaign-made-all-whites-defender-tim-payne-unexpected-star|access-date=2026-05-28|website=Stuff|language=en}}</ref> Rezulte, la Instagram-sekvantokonto de Payne kreskis de malpli ol 5 000 ĝis pli ol 550 000 en malpli ol unu tago.<ref>{{Cite web|last=Sherry|first=Samuel|title='Legend of Tim Payne': Argentine influencer makes All Whites defender a cult hero|url=https://www.nzherald.co.nz/sport/football/all-whites/world-cup-argentine-influencer-el-scarsos-video-makes-all-whites-defender-tim-payne-an-online-star/ETZVXGEMAZDJHENGEWJ7EZC63I/|access-date=2026-05-28|website=NZ Herald|language=en-NZ}}</ref> Ene de tri tagoj, li atingis pli ol 3,2 milionojn da sekvantoj, igante lian Instagram-konton la plej sekvata futbal-rilata paĝo el Nov-Zelando.<ref>{{Cite web|last=Limm|first=Nathan|title='Crazy 48 hours': All White thanks fans as his global fame soars|url=https://www.nzherald.co.nz/sport/football/all-whites/tim-payne-all-white-defender-addresses-his-new-legion-of-fans-after-instagram-blow-up/NEZSYZABJNBRXFJ4ZHUUFO54RU/|access-date=2026-05-28|website=NZ Herald|language=en-NZ}}</ref> Responde, Payne publikigis filmeton dankante Valen kaj liajn novajn ŝatantojn pro lia nove trovita famo, dirante "Mi nur volis ankaŭ esprimi, ke mi estas tre dankema reprezenti mian landon kaj mi dankas la tutan amon el la tuta mondo". Je la 2a de junio, Payne havas pli ol 4,7 milionojn da sekvantoj.<ref>{{Cite web|title=timpayne__ on Instagram|url=https://www.instagram.com/timpayne__/|access-date=2026-06-02|website=www.instagram.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=McMorran|first=Steve|date=2026-06-01|title='Least-known' World Cup player Tim Payne becomes a social media hero|url=https://www.kcra.com/article/tim-payne-world-cup-new-zealand-social-media-fame/71461934|access-date=2026-06-02|website=KCRA|language=en}}</ref> * [http://www.rovers.co.uk/page/ReserveProfiles/0,,10303~2586420,00.html Blackburn Rovers profile] * [http://www.nzfootball.co.nz/index.php?id=1115 NZ Football Profile] [[Kategorio:Novzelandaj futbalistoj]] dxt0hvksehclogihzvb93rkm79s39jn 9392635 9392634 2026-06-05T11:09:28Z Sj1mor 12103 9392635 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Timothy John PAYNE''' (naskita la 10-an de januaro 1994 en [[Auckland]], [[Nov-Zelando]]) estas novzelanda profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludas kiel [[Defendulo|defendanto]] por Wellington Phoenix en la A-Ligo kaj por la [[Nov-Zelanda nacia teamo de futbalo|novzelanda nacia teamo]].<ref>{{Cite web|title=FIFA U-20 World Cup Colombia 2011 – List of Players|url=http://www.fifadata.com/document/FWYC/2011/pdf/FWYC_2011_SquadLists.pdf|publisher=Fédération Internationale de Football Association (FIFA)|page=18|date=10 August 2011|accessdate=27 July 2013}}</ref> Rimarkinda utila ludanto ([[d:Q526301]]), Payne ludis preskaŭ ĉiun eksterkampan pozicion dum sia kariero.<ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/sport/football/a-league/118563561/all-whites-defender-tim-payne-extends-wellington-phoenix-stay|title=Wellington Phoenix utility Tim Payne negotiates his own contract extension|date=3 January 2020}}</ref> Tre multflanka ludanto, komence li estis deplojita en la ofensiva fronto, sed tra la jaroj li movis sian agadkampon malantaŭen, ĝis li estis deplojita kiel arierulo aŭ centra defendanto. La 28an de majo 2026, Payne fariĝis celo de virusa socia amaskomunikila kampanjo fare de argentina [[Influisto|influanto]] Valen Scarsini, kiu direktis siajn sekvantojn subteni Tim Payne specife kiel la "malplej konatan" ludanton ĉe la [[Mondpokalo]].<ref>{{Cite web|last=Rollo|first=Phillip|date=2026-05-28|title=FIFA World Cup: How a viral campaign made All Whites defender Tim Payne an unexpected star|url=https://www.stuff.co.nz/sport/360984943/fifa-world-cup-how-viral-campaign-made-all-whites-defender-tim-payne-unexpected-star|access-date=2026-05-28|website=Stuff|language=en}}</ref> Rezulte, la Instagram-sekvantokonto de Payne kreskis de malpli ol 5 000 ĝis pli ol 550 000 en malpli ol unu tago.<ref>{{Cite web|last=Sherry|first=Samuel|title='Legend of Tim Payne': Argentine influencer makes All Whites defender a cult hero|url=https://www.nzherald.co.nz/sport/football/all-whites/world-cup-argentine-influencer-el-scarsos-video-makes-all-whites-defender-tim-payne-an-online-star/ETZVXGEMAZDJHENGEWJ7EZC63I/|access-date=2026-05-28|website=NZ Herald|language=en-NZ}}</ref> Ene de tri tagoj, li atingis pli ol 3,2 milionojn da sekvantoj, igante lian Instagram-konton la plej sekvata futbal-rilata paĝo el Nov-Zelando.<ref>{{Cite web|last=Limm|first=Nathan|title='Crazy 48 hours': All White thanks fans as his global fame soars|url=https://www.nzherald.co.nz/sport/football/all-whites/tim-payne-all-white-defender-addresses-his-new-legion-of-fans-after-instagram-blow-up/NEZSYZABJNBRXFJ4ZHUUFO54RU/|access-date=2026-05-28|website=NZ Herald|language=en-NZ}}</ref> Responde, Payne publikigis filmeton dankante Valen kaj liajn novajn ŝatantojn pro lia nove trovita famo, dirante "Mi nur volis ankaŭ esprimi, ke mi estas tre dankema reprezenti mian landon kaj mi dankas la tutan amon el la tuta mondo". Je la 2a de junio, Payne havas pli ol 4,7 milionojn da sekvantoj.<ref>{{Cite web|title=timpayne__ on Instagram|url=https://www.instagram.com/timpayne__/|access-date=2026-06-02|website=www.instagram.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=McMorran|first=Steve|date=2026-06-01|title='Least-known' World Cup player Tim Payne becomes a social media hero|url=https://www.kcra.com/article/tim-payne-world-cup-new-zealand-social-media-fame/71461934|access-date=2026-06-02|website=KCRA|language=en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.rovers.co.uk/page/ReserveProfiles/0,,10303~2586420,00.html Blackburn Rovers profile] * [http://www.nzfootball.co.nz/index.php?id=1115 NZ Football Profile] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Payne, Tim}} [[Kategorio:Novzelandaj futbalistoj]] b898r99l28dadyxe9eky8bnffsom2h6 9392637 9392635 2026-06-05T11:11:04Z Sj1mor 12103 9392637 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Timothy John PAYNE''' (naskita la 10-an de januaro 1994 en [[Auckland]], [[Nov-Zelando]]) estas novzelanda profesia [[Futbalo|futbalisto]], kiu ludas kiel [[Defendulo|defendanto]] por Wellington Phoenix en la A-Ligo kaj por la [[Nov-Zelanda nacia teamo de futbalo|novzelanda nacia teamo]].<ref>{{Cite web|title=FIFA U-20 World Cup Colombia 2011 – List of Players|url=http://www.fifadata.com/document/FWYC/2011/pdf/FWYC_2011_SquadLists.pdf|publisher=Fédération Internationale de Football Association (FIFA)|page=18|date=10 August 2011|accessdate=27 July 2013}}</ref> Rimarkinda utila ludanto ([[d:Q526301]]), Payne ludis preskaŭ ĉiun eksterkampan pozicion dum sia kariero.<ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/sport/football/a-league/118563561/all-whites-defender-tim-payne-extends-wellington-phoenix-stay|title=Wellington Phoenix utility Tim Payne negotiates his own contract extension|date=3 January 2020}}</ref> Tre multflanka ludanto, komence li estis deplojita en la ofensiva fronto, sed tra la jaroj li movis sian agadkampon malantaŭen, ĝis li estis deplojita kiel arierulo aŭ centra defendanto. La 28an de majo 2026, Payne fariĝis celo de virusa socia amaskomunikila kampanjo (vidu viruseca merkatiko, [[d:Q204255]]) fare de argentina [[Influisto|influanto]] Valen Scarsini, kiu direktis siajn sekvantojn subteni Tim Payne specife kiel la "malplej konatan" ludanton ĉe la [[Mondpokalo]].<ref>{{Cite web|last=Rollo|first=Phillip|date=2026-05-28|title=FIFA World Cup: How a viral campaign made All Whites defender Tim Payne an unexpected star|url=https://www.stuff.co.nz/sport/360984943/fifa-world-cup-how-viral-campaign-made-all-whites-defender-tim-payne-unexpected-star|access-date=2026-05-28|website=Stuff|language=en}}</ref> Rezulte, la Instagram-sekvantokonto de Payne kreskis de malpli ol 5 000 ĝis pli ol 550 000 en malpli ol unu tago.<ref>{{Cite web|last=Sherry|first=Samuel|title='Legend of Tim Payne': Argentine influencer makes All Whites defender a cult hero|url=https://www.nzherald.co.nz/sport/football/all-whites/world-cup-argentine-influencer-el-scarsos-video-makes-all-whites-defender-tim-payne-an-online-star/ETZVXGEMAZDJHENGEWJ7EZC63I/|access-date=2026-05-28|website=NZ Herald|language=en-NZ}}</ref> Ene de tri tagoj, li atingis pli ol 3,2 milionojn da sekvantoj, igante lian Instagram-konton la plej sekvata futbal-rilata paĝo el Nov-Zelando.<ref>{{Cite web|last=Limm|first=Nathan|title='Crazy 48 hours': All White thanks fans as his global fame soars|url=https://www.nzherald.co.nz/sport/football/all-whites/tim-payne-all-white-defender-addresses-his-new-legion-of-fans-after-instagram-blow-up/NEZSYZABJNBRXFJ4ZHUUFO54RU/|access-date=2026-05-28|website=NZ Herald|language=en-NZ}}</ref> Responde, Payne publikigis filmeton dankante Valen kaj liajn novajn ŝatantojn pro lia nove trovita famo, dirante "Mi nur volis ankaŭ esprimi, ke mi estas tre dankema reprezenti mian landon kaj mi dankas la tutan amon el la tuta mondo". Je la 2a de junio, Payne havas pli ol 4,7 milionojn da sekvantoj.<ref>{{Cite web|title=timpayne__ on Instagram|url=https://www.instagram.com/timpayne__/|access-date=2026-06-02|website=www.instagram.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=McMorran|first=Steve|date=2026-06-01|title='Least-known' World Cup player Tim Payne becomes a social media hero|url=https://www.kcra.com/article/tim-payne-world-cup-new-zealand-social-media-fame/71461934|access-date=2026-06-02|website=KCRA|language=en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.rovers.co.uk/page/ReserveProfiles/0,,10303~2586420,00.html Blackburn Rovers profile] * [http://www.nzfootball.co.nz/index.php?id=1115 NZ Football Profile] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Payne, Tim}} [[Kategorio:Novzelandaj futbalistoj]] g0uefnuif9xnqvdr2dnrkpxsahv6fg1 0 945911 9392649 2026-06-05T11:41:28Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1345665706|Michelle Akers]]" 9392649 wikitext text/x-wiki '''Michelle Anne AKERS''' (antaŭe '''Akers-Stahl'''; naskita la 1-an de februaro 1966) estas usona eks [[Futbalo|-futbalistino]], kiu ĉefrolis en la venkoj de [[Usona virina nacia teamo de futbalo|Usono]] en la Virina Mondpokalo de [[Virina Futbala Mondpokalo 1991|1991]] kaj [[Virina Futbala Mondpokalo 1999|1999]] kaj en la [[Olimpiko 1968|Olimpiko 1996]]. Ĉe la Mondpokalo de 1991, ŝi gajnis la [[Virina Futbala Mondpokalo 1991|Oran ŝuon]] kiel la plej bona golinto, kun dek goloj. Akers estas konsiderata unu el la plej grandaj futbalistinoj en la historio.<ref>{{cite news|last1=Lewis|first1=Michael|title=The 20 Greatest Female Football Players of all Time|url=https://www.theguardian.com/football/2016/aug/03/the-20-greatest-female-football-players-soccer|newspaper=The Guardian|date=August 3, 2016|access-date=February 1, 2024|archive-date=August 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210802092335/https://www.theguardian.com/football/2016/aug/03/the-20-greatest-female-football-players-soccer|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/espnw/news-commentary/story/_/id/9331039/espnw-most-influential-american-female-soccer-players|title=Players whose influence reaches beyond the pitch|publisher=ESPN|author1=Jeff Carlisle|date=June 2, 2013|access-date=February 16, 2016|archive-date=October 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026160947/https://www.espn.com/espnw/news-commentary/story/_/id/9331039/espnw-most-influential-american-female-soccer-players|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Best American Soccer Players of All Time (Men and Women)|url=https://soccermavericks.com/best-american-soccer-players-of-all-time|website=Soccer Mavericks|date=December 21, 2023|access-date=December 27, 2023|archive-date=December 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226182150/https://soccermavericks.com/best-american-soccer-players-of-all-time/|url-status=live}}</ref> Ŝi estis nomita FIFA Ludantino de la Jarcento en 2002, premion kiun ŝi dividis kun la [[Ĉina virina nacia teamo de futbalo|ĉina]] Sun Wen.<ref>{{cite web|title=Michelle Akers Named FIFA Player of the Century|url=http://www.ussoccer.com/news/womens-national-team/2000/12/michelle-akers-named-fifa-player-of-the-century.aspx|publisher=US Soccer|access-date=February 3, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130313204136/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2000/12/Michelle-Akers-Named-FIFA-Player-Of-The-Century.aspx|archive-date=March 13, 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=FIFA names Akers 'Player of the Century.'|url=http://www.soccertimes.com/usteams/2000/dec13a.htm|publisher=ESPN|access-date=February 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130214070142/http://www.soccertimes.com/usteams/2000/dec13a.htm|archive-date=February 14, 2013|url-status=dead}}</ref> En 2004, Akers kaj Mia Hamm estis la solaj du virinoj nomitaj al la FIFA 100, listo de la 125 plej grandaj vivantaj futbalistinoj elektitaj de [[Pelé]] kaj menditaj de [[FIFA]] por la 100-a datreveno de tiu organizo. Akers estas membro de la Nacia Futbala Halo de Famo, enkondukita en 2004. <ref>{{Cite web|title=Michelle Akers - 2004 Inductee|url=http://www.nationalsoccerhof.com/players/michelle-akers.html|access-date=December 28, 2023|website=National Soccer Hall of Fame|language=en|archive-date=December 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231228162259/https://www.nationalsoccerhof.com/players/michelle-akers.html|url-status=live}}</ref> * [https://www.nationalsoccerhof.com/players/michelle-akers.html Nacia Futbala Halo de Famo-profilo] [[Kategorio:Usonaj futbalistoj]] ry3wyb9if18shnzvx4hjoftum9ml9kk 9392650 9392649 2026-06-05T11:42:01Z Sj1mor 12103 9392650 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Michelle Anne AKERS''' (antaŭe '''Akers-Stahl'''; naskita la 1-an de februaro 1966) estas usona eks [[Futbalo|-futbalistino]], kiu ĉefrolis en la venkoj de [[Usona virina nacia teamo de futbalo|Usono]] en la Virina Mondpokalo de [[Virina Futbala Mondpokalo 1991|1991]] kaj [[Virina Futbala Mondpokalo 1999|1999]] kaj en la [[Olimpiko 1968|Olimpiko 1996]]. Ĉe la Mondpokalo de 1991, ŝi gajnis la [[Virina Futbala Mondpokalo 1991|Oran ŝuon]] kiel la plej bona golinto, kun dek goloj. Akers estas konsiderata unu el la plej grandaj futbalistinoj en la historio.<ref>{{cite news|last1=Lewis|first1=Michael|title=The 20 Greatest Female Football Players of all Time|url=https://www.theguardian.com/football/2016/aug/03/the-20-greatest-female-football-players-soccer|newspaper=The Guardian|date=August 3, 2016|access-date=February 1, 2024|archive-date=August 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210802092335/https://www.theguardian.com/football/2016/aug/03/the-20-greatest-female-football-players-soccer|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/espnw/news-commentary/story/_/id/9331039/espnw-most-influential-american-female-soccer-players|title=Players whose influence reaches beyond the pitch|publisher=ESPN|author1=Jeff Carlisle|date=June 2, 2013|access-date=February 16, 2016|archive-date=October 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026160947/https://www.espn.com/espnw/news-commentary/story/_/id/9331039/espnw-most-influential-american-female-soccer-players|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Best American Soccer Players of All Time (Men and Women)|url=https://soccermavericks.com/best-american-soccer-players-of-all-time|website=Soccer Mavericks|date=December 21, 2023|access-date=December 27, 2023|archive-date=December 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226182150/https://soccermavericks.com/best-american-soccer-players-of-all-time/|url-status=live}}</ref> Ŝi estis nomita FIFA Ludantino de la Jarcento en 2002, premion kiun ŝi dividis kun la [[Ĉina virina nacia teamo de futbalo|ĉina]] Sun Wen.<ref>{{cite web|title=Michelle Akers Named FIFA Player of the Century|url=http://www.ussoccer.com/news/womens-national-team/2000/12/michelle-akers-named-fifa-player-of-the-century.aspx|publisher=US Soccer|access-date=February 3, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130313204136/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2000/12/Michelle-Akers-Named-FIFA-Player-Of-The-Century.aspx|archive-date=March 13, 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=FIFA names Akers 'Player of the Century.'|url=http://www.soccertimes.com/usteams/2000/dec13a.htm|publisher=ESPN|access-date=February 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130214070142/http://www.soccertimes.com/usteams/2000/dec13a.htm|archive-date=February 14, 2013|url-status=dead}}</ref> En 2004, Akers kaj Mia Hamm estis la solaj du virinoj nomitaj al la FIFA 100, listo de la 125 plej grandaj vivantaj futbalistinoj elektitaj de [[Pelé]] kaj menditaj de [[FIFA]] por la 100-a datreveno de tiu organizo. Akers estas membro de la Nacia Futbala Halo de Famo, enkondukita en 2004. <ref>{{Cite web|title=Michelle Akers - 2004 Inductee|url=http://www.nationalsoccerhof.com/players/michelle-akers.html|access-date=December 28, 2023|website=National Soccer Hall of Fame|language=en|archive-date=December 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231228162259/https://www.nationalsoccerhof.com/players/michelle-akers.html|url-status=live}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.nationalsoccerhof.com/players/michelle-akers.html Nacia Futbala Halo de Famo-profilo] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Akers, Michelle}} [[Kategorio:Usonaj futbalistoj]] iesj7cckji2yvw92u87px0zuu3ykoxa 9392651 9392650 2026-06-05T11:44:18Z Sj1mor 12103 9392651 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Michelle Anne AKERS''' (antaŭe '''Akers-Stahl'''; naskita la 1-an de februaro 1966 en [[Santa Clara]], [[Kalifornio]]) estas usona eks [[Futbalo|-futbalistino]], kiu ĉefrolis en la venkoj de [[Usona virina nacia teamo de futbalo|Usono]] en la Virina Mondpokalo de [[Virina Futbala Mondpokalo 1991|1991]] kaj [[Virina Futbala Mondpokalo 1999|1999]] kaj en la [[Olimpiko 1968|Olimpiko 1996]]. Ĉe la Mondpokalo de 1991, ŝi gajnis la [[Virina Futbala Mondpokalo 1991|Oran ŝuon]] kiel la plej bona golinto, kun dek goloj. Akers estas konsiderata unu el la plej grandaj futbalistinoj en la historio.<ref>{{cite news|last1=Lewis|first1=Michael|title=The 20 Greatest Female Football Players of all Time|url=https://www.theguardian.com/football/2016/aug/03/the-20-greatest-female-football-players-soccer|newspaper=The Guardian|date=August 3, 2016|access-date=February 1, 2024|archive-date=August 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210802092335/https://www.theguardian.com/football/2016/aug/03/the-20-greatest-female-football-players-soccer|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/espnw/news-commentary/story/_/id/9331039/espnw-most-influential-american-female-soccer-players|title=Players whose influence reaches beyond the pitch|publisher=ESPN|author1=Jeff Carlisle|date=June 2, 2013|access-date=February 16, 2016|archive-date=October 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026160947/https://www.espn.com/espnw/news-commentary/story/_/id/9331039/espnw-most-influential-american-female-soccer-players|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Best American Soccer Players of All Time (Men and Women)|url=https://soccermavericks.com/best-american-soccer-players-of-all-time|website=Soccer Mavericks|date=December 21, 2023|access-date=December 27, 2023|archive-date=December 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226182150/https://soccermavericks.com/best-american-soccer-players-of-all-time/|url-status=live}}</ref> Ŝi estis nomita FIFA Ludantino de la Jarcento en 2002, premion kiun ŝi dividis kun la [[Ĉina virina nacia teamo de futbalo|ĉina]] Sun Wen.<ref>{{cite web|title=Michelle Akers Named FIFA Player of the Century|url=http://www.ussoccer.com/news/womens-national-team/2000/12/michelle-akers-named-fifa-player-of-the-century.aspx|publisher=US Soccer|access-date=February 3, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130313204136/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2000/12/Michelle-Akers-Named-FIFA-Player-Of-The-Century.aspx|archive-date=March 13, 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=FIFA names Akers 'Player of the Century.'|url=http://www.soccertimes.com/usteams/2000/dec13a.htm|publisher=ESPN|access-date=February 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130214070142/http://www.soccertimes.com/usteams/2000/dec13a.htm|archive-date=February 14, 2013|url-status=dead}}</ref> En 2004, Akers kaj [[Mia Hamm]] estis la solaj du virinoj nomitaj al la FIFA 100, listo de la 125 plej grandaj vivantaj futbalistinoj elektitaj de [[Pelé]] kaj menditaj de [[FIFA]] por la 100-a datreveno de tiu organizo. Akers estas membro de la Nacia Futbala Halo de Famo, enkondukita en 2004. <ref>{{Cite web|title=Michelle Akers - 2004 Inductee|url=http://www.nationalsoccerhof.com/players/michelle-akers.html|access-date=December 28, 2023|website=National Soccer Hall of Fame|language=en|archive-date=December 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231228162259/https://www.nationalsoccerhof.com/players/michelle-akers.html|url-status=live}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.nationalsoccerhof.com/players/michelle-akers.html Nacia Futbala Halo de Famo-profilo] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Akers, Michelle}} [[Kategorio:Usonaj futbalistoj]] fk1x8zz6n85e82xtd4pye056ci8zii8 9392652 9392651 2026-06-05T11:44:52Z Sj1mor 12103 9392652 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Michelle Anne AKERS''' (antaŭe '''Akers-Stahl'''; naskita la 1-an de februaro 1966 en [[Santa Clara]], [[Kalifornio]]) estas usona eks [[Futbalo|-futbalistino]], kiu ĉefrolis en la venkoj de [[Usona virina nacia teamo de futbalo|Usono]] en la Virina Mondpokalo de [[Virina Futbala Mondpokalo 1991|1991]] kaj [[Virina Futbala Mondpokalo 1999|1999]] kaj en la [[Olimpiko 1968|Olimpiko 1996]]. Ĉe la Mondpokalo de 1991, ŝi gajnis la Oran ŝuon kiel la plej bona golinto, kun dek goloj. Akers estas konsiderata unu el la plej grandaj futbalistinoj en la historio.<ref>{{cite news|last1=Lewis|first1=Michael|title=The 20 Greatest Female Football Players of all Time|url=https://www.theguardian.com/football/2016/aug/03/the-20-greatest-female-football-players-soccer|newspaper=The Guardian|date=August 3, 2016|access-date=February 1, 2024|archive-date=August 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210802092335/https://www.theguardian.com/football/2016/aug/03/the-20-greatest-female-football-players-soccer|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/espnw/news-commentary/story/_/id/9331039/espnw-most-influential-american-female-soccer-players|title=Players whose influence reaches beyond the pitch|publisher=ESPN|author1=Jeff Carlisle|date=June 2, 2013|access-date=February 16, 2016|archive-date=October 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026160947/https://www.espn.com/espnw/news-commentary/story/_/id/9331039/espnw-most-influential-american-female-soccer-players|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Best American Soccer Players of All Time (Men and Women)|url=https://soccermavericks.com/best-american-soccer-players-of-all-time|website=Soccer Mavericks|date=December 21, 2023|access-date=December 27, 2023|archive-date=December 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226182150/https://soccermavericks.com/best-american-soccer-players-of-all-time/|url-status=live}}</ref> Ŝi estis nomita FIFA Ludantino de la Jarcento en 2002, premion kiun ŝi dividis kun la [[Ĉina virina nacia teamo de futbalo|ĉina]] Sun Wen.<ref>{{cite web|title=Michelle Akers Named FIFA Player of the Century|url=http://www.ussoccer.com/news/womens-national-team/2000/12/michelle-akers-named-fifa-player-of-the-century.aspx|publisher=US Soccer|access-date=February 3, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130313204136/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2000/12/Michelle-Akers-Named-FIFA-Player-Of-The-Century.aspx|archive-date=March 13, 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=FIFA names Akers 'Player of the Century.'|url=http://www.soccertimes.com/usteams/2000/dec13a.htm|publisher=ESPN|access-date=February 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130214070142/http://www.soccertimes.com/usteams/2000/dec13a.htm|archive-date=February 14, 2013|url-status=dead}}</ref> En 2004, Akers kaj [[Mia Hamm]] estis la solaj du virinoj nomitaj al la FIFA 100, listo de la 125 plej grandaj vivantaj futbalistinoj elektitaj de [[Pelé]] kaj menditaj de [[FIFA]] por la 100-a datreveno de tiu organizo. Akers estas membro de la Nacia Futbala Halo de Famo, enkondukita en 2004. <ref>{{Cite web|title=Michelle Akers - 2004 Inductee|url=http://www.nationalsoccerhof.com/players/michelle-akers.html|access-date=December 28, 2023|website=National Soccer Hall of Fame|language=en|archive-date=December 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231228162259/https://www.nationalsoccerhof.com/players/michelle-akers.html|url-status=live}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.nationalsoccerhof.com/players/michelle-akers.html Nacia Futbala Halo de Famo-profilo] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Akers, Michelle}} [[Kategorio:Usonaj futbalistoj]] l4x34eoaiwu2baw9mtw8ryfjmk63u8r 0 945912 9392657 2026-06-05T11:51:17Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1356503272|Mia Hamm]]" 9392657 wikitext text/x-wiki '''Mariel Margaret''' " '''Mia''' " '''HAMM-Garciaparra''' (naskita la 17-an de marto 1972 en [[Selma (Alabamo)|Selma]], [[Alabamo]] kiel ''Mariel Margaret Hamm'') estas usona eks-profesia [[Futbalo|futbalistino]], kiu ludis kiel [[Avanulo|atakanto]] kaj [[mezkampulo]] por la [[Usona virina nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] de 1987 ĝis 2004. Ŝi konkuris en kvar eldonoj de la [[Virina Futbala Mondpokalo|FIFA Virina Mondpokalo]], venkante en [[Virina Futbala Mondpokalo 1991|1991]] kaj [[Virina Futbala Mondpokalo 1999|1999.]] Ŝi gajnis oron ĉe la Olimpikoj en [[Somera Olimpiko 1996|1996]] kaj [[Somera Olimpiko 2004|2004]], kaj gajnis arĝenton en [[Somera Olimpiko 2000|2000.]] Ŝi estis fondinta ludanto de la Virina Unuiĝinta Futbala Asocio (WUSA) - la unua usona profesia virina futballigo - kie ŝi ludis por la Washington Freedom de 2001 ĝis 2003. Ŝi ludis universitatan futbalon por la North Carolina Tar Heels, helpante la teamon gajni kvar NCAA Divizion I Ĉampionecajn titolojn. Aklamita kiel futbala ikono, ŝi estas unu el la plej influaj virinaj ludantoj de ĉiuj tempoj. {{Noto|Attributed to multiple references:<ref>{{cite web |last1=Yousuf |first1=Hammad |title=Best American Soccer Players of All Time (Men and Women) |url=https://soccermavericks.com/best-american-soccer-players-of-all-time |website=Soccer Mavericks |date=December 21, 2023 |access-date=27 December 2023 |archive-date=December 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231226182150/https://soccermavericks.com/best-american-soccer-players-of-all-time/ |url-status=dead }}</ref><ref name="essence_of_mia_espn">{{Cite web |last=Foudy |first=Julie |date=June 22, 2012 |title=The essence of Mia |url=https://www.espn.com/espnw/title-ix/story/_/id/8078671/the-essence-mia-hamm |access-date=June 18, 2017 |website=ESPN.com}}</ref><ref name="90ssportsicons_bleacherrept">{{cite web|last1=Quashie|first1=Sid|title=Whatever Happened To ... ? '90s Sports Icons Edition|url=https://bleacherreport.com/articles/2679145-whatever-happened-to-90s-sports-icons-edition|website=Bleacher Report|access-date=June 18, 2017|date=November 30, 2016|archive-date=July 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730021657/http://bleacherreport.com/articles/2679145-whatever-happened-to-90s-sports-icons-edition|url-status=live}}</ref><ref name="AmericanSports_History_of_Icons">{{cite book|last1=Nelson|first1=Murry R.|title=American Sports: A History of Icons, Idols, and Ideas|date=2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0313397530}}</ref><ref name="nomeinmia_espn">{{Cite web |last=Hilton |first=Lisette |title=No Me in Mia |url=https://www.espn.com/classic/biography/s/Hamm_Mia.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170730025308/http://www.espn.com/classic/biography/s/Hamm_Mia.html |archive-date=July 30, 2017 |access-date=June 18, 2017 |website=ESPN.com}}</ref>}} En marto 2026, Hamm rangas trie en la listo de plej multaj internaciaj goloj trafitaj, fare de ludantoj de ajna sekso. <ref name=":02">{{Cite web|last=Jenkins|first=Keith|date=2026-03-27|title=Which soccer players have the most international goals of all time?|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48323228/which-soccer-players-most-international-goals-all|access-date=2026-04-27|website=ESPN.com|language=en}}</ref> Ŝi rangas kvare en aperoj en la usona nacia teamo (276) kaj unue en internaciaj helpoj (144). <ref name="macHermann3">{{cite web|title=Mia Hamm|url=http://www.machermanntrophy.org/mia-hamm/|publisher=MAC Hermann Trophy|access-date=June 2, 2017|archive-date=July 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730022558/http://www.machermanntrophy.org/mia-hamm/|url-status=dead}}</ref> Ŝi estis dufoje nomita FIFA Monda Ludanto de la Jaro, estis nomita Usona Futbala Virina Atleto de la Jaro kvin jarojn sinsekve, kaj gajnis ses [[ESPN|ESPY-premiojn]], inkluzive de Plej Bona Futbalisto, Plej Bona Virina Futbalisto kaj Virina Atleto de la Jaro. La Virina Sporta Fonduso nomis ŝin Sportistino de la Jaro en 1997 kaj 1999. Hamm estis enkondukita en la Nacian Futbalan Halon de Famo, la Sportan Halon de Famo de [[Alabamo]], la Sportan Halon de Famo de [[Teksaso]], kaj la Futbalan Halon de Famo de [[Norda Karolino]], kaj estis la unua virino enkondukita en la ''Salón de la Fama del Fútbol Internacional''. <ref name="macHermann2">{{cite web|title=Mia Hamm|url=http://www.machermanntrophy.org/mia-hamm/|publisher=MAC Hermann Trophy|access-date=June 2, 2017|archive-date=July 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730022558/http://www.machermanntrophy.org/mia-hamm/|url-status=dead}}</ref> En 2004, Hamm estis elektita de [[Pelé]] kiel unu el la 125 plej grandaj vivantaj ludantoj. <ref>{{cite web|last1=Millward|first1=Robert|title=Pele's list of soccer's best includes Hamm, Akers|url=https://usatoday30.usatoday.com/sports/soccer/2004-03-04-pele-list_x.htm|work=USA Today|access-date=June 3, 2017|date=March 4, 2007|archive-date=March 8, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308040910/http://usatoday30.usatoday.com/sports/soccer/2004-03-04-pele-list_x.htm|url-status=live}}</ref> Hamm estas kunposedanto de la profesiaj futbalkluboj Los Angeles FC kaj Angel City FC. <ref>{{Cite web|title=Mia Hamm|url=https://www.angelcity.com/club/ownership/mia-hamm|archive-url=https://web.archive.org/web/20230302033634/https://www.angelcity.com/club/ownership/mia-hamm|url-status=dead|archive-date=March 2, 2023|access-date=2023-12-16|website=Angel City FC}}</ref> Ŝi estas tutmonda ambasadorino por [[Futbala Klubo de Barcelono|FC Barcelona]] kaj estis en la estraro de la itala [[Serio A]] futbalklubo [[AS Roma]] de 2014 ĝis 2020. Ŝi estas la aŭtoro de ''Go For the Goal: A Champion's Guide to Winning in Soccer and Life'', kaj estis prezentita en pluraj filmoj kaj televidprogramoj, inkluzive de la [[Home Box Office|HBO-]] dokumentario ''Dare to Dream: The Story of the US Women's Soccer Team''. * [http://www.miafoundation.org/ Mia Hamm Foundation] * {{IMDb nomo|1202847}} * [http://www.makers.com/mia-hamm Mia Hamm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707123852/http://www.makers.com/mia-hamm|date=July 7, 2017}} la 7-an de julio 2017, at the Wayback Machine Video produced by ''Makers: Women Who Make America'' [[Kategorio:Usonaj futbalistoj]] 59cvzz78iy399w69gyhognb4i1j9uv6 9392658 9392657 2026-06-05T11:52:01Z Sj1mor 12103 9392658 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Mariel Margaret''' " '''Mia''' " '''HAMM-Garciaparra''' (naskita la 17-an de marto 1972 en [[Selma (Alabamo)|Selma]], [[Alabamo]] kiel ''Mariel Margaret Hamm'') estas usona eks-profesia [[Futbalo|futbalistino]], kiu ludis kiel [[Avanulo|atakanto]] kaj [[mezkampulo]] por la [[Usona virina nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] de 1987 ĝis 2004. Ŝi konkuris en kvar eldonoj de la [[Virina Futbala Mondpokalo|FIFA Virina Mondpokalo]], venkante en [[Virina Futbala Mondpokalo 1991|1991]] kaj [[Virina Futbala Mondpokalo 1999|1999.]] Ŝi gajnis oron ĉe la Olimpikoj en [[Somera Olimpiko 1996|1996]] kaj [[Somera Olimpiko 2004|2004]], kaj gajnis arĝenton en [[Somera Olimpiko 2000|2000.]] Ŝi estis fondinta ludanto de la Virina Unuiĝinta Futbala Asocio (WUSA) - la unua usona profesia virina futballigo - kie ŝi ludis por la Washington Freedom de 2001 ĝis 2003. Ŝi ludis universitatan futbalon por la North Carolina Tar Heels, helpante la teamon gajni kvar NCAA Divizion I Ĉampionecajn titolojn. Aklamita kiel futbala ikono, ŝi estas unu el la plej influaj virinaj ludantoj de ĉiuj tempoj. {{Noto|Attributed to multiple references:<ref>{{cite web |last1=Yousuf |first1=Hammad |title=Best American Soccer Players of All Time (Men and Women) |url=https://soccermavericks.com/best-american-soccer-players-of-all-time |website=Soccer Mavericks |date=December 21, 2023 |access-date=27 December 2023 |archive-date=December 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231226182150/https://soccermavericks.com/best-american-soccer-players-of-all-time/ |url-status=dead }}</ref><ref name="essence_of_mia_espn">{{Cite web |last=Foudy |first=Julie |date=June 22, 2012 |title=The essence of Mia |url=https://www.espn.com/espnw/title-ix/story/_/id/8078671/the-essence-mia-hamm |access-date=June 18, 2017 |website=ESPN.com}}</ref><ref name="90ssportsicons_bleacherrept">{{cite web|last1=Quashie|first1=Sid|title=Whatever Happened To ... ? '90s Sports Icons Edition|url=https://bleacherreport.com/articles/2679145-whatever-happened-to-90s-sports-icons-edition|website=Bleacher Report|access-date=June 18, 2017|date=November 30, 2016|archive-date=July 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730021657/http://bleacherreport.com/articles/2679145-whatever-happened-to-90s-sports-icons-edition|url-status=live}}</ref><ref name="AmericanSports_History_of_Icons">{{cite book|last1=Nelson|first1=Murry R.|title=American Sports: A History of Icons, Idols, and Ideas|date=2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0313397530}}</ref><ref name="nomeinmia_espn">{{Cite web |last=Hilton |first=Lisette |title=No Me in Mia |url=https://www.espn.com/classic/biography/s/Hamm_Mia.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170730025308/http://www.espn.com/classic/biography/s/Hamm_Mia.html |archive-date=July 30, 2017 |access-date=June 18, 2017 |website=ESPN.com}}</ref>}} En marto 2026, Hamm rangas trie en la listo de plej multaj internaciaj goloj trafitaj, fare de ludantoj de ajna sekso. <ref name=":02">{{Cite web|last=Jenkins|first=Keith|date=2026-03-27|title=Which soccer players have the most international goals of all time?|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48323228/which-soccer-players-most-international-goals-all|access-date=2026-04-27|website=ESPN.com|language=en}}</ref> Ŝi rangas kvare en aperoj en la usona nacia teamo (276) kaj unue en internaciaj helpoj (144). <ref name="macHermann3">{{cite web|title=Mia Hamm|url=http://www.machermanntrophy.org/mia-hamm/|publisher=MAC Hermann Trophy|access-date=June 2, 2017|archive-date=July 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730022558/http://www.machermanntrophy.org/mia-hamm/|url-status=dead}}</ref> Ŝi estis dufoje nomita FIFA Monda Ludanto de la Jaro, estis nomita Usona Futbala Virina Atleto de la Jaro kvin jarojn sinsekve, kaj gajnis ses [[ESPN|ESPY-premiojn]], inkluzive de Plej Bona Futbalisto, Plej Bona Virina Futbalisto kaj Virina Atleto de la Jaro. La Virina Sporta Fonduso nomis ŝin Sportistino de la Jaro en 1997 kaj 1999. Hamm estis enkondukita en la Nacian Futbalan Halon de Famo, la Sportan Halon de Famo de [[Alabamo]], la Sportan Halon de Famo de [[Teksaso]], kaj la Futbalan Halon de Famo de [[Norda Karolino]], kaj estis la unua virino enkondukita en la ''Salón de la Fama del Fútbol Internacional''. <ref name="macHermann2">{{cite web|title=Mia Hamm|url=http://www.machermanntrophy.org/mia-hamm/|publisher=MAC Hermann Trophy|access-date=June 2, 2017|archive-date=July 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730022558/http://www.machermanntrophy.org/mia-hamm/|url-status=dead}}</ref> En 2004, Hamm estis elektita de [[Pelé]] kiel unu el la 125 plej grandaj vivantaj ludantoj. <ref>{{cite web|last1=Millward|first1=Robert|title=Pele's list of soccer's best includes Hamm, Akers|url=https://usatoday30.usatoday.com/sports/soccer/2004-03-04-pele-list_x.htm|work=USA Today|access-date=June 3, 2017|date=March 4, 2007|archive-date=March 8, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308040910/http://usatoday30.usatoday.com/sports/soccer/2004-03-04-pele-list_x.htm|url-status=live}}</ref> Hamm estas kunposedanto de la profesiaj futbalkluboj Los Angeles FC kaj Angel City FC. <ref>{{Cite web|title=Mia Hamm|url=https://www.angelcity.com/club/ownership/mia-hamm|archive-url=https://web.archive.org/web/20230302033634/https://www.angelcity.com/club/ownership/mia-hamm|url-status=dead|archive-date=March 2, 2023|access-date=2023-12-16|website=Angel City FC}}</ref> Ŝi estas tutmonda ambasadorino por [[Futbala Klubo de Barcelono|FC Barcelona]] kaj estis en la estraro de la itala [[Serio A]] futbalklubo [[AS Roma]] de 2014 ĝis 2020. Ŝi estas la aŭtoro de ''Go For the Goal: A Champion's Guide to Winning in Soccer and Life'', kaj estis prezentita en pluraj filmoj kaj televidprogramoj, inkluzive de la [[Home Box Office|HBO-]] dokumentario ''Dare to Dream: The Story of the US Women's Soccer Team''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.miafoundation.org/ Mia Hamm Foundation] * {{IMDb nomo|1202847}} * [http://www.makers.com/mia-hamm Mia Hamm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707123852/http://www.makers.com/mia-hamm|date=July 7, 2017}} la 7-an de julio 2017, at the Wayback Machine Video produced by ''Makers: Women Who Make America'' {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hamm, Mia}} [[Kategorio:Usonaj futbalistoj]] gtw7kwz764jn40dd2hrimilt5yzsur5 9392661 9392658 2026-06-05T11:53:41Z Sj1mor 12103 9392661 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Mariel Margaret''' " '''Mia''' " '''HAMM-Garciaparra''' (naskita la 17-an de marto 1972 en [[Selma (Alabamo)|Selma]], [[Alabamo]] kiel ''Mariel Margaret Hamm'') estas usona eks-profesia [[Futbalo|futbalistino]], kiu ludis kiel [[Avanulo|atakanto]] kaj [[mezkampulo]] por la [[Usona virina nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] de 1987 ĝis 2004. Ŝi konkuris en kvar eldonoj de la [[Virina Futbala Mondpokalo|FIFA Virina Mondpokalo]], venkante en [[Virina Futbala Mondpokalo 1991|1991]] kaj [[Virina Futbala Mondpokalo 1999|1999.]] Ŝi gajnis oron ĉe la Olimpikoj en [[Somera Olimpiko 1996|1996]] kaj [[Somera Olimpiko 2004|2004]], kaj gajnis arĝenton en [[Somera Olimpiko 2000|2000.]] Ŝi estis fondinta ludanto de la Virina Unuiĝinta Futbala Asocio (WUSA) - la unua usona profesia virina futballigo - kie ŝi ludis por la Washington Freedom de 2001 ĝis 2003. Ŝi ludis universitatan futbalon por la North Carolina Tar Heels, helpante la teamon gajni kvar NCAA Divizion I Ĉampionecajn titolojn. Aklamita kiel futbala ikono, ŝi estas unu el la plej influaj virinaj ludantoj de ĉiuj tempoj. <ref>{{cite web|last1=Yousuf|first1=Hammad|title=Best American Soccer Players of All Time (Men and Women)|url=https://soccermavericks.com/best-american-soccer-players-of-all-time|website=Soccer Mavericks|date=December 21, 2023|access-date=27 December 2023|archive-date=December 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226182150/https://soccermavericks.com/best-american-soccer-players-of-all-time/|url-status=dead}}</ref><ref name="essence_of_mia_espn">{{Cite web|last=Foudy|first=Julie|date=June 22, 2012|title=The essence of Mia|url=https://www.espn.com/espnw/title-ix/story/_/id/8078671/the-essence-mia-hamm|access-date=June 18, 2017|website=ESPN.com}}</ref><ref name="90ssportsicons_bleacherrept">{{cite web|last1=Quashie|first1=Sid|title=Whatever Happened To ... ? '90s Sports Icons Edition|url=https://bleacherreport.com/articles/2679145-whatever-happened-to-90s-sports-icons-edition|website=Bleacher Report|access-date=June 18, 2017|date=November 30, 2016|archive-date=July 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730021657/http://bleacherreport.com/articles/2679145-whatever-happened-to-90s-sports-icons-edition|url-status=live}}</ref><ref name="AmericanSports_History_of_Icons">{{cite book|last1=Nelson|first1=Murry R.|title=American Sports: A History of Icons, Idols, and Ideas|date=2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0313397530}}</ref><ref name="nomeinmia_espn">{{Cite web|last=Hilton|first=Lisette|title=No Me in Mia|url=https://www.espn.com/classic/biography/s/Hamm_Mia.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730025308/http://www.espn.com/classic/biography/s/Hamm_Mia.html|archive-date=July 30, 2017|access-date=June 18, 2017|website=ESPN.com}}</ref> En marto 2026, Hamm rangas trie en la listo de plej multaj internaciaj goloj trafitaj, fare de ludantoj de ajna sekso. <ref name=":02">{{Cite web|last=Jenkins|first=Keith|date=2026-03-27|title=Which soccer players have the most international goals of all time?|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48323228/which-soccer-players-most-international-goals-all|access-date=2026-04-27|website=ESPN.com|language=en}}</ref> Ŝi rangas kvare en aperoj en la usona nacia teamo (276) kaj unue en internaciaj helpoj (144).<ref name="macHermann3">{{cite web|title=Mia Hamm|url=http://www.machermanntrophy.org/mia-hamm/|publisher=MAC Hermann Trophy|access-date=June 2, 2017|archive-date=July 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730022558/http://www.machermanntrophy.org/mia-hamm/|url-status=dead}}</ref> Ŝi estis dufoje nomita FIFA Monda Ludanto de la Jaro, estis nomita Usona Futbala Virina Atleto de la Jaro kvin jarojn sinsekve, kaj gajnis ses [[ESPN|ESPY-premiojn]], inkluzive de Plej Bona Futbalisto, Plej Bona Virina Futbalisto kaj Virina Atleto de la Jaro. La Virina Sporta Fonduso nomis ŝin Sportistino de la Jaro en 1997 kaj 1999. Hamm estis enkondukita en la Nacian Futbalan Halon de Famo, la Sportan Halon de Famo de [[Alabamo]], la Sportan Halon de Famo de [[Teksaso]], kaj la Futbalan Halon de Famo de [[Norda Karolino]], kaj estis la unua virino enkondukita en la ''Salón de la Fama del Fútbol Internacional''.<ref name="macHermann3" /> En 2004, Hamm estis elektita de [[Pelé]] kiel unu el la 125 plej grandaj vivantaj ludantoj. <ref>{{cite web|last1=Millward|first1=Robert|title=Pele's list of soccer's best includes Hamm, Akers|url=https://usatoday30.usatoday.com/sports/soccer/2004-03-04-pele-list_x.htm|work=USA Today|access-date=June 3, 2017|date=March 4, 2007|archive-date=March 8, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308040910/http://usatoday30.usatoday.com/sports/soccer/2004-03-04-pele-list_x.htm|url-status=live}}</ref> Hamm estas kunposedanto de la profesiaj futbalkluboj Los Angeles FC kaj Angel City FC. <ref>{{Cite web|title=Mia Hamm|url=https://www.angelcity.com/club/ownership/mia-hamm|archive-url=https://web.archive.org/web/20230302033634/https://www.angelcity.com/club/ownership/mia-hamm|url-status=dead|archive-date=March 2, 2023|access-date=2023-12-16|website=Angel City FC}}</ref> Ŝi estas tutmonda ambasadorino por [[Futbala Klubo de Barcelono|FC Barcelona]] kaj estis en la estraro de la itala [[Serio A]] futbalklubo [[AS Roma]] de 2014 ĝis 2020. Ŝi estas la aŭtoro de ''Go For the Goal: A Champion's Guide to Winning in Soccer and Life'', kaj estis prezentita en pluraj filmoj kaj televidprogramoj, inkluzive de la [[Home Box Office|HBO-]] dokumentario ''Dare to Dream: The Story of the US Women's Soccer Team''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.miafoundation.org/ Mia Hamm Foundation] * {{IMDb nomo|1202847}} * [http://www.makers.com/mia-hamm Mia Hamm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707123852/http://www.makers.com/mia-hamm|date=July 7, 2017}} la 7-an de julio 2017, at the Wayback Machine Video produced by ''Makers: Women Who Make America'' {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hamm, Mia}} [[Kategorio:Usonaj futbalistoj]] dutllf6e42s514t8efptsbi84chipze 9392667 9392661 2026-06-05T11:56:46Z Sj1mor 12103 9392667 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Mariel Margaret''' " '''Mia''' " '''HAMM-Garciaparra''' (naskita la 17-an de marto 1972 en [[Selma (Alabamo)|Selma]], [[Alabamo]] kiel ''Mariel Margaret Hamm'') estas usona eks-profesia [[Futbalo|futbalistino]], kiu ludis kiel [[Avanulo|atakanto]] kaj [[mezkampulo]] por la [[Usona virina nacia teamo de futbalo|usona nacia teamo]] de 1987 ĝis 2004. Ŝi konkuris en kvar eldonoj de la [[Virina Futbala Mondpokalo|FIFA Virina Mondpokalo]], venkante en [[Virina Futbala Mondpokalo 1991|1991]] kaj [[Virina Futbala Mondpokalo 1999|1999.]] Ŝi gajnis oron ĉe la Olimpikoj en [[Somera Olimpiko 1996|1996]] kaj [[Somera Olimpiko 2004|2004]], kaj gajnis arĝenton en [[Somera Olimpiko 2000|2000.]] Ŝi estis fondinta ludanto de la Virina Unuiĝinta Futbala Asocio (WUSA) - la unua usona profesia virina futballigo - kie ŝi ludis por la Washington Freedom de 2001 ĝis 2003. Ŝi ludis universitatan futbalon por la North Carolina Tar Heels, helpante la teamon gajni kvar NCAA Divizion I Ĉampionecajn titolojn. Aklamita kiel futbala ikono, ŝi estas unu el la plej influaj virinaj ludantoj de ĉiuj tempoj. <ref>{{cite web|last1=Yousuf|first1=Hammad|title=Best American Soccer Players of All Time (Men and Women)|url=https://soccermavericks.com/best-american-soccer-players-of-all-time|website=Soccer Mavericks|date=December 21, 2023|access-date=27 December 2023|archive-date=December 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226182150/https://soccermavericks.com/best-american-soccer-players-of-all-time/|url-status=dead}}</ref><ref name="essence_of_mia_espn">{{Cite web|last=Foudy|first=Julie|date=June 22, 2012|title=The essence of Mia|url=https://www.espn.com/espnw/title-ix/story/_/id/8078671/the-essence-mia-hamm|access-date=June 18, 2017|website=ESPN.com}}</ref><ref name="90ssportsicons_bleacherrept">{{cite web|last1=Quashie|first1=Sid|title=Whatever Happened To ... ? '90s Sports Icons Edition|url=https://bleacherreport.com/articles/2679145-whatever-happened-to-90s-sports-icons-edition|website=Bleacher Report|access-date=June 18, 2017|date=November 30, 2016|archive-date=July 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730021657/http://bleacherreport.com/articles/2679145-whatever-happened-to-90s-sports-icons-edition|url-status=live}}</ref><ref name="AmericanSports_History_of_Icons">{{cite book|last1=Nelson|first1=Murry R.|title=American Sports: A History of Icons, Idols, and Ideas|date=2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0313397530}}</ref><ref name="nomeinmia_espn">{{Cite web|last=Hilton|first=Lisette|title=No Me in Mia|url=https://www.espn.com/classic/biography/s/Hamm_Mia.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730025308/http://www.espn.com/classic/biography/s/Hamm_Mia.html|archive-date=July 30, 2017|access-date=June 18, 2017|website=ESPN.com}}</ref> En marto 2026, Hamm rangas trie en la listo de plej multaj internaciaj goloj trafitaj, fare de ludantoj de ajna sekso. <ref name=":02">{{Cite web|last=Jenkins|first=Keith|date=2026-03-27|title=Which soccer players have the most international goals of all time?|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48323228/which-soccer-players-most-international-goals-all|access-date=2026-04-27|website=ESPN.com|language=en}}</ref> Ŝi rangas kvare en aperoj en la usona nacia teamo (276) kaj unue en internaciaj helpoj (144).<ref name="macHermann3">{{cite web|title=Mia Hamm|url=http://www.machermanntrophy.org/mia-hamm/|publisher=MAC Hermann Trophy|access-date=June 2, 2017|archive-date=July 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730022558/http://www.machermanntrophy.org/mia-hamm/|url-status=dead}}</ref> Ŝi estis dufoje nomita FIFA Monda Ludanto de la Jaro, estis nomita Usona Futbala Virina Atleto de la Jaro kvin jarojn sinsekve, kaj gajnis ses [[ESPN|ESPY-premiojn]], inkluzive de Plej Bona Futbalisto, Plej Bona Virina Futbalisto kaj Virina Atleto de la Jaro. La Virina Sporta Fonduso nomis ŝin Sportistino de la Jaro en 1997 kaj 1999. Hamm estis enkondukita en la Nacian Futbalan Halon de Famo, la Sportan Halon de Famo de [[Alabamo]], la Sportan Halon de Famo de [[Teksaso]], kaj la Futbalan Halon de Famo de [[Norda Karolino]], kaj estis la unua virino enkondukita en la ''Salón de la Fama del Fútbol Internacional''.<ref name="macHermann3" /> En 2004, Hamm estis elektita de [[Pelé]] kiel unu el la 125 plej grandaj vivantaj ludantoj. <ref>{{cite web|last1=Millward|first1=Robert|title=Pele's list of soccer's best includes Hamm, Akers|url=https://usatoday30.usatoday.com/sports/soccer/2004-03-04-pele-list_x.htm|work=USA Today|access-date=June 3, 2017|date=March 4, 2007|archive-date=March 8, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308040910/http://usatoday30.usatoday.com/sports/soccer/2004-03-04-pele-list_x.htm|url-status=live}}</ref> Hamm estas kunposedanto de la profesiaj futbalkluboj Los Angeles FC kaj Angel City FC. <ref>{{Cite web|title=Mia Hamm|url=https://www.angelcity.com/club/ownership/mia-hamm|archive-url=https://web.archive.org/web/20230302033634/https://www.angelcity.com/club/ownership/mia-hamm|url-status=dead|archive-date=March 2, 2023|access-date=2023-12-16|website=Angel City FC}}</ref> Ŝi estas tutmonda ambasadorino por [[Futbala Klubo de Barcelono|FC Barcelona]] kaj estis en la estraro de la itala [[Serio A]] futbalklubo [[AS Roma]] de 2014 ĝis 2020. Ŝi estas la aŭtoro de ''Go For the Goal: A Champion's Guide to Winning in Soccer and Life'', kaj estis prezentita en pluraj filmoj kaj televidprogramoj, inkluzive de la [[Home Box Office|HBO-]] dokumentario ''Dare to Dream: The Story of the US Women's Soccer Team''. Hamm estas unu el la plej popularaj atletoj en Usono. Kun ŝi kiel ĉefa figuro, futbalo fariĝis unu el la plej popularaj sportoj inter usonaj knabinoj. Ŝi ludis 276 internaciajn matĉojn , trafante 158 golojn. Ŝia internacia golkalkulo estis superita nur la 20-an de junio 2013 fare de [[Abby Wambach]], kiu komence pliigis la rekordon al 160 goloj kaj finis sian karieron kun 184. Rilate al internaciaj aperoj, ŝi estas superita nur de [[Kristine Lilly]], kiu ludis 354 matĉojn, kaj [[Christie Rampone]], kiu ludis 311. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.miafoundation.org/ Mia Hamm Foundation] * {{IMDb nomo|1202847}} * [http://www.makers.com/mia-hamm Mia Hamm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707123852/http://www.makers.com/mia-hamm|date=July 7, 2017}} la 7-an de julio 2017, at the Wayback Machine Video produced by ''Makers: Women Who Make America'' {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hamm, Mia}} [[Kategorio:Usonaj futbalistoj]] 1edfd3p6i6do7m1a0r11ldu8ja17yyg